Chile

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ast">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>astwiki</dbname>
    <base>https://ast.wikipedia.org/wiki/Portada</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medios</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Alderique</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usuariu</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usuariu alderique</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia alderique</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ficheru</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ficheru alderique</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki alderique</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Plantía</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plantía alderique</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ayuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ayuda alderique</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoría</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Categoría alderique</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Módulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Módulu alderique</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Chile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7551</id>
    <revision>
      <id>4510074</id>
      <parentid>4489463</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7253" sha1="mc9l8m84qrethuhiwg9zotyxtwv15ya" xml:space="preserve">{{País 
| lema = [[Por la razón o la fuerza]]
| superficie_puestu = 37
| superficie_agua = 1,07%
| llendes = 6.171 [[quilómetru|km]]
| costes = 6.435 km
| xentiliciu = Chilenu, -a
|}}
'''Chile'''{{cartafueyu|países}}, oficialmente '''República de Chile''', ye un país del suroeste d'[[América del Sur]], frente al [[Océanu Pacíficu]]. Llenda al norte con [[Perú]], al noreste con [[Bolivia]] y al este con [[Arxentina]].

== Historia ==
{{AP|Historia de Chile}}

== Política y gobiernu&lt;ref&gt;Los datos recoyíos nesti apartáu tán sacaos del ''Anuario Iberoamericano 2012'' del [[Real Institutu Elcano]] y l'[[Axencia Efe]]. Disponible en http://www.anuarioiberoamericano.es/&lt;/ref&gt; ==
=== Organización política ===
La llei máxima del país ye la Constitución. Aprobada en [[1980]], foi modificada tres el [[referendu]] del [[30 de xunetu]] de [[1989]]. Nella establezse que Chile ye una república democrática, y que la soberanía reside na nación.

El poder executivu exércelu'l presidente de la República, escoyíu en votación direuta y por mayoría absoluta pa un mandatu de cuatro años. El poder llexislativu ye competencia del Congresu Nacional, formáu por un Senáu de 50 miembros y una Cámara de Diputaos de 155 miembros. Tocántenes al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema.

=== Gobiernu (Gobiernu dende'l 11 de marzu de 2026) ===
El presidente del país ye, dende'l 11 de marzu de 2026, [[José Antonio Kast]]. El presidente de la Cámara de Diputaos ye [[Jorge Alessandri Vergara]], y el del Senáu [[Patricia Núñez Urrutia]]. El gabinete ministerial compónenlu (abril [[2026]]) 25 persones.

=== Partíos políticos ===
Los partíos políticos chilenos agrúpense en dos coaliciones. 

La [[Concertación de Partíos pola Democracia]] inclúi a:
* Partíu Demócrata Cristiano (PDC), presidíu por Ignacio Walker.
* Partíu pola Democracia (PPD), presidíu por Jaime Quintana.
* Partíu Radical Socialdemócrata (PRSD), presidíu por José Antonio Gómez.
* Partíu Socialista de Chile (PS), presidíu por Osvaldo Andrade.
* Partíu Comunista de Chile (PC), presidíu por Guillermo Teillier.
* Partíu Humanista (PH), presidíu por Danilo Monteverde.

L'[[Alianza por Chile]], pela so banda, inclúi a:
* Unión Demócrata Independiente (UDI), presidida por Patricio Melero.
* Renovación Nacional (RN), presidida por Carlos Larraín.

== Xeografía ==
{{AP|Xeografía de Chile}}

=== Organización territorial ===
[[Archivu:Ci-map.png|thumb|Mapa de Chile]]
[[Archivu:Antarctica, Chile territorial claim.svg|thumb]]

Políticamente, Chile ta dividíu en 15 rexones, subdividías en 53 provincies y un total de 346 comunes:
{|{{tablaguapa}}
|-
!Códigu
!Rexón
!Capital
|-
|XV||[[Rexón d'Arica y Parinacota|Arica y Parinacota]]||[[Arica]]
|-
|I||[[Rexón de Tarapacá|Tarapacá]]||[[Iquique]]
|-
|II||[[Rexón d'Antofagasta|Antofagasta]]||[[Antofagasta]]
|-
|III||[[Rexón d'Atacama|Atacama]]||[[Copiapó]]
|-
|IV||[[Rexón de Coquimbo|Coquimbo]]||[[La Serena (Chile)|La Serena]]
|-
|V||[[Rexón de Valparaíso|Valparaíso]]||[[Valparaíso]]
|-
|RM||[[Rexón Metropolitana de Santiagu]]||[[Santiagu]]
|-
|VI||[[Rexón del Llibertador Xeneral Bernardo O'Higgins|Llibertador Xeneral Bernardo O'Higgins]]||[[Rancagua]]
|-
|VII||[[Rexón del Maule|Maule]]||[[Talca]]
|-
|VIII||[[Rexón del Biobío|Biobío]]||[[Concepción (Chile)|Concepción]]
|-
|IX||[[Rexón de l'Araucanía|L'Araucanía]]||[[Temuco]]
|-
|XIV||[[Rexón de Los Ríos|Los Ríos]]||[[Valdivia]]
|-
|X||[[Rexón de Los Lagos|Los Lagos]]||[[Puerto Montt]]
|-
|XI||[[Rexón d'Aisén del Xeneral Carlos Ibáñez del Campo|Aisén del Xeneral Carlos Ibáñez del Campo]]||[[Coihaique|Coyhaique]]
|-
|XII||[[Rexón de Magallanes y de l'Antártica Chilena|Magallanes y de l'Antártica Chilena]]||[[Punta Arenas]]
|}

Les principales ciudaes del país, según la proyeición pal añu 2011 del ''Instituto Nacional de Estadísticas'',son:

{|{{tablaguapa}}
|-
!Ciudá
!Población
|-
|[[Santiagu]]||5.062.131
|-
|[[Puente Alto]]||735.415
|-
|[[Antofagasta]]||372.973
|-
|[[San Bernardo]]||311.006
|-
|[[Temuco]]||309.354
|-
|[[Viña del Mar]]||290.781
|-
|[[Valparaíso]]||270.966
|-
|[[Concepción (Chile)|Concepción]]||229.138
|-
|[[Talcahuano]]||171.510
|}

== Economía ==
{{AP|Economía de Chile}}

== Cultura ==
Los escritores chilenos rescamplaron especialmente nel cultivu de la poesía. D'algunos autores lleguen a falar de &quot;País de poetes&quot;, polos dos [[Premios Nobel]] ([[Gabriela Mistral]] y [[Pablo Neruda]]) de nacionalidá chilena, a los qu'hai qu'amestar otros poetas destacaos como [[Nicanor Parra]], [[Gonzalo Rojas]] y [[Vicente Huidobro]]. 

== Fiestes ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #fff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! style=&quot;background:#efefef&quot; | Fecha
! style=&quot;background:#efefef&quot; | Nome
! style=&quot;background:#efefef&quot; | Nome llocal
! style=&quot;background:#efefef&quot; | Notes
|- 
| [[1 de xineru]]
| Añu Nuevu
| ''Año Nuevo''
| &amp;nbsp;
|- 
| marzu-abril
| Viernes Santu
| ''Viernes Santo''
| Fecha móvil (Ultima selmana marzu-primer selmana abril)
|- 
| marzu-abril
| Sábadu Santu
| ''Sábado Santo''
| Fecha móvil (Ultima selmana marzu-primer selmana abril)
|- 
| marzu-abril
| Domingu de Pascua
| ''Pascua de Resurrección''
| Fecha móvil (Ultima selmana marzu-primer selmana abril)
|- 
| [[1 de mayu]]
| [[Día del Trabayu]]
| ''Día del Trabajo''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[21 de mayu]]
| Día de les Glories Navales
| ''Combate Naval de Iquique''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[29 de xunu]]
| San Pedro y San Pablo
| ''San Pedro y San Pablo''
| Movible al llunes anterior
|- 
| [[16 de xunetu]]
| [[Virxe del Carmen]]
| ''Virgen del Carmen''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[15 d'agostu]]
| Asunción de la Virxe
| ''Asunción de la Virgen''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[18 de setiembre]]
| Primera Xunta Nacional de Gobiernu
| ''Fiestas Patrias''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[19 de setiembre]]
| Día del Exércitu
| ''Glorias del Ejército''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[12 d'ochobre]]
| [[Día de la Raza]]
| ''Descubrimiento de América''
| Movible al llunes anterior
|- 
| [[31 d'ochobre]]
| Día de las Ilesias Evangélicas y Protestantes
| ''Día Nacional de las Iglesias Evangélicas y Protestantes''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[1 de payares]]
| [[Tolos Santos|Día de Tolos Santos]]
| ''Día de todos los Santos''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[8 d'avientu]]
| Inmaculada Concepción
| ''Inmaculada Concepción''
| &amp;nbsp;
|- 
| [[25 d'avientu]]
| [[Navidá]]
| ''Navidad''
| &amp;nbsp;
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commons|Chile|Chile}}

* [http://www.gobiernodechile.cl Gobiernu de Chile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=2011-01-13 }}
* [http://www.sernatur.cl Serviciu Nacional de Turismu]
* [http://www.thisischile.cl/ ThisisChile.cl - Official Chile website - English and Spanish version]
* [http://www.chilephoto.cl Bancu de Imáxenes de Chile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051128055011/http://www.chilephoto.cl/ |date=2005-11-28 }}

{{América}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Chile|*]]
[[Categoría:Mercosur]]
[[Categoría:OEA]]
[[Categoría:Organización de les Naciones Xuníes]]</text>
      <sha1>mc9l8m84qrethuhiwg9zotyxtwv15ya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calciu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13525</id>
    <revision>
      <id>4509913</id>
      <parentid>4498505</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="7cqvn1liwf4wnd7l5mrfumzbqk4505g" xml:space="preserve">{{Avisu médicu}}
{{Elementu Xeneral | númberu=20 | símbolu=Ca | nome=calciu | izquierda=[[potasiu]] | drecha=[[escandiu]] | enriba=[[magnesiu|Mg]] | embaxo=[[Estronciu|Sr]] | color1=#ffdead | color2=black | serie=[[alcalinoterreu|metales alcalinotérreos]] | grupu=2 | periodu=4 | bloque=s | idaspeutu=Ca,20 | aspeutu=blancu plateáu | masa=40,078 | config=&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Argón|Ar]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; 4[[orbital|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; | electrones=2, 8, 8, 2}}
{{Elementu Físiques | color1=#ffdead | color2=black | estáu=[[sólidu]] | densidá=1.550 | densidálíq=1.378 | fusión=1.115 | ebullición=1.757 | entalfus=8,54 | entalvap=154,7 | capcalor=25,929 | comentariu= | pv1=864 | pv2=956 | pv3=1.071 | pv4=1.227 | pv5=1.443 | pv6=1.755 }}
{{Elementu Atómiques | color1=#ffdead | color2=black | cristal=[[rede cúbica|cúbica centrada&lt;br /&gt;nes cares]] | oxidac=2 ([[base (química)|base]] fuerte) | electroneg=1,00 | ioniz1=589,8 | ioniz2=1.145,4 | ioniz3=4.912,4 | radatom=180 | radatomcalc=194 | radcoval=174 }}
{{Elementu Otros datos | color1=#ffdead | color2=black | magnetismu=paramagnéticu | resistividá=33,6 n | conductividá=201&amp;nbsp; | espansión=22,3 | velocidá=3.810 | young=20 | shear=7,4 | bulk=17 | poisson=0,31 | mohs=1,75 | brinell=167 | cas=7440-70-2}}
{{Elementu Isótopos | isótopude=l calciu | color1=#ffdead | color2=black}}
{{Elementu Isótopos estables | nm=40 | sim=Ca | an='''96,941%''' | n=20}}
{{Elementu Isótopos desintegración | nm=41 | sim=Ca | an=[[radioisótopu sintéticu|sintéticu]] | vm=1,03x10⁵ [[añu|años]] | d=[[Captura electrónica|ε]] | ed=- | np=41 | ep=[[potasiu|K]]}}
{{Elementu Isótopos estables | nm=42 | sim=Ca | an=0,647% | n=22}}
{{Elementu Isótopos estables | nm=43 | sim=Ca | an=0,135% | n=23}}
{{Elementu Isótopos estables | nm=44 | sim=Ca | an=2,086% | n=24}}
{{Elementu Isótopos desintegración | nm=45 | sim=Ca | an=[[radioisótopu sintéticu|sintéticu]] | vm=162,7 [[día|díes]] | d=[[Emisión beta|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]] | ed=0,258 | np=45 | ep=[[escandiu|Sc]]}}
{{Elementu Isótopos desintegración | nm=46 | sim=Ca | an=0,004% | vm=&gt;2,8x10&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; [[añu|años]] | d=[[Doble emisión beta|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]] | ed=? | np=46 | ep=[[titaniu|Ti]]}}
{{Elementu Isótopos desintegración2 | nm=47 | sim=Ca | an=[[Radioisótopu sintéticu|sintéticu]] | vm=4,536 [[día|díes]] | d1=[[Emisión beta|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]] | ed1=0,694 1,99 | np1=47 | ep1=[[escandiu|Sc]] | d2=[[Radiación gamma|γ]] | ed2=1,297 | np2=&amp;nbsp; | ep2=-}}
{{Elementu Isótopos desintegración | nm=48 | sim=Ca | an=0,187% | vm=&gt;4x10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; [[añu|años]] | d=[[Doble emisión beta|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]] | ed=? | np=48 | ep=[[titaniu|Ti]]}}
{{Elementu Fin | color1=#ffdead | color2=black}}

El '''calciu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|calciu}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de [[númberu atómicu]] 20 y símbolu '''Ca''', allugáu nel [[elementos del grupu 2|grupu 2]] de la [[tabla periódica]]. Ye un elementu perteneciente a la [[serie química]] de los [[alcalinoterreu|alcalinotérreos]], y un [[elementu químicu esencial]]: una persona tien ente un 1,5 y un 2% de calciu en pesu, tando'l 99% nos [[güesu|güesos]] y el restu ta nos texíos y fluyíos corporales interviniendo nel [[metabolismu]] celular.

Na fala vulgar úsase la voz '''calciu''' pa referise a les sos [[sal (química)|sales]] (p.ex. ''esta agua tien munchu calciu''; ''nes tuberíes deposítase munchu calciu'', etc.).

== Referencies ==
{{Llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{es}} [http://www.ivu.org/spanish/trans/vsuk-calcium.html El Calciu nos vexetales y nos productos derivaos de los animales]
* {{es}} [http://enciclopedia.us.es/index.php/Calcio Enciclopedia Llibre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514044544/http://enciclopedia.us.es/index.php/Calcio |date=2011-05-14 }}
* {{es}} [http://www.mtas.es/insht/ipcsnspn/nspn1192.htm Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083557/http://www.mtas.es/insht/ipcsnspn/nspn1192.htm |date=2007-09-29 }}: Ficha internacional de seguridá química del calciu.
* {{en}} [http://www.nichd.nih.gov/milk/espanol/porquecal/calcio.cfm Institutu Nacional de Salú Infantil y Desenrollu Humanu, EE. XX.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515225150/http://www.nichd.nih.gov/milk/espanol/porquecal/calcio.cfm |date=2011-05-15 }}
* {{en}} [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ca/index.html WebElements.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071229023025/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ca/index.html |date=2007-12-29 }}
* {{en}} [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ca.html EnvironmentalChemistry.com]

{{Elementos químicos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Elementos químicos]]</text>
      <sha1>7cqvn1liwf4wnd7l5mrfumzbqk4505g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basshunter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18928</id>
    <revision>
      <id>4509872</id>
      <parentid>4504208</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32295" sha1="pf5q3c0pykufw8ah7v5rsf9c0395kgh" xml:space="preserve">{{Persona}}
'''Jonas Erik Altberg''' {{nym}}, más conocíu como '''Basshunter''', ye un [[cantante]], [[productor discográficu]] y [[DJ]] [[suecu]]. Basshunter clasifica so propia música como eurodance pero tamién ye clasificada por otres persones como hard'' dance''. Altberg cuenta que realiza la musica en so ordenador utilizando'l programa [[FL Studio|Fruityloops]]. Nel añu 2001 comenzó a facer so propia música. So primer y pocu conocíu álbum ''[[The Bassmachine]]'' llanzólu nel 2004 en so propia páxina web.

== Discografía ==
{{AP|Discografía d'Basshunter}}

=== Álbumes d'estudiu ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:8em;&quot;| Títulu
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Detalles del álbum
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot; | Posiciones en llistes
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:9em;&quot;| [[Certificación de ventes discográfiques|Certificaciones]]
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:9.5em;&quot;| Ventes
|-
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Sverigetopplistan|SUE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Sweden&quot;&gt;{{cita web |url=https://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in Swedish charts |website=swedishcharts.com | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Austria&quot;&gt;{{cita web |url=https://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in der Österreichischen Hitparade |website=austriancharts.at | fechaaccesu=18 October 2018 | language=de}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Hitlisten|DIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Denmark&quot;&gt;{{cita web |url=https://danishcharts.dk/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in Danish charts |website=danishcharts.com | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[European Top 100 Albums|EUR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;EUR&quot;&gt;European Albums:
* ''LOL &lt;(^^,)&gt;'' en ''Bass Generation'': {{cita web | url = https://www.billboard.com/artist/280774/basshunter/chart?f=293 | títulu = Basshunter | website = [[Billboard]] | fechaaccesu = 20 November 2014|language=en}}
* ''Now You're Gone – The Album'': {{cita web | url = https://www.reuters.com/article/2008/11/03/chart-enw-euro-albums-idUSN0251384320081103 | títulu = European Top Albums | website = [[Reuters]] | date = 2 November 2008 | fechaaccesu = 20 November 2014}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[The Official Finnish Charts|FIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Finland&quot;&gt;{{cita web |url=https://finnishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in Finnish charts |website=finnishcharts.com | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;France&quot;&gt;Francia:
* ''LOL &lt;(^^,)&gt;'' en ''Now You're Gone – The Album'': {{cita web |url=https://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter dans les charts français |website=lescharts.com| fechaaccesu=18 October 2018| language = fr}}
* ''Bass Generation'': {{cita web |url=https://www.infodisc.fr/Album_ChartRuns.php |títulu=Les &quot;charts runs&quot; de chaque album classé | format = &quot;Basshunter&quot; – &quot;Ok&quot; |website=InfoDisc |fechaaccesu=23 October 2018 | language = fr}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Irish Albums Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Ireland&quot;&gt;{{cita web |url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Discography Basshunter |website=irish-charts.com | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[VG-lista|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Norway&quot;&gt;{{cita web |url=https://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in Norwegian charts |website=norwegiancharts.com | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Official New Zealand Music Chart|NZL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;New Zealand&quot;&gt;{{cita web |url=https://charts.nz/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in New Zealand charts|website=charts.nz | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[UK Albums Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.officialcharts.com/artist/3667/basshunter/ |títulu=Basshunter | website = [[Official Charts Company|Official Charts]] | fechaaccesu=18 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[The Bassmachine]]''
|
* Publicáu: 25 d'agostu 2004&lt;ref name=&quot;The Bassmachine&quot;&gt;{{cita web | url = https://www.alexmusic.se/releases.htm | títulu = Releases | fechaaccesu = 17 August 2014 | website = Alex Music | language = en | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20131220024325/http://www.alexmusic.se/releases.htm | fechaarchivu = 2013-12-20 }}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: Alex Music
* Formatu: [[Discu compautu|CD]], [[descarga dixital (música)|descarga dixital]]
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[LOL (^^,)|LOL &lt;(^^,)&gt;]]''
|
* Publicáu: 28 d'agostu 2006&lt;ref name=&quot;LOL release&quot;&gt;{{cita web | url = https://www.allmusic.com/album/release/lol--mr0000723642 | títulu = Basshunter – LOL &lt;(^^,)&gt; – (CD – WEA / WEA/Warner #5101156482) | fechaaccesu = 11 October 2018 | website = [[AllMusic]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: [[Warner Music Sweden]]
* Formatu: CD, descarga dixital
| 5 || 12 || 3 || 82 || 4 || 51 || — || 19 || — || —
|
* [[IFPI Danmark|IFPI DEN]]: 2× platín&lt;ref name=&quot;IFPI Denmark Sales&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.ifpi.dk/node/3893 |títulu=2018—50 |website=[[IFPI Danmark]] |fechaaccesu=18 November 2018|language = da}}&lt;/ref&gt;
* [[Musiikkituottajat|IFPI FIN]]: Platino&lt;ref name=&quot;IFPI Findland Sales&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.ifpi.fi/tutkimukset-ja-tilastot/kulta-ja-platinalevyt/artistit/basshunter/ |títulu=Basshunter |website=[[Musiikkituottajat|IFPI Finland]] |fechaaccesu=19 September 2019 | language = fi}}&lt;/ref&gt;
|
* FIN: 33,365&lt;ref name=&quot;IFPI Findland Sales&quot; /&gt;
* [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]: 11,020&lt;ref name=&quot;IFPI France Sales&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.infodisc.fr/Ventes_Album08.php |títulu= Les albums (CD) les plus vendus en 2008|website=InfoDisc |fechaaccesu=26 May 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090414082136/http://www.infodisc.fr/Ventes_Album08.php | archivedate = 14 April 2009 | language = fr}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[Now You're Gone – The Album]]''
|
* Publicáu: 14 de xunetu 2008&lt;ref name=&quot;Now You're Gone – The Album release&quot;&gt;{{cita web | url = http://www.digitalspy.com/music/album-reviews/review/a111323/basshunter-now-youre-gone | títulu = Basshunter: 'Now You're Gone' | date = 15 July 2008 | fechaaccesu = 14 October 2018 | author = Alex Fletcher | website = [[Digital Spy]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: [[Dance Nation|Hard2Beat]]
* Formatu: CD, CD+[[DVD]], descarga dixital
| 38 || 17 || — || 6 || 35 || 36 || 2 || — || 1 || 1
|
* [[British Phonographic Industry|BPI]]: Platino&lt;ref name=&quot;Basshunter bpi&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |títulu=Brit certified |website=[[British Phonographic Industry]] |format=&quot;Basshunter&quot; – &quot;Search BPI Awards&quot; |fechaaccesu=26 December 2018 |language=en |urlarchivu=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/ |fechaarchivu=2018-10-21 }}&lt;/ref&gt;
* [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: Platino&lt;ref name=&quot;Now You're Gone The Album NZL&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79&amp;Itemid=62 |títulu=Latest gold / Platinum albums |website=RadioScope |fechaaccesu=1 January 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728144225/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79&amp;Itemid=62 |archivedate=28 July 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;
|
* UK: 376,017&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.musicweek.com/labels/read/25-years-of-mos-in-numbers-what-is-sony-actually-getting-for-its-money/065643 |títulu=25 years of MoS in numbers: What is Sony actually getting for its money? |website=[[Music Week]] | fechaaccesu = 29 July 2018 | date = 11 August 2016 | author = Daniel Gumble|language=en}}&lt;/ref&gt;
* NZL: 20,000+&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10597691|títulu=It's a Swede life for Basshunter|website=[[The New Zealand Herald|NZ Herald]]|fechaaccesu=28 August 2014|date=17 September 2009|author=Scott Kara|language=en|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141011100721/http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=10597691|fechaarchivu=2014-10-11}}&lt;/ref&gt;
* FRA: 9,900&lt;ref name=&quot;IFPI France Sales&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[Bass Generation]]''
|
* Publicáu: 25 de setiembre 2009&lt;ref name=&quot;Bass Generation release&quot;&gt;{{cita web |url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Basshunter&amp;titel=Bass+Generation&amp;cat=a |títulu=Basshunter – Bass Generation (album) | website =swedishcharts.com | fechaaccesu=16 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: Warner Music Sweden
* Formatu: CD, 2×CD, descarga dixital
| — || — || 39 || 58 || — || 41 || 16 || — || 2 || 16
|
* BPI: Plata&lt;ref name=&quot;Basshunter bpi&quot; /&gt;
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[Calling Time]]''
|
* Publicáu: 13 de mayu 2013&lt;ref name=&quot;Calling Time&quot;&gt;{{cita web | url = https://echosrecordbar.co.za/product/74815 |títulu = Basshunter – Calling Time {{bracket|CD}} | fechaaccesu = 11 October 2018 |website = Echo's Record Bar|language=en}}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: [[Gallo Record Company]]
* Formatu: CD, descarga dixital
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|
|-
|colspan=&quot;18&quot; style=&quot;font-size:9pt&quot;| «—» indica que'l llanzamientu nun s'asitió na llista o nun se llanzó nesa rexón. 
|}

=== Álbumes de compilaciones ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8em;&quot;| Títulu
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17em;&quot;| Detalles del álbum
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[The Old Shit]]''
|
* Publicáu: 2006&lt;ref name=&quot;The Old Shit&quot;&gt;''The Old Shit'':
* {{cita web|url=http://www.basshunter.se:80/shop/|títulu=Basshunter|website=Basshunter|fechaaccesu=9 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080322063557/http://www.basshunter.se/shop/|archivedate=22 March 2008|language=en}}
* {{cita web|url=http://www.basshunter.se/basshunter.htm|títulu=Welcome to a new experience!|website=Basshunter|fechaaccesu=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061107194447/http://www.basshunter.se/basshunter.htm|archivedate=7 November 2006|format=requires [[Adobe Flash Player]] software|language=en}}
* {{cita web|url=http://basshunter.se|títulu=Boten Anna|website=Basshunter|fechaaccesu=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060708071333/http://basshunter.se/|archivedate=8 July 2006|language=en}}
&lt;/ref&gt;
* Discográfica: [[Self-publishing|Self-released]]
* Formatu: [[Descarga dixital (música)|Descarga dixital]]
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[The Early Bedroom Sessions]]''
|
* Publicáu: 3 d'avientu 2012&lt;ref name=&quot;TEBS&quot;&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/nl/album/the-early-bedroom-sessions/578081407|títulu=Basshunter – The Early Bedroom Sessions|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=en|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190922144024/https://music.apple.com/nl/album/the-early-bedroom-sessions/578081407|fechaarchivu=2019-09-22}}&lt;/ref&gt;
* Discográfica: Rush Hour
* Formatu: 2×[[Discu compautu|CD]], descarga dixital
|}

=== Senciellos ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Títulu
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Añu
! scope=&quot;col&quot; colspan=&quot;10&quot;| Posiciones en llistes
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:13.5em;&quot;| [[Certificación de ventes discográfiques|Certificaciones]]
! scope=&quot;col&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:9em;&quot;| Álbum
|-
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Sverigetopplistan|SUE]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Sweden&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Austria&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Hitlisten|DIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Denmark&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[The Official Finnish Charts|FIN]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Finland&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[GfK Entertainment|ALE]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Basshunter |títulu=Discographie von – Basshunter |website=Offizielle Deutsche Charts |fechaaccesu=18 October 2018 |language=de |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190327121628/https://www.offiziellecharts.de/suche?artistId=Basshunter |fechaarchivu=2019-03-27 }}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Irish Singles Chart|IRL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Ireland&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Single Top 100|HOL]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Basshunter |títulu=Basshunter in Dutch charts |website=dutchcharts.nl | fechaaccesu=18 October 2018|language=nl}}&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[VG-lista|NOR]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Norway&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[Official New Zealand Music Chart|NZL]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;New Zealand&quot; /&gt;
! style=&quot;width:2.5em; font-size:85%&quot;| [[UK Singles Chart|UK]]&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;UK&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«The Big Show»&lt;ref&gt;«The Big Show». Basshunter. 2004.&lt;/ref&gt;
| 2004
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|''[[The Bassmachine]]''
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Welcome to Rainbow]]»&lt;ref&gt;«Welcome to Rainbow». Basshunter. 2006.&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;5&quot;|2006
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| —
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Boten Anna]]»
| 1 || 2 || 1 || 4 || 9 || — || 2 || 3 || — || —
|
* [[IFPI Danmark|IFPI DEN]]: 3× Platín&lt;ref name=&quot;Basshunter DEN&quot;&gt;{{cita web|url=https://www.ifpi.dk/?q=content/guld-og-platin-novemberdecemberjanuar |títulu=Guld og platin november / december / januar |website=[[IFPI Danmark]] |fechaaccesu=29 August 2014 |date=19 February 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150130131616/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fguld-og-platin-novemberdecemberjanuar |archivedate=30 January 2015 | language = da}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI SWE]]: Platino&lt;ref name=&quot;BA SWE&quot;&gt;{{cita web | url = https://www.ifpi.se/wp-content/uploads/ar-20061.pdf | títulu = CertNr Datum Artist | website = [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI Sverige]] | fechaaccesu = 29 August 2014 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150924033253/http://www.ifpi.se/wp-content/uploads/ar-20061.pdf | archivedate = 24 September 2015 | language = sv}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI AUT]]: Oru&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://ifpi.at/auszeichnungen/?fwp_interpret=Basshunter | títulu = Gold &amp; platin | website = [[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI Austria]] | fechaaccesu = 26 March 2019 | language = de | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20200419222607/https://ifpi.at/auszeichnungen/?fwp_interpret=Basshunter | fechaarchivu = 2020-04-19 }}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;4&quot;|''[[LOL (^^,)|LOL &lt;(^^,)&gt;]]''
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]»
| 6 || 18 || 7 || 2 || 33 || 49 || 9 || 7 || — || —
|
* IFPI DEN: Oru&lt;ref name=&quot;Basshunter DEN&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Jingle Bells]]»
| 13 || — || — || — || — || — || 31 || 9 || — || 35
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vifta med händerna]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(vs. Patrik &amp; Lillen)&lt;/small&gt;
| 25 || — || — || 7 || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA|DotA]]»
|rowspan=&quot;2&quot;|2007
| — || — || — || — || 30 || — || — || — || — || —
|
| —
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Now You're Gone]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(feat. [[Mental Theo|DJ Mental Theo's Bazzheadz]])&lt;/small&gt;
| 2 || 14 || 14 || 8 || 18 || 1 || — || 10 || 3 || 1
|
* [[British Phonographic Industry|BPI]]: Platino&lt;ref name=&quot;Basshunter bpi&quot; /&gt;
* [[Recorded Music NZ|RMNZ]]: Platino&lt;ref name=&quot;Basshunter NZL&quot;&gt;{{cita web | url = http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=61 | títulu = Latest gold / Platinum singles | website = RadioScope | fechaaccesu = 29 August 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110831040527/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=77&amp;Itemid=61 | archivedate=31 August 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;7&quot;| ''[[Now You're Gone – The Album]]''
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Please Don't Go]]»
|rowspan=&quot;5&quot;|2008
| 6 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[All I Ever Wanted]]»
| 58 || 15 || — || — || 35 || 1 || — || 3 || 17 || 2
|
* RMNZ: Oru&lt;ref name=&quot;Basshunter NZL&quot; /&gt;
* BPI: Oru&lt;ref name=&quot;Basshunter bpi&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Angel in the Night]]&quot;
| 50 || — || — || — || — || 10 || — || — || — || 14
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«Russia Privjet (Hardlanger Remix)»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/se/album/russia-privjet-hardlanger/id292491548|títulu=Basshunter – Russia privjet (Hardlanger Remix) – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=4 April 2020|language=sv}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[I Miss You]]»
| 45 || — || — || — || 70 || — || — || — || — || 32
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Walk on Water]]»
|rowspan=&quot;4&quot;|2009
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || 76
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«Al final&quot;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(feat. Dani Mata)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/es/album/al-final-spanish-version-feat-dani-mata-single/314824673|títulu=Basshunter – Al Final (Spanish Version) {{bracket|feat. Dani Mata}} – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=es}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| —
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Every Morning]]»
| 24 || — || — || — || 76 || 17 || — || — || 14 || 17
|
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|''[[Bass Generation]]''
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[I Promised Myself]]»
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || 94
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Saturday]]»
|2010
| — || — || — || — || — || 37 || — || — || 14 || 21
|
* RMNZ: Oru&lt;ref name=&quot;Basshunter NZL&quot; /&gt;
| rowspan=&quot;6&quot;| ''[[Calling Time]]''
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Fest i hela huset]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(vs. ''[[Big Brother]]'')&lt;/small&gt;
|2011
| 5 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Northern Light]]»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/se/album/northern-light-remixes/540906905|títulu=Basshunter – Northern Light (Remixes)|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=sv}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;2&quot;|2012
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Dream on the Dancefloor]]»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/gb/album/dream-on-the-dancefloor-remixes-ep/578991924|títulu=Basshunter – Dream on the Dancefloor (Remixes) – EP|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=en|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190922144025/https://music.apple.com/gb/album/dream-on-the-dancefloor-remixes-ep/578991924|fechaarchivu=2019-09-22}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Crash &amp; Burn]]»&lt;ref name=&quot;Crash &amp; Burn&quot;&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/ru/album/crash-burn-remixes-ep/663917542|títulu=Basshunter – Crash &amp; Burn (Remixes) – EP|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=ru}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|2013
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
!scope=&quot;row&quot;|«Calling Time»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/at/album/calling-time-ep/952455453|títulu=Calling Time – EP|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=de|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190922190505/https://music.apple.com/at/album/calling-time-ep/952455453|fechaarchivu=2019-09-22}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;|«Elinor»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/se/album/elinor-single/736146270|títulu=Basshunter – Elinor – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=sv|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190922144102/https://music.apple.com/se/album/elinor-single/736146270|fechaarchivu=2019-09-22}}&lt;/ref&gt;
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
| rowspan=&quot;8&quot;| —
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Masterpiece»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/se/album/masterpiece-single/1438645764|títulu=Masterpiece – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=sv}}&lt;/ref&gt;
| 2018
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Home»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.junodownload.com/products/basshunter-home/4287983-02|títulu=Basshunter – Home|website=[[Juno Records|Juno Download]]|fechaaccesu=21 September 2019|language=en|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190921174051/https://www.junodownload.com/products/basshunter-home/4287983-02/|fechaarchivu=2019-09-21}}&lt;/ref&gt;
| 2019
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Angels Ain't Listening»&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/gb/album/angles-aint-listening-single/1512971087|títulu=Angles Ain't Listening – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=29 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| 2020
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Life Speaks to Me»&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://music.apple.com/se/album/life-speaks-to-me-single/1596452343 | title = Life Speaks to Me - Single | website = [[Apple Music]] | fechaaccesu = 19 November 2021 | language = sv}}&lt;/ref&gt;
| 2021
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «End the Lies»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(&amp; Alien Cut)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://music.apple.com/se/album/end-the-lies-single/1641155909 | title = End the Lies - Single | fechaaccesu = 2 September 2022 | website = [[Apple Music]] | language = sv}}&lt;/ref&gt;
| 2022
| — || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]»&lt;br /&gt;{{Small|([[Victor Leksell]])}}
| 2023
| 4 || — || — || — || — || — || — || — || — || —
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| «Ja eller nej»&lt;br /&gt;{{Small|(x [[Käärijä]])}}
| 2023
| — || — || — || 12 || — || — || — || — || — || —
|
|-
|colspan=&quot;14&quot; style=&quot;font-size:9pt&quot;| «—» indica que'l llanzamientu nun s'asitió na llista o nun se llanzó nesa rexón.
|}

===Remixes===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:18em;&quot;| Títulu
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot;| Añu
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:9em;&quot;| Artista
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:7em;&quot;| Álbum
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Dancing Lasha Tumbai]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Basshunter Remix)&lt;ref&gt;«Dancing Lasha Tumbai». [[Verka Serduchka]]. [[Warner Strategic Marketing]]. 5051442-2869-2-2.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|2007
|[[Verka Serduchka]]
|rowspan=&quot;6&quot;| —
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Du hast den schönsten Arsch der Welt]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Basshunter's Bass My Ass Radio Remix)&lt;ref&gt;«Du hast den schönsten Arsch der Welt». [[Alex Christensen|Alex C.]] feat. [[Yasmin K.|Y-ass]]. King Size Records. 1749262.}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;«Du hast den schönsten Arsch der Welt» &lt;small&gt;(Basshunter's Bass My Ass Extended Remix)&lt;ref&gt;«Du hast den schönsten Arsch der Welt». [[Alex Christensen|Alex C.]] feat. [[Yasmin K.|Y-ass]]. King Size Records. 1752952.}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|[[Alex Christensen|Alex C.]] feat. [[Yasmin K.|Y-ass]]
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Ievan polkka|Ieva's polka (Ievan polkka)]]»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Basshunter Remix)&lt;ref&gt;«Ieva's polka (Ievan polkka)». [[Loituma]]. Hit! Records (Italy) Sas. 1714160.}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|[[Loituma]]
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Dragostea Din Tei|When You Leave (Numa Numa)]]» &lt;small&gt;(Basshunter Radio Mix)&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/ro/album/when-you-leave-numa-numa-basshunter-radio-mix-single/299841484|títulu=Alina – When You Leave (Numa Numa) {{bracket|Basshunter Radio Mix}} – Single|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190922144029/https://music.apple.com/ro/album/when-you-leave-numa-numa-basshunter-radio-mix-single/299841484|fechaarchivu=2019-09-22}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|2008
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Alina Pușcău|Alina]]
|-
!scope=&quot;row&quot;|«When You Leave (Numa Numa)» &lt;small&gt;(Basshunter Extended Mix)&lt;ref&gt;«When You Leave (Numa Numa)». [[Alina Pușcău|Alina]]. [[Payday Records]], [[EMI Records]]. CDTIV 288, 5099969888229.}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|2009
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Crash &amp; Burn]]» &lt;small&gt;(Basshunter Remix)&lt;ref name=&quot;Crash &amp; Burn&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|2013
|Basshunter
|-
!scope=&quot;row&quot;|«Sex Love Rock n Roll (SLR)»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[Basshunter Remix]&lt;ref name=&quot;SLR&quot;&gt;{{cita web|url=https://music.apple.com/se/album/sex-love-rock-n-roll-slr-remixes/914105246|títulu=Arash – Sex Love Rock N Roll (SLR) {{bracket|Remixes}}|website=[[Apple Music]]|fechaaccesu=22 September 2019|language=sv}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;«Sex Love Rock n Roll (SLR)»&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[Basshunter Remix Extended Version]&lt;ref name=&quot;SLR&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|2014
|[[Arash]] feat. [[T-Pain]]
|''[[Superman (álbum)|Superman]]''
|}

== Videografía ==
=== Videos musicales ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!width=&quot;230&quot;|Títulu
!Añu
!Direutor
!{{abbr|Ref.|Referencies}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Boten Anna]]»
|rowspan=&quot;3&quot;|2006
|[[Carl-Johan Westregård]]&lt;br /&gt;Kim Parrot
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://vimeo.com/2069270 | títulu = Basshunter – Boten Anna | publisher = [[Vimeo]] | date = 26 October 2008 | fechaaccesu = 28 August 2014 | author = [[Carl-Johan Westregård]] | id = Official Carl-Johan Westregård [https://vimeo.com/seji Vimeo channel] linked from [http://handbagstudios.com official Handbag Studios website]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]»
|[[Carl-Johan Westregård]]&lt;br /&gt;Kim Parrot
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://vimeo.com/11558965 | títulu = Basshunter – Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA | publisher = [[Vimeo]] | date = 7 May 2010 | fechaaccesu = 28 August 2014 | author = [[Carl-Johan Westregård]] | id = Official Carl-Johan Westregård [https://vimeo.com/seji Vimeo channel] linked from [http://handbagstudios.com official Handbag Studios website]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vifta med händerna]]»
|rowspan=&quot;2&quot;| —
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=p-VQdqbyFpw | títulu = Vifta med händerna (official video) | publisher = [[YouTube]] | author = Basshunter | date = 13 May 2015 | fechaaccesu = 17 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA|DotA]]»
|rowspan=&quot;2&quot;|2007
|&lt;ref name=&quot;DotA&quot;&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=3iesdoplHtU | títulu = Basshunter &quot;DotA&quot; (German version) | publisher = [[YouTube]] | date = 24 June 2014 | fechaaccesu = 24 June 2014 | id = Official Luna Square [https://www.youtube.com/channel/UCIey-g8AI-gRTytXVRSRVuQ/about YouTube channel] linked from [http://lunasquare.se official website]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Now You're Gone]]»
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.vg.no/rampelys/musikk/i/XKj67/aylar-video-sett-av-100-millioner | títulu = Aylar-video sett av 100 millioner | publisher = [[Verdens Gang|VG]] | date = 10 February 2011 | fechaaccesu = 1 March 2020 | author = Atle Jørstad Wergeland | language = no}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[All I Ever Wanted]]»
|rowspan=&quot;3&quot;|2008
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.promonews.tv/videos/2008/05/13/production-update-who-shot-what-who%E2%80%99s-shooting-what%E2%80%A6-part-one | títulu = Production update: Who shot what, who’s shooting what… (part one) | publisher = Promonews | date = 13 May 2008 | fechaaccesu = 29 August 2014 | author = David Knight | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131219224024/http://www.promonews.tv/videos/2008/05/13/production-update-who-shot-what-who%E2%80%99s-shooting-what%E2%80%A6-part-one | archivedate = 19 December 2013|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Angel in the Night]]»
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.seher.no/kjendis/aylar-sett-46-millioner-ganger/64835346 | títulu = Aylar sett 46 millioner ganger! | publisher = [[Verdens Gang|VG]] | date = 18 August 2008 | fechaaccesu = 2 March 2020 | author = Arve Vassbotten | language = no}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[I Miss You]]»
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://730.no/video-aylar-feirer-svensk-jul | títulu = Video: Aylar feirer svensk jul | publisher = 730.no | date = 5 November 2008 | fechaaccesu = 2 March 2020 | language = no}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Walk on Water]]»
|rowspan=&quot;3&quot;|2009
| —
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=I4bbXvfxr6A | títulu = Basshunter – Walk on Water (official UK version out now) | publisher = [[YouTube]] | date = 27 February 2009 | fechaaccesu = 17 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Every Morning]]»
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref name=&quot;Every Morning mv&quot;&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=LmRkngAWgAM | títulu = Basshunter – Every Morning (Behind the Scenes) | publisher = [[YouTube]] | date = 25 September 2009 | fechaaccesu = 16 October 2018 | time = 2:29–2:34|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[I Promised Myself]]»
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://730.no/aylars-svenske-eventyr-naermer-seg-slutten | títulu = Aylars svenske eventyr nærmer seg slutten | publisher = 730.no | date = 19 October 2009 | fechaaccesu = 2 March 2020 | language = no}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Saturday]]»
|2010
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.mtv.com/videos/basshunter/552338/saturday.jhtml | títulu = basshunter — saturday | publisher = [[MTV]] | date = 10 August 2010 | fechaaccesu = 11 November 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110310001018/http://www.mtv.com/videos/basshunter/552338/saturday.jhtml | archivedate=10 March 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Northern Light]]»
|rowspan=&quot;2&quot;|2012
|[[Alex Herron]]
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://730.no/nordlyset-aylar-i-ny-fasong/ | títulu = Nordlyset Aylar i ny fasong | publisher = 730.no | date = 12 May 2012 | fechaaccesu = 2 March 2020 | language = no}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Dream on the Dancefloor]]»
|Gareth Evans
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.radarmusicvideos.com/director/13226-gareth-evans-crispy-duck-productions-#.VGG6lMmt-YU | títulu = Gareth Evans (Crispy Duck Productions) | publisher = [[Radar Music Videos|Radar Music Creatives]] | fechaaccesu = 11 November 2014 | archive =  | language = en | urlarchivu = https://archive.today/20130714200323/http://www.radarmusicvideos.com/director/13226-gareth-evans-crispy-duck-productions-#.VGG6lMmt-YU | fechaarchivu = 2013-07-14 }}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«[[Crash &amp; Burn]]»
|rowspan=&quot;2&quot;|2013
|Farzad Bayat
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=hximIHeUIyw | títulu = Basshunter – Crash &amp; Burn (official video) | publisher = [[YouTube]] | date = 31 July 2013 | fechaaccesu = 11 November 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|«Calling Time»
|Gareth Evans
|&lt;ref&gt;{{cita web | url = https://www.youtube.com/watch?v=fB4G3kwtrvI | títulu = Basshunter – Calling Time (official video) | publisher = [[YouTube]] | date = 6 August 2013 | fechaaccesu = 11 November 2014|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Referencies ==
{{Llistaref|4}}

== Enllaces esternos ==
{{Commons|Category:Basshunter}}
* [https://basshunter.se Páxina oficial de Basshunter]

{{Basshunter}}

{{NF|1984||Basshunter}}

[[Categoría:Cantantes de Suecia]]
[[Categoría:Dance]]
[[Categoría:Basshunter|*]]</text>
      <sha1>pf5q3c0pykufw8ah7v5rsf9c0395kgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlos III d'España</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27798</id>
    <revision>
      <id>4509990</id>
      <parentid>4500077</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T00:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6021" sha1="1ig0opaw030cuvqjvjqd87dcuzcbnhs" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Carlos III d'España''', llamáu '''«el Políticu»''' o '''«el Meyor Alcalde de Madrid»''' {{nym}}, foi duque de Parma y Plasencia —como Carlos I— ente 1731 y 1735, [[Reinu de Nápoles|rei de Nápoles]] —como Carlos VII— y [[Reinu de Sicilia|rei de Sicilia]] —como '''Carlos V'''— de 1734 a 1759 y d'España dende 1759 hasta la so muerte en 1788.

Carlos yera'l tercer fíu home de [[Felipe V d'España|Felipe V]] que llegó a la vida adulta y el primeru que tuvo cola so segunda muyer, [[Isabel Farnesio]], polo que fueron los sos mediu hermanos [[Lluis I d'España|Lluis I]] y [[Fernandu VI d'España|Fernando VI]] quien asocedieron al so padre nun primer momentu. La muerte ensin descendencia d'estos llevaría a Carlos a ocupar el tronu español.

Carlos sirvió a la política familiar como una pieza na llucha por recuperar la influencia española n'Italia: heredó primeramente de la so madre los ducaos de Parma y Plasencia en 1731; pero más tarde, al reconquistar Felipe V el [[Reinu de les Dos Sicilies|Reinu de Nápoles y Sicilia]] nel cursu de la Guerra de Sucesión de Polonia (1733-1738), pasó a ser rei d'aquellos territorios col nome de Carlos VII. Contraxo matrimoniu en 1738 con [[María Amalia de Saxonia|María Amalia de Sajonia]], fía de Federico Augusto II, duque de [[Saxonia|Sajonia]] y de [[Lituania]] y rei de [[Polonia]].

== Rei d'España ==
Tres los fallecimientos de [[Lluis I d'España|Lluis I]] y de [[Fernandu VI d'España|Fernando VI]] ensin descendencia, el tronu d'España pasó a Carlos III, tercer fíu home de [[Felipe V d'España|Felipe V]] y primero del so matrimoniu con [[Isabel Farnesio]], con gran esperiencia de gobiernu como rei de [[Nápoles]]. Tornó a Madrid el 9 d'avientu de 1759 ya introdució, per primer vegada n'España, el Derechu divín como [[Fontes del derechu|fonte]] y xustificación de la so [[soberanía]] regia.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.fundacionjoseantonio.es/doc/JA_y_el_Estado_DNegro.pdf|títulu=José Antonio y el Estado|autor=Dalmacio Negro Pavón|enllazautor=Dalmacio Negro Pavón}}&lt;/ref&gt;Fray Sebastián de Jesús de neñu agoró-y que diba ser rei. Carlos III al so fallecimientu promovió'l procesu de beatificación, por aciu una carta empobinada en mayu de 1771 al cardenal [[Archidiócesis de Sevilla|arzobispu de Sevilla]], Francisco de Solís.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Fray_Sebasti%C3%A1n_de_Jes%C3%BAs |títulu=Cordobapedia Fray Sebastián de Jesús |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220924201825/https://cordobapedia.wikanda.es/wiki/Fray_Sebasti%C3%A1n_de_Jes%C3%BAs |fechaarchivu=2022-09-24 }}&lt;/ref&gt;

=== Política esterior ===
El primer asuntu que'l rei trató foi la [[Guerra de los Siete Años]]. El monarca español viose obligáu a tomar parte na guerra tres la [[Hondures Británica|ocupación británica d'Honduras]] y la perda de la colonia francesa de [[Quebec]], lo que riquió la intervención española nel conflictu pa frenar l'[[Colonización británica|expansionismo británicu per América]].

En 1761 roblóse'l Tercer Pactu de Familia y España entró nel conflictu bélicu. El monarca equivocóse tocantes a l'ayuda real que podía emprestar Francia y l'estáu de les sos tropes. Una escuadra inglesa de 53 buques con un exércitu de 14 000 homes consiguió tomar L'Habana pola falta d'entrenamientu de les milicies, en númberu bien inferior a los ingleses, y la incompetencia del gobernador de la plaza, Juan de Prado. Pocu dempués una escuadra procedente de la India bombardeó y tomó [[Manila]]. Los ingleses nun pudieron estender el so dominiu poles [[Capitanía Xeneral de les Filipines|Filipines]] gracies a la resistencia de les guerrilles entamaes por Simón d'Anda.{{Harvnp|Domínguez Ortiz|2005}} La guerra terminó cola [[Guerra de los Siete Años|Paz de París]] de 1763. España dexó a [[Reinu de Gran Bretaña|Gran Bretaña]] la [[Florida]] y territorios del [[Golfu de Méxicu|golfu de México]], en cuenta de la devolución de [[L'Habana]] y [[Manila]]. La [[Luisiana española|Luisiana]] francesa pasó a manos d'España, más preparada para defendela. [[Portugal]], aliáu de los británicos, recuperó la [[Colonia del Sacramento|colonia del Sacramento]].

=== Política interior: despotismu ilustráu ===
En política interior, intentó modernizar la sociedá utilizando'l poder absoluto del Monarca so un programa [[Ilustración|ilustráu]].

Na llinia de la [[Reformismu borbónicu|Ilustración]] propia de la so dómina, Carlos III realizó importantes cambeos —ensin quebrar l'orde social, políticu y económicu básicu, [[Despotismu ilustráu|despotismu ilustráu—]] con ayuda d'un equipu de ministros y collaboradores ilustraos, como'l Marqués de Esquilache, Aranda, [[Xovellanos]], [[Pedro Rodríguez de Campomanes|Campumanes]], Floridablanca, Wall y Grimaldi.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Biografía de Carlos III ofrecía pola Biblioteca M. Cervantes |2=http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/carlos3.shtml |date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

{{socesión
| títulu = [[Archivu:Escudo de Carlos III de España Toisón y su Orden variante leones de gules.svg|40px]] &lt;br /&gt;[[Rei d'España]]
| periodu = [[1759]] - [[1788]]
| predecesor = [[Fernandu VI d'España|Fernandu VI]]
| socesor = [[Carlos IV d'España|Carlos IV]]
| predecesor2 = [[Antonio Farnesio]]
| títulu2 = Duque de Parma y Plasencia
| periodu2 = 1731-1735
| socesor2 = [[Carlos VI del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu|Carlos II]]
| predecesor3 = [[Carlos VI de Nápoles y IV de Sicilia]]
| títulu3 = Rei de Nápoles y Sicilia&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(Rei de les Dos Sicilies)''&lt;/small&gt;
| periodu3 = 1734-1759
| socesor3 = [[Fernando IV de Nápoles y III de Sicilia]]
}}

{{NF|1716|1788|Carlos 03}}
[[Categoría:Reis y reines d'España]]
[[Categoría:Reis y reines de Sicilia]]
[[Categoría:Casa de Borbón n'España]]</text>
      <sha1>1ig0opaw030cuvqjvjqd87dcuzcbnhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canne de combat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32716</id>
    <revision>
      <id>4509985</id>
      <parentid>4385702</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11862" sha1="avugwidloznc6zvrgdqi0xb9h808c38" xml:space="preserve">{{Ficha de deporte}}

'''Canne de combat''' (“cayada de combate”) ye un [[arte marcial]] [[Francia|francés]] qu'emplega como arma una cayada o ''canne'' diseñada a costa fecha. La ''Canne de combat'' foi estandarizada nos años 1970 pa la competición deportiva por Maurice Sarry. La ''canne'' ye perllixera, fecha de madera de paganu y daqué grabada. Como proteición llévase un traxe acolcháu y una mázcara d'[[esgrima]].

== Historia ==

La “Canne de combat” o “Canne d'arme” ye un productu de la historia y cultura de Francia. Surdió a primeros del sieglu XIX como una disciplina de [[defensa personal]] que prauticaron sobre too caballeros de l'alta burguesía en ciudaes grandes y peligroses como París. Hailos que falen d'un arte marcial francés masque na so codificación como deporte nun se permita oficialmente esta denomación. La hestoria de la disciplina ta venceyada al desendolcu de les téuniques del boxéu [[Savate]] que de primeres usaba sobre too pataes y más tarde, baxo la influyencia de los británicos, incorporó tamién puñetazos. Los burgueses entrenaos nes téuniques del Savate dominaben la cayada como una manera de lluchar dende daqué distancia, asina como’l “kick boxing” pa la distancia curtia. Los homes de ciudá llevaben cayada neto que los llabradores llevaben palu. En realidá cayada y palu taben ciñidamente asociaos en munchos países y cultures.

Les téuniques del “Savate” y la “Canne d'arme” espoxigaron en popularidá hasta’l puntu de que les usaron les fuercies militares y policiales hasta la [[Primer Guerra Mundial]]. Los millones de vides franceses perdíes na guerra llevaron a la disciplina cuasi a la desapaición. Sicasí les téuniques siguieron enseñándose nunos pocos clubes de “boxéu savate” que reabrieron nel periodu d'enteguerres y llograron sobrevivir hasta la [[Segunda Guerra Mundial]]. Sábese d'un grupu que funcionó demientres la ocupación nazi y qu'usaba téuniques de cayada pa llevar a cabu asesinatos. Les téuniques de llucha con cayada de finales de los años 1950 y nos años 1960 taben influyíes por unos pocos individuos habilidaos que les revivieron.

===Deporte de defensa personal===

A finales de los años 1970, les téuniques de la “Canne d'arme” foron codificaes por Maurice Sarry col envís de recuperales como deporte. Esto traxo la disciplina que ta güei asociada cola “Federación Francesa de Boxéu Savate”. Xuntamente col enfoque deportivu siguen esistiendo les téuniques de defensa personal, por casu la llamada téunica “Maestru Lafond”.

Anguaño (ochobre del 2008) el deporte “Canne de combat” prautíquenlu mil “cannistes”. El “palu francés” prautíquenlu unos cientos de “bâtonniers” o “bâtonnistes”.

==Usu==

L’usu de la cayada como arma, según s’enseñaba nes escueles d'armes, foi codificáu polos maestros del [[Savate]] en visu a que la cayada s’aprendiera como arma de defensa personal. La tradición francesa inclúi téuniques de la llucha medieval con palos, sacantes les téuniques consideraes como demasiao peligroses pa usales nel deporte. El palu medieval tamién ye un arma demasiao pesada como pa usala en competición.

Conque’l so usu perdióse y anguaño la mesma Canne de combat ta desapaeciendo. Sicasí hai una tradición marcial tresmitida pol maestru suizu Pierre Vigny nel sieglu XIX que s’emplegó pa la codificación téunica usando la cayada india a primeros del sieglu XX, formando una tradición dixebrada de la más común cayada deportiva que se ve anguaño en Francia. La cayada, usada primero de sofitu y dempués como complementu del caballeru, tamién yera un arma útil. Una cayada normal pa caminar entra davezu nes llendes de la defensa personal llegal, pero la cayada llastrada (que lleva un pesu de plomu nel cabu) pue considerase arma en dellos marcos llegales.

==Regles==

Nel sistema francés modernu de Canne de combat deportiva, los combates tienen llugar nun ring. La cayada llévase nuna mano, pero’l competidor pue cambiala de mano a lo llargo del combate. Los cayadazos hai que los dar horizontalmente o p'abaxo, y tórguense los que vayan espetar o travesar. Les zones oxetivu son les caniyes, el troncu y la cabeza.

Namái cuenten los golpes que se dan cola cayada, y los golpes baxos tienen qu'acompañase d'un movimientu d'arremetedura. El combate gánase a los puntos darréu que la llixereza de la cayada y la vistimienta proteutora faen imposible’l “K.O”. Danse puntos al estilu, acordies colo acionao de les posiciones corporales na llucha. Penalízase’l contautu con árees torgaes como los brazos. D’esta miente ye posible ganar un alcuentru ensin solmena-y un cayadazu al contrariu, si ésti atropa penalizaciones.

==Armes==

* La cayada ye un palu de paganu que vien en dos versiones. La primera (marcada con una llinia verde) ye más pesada y úsase pa entrenar les téuniques básiques. La usada nes competiciones y nel entrenamientu avanzáu ye más llixera (marcada con una llinia negra). La cayada más llixera ye más rápida y segura d'usar (nun se ye a mancar gravemente al oponente porque’l palu ruempe primero). El llargor de la cayada ye de 95 cm; el pesu ye de 120 gr aproximao pa la verde y de 100 gr aproximao pa la negra.

* El palu ye un arma pa remanar a dos manes, de 140 cm y 400 gr aproximao.

==Partes de la disciplina==

La canne de combat consta d'estes partes:

* Canne: llucha con una cayada.
* Double canne: llucha con dos cayaes.
* Baton: palu.
* Canne défense: [[defensa personal]] cola cayada.
* Canne chausson: pataes de Savate combinaes con téuniques de la canne.

===Canne===

La canne ye la parte mayor de la canne de combat. Cuando faen canne, los cannistes lleven una cayada na mano, vistimienta proteutora y mázcara d'esgrima, y tenten de llograr los máximos golpes posibles nel asaltu.

Árees que puntúen:

* Cabeza: les partes cimera, llaterales y frontal
* Troncu: solamente pa los homes
* Caniyes

Na canne hai qu'usar ataques y defenses válidos, combinaos con saltos y reblagos. Nun esiste l'ataque simultaneu, esto ye, si ún de los competidores entama un ataque l'otru tien que lu parar o esquitar, y solamente se permite contratacar dempués de defender. Pue esquitase con un pasu, un saltu o agachándose. La cayada pue llevase na mano derecha o na manzorga, y permítese (y afálase) cambiar de mano nel asaltu.

===Double Canne===

Na double canne los competidores lleven una cayada en cada mano. Tenten de cutir con una y otra mano usando téuniques asemeyaes a les de la canne, al tiempu que bloquien y contrataquen. Les dos cayaes permiten un ataque y defensa muncho más rápidos.

===Bâton===

Bâton refierse a téuniques con palu llargu y básase nos movimientos de la espada llarga medieval y la muleta más llarga de caminar pel campu, ampliaos colos movimientos básicos de la canne.

===Canne défense===

Ye la defensa personal cola canne. La base son los movimientos de la canne, pero tien tamién truñazos, cuchellaes, paraes y contrataques, llaves a pescuezu y brazos, y lliberación d'agarres. Na canne défense los oxetivos nun son sólo los que puntúen, sinón cualesquier parte feble del cuerpu: el coldu, la rodiya, la cara, etc. Ta en constante desarrollu. Nun hai competición de défense, sólo téuniques en pareya.

===Canne chausson===

La canne chausson combina les pataes del Savate con ataques de la cayada de canne.

==Téuniques==

===Ataques===

La canne de combat básase en seis téuniques, combinaciones, y otros elementos (saltos, reblagos, cambeos de mano).

* Brisé
* Croisé téte
* Latéral croisé ( tête, flanc, bas: cabeza, troncu, pierna/baxo)
* Latéral extérieur ( tête, flanc, bas: cabeza, troncu, pierna/baxo)
* Enlevé
* Croisé bas

===Defenses===

La defensa pue ser de parada o d'esquite. L’esquite pue facese con un pasu, un saltu o agachándose. Pero nun esiste l'ataque simultaneu, sinón que solamente se pue contratacar dempués de defender. La lóxica de la canne nun aceuta la teoría de “llevar un golpe pequeñu al envís d'enfrentase a un golpe más grande”. Si’l competidor A entama l'ataque y, en cuenta de defendese, el competidor B tamién entama un ataque, síguese la siguiente regla:

* Si naide atota, naide lleva’l puntu.
* Si B atota, naide lleva’l puntu.
* Si dambos atoten, A lleva’l puntu (porque atacara primero).

===Postures===

* Avant
* Arriére
* Exterieur
* Postura d'equilibriu
* Grenouille

===Ataques válidos===

Namái se cuenten los ataques válidos. Un ataque ye válidu si se fai coles téuniques descrites más p'arriba, y si:

* El golpe fíxose col arma.
* El golpe foi claru.
* El golpe atotó nun área oxetivu válida.
* El golpe fíxose col cuartu cimeru de la cayada.
* La cayada taba en llinia cola mano.
* Nun hubo movimientu de “sable”. 

==Rondes y grupos d'edá==

* Neños de 10 a 14 años: 2 ó 3*1,5 minutos
* Rapazos de 14 a 17 años: 2 ó 3*1,5 minutos
* Mozos de 17 a 20 años: 2 ó 3*2 minutos
* Adultos de 21 a 40 años: 2 ó 3*2 minutos
* Veteranos de 41 años o más: 2 ó 3*2 minutos

==Graos==

===Empuñadura azul===

* El principiu

* Requisitos téunicos: equilibriu, calidá, les 6 téuniques, les 8 paraes, esquites.
* Teoría: conocimientu del arma y historia de la canne.

===Empuñadura verde===

* Les dos manes trabayen al empar

* Tema: yo toco y nun soi tocáu
* Requisitos téunicos: fender, arreblagar y encuadrar
* Teoría: criterios de validez d'un golpe (movimientu, árees válides)

===Empuñadura encarnada===

* La cooperación pa la oposición

* Tema: nun me toquen y yo toco
* Principiu: organización defensiva y conceutu de respuesta
* Requisitos téunicos: cambiar, sobrepasar, oponer, xestionar l'esfuerciu
* Teoría: regulación de canne de combat y bâton, comportamientu, equipamientu, obligaciones de los competidores, principios d'arbitraxe, sanciones y penalizaciones
* Permite ser aniciador 

===Empuñadura blanca===

* Produzse la confirmación

* Tema: toco primero de que me toquen
* Principiu: anticipación
* Requisitos téunicos: diagrama de comportamientu, secuencia tresnada pa una demostración, interiorización de la práutica (güeyos zarraos)
* Teoría: el cartafueyu de xuez/árbitru, les categoríes d'edá y los distintos tipos de competición

===Empuñadura mariella===

* Empuñadura del llogru

* Tema: molesto pa tocar
* Principiu: enguadu
* Requisitu téunicu: trabayar a una cayada, cayada doble y palu
* Teoría: tener el diploma de xuez/árbitru rexonal, participar nos distintos alcuentros oficiales y semioficiales 
* Permite ser instructor

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

*[http://www.fisavate.org Sitiu web oficial de la Federación Internacional de Savate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809182512/http://fisavate.org/ |date=2018-08-09 }}
*[http://www.cama.org.uk Cambridge Academy of Martial Arts] 
*[http://www.savateworld.com Savate World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007053759/http://www.savateworld.com/ |date=2017-10-07 }}
*[http://www.ussavate.org Federación de Savate de los Estaos Xuníos]
*[http://www.canne.hu Sitiu húngaru d'un Club de Canne de Combat]
*[http://www.botvivas.hu Un club húngaru de La Canne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414192649/http://www.botvivas.hu/ |date=2010-04-14 }}
*[http://www.canne-reunion.com Canne de Combat n’Islla Reunión, Mauriciu y Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220103052124/http://www.canne-reunion.com/ |date=2022-01-03 }}
* [http://canneba33.jimdo.com// Rede de clubes de Burdeos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813033845/http://canneba33.jimdo.com// |date=2011-08-13 }}


{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Artes marciales d'Europa]]</text>
      <sha1>avugwidloznc6zvrgdqi0xb9h808c38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioma chinu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36097</id>
    <revision>
      <id>4509880</id>
      <parentid>4459335</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <origin>4509880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31283" sha1="lw51drzbc8zwerpl8cagz9vquctxkrr" xml:space="preserve">{{Ficha d'idioma |nome=
Chinu, cantonés [estándar], chinu han
|nativu = '中文 (''ZhōngWén'')&lt;br /&gt; / 漢語 (''Hànyǔ'')&lt;br /&gt; / 普通话 (''PǔTōngHuà'') '
|familia madre = Llingües sino-tibetanes
|países = {{bandera2|Taiwán}}&lt;br /&gt;{{BIR}}&lt;br /&gt;{{CAM}}&lt;br /&gt;{{FIL}}&lt;br /&gt;{{IDN}}&lt;br /&gt;{{MAL}}&lt;br /&gt;{{SIN}}&lt;br /&gt;{{THA}}&lt;br /&gt;{{CHN}}&lt;br/&gt; '''Minoríes en:'''&lt;br/&gt;{{ARG}}&lt;br/&gt;{{ESP}}&lt;br/&gt;{{CRC}}&lt;br/&gt;{{PAN}}&lt;br/&gt;{{VEN}}&lt;br/&gt;{{COL}}&lt;br/&gt;{{USA}}&lt;br/&gt;{{CAN}}&lt;br/&gt;{{PER}}&lt;br/&gt;{{ECU}}&lt;br/&gt;{{BRA}}&lt;br/&gt;{{bandera2|CHI}}&lt;br/&gt;{{MEX}}&lt;br/&gt;{{DOM}}
|zona = Estremu Oriente Asiáticu |falantes
= 1&amp;nbsp;325&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|h1= 885&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|h2= 440&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|rank = 1º
|escritura = [[Caráuteres chinos simplificaos]]/[[Caráuteres chinos tradicionales]]
|familia = [[llingües sino-tibetanes]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Llingües sinítiques]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Idioma chinu'''
|oficial = {{bandera2|China}}&lt;br/&gt;* {{bandera2|Hong Kong}}&lt;br/&gt;* {{bandera2|Macáu}}&lt;br/&gt;{{bandera2|Taiwán}}&lt;br/&gt;{{bandera2|Singapur}}&lt;br/&gt;{{bandera2|ONX}}&lt;br/&gt;[[Organización de Cooperación de Shanghai]]&lt;br/&gt;[[Asociación de Naciones del Sureste Asiáticu]]
|iso1 = zh
|iso2 = chi, zho
|iso3 = zho
|sil = CHN
|mapa = [[Ficheru:Map-Sinophone World.png|border|280px]][[Ficheru:New-Map-Sinophone World.PNG|280px|border]]
}}
[[Ficheru:Lenguas sino-tibetanas.png|thumb|280px|right|Distribución de les [[llingües sino-tibetanes]].]]
L''''idioma chinu''' ({{Zh|t=漢語|s=汉语|p=Hànyǔ}}) ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Xânjù) ye'l términu utilizáu pa referise a la [[macrollingua]] [[llingües sinotibetanas|sinotibetana]] que representa so un conceutu aglutinador a lo qu'en realidá ye una caña de llingües emparentaes ente sigo pero [[Intelixibilidá mutua|mutuamente inintelixibles]], les [[llingües sinítiques]], siendo'l [[Chinu mandarín|idioma mandarín]] nel so [[dialeutu pekinés|variante pequinesa]] la forma utilizada como '''estándar del chinu'''. Refierse especialmente al ''&quot;idioma d'haber&quot;'' (n'español). La familia sinotibetana tien el so orixe na [[Llanura Central (China)|llanura central]] de [[República Popular China|China]],&lt;ref name=&quot;Norman2003&quot;&gt;{{Obra citada |apellíos
= Norman
|nome = Jerry
|capítulu = The Chinese dialects: phonology
|páxines = 72–83
|apellíu-editor = Thurgood
|nome-editor = Graham
|enllace-editor = :en:Graham Thurgood
|apellíu-editor2 = LaPolla
|nome-editor2 = Randy J.
|enllace-editor2 = :en:Randy LaPolla
|títulu = The Sinón-Tibetan languages
|fecha = {{fecha|2003}}
|editorial = Routledge
|isbn = 978-0-7007-1129-1
|puntofinal = .
}}&lt;/ref&gt;y ye la principal familia llingüística ente les ''[[llingües d'Asia]]''. Más dacuando úsase'l términu &quot;chinu&quot; pa referise tamién a otres [[llingües sinítiques]] de China distintes del ''cantonés estándar'' (''Pǔtōnghuà'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Pʰùtʰóŋxuâ) 'fala común') o ''idioma d'haber'' (''hànyǔ'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Xânjù)).

== Aspeutos históricos, sociales y culturales ==
=== El términu chinu» ===
La mayor parte de les vegaes el términu chinu” referir al [[mandarín estándar]] o ''pǔtōnghuà''. Dacuando úsase'l términu chinu» pa referise puramente al conxuntu del sinítico, que toma una amplia [[familia llingüística|familia de llingües]] estrechamente emparentaes,&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zho “Macrollingua china”]&lt;/ref&gt; tamién conocida académicamente como [[llingües sinítiques]].

El mandarín estándar en China denominar más frecuentemente ''hànyǔ'' ({{lang|zh|汉语}}/{{lang|zh|漢語}}), anque tamién s'usen les denominaciones como ''huáyǔ'' {{lang|zh|华语}}/{{lang|zh|華語}} o ''Zhōngwén'' ({{lang|zh|中文}}). Anque esisten otres denominaciones autóctones pal idioma chinu. Na República Popular China (RPC) úsase tamién el nome ''hànyǔ'' (漢語 / 汉语, “llingua de los Hàn”). Per otra parte, a la forma culta normalizada de la llingua llámase-y de normal ''pǔtōnghuà'' (普通話 / 普通话, “fala común”) na RPC, ente qu'en Taiwán conózse-y como ''guóyǔ'' (國語“llingua nacional”).

N'asturianu, polo xeneral, el términu ''chinu'' referir a la llingua estándar, anque dacuando s'utiliza'l términu [[Chinu mandarín|mandarín]] pa referise a esta cuando la quier estremar de les formes dialeutales. Les denominaciones ''mandarín'' o ''pǔtōnghuà'' tienen d'usase con procuru, yá que tamién pueden referise a los dialeutos mutuamente intelixibles que se falen nel norte, centru y suroeste de China.

=== Chinu estándar ===
La forma estandarizada del chinu faláu güei, ye la llingua xeneral” (普通话 ''pǔtōnghùa'') tamién llamada “idioma nacional” en Taiwán (國語 ''guóyǔ'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]Gwǒjù)). Un tercer términu pa referise a la llingua estándar ye &quot;idioma de Huaxia&quot; (華語 / 华语 ''huáyǔ''), utilizáu sobremanera en [[Singapur]], [[Malasia]] y otres zones del Sureste asiáticu. N'asturianu ye'l [[mandarín estándar]] (标准官话, [[pinyin]]: biāozhǔn guānhuà ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:pjáoʈʂùn kwánxwâ)),&lt;ref name=&quot;clgovcn-5&quot;&gt;{{cita web
|idioma=zh-cn
|títulu=话说推普 话题五 国语、普通话、华语
|autor=袁钟瑞
|url=http://www.china-language.gov.cn/63/2008_3_10/1_63_3387_0_1205124588468.html
|editorial=中國語言文字網
|fechaaccesu=27 de xunu de 2009
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090426051531/http://www.china-language.gov.cn/63/2008_3_10/1_63_3387_0_1205124588468.html
|fechaarchivu=2009-04-26
}}&lt;/ref&gt;basáu nel dialeutu de norte, y la pronunciación de [[Beixín]],&lt;ref&gt;{{cita web
|url=http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm
|títulu=国务院关于推广普通话的指示(1956年2月6日)
|editorial=中华人民共和国国务院
|fecha=6 de febreru de 1956
|fechaaccesu=27 de xunu de 2009
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20051210092310/http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm
|fechaarchivu=2005-12-10
}}&lt;/ref&gt;
Esta llingua basar en principiu nuna variedá de mandarín faláu mientres la dinastía [[manchú]] en [[Beixín]].&lt;ref&gt;金道荣,2001,《清代带满腔满味的“满汉语”语言现象》,北京大学博士论文&lt;/ref&gt; Darréu, esta llingua foi adoptada como oficial de la [[República Popular de China]] y de [[Taiwán]], según una de les cuatro llingües oficiales de [[Singapur]]. Tamién ye una de les seis llingües oficiales de la [[ONX]].&lt;ref&gt;[http://www.un.org/ ONX]&lt;/ref&gt;

&lt;!-- sintaxis deficiente: Pa munchos falantes, ye común l'empléu de siquier dos variedaes, l'estándar y otra llingua rexonal o materna.&lt;ref name=&quot;北京晨报&quot;&gt;{{cita noticia | idioma =中文 | autor =季明、杨梦 | coautores = | url =http://news.163.com/05/0206/05/1BSSHT2H0001124T.html | títulu =上海人不愿说普通话 35%的外来人口难撼地方方言 | obra =北京晨报 | editorial = | páxines = | fecha =2005年2月6日 | fechaaccesu =2009年12月20日}}&lt;/ref&gt;Mientres, les chines n'estranxeru usen más dialeutos / idiomes llocales del so orixe, de normal ellos son de la mariña de sureste China (Guang Dong, Fu Jian, Zhe Jiang,Hai Nan), onde los dialeutos d'ellí son abondo fuertes.&lt;ref&gt;李荣、熊正辉、张振兴，中国社会科学院语言研究所，《中国语言地图集》, 1987年&lt;/ref&gt;
--&gt;

{{Wide image|The_Calligraphy_Model_Sunny_after_Snow_by_Wang_Xizhi.jpg|3000px|[[Wáng Xīzhī]]（Chinu：王羲之）,『Renacimientu del sol pos-nevada』（Chinu：快雪時晴帖, Foi puestu nel centru del rollu, pembaxo-derecha d'un caráuter grande de 神）, [[Dinastía Jin (265-420)]], [[Muséu Nacional del Palaciu]](Chinu：台北故宮博物院）&lt;ref name=&quot;naitou167&quot;&gt;内藤乾吉 「快雪時晴帖」（「中国4 東晋」『書道全集 第4巻』 [[平凡社]]、新版1971年（初版1965年））PP..167-168&lt;/ref&gt;|dir=rtl}}

Hasta principios del sieglu XX fuera común l'usu del [[chinu clásicu]] o más esautamente una forma de chinu lliterariu basáu nel chinu clásicu (chinu antiguu). Esi chinu clásicu, al igual qu'otres [[llingua clásica|llingües clásiques]] como'l [[llatín]], difería notablemente de les variedaes coloquiales o vernaculares del chinu (similarmente, n'Europa mientres l'alta Edá Media munchos documentos redactar en llatín y ésti difería notablemente de les llingües romances usaes poles persones comunes).

=== Usu y estatus ===
El porcentaxe d'usu del [[mandarín estándar]], l'idioma/dialeutu oficial de China continental, ente les persones de 15 a 29 años, ye del 70,12％ (el porcentaxe na ciudá&lt;ref name=&quot;瞭望新闻周刊&quot;&gt;{{cita publicación | autor =文／《瞭望新闻周刊》记者： 周大平、张乐 、彭友 | títulu =“方言保卫战”背后 | url =http://news.sohu.com/20060102/n241252532.shtml | publicación = 《瞭望》新闻周刊 | volumen =2006年01期 | añu =2006 }}&lt;/ref&gt; y ente la población más educada'l porcentaxe ye más altu). Sicasí, con xente que tien ente 60 y 69 años el porcentaxe ye del 30,97% (en 2007.&lt;ref&gt;[超过半数中国人能用普通话与人交谈 http://news.xinhuanet.com/edu/2007-03/06/content_5809800.htm]&lt;/ref&gt;) Esto reflexa un entorno importante en dos generación a favor de la llingua nacional estandarizada.

Esiste un fenómenu bastante popular y ye que los chinos usen dos dialeutos o dos idiomes xuntos, l'estándar y otru maternu.&lt;ref name=&quot;北京晨报&quot;&gt;{{cita noticia | idioma =中文 | autor =季明、杨梦 | coautores = | url =http://news.163.com/05/0206/05/1BSSHT2H0001124T.html | títulu =上海人不愿说普通话 35%的外来人口难撼地方方言 | obra =北京晨报 | editorial = | páxines = | fecha =2005年2月6日 | fechaaccesu =2009年12月20日 }}&lt;/ref&gt;Mientres, los chinos nel estranxeru usen más dialeutos llocales del so llugar d'orixe, de normal ellos son de la mariña de sureste China (Guangdong, Fujian, Zhejiang, Hainan), onde son abondo fuertes.&lt;ref&gt;李荣、熊正辉、张振兴，中国社会科学院语言研究所，《中国语言地图集》, 1987年&lt;/ref&gt;

=== Llingües sinítiques ===
{{AP|Llingües sinítiques}}
[[Ficheru:Map of sinitic languages-es.svg|280px|thumb|Distribución xeográfica de les llingües sinítiques.]]
Amás del chinu estándar, usáu como llingua oficial y [[llingua vehicular]] en tol país, esiste un númberu importante de llingües rexonales. Munches d'estes llingües rexonales, llamaes tradicionalmente “dialeutos”, difieren tantu del chinu estándar que tienen escasa intelixibilidá con él polo que, si reximos pol criteriu de intelixibilidá (que nun ye l'únicu criteriu esistente dende un puntu de vista llingüísticu pa determinar si una variedá falada pertenez o non a una mesma llingua) constituyiríen llingües distintes, colo que toes elles, en xunto, formaríen parte d'una mesma familia de variedaes llingüístiques, conocida como [[llingües sinítiques|familia sinítica]], que tienen un grau de diversidá daqué cimera al qu'esiste ente les llingües romances. Toles variedaes de chinu o [[llingües sinítiques]] carauterizar pola so diversidá interna, anque toes tienen [[llingua tonal|tonu]] y tienen una estructura gramatical altamente [[llingua analítica|analítica]]. Sicasí, el conxuntu llega a diferir descomanadamente con respectu al inventariu fonolóxicu y léxicu.

Hai ente seis y dolce [[llingües sinítiques]], amás del chinu estándar (el númberu depende del esquema de clasificación que se tome). Estes llingües son, polo xeneral, [[intelixibilidá mutua|mutuamente inintelixibles]], anque dalgunes (como los dialeutos xiang y mandarín suroccidental) pueden compartir términos y dalgún grau de intelixibilidá. ''[[Ethnologue]]'' clasifica de manera un tanto confusa a les llingües sinítiques, como una ''[[macrollingua]]'' con trelce ''sublenguas'' en IS 639-3. Unos 1200 millones de persones tienen como llingua nativa dalguna forma de sinítico.

De les llingües sinítiques, la más importante demográficamente ye'l [[chinu mandarín]] (850 millones de falantes) llamáu a cencielles &quot;chinu&quot;, que ye la variedá na que se basa'l chinu estándar. Síguen-y n'importancia'l [[idioma wu]] (77 millones), l'[[dialeutos min|idioma min]] (70 millones) y el [[idioma cantonés]] (55 millones). El [[cantonés estándar]] ye común ya influyente nes comunidaes [[idioma cantonés|cantonés]]-parlantes d'ultramar, y permanez como una de les llingües oficiales de [[Ḥong Kong]] (xunto col [[idioma inglés|inglés]]) y de [[Macáu]] (xunto col [[idioma portugués|portugués]]). El [[min del sur]], parte del [[dialeutos min|grupu llingüísticu min]], ye llargamente faláu nel sur de [[Fujian]], [[Taiwán]] y el [[Sureste Asiáticu]].

Una clasificación completa ye la siguiente:
* El '''[[fala del norte|fala del Norte]]''' o '''[[Chinu Mandarín|mandarín]]''' (北方話 / 北方话), 836 millones de falantes. Oficial en tol territoriu de [[República Popular China]].
* El '''[[Idioma wu|wú]]''' (吳語 / 吴语), 77 millones.
* Los dialeutos '''[[Dialeutos min|mǐn]]''' (閩語 / 闽语), 70 millones.
* El '''[[Idioma cantonés|cantonés]]''' o '''yuè''' (粵語 / 粤语), 55 millones.
* El '''[[Idioma jin|jin]]''' (晉語 / 晋语), 45 millones.
* El '''[[Idioma xiang]]''' o '''hunanés''' (湘語 / 湘语), 36 millones.
* El '''[[Idioma hakka|hakka]]''' o '''kèjiā''' (客家語 / 客家语), 34 millones.
* El '''[[Idioma gàn|gàn]]''' (贛語 / 赣语), 31 millones.
* El '''[[Idioma hui|huī]]''' (徽語 / 徽语), 3,2 millones.
* El '''[[Idioma ping|pínghuà]]''' (平話 / 平话), 3.5 millones.

=== Dialeutos del mandarín ===
[[Ficheru:Madarin in Chinese Mainland EN.PNG|280px|thumb|right|Distribución xeográfica histórica de los dialeutos de [[fala de norte]].]]
El bloque dialeutal mandarín ye'l más estendíu, nel centru, suroeste, noroeste y nordeste de China, razón pola cual anguaño sirve de base pa definir la llingua estándar. Por cuenta de la importante estensión qu'algama esti bloque dialeutal esiste variación rexonal.

Dientro del mandarín esiste una gran variación fonolóxica, tantu na fonoloxía segmental como na realización de los [[tonu (llingüística)|tonos]]. El siguiente cuadru reproduz dalgunos de los [[pronome personal|pronomes personales]]:&lt;ref&gt;Jerry Norman, 1988, p. 196&lt;/ref&gt;

{|{{tablaguapa}}
|- align=center
!
! [[Mandarín estándar|Estándar]]&lt;br /&gt;[[Beixín]]
! Mandarín SE&lt;br /&gt;[[Yangzhou|Yángzhōo]]
! Mandarín NE&lt;br /&gt;[[Xi'an|Xī'ān]]
! Mandarín SW&lt;br /&gt;[[Chengdu|Chéngdū]]
! Mand. central&lt;br /&gt;[[Lingbao|Língbǎo]]
|- align=center
! 1ª sing&lt;br /&gt; &quot;yo&quot;
| uo³
| o³
| ŋə³
| ŋo³
| ŋɤ³
|- align=center
! 2ª sing&lt;br /&gt; &quot;tu&quot;
| nin³
| liɪ³
| nin³
| nin³
| nin³
|- align=center
! 3ª sing&lt;br /&gt; &quot;él/ella&quot;
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
|- align=center
! 1ª sg. xen.&lt;br /&gt; &quot;el mio&quot;
| uo³ tə
| o³ tiɪ
| ŋə³ ti |
ŋo³ nin²
| ŋɤ³ ti
|- align=center
! 1ª plural&lt;br /&gt; &quot;nós&quot;
| uo³ mən
| o³ məŋ
| ŋə³ mẽ
| ŋo³ nin²
| ŋɤ³ mɛ̃
|}

== Descripción llingüística ==
Esta seición fai referencia al [[mandarín estándar]]. El restu de variantes son trataes nos artículos correspondientes.

=== Fonoloxía ===
La sílaba en chinu estrema ente un ataque inicial consonánticu obligatoriu, una aproximante medial posible ente l'ataque y la vocal o diptongu que fai de nucleu silábicu, un nucleu silábicu obligatoriu y una final posible que ye una nasal o una aproximante.

L'inventariu del chinu mandarín estándar modernu vien dau por (ente &lt; &gt; dase la trescripción ortográfica usada nel sistema [[pinyin|pīnyīn]]):&lt;ref&gt;Norman, 1986&lt;/ref&gt;
{|class=wikitable
|- align=center
!
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante billabial|Billabial]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante labiodental|Labiodental]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante alveolar|Alveolar]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante retroflexa|Retroflexa]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante alveopalatal|Alveo-&lt;br /&gt;palatal]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante velar|Velar]]
|- align=center
! [[consonante nasal|Nasal]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|m}}&lt;br /&gt; &lt; ''m'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|n}}&lt;br /&gt; &lt; ''n'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ŋ}}&lt;br /&gt; &lt; ''ng'' &gt;
|- align=center
! [[Oclusiva]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|p}}&lt;br /&gt;&lt; ''b'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|pʰ}}&lt;br /&gt;&lt; ''p'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|t}}&lt;br /&gt; &lt; ''d'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''t'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|k}}&lt;br /&gt; &lt; ''g'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|kʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''k'' &gt;
|- align=center
! [[Africada]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ts}}&lt;br /&gt; &lt; ''z'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tsʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''c'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʈʂ}}&lt;br /&gt; &lt;''zh''&gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʈʂʰ}}&lt;br /&gt; &lt;''ch''&gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tɕ}}&lt;br /&gt; &lt; ''j'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tɕʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''q'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=center
! [[Fricativa]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|f}}&lt;br /&gt; &lt; ''f'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|s}}&lt;br /&gt; &lt; ''s'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʂ}}&lt;br /&gt; &lt; ''sh'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|(ʐ)}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; &lt; ''r'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɕ}}&lt;br /&gt; &lt; ''x'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|x}}&lt;br /&gt; &lt; ''h'' &gt;
|- align=center
! [[Aproximante]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|l}}&lt;br /&gt; &lt; ''l'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɻ}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; &lt; ''r'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|j}}&lt;br /&gt; &lt; ''y'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɥ}}&lt;br /&gt; &lt; ''-ü'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|w}}&lt;br /&gt; &lt; ''w'' &gt;
|}
# {{IPA|/ɻ/}} trescríbese frecuentemente como {{IPA|[ʐ]}} (una fricativa retroflexa sonora), anque esta distinta trescripción del fonema deber a cierta variación ente los falantes, en realidá dambos alófonos tienen de considerase como'l mesmu fonema.

L'inventariu vocálicu inclúi: {{IPA|/i, e, a, o, u, y/}} (la vocal /y trescríbese como &lt;-ü&gt; o &lt;-u-&gt;) según el contestu. La vocal {{IPA|/a articúlase usualmente como {{IPA|[a]}} anque xunto a palatal puede pronunciase como {{IPA|[e]}}, el fonema {{IPA|/e/}} presenta una importante variación [[alófonu|alofónica]] {{IPA|[ɤ, ə, ɛ]}}. Amás esisten cuatro tonos distintos que son fonémicamente distintivos.

=== Gramática ===
{{AP|Gramática del chinu mandarín}}
El chinu tien poca morfoloxía, resultando nesi aspeutu más simple que l'inglés o l'asturianu. El chinu tampoco tien cambeos nin de xéneru nin de [[númberu gramatical|númberu]], sacante por delles formes de plural marxinales nos [[pronome]]s personales. Esto tamién asocede n'otres llingües asiátiques, como'l xaponés.

Los verbos nun varien según la [[persona gramatical|persona]], el númberu o'l [[tiempu gramatical]]. L'[[aspeutu gramatical|aspeutu]] perfectu marcar col clíticu ''-y'' (了) pero la adjunción d'esi clíticu y otros nun supón una auténtica [[conxugación|conxugación verbal]]. Como puede trate en (1a) y (1b) el chinu usualmente nun marca'l [[tiempu gramatical]] sobre'l verbu sinón que dicha información ta nos alverbios de tiempu ('ayeri', 'güei', 'mañana', etc). La marca de perfectu aplícase tanto al pasáu (1a) como al futuru:
: (1a) ''Wŏ zuótiān xià '''-y''' kè yĭhòu qù kàn diànyĭng''
::我昨天下'''了'''課以後去看電影
::yo ayeri acabar &lt;small&gt;PERF&lt;/small&gt; lleición dempués dir ver película ::'Ayeri,
cuando acabó la clase, fui ver una película'
: (1b) ''Wŏ míngtiān xià '''-y''' kè yĭhòu qù kàn diànyĭng''
::我明天下'''了'''課以後去看電影
::yo mañana acabar &lt;small&gt;PERF&lt;/small&gt; lleición dir ver película ::'Mañana,
cuando acabe la clase, diré ver una película'

El chinu tien amás un [[verbu copulativu]] ''shi'' (是) “ser” , que nun camuda de forma col tiempu verbal, la persona o'l númberu. Esto postreru constitúi una importante ventaya frente a otres llingües nel so aprendizaxe, yá que unu puede formular munches espresiones siempres que conoza ciertu númberu de pallabres y remane delles regles gramaticales que son realmente bien simples.

En cuanto al orde de [[constituyente sintácticu|constituyentes]] magar predomina l'orde [[SVO]], la mayoría de [[sintagma|sintagmes]] asitien el nucleu en posición final. Dende'l puntu de vista de les [[categoría gramatical|categoríes gramaticales]] destaca la esistencia de coverbos y de clasificadores. El clasificadores son obligatorios ente un [[Determinante (llingüística)|determinante]] y el nome al que [[Teoría de la X'#Rección|rixe]], y tán rellacionaos xeneralmente cola forma d'oxetu al que se refier el nome o'l [[campu semántico]] del nome.

== Chinu escritu ==
La escritura del chinu fai usu de dellos principios, ente ellos l'usu de caráuteres con interpretación fonética y caráuteres con interpretación semántica o lexical ([[logograma|logogrames]]). El chinu escritu recibe dacuando'l nome de llingua lliteraria Han ({{Zh||t=漢文|s=汉文|p=hàn wén}}). La escritura del chinu ({{Zh||t=書法|s=书法|p=shūfǎ}} '[[caligrafía china]]') carauterizar por usar caráuteres ''hàn'' ({{Zh||t=漢字|s=汉字|p=hànzì}}), que n'asturianu se denominen frecuentemente [[sinograma|sinogrames]]. El conxuntu de sinogramas nun constitúi un alfabetu puramente dichu sinón un sistema aproximao logosilábico, nel que cada caráuter ye un conceutu astractu de la vida real que se va concatenando pa formar pallabres y oraciones. Dalgunos de los sinogramas tienen, como se dixo, un orixe fonéticu y tán rellacionaos col soníu de la pallabra ente qu'otros son determinativos semánticos.&lt;ref&gt;Norman, 1986, capítulu 3&lt;/ref&gt;

=== Idioma clásicu ===
La moderna llingua escrita ye dafechu distinta del [[chinu clásicu]] escritu. La llingua escrita actual ta mui cerca de la llingua falada, a diferencia de lo qu'asocedía va sieglos, cuando la llingua escrita siguía basándose nel antiguu chinu, ente que la llingua vernácula, por un procesu de cambéu llingüísticu, yera totalmente distintu del chinu antiguu. Na Edá Media'l chinu clásicu tenía un papel similar al llatín medieval na alta edá media europea, yera una llingua culta distinta de les llingües vernaculares falaes. Los especialistes n'escritura usaben pa casi tolos cometíos la [[llingua clásica]] y non la so propia llingua vernacular falada.

L'antigua llingua escrita ({{Zh||t=文言文|p=wén yán wén}}), n'asturianu llámase [[chinu clásicu]] ({{Zh||t=传统中文|s=简体中文p=jīanti yǔyán}}). Tien la so propia gramática y forma de ser lleida, que son distintes del idioma faláu. Usábase oficialmente na zona de [[Vietnam]],&lt;ref&gt;[http://www.nomna.org/DVSKTT/dvsktt.php Đại_Việt_sử_ký_toàn_thư (Vietnamita:Đại_Việt_sử_ký_toàn_thư, Chinu:大越史記全書)]&lt;/ref&gt; [[Corea]], China, [[Xapón]], y parcialmente en [[Mongolia]] y delles zones del Centru y Sureste d'Asia anguaño. Por casu, [[Kojiki]] en Xapón y [[:en:Samguk Sagi|Samguk Sagi]] en Corea.&lt;ref&gt;[http://www001.upp.so-net.ne.jp/dassai/sitemap/sitemap.htm#map_3gokushiki Samguk Sagi(Coreanu:삼국사기, Xaponés:三國史記, Chinu:三國史記)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://homepage1.nifty.com/o-mino/page197.html Kojiki(Coreanu:고사기, Xaponés:古事記, Chinu:古事記)]&lt;/ref&gt;Considerando que los dialeutos d'Haber, fonéticamente son bastante distintos, antes del [[sieglu XX]] la forma escrita yera más importante pa la comunicación ente les zones distintes de China ya internacional.

=== Caráuteres ===
Hai dos tipos de caráuteres pa escribir chinu:
* Los llamaos [[caráuteres chinos simplificaos|caráuteres simplificaos]] ({{Zh||t=簡體字|s=简体字|p=jiǎn tǐ zì}}) usaos en casi toa China, Singapur y Malasia.
* Los [[caráuteres chinos tradicionales|caráuteres tradicionales]] ({{Zh||t=繁體字|s=繁体字|p=fán tǐ zì}}) usaos en Taiwán, Hong Kong y Macáu.&lt;ref name=&quot;汉字简与繁相争何太急&quot;&gt;刘玉婷、李倩倩 [http://zqb.cyol.com/content/2008-04/01/content_2126091.htm 《汉字简与繁相“争”何太急》]《中国青年报》&lt;/ref&gt;

=== Historia ===
{{AP|Historia del idioma chinu|Escritura chino}}
[[Ficheru:Chinese movable type 1313-ce.png|thumb|left|200px|Una ilustración de Tipografía. Wang zheng, Llibru d'Agricultura, Dinastía Yuan]]
[[Ficheru:shodo.jpg|thumb|200px|Varios estilos de caligrafía china.]]
[[Ficheru:佛说观无量寿佛经残页.jpg|thumb|200px|La primer fueya de tipografía en 1103 sobre Amitayurdhyana Sutra, Dinastía Song de Norte]]
[[Ficheru:Japanese printing type 2,Japan.JPG|thumb|left|200px|Tipografía en Xapón]]
La primer escritura rexistrada, ''jiǎgǔwén'' (甲骨文, &quot;[[güesos oraculares|Idioma escritu en cascos y güesos]]&quot;), usaba cascos de tortúa y güesos d'animales como soporte [[epigrafía|epigráfico]] (na so mayoría [[escápula|escápules]]). Atopáronse cascos con inscripciones que formen el corpus significativu más antiguu d'[[escritura china]] arcaica, posiblemente n'orixe de los símbolos en cerámica más antigua. Estes inscripciones contenienen informaciones históriques y adivinatorias según la xenealoxía real completa de la [[dinastía Shang]] ([[sieglu XVII e.C.|1600]]-[[sieglu XI e.C.|1046 e.C. ]]) na mesma dómina.

La escritura siguió'l so desenvolvimientu mientres la dómina de la [[dinastía Zhou]]. De resultes de la división política carauterística de la segunda parte d'esta dómina, los caráuteres desenvolver en formes y estilos bien diversos, coesistiendo numberoses variantes pa cada caráuter. Al estilu d'escritura d'esta dómina conózse-y como ''dàzhuànshū'' (大篆書, &quot;Escritura de sellu grande&quot;).

Cola reunificación de centru y esta China sol Primer Emperador [[Qin Shi Huang]], una de les numberoses midíes de normalización afectó precisamente a la escritura. So la supervisión del Primer Ministru [[Li Si]] arrexuntáronse llistes coles formes normalizaes de los caráuteres. Esta unificación del sistema d'escritura dio llugar al estilu de [[caligrafía china|caligrafía]] ''xiǎozhuànshū'' (小篆書, &quot;Escritura de sellu pequeñu&quot;), qu'utilizaba trazos más angulosos y menos circulares que los de la escritura de sellu grande antigua.

Mientres la [[dinastía Han]] surdiríen otros estilos de caligrafía que se caltuvieron hasta los nuesos díes. El ''lìshū'' (隸書, &quot;Escritura alministrativo&quot;), el ''xíngshū'' (行書, Escritura semicursiva, lliteralmente &quot;andante&quot;), y el ''cǎoshū'' (草書, Escritura cursiva, lliteralmente &quot;de yerba&quot;).

L'últimu estilu caligráficu en desenvolvese foi'l ''kǎishū'' (楷書, &quot;Escritura regular&quot;), qu'algamaría la so forma actual mientres la [[Wei (reinu)|dinastía Wei del Norte]]. Ésti ye l'estilu principal anguaño, el que s'utiliza en periódicos y llibros, según en formatos electrónicos.

=== Escritura na prensa y ordenador ===
La [[impresión xilográfica]] en papel empezó nel sieglu VII. Esta téunica supunxo la nacencia de nuevos estilos de caráuteres (La [[tipografía]] usada ente 1041 y 1048 por [[Bi Sheng|Bì Shēng]] usaba pocos caráuteres porque'l costu de producción yera alzáu pa un idioma con cientos caráuteres, anque s'usaba pa imprimir billetes na mesma dómina). Na [[Dinastía Song|Dinastía Song de Norte]], usábase principalmente la escritura regular d'[[Ouyang Xun]] (prenses de Zhejiang), [[Yan Zhenqing]] (Sichuan), [[Liu Gongquan]]（Fujian）como los estilos de caráuteres na prensa, y tien el so nome como l'estilu [[Song (tipografía)|Song]].&lt;ref name=kinkido&gt;[http://www.kinkido.net/home.html 金欣堂字庫] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004195213/http://www.kinkido.net/home.html |date=2012-10-04 }}，知る，漢字書体 {{ja}}&lt;/ref&gt;

Considerando les llimitaciones teunolóxiques d'esti tipu de tipografía, los caráuteres teníen una forma más plana nos trazos horizontales. Más tarde surdieron l'estilu [[Imitación Song (tipografía)|Song]] y l'estilu [[Ming (tipografía)|Ming]] na [[Dinastía Ming]].&lt;ref name=kinkido/&gt; Esti estilu foi'l que s'introdució en Xapón.

Col desenvolvimientu de la teunoloxía informática, el númberu d'estilos de los caráuteres multiplicóse. Por casu, les versiones de [[WPS Office]] de principios de sieglu XXI tienen hasta 26 estilos de caráuteres distintos. Fora de los usos instrumentales, la [[caligrafía china]] sigui siendo considerada como un arte en [[Estremu Oriente]].

Esisten delles observaciones que suxeren que'l remangu na conocencia de la escritura china ta baxando ente los mozos, debíu al usu d'ordenadores, yá que polo xeneral la escritura por aciu ordenador nun riquir tantu estudiu, nin siquier precísase saber escribir correutamente. El HSK（exame del nivel del idioma d'Haber，汉语水平考试）xeneral pa estranxeros ensin incluyir exame d'escritura nin exame oral.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111214185627/http://www.hsk.org.cn/intro/score_cert.html HSK 汉语水平考试]&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Chinu mandarín]]
* [[Escritura chino]]
* [[Caligrafía china]]
* [[Llingües sinítiques]]
* [[Llingües de China]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita publicación
| autor = Karlgren, Bernhard
| títulu = Compendium of Phonetics in Ancient and Archaic Chinese
| añu = 1954
| publicación = Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities
| númberu = 26
| id = pp. 211-367
}}
* {{cita llibru |
autor = Norman, Jerry
| títulu = Chinese, Cambridge Language Surveys
| añu = 1988
| editorial = Cambridge: [[Cambridge University Press]]
| id = ISBN 0-521-29653-6
}}
* {{cita llibru |
autor = Ramsey, S. Roberts
| títulu = The Languages of China |
añu = 1987
| editorial = Princeton: [[Princeton University Press]]
| id = ISBN 0-691-01468-X
}}

== Enllaces esternos ==
{{interWiki|code=zh}}
{{wikibooks|Chinu|Cursu de chinu mandarín}}
{{wikcionariu|Categoría:Chinu|índiz d'entraes en chinu|oxetu=un}}
{{wikiquote|Proverbios chinos|Proverbios chinos}}
* [http://www.proel.org/index.php?pagina=mundu/sinón/chinu Historia de la llingua china: Proel]
* [http://www.chinoesfera.com/ Portal y radio n'Internet p'aprender chinu mandarín: Chinoesfera]
* [http://www.chino-china.com/ chinu-china] Estudiu chinu - cursos, recursos, exercicios, idees, pinyin, mp3 y muncho más.
* [http://chinoahora.com Chinu Agora] Sofitu pal aprendizaxe de chinu mandarín con podcasts gratuitos, diccionariu chinu-español, y más.
* [http://www.china.org.cn/english/features/hsk/105146.htm Exame de Nivel Chinu (HSK)]

{{Tradubot|Idioma chino}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma chinu]]
[[Categoría:Llingües de China]]
[[Categoría:Macrollingües]]

[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]</text>
      <sha1>lw51drzbc8zwerpl8cagz9vquctxkrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509881</id>
      <parentid>4509880</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <origin>4509881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31283" sha1="lsdivmy1djsl9t5mo4i63hveysbi22l" xml:space="preserve">{{Ficha d'idioma |nome=
Chinu, cantonés [estándar], chinu han
|nativu = '中文 (''ZhōngWén'')&lt;br /&gt; / 漢語 (''Hànyǔ'')&lt;br /&gt; / 普通话 (''PǔTōngHuà'') '
|familia madre = Llingües sino-tibetanes
|países = {{bandera2|Taiwán}}&lt;br /&gt;{{BIR}}&lt;br /&gt;{{CAM}}&lt;br /&gt;{{FIL}}&lt;br /&gt;{{IDN}}&lt;br /&gt;{{MAL}}&lt;br /&gt;{{SIN}}&lt;br /&gt;{{THA}}&lt;br /&gt;{{CHN}}&lt;br/&gt; '''Minoríes en:'''&lt;br/&gt;{{ARG}}&lt;br/&gt;{{ESP}}&lt;br/&gt;{{CRC}}&lt;br/&gt;{{PAN}}&lt;br/&gt;{{VEN}}&lt;br/&gt;{{COL}}&lt;br/&gt;{{USA}}&lt;br/&gt;{{CAN}}&lt;br/&gt;{{PER}}&lt;br/&gt;{{ECU}}&lt;br/&gt;{{BRA}}&lt;br/&gt;{{bandera2|CHI}}&lt;br/&gt;{{MEX}}&lt;br/&gt;{{DOM}}
|zona = Estremu Oriente Asiáticu |falantes
= 1&amp;nbsp;325&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|h1= 885&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|h2= 440&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000
|rank = 1º
|escritura = [[Caráuteres chinos simplificaos]]/[[Caráuteres chinos tradicionales]]
|familia = [[llingües sino-tibetanes]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Llingües sinítiques]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Idioma chinu'''
|oficial = {{bandera2|China}}&lt;br/&gt;* {{bandera2|Hong Kong}}&lt;br/&gt;* {{bandera2|Macáu}}&lt;br/&gt;{{bandera2|Taiwán}}&lt;br/&gt;{{bandera2|Singapur}}&lt;br/&gt;{{bandera2|ONX}}&lt;br/&gt;[[Organización de Cooperación de Shanghai]]&lt;br/&gt;[[Asociación de Naciones del Sureste Asiáticu]]
|iso1 = zh
|iso2 = chi, zho
|iso3 = zho
|sil = CHN
|mapa = [[Ficheru:Map-Sinophone World.png|border|280px]][[Ficheru:New-Map-Sinophone World.PNG|280px|border]]
}}
[[Ficheru:Lenguas sino-tibetanas.png|thumb|280px|right|Distribución de les [[llingües sino-tibetanes]].]]
L''''idioma chinu''' ({{Zh|t=漢語|s=汉语|p=Hànyǔ}}) ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Xânjù) ye'l términu utilizáu pa referise a la [[macrollingua]] [[llingües sinotibetanas|sinotibetana]] que representa so un conceutu aglutinador a lo qu'en realidá ye una caña de llingües emparentaes ente sigo pero [[Intelixibilidá mutua|mutuamente inintelixibles]], les [[llingües sinítiques]], siendo'l [[Chinu mandarín|idioma mandarín]] nel so [[dialeutu pekinés|variante pequinesa]] la forma utilizada como '''estándar del chinu'''. Refierse especialmente al ''&quot;idioma d'haber&quot;'' (n'español). La familia sinotibetana tien el so orixe na [[Llanura Central (China)|llanura central]] de [[República Popular China|China]],&lt;ref name=&quot;Norman2003&quot;&gt;{{Obra citada |apellíos
= Norman
|nome = Jerry
|capítulu = The Chinese dialects: phonology
|páxines = 72–83
|apellíu-editor = Thurgood
|nome-editor = Graham
|enllace-editor = :en:Graham Thurgood
|apellíu-editor2 = LaPolla
|nome-editor2 = Randy J.
|enllace-editor2 = :en:Randy LaPolla
|títulu = The Sinón-Tibetan languages
|fecha = {{fecha|2003}}
|editorial = Routledge
|isbn = 978-0-7007-1129-1
|puntofinal = .
}}&lt;/ref&gt;y ye la principal familia llingüística ente les ''[[llingües d'Asia]]''. Más dacuando úsase'l términu &quot;chinu&quot; pa referise tamién a otres [[llingües sinítiques]] de China distintes del ''cantonés estándar'' (''Pǔtōnghuà'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Pʰùtʰóŋxuâ) 'fala común') o ''idioma d'haber'' (''hànyǔ'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:Xânjù)).

== Aspeutos históricos, sociales y culturales ==
=== El términu chinu» ===
La mayor parte de les vegaes el términu chinu” referir al [[mandarín estándar]] o ''pǔtōnghuà''. Dacuando úsase'l términu chinu» pa referise puramente al conxuntu del sinítico, que toma una amplia [[familia llingüística|familia de llingües]] estrechamente emparentaes,&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zho “Macrollingua china”]&lt;/ref&gt; tamién conocida académicamente como [[llingües sinítiques]].

El mandarín estándar en China denominar más frecuentemente ''hànyǔ'' ({{lang|zh|汉语}}/{{lang|zh|漢語}}), anque tamién s'usen les denominaciones como ''huáyǔ'' {{lang|zh|华语}}/{{lang|zh|華語}} o ''Zhōngwén'' ({{lang|zh|中文}}). Anque esisten otres denominaciones autóctones pal idioma chinu. Na República Popular China (RPC) úsase tamién el nome ''hànyǔ'' (漢語 / 汉语, “llingua de los Hàn”). Per otra parte, a la forma culta normalizada de la llingua llámase-y de normal ''pǔtōnghuà'' (普通話 / 普通话, “fala común”) na RPC, ente qu'en Taiwán conózse-y como ''guóyǔ'' (國語“llingua nacional”).

N'asturianu, polo xeneral, el términu ''chinu'' referir a la llingua estándar, anque dacuando s'utiliza'l términu [[Chinu mandarín|mandarín]] pa referise a esta cuando la quier estremar de les formes dialeutales. Les denominaciones ''mandarín'' o ''pǔtōnghuà'' tienen d'usase con procuru, yá que tamién pueden referise a los dialeutos mutuamente intelixibles que se falen nel norte, centru y suroeste de China.

=== Chinu estándar ===
La forma estandarizada del chinu faláu güei, ye la llingua xeneral” (普通话 ''pǔtōnghùa'') tamién llamada “idioma nacional” en Taiwán (國語 ''guóyǔ'' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]Gwǒjù)). Un tercer términu pa referise a la llingua estándar ye &quot;idioma de Huaxia&quot; (華語 / 华语 ''huáyǔ''), utilizáu sobremanera en [[Singapur]], [[Malasia]] y otres zones del Sureste asiáticu. N'asturianu ye'l [[mandarín estándar]] (标准官话, [[pinyin]]: biāozhǔn guānhuà ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]:pjáoʈʂùn kwánxwâ)),&lt;ref name=&quot;clgovcn-5&quot;&gt;{{cita web
|idioma=zh-cn
|títulu=话说推普 话题五 国语、普通话、华语
|autor=袁钟瑞
|url=http://www.china-language.gov.cn/63/2008_3_10/1_63_3387_0_1205124588468.html
|editorial=中國語言文字網
|fechaaccesu=27 de xunu de 2009
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090426051531/http://www.china-language.gov.cn/63/2008_3_10/1_63_3387_0_1205124588468.html
|fechaarchivu=2009-04-26
}}&lt;/ref&gt;basáu nel dialeutu de norte, y la pronunciación de [[Beixín]],&lt;ref&gt;{{cita web
|url=http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm
|títulu=国务院关于推广普通话的指示(1956年2月6日)
|editorial=中华人民共和国国务院
|fecha=6 de febreru de 1956
|fechaaccesu=27 de xunu de 2009
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20051210092310/http://www.gov.cn/test/2005-08/02/content_19132.htm
|fechaarchivu=2005-12-10
}}&lt;/ref&gt;
Esta llingua basar en principiu nuna variedá de mandarín faláu mientres la dinastía [[manchú]] en [[Beixín]].&lt;ref&gt;金道荣,2001,《清代带满腔满味的“满汉语”语言现象》,北京大学博士论文&lt;/ref&gt; Darréu, esta llingua foi adoptada como oficial de la [[República Popular de China]] y de [[Taiwán]], según una de les cuatro llingües oficiales de [[Singapur]]. Tamién ye una de les seis llingües oficiales de la [[ONX]].&lt;ref&gt;[http://www.un.org/ ONX]&lt;/ref&gt;

&lt;!-- sintaxis deficiente: Pa munchos falantes, ye común l'empléu de siquier dos variedaes, l'estándar y otra llingua rexonal o materna.&lt;ref name=&quot;北京晨报&quot;&gt;{{cita noticia | idioma =中文 | autor =季明、杨梦 | coautores = | url =http://news.163.com/05/0206/05/1BSSHT2H0001124T.html | títulu =上海人不愿说普通话 35%的外来人口难撼地方方言 | obra =北京晨报 | editorial = | páxines = | fecha =2005年2月6日 | fechaaccesu =2009年12月20日}}&lt;/ref&gt;Mientres, les chines n'estranxeru usen más dialeutos / idiomes llocales del so orixe, de normal ellos son de la mariña de sureste China (Guang Dong, Fu Jian, Zhe Jiang,Hai Nan), onde los dialeutos d'ellí son abondo fuertes.&lt;ref&gt;李荣、熊正辉、张振兴，中国社会科学院语言研究所，《中国语言地图集》, 1987年&lt;/ref&gt;
--&gt;

{{Wide image|The_Calligraphy_Model_Sunny_after_Snow_by_Wang_Xizhi.jpg|3000px|[[Wáng Xīzhī]]（Chinu：王羲之）,『Renacimientu del sol pos-nevada』（Chinu：快雪時晴帖, Foi puestu nel centru del rollu, pembaxo-derecha d'un caráuter grande de 神）, [[Dinastía Jin (265-420)]], [[Muséu Nacional del Palaciu]](Chinu：台北故宮博物院）&lt;ref name=&quot;naitou167&quot;&gt;内藤乾吉 「快雪時晴帖」（「中国4 東晋」『書道全集 第4巻』 [[平凡社]]、新版1971年（初版1965年））PP..167-168&lt;/ref&gt;|dir=rtl}}

Hasta principios del sieglu XX fuera común l'usu del [[chinu clásicu]] o más esautamente una forma de chinu lliterariu basáu nel chinu clásicu (chinu antiguu). Esi chinu clásicu, al igual qu'otres [[llingua clásica|llingües clásiques]] como'l [[llatín]], difería notablemente de les variedaes coloquiales o vernaculares del chinu (similarmente, n'Europa mientres l'alta Edá Media munchos documentos redactar en llatín y ésti difería notablemente de les llingües romances usaes poles persones comunes).

=== Usu y estatus ===
El porcentaxe d'usu del [[mandarín estándar]], l'idioma/dialeutu oficial de China continental, ente les persones de 15 a 29 años, ye del 70,12％ (el porcentaxe na ciudá&lt;ref name=&quot;瞭望新闻周刊&quot;&gt;{{cita publicación | autor =文／《瞭望新闻周刊》记者： 周大平、张乐 、彭友 | títulu =“方言保卫战”背后 | url =http://news.sohu.com/20060102/n241252532.shtml | publicación = 《瞭望》新闻周刊 | volumen =2006年01期 | añu =2006 }}&lt;/ref&gt; y ente la población más educada'l porcentaxe ye más altu). Sicasí, con xente que tien ente 60 y 69 años el porcentaxe ye del 30,97% (en 2007.&lt;ref&gt;[超过半数中国人能用普通话与人交谈 http://news.xinhuanet.com/edu/2007-03/06/content_5809800.htm]&lt;/ref&gt;) Esto reflexa un entorno importante en dos generación a favor de la llingua nacional estandarizada.

Esiste un fenómenu bastante popular y ye que los chinos usen dos dialeutos o dos idiomes xuntos, l'estándar y otru maternu.&lt;ref name=&quot;北京晨报&quot;&gt;{{cita noticia | idioma =中文 | autor =季明、杨梦 | coautores = | url =http://news.163.com/05/0206/05/1BSSHT2H0001124T.html | títulu =上海人不愿说普通话 35%的外来人口难撼地方方言 | obra =北京晨报 | editorial = | páxines = | fecha =2005年2月6日 | fechaaccesu =2009年12月20日 }}&lt;/ref&gt;Mientres, los chinos nel estranxeru usen más dialeutos llocales del so llugar d'orixe, de normal ellos son de la mariña de sureste China (Guangdong, Fujian, Zhejiang, Hainan), onde son abondo fuertes.&lt;ref&gt;李荣、熊正辉、张振兴，中国社会科学院语言研究所，《中国语言地图集》, 1987年&lt;/ref&gt;

=== Llingües sinítiques ===
{{AP|Llingües sinítiques}}
[[Ficheru:Map of sinitic languages-es.svg|280px|thumb|Distribución xeográfica de les llingües sinítiques.]]
Amás del chinu estándar, usáu como llingua oficial y [[llingua vehicular]] en tol país, esiste un númberu importante de llingües rexonales. Munches d'estes llingües rexonales, llamaes tradicionalmente “dialeutos”, difieren tantu del chinu estándar que tienen escasa intelixibilidá con él polo que, si reximos pol criteriu de intelixibilidá (que nun ye l'únicu criteriu esistente dende un puntu de vista llingüísticu pa determinar si una variedá falada pertenez o non a una mesma llingua) constituyiríen llingües distintes, colo que toes elles, en xunto, formaríen parte d'una mesma familia de variedaes llingüístiques, conocida como [[llingües sinítiques|familia sinítica]], que tienen un grau de diversidá daqué cimera al qu'esiste ente les llingües romances. Toles variedaes de chinu o [[llingües sinítiques]] carauterizar pola so diversidá interna, anque toes tienen [[llingua tonal|tonu]] y tienen una estructura gramatical altamente [[llingua analítica|analítica]]. Sicasí, el conxuntu llega a diferir descomanadamente con respectu al inventariu fonolóxicu y léxicu.

Hai ente seis y dolce [[llingües sinítiques]], amás del chinu estándar (el númberu depende del esquema de clasificación que se tome). Estes llingües son, polo xeneral, [[intelixibilidá mutua|mutuamente inintelixibles]], anque dalgunes (como los dialeutos xiang y mandarín suroccidental) pueden compartir términos y dalgún grau de intelixibilidá. ''[[Ethnologue]]'' clasifica de manera un tanto confusa a les llingües sinítiques, como una ''[[macrollingua]]'' con trelce ''sublenguas'' en IS 639-3. Unos 1200 millones de persones tienen como llingua nativa dalguna forma de sinítico.

De les llingües sinítiques, la más importante demográficamente ye'l [[chinu mandarín]] (850 millones de falantes) llamáu a cencielles &quot;chinu&quot;, que ye la variedá na que se basa'l chinu estándar. Síguen-y n'importancia'l [[idioma wu]] (77 millones), l'[[dialeutos min|idioma min]] (70 millones) y el [[idioma cantonés]] (55 millones). El [[cantonés estándar]] ye común ya influyente nes comunidaes [[idioma cantonés|cantonés]]-parlantes d'ultramar, y permanez como una de les llingües oficiales de [[Ḥong Kong]] (xunto col [[idioma inglés|inglés]]) y de [[Macáu]] (xunto col [[idioma portugués|portugués]]). El [[min del sur]], parte del [[dialeutos min|grupu llingüísticu min]], ye llargamente faláu nel sur de [[Fujian]], [[Taiwán]] y el [[Sureste Asiáticu]].

Una clasificación completa ye la siguiente:
* El '''[[fala del norte|fala del Norte]]''' o '''[[Chinu Mandarín|mandarín]]''' (北方話 / 北方话), 836 millones de falantes. Oficial en tol territoriu de [[República Popular China]].
* El '''[[Idioma wu|wú]]''' (吳語 / 吴语), 77 millones.
* Los dialeutos '''[[Dialeutos min|mǐn]]''' (閩語 / 闽语), 70 millones.
* El '''[[Idioma cantonés|cantonés]]''' o '''yuè''' (粵語 / 粤语), 55 millones.
* El '''[[Idioma jin|jin]]''' (晉語 / 晋语), 45 millones.
* El '''[[Idioma xiang]]''' o '''hunanés''' (湘語 / 湘语), 36 millones.
* El '''[[Idioma hakka|hakka]]''' o '''kèjiā''' (客家語 / 客家语), 34 millones.
* El '''[[Idioma gàn|gàn]]''' (贛語 / 赣语), 31 millones.
* El '''[[Idioma hui|huī]]''' (徽語 / 徽语), 3,2 millones.
* El '''[[Idioma ping|pínghuà]]''' (平話 / 平话), 3.5 millones.

=== Dialeutos del mandarín ===
[[Ficheru:Madarin in Chinese Mainland EN.PNG|280px|thumb|right|Distribución xeográfica histórica de los dialeutos de [[fala de norte]].]]
El bloque dialeutal mandarín ye'l más estendíu, nel centru, suroeste, noroeste y nordeste de China, razón pola cual anguaño sirve de base pa definir la llingua estándar. Por cuenta de la importante estensión qu'algama esti bloque dialeutal esiste variación rexonal.

Dientro del mandarín esiste una gran variación fonolóxica, tantu na fonoloxía segmental como na realización de los [[tonu (llingüística)|tonos]]. El siguiente cuadru reproduz dalgunos de los [[pronome personal|pronomes personales]]:&lt;ref&gt;Jerry Norman, 1988, p. 196&lt;/ref&gt;

{|{{tablaguapa}}
|- align=center
!
! [[Mandarín estándar|Estándar]]&lt;br /&gt;[[Beixín]]
! Mandarín SE&lt;br /&gt;[[Yangzhou|Yángzhōo]]
! Mandarín NE&lt;br /&gt;[[Xi'an|Xī'ān]]
! Mandarín SW&lt;br /&gt;[[Chengdu|Chéngdū]]
! Mand. central&lt;br /&gt;[[Lingbao|Língbǎo]]
|- align=center
! 1ª sing&lt;br /&gt; &quot;yo&quot;
| uo³
| o³
| ŋə³
| ŋo³
| ŋɤ³
|- align=center
! 2ª sing&lt;br /&gt; &quot;tu&quot;
| nin³
| liɪ³
| nin³
| nin³
| nin³
|- align=center
! 3ª sing&lt;br /&gt; &quot;él/ella&quot;
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
| t&lt;sup&gt;h&lt;/sup&gt;a¹
|- align=center
! 1ª sg. xen.&lt;br /&gt; &quot;el mio&quot;
| uo³ tə
| o³ tiɪ
| ŋə³ ti |
ŋo³ nin²
| ŋɤ³ ti
|- align=center
! 1ª plural&lt;br /&gt; &quot;nós&quot;
| uo³ mən
| o³ məŋ
| ŋə³ mẽ
| ŋo³ nin²
| ŋɤ³ mɛ̃
|}

== Descripción llingüística ==
Esta seición fai referencia al [[mandarín estándar]]. El restu de variantes son trataes nos artículos correspondientes.

=== Fonoloxía ===
La sílaba en chinu estrema ente un ataque inicial consonánticu obligatoriu, una aproximante medial posible ente l'ataque y la vocal o diptongu que fai de nucleu silábicu, un nucleu silábicu obligatoriu y una final posible que ye una nasal o una aproximante.

L'inventariu del chinu mandarín estándar modernu vien dau por (ente &lt; &gt; dase la trescripción ortográfica usada nel sistema [[pinyin|pīnyīn]]):&lt;ref&gt;Norman, 1986&lt;/ref&gt;
{|class=wikitable
|- align=center
!
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante billabial|Billabial]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante labiodental|Labiodental]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante alveolar|Alveolar]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante retroflexa|Retroflexa]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante alveopalatal|Alveo-&lt;br /&gt;palatal]]
! colspan=&quot;2&quot; | [[consonante velar|Velar]]
|- align=center
! [[consonante nasal|Nasal]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|m}}&lt;br /&gt; &lt; ''m'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|n}}&lt;br /&gt; &lt; ''n'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ŋ}}&lt;br /&gt; &lt; ''ng'' &gt;
|- align=center
! [[Oclusiva]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|p}}&lt;br /&gt;&lt; ''b'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|pʰ}}&lt;br /&gt;&lt; ''p'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|t}}&lt;br /&gt; &lt; ''d'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''t'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|k}}&lt;br /&gt; &lt; ''g'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|kʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''k'' &gt;
|- align=center
! [[Africada]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ts}}&lt;br /&gt; &lt; ''z'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tsʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''c'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʈʂ}}&lt;br /&gt; &lt;''zh''&gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʈʂʰ}}&lt;br /&gt; &lt;''ch''&gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tɕ}}&lt;br /&gt; &lt; ''j'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|tɕʰ}}&lt;br /&gt; &lt; ''q'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; |
|- align=center
! [[Fricativa]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|f}}&lt;br /&gt; &lt; ''f'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|s}}&lt;br /&gt; &lt; ''s'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ʂ}}&lt;br /&gt; &lt; ''sh'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|(ʐ)}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; &lt; ''r'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɕ}}&lt;br /&gt; &lt; ''x'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|x}}&lt;br /&gt; &lt; ''h'' &gt;
|- align=center
! [[Aproximante]]
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|l}}&lt;br /&gt; &lt; ''l'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɻ}}&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt; &lt; ''r'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|j}}&lt;br /&gt; &lt; ''y'' &gt;
| style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|ɥ}}&lt;br /&gt; &lt; ''-ü'' &gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:larger;&quot;| {{IPA|w}}&lt;br /&gt; &lt; ''w'' &gt;
|}
# {{IPA|/ɻ/}} trescríbese frecuentemente como {{IPA|[ʐ]}} (una fricativa retroflexa sonora), anque esta distinta trescripción del fonema deber a cierta variación ente los falantes, en realidá dambos alófonos tienen de considerase como'l mesmu fonema.

L'inventariu vocálicu inclúi: {{IPA|/i, e, a, o, u, y/}} (la vocal /y trescríbese como &lt;-ü&gt; o &lt;-u-&gt;) según el contestu. La vocal {{IPA|/a articúlase usualmente como {{IPA|[a]}} anque xunto a palatal puede pronunciase como {{IPA|[e]}}, el fonema {{IPA|/e/}} presenta una importante variación [[alófonu|alofónica]] {{IPA|[ɤ, ə, ɛ]}}. Amás esisten cuatro tonos distintos que son fonémicamente distintivos.

=== Gramática ===
{{AP|Gramática del chinu mandarín}}
El chinu tien poca morfoloxía, resultando nesi aspeutu más simple que l'inglés o l'asturianu. El chinu tampoco tien cambeos nin de xéneru nin de [[númberu gramatical|númberu]], sacante por delles formes de plural marxinales nos [[pronome]]s personales. Esto tamién asocede n'otres llingües asiátiques, como'l xaponés.

Los verbos nun varien según la [[persona gramatical|persona]], el númberu o'l [[tiempu gramatical]]. L'[[aspeutu gramatical|aspeutu]] perfectu marcar col clíticu ''le'' (了) pero la adjunción d'esi clíticu y otros nun supón una auténtica [[conxugación|conxugación verbal]]. Como puede trate en (1a) y (1b) el chinu usualmente nun marca'l [[tiempu gramatical]] sobre'l verbu sinón que dicha información ta nos alverbios de tiempu ('ayeri', 'güei', 'mañana', etc). La marca de perfectu aplícase tanto al pasáu (1a) como al futuru:
: (1a) ''Wŏ zuótiān xià '''le''' kè yĭhòu qù kàn diànyĭng''
::我昨天下'''了'''課以後去看電影
::yo ayeri acabar &lt;small&gt;PERF&lt;/small&gt; lleición dempués dir ver película ::'Ayeri,
cuando acabó la clase, fui ver una película'
: (1b) ''Wŏ míngtiān xià '''le''' kè yĭhòu qù kàn diànyĭng''
::我明天下'''了'''課以後去看電影
::yo mañana acabar &lt;small&gt;PERF&lt;/small&gt; lleición dir ver película ::'Mañana,
cuando acabe la clase, diré ver una película'

El chinu tien amás un [[verbu copulativu]] ''shi'' (是) “ser” , que nun camuda de forma col tiempu verbal, la persona o'l númberu. Esto postreru constitúi una importante ventaya frente a otres llingües nel so aprendizaxe, yá que unu puede formular munches espresiones siempres que conoza ciertu númberu de pallabres y remane delles regles gramaticales que son realmente bien simples.

En cuanto al orde de [[constituyente sintácticu|constituyentes]] magar predomina l'orde [[SVO]], la mayoría de [[sintagma|sintagmes]] asitien el nucleu en posición final. Dende'l puntu de vista de les [[categoría gramatical|categoríes gramaticales]] destaca la esistencia de coverbos y de clasificadores. El clasificadores son obligatorios ente un [[Determinante (llingüística)|determinante]] y el nome al que [[Teoría de la X'#Rección|rixe]], y tán rellacionaos xeneralmente cola forma d'oxetu al que se refier el nome o'l [[campu semántico]] del nome.

== Chinu escritu ==
La escritura del chinu fai usu de dellos principios, ente ellos l'usu de caráuteres con interpretación fonética y caráuteres con interpretación semántica o lexical ([[logograma|logogrames]]). El chinu escritu recibe dacuando'l nome de llingua lliteraria Han ({{Zh||t=漢文|s=汉文|p=hàn wén}}). La escritura del chinu ({{Zh||t=書法|s=书法|p=shūfǎ}} '[[caligrafía china]]') carauterizar por usar caráuteres ''hàn'' ({{Zh||t=漢字|s=汉字|p=hànzì}}), que n'asturianu se denominen frecuentemente [[sinograma|sinogrames]]. El conxuntu de sinogramas nun constitúi un alfabetu puramente dichu sinón un sistema aproximao logosilábico, nel que cada caráuter ye un conceutu astractu de la vida real que se va concatenando pa formar pallabres y oraciones. Dalgunos de los sinogramas tienen, como se dixo, un orixe fonéticu y tán rellacionaos col soníu de la pallabra ente qu'otros son determinativos semánticos.&lt;ref&gt;Norman, 1986, capítulu 3&lt;/ref&gt;

=== Idioma clásicu ===
La moderna llingua escrita ye dafechu distinta del [[chinu clásicu]] escritu. La llingua escrita actual ta mui cerca de la llingua falada, a diferencia de lo qu'asocedía va sieglos, cuando la llingua escrita siguía basándose nel antiguu chinu, ente que la llingua vernácula, por un procesu de cambéu llingüísticu, yera totalmente distintu del chinu antiguu. Na Edá Media'l chinu clásicu tenía un papel similar al llatín medieval na alta edá media europea, yera una llingua culta distinta de les llingües vernaculares falaes. Los especialistes n'escritura usaben pa casi tolos cometíos la [[llingua clásica]] y non la so propia llingua vernacular falada.

L'antigua llingua escrita ({{Zh||t=文言文|p=wén yán wén}}), n'asturianu llámase [[chinu clásicu]] ({{Zh||t=传统中文|s=简体中文p=jīanti yǔyán}}). Tien la so propia gramática y forma de ser lleida, que son distintes del idioma faláu. Usábase oficialmente na zona de [[Vietnam]],&lt;ref&gt;[http://www.nomna.org/DVSKTT/dvsktt.php Đại_Việt_sử_ký_toàn_thư (Vietnamita:Đại_Việt_sử_ký_toàn_thư, Chinu:大越史記全書)]&lt;/ref&gt; [[Corea]], China, [[Xapón]], y parcialmente en [[Mongolia]] y delles zones del Centru y Sureste d'Asia anguaño. Por casu, [[Kojiki]] en Xapón y [[:en:Samguk Sagi|Samguk Sagi]] en Corea.&lt;ref&gt;[http://www001.upp.so-net.ne.jp/dassai/sitemap/sitemap.htm#map_3gokushiki Samguk Sagi(Coreanu:삼국사기, Xaponés:三國史記, Chinu:三國史記)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://homepage1.nifty.com/o-mino/page197.html Kojiki(Coreanu:고사기, Xaponés:古事記, Chinu:古事記)]&lt;/ref&gt;Considerando que los dialeutos d'Haber, fonéticamente son bastante distintos, antes del [[sieglu XX]] la forma escrita yera más importante pa la comunicación ente les zones distintes de China ya internacional.

=== Caráuteres ===
Hai dos tipos de caráuteres pa escribir chinu:
* Los llamaos [[caráuteres chinos simplificaos|caráuteres simplificaos]] ({{Zh||t=簡體字|s=简体字|p=jiǎn tǐ zì}}) usaos en casi toa China, Singapur y Malasia.
* Los [[caráuteres chinos tradicionales|caráuteres tradicionales]] ({{Zh||t=繁體字|s=繁体字|p=fán tǐ zì}}) usaos en Taiwán, Hong Kong y Macáu.&lt;ref name=&quot;汉字简与繁相争何太急&quot;&gt;刘玉婷、李倩倩 [http://zqb.cyol.com/content/2008-04/01/content_2126091.htm 《汉字简与繁相“争”何太急》]《中国青年报》&lt;/ref&gt;

=== Historia ===
{{AP|Historia del idioma chinu|Escritura chino}}
[[Ficheru:Chinese movable type 1313-ce.png|thumb|left|200px|Una ilustración de Tipografía. Wang zheng, Llibru d'Agricultura, Dinastía Yuan]]
[[Ficheru:shodo.jpg|thumb|200px|Varios estilos de caligrafía china.]]
[[Ficheru:佛说观无量寿佛经残页.jpg|thumb|200px|La primer fueya de tipografía en 1103 sobre Amitayurdhyana Sutra, Dinastía Song de Norte]]
[[Ficheru:Japanese printing type 2,Japan.JPG|thumb|left|200px|Tipografía en Xapón]]
La primer escritura rexistrada, ''jiǎgǔwén'' (甲骨文, &quot;[[güesos oraculares|Idioma escritu en cascos y güesos]]&quot;), usaba cascos de tortúa y güesos d'animales como soporte [[epigrafía|epigráfico]] (na so mayoría [[escápula|escápules]]). Atopáronse cascos con inscripciones que formen el corpus significativu más antiguu d'[[escritura china]] arcaica, posiblemente n'orixe de los símbolos en cerámica más antigua. Estes inscripciones contenienen informaciones históriques y adivinatorias según la xenealoxía real completa de la [[dinastía Shang]] ([[sieglu XVII e.C.|1600]]-[[sieglu XI e.C.|1046 e.C. ]]) na mesma dómina.

La escritura siguió'l so desenvolvimientu mientres la dómina de la [[dinastía Zhou]]. De resultes de la división política carauterística de la segunda parte d'esta dómina, los caráuteres desenvolver en formes y estilos bien diversos, coesistiendo numberoses variantes pa cada caráuter. Al estilu d'escritura d'esta dómina conózse-y como ''dàzhuànshū'' (大篆書, &quot;Escritura de sellu grande&quot;).

Cola reunificación de centru y esta China sol Primer Emperador [[Qin Shi Huang]], una de les numberoses midíes de normalización afectó precisamente a la escritura. So la supervisión del Primer Ministru [[Li Si]] arrexuntáronse llistes coles formes normalizaes de los caráuteres. Esta unificación del sistema d'escritura dio llugar al estilu de [[caligrafía china|caligrafía]] ''xiǎozhuànshū'' (小篆書, &quot;Escritura de sellu pequeñu&quot;), qu'utilizaba trazos más angulosos y menos circulares que los de la escritura de sellu grande antigua.

Mientres la [[dinastía Han]] surdiríen otros estilos de caligrafía que se caltuvieron hasta los nuesos díes. El ''lìshū'' (隸書, &quot;Escritura alministrativo&quot;), el ''xíngshū'' (行書, Escritura semicursiva, lliteralmente &quot;andante&quot;), y el ''cǎoshū'' (草書, Escritura cursiva, lliteralmente &quot;de yerba&quot;).

L'últimu estilu caligráficu en desenvolvese foi'l ''kǎishū'' (楷書, &quot;Escritura regular&quot;), qu'algamaría la so forma actual mientres la [[Wei (reinu)|dinastía Wei del Norte]]. Ésti ye l'estilu principal anguaño, el que s'utiliza en periódicos y llibros, según en formatos electrónicos.

=== Escritura na prensa y ordenador ===
La [[impresión xilográfica]] en papel empezó nel sieglu VII. Esta téunica supunxo la nacencia de nuevos estilos de caráuteres (La [[tipografía]] usada ente 1041 y 1048 por [[Bi Sheng|Bì Shēng]] usaba pocos caráuteres porque'l costu de producción yera alzáu pa un idioma con cientos caráuteres, anque s'usaba pa imprimir billetes na mesma dómina). Na [[Dinastía Song|Dinastía Song de Norte]], usábase principalmente la escritura regular d'[[Ouyang Xun]] (prenses de Zhejiang), [[Yan Zhenqing]] (Sichuan), [[Liu Gongquan]]（Fujian）como los estilos de caráuteres na prensa, y tien el so nome como l'estilu [[Song (tipografía)|Song]].&lt;ref name=kinkido&gt;[http://www.kinkido.net/home.html 金欣堂字庫] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004195213/http://www.kinkido.net/home.html |date=2012-10-04 }}，知る，漢字書体 {{ja}}&lt;/ref&gt;

Considerando les llimitaciones teunolóxiques d'esti tipu de tipografía, los caráuteres teníen una forma más plana nos trazos horizontales. Más tarde surdieron l'estilu [[Imitación Song (tipografía)|Song]] y l'estilu [[Ming (tipografía)|Ming]] na [[Dinastía Ming]].&lt;ref name=kinkido/&gt; Esti estilu foi'l que s'introdució en Xapón.

Col desenvolvimientu de la teunoloxía informática, el númberu d'estilos de los caráuteres multiplicóse. Por casu, les versiones de [[WPS Office]] de principios de sieglu XXI tienen hasta 26 estilos de caráuteres distintos. Fora de los usos instrumentales, la [[caligrafía china]] sigui siendo considerada como un arte en [[Estremu Oriente]].

Esisten delles observaciones que suxeren que'l remangu na conocencia de la escritura china ta baxando ente los mozos, debíu al usu d'ordenadores, yá que polo xeneral la escritura por aciu ordenador nun riquir tantu estudiu, nin siquier precísase saber escribir correutamente. El HSK（exame del nivel del idioma d'Haber，汉语水平考试）xeneral pa estranxeros ensin incluyir exame d'escritura nin exame oral.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111214185627/http://www.hsk.org.cn/intro/score_cert.html HSK 汉语水平考试]&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Chinu mandarín]]
* [[Escritura chino]]
* [[Caligrafía china]]
* [[Llingües sinítiques]]
* [[Llingües de China]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita publicación
| autor = Karlgren, Bernhard
| títulu = Compendium of Phonetics in Ancient and Archaic Chinese
| añu = 1954
| publicación = Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities
| númberu = 26
| id = pp. 211-367
}}
* {{cita llibru |
autor = Norman, Jerry
| títulu = Chinese, Cambridge Language Surveys
| añu = 1988
| editorial = Cambridge: [[Cambridge University Press]]
| id = ISBN 0-521-29653-6
}}
* {{cita llibru |
autor = Ramsey, S. Roberts
| títulu = The Languages of China |
añu = 1987
| editorial = Princeton: [[Princeton University Press]]
| id = ISBN 0-691-01468-X
}}

== Enllaces esternos ==
{{interWiki|code=zh}}
{{wikibooks|Chinu|Cursu de chinu mandarín}}
{{wikcionariu|Categoría:Chinu|índiz d'entraes en chinu|oxetu=un}}
{{wikiquote|Proverbios chinos|Proverbios chinos}}
* [http://www.proel.org/index.php?pagina=mundu/sinón/chinu Historia de la llingua china: Proel]
* [http://www.chinoesfera.com/ Portal y radio n'Internet p'aprender chinu mandarín: Chinoesfera]
* [http://www.chino-china.com/ chinu-china] Estudiu chinu - cursos, recursos, exercicios, idees, pinyin, mp3 y muncho más.
* [http://chinoahora.com Chinu Agora] Sofitu pal aprendizaxe de chinu mandarín con podcasts gratuitos, diccionariu chinu-español, y más.
* [http://www.china.org.cn/english/features/hsk/105146.htm Exame de Nivel Chinu (HSK)]

{{Tradubot|Idioma chino}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma chinu]]
[[Categoría:Llingües de China]]
[[Categoría:Macrollingües]]

[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]</text>
      <sha1>lsdivmy1djsl9t5mo4i63hveysbi22l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bromu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47439</id>
    <revision>
      <id>4509908</id>
      <parentid>4394428</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T18:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10239" sha1="t107z7m5yp52in57eojg4x72ld9jq73" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Bromu
|nome = Bromo
|anterior = [[Seleniu]]
|posterior = [[Criptón]]
|símbolu = Br
|númberu = 35
|masa atomica :79,904
|grupu = [[Halóxenu|17]]
|perioduo = [[elementos del periodu 4|4]]
|bloque = [[elementos del bloque p|p]]
|densidá = (26,85&amp;nbsp;°C) 3119
|durez =
|apariencia = Gas o llíquidu: marrón encarnao&lt;br /&gt;Sólidu: metálicu lustroso
|CAS = 7726-95-6
|EINECS = 231-778-1
|masa_atómica = 79,904
|radiu_mediu = 115
|radiu_atómicu = 94
|radiu_covalente = 114
|radiu_van_der_waals = 185
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Argón|Ar]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;3[[orbital atómicu|d]]&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;4[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;4[[orbital atómicu|p]]&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 7
|estáu_oxidación = '''-1', +1, +3, +5, +7, 
|óxidu = [[Ácidu]] fuerte
|estructura_cristalina = Ortorrómbica
|estáu = Llíquidu mui móvil y volátil
|P_fusión = 265,8
|P_ebullición = 332
|E_fusión = 5,286
|E_vaporización = 15,438
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 5800 [[Pascal (unidá)|Pa]] a 6,85&amp;nbsp;°C
|velocidá = 206
|llende =
|Young =
|cortante = 
|compresibilidá = 
|electronegatividá = 2,96
|calor_específicu = 480
|cond_llétrica = 
|cond_térmica = 0,122
|E_ionización1 = 1139,9
|E_ionización2 = 2103
|E_ionización3 = 3470
|E_ionización4 = 4560
|E_ionización5 = 5760
|E_ionización6 = 8550
|E_ionización7 = 9940
|E_ionización8 = 18600
|isótopu1_nm = 79
|isótopu1_abondanza = 50,69%
|isótopu1_neutrones = 44
|isótopu2_nm = 81
|isótopu2_abondanza = 49,31%
|isótopu2_neutrones = 46 
}}

El '''bromu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|bromu}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de [[númberu atómicu]] 35 allugáu nel grupu de los [[Halóxenu|halóxenos]] (grupu 17) de la [[Tabla periódica|tabla periódica.]] El so símbolu ye '''Br'''.&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu = Química|nome = Andoni|apellíos = Garritz|editorial = Pearson Educación|añu = 1998|páxines = 856|isbn = 978-9-68444-318-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu = Química: fundamentos experimentales|nome = Robert W.|apellíos = Parry|editorial = Reverte|añu = 1973|páxines = 703|isbn = 978-8-42917-466-3}}&lt;/ref&gt;

El bromu a temperatura ambiente ye un líquidu encarnao, volátil y densu. La so reactividá ye entemedia ente'l [[cloru ]]y el [[yodu]]. N'estáu llíquidu ye peligrosu pal texíu humano y los sos vapores enriten los güeyos y el gargüelu.

== Historia ==
[[Ficheru:Bromine_vial_in_acrylic_cube.jpg|left|thumb|Muestra ilustrativa y segura del elementu químicu utilizada pa la enseñanza. El frascu de muestra del llíquidu corroyente y velenosu echóse nun cubu de plásticu acrílico.]]
El bromu (del griegu ''bromos'', que significa &quot;fedor&quot; o pestilencia) foi escubiertu en [[1826]] por [[Antoine-Jérôme Balard]], pero nun se produxo en cantidaes importantes hasta [[1860]].

== Abondanza y obtención ==
Lo más del bromu alcuéntrase nel mar en forma de bromuru, Br&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;. Nel mar presenta una concentración d'unos 65 [[microgramu|µg]]/[[gramu|g]].

El bromu molecular, Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; obtiénse a partir de les [[Salmoria|salmories]], per aciu de la oxidación del bromuru con cloru, n'obteniendo esti:
: 2Br&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; + Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 2Cl&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;
Ye necesario emplegar un procesu de destilación pa dixebralo del Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.

Aproximao prodúcense nel mundu 500 millones de quilogramos de bromu per añu (2001). [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]] ya [[Israel]] son los principales productores. Les agües del [[mar Muertu]] y les mines de Stassfurt son riques en bromuru de potasiu.

== Compuestos ==
Puede presentar distintos [[estáu d'oxidación|estaos d'oxidación]]. Los más comunes son -1 (lo más común), +1 (con cloru) +3 (con flúor) y +5 (con oxíxenu).
* L'estáu d'oxidación +1 ye poco estable, pero bien oxidante dende'l puntu de vista cinéticu, en disolución aguosa, y desproporciona a los estaos d'oxidación -1 y +5. Por exemplu, l'[[ión]] [[hipobromitu]], BrO&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; (namái estable a baxes temperatures 0°C).
* L'estáu d'oxidación +3 ye poco estable en disolución aguosa y desproporciona a los estaos d'oxidación +1 y +5. Por exemplu, l'ión [[bromitu]], BrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, o l'[[ácidu bromosu]], HBrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (bien inestable).
* L'estáu d'oxidación +5 ye termodinámicamente estable frente a la desproporción en disolución aguosa. Por exemplu, l'ión [[bromatu]], BrO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;. El bromatu ye un oxidante fuerte (como'l permanganatu) más oxidante que'l cloratu y cinéticamente más reactivu. Ye amás un carcinóxenu (sospeches bien fuertes).
* L'ión [[perbromatu]], BrO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;, con un estáu d'oxidación +7, reduzse con relativa facilidá y prepárase con dificultá: emplegando [[flúor]] elemental o por métodos electrolíticos, ye un oxidante bien fuerte 1,8 anque daqué lentu dende'l puntu de vista cinéticu.
El BrO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;F (fluoruru de perbromilu) ye un axente nuevu muncho más inestable que l'análogu cloráu y tan reactivu que destrúi hasta'l teflón. Ye tamién un ácidu de Lewis al contrariu del so homólogu cloráu fluoruru de perclorilu, formando un complexu BrO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(-1) análogu al XeO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.
Cuando reaiciona con ácidos de Lewis el bromu reduzse a +5 esprendiendo [[oxíxenu]], l'análogu cloráu nun reaiciona con pentafluoruru d'antimoniu SbF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;.
* El bromu tamién forma compuestos con otros halóxenos (interhalóxenos). Por exemplu, BrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;, BrF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, IBr, etc.
El BrF&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; ye un llíquidu que reaiciona esplosivamente con cuasi toles sustancies bien similar en reactividá al ClF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; capaz de faer amburar a les sustancies utilizaes como estintores, l'agua, vidriu, óxidos, haluros y una amplia variedá de sustancies inorgániques reaccionen, les sustancies orgániques reaicionen esplosivamente.
* Hai munchos compuestos nos que'l bromu presenta un estáu d'oxidación -1, llamándose a estos bromuros.
[[Ficheru:N-Bromosuccinimide_vertical.svg|right|thumb|136x136px|N-bromosuccinimida]]
Puen llograse fácilmente compuestos orgánicos bromaos, por exemplu, per aciu de bromación radicalaria con bromu molecular y en presencia de lluz o emplegando N-bromosuccinimida, o bien por reaiciones d'adición o de sustitución. El compuestu orgánicu bromuru de metilu, CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;Br, emplégase como plaguicida, pero afecta a la [[Capa d'ozonu|capa d'ozonu.]] Determinóse que los átomos de bromu son más eficaces que los de cloru nos mecanismos de destrucción de la capa d'ozonu, sicasí los átomos de bromu tán en menor cantidá.

El bromuru d'hidróxenu, HBr, obtiénse por reaición direuta de bromu con [[hidróxenu]] molecular o como subproductu de procesos de bromación de compuestos orgánicos. A 400ºC ataca al vidriu. Ye bien ácidu. A partir d'esti, puen llograse distintos bromuros, por exemplu:
: HBr + NaOH → NaBr + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
Ye muncho más inestable que'l so análogu cloráu y ye reductor.

L'ácidu nítricu oxida a los bromuros en presencia de nitritos enérxicamente.

El bromu en disolución aguosaa pue desproporcionar:
: Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + OH&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; → Br&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; + BrOH
Pero la reaición nun trescurre en mediu ácidu.

Tamién pue obtenese por oxidación l'ión Br&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.

== Papel biolóxicu ==
El bromu alcuéntrase en niveles de traces n'humanos. Ye consideráu un elementu químicu esencial, anque nun se conocen exautamente les funciones que realiza. Dalgunos de los sos compuestos emplegáronse nel tratamientu escontra la epilepsia y como sedantes.

== Isótopos ==
Na natura atópense dos [[Isótopu|isótopos]]: &lt;sup&gt;79&lt;/sup&gt;Br y &lt;sup&gt;81&lt;/sup&gt;Br, los dos con una abondanza de cerca del 50%.

== Usos ==
Les aplicaciones químiques y industriales del bromu son numberoses y variaes, destacando los compuestos organobromaos, que son preparaos a partir de bromu diatómicu o bien de bromuru d'hidróxenu (ácidu bromhídricu en disolución aguosa).

La prueba del bromu consiste nel usu d'agua de bromu coles mires de detectar la presencia de compuestos orgánicos insaturados.

Los bromuros actúen médicamente como sedantes y el bromuru de plata utilízase como un elementu fundamental nes plaques fotográfiques.

== Precauciones ==
Nes sustancies hai una toxicidá intrínseca, debida a un átomu, iones o complexos particulares por exemplu'l FCH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-COO&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; (ión fluoracetatu) o l'ión cianuru CN&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; y otra toxicidá debida a la so reactividá. El [[flúor]] y tolos sos compuestos son tóxicos (el flúor pola so reactividá y toxicidá) y l'arsénicu (pola so toxicidá), nel casu del bromu (paezse más al cloru) la so toxicidá, débese a la so reactividá (esta menor que la del cloru), siendo los sos iones negativos bromuru y cloruru poco tóxicos. El cloruru forma parte del [[sal]] y del sangre y ye bien poco tóxicu. El bromuru ye más tóxicu que'l cloruru, pero nun ye particularmente tóxicu.

Sicasí, el bromu elemental ye altamente tóxicu y a partir pequeñes traces (10 ppm), tanto per vía dérmica como alendáu, pue causar problemes inmediatos de salú o en dosis mayores la muerte. Ye bien irritante tanto pa los güeyos como pal gargüelu; en contautu cola piel produz quemadures dolioses. El so remanamientu impropiu supón un seriu riesgu pa la salú, necesitando unos máximos procuros de seguridá.

== Referencies ==
{{Llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Bromine|bromu}}
* {{en}} [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Br/index.html WebElements.com - Bromu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509072148/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Br/index.html |date=2008-05-09 }}
* {{en}} [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Br.html EnvironmentalChemistry.com - Bromu]
* {{es}} [http://www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/FichasTecnicas/FISQ/Ficheros/101a200/nspn0107.pdf Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España]: Ficha internacional de seguridá química del bromu.

{{elementos químicos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Elementos químicos]]</text>
      <sha1>t107z7m5yp52in57eojg4x72ld9jq73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cloru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47851</id>
    <revision>
      <id>4510094</id>
      <parentid>4243074</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20627" sha1="n0y0urvcstapy7rkoz2czt2evsy0g6a" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Cloru
|nome = Cloro
|anterior = [[Azufre]]
|posterior = [[Argón]]
|símbolu = Cl
|númberu = 17
|grupu = [[Halóxenu|17]]
|perioduo = [[Elementos del periodu 3|3]]
|bloque = [[Elementos del bloque p|p]]
|densidá = 3,214
|apariencia = mariello verdoso
|CAS = 7782-50-5
|EINECS = 231-959-5
|masa_atómica = 35,453
|radiu_mediu = 100
|radiu_atómicu = 79
|radiu_covalente = 99
|radiu_van_der_waals = 175
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Neón|Ne]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;3s² 3p⁵
|electrones_per_nivel = 2, 8, 7
|estáu_oxidación = ±'''1''', +3, +5, +7 ([[ácidu]] fuerte)
|óxidu = 0090090
|estructura_cristalina = ortorrómbica
|estáu = gas ([[magnetismu|non magnéticu]])
|P_fusión = 171,6
|P_ebullición = 239,11
|E_fusión = 3,203
|E_vaporización = 10,2
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 1300 [[Pascal (unidá)|Pa]]
|velocidá = ensin datos
|electronegatividá = 3,16
|calor_específicu = 480
|cond_llétrica = ensin datos
|cond_térmica = 0,0089
|E_ionización1 = 1251,2
|E_ionización2 = 2298
|E_ionización3 = 3822
|E_ionización4 = 5158,6
|E_ionización5 = 6542
|E_ionización6 = 9362
|E_ionización7 = 11018
|E_ionización8 = 33604
|E_ionización9 = 38600
|E_ionización10 = 43961
|isótopu1_nm = 35
|isótopu1_isomería = 
|isótopu1_abondanza = 75,77&amp;nbsp;%
|isótopu1_neutrones = 18
|isótopu1_p_semidesintegración = 
|isótopu1_mou_desintegración = 
|isótopu1_enerxía = 
|isótopu1_productu = 
|isótopu2_nm = 36
|isótopu2_isomería = 
|isótopu2_abondanza = [[Radioisótopu sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu2_p_semidesintegración = 3,01 × 10⁵ [[añu|a]]
|isótopu2_mou_desintegración = [[Emisión beta|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]&lt;br /&gt;[[Captura electrónica|ε]]
|isótopu2_enerxía = 0,709 &lt;br /&gt; 1,142
|isótopu2_productu = [[argón|&lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Ar]]&lt;br /&gt;[[azufre|&lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;S]]
|isótopu3_nm = 37
|isótopu3_isomería = 
|isótopu3_abondanza = 24,23&amp;nbsp;%
|isótopu3_neutrones = 20
|isótopu3_p_semidesintegración = 
|isótopu3_mou_desintegración = 
|isótopu3_enerxía = 
|isótopu3_productu = 
}}

El '''cloru'''&lt;ref&gt;{{DALLA|cloru}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de [[númberu atómicu]] 17 allugáu nel grupu de los [[Halóxenu|halóxenos]] (grupu 17) de la [[Tabla periódica|tabla periódica de los elementos.]] El so símbolu ye '''Cl'''. En condiciones normales y n'estáu puru forma [[dicloru]]: un [[gas]] tóxicu mariello-verdosu formáu por molécules diatómiques (Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) unes 2,5 vegaes más pesáu que l'aire, de golor desagradable y tóxicu. Ye un elementu abondosu na naturaleza y trátase d'un elementu químicu esencial pa munches formes de vida.

== Carauterístiques principales ==
[[Ficheru:Chlorine_liquid_in_an_ampoule.jpg|left|thumb|170x170px|Cloru]]
Na natura nun s'atopa n'estáu puru yá que reaiciona con rapidez con munchos elementos y compuestos químicos, por esta razón alcuéntrase formando parte de [[cloruru|cloruros]] (especialmente en forma de [[cloruru de sodiu]]), [[cloritos]] y [[cloratos]], nes mines de [[sal]] y disueltu na [[agua de mar]].

== Historia ==
El cloru (del griegu χλωρος, que significa &quot;verde pálidu&quot;) descubrióse na so forma diatómica en 1774 pol suecu [[Carl Wilhelm Scheele]], anque creyía que se trataba d'un compuestu que contenía [[oxíxenu]]. Llogrólo a partir de la siguiente reacción:
:2 NaCl + 2H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + MnO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + MnSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; + 2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O + Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
En 1810 el químicu inglés [[Humphry Davy]] demuestra que se trata d'un elementu físicu y da-y el nome de cloru por cuenta del so color. El gas cloru emplegóse na [[Primer Guerra Mundial]], siendo'l primer casu d'usu d'armes químiques como'l [[fosxeno]] y el [[gas mostaza]].

== Abondanza ==
El cloru alcuéntrase na natura combináu con otros elementos formando principalmente sales ióniques; como ye'l casu del [[cloruru sódicu]] y [[cloruru cálcicu|cálcicu]]; tamién colos mñas de los metales; dende'l [[cloruru d'hafniu]] hasta'l [[cloruru de plata]]. Podría dicise que'l cloru combina de forma natural abondo bien colos más d'elementos, sacante colos del so grupu, halóxenos y gases nobles, anque nes últimes décades de manera sintética forma parte de los mesmos en compuestos conocíos como son los [[fluorocloruros]] y [[cloruros de xenón]].

Finalmente cabe destacar que la gran mayoría d'estos compuestos suelen atopase con impureces formando parte de minerales como la [[carnalita]], KMgCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;·6H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O.

== Obtención ==
El cloru comercial obtiénse por electrólisis nel procesu de preparación de los álcalis y espándese en forma llíquida, nun ye puru; poro, hai que lo purificar.

Si se trata'l dióxidu de manganesu hidratáu con ácidu clorhídricu concentrao produz un gas exento en gran parte d'impureces tales como l'oxíxenu gas (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(g)) y óxidos de cloru.

4HCl + MnO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;xH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O = MnCl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + (x+2)H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O + '''Cl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''

== Compuestos ==
* Dellos cloruros metálicos empléguense como [[catalizador]]es. Por exemplu, FeCl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, FeCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, AlCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;.
* [[Ácidu clorhídricu]], HCl. Emplégase na industria alimentaria, metalúrxica, como desincrustante, en productos de llimpieza, como abrillantador de pisos y destapador de caños y tuberíes.
* [[Ácidu hipoclorosu]], HClO. Emplégase na depuración d'agües y dalguna de les sos sales como axente blanqueante.
* [[Ácidu clorosu]], HClO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. El sal de sodiu correspondiente, NaClO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, emplégase pa producir [[dióxidu de cloru]], ClO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, que s'usa como desinfestante.
* [[Ácidu clóricu]] (HClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;). El cloratu de sodiu, NaClO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, tamién pue emplegase pa producir dióxidu de cloru, emplegáu nel blanquéu de papel, amás de pa llograr cloratu.
* [[Ácidu perclóricu]] (HClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;). Ye un ácidu oxidante y emplégase na industria d'esplosivos. El percloratu de sodiu, NaClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, emplégase como oxidante y na industria testil y papelera.
* Compuestos de cloru como los [[clorofluorocarburu|clorofluorocarburos]] (CFC) contribúin a la destrucción de la [[capa d'ozonu]].
* Dellos compuestos orgánicos de cloru empléguense como [[pesticida|pesticides]]. Por exemplu, l'[[hexaclorobencenu]] (HCB), el ''para''-diclorodifeniltricloroetanu (DDT), el [[toxafenu]], etcétera. 
* Munchos compuestos organocloraos presenten problemes ambientales por cuenta de la so toxicidá, por exemplu'l pentacloroetanu, los pesticides anteriores, los bifenilos policloraos (PCB), o les dioxines.

== Isótopos ==
Na natura atopen dos [[Isótopu|isótopos]] estables de cloru. Ún de masa 35 [unidá de masa atómica|uma]], y l'otru de 37 uma, con unes proporciones relatives de 3:1 respeutivamente, lo que da un [[pesu atómicu]] pal cloru de 35,5 uma.

El cloru tien 9 isótopos con mases dende 32 uma hasta 40 uma. Namái tres d'estos atópense na natura: el &lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;Cl, estable y con una abondanza del 75,77 %, el &lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;Cl, tamién estable y con una abondanza del 24,23 %, y l'isótopu radiactivu &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl. La rellación de &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl col Cl estable nel ambiente ye d'aproximao 700 × 10&lt;sup&gt;−15&lt;/sup&gt;:1.

El &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl produzse na atmósfera a partir del &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Ar por interacciones con protones de rayos cósmicos. Nel sosuelu xenérase &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl principalmente per aciu de procesos de captura de neutrones del &lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;Cl, o por captura de muones del &lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;Ca. El &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl decai a &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;S y a &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Ar, con un [[periodu de semidesintegración]] combináu de 308.000 años.

El periodu de semidesintegración d'esti isótopu hidrófilu y non reactivu failu útil pa la datación xeolóxica nel rangu de 60.000 a 1 millón d'años. Amás, produxéronse grandes cantidaes de &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl pola irradiación d'agua de mar mientres les detonaciones atmosfériques d'armes nucleares ente 1952 y 1958. El tiempu de residencia del &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl na atmósfera ye d'aproximao una selmana. Con eses, ye un marcador pa les agües superficiales y soterrañes de los años 1950, y tamién ye útil pa la datación d'agües que tengan menos de 50 años. El &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl emplegóse n'otres árees de les ciencies xeolóxiques, incluyendo la datación de xelu y sedimentos, yá que ye una sustancia venenosa

&lt;center id=&quot;cx659&quot; style=&quot;min-height: 358px;&quot; data-source=&quot;659&quot; data-cx-weight=&quot;508&quot; data-cx-state=&quot;mt&quot; data-cx-draft=&quot;true&quot; contenteditable=&quot;true&quot;&gt;
{| {{tablaguapa}} id=&quot;660&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;80%&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;663&quot; | '''[[Núclidu]]'''
| id=&quot;666&quot; | '''[[Abondanza natural|Abondanza]]'''
| id=&quot;669&quot; | '''[[Masa atómica|Masa]]'''
| id=&quot;672&quot; | '''[[Espín]]'''
| id=&quot;675&quot; | '''[[Periodu de semidesintegración]]'''
| id=&quot;678&quot; | '''[[Productu de desintegración]]'''
|- id=&quot;681&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;682&quot; | &lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;684&quot; | -
| id=&quot;686&quot; | 31,9857
| id=&quot;688&quot; | 1
| id=&quot;690&quot; | 298 ms
| id=&quot;692&quot; | ε
|- id=&quot;694&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;695&quot; | &lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;697&quot; | -
| id=&quot;699&quot; | 32,9775
| id=&quot;701&quot; | 3/2
| id=&quot;703&quot; | 2,51 s
| id=&quot;705&quot; | ε
|- id=&quot;707&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;708&quot; | &lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;710&quot; | -
| id=&quot;712&quot; | 33,9738
| id=&quot;714&quot; | 0
| id=&quot;716&quot; | 1,53 s
| id=&quot;718&quot; | ε
|- id=&quot;720&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;721&quot; | &lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;723&quot; | 75,77
| id=&quot;725&quot; | 34,9689
| id=&quot;727&quot; | 3/2
| id=&quot;729&quot; | -
| id=&quot;731&quot; | -
|- id=&quot;733&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;734&quot; | &lt;sup&gt;36&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;736&quot; | -
| id=&quot;738&quot; | 35,9683
| id=&quot;740&quot; | 2
| id=&quot;742&quot; | 301000 a
| id=&quot;744&quot; | β-
|- id=&quot;746&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;747&quot; | &lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;749&quot; | 24,23
| id=&quot;751&quot; | 36,9659
| id=&quot;753&quot; | 3/2
| id=&quot;755&quot; | -
| id=&quot;757&quot; | -
|- id=&quot;759&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;760&quot; | &lt;sup&gt;38&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;762&quot; | -
| id=&quot;764&quot; | 37,9680
| id=&quot;766&quot; | 2
| id=&quot;768&quot; | 37,2 m
| id=&quot;770&quot; | β-
|- id=&quot;772&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;773&quot; | &lt;sup&gt;39&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;775&quot; | -
| id=&quot;777&quot; | 38,9680
| id=&quot;779&quot; | 3/2
| id=&quot;781&quot; | 55,6 m
| id=&quot;783&quot; | β-
|- id=&quot;785&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;786&quot; | &lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;788&quot; | -
| id=&quot;790&quot; | 39,9704
| id=&quot;792&quot; | 2
| id=&quot;794&quot; | 1,38 m
| id=&quot;796&quot; | β-
|- id=&quot;798&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;799&quot; | &lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;801&quot; | -
| id=&quot;803&quot; | 40,9707
| id=&quot;805&quot; | n.m.
| id=&quot;807&quot; | 34 s
| id=&quot;809&quot; | β-
|- id=&quot;811&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;812&quot; | &lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;814&quot; | -
| id=&quot;816&quot; | 41,9732
| id=&quot;818&quot; | n.m.
| id=&quot;820&quot; | 6,8 s
| id=&quot;822&quot; | β-
|- id=&quot;824&quot; align=&quot;center&quot;
| id=&quot;825&quot; | &lt;sup&gt;43&lt;/sup&gt;Cl
| id=&quot;827&quot; | -
| id=&quot;829&quot; | 42,9742
| id=&quot;831&quot; | n.m.
| id=&quot;833&quot; | 3,3 s
| id=&quot;835&quot; | β-
|}
&lt;/center&gt;

== Aplicaciones y usos ==

=== Producción de insumos industriales y pa consumu ===
Les aplicaciones principales del cloru son na producción d'una estaya amplia de productos industriales y pal consumu.&lt;ref name=&quot;Euro Chlor5&quot;&gt;[http://www.eurochlor.org/uses «Uses».]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chlorine Tree&quot;&gt;[http://www.chlorinetree.org «Chlorine Tree».]&lt;/ref&gt;. Por exemplu, utilízase na ellaboración de plásticos, solventes pa llavaos en secu y desengrasáu de metales, producción d'agroquímicos y fármacos, insecticides, colorantes y tintes, etc.

=== Purificación y desinfeición ===
El cloru ye un químicu importante pa la purificación de l'agua (como en plantes de tratamientu d'agua), en [[desinfestante]]s, y na [[llexía]]. El cloru n'agua ye más de tres vegaes más efeutivu como axente desinfestante escontra ''[[Escherichia coli]]'' qu'una concentración equivalente de [[bromu]], y más de seis veces más efeutiva qu'una concentración equivalente de [[yodu]].&lt;ref&gt;«Comparison of chlorine, bromine, iodine as disinfectants for swimming pool water».&lt;/ref&gt;

El cloru como antisépticu introdúxose en [[1835]] por Holmes (en [[Boston (Massachusetts)|Boston]]) y en [[1847]] por Semmelweis (en [[Viena]]).&lt;ref name=&quot;CIRU&quot;&gt;Baños Galeana (29-ago-2011).&lt;/ref&gt; El cloru emplégase como desinfestante en muebles, equipos, instrumental y árees hospitalaries.&lt;ref name=&quot;CIRU&quot;&gt;Baños Galeana (29-ago-2011).&lt;/ref&gt; El cloru suel ser usáu na forma d'ácidu hipoclorosu pa desaniciar [[Bacteria|bacteries]], [[fongu|fongos]], [[parásitu|parásitos]] y [[virus]] nos suministros d'agua potable y piscines públiques. Nes más de les piscines privaes, el cloru en sí nun s'usa, sinón l'hipocloritu de sodiu, formáu a partir de cloru y [[hidróxidu de sodiu]], o tabletes sólides de isocianuratos cloraos. Anguaño hasta los pequeños suministros d'agua son cloraos rutinariamente.&lt;ref name=&quot;losal&quot;&gt;{{Cita web |url=http://periodic.lanl.gov/elements/17.html |títulu=«Chlorine». |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110227082319/http://periodic.lanl.gov/elements/17.html |fechaarchivu=2011-02-27 }}&lt;/ref&gt;

Nun suel ser práutico almacenar y usar el velenosu gas cloru pal tratamientu d'agua, asina que s'usen métodos alternativos p'amestar cloru. Estos inclúin soluciones d'hipocloritu, que lliberen gradualmente cloru a l'agua, y compuestos como la dicloro-S-triazinatriona de sodiu (dihidratu o anhidru), delles vegaes referíu como &quot;diclor&quot;, y la tricloro-S-triazinatriona, delles vegaes referida como &quot;triclor&quot;. Estos compuestos son estables n'estáu sólidu, y puen ser usaos en forma de polvu, granular o tableta. Cuando s'amiesta en pequeñes cantidaes a agua de piscina o sistemes d'agua industrial, los átomos de cloru son hidrolizaos del restu la molécula, formando ácidu hipoclorosu (HClO), qu'actúa como un biocida xeneral, matando xérmenes, microorganismos, algues, ente otros, d'ehí la so importancia nel emplegu n'endodoncia como axente irrigante de los conductos radiculares encetándose como solución en forma d'hipocloritu de sodiu en distintes concentraciones (0,5 % y 0,2 % son les más frecuentemente emplegaes). El cloru tamién s'usa como deterxente pa bacteries como'l ''[[Bacillus reprindentius]]'' o'l ''[[Martelianus marticus]]''.

=== Química ===
El cloru elemental ye un oxidante. Intervién en reaiciones de sustitución, onde mueve a los halóxenos menores de les sos sales. Por exemplu, el gas de cloru burbuyáu al traviés d'una solución de aniones bromuru o yoduru oxida al bromu y yodu, respeutivamente.

Como los otros halóxenos, el cloru participa na reaición de sustitución radicalaria con compuestos orgánicos que contienen [[hidróxenu]]. Esta reaición ye frecuentemente —pero non invariablemente— non rexoselectiva, y pue resultar nun amiestu de productos isoméricos. Frecuentemente, tamién ye difícil el control del grau de sustitución, asina que les sustituciones múltiples son comunes. Si los distintos productos de la reaición puen dixebrase fácilmente, por exemplu por destilación, la cloración radicalaria sustitutiva (en dellos casos acompañada d'una declorinación térmica concurrente) pue ser una ruta sintética útil. Dellos exemplos industriales d'esto son la producción de cloruru de metilu, cloruru de metilenu, cloroformu y tetracloruru de carbonu a partir de metanu, cloruru d'alilu a partir de propilenu, y tricloroetilenu y tetracloroetilenu a partir de 1,2-dicloroetanu.

Como colos otros haluros, el cloru participa de reaiciones d'adición electrofíliques, más notablemente, la cloración de alquenos y compuestos arumosos, con un catalizador ácidu de Lewis. Los compuestos orgánicos de cloru tienden a ser menos reactivos na reaición de sustitución nucleofílica que los correspondientes derivaos de bromu o yodu, pero tienden a ser más baratos. Puen ser activaos por sustitución con un grupu tosilatu, o pol usu d'una cantidá catalítica de yoduru de sodiu.

El cloru úsase estensivamente en química orgánico y química inorgánico como un axente oxidante, y en reaiciones de sustitución, porque frecuentemente'l cloru imparte propiedaes deseaes a un compuestu orgánicu, por cuenta de la so electronegatividá.

Los compuestos de cloru son usaos como intermediarios na producción d'un gran númberu de productos industriales importantes que nun contienen cloru. Dellos exemplos son: policarbonatos, poliuretanos, silicones, politetrafluoroetilenu, carboximetilcelulosa y óxidu de propilenu.

=== Usu como arma ===

==== Primer Guerra Mundial ====
El gas cloru, tamién conocíu como '''Bertholita''', usóse como arma na [[Primer Guerra Mundial|I Guerra Mundial]] por parte d'[[Alemaña]]'l 22 d'abril de [[1915]], na Segunda Batalla de Ypres. Como lo describieron los soldaos, tenía un golor distintivu d'un amiestu ente pimienta y piña. Tamién tenía gustu metálicu y pinchaba'l fondu'l gargüelu y el pechu. El cloru pue reaicionar cola agua na mucosa de los pulmones pa formar ácidu clorhídricu, un irritante que puede ser lletal. El dañu fechu pol gas de cloru pue ser evitáu con una mázcara de gas, o con otros métodos de filtración, que faen que la posibilidá total de morrer por gas cloru seya enforma menor que por otres armes químiques. Foi diseñáu por un científicu alemán gallardoniáu posteriormente con un [[Premiu Nobel]], [[Fritz Haber]] del [[Kaiser-Wilhelm-Institute]] en [[Berlín]], en collaboración col conglomeráu químicu alemán [[IG Farben]], que desenvolvió métodos pa descargar el gas cloru escontra una trinchera enemiga. Alégase que'l rol de Haber nel usu del cloru como una arma mortal conduxo a la so muyer, [[Clara Immerwahr]], al suicidiu. Dempués del so primer usu, el cloru foi utilizáu per dambos llaos como una arma química, pero foi reemplazáu aína polos gases más mortales fosxenu y gas mostaza.&lt;ref name=&quot;First World War&quot;&gt;First World War.com.&lt;/ref&gt;

==== Guerra d'Iraq ====
El gas de cloru tamién foi usáu por insurxentes escontra la población llocal y les fuercies de coalición na [[Guerra d'Iraq]], na forma de bombes de cloru. El 17 de marzu de 2007, por exemplu, tres tanques cargaos con cloru españaron na provincia d'Ámbar, matando a dos persones, y amaleciendo a más de 350.&lt;ref name=&quot;cnnchlorine&quot;&gt;[http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/03/17/iraq.main/index.html ''Iraq gas attack makes hundreds''] ill.&lt;/ref&gt; Otros ataques con bombes de cloru resultaron en mayores recuentos de muertos, con más de 30 muertes en dos causes separaes.&lt;ref name=&quot;Chlorine bomb BBC&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6660585.stm '''Chlorine bomb' hits Iraq village.'']&lt;/ref&gt; Les más de les muertes foron causaes pola fuercia de les esplosiones, en cuenta de polos efeutos del cloru, yá que'l gas tóxico espárdese rápido na atmósfera pol españíu. Les autoridaes iraquines aumentaron la seguridá pal ramanamientu del cloru, que ye esencial pa proveer d'agua potable segura a la población.

=== Otros usos ===
El cloru úsase na manufactura de abondos compuestos orgánicos cloraos, siendo los más significativos en términos de volume de producción el 1,2-dicloroetanu y el cloruru de vinilu, intermediarios na producción del PVC. Otros organocloraos particularmente importantes son el cloruru de metilu, cloruru de metilenu, cloroformu, cloruru de vinilidenu, tricloroetilenu, percloroetilenu, cloruru d'alilu, epiclorhidrina, clorobencenu, diclorobencenos y triclorobencenos.

El cloru tamién s'usa na producción de cloratos y na estraición de [[bromu]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Chlorine|Cloru}}
* {{es}} [http://www.atsdr.cdc.gov/es/toxfaqs/es_tfacts172.html ATSDR en castellanu - ToxFAQs™: cloru]
* {{en}} [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Cl.html EnvironmentalChemistry.com - Cloru]
* {{es}} [http://www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/FichasTecnicas/FISQ/Ficheros/101a200/nspn0126.pdf Institutu Nacional de Seguridá y Hixene nel Trabayu d'España]: Ficha internacional de seguridá química del cloru.
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20110227082319/http://periodic.lanl.gov/elements/17.html Llaboratoriu Nacional de Los Alamos - Cloru]
* {{en}} [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cl/index.html WebElements.com - Cloru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103101049/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cl/index.html |date=2005-11-03 }}
* {{en}} [http://www.eurochlor.org Agrupación de Fabricantes de Cloru]
* {{es}} [http://www.chemistry-reference.com/pdictable/q_elements.asp?Symbol=Cl&amp;language=es La Química de Referencia - Cloru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716093032/http://www.chemistry-reference.com/pdictable/q_elements.asp?language=es&amp;Symbol=Cl |date=2012-07-16 }}

{{elementos químicos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Elementos químicos]]</text>
      <sha1>n0y0urvcstapy7rkoz2czt2evsy0g6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cinnyris ludovicensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48981</id>
    <revision>
      <id>4510079</id>
      <parentid>4141544</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="9dg7lpmr584ug3174cjza7s5dn001ik" xml:space="preserve">{{noaves}}
{{Ficha de taxón
| Suimanga de doble collar montañesa 
| status = LC | status_system = IUCN3.1
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Nectariniidae]]
| genus = ''[[Cinnyris]]''
| species = '''''C. ludovicensis '''''
| binomial = ''Cinnyris ludovicensis ''
| binomial_authority = ([[José Vicente Barbosa du Bocage|Bocage]], 1868
| range_map = AT1001_map.png
| range_map_caption = Distribución natural.
| synonyms = 
*''Nectarinia ludovicensis'' Bocage, 1868
}}
La '''''suimanga de doble collar montañesa''''', ''Cinnyris ludovicensis'', ye una [[especie]] d'[[ave]] [[paseriforme]] de la [[Familia (bioloxía)|familia]] [[Nectariniidae]].&lt;ref&gt;[http://www.biolib.cz/en/taxon/id137997/ ''{{PAGENAME}}'' en Biolib]&lt;/ref&gt; Alcuéntrase nos [[monte|montes]] de [[monte]] sobre los 1800 [[msnm|metros]] nel oeste d'[[Angola]]. 

Son [[aves]] [[paseriformes]] bien pequeñes que s'alimenten abondosamente de [[néctar (botánica)|néctar]], anque tamién atrapen [[inseutu|inseutos]], especialmente cuando alimenten les sos críes. El vuelu coles sos ales curties ye rápidu y direutu.

== Subespecies ==
Según [[Alan P. Peterson]], esisten 2 subespecies :
* ''Cinnyris ludovicensis ludovicensis'' &lt;small&gt;(Bocage) 1868 &lt;/small&gt; 
* ''Cinnyris ludovicensis whytei'' &lt;small&gt;Benson 1948&lt;/small&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
*''Jornal de sciencias mathematicas, physicas, y naturaes ... da Academia Real das Sciencas de Lisboa(1)'' 2 non.5 p.41

== Enllaces esternos ==
{{wikispecies}}
{{commonscat}}
* [http://digilander.libero.it/avifauna/classificazione/passeriformes23.htm Sibley sequence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023051524/http://digilander.libero.it/avifauna/classificazione/passeriformes23.htm |date=2016-10-23 }}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cinnyris|ludovicensis]]
[[Categoría:Aves d'Angola]]</text>
      <sha1>9dg7lpmr584ug3174cjza7s5dn001ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bobby Driscoll</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56251</id>
    <revision>
      <id>4509898</id>
      <parentid>4500006</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37336" sha1="a3p2u9k7xusm1ywrx4gmwyc4i2bw94c" xml:space="preserve">{{Tradubot|Bobby Driscoll}}
{{persona}}
'''Bobby Driscoll''' {{nym}} foi un actor infantil d'Estaos Xuníos que trabayó pal cine y la televisión ente 1943 y 1960. Protagonizó dalgunes de les películes de [[The Walt Disney Company]] más famoses de la dómina, ente elles ''[[Cantar del sur]]'' (1946), ''[[Dientro del mio corazón]]'' (1948), y ''[[La islla de l'ayalga (película)|La islla de l'ayalga]]'' (1950). Tamién sirvió como modelu d'animación y dio voz al personaxe principal en ''[[Peter Pan (película de 1953)|Peter Pan]]'' (1953). En 1950 recibió un [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] Xuvenil pol so trabayu.

Mediada la década de 1950, la carrera de Driscoll empezó a tornar, dedicándose principalmente a les actuaciones como convidáu en series televisives. Amás, fíxose adictu a los [[narcóticu|narcóticos]] y foi sentenciáu a prisión per dichu motivu. Tres les so escarcelación enfocó la so atención nel teatru de [[vanguardismu]]. Arruináu y enfermu por causa de la so drogadicción, finó en marzu de 1968.

== Biografía ==
=== Infancia ===
El so verdaderu nome yera '''Robert Cletus Driscoll''', y nació en [[Cedar Rapids (Iowa)]]. Yera'l fíu únicu de Cletus Driscoll, un vendedor, y Isabelle Kratz Driscoll, una maestra. Poco dempués de nacer, la familia camudar a [[Des Moines]],&lt;ref&gt;&quot;[http://www.desmoinesregister.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/99999999/FAMOUSIOWANS/50106010/-1/famousiowans Famous Iowans] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120630143117/http://www.desmoinesregister.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/99999999/FAMOUSIOWANS/50106010/-1/famousiowans |date=2012-06-30 }}&quot;. ''Des Moines Register''&lt;/ref&gt; onde permaneció hasta empiezos de 1943. Siguiendo conseyu médicu referente a una enfermedá pulmonar que'l so padre carecía, y que se rellacionaba col manexu d'[[asbesto]] nel so trabayu, la familia marchó a vivir a [[Los Angeles]], [[California]]. El peluqueru de Driscoll dixo a los sos padres qu'intentaren que'l mozu dedicar al cine, y el fíu d'esi home, actor ocasional, consiguió-y una prueba en [[MGM]] pa un pequeñu papel nel drama familiar de 1943 ''[[Lost Angel]]'', protagonizáu por [[Margaret O'Brien]]. El direutor quedó impresionáu pol interés ya intelixencia de Driscoll, de cinco años d'edá entós, y escoyer ente otros cuarenta aspirantes.&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Peggy |apellíu=Pelegrine |títulu=Studio Round-Up meets Bobby Driscoll |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=261057191209906271&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Picturegoer |fecha=19 de payares de 1949 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Zelda |apellíu=Cini |títulu=Hot-Rod Stage Shares Affections of Bobby Driscoll |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=643779671168900040&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Hollywood Studio Magacín|volume=2|númberu=4|páxines=12|fecha=1977-03 |fechaaccesu=21 d'ochobre de 2008}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;Wonder Child&quot; ===
El curtiu debú de Driscoll&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=422220411168355591&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |títulu=LOST ANGEL'' - Bobby's very first filmrole |obra= www.bobbydriscoll.net |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; ayudólu a consiguir el papel del mozu Al Sullivan, el menor de los cinco [[hermanos Sullivan]], nel drama bélicu de [[20th Century Fox]] rodáu en 1944 ''[[The Fighting Sullivans]]'', xunto a [[Thomas Mitchell (actor)|Thomas Mitchell]] y [[Anne Baxter]]. Gracies al so talentu, llueu foi consideráu un nuevu &quot;Wonder Child (Neñu Maravía)&quot;.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Youthful Find Signed By 20th Century Fox |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=565670811181224603&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times|fecha=5 de febreru de 1944 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Nesa dómina participó en ''[[Sunday Dinner for a Soldier]]'' (1944), foi l'hermanu de [[Richard Arlen]] en ''The Big Bonanza'' (1944), y el mozu Percy Maxim en ''[[So Goes My Love]]'' (1946),&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Edwin |apellíu=Schallert |títulu=SO GOES MY LOVE - Engaging Trumpery |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=357997891168363760&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=24 de mayu de 1946|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; con [[Don Ameche]] y [[Myrna Loy]]. Amás, fixo munchos pequeños papeles en películes como ''Identity Unknown'' (1945), ''Mrs Susie Slagel's'' (1946), ''From This Day Forward'' (1946), y ''U.S.S.'' (1946, con [[Alan Ladd]]).

=== Disney ===
[[Walt Disney]] contrató a Driscoll pa protagonizar en 1946 ''[[Cantar del sur]]'', película na que, amás de los momentos d'animación, había escenes con personaxes reales, per primer vegada nos filmes de la productora. Esti títulu convirtieron a Driscoll y a [[Luana Patten]], la co-protagnista, n'estrelles infantiles, aldericándose la posibilidá de da-yos un [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] Xuvenil.&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Luella |apellíu=Parsons |títulu=That Little Girl in 'Song of the South' a Big Girl Now |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=905147061207559454&amp;userid=48045629 |editorial=Lincoln Sunday Journal and Star |fecha=28 de febreru de 1960|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

Agora moteyaos pola prensa'l &quot;Sweetheart Team&quot; de Walt Disney,&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Walt's &quot;Sweetheart Team&quot; |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=906334621187943086&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial= Lincoln Sunday Journal and Star |fecha=10 de payares de 1946 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Driscoll y Patten trabayaron xuntos en ''So Dear to My Heart'', xunto a [[Burl Ives]] y [[Beulah Bondi]]. La película, la primera de Disney planiada ensin animación,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=90643 |títulu=SO DEAR TO MY HEART - actual production dates |fechaaccesu=17 d'ochobre de 2008 |obra=http://tcm.com }}&lt;/ref&gt; nun s'estrenó hasta 1948 por causa de la esixencia de la distribuidora [[RKO Radio Pictures]] d'introducir delles escenes de dibuxos na cinta.

Driscoll interpretó al fíu d'[[Eddie Cantor]] nel musical rodáu en 1948 por [[RKO Pictures]] ''If You Knew Susie'', na qu'actuaba con [[Margaret Kerry]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tinkerbelltalks.com/history.htm |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080502072000/http://www.tinkerbelltalks.com/history.htm |fechaarchivu=2008-05-02 |títulu=Margaret Kerry - Official Homepage |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Tamién participó con Patten y [[Roy Rogers]] nel segmentu tituláu ''Pecos Bill'' del filme d'animación de Disney ''[[Melody time]]'', estrenáu en 1948.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=685576991168342925&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |títulu=Melody Time |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=www.bobbydriscoll.net }}&lt;/ref&gt;

Driscoll foi &quot;emprestáu&quot; a RKO&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.weblore.com/satterwhite/window.html |títulu=THE WINDOW'' - A Fansite |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120209070600/http://www.weblore.com/satterwhite/window.html |fechaarchivu=2012-02-09 }}&lt;/ref&gt; p'actuar en ''[[The Window]]'', basada na obra de [[Cornell Woolrich]] ''The Boy Who Cried Murder''. [[Howard Hughes]], propietariu de RKO, retrasó l'estrenu hasta mayu de 1949, pos duldaba sobre los resultaos del filme'l cual, finalmente, foi un ésitu económicu y de crítica.&lt;ref&gt;
{{cita noticia |títulu=The Window, &quot;Depicting Terror of Boy in Fear of His Life [...]''|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=191982401170183868&amp;userid=48045629|editorial=The Nueva York Times (via www.nytimes.com)|fecha=8 d'agostu de 1949 |fechaaccesu=16 de payares de 2008 }}&lt;/ref&gt;

''So Dear to My Heart'' y ''The Window'' valiéron-y a Driscoll un Premiu Óscar Xuvenil en marzu de 1950 como l'actor de la so edá más destacáu de 1949.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Baby Óscar For Young Star |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=732261201204570590&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=The Daily Courier, Conellesville (Pennsylvania) |fecha=31 de marzu de 1950 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |títulu= Winners Of Honors Named |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=732261201204570590&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=The News, Frederick (Maryland)|fecha=24 de marzu de 1950 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.popculturemadness.com/Trivia/Óscars/Top-1949-O.html |títulu=Óscar-Winners and Nominees of 1949 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

Driscoll foi escoyíu pa encarnar a [[Jim Hawkins]] na producción de Walt Disney ''[[La islla de l'ayalga (película)|La islla de l'ayalga]]'', basada na novela de [[Robert Louis Stevenson]], y que cuntó col actor británicu [[Robert Newton]] como [[Long John Silver]]. Foi la primer cinta del estudiu rodada dafechu en [[imaxe real]].&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=British Court Upholds Bobby Driscoll Fine |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=541213071207500051&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial= unknown |fecha=1949-10 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}, {{Cita llibru |títulu=Byron Haskin, interviewed by |apellíos=Adamson |nome=Joe |añu=1984 |editorial=The Director's Guild of America and The Scarecrow Press, Inc. |allugamientu=Metuchen, N.Y. and London |isbn=0-8108-1740-3 |páxines=174–175 |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=541213071207500051&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita llibru |títulu=[[Byron Haskin]] - interviewed by ... |apellíos=Adamson |nome=Joe |añu=1984 |editorial=The Director's Guild Of America and The Scarecrow Press, Inc. |allugamientu=Metuchen, N.Y. and London |isbn= ISBN 0-8108-1740-3 |páxines=174–175 }}&lt;/ref&gt; El trabayu de Driscoll nesta película valió-y ganar una estrella nel [[Paséu de la Fama de Hollywood]], nel 1560 de Vini Street.

''La islla de l'ayalga'' foi un ésitu de taquilla a nivel internacional. Garcias a ello, embaraxáronse diversos proyeutos a rodar con Driscoll, anque nengún materializóse. Unu de los más destacaos foi l'interés de Disney en que Driscoll interpretara al personaxe de [[Mark Twain]] [[Tom Sawyer]].&lt;ref&gt;{{Cita llibru |títulu=[[Byron Haskin]] - interviewed by ... |apellíos=Adamson |nome=Joe |añu=1984 |editorial=The Director's Guild Of America and The Scarecrow Press, Inc. |allugamientu=Metuchen, N.Y. and London |isbn= ISBN 0-8108-1740-3 |páxines=168}}&lt;/ref&gt; Sicasí, por causa de problemes sobre los derechos d'autor, Disney finalmente atayó'l proyeutu.

Darréu, Driscoll, emprestáu por Disney a la independiente Horizon Pictures, fixo'l doble papel de Danny/Josh Reed en ''When I Grow Up'' (1951), siendo escoyíu pa l'actuación por suxerencia del guionista Michael Kanin.

Amás de la so curtia actuación nel primer show navidiegu de Walt Disney televisáu en 1950, ''One Hour in Wonderland'', Driscoll dio voz a [[Max Goof]] nos curtios ''Fathers are People'' y ''Father's Lion,'' estrenaos en 1951 y 1952, respeutivamente.

En 1952 Driscoll foi Robert &quot;Bibi&quot; Bonnard na comedia de [[Richard Fleischer]] ''[[The Happy Time]]'', basada na obra de teatru de [[Samuel A. Taylor]] representada en [[Broadway]]. Na repartida apaecíen [[Charles Boyer]], [[Marsha Hunt]], [[Louis Jordan]], y [[Kurt Kasznar]].

El postreru gran ésitu de Driscoll, ''[[Peter Pan (película de 1953)|Peter Pan]]'', producióse principalmente ente mayu de 1949 y mediaos de 1951.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tcm.com/tcmdb/title.jsp?stid=86554 |títulu=PETER PAN - actual production data |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=Turner Classic Movies (Official Homepage) }}&lt;/ref&gt; Driscoll trabayó con [[Kathryn Beaumont]], qu'encarnaba a [[Wendy Darling]], y foi utilizáu como modelu de referencia pa la imaxe de Peter Pan, amás de da-y voz, ente que'l baillarín y coreógrafu Roland Dupree foi la base pa los movimientos del personaxe.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dupreexpo.com/AboutUs.html |títulu=About us (Biography) |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=www.dupreeexpo.com (Official Homepage of Roland Dupree) |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091018142621/http://www.dupreexpo.com/AboutUs.html |fechaarchivu=2009-10-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tinkerbelltalks.com/shop/peter_pan.html |títulu=Memorablia &amp; Collectibles (signed production photographs with detailed captions |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=Tinker Bell Talks - Official Homepage of Margaret Kerry (Tinker Bell) |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121204022716/http://www.tinkerbelltalks.com/shop/peter_pan.html |fechaarchivu=2012-12-04 }}&lt;/ref&gt;

En completándose ''Peter Pan'', Disney afirmó que nesi momentu vía a Driscoll más apropiáu pa interpretar a mozos matonos qu'a personaxes adorables. El salariu del actor xubía entós a 1.750 dólares selmanales&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=$300-A-Week Smile - There Is a Film Santa |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=019096541207505457&amp;userid=48045629 |editorial=Syracuse Herald Journal |fecha=22 de febreru de 1946 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}, {{cita noticia |títulu=$400-A-Week |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=019096541207505457&amp;userid=48045629 |editorial=Renu Evening Gazette |fecha=14 de febreru de 1947 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |títulu=New Contract For Boy Film Actor Approved |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=019096541207505457&amp;userid=48045629 |editorial=unknown|fecha=1949-02|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; y, acorde al mesmu, tenía a partir de 1952 poques bones ufiertes de trabayu. En marzu de 1953, la opción adicional pa estender el contratu con Disney mientres otros dos años atayóse. Per otra parte, Driscoll viose afeutáu por un intensu [[acné]] acompañando la so entrada na pubertá&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Barbara |apellíu=Berch Jamison|títulu=The Dangerous Years |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=141768441168901354&amp;userid=48045629&amp;starteintrag |editorial=Motion Picture And Television Magazine |páxina=47,84|fecha=April 1953|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; que faía necesariu qu'utilizara grandes cantidaes de maquillaxe nes sos actuaciones en docenes de shows televisivos. Finalmente, de manera oficial dar por terminada la so conexón colos estudios Disney.

Asina se convirtió nuna de les grandes estrelles na historia de la compañía Disney, con un gran legáu de pelculas y doblaxes. Na actualidá va ser reconocíu col premiu &quot;Disney Legends&quot; que dean a les grandes figures que tuvieron na compañía.

=== Televisión y radio ===
Driscoll atopar con una creciente indiferencia per parte de los otros estudios de [[Hollywood]]. Inda percibíu como &quot;el neñu actor de Disney&quot;,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.classicimages.com/past_issues/view/?x=/1999/june99/booth.html |títulu=A Tribute to Shirley Booth, paragraph: Dean Martin on Shirley Booth - Dean Martin recalling an encounter with Driscoll at a party in the mid-1950s, literally terming him ... ''that Disney kid actor'' ... |fechaaccesu=26 d'avientu de 2008 |urlarchivu=https://archive.today/20120630143058/http://www.classicimages.com/past_issues/view/?x=/1999/june99/booth.html |fechaarchivu=2012-06-30 }}&lt;/ref&gt; yera incapaz de consiguir papeles como un actor d'interpretación seriu. A partir de 1953, y na mayor parte de los siguientes trés años, el gruesu del so trabayu foi televisivu, participando en series como ''[[Fireside Theatre]]'', ''Schlitz Playhouse of Stars'', ''Front Row Center'', ''Navy Log'', ''TV Reader's Digest'', ''[[Climax!]]'', ''[[Ford Theatre]]'', ''[[Studio One]]'', ''[[Dragnet]]'', ''Medic'', y ''[[Dick Powell's Zane Grey Theater]]''. En dellos programes enfocaos en diverses estrelles artístiques actuó xunto a [[Loretta Young]], [[Gloria Swanson]], y [[Jane Wyman]].

Ente 1948 y 1957 tamién intervieno en numberoses producciones radiofóniques, ente elles una versión de ''La islla de l'ayalga'' en xineru de 1951 y otra de ''Peter Pan'' n'avientu de 1953. Y, como práutica habitual del negociu na dómina, Driscoll y Luana Patten fixeron actuaciones promocionales na radio (empezando a finales de 1946 parar ''Song of the South''), amás de participar en diversos eventos benéficos a lo llargo del país.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Flower Classes Open Tomorrow |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=494157911170103473&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=11 de xineru de 1948 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |nome=Hedda |apellíu=Hopper |títulu=Santa Claus Lane Parái |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=494157911170103473&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=28 de payares de 1950 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}{{cita noticia |títulu=Block-long Flag to Mark Dimes Parade |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=494157911170103473&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=18 de xineru de 1952 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}{{cita noticia |títulu=Back-To-School Show |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=847000401171143343&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=24 d'agostu de 1950 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

En 1947 grabó una versión especial versión de &quot;So Dear to My Heart&quot; para [[Capitol Records]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://bobby-on-air.chapso.de/ |títulu=Bobby On Air |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=www.bobbydriscoll.net }}&lt;/ref&gt; y en 1954 foi gallardoniáu con un premiu Milky Way Gold Star, escoyíu nuna encuesta nacional pol so trabayu televisivu y radiofónicu.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Radio-TV Youth Win Top Awards |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=513514661189715226&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=18 de marzu de 1954 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

=== Años posteriores a Disney ===
En dexando los estudios Disney, los padres de Driscoll fixéron-y salir de la Hollywood Professional School, institución empobinada a actores infantiles,&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Aline |apellíu=Mosby |títulu=Pupils In Hollywood School Drew More pay Than Their Teachers |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=262778121182844442&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=The Coshocton Tribune (Ohio) |fecha= 19 de febreru de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}{{cita noticia |nome=Aline |apellíu=Mosby |títulu=Strangest Grammar School In Nation Found In Hollywood |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=262778121182844442&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=The Daily Courier, Cornellsville (Pennsylvania) |fecha=18 de febreru de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cita web |url=http://www.squareone.org/HPS/ |títulu=Hollywood Professional School |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Hollywood Professional School at Wikipedia:''Hollywood Professional School''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cita web |url=http://www.seeing-stars.com/schools/hps.shtml |títulu=Hollywood Professional School |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=Seeing Stars }}&lt;/ref&gt; y mandáronlu a la pública University High School de Los Angeles. Ellí'l so rendimientu cayó notoriamente, foi fechu risión polos sos papeles cinematográficos, y empezó a esperimentar coles drogues.&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Barbara |apellíu=Berch Jamison|títulu=The Dangerous Years |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=141768441168901354&amp;userid=48045629&amp;starteintrag |editorial=Motion Picture And Television Magazine |páxina=47, 84 |fecha=April 1953|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Barbara |apellíu=Epstein |títulu=The Lonely Death Of a Star |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=054156691170964035&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Movie Digest|páxines=104|fecha=July 1972 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cita noticia |títulu=Little Discipline|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=551999211181123083&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Violette Messenger, Valparaiso (Indiana)|fecha=27 de mayu de 1958|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cita noticia |nome=Barbara |apellíu=Epstein |títulu=The Lonely Death of a Star |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=054156691170964035&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Movie Digest |páxines=100–107 |fecha=July 1972 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; A pidimientu so, los sos padres decidieron lleva-y de nuevu al añu siguiente a la Hollywood Professional School, onde se graduó en mayu de 1955.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=478475961213645555&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |títulu=Bobby's graduation at Hollywood Professional School |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=www.bobbydriscoll.net }}&lt;/ref&gt;

Sicasí, la so drogadicción diba n'ascensu.&lt;ref&gt;
{{cita noticia |títulu=The Long Road Back – Bobby Driscoll, a Film Star at 6, an Addict at 17, Sent to Chino|url= http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=602828531171404138&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=The Los Angeles Times |fecha=19 d'ochobre de 1961|fechaaccesu=19 de payares de 2008}}&lt;/ref&gt; En 1956 foi arrestáu per primer vegada por posesión de [[mariguana]], pero los cargos fueron retiraos.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Bobby Driscoll, Friend Denies Narcotic Charge - This Is Non Act |url= http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=452965951184268596&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha= 12 de xunetu de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}{{cita noticia |nome=Hedda |apellíu=Hopper |títulu=Serious Matter |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=452965951184268596&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial= Los Angeles Times |fecha=24 de xunetu de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}{{cita noticia |títulu=Actor Bobby Driscoll, 19, Seized On Dope Charge |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=452965951184268596&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=11 de xunetu de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |títulu=Narcotic Charge Dismissed |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=452965951184268596&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Renu Evening Gazette |fecha=17 de xunetu de 1956 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; En 1957 protagonizó un únicu papel televisivu, el del hermanu d'un criminal na serie ''[[M Squad]]'', protagonizada por [[Lee Marvin]].

N'avientu de 1956, Driscoll fugar a [[Méxicu]] cola so novia, Marilyn Jean Rush, col fin de casase, y evitando d'esa manera les oxeciones de los padres de dambos. La pareya volvió casase en [[Los Angeles]] en marzu de 1957.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Actor Driscoll reveals To Plan To Rewed Girl, 19 |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=992707091181124381&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Times |fecha=9 de marzu de 1957 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |títulu=Actor Driscoll Needs Job As Clerk To Finance Marriage |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=992707091181124381&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Newport Daily News (Rhode Island) |fecha=9 de marzu de 1957 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}
&lt;/ref&gt; Tuvieron tres fíos, pero divorcióse en 1960.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=The Long Road back - Bobby Driscoll, a Film Star At 6, An Addict At 17, Sent To Chino |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=602828531171404138&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Los Angeles Time |fecha=19 d'ochobre de 1961 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

=== Papeles posteriores ===
Driscoll empezó a utilizar el nome artísticu de &quot;Robert Driscoll&quot;&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Bob |apellíu=Thomas |títulu=Hollywood ... |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=483371831169290831&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Violette Messenger, Valparaiso (Indiana) |fecha=27 de mayu de 1958 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt; con cuenta d'alloñase de les sos actuaciones anteriores. Finalmente consiguió dos papeles, que fueron les sos últimes actuaciones cinematográfiques: unu nel filme de 1955 interpretáu por [[Cornel Wilde]] ''[[The Scarlet Coat]]'', y otru, xunto a [[Mark Damon]], [[Connie Stevens]] y [[Frances Farmer]], en ''The Party Crashers'' (1958).&lt;ref&gt;{{cita noticia |nome=Bob |apellíu=Thomas |títulu=Bobby Driscoll Hopes To Rebuild Film Life |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=672408471207491113&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Violette Messenger, Valparaiso (Indiana) |fecha=27 de mayu de 1958 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}, {{cita noticia |títulu=Actors Seem More Intent, State Stars |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=672408471207491113&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |editorial=Van Nuys News (California) |fecha=21 d'agostu de 1958 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

Foi acusáu de &quot;alteriar l'orde&quot; y de &quot;asaltu con una arma letal&quot; n'afrellando con una pistola a un alborotador que lu faltó. Los cargos fueron retiraos.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Bobby Driscoll pleads guilty |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=356904751226986276&amp;userid=48045629 |editorial=Indiana Evening Gazette |fecha=19 d'ochobre de 1960 |fechaaccesu=18 de payares de 2008 }}
{{cita noticia |títulu=Ex-Child Actor Cleared in Court|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=356904751226986276&amp;userid=48045629 |editorial=Indiana Evening Gazette |fecha=24 d'ochobre de 1960 |fechaaccesu=18 de payares de 2008 }}
{{cita noticia |títulu=Bobby Driscoll Freed On Bail After Fracas|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=356904751226986276&amp;userid=48045629 |editorial=Los Angeles Times |fecha=19 de xunu de 1960 |fechaaccesu=18 de payares de 2008 }}&lt;/ref&gt; Más palantre, en 1961, foi sentenciáu por drogadicción ya ingresáu nun centru de rehabilitación en [[Chino (California)]]. Les sos últimes actuaciones fueren dos pequeños papeles televisivos nes series ''The Best of the Post'' y ''[[The Brothers Brannagan]]'', esta postrera protagonizada por [[Stephen Dunne]] y [[Mark Roberts (actor)|Mark Roberts]]. Cuando Driscoll dexó Chino a principios de 1962, yá foi incapaz d'atopar trabayu como actor.

=== Nueva York ===
En 1965, un añu dempués de rematar el so [[llibertá condicional]], foi vivir a [[Nueva York]], esperando reiniciar la so carrera nel teatru de [[Broadway]], pero nun tuvo ésitu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=894334561184330655&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |títulu=His mother on his downslide |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=The Lonely Death Of A Star (on www.bobbydriscoll.net) |editorial=Movie Digest |mes=July | añu=1972 }}&lt;/ref&gt; Entró a formar parte de [[The Factory]], un estudiu artísticu fundáu por [[Andy Warhol]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billyname.com/roothtmls/print-fs.shtml |títulu=Bobby Driscoll sitting on a couch (on portfolio, page 38, third row - it's the last known photograph of him, ca. late) 1967 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=OvoWorks, Nueva York City - Official Homepage |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150923185631/http://www.billyname.com/roothtmls/print-fs.shtml |fechaarchivu=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt; siendo animáu a ello pol artista y poeta [[Wallace Berman]], con quien fixera amistá en Los Angeles en 1956. En 1965, de primeres de la so ocupación en The Factory, Driscoll fixo la so última actuación conocida, nuna cinta underground de Piero Heliczer, ''Dirt''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mefeedia.com/entry/780715/ |títulu=DIRT- Review and a downloadable clip of the so-called &quot;Bath-sequence&quot; |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

=== Fallecimientu ===
Dexó The Factory a finales de 1967 o entamos de 1968 y, arruináu, sumió nel soterrañu de [[Manhattan]]. El 30 de marzu de 1968, tres selmanes tres el so 31 cumpleaños, dos mochachos atoparon el so cuerpu nuna casa despoblada d'[[East Village (Manhattan)|East Village]]. L'exame médicu determinó que finara por causa de un [[infartu agudu de miocardiu]] motiváu por una avanzada [[arteriosclerosis]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=757800231184340704&amp;userid=48045629&amp;starteintrag= |títulu=The cause of his death |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |obra=www.bobbydriscoll.net }}&lt;/ref&gt; secundaria a una drogadicción. El cuerpu, en principiu, nun foi identificáu, y foi soterráu nuna tumba pa indixentes en Hart Island.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.correctionhistory.org/html/chronicl/nycdoc/html/hart.htm |títulu=Hart Island (Potter's Field) - Official Homepage (controlled by the &quot;Department Of Correction&quot; and wth that inaccessible to visitors)|fechaaccesu=2 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hartisland.org/ |títulu=The Hart Island Project |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120712110831/http://127.0.0.1/ |fechaarchivu=2012-07-12 }}&lt;/ref&gt;

A finales de 1969, unos diecinueve meses dempués de morrer, la madre de Driscoll pidió ayuda a los estudios Disney p'alcontra-y, pos el so padre taba a puntu de finar. Finalmente, y por aciu del [[Departamentu de Policía de Nueva York]], alcontróse la so tumba en Hart Island.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GSln=Driscoll&amp;GSfn=Bobby&amp;GSbyrel=all&amp;GSdyrel=all&amp;GSob=n&amp;GRid=9272&amp; |títulu=Bobby Driscoll's page |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008|obra=Find A Grave}}&lt;/ref&gt;

== Filmografía ==
{|{{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Cine
|-align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Añu
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Film
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Papel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Observaciones
|-
| 1943
| ''Lost Angel''
| Bobby, rapazu nel tren
| Ensin creitos
|-
|rowspan=3|1944
| ''[[The Fighting Sullivans]]''
| Al Sullivan de neñu |
Ensin creitos
|-
| ''Sunday Dinner for a Soldier''
| Jeep Osborne
|-
| ''The Big Bonanza''
| Spud Kilton
|-
| 1945
| ''Identity Unknown''
| Toddy Loring
|-
|rowspan=5|1946
| ''Miss Susie Slagle's''
| Rapazu con un perru mancáu |
Ensin creitos
|-
| ''From This Day Forward''
| Timmy Beesley
|-
| ''[[So Goes My Love]]''
| Percy Maxim
| Otru títulu: ''A Genius in the Family''
|-
| ''U.S.S.''
| Gerard
|-
| ''[[Cantar del sur]]''
| Johnny
|-
|rowspan=3|1948
| ''Pecos Bill/[[Melody time]]''
| Como él mesmu
|-

| ''If You Knew Susie''
| Junior Parker
|-
| ''[[Dientro del mio corazón]]''
| Jeremiah Kincaid
|-
| 1949
| ''[[The Window]]''
| Tommy Woodry
| [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] Xuvenil
|-
| 1950
| ''[[La islla de l'ayalga (película)|La islla de l'ayalga]]''
| Jim Hawkins
|-
|rowspan=2|1951
| ''When I Grow Up''
| Josh/Danny Reed
|-
| ''Fathers are People''
| Goofy, Jr.
| Voz
|-
|rowspan=2|1952
| ''Father's Lion''
| Goofy, Jr.
| Voz
|-
| ''[[The Happy Time]]''
| Robert &quot;Bibi&quot; Bonnard
|-
| 1953
| ''[[Peter Pan (película de 1953)|Peter Pan]]''
| Peter Pan
| Voz y modelu
|-
| 1955
| ''[[The Scarlet Coat]]''
| Ben Potter
|-
| 1958
| ''The Party Crashers''
| Josh Bickford
|-
| 1965
| ''Dirt''
| Desconocíu |
Producida por [[Andy Warhol]]
|-
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Televisión
|- align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Añu
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Títulu
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Papel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Observaciones
|-
| 1951
| ''[[The Lux Videu Theatre]]''
| Billy Crandall
| Episodiu: &quot;Tin Badge&quot;
|-
| rowspan= 2|1952
| ''Schlitz Playhouse of Stars''
| Capitán d'una tripulación adolescente |
Episodiu: &quot;Early Space Conquerors&quot;
|-
| ''The Unexpected''
| Julian
| Episodiu: &quot;Some Day They Will Give Us Guns&quot;
|-
|rowspan= 1|1953
| ''[[Dragnet]]''
| Harry Thomas Dunbar
| Episodiu: &quot;The Big Sophomore&quot;
|-
|rowspan=3|1954
| ''Medic''
| Pete Koslow
| Episodiu: &quot;Laughter is a Boy&quot;
|-
| ''Big Town''
| Desconocíu |
Episodiu: &quot;Juvenile Crime Pack&quot;
|-
| ''Letter to Loretta''
| Jimmy Skinner
| Episodiu: &quot;Big Jim&quot;
|-
| 1954–1955
| ''Fireside Theatre''
| Desconocíu |
Episodios: &quot;His Fathers Keeper&quot;&lt;br /&gt;&quot;The Double Life of Barney Peters&quot;
|-
| rowspan=5|1955
| ''The Crown Theatre with Gloria Swanson'' -
| desconocíu |
Episodiu: &quot;The Best Years&quot;
|-
| ''Front Row Center''
| Richard Miller
| Episodiu: &quot;Ah, Wilderness&quot;
|-
| ''Schlitz Playhouse of Stars''
| Desconocíu |
Episodiu: &quot;Too Late to Run&quot;
|-
| ''Screen Directors Playhouse''
| Soldáu Zane
| Episodiu: &quot;Day is Done&quot;
|-
| ''Navy Log''
| Billy Sayers (Specs)
| Episodiu: &quot;Navy Corpsman&quot;
|-
| 1955–1956
| ''TV Reader's Digest''
| Dellos papeles
| 3 episodios
|-
| rowspan=6|1956
| ''[[Crusader (serie de televisión)|Crusader]]''
| Josef
| Episodiu: &quot;Fear&quot;
|-
| ''[[Climax!]]''
| Gary
| Episodiu: &quot;The Secret of River Lane&quot;
|-
| ''The Ford Television Center''
| Stump
| Episodiu: &quot;Try Me for Size&quot;
|-
| ''[[Studio One]]''
| Peter
| Episodiu: &quot;I Do&quot;
|-
| ''Fireside Theatre''
| Johnny Bridges
| Episodiu: &quot;Dirty Face&quot;
|-
| ''[[Dick Powell's Zane Grey Theater]]''
| Trumpeter Jones
| Episodiu: &quot;Death Watch&quot;
|-
| 1957
| ''[[M Squad]]''
| Stephen/Steve Wikowski
| Episodiu: &quot;Pete Loves Mary&quot;
|-
| rowspan= 3|1958
| ''Men of Anapolis''
| Desconocíu |
Episodiu: &quot;The Irwin Allen Story&quot;
|-
| ''Frontier Justice''
| Trumpeter Jones
| Episodiu: &quot;Death Watch&quot;
|-
| ''[[The Millionaire]]''
| Lew Conover
| Episodiu: &quot;The Norman Conover Story&quot;
|-
| 1959
| ''[[Trackdown]]''
| Mike Hardesty
| Episodiu: &quot;Blind Alley&quot;
|-
| 1959–1960
| ''[[Rawhide]]''
| Wilt Mason&lt;br /&gt;Billy Chance
| Episodios: &quot;The Incident of Fear in the Streets&quot;&lt;br /&gt;&quot;The Incident of the Captive&quot;
|-
| rowspan= 3|1960
| ''The Chevy Mystery Show''
| Fred Forbes
| Episodiu: &quot;The Summer Hero&quot;
|-
| ''The Best of the Post''
| desconocíu |
Episodiu: &quot;A Cop Without a Badge&quot;
|-
| ''The Brothers Brannagan''
| Johnny
| Episodiu: &quot;The Twisted Root&quot;
|-
|}

=== Teatru ===
{|{{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 90%;&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; background: #f9f9f9;
|- align=&quot;center&quot;
! colspan=4 style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Teatru
|-align=&quot;center&quot;
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Añu
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Actuación
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Papel
! style=&quot;background: #CCCCCC;&quot; | Feches
|-
|rowspan= 2|1954
| ''The Boy With a Cart''&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=905529271170089740&amp;userid=48045629&amp;starteintrag=|títulu=''The Boy With a Cart'' 1953-54|editorial=oyla20.de}}&lt;/ref&gt;
| El chicu |
Febreru de 1954
|-
| ''[[Ah, Wilderness!]]''&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?page=text&amp;id=953062141170095003&amp;userid=48045629&amp;starteintrag=|títulu=Pasadena Playhouse - ''Ah, Wilderness!''|editorial=oyla20.de}}&lt;/ref&gt;
| Richard Miller
| Agostu de 1954 (Pasadena Playhouse)
|-
| 1957
| ''Girls of Summer''&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.oyla20.de/cgi-bin/designs/clock/index.cgi?páxina=text&amp;id=910968871170455594&amp;userid=48045629&amp;starteintrag=|títulu=Players Ring Theatre - ''Girl of Summer'', 1957|editorial=oyla20.de}}&lt;/ref&gt;
| desconocíu |
Mayu de 1957 (Teatru Players Ring)
|-
|}

== Referencies ==
* Maltin, Leonard Maltin. ''The Disney Films''. Crown Publishers Inc., Nueva York, 1973. LOC Non. 72-84292. ISBN unknown - pages 74, 76, 78, 83-85, 87-88, 97-100, 107
* Mosley, Leonard. ''The Real Walt Disney''. Grafton Books, 1986. ISBN 0-246-12439-3.
* Zanuck, Darryl F. and Rudy Behlmer, editor. ''Avantu from Darryl F. Zanuck: The Golden Years at Twentieth Century-Fox''. (1995) ISBN 0-8021-3332-0.
{{llistaref|3}}
{{traducíu ref|en|Bobby Driscoll}}

== Enllaces esternos ==
* {{IMDb|0237985}}
* {{Amg name|20171}}
* {{tv.com person|79160}}

{{NF|1937|1968|Driscoll, Bobby}}

[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>a3p2u9k7xusm1ywrx4gmwyc4i2bw94c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clea DuVall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56287</id>
    <revision>
      <id>4510091</id>
      <parentid>4337787</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8862" sha1="7hfvnnytz74xbmun5qctjldvco9i00v" xml:space="preserve">{{Tradubot|Clea DuVall}}
{{persona}}
'''Clea Helen D'Etienne DuVall''' {{nym}} ye una [[actriz]] d'[[Estaos Xuníos]], conocida poles sos interpretaciones en películes fora de la [[mainstream|cultura comercial]].

DuVall nació en Los Angeles, California, Estaos Xuníos. Ye fía única de Rosemary Hatch y Stephen DuVall. Los sos padres divorciáronse cuando tenía doce años. Dempués de que la so madre casar por segunda vegada, DuVall dexó l'institutu y camudóse al so propiu apartamentu.&lt;ref name=&quot;Out&quot;&gt;{{cita noticia| apellíu =Gideonse| nome =Ted| títulu =The New Girls Of Summer| newspaper =Out| páxina =56| fecha =xunetu de 2000| fechaaccesu =[[16 de setiembre]] de [[2011]]| url =http://cleaduvall.net/press/magac%C3%ADn-out-0700.php| postscript =&lt;!--None--&gt;| archiveurl =https://web.archive.org/web/20211203020203/https://www.cleaduvall.net/press/magac%C3%ADn-out-0700.php| archivedate =2021-12-03}}&lt;/ref&gt;

Gustáben-y les películes y los programes de televisión y memorizaba escenes enteres. Asina, DuVall decidió que quería ser actriz ya inscribióse nel [[Los Angeles County High School of the Arts|High School of the Arts]] de Los Angeles County. Mentanto, trabayaba pa pagar los sos propios gastos.&lt;ref name=&quot;Out&quot; /&gt;

Magar compartir el mesmu apellíu, DuVall nun ye familia de los actores [[Robert Duvall]] o [[Shelley Duvall]].&lt;ref name=&quot;tvg&quot;&gt;{{Cita web
 | url = http://online.tvguide.com/News-Views/Columnists/Ask-FlickChick/?posting=%7BE306674D-478Y-4B45-A383-EF8934A4FEC8%7D
 | títulu = Ask Chick Flick
 | accesiones = 2007-05-19
 | peracaba = McDonagh
 | primer = Maitland
 | cita = [[14 February]] [[2002]]
 | editorial = TV Guide
 }}&lt;/ref&gt;

== Trayeutoria profesional ==
Antes del so debú en ''[[Little Witches]]'', trabayó nuna cafetería. Dar a conocer definitivamente con ''[[The Faculty]]'', de [[Robert Rodríguez]] (1998), xunto a [[Elijah Wood]] y [[Josh Hartnett]]. A esi papel siguiéronlu otros en ''[[Girl, Interrupted]]'', ''[[La muyer del astronauta]]'', ''[[She's All That]]'', ''[[But I'm a Cheerleader]]'', ''[[Pantasmes de Marte]]'' y ''[[Thirteen Conversations About One Thing]]''.

Tres la so apaición en ''[[The Laramie Project]]'', ''[[Identidá]]'' y la nomada al Oscar ''[[21 Grams]]'', DuVall realizó un papel protagonista na serie de [[HBO]] ''[[Carnivàle]]'', ganadora d'un premiu [[Emmy]], que foi producida de 2003 a 2005. Mientres esti tiempu, tamién fixo un papel principal en [[Helter Skelter]]'' (pol que consiguió una nominación a los [[Satellite Awards]]) y en ''[[The Grudge]]'', de [[Sam Raimi]], xunto a [[Sarah Michelle Gellar]].

Los sos últimos proyeutos fueron les películes ''[[Itty Bitty Titty Committee]]'' y ''[[Zodiac (película)|Zodiac]]'' de David Fincher. Tamién interpretó a un personaxe recurrente na serie de televisión [[Heroes (serie de televisión)|Heroes]]''. Tamién la vio xunto a [[Anne Hathaway]] en ''Passengers'', de Rodrigo García.. 

DuVall tamién apaeció nun [[curtiumetraxe]] llamáu ''It's Not Easy Being Green'' coles actrices [[Leisha Hailey]] y [[Carla Gallu]].&lt;ref&gt;{{Cita web
 | apellíu =Nomar =Malinda
 | títulu =Leisha and Clea Reveal an Inconvenient Truth
 | editorial =[[AfterEllen.com]]
 | fecha =8 de xunetu de 2007
 | url =http://www.afterellen.com/blwe/06-08-2007?page=0%2C3
 | fechaaccesu =11 d'agostu de 2008 |urlarchivu=http://archive.today/fMZVI|fechaarchivu=1 de xineru de 2013}}
&lt;/ref&gt;

== Filmografía ==
=== Películes ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| [[1996]] || ''[[Little Witches]]'' || Kelsy ||
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[1997]] || ''[[On the Edge of Innocence]]'' || Ann ||
|-
| ''[[Life During Wartime]]'' || Suzy ||
|-
| ''[[Niagara, Niagara]]'' || Convenience Store Clerk ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[1998]] || ''[[How to Make the Cruelest Month]]'' || Bell Bryant ||
|-
| ''[[Girl]]'' || Gillian ||
|-
| ''[[Can't Hardly Wait]]'' || Jana ||
|-
| ''[[The Faculty]]'' || Stokely &quot;Stokes&quot; Mitchell ||
|-
|rowspan=&quot;7&quot;| [[1999]] || ''[[A Slipping-Down Life]]'' || Nurse ||
|-
| ''[[She's All That]]'' || Misty ||
|-
| ''[[Wildflowers]]'' || Cally ||
|-
| ''[[Sleeping Beauties]]'' || Clea ||
|-
| ''[[The Astronaut's Wife]]'' || Nan ||
|-
| ''[[But I'm a Cheerleader]]'' || Graham Eaton ||
|-
| ''[[Girl, Interrupted]]'' || Georgina Tuskin ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2000]] || ''[[Committed]]'' || Mimi ||
|-
| ''Bear to the Right'' || Waitress ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[2001]] || ''See Jane Run'' || Jane Whittaker ||
|-
| ''[[Ghosts of Mars]]'' || Bashira Kincaid ||
|-
| ''[[Thirteen Conversations About One Thing]]'' || Beatrice &quot;Bea&quot; ||
|-
| ''[[How to Make a Monster]]'' || Laura ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2002]] || ''[[The Laramie Project]]'' || Amanda Gronich ||
|-
| ''[[The Slaughter Rule]]'' || Skyla ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2003]] || ''[[Identidá (película)|Identidá]]'' || Ginny ||
|-
| ''[[21 Grams]]'' || Claudia ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2004]] || ''[[Helter Skelter]]'' || [[Linda Kasabian]] ||
|-
| ''[[The Grudge]]'' || Jennifer Williams ||
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2005]] || ''[[Two Weeks]]'' || Katrina ||
|-
| ''[[Fathers and Sons]]'' || Laura || Rol ensin acreitar 
|-
| [[2006]] || ''Champions'' || Billy ||
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[2007]] || ''[[Zodiac (película)|Zodiac]]'' || Linda del Buono ||
|-
| ''Ten Inch Hero'' || Jen ||
|-
| ''[[Itty Bitty Titty Committee]]'' || Singer ||
|-
| ''[[Anamorph]]'' || Sandy || 
|-
| [[2008]] || ''[[Passengers (película)|Passengers]]'' || Shannon ||
|-
| [[2009]] || ''The|Killing Room'' || Kerry Isalano ||
|-
| [[2010]] || ''[[Conviction (filme)|Conviction]]'' || Brenda ||
|- 
| [[2011]] || ''And Baby Will Fall'' || Melinda White || Película Televisiva 
|-

| [[2012]] || ''[[Argo (película)|Argo]]'' || Cora Lijek || 
|}

=== Televisión ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| [[1996]] || ''[[Dangerous Minds (serie de televisión)|Dangerous Minds]]'' || Nina || 1 episodiu 
|-

|rowspan=&quot;4&quot;| [[1997]] || ''[[ER (serie de televisión)|ER]]'' || Katie Reed || en 2 episodios
|-
| ''Crisis Center'' || Teen || en 1 episodiu 
|-

| ''[[Buffy the Vampire Slayer]]'' || Marcie Ross || en 1 episodiu 
|-

| ''The Defenders: Payback'' || Jessica Lane ||
|-
| [[2000]] || ''[[Popular (serie)|Popular]]'' || Wanda Rickets || en 2 episodios
|-
| [[2001]] || ''[[The Fugitive]]'' || Lynette Hennessy || en 2 episodios
|-
| [[2003]]-[[2005]] || ''[[Carnivàle]]'' || Sofie Agnesh Bojakshiya || en 21 episodios
|-
| [[2005]] || ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' || Abigail Spencer || en 1 episodiu 
|-

| [[2006]] || ''[[Heroes (serie de televisión)|Heroes]]'' || Axente [[Audrey Hanson]] || en 7 episodios
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|[[2008]] || ''[https://www.imdb.com/title/tt1166118/ The Watch]'' || Cassie || Made-for-TV Movie on [[Lifetime Movie Network|LMN]]
|-
| ''[[Grey's Anatomy]]'' || Jennifer || Episodios: &quot;Piece of My Heart&quot; and &quot;Where the Wild Things Are&quot;
|-
| ''[[Law &amp; Order: Special Victims Unit]]'' || Mia Latimer|| Episodiu: &quot;Persona&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| [[2009]] || ''[[Virtuality (TV series)|Virtuality]]'' || Sue Parsons || 
|-
|''[[Saving Grace (TV series)|Saving Grace]]'' || Maura || Episodiu: &quot;Looks Like a Lesbian Attack to Me&quot;
|-
| ''[[Lie to Me (TV series)|Lie to Me]]'' || Michelle Russell || Episodiu: &quot;Blinded&quot;
|-
|rowspan=&quot;4&quot;| [[2010]] || ''[[Private Practice (TV series)|Private Practice]]'' || Natasha || Episodiu: &quot;Fear of Flying&quot;
|-
| ''[[Bones (TV series)|Bones]]'' || McKenna Grant || Episodiu: &quot;The Bones on the Blue Line&quot;
|-
| ''[[Numb3rs]]'' || Melanie Bailey || Episodiu: &quot;Devil Girl&quot;
|-
| ''[[Law &amp; Order]]'' || Amanda Green || Episodiu: &quot;The Taxman Cometh&quot;
|-
| 2010–11 || ''[[The Event]]'' || Maya || 3 Episodios
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[2011]] || ''[[CSI: Miami]]'' || Lyla Moore || Episodiu: &quot;About Face&quot;
|-
| ''And Baby Will Fall'' || Melinda White || Película Televisiva 
|-

| [[2012]] || ''[[American Horror Story: Asylum]]'' || Wendy Peyser|| 5 Episodios
|}

== Premios ==
=== Premios ganaos ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes !! Resultáu 
|-

| 1999 || Blockbuster Entertainment Awards || Favorite Female Newcomer || ''[[The Faculty]]'' || Nominación
|-
| [[2003]] || [[Florida Film Critics Circle]] Awards || [[Florida Film Critics Circle Award for Best Ensemble Acting|Best Ensemble Acting]] || ''[[Thirteen Conversations About One Thing]]'' || Ganador
|-
| [[2004]] || [[Phoenix Film Critics Society]] Awards || Best Ensemble Acting || ''[[21 Grams]]'' || Ganador
|-
| 2005 || [[Satellite Awards]] || Best Actress in a Miniseries or a Motion Picture Made for Television || ''[[Helter Skelter (película de 2004)|Helter Skelter]]''|| Nominación
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{NF|1977||DuVall, Clea}}

[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de Los Angeles]]</text>
      <sha1>7hfvnnytz74xbmun5qctjldvco9i00v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Esten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56376</id>
    <revision>
      <id>4510070</id>
      <parentid>4368480</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10269" sha1="413jiadstmvr07v4zenr9w066qlxd4t" xml:space="preserve">{{Tradubot|Charles Esten}}
{{persona}}
'''Charles Esten Puskar III''' {{nym}}, conocíu profesionalmente como '''Chip Esten''', ye un [[actor]], [[comediante]] y [[cantante]] d'[[Estaos Xuníos]] que se dio a conocer poles sos apaiciones na comedia y show ''[[Whose Line Is It Anyway?]]'' de televisión. Na actualidá interpreta'l personaxe de Damon Manning nel gallardoniáu programa de &quot;Enlightened&quot;

== Vida personal ==
Esten nació en [[Pittsburgh]], [[Pennsylvania]] pero treslladóse a [[Alexandria, Virginia]] a la edá 9. Él asistió al &quot;T.C. Williams High School&quot; y al [[College of William and Mary]], onde perteneció a &quot;Theta Delta Chi&quot;. Dempués de graduase na universidá y casase, treslladóse a Gran Bretaña pa faer teatru, foi aclamáu masivamente pol so papel de protagonista na pieza musical 'The Buddy Holly Story|Buddy' a principios de los 1990.

== Carrera ==
=== ''Whose Line Is It Anyway?'' ===
En 1992, los fabricantes de ''[[Whose Line Is It Anyway?]]'' pidiólu que audicionara pa un episodiu, lo que fizo con ésitu. Arriendes d'ello, Esten fixo'l so debú nel [[Channel 4]] amuesen na cuarta serie y &quot;ganó&quot; l'episodiu. Darréu apaeció n'episodios más tarde el mesmu añu, cuando l'espectáculu fixo una carrera en [[New York]].Nesi momentu, el show precisaba un especialista de segundu cantante de la improvisación pa reemplazar a &quot;Mike McShane&quot;.

Esten fixo la so última apaición na edición de Reinu Xuníu en 1994, enantes de tornar a los EE.XX. y nel papel de Lucas en ''[[Party of Five]]''. A pesar d'apaecer nel escenariu y la pantalla a partir d'entós, foi'l so regresu a 1999 ''[[Whose Line Is It Anyway? (serie de televisión d'Estaos Xuníos)|Whose Line Is It Anyway?]]'' — nel nuevu formatu, estilu americanu de la serie, con [[Drew Carey]] como anfitrión - que lo consagró con una audiencia americana dominante. Él yera un habitual &quot;CuantosConstentan&quot; nel programa. Ente que nel show, fíxose conocíu pol so [[Snagglepuss]] impresiones y la so capacidá pa improvisar nos xuegos cantaos xuntu [[Wayne Brady]].

=== Trabayu n'Otres Comedies ===
Tres el so regresu a'' Whose Line Is It Anyway'', Esten fixo una apaición como él mesmu colos otros miembros del repartu regulares del programa de Brady, [[Greg Proops]] y [[Brad Sherwood]] on ''[[The Drew Carey Show]]''. En 2003, él recibió un puntu y guión semi-improvisada mini serie de comedia llamada ''[[On the Spot (TV series)|On the Spot]]''. Ente 2004 y 2006, foi miembru del grupu de xira'' Improv All-Stars''&lt;ref&gt;[http://nctimes.com/articles/2004/10/30/entertainment/theater/10_27_0414_29_46.txt 'Whose Line' co-star relishing 'Improv All-Stars' tour : North County Times - Californian&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.improvallstars.com/schedule.html |títulu=Improv All-Stars Schedule |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080827232422/http://www.improvallstars.com/schedule.html |fechaarchivu=2008-08-27 }}&lt;/ref&gt; y el miembru del repartu que se repitía en ''[[Drew Carey's Green Screen Show]]''. En 2011, él yera un habitual en ''[[Drew Carey's Improv-A-Ganza]]'' en [[Game Show Network|GSN]].

Él, Proops y antiguos colegass [[Ryan Stiles]] y [[Jeff B. Davis|Jeff Davis]] regular del equipu y xira pel país faciendo d'improvisación en direuto sol nome de'' ¿De quién vivir sea comoquier?''.

=== Apareciones en Televisión ===
nel 2001, Esten Aparecion en [[Billy Crystal]]'s [[TV movie]] ''[[61*]]'' Como Kevin Maris, el fíu del llexendariu [[New York Yankees]] toletero [[Roger Maris]].

Esten tuvo papeles pequeños en tres Películes [[Kevin Costner]] , ''[[The Postman (película de 1997)|The Postman]]'', ''[[Thirteen Days (filme)|Thirteen Days]]'' Como downed [[Lockheed U-2|U-2]] pilotu de mayor [[Rudolf Anderson]], y''[[Swing Vote]]''.

Esten tamién protagonizó un videu de serviciu públicu, &quot;Riding Direct&quot;, producíu pal programa [[Motorcycle Safety Foundation]]'s, &quot;Cursu de motociclistes: montar a caballu y Habilidaes de la Cai&quot;
{MRC:RSS). Esten interpretó a un surfista, un paletu de tabacu inmersión, y un amigu en cuestión nun chigre. Esten el rendimientu, en xira por de la parte cimera la comedia y el sinceru mensaxe de serviciu públicu, en gran midida fortalecíu la droga y l'alcohol-la conciencia de parte de la MRC: RSS. El videu, que forma parte d'una actualización del plan d'estudios pa un mozu &quot;xeneración MTV&quot; públicu, sustituyó a una tira de película-al igual que contra l'alcohol corta. Esi videu foi amosáu nun episodiu d'[[American Chopper]] cuando Mikey ta tratando de llograr la so llicencia de la motocicleta.

=== Television ===
Esten apaeció como estrella convidada en delles series de televisión, incluyendo''[[Star Trek]]'', ''[[ER (serie de televisión)|ER]]'', ''[[NCIS: Los Angeles]]'',''[[Jessie (serie de televisión)|Jessie]]'', y [[The Office]]&lt;ref&gt;{{cita videu| people = [https://www.imdb.com/name/nm0261595/ Chip Esten]
| títulu = NCIS: Los Angeles episode [https://www.imdb.com/title/tt1515472/ Pushback]
| medium = TV-Series
|date = 2009}}&lt;/ref&gt;

== Teatru ==
'''Comedy Shows'''
{| {{tablaguapa}}
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Añu
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Show
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Rol
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Nota
|-

|[[1992]], [[1994]]
|''[[Whose Line Is It Anyway?]]'' (UK version)
|ejecutante
|5 Episodios
|-
|[[1999]]-[[2003]]
|''[[Whose Line Is It Anyway?]]'' (US version)
|ejecutante
|39 Episodios
|-
|[[2004]]-[[2005]]
|''Drew Carey's Green Screen Show''
|artista intérprete o ejecutante recurrente |8
Episodios
|-
|[[2011]]
|''Drew Carey's Improv-A-Ganza''
|artista intérprete o ejecutante recurrente |32
Episodios
|-
|}

'''Television'''
{| {{tablaguapa}}
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Añu
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Serie
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Rol
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Nota
|-

|[[1989]]
|''On the Television''
|Dellos
|5 Episodios
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|1993
|''[[Cheers]]''
|Ensin Nome [[United States Marine Corps|Marine]]
|1 Episodios
|-
|''[[Star Trek: The Next Generation]]''
|Divok
|1 Episodiu
|-

|[[1994]]
|''[[Murphy Brown]]''
|Secretariu #67
|1 Episodiu
|-

|[[1995]]-[[1996]]
|''The Crew (TV series)''
|Randy Anderson
|21 Episodiu
|-

|rowspan=&quot;3&quot; |[[1996]]
|''[[Star Trek: Voyager]]''
|Dathan
|1 Episodiu
|-

|''Diagnosis: Murder''
|Joe Carter
|1 Episodiu
|-

|''[[Lois &amp; Clark: The New Adventures of Superman]]''
|Ethan Press
|Episodiu 75 &quot;Stop the Presses&quot;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[1997]]
|''JAG (TV series)''
|Lieutenant Pete 'Pistol' Ayers
|1 Episodiu
|-

|''[[Married... with Children]]''
|Lonnie
|2 Episodiu
|-

|[[1998]]-[[2000]]
|''The Brian Benben Show''
|Chad Rockwell
|7 Episodios
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[1999]]
|''Jesse (Serie de televisión)''
|Tad
|1 Episodiu
|-

|''Jack &amp; Jill ''
|Nick Seraph
|1 Episodiu
|-

|''Providence ''
|Ted Shannon
|1 Episodiu
|-

|[[2000]]
|''[[Party of Five]]''
|Luke
|7 Episodios
|-
|[[2000]]-[[2001]]
|''The Drew Carey Show''
|Como'l Mesmu Apaición
|2 Episodios
|-
|2002
|''[[The Guardian (TV series)|The Guardian]]''
|Mark Hanson
|1 episode
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2003
|''[[On the Spot (TV series)|On the Spot]]''
|Himself (host)
|5 episodes
|-
|''[[Dragnet (series)|Dragnet]]''
|Carl Savitsky
|1 episode
|-
|''[[Just Shoot Me!]]''
|Jake
|1 episode
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2004
|''[[NYPD Blue]]''
|Tim Keating
|1 episode
|-
|''[[Cold Case (TV series)|Cold Case]]''
|John &quot;The Hawk&quot; Hawkins
|1 episode
|-
|2006
|''[[The Office (serie de televisión d'Estaos Xuníos)|The Office]]''
|Josh Porter
|7 episodes
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2007
|''[[Help Me Help You]]''
|Willis
|1 episode
|-
|''[[The Winner (TV series)|The Winner]]''
|Gary
|1 episode
|-
|''[[The New Adventures of Old Christine]]''
|Joe Campbell
|2 episodes
|-
|2007-2008
|''[[ER (serie de televisión)|ER]]''
|Dr. Barry Grossman
|4 episodes
|-
|2009-2010
|''[[Big Love]]''
|Ray Henry
|11 episodes
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|2009
|''[[The Mentalist]]''
|Rick Bregman
|1 episode
|-
|''[[The Cleaner (TV series)|The Cleaner]]''
|Dr. Jake Slovak
|1 episode
|-
|''[[NCIS: Los Angeles]]''
|John Cole/Ethan Stanhope
|1 episode
|-
|2011
|''[[Wilfred (serie de televisión)|Wilfred]]''
|Nick
|2 episodes
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2011-pre
|''[[Jessie (serie de televisión)|Jessie]]''
|Morgan Ross
|3 episodes
|-
|''[[Enlightened (TV series)|Enlightened]]''
|Damon Manning
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2012 - presente |''[[Nashville]]''

|Deacon Claybourne
|Personaxe regular
|}

'''Filmografía'''
{| {{tablaguapa}}
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Añu
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Película
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Role
! style=&quot;background:#B0C4DE&quot; | Nota
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|1997
|''The Sleepwalker Killing''
|Mark Schall
|
|-
|''[[The Postman (filme)|The Postman]]''
|Michael
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|1999
|''The Expendables''
|Ram
|
|-
|''[[Late Last Night (filme)|Late Last Night]]''
|Unnamed policeman
|
|-
|2000
|''[[Thirteen Days (filme)|Thirteen Days]]''
|[[Rudolf Anderson|Maj. Rudolf Anderson]]
|
|-
|2001
|''[[61*]]''
|Kevin Maris (1998)
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2002
|''The Johnny Chronicles''
|Patrick Monroe
|
|-
|''[[Ten Minutes Older: The Trumpet]]''
|Bill
|&quot;Twelve Miles to Truena&quot; segment
|-
|2003
|''Nobody Knows Anything!''
|Connor Fulton
|
|-
|2007
|''American Family''
|Larry Bogner
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2008
|''1%''
|John Tipton
|
|-
|''[[Swing Vote (película de 2008)|Swing Vote]]''
|Lewis
|
|-
|}

== Vida personal ==
Esten Esta casáu Patty,&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=Puskar-Hanson|url=http://articles.orlandosentinel.com/1991-11-03/news/9110311023_1_hanson-puskar-cynthia-f|editorial=[[Orlando Sentinel]]|fecha=3 de payares de 1991|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023233851/http://articles.orlandosentinel.com/1991-11-03/news/9110311023_1_hanson-puskar-cynthia-f|archivedate=2012-10-23|fechaaccesu=2015-10-21}}&lt;/ref&gt; a quien conoció na universidá, y tienen dos fíos y un fíu. Ellos moren en [[Los Angeles]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
*{{IMDb nome}}
*{{memoryalpha|Charles Esten}}
* [http://www.whoseliveanyway.com/ Whose Live Anyway?] live improv comedy show starring Ryan Stiles, Greg Proops, Chip Esten and Jeff Davis touring North America

{{NF|1965|| Esten, Charles}}

[[Categoría:Persones de Pittsburgh]]
[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>413jiadstmvr07v4zenr9w066qlxd4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlene Tilton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59493</id>
    <revision>
      <id>4510069</id>
      <parentid>4287336</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="49zm3evlu4zbzu9sw6v4d6dzks6ai08" xml:space="preserve">{{Tradubot|Charlene Tilton}}
{{persona}}
'''Charlene L. Tilton''' {{nym}} ye una [[actriz]], y [[cantante]] d'[[Estaos Xuníos]].&lt;ref&gt;[http://movies.nytimes.com/person/71020/Charlene-Tilton New York Times]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.latimes.com/1987-11-01/entertainment/ca-18005_1_quarantine-zone Los Angeles Times]&lt;/ref&gt;

== Biografía ==
Fía d'una [[secretaria]], hasta [[1978]] la so carrera artística llindárase a papeles cuasi anecdóticos en diverses películes (''[[Vienres allocáu]]'', [[1976]], y ''Big Wednesday'', [[1978]], de [[John Milius]]) y episodios en [[series de televisión]] (''Happy Days'', ''[[Con ocho basta]]'').

Foi escoyida pa interpretar el papel de Lucy Ewing na serie de televisión ''[[Dallas (serie de televisión)|Dallas]]''. Tilton interpretó'l papel ente [[1978]] y [[1985]] y ente [[1988]] y [[1990]].

Con posterioridá, la so carrera centróse n'apaiciones en películes rodaes direutamente pa televisión de cuestionable calidá y dalgún títulu aislláu estrenáu en sales, anque tampoco especialmente notable (''Esti tíu ye un demoniu 2'', [[1991]]).

== Intereses ==
* Mide 1,5 [[metru|m]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{IMDb|0005492}}
* [http://www.tv.com/person/5442/summary.html TV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930151312/http://www.tv.com/person/5442/summary.html |date=2007-09-30 }}
* [http://www.charlenetilton.biz/ Páxina oficial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725051928/http://www.charlenetilton.biz/ |date=2008-07-25 }}

&lt;!-- al morrer, l'añu va a la der. de 1959 --&gt;

{{NF|1959||Tilton}}

[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de San Diego]]</text>
      <sha1>49zm3evlu4zbzu9sw6v4d6dzks6ai08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cerambyx cerdo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70382</id>
    <revision>
      <id>4510065</id>
      <parentid>4310985</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11620" sha1="do4sqwhtcnx42esne0z8pvsdruunkwq" xml:space="preserve">{{Ficha de taxón
| status = VU
| ''Cerambyx cerdo''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| subphylum = [[Hexapoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| superfamilia = [[Chrysomeloidea]]
| familia = [[Cerambycidae]]
| subfamilia = [[Cerambycinae]]
| genus = [[Cerambyx]] 
| species = '''''C. cerdo'''''
| binomial = Cerambyx cerdo |
binomial_authority = '''[[Carl von Linné|Linnaeus]]''', '''1758'''
}}
'''''Cerambyx cerdo''''' ye una [[especie]] de [[Coleoptera|coleópteru]] [[crisomeloidéu]] de la familia [[Cerambycidae]], subfamilia [[Cerambycinae]].&lt;ref name=&quot;FAUNAEUROPAEA&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=114738|títulu=Fauna Europaea|fechaaccesu=7 de febreru de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304034826/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=114738|fechaarchivu=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;

== Descripción ==
Ye de gran tamañu, con un rangu ampliu de llargor ente 25 y 62 mm, de color negru en cuasi la so totalidá, sacante nos estremos de los [[élitru|élitros]], qu'amuesen un tonu vinu escuro. La tiesta presenta fuertes [[Quexal (artrópodos)|quexales]] y ye rugosa; les [[Antena (artrópodos)|antenes]] tienen once artexos o segmentos, y nos machos devasen llargamente'l llargor de los [[élitru|élitros]], ente que nes femes nun suelen devasar l'ápiz elitral; el brillante [[Protórax|pronotu]] ta derrotu por marcaes estríes traeverses; los [[élitru|élitros]] son encharolaos, brillosos y granulientos, colos cantos esternos paralelos nel so primera terciu y daqué converxentes na so parte final, presentando un esbozu d'escayu nel ápiz.&lt;ref name=&quot;CerambycidaeVives&quot;&gt;{{Cita web|url=https://books.google.es/books?id=WvtpdfeeNrIC&amp;pg=PA725&amp;dq=fauna+iberica,+cerambycidae&amp;hl=es&amp;sa=X&amp;ei=8oQxT93sIcfO-gbhsZngBQ&amp;ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=fauna%20iberica%2C%20cerambycidae&amp;f=false|títulu=FAUNA IBERICA, vol. 12 Coleoptera, Cerambycidae, MNCN, CSIC|fechaaccesu=7 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; 
N'[[Europa]] y [[Norte d'África]] esta [[Especies|especie]] pue tracamundiase con otres seis [[Especies|especies]] distintes del [[Xéneru (bioloxía)|xéneru]] ''Cerambyx'', siendo los principales calteres diferenciadores ente elles el llargor de les antenes, la forma y grosez de los cinco primeros alfayes antenales, el tonu de los [[élitru|élitros]], y la presencia d'un pequeñu escayu apenes marcada nel ápiz elitral.&lt;ref name=&quot;TURKISH1&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.munisentzool.org/yayin/vol4/issue2/301-319.pdf|títulu=ON TURKISH CERAMBYX LINNAEUS, 1758 WITH ZOOGEOGREPHICAL REMARKS|fechaaccesu=7 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.inra.fr/opie-insectes/observatoire/coleos/cerambyx/ccerdo2.htm|títulu=OPIE-Insectes, ''Cerambyx cerdo'', Identification et expertise|fechaaccesu=7 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;

== Distribución ==
''Cerambyx cerdo'' ye una especie d'amplia distribución euroasiática,&lt;ref name=&quot;TURKISH1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FAUNAEUROPAEA&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/docs/Cerambyx%20cerdo%20factsheet%20-%20SWIFI.pdf|títulu=Natura 2000 Management Great capricorn beetle Cerambyx cerdo|fechaaccesu=7 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;tando presente tamién nel Norte d'[[África]],&lt;ref name=&quot;CerambycidaeVives&quot; /&gt; n'islles del [[Mar Mediterraneu|Mediterraneu]] como [[Córcega]], [[Cerdeña]], [[Sicilia]], [[Mallorca]], [[Islla d'Elba|Elba]], [[Malta]], [[Creta]], según n'[[Armenia]], [[Azerbaixán]], [[Cáucasu]], [[Transcaucasia]], [[Xeorxa]], [[Irán]], [[Iraq]], [[Oriente Próximu]], [[Turquía]], [[Palestina]], [[Siria]], [[El Líbanu|Líbanu]], [[Xordania]].&lt;ref name=&quot;TURKISH1&quot; /&gt; Ta cuasi ausente de la [[Península escandinava]], sacante nel so estremu sur, y falta de dambes [[Islles Britániques]]. Conozse la so presencia fósil nel [[Reinu Xuníu]] pero les cites recién d'esta especie en [[Gran Bretaña]] paecen referise a exemplares tresportaos artificialmente dende la [[Europa]] continental.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www3.hants.gov.uk/hbic-newsletter12.pdf|títulu=Hampshire Biodiversity Information Centre Newsletter, Issue 12 2008-2009|fechaaccesu=7 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ynu.org.uk/sites/default/files/Denton%20Spurn%20beetles%204.pdf|títulu=Beetles of Spurn Peninsula|fechaaccesu=7 de febreru de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304122450/http://www.ynu.org.uk/sites/default/files/Denton%20Spurn%20beetles%204.pdf|fechaarchivu=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;Por cuenta d'esta amplia distribución xeográfica, que determina la so meyor conocencia y la so más antigua descripción por [[Carlos Linneo|Linneo]], ''Cerambyx cerdo'' ye la [[Tipu nomenclatural|especie tipu]] del xéneru ''Cerambyx''.

== Proteición llegal y bayura ==

Esta especie foi incluyida nel Anexu II&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1988/06/07/pdfs/A17552-17555.pdf|títulu=Anexo del Conveniu de Berna relativu al caltenimientu de la vida montesa y del mediu natural n'Europa, BOE de 7 de xunu de 1988|fechaaccesu=9 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; del Conveniu de Berna de 1979 relativu al caltenimientu de la vida montesa y del mediu natural n'Europa,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1986/10/01/pdfs/A33547-33555.pdf|títulu=Conveniu de Berna relativu al caltenimientu de la vida montesa y del mediu natural n'Europa, BOE de 1 d'ochobre de 1986|fechaaccesu=9 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; na categoría d'especies de fauna puramente protexíes. Según la [[IUCN]], ye una especie vulnerable.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/4166/0|títulu=Llista Colorada d'Especies Amenaciaes de la IUCN|fechaaccesu=9 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; Tamién la Direutiva d'Hábitats considera esta especie d'interés comuñal de tala forma que rique una proteición estricta (Anexu IV).&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://eur-lex.europa.eu/Notice.do?val=186097:cs&amp;lang=es&amp;list=186097:cs,187016:cs,&amp;pos=1&amp;page=1&amp;nbl=2&amp;pgs=10&amp;hwords=&amp;checktexte=checkbox&amp;visu=#texte|títulu=Directiva 92/43/CEE del Conseyu, de 21 de mayu de 1992, relativa al caltenimientu de los hábitats naturales y de la fauna y flora monteses|fechaaccesu=9 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; A nivel nacional, ''Cerambyx cerdo'' nun ta incluyida nel ''Catálogu Español d'Especies Amenaciaes'' pero sí en Llistáu d'Especies Monteses en Réxime de Proteición Especial.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.boe.es/boe/dias/2007/12/14/pdfs/A51275-51327.pdf|títulu=Ley 42/2007, del Patrimoniu Natural y de la Biodiversidá|fechaaccesu=10 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.boe.es/boe/dias/2011/02/23/pdfs/BOE-A-2011-3582.pdf|títulu=Llistáu d'Especies Monteses en Réxime de Proteición Especial y Catálogu Español d'Especies Amenaciaes|fechaaccesu=10 de febreru de 2010}}&lt;/ref&gt; La menor esmolición llexislativa a nivel nacional con al respeutive de la normativa internacional obedez a la so presencia más frecuente nes llatitúes mediterranees que nel centru y norte del so área de distribución, llegando en delles ocasiones a causar dañu al arboláu, como en [[Mallorca]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.caib.es/sacmicrofront/noticia.do?mkey=M149&amp;cont=11805&amp;lang=ES&amp;mcont=3426|títulu=Gobierno de Baleares, Serviciu de Sanidá Forestal: El Banyariquer de la encina|fechaaccesu=10 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; Nes [[Dehesa|deheses]] del oeste de la [[Península ibérica]] la especie dañible nun ye ''Cerambyx cerdo'', sinón el so conxénere ''Cerambyx welensii''&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.uhu.es/cideu/PreWeb/Boletin/Bol1CIDEU39-44.pdf|títulu=Cerambídidos xilófagos d'encines y sufreres: estudiu bioecológico y control de poblaciones|fechaaccesu=10 de febreru de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160305172410/http://www.uhu.es/cideu/PreWeb/Boletin/Bol1CIDEU39-44.pdf|fechaarchivu=2016-03-05}}&lt;/ref&gt; 

== Ciclu bióticu ==
Les sos [[Canesba|canesbes]] desenvuélvense en madera d'[[Quercus ilex|algueres]] y [[carbayu|carbayos]] (''[[Quercus]]'' spp.).
Tien desenvolvimientu [[Metamorfosis (bioloxía)|holometabólicu]], como tol orde [[Coleoptera]], pasando por fase de güevu, [[canesba]], [[Pupa|pupa]] y adultu o [[Imagu (zooloxía)|imagu]]. La vida larvaria dura 3 o 4 años nel interior de los tueros de los sos fitogüéspedes, hasta qu'atropa abondes reserves como pa tresformase nel escarabayu adultu. La pupación o [[Metamorfosis (bioloxía)|metamorfosis]] produzse pel branu, dando llugar a un [[Imagu (zooloxía)|imagu]] entá inmaduru, que nun va remanecer al esterior hasta l'empiezu del branu siguiente, predominantemente nel mes de xunu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.insectes-net.fr/cerdo/cerd3.htm|títulu=Le grand capricorne du chêne, La reproduction (André Lequet)|fechaaccesu=10 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; Los adultos nun s'alimenten o pueden llamber la cazumbre que rezume de les firíes de los árboles, siendo atraíos tamién por delles frutes bien madures. Por ello la so vida d'adultu ye de namái unos pocos díes o selmanes, siendo de vezos predominantemente nocherniegos.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://sites.google.com/site/elcerambyx/home/cerambyx-cerdo-cerambyx-welensii|títulu=Cerambyx cerdo y Cerambyx welensii|fechaaccesu=10 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;

== Galería ==
&lt;gallery&gt;
Archivu:Cerambyx cerdo meyers 1888 v16 p352.jpg
Archivu:Heldenbok.jpg|machu 
Archivu:Boktor.JPG|fema
Archivu:Ceramby cerdo.jpg|fema
Archivu:Cerambyxl_fg01.jpg
Archivu:Strom a diry po tesarikovi v Lednici.JPG
Archivu:Cerambyx cerdo (couple).jpg|Machu y fema
Archivu:Cerambyx Male Vol.jpg|Machu en vuelu
Archivu:Le grand capricorne.jpg | Machu
Archivu:Cerambyx cerdo side.JPG
Archivu:Cerambyx cerdo up.JPG
Archivu:Cerambyx cerdo Lucanus cervus.JPG
Archivu:Cerambyx cerdo front.JPG
Archivu:Croat_fg049.jpg|Machu
&lt;/gallery&gt;

== Bibliografía ==
* DANILEVSKI, M., 2011. A check-list of Longicorn Beetles (Coleoptera, Cerambycoidea) of Europe. Web en llinia, [http://www.cerambycidae.net/europe.pdf], consulta web 24-11-2011.
* GOBIERNU D'ARAGÓN, SERVICIU DE COORDINACIÓN Y PLANIFICACIÓN FORESTAL, 2006. Longicornios furadores de los Quercus. INFORMACIONES TÉCNIQUES 2/2006
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;ÖZDIKMEN, H. &amp; TURGUT, S.&lt;/span&gt; 2009: On Turkish Cerambyx Linnaeus, 1758 with zoogeogrephical remarks (Coleoptera: Cerambycidae: Cerambycinae). Munis Entomology &amp; Zoology 4 (2): 301-319. [http://www.munisentzool.org/yayin/vol4/issue2/301-319.pdf]
* VERDUGU, A., 2004. Los cerambícidos d'Andalucía (Coleoptera: Cerambycidiae). Sociedá Andaluza d'Entomoloxía, Monográficu nᵘ 1. 148 p.
* VIVES, Y., 1984. Cerambícidos (Coleoptera) de la Península Ibérica y de les Islles Baleares. Treb. Mus. Zool. Barcelona. 2. 137 P.
* VIVES, Y., 2000. Coleoptera, Cerambycidae. En: Fauna Ibérica, vol. 12. RAMOS, M. A. et al. (Eds.). Muséu Natural de Ciencies Naturales. CSIC. Madrid. 716 pp., 5h. lám.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{wikispecies}}
{{commons|Cerambyx cerdo}}
* [http://www.insectes-net.fr/cerdo/cerd1.htm Páxines entomolóxiques de André lequet]
* [https://sites.google.com/site/elcerambyx/home/cerambyx-cerdo-cerambyx-welensii Cerambyx, Lucanus y otros...]
* [http://www.cerambyx.uochb.cz/cerambyx.htm Cerambycidae West paleartic, web de Michal Hoskovek y Martin Rejzek]
* [http://www.koleopterologie.de/gallery/index.html Páxina de Frank Köhler]

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cerambycini]]
[[Categoría:Coleópteros d'Europa]]
[[Categoría:Coleópteros d'África del Norte]]
[[Categoría:Animales descritos en 1758]]
[[Categoría:Animales descritos por Linnaeus]]</text>
      <sha1>do4sqwhtcnx42esne0z8pvsdruunkwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mosquitu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73493</id>
    <revision>
      <id>4509988</id>
      <parentid>4489836</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T23:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krinkle</username>
        <id>7347</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mosquitos picadores */ replace image</comment>
      <origin>4509988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10859" sha1="tiqyrt6p0glw353uqbwi98pffxi4lj8" xml:space="preserve">{{1000}}
{{otrosusos}}

'''Mosquitu'''{{DALLAref}} ye un términu xenéricu col que se designa a delles [[familia (bioloxía)|families]] d'[[Insecta|inseutos]] del [[orde (bioloxía)|orde]] de los [[Diptera|dípteros]] y en particular del [[suborde]] de los [[Nematocera|nematóceros]]; de forma estricta refierse namái a los componentes de la familia de los [[culícidos]]. Los mosquitos tienen cuatro etapes de desenvolvimientu na so vida: [[güevu (bioloxía)|güevu]], [[bárabu]], [[crisálida]] y [[imago (zooloxía)|adultu]]. Precisen l'agua pa completar los sos ciclos de vida. 

== Denominaciones ==
Dalgunes de les families más destacaes designaes genéricamente como mosquitos son:
* '''[[Culicidae|Culicidae o culícidos]]''': los verdaderos mosquitos. Les femes son [[hematofagia|hematófages]] (alimentar del sangre d'otros animales), y por ello son frecuentes [[vector (bioloxía)|vectores]] d'[[enfermedá infeiciosa|enfermedaes infeicioses]]. Los machos nun s'alimenten de sangre. Escepcionalmente, les femes d'una subfamilia de culícidos, ''[[Toxorhynchites]]'', nun inxeren sangre y los sos bárabos son predadoras d'otros bárabos de mosquitos.
* '''[[Chironomidae|Chironomidae o quironómidos]]''': asemeyar a la familia anterior pero nun s'alimenten de sangre.
* '''[[Tipulidae|Tipulidae o tipúlidos]]''': conocíos como mosques grúa o mosquitos xigantes, pueden llegar a midir 7,5 cm de valumbu; tamién son inofensivos. 
* Delles families del infraorde '''[[Bibionomorpha]]'''.

&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Archivu:CDC-Gathany-Aedes-albopictus-2.jpg |''[[Aedes albopictus]]'', el mosquitu tigre, de la familia [[Culicidae]].
Archivu:BitingMidge.jpg |''[[Culicoides sonorensis]]'', un mosquitu» de la familia [[Ceratopogonidae]].
Archivu:Chironomus_plumosus01.jpg |''[[Chironomus plumosus]]'', un mosquitu» de la familia [[Chironomidae]].
Archivu:Mycetophila.fungorum.jpg |''[[Mycetophila fungorum]]'', un mosquitu» de la familia [[Mycetophilidae]].
[[Ficheru:Mosqui tosqui.jpg|thumb]]


&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

=== Antecedentes ===
[[Ficheru:Aedes albopictus on human skin.jpg|thumb|250px|''[[Aedes albopictus]]''.]]
El términu ''mosquitu'' ye utilizáu na actualidá en casi tolos países del mundu. El so usu ye tan xeneralizáu qu'inclusive les revistes especializaes en distintos aspeutos d'estos organismos lleven nomes como'l de ''Mosquitu News'' y ''Mosquitu Systematics'', falar del &quot;Simposio Internacional sobre [[Ecoloxía]] de Mosquitos&quot;. La universalidá del nome, de xuru d'orixe inmediatu castellán o portugués, débese sicasí a l'adopción que fixeren los autores ingleses y norteamericanos a empiezos del nuesu sieglu. 

[[Ficheru:Mosquito back.jpg|thumb|Picadures de mosquitu nel [[llombu]].]]
Christophers y otros autores suxeren que'l términu ''mosquitu'' foi introducíu nel [[castellán]] escontra [[1400]] y que'l mesmu probablemente deriva del [[Idioma italianu|italianu]] moschetto, pequeña flecha llanzada dende una especie de ballesta. Sicasí'l so orixe ta probablemente allugáu nel [[llatín]] ''musca'' ([[mosca]]). 

[[Ficheru:Larva mosquito.jpg|thumb|Bárabos de mosquitu n'agua estancada]]
El repartu de nomes utilizaos en distintos idiomes ye demasiáu estensu polo que solamente vamos citar dalgunos. Cousin, Moustique y Moucheron fueron los más frecuentes nomes utilizaos en [[Idioma francés|francés]]; Gelse, Schnake y Stechmücke n'[[idioma alemán|alemán]]; Zanzare, Moscerino y Muskito fueron emplegaos en distintes dómines polos [[idioma italianu|italianos]] y Gnat foi la designación [[idioma inglés|inglesa]] primero que s'impunxera'l de mosquitu. Finalmente'l [[idioma español|castellán]] nun ye menos ricu y amás de Mosquito esiste Tipulario, Cénzalo, Cínife y Zancudo, y otros términos menos comunes. 

La presencia de los mosquitos foi obviamente reconocida por tolos habitantes de [[Tierra|la Tierra]], y en cada llingua hai un términu, más o menos específicu pa designalos. Les referencies escrites más antigües, aquelles nes cualos podemos nítidamente reconocer al actor, son probablemente les d'[[Aristóteles]]. N'efeutu, el famosu filósofu y naturalista griegu citar tantu nel so [[Historia animalium]] como en [[De generatione animalibus]]. En dambes obres referir a ellos col nome de ''empis'' ya incluyir ente aquellos seres que tienen una fase de vida terrestre y otra acuática y qu'amás s'aniciaben por [[xeneración bonal]] de los líquidos podrientos. Estes idees primaríen n'[[Europa]] hasta tiempos recién. 

Dempués d'[[Aristóteles]] esisten otros escritos interesantes como los de [[Pliniu'l Mozu|Pliniu Secundus]] (23-79&amp;nbsp;d.&amp;nbsp;C.) quien s'abluca de la complexidá y bon funcionamientu de los órganos d'una criatura tan minúscula. Sicasí, como asocede cola mayoría de los [[inseutos]], nun va ser hasta los sieglos XVII y XVIII cuando surdan les primeres observaciones minucioses sobre la bioloxía y l'anatomía de los mosquitos. [[Aldrovando]] ([[1602]]), [[Mouffet]] ([[1634]]), [[Robert Hooke|Hooke]] ([[1665]]) y bien particularmente [[Jan Swammerdam |Swammerdam]] ([[1969]]) son los primeres &quot;mosquitólogos&quot;. Hooke, el secretariu de la [[Royal Society]], ilustra per primer vegada'l bárabu na so famosa obra ''Micrographia'' y Swammerdam describe curioso caúna de les fases de la so complexa metamorfosis.

La presencia de los mosquitos quedó rexistrada nel nome de poblaos y accidentes xeográficos. N'[[América Central]] toa una zona, anegadiza y con frondosa vexetación quedó bautizada como [[Mariña de Mosquitos]] y los sos habitantes, conocíos anguaño como miskitos, deben el so nome a la bayura de mosquitos. Nomes como Moustique, Bahía de Mosquitos tán rexistraos na xeografía del Caribe y en Venezuela Caño Zancudo, Zancudal y El Mosquito designen poblaos que nel pasáu, ya inclusive na actualidá, reflexen la presencia inolvidable d'estos [[inseutos]].

=== Variedá idiomática ===
{|
|- valign=top
|width=50%|
* Albanés: Mushkonja.
* Alemán: Mückenstech.
* Árabe: Namousa.
* Árabe (Iraq): Baqq.
* Catalán: Mosquit.
* Coreanu: Mogi.
* Chi-Benba (Zambia): Utu vwi vwi.
* Chinu (Cantón): Mun.
* Chinu (Hokien): Bung.
* Chinu (Mandarín): Wénzi
* Checu: Moskyt, komár.
* Danés: Moskyto, Myg.
* Español: Mosquito, Zancudo
* Esperantu: Moskito.
* Euskera: Eltxo.
* Finlandés: Saaski.
* Francés: Moustique, Cousin, Marigouin.
* Gallegu: Mosquito.
* Griegu: Kounou'pi.
* Hausa: (Nixeria): Soro.
* Hebréu: Yatuch. Yituch.
* Indonesiu: Njamul.
* Inglés: Mosquito.
* Italianu: Zanzara, Moscerino.
|width=50%|
* Javanés: Lemud.
* Xaponés: Ka
* Kanuri: (Nixeria): Katana.
* Llatín: Culex.
* Lingala: (Zaire): Nkungu.
* Maxar (Hungría): Szunyog.
* Malayu: Muyamok.
* Neerlandés: Mug.
* Noruegu: Mosquito, Mygg.
* Occitanu: Moissal.
* Polacu: Komar.
* Persa: Pesche.
* Persa: Pacha.
* Portugués: Mosquito, Pernilongo, Muriçoca.
* Rumanu: Tintar.
* Rusu: Moskyt, Komar.
* Serbocroata: Komarac.
* Sesotho (Lesotho): Monoang.
* Singalés (Sri Lanka): Madurawa.
* Suaḥili: Mbu.
* Tagalu: Lamok.
* Turcu: Sivrisinek.
* Ucraín: Moskit, Komar.
* Yiddish: Komare.
|}

== Mosquitos picadores ==
{{AP|Culicidae}}
[[Ficheru:Aedes aegypti CDC-Gathany.jpg|thumb|220px|''[[Aedes aegypti]]'', perteneciente a la familia [[Culicidae]], ye'l mosquitu tresmisor del [[dengue]], la [[fiebre mariello]] y el [[chikunguña]].]]
[[Ficheru:Stechmuecken.jpg|thumb|Delles picadures o pinchaes de mosquitu d'esposición a estos.]]

Na mayoría de los [[culícidos]] fema, les [[pieces bucales]] formen una llarga [[probóscide]] preparada pa furar la piel de los [[mamíferu|mamíferos]] (o en dellos casos d'[[aves]], [[reptiles]] o [[anfibios]]) pa zucar el so [[sangre]].&lt;ref name=&quot;Entomoloxía&quot;&gt;Bastidas, Rodolfo y Zavala, Yanet. 1995. ''Principios d'Entomoloxía Agrícola''. Ediciones Sol de Barru. ISBN 980-245-006-5.&lt;/ref&gt; En furando al individuu y zucar el sangre, los mosquitos pueden inyectar o pinchar hasta 6/4 partes de venenu común, lo que causa l'habitual inflamación carauterística de la so picadura. Les femes riquen del apurra que constitúi la [[hematofagia|sangre]] pa poder empecipiar el [[Ingestión de sangre y desenvolvimientu de güevos en mosquito|ciclo gonotrófico]] y poder faer asina una puesta de güevos. Cada puesta hai de ser precedida de la ingesta de [[hematofagia|sangre]]. Los órganos bucales de los machos difieren de los de les femes naquello que los habilita pa zucar sangre. La picadura puede tresmitir [[enfermedaes infeicioses]], ente elles la [[malaria]], el [[dengue]] y la fiebre del [[virus del Nilo Occidental|Nilo Occidental]].

Los bárabos de culícidos alcuéntrase en casi cualquier masa d'agua que s'atope estancada mientres siquier una selmana, dende l'Ecuador hasta casi'l círculu polar árticu. Asina podemos atopar bárabos en banzaos, marismas, canales, charcos, riberes de ríos, mariñes, furacos d'árboles, axilas foliares, interior de plantes carnívores, bidones, cisternes y tou tipu de recipientes al campu. Nun ye necesariu qu'haya una gran cantidá d'agua. Na mayoría de casos, un altor de 1&amp;nbsp;cm d'agua puede ser abonda pa completar la so etapa larvaria.

== Empustes de mosquitos ==
Esisten numberosos empustes químicos. Los que llargamente demostraron la so eficacia son los compuestos a base de [[DEET]]. Esti compuestu ye llargamente encamentáu en zones de riesgu de tresmisión d'enfermedaes per picadura de mosquitu. Podemos atopar amás empustes menos agresivos como los realizaos a base de [[Cymbopogon|citronela]] pero la so eficacia nun foi demostrada.

Esisten tamién aparatos y programes de software que xeneren señales acústiques ([[ultrasoníos]]) y que s'anuncien como eficaces empustes de mosquitos. Sicasí, la so ineficacia foi demostrada en numberosos estudios.&lt;ref&gt;Enayati AA, Hemingway J y Garner P [http://www.update-software.com/pdf/CD005434.pdf «Empustes electrónicos de mosquitos pa la prevención de les picadures de mosquitos y la infeición del paludismu.»]&lt;/ref&gt; [[FACUA]] pide la retirada del mercáu d'estos aparatos por publicidá engañoso.&lt;ref&gt;[https://www.facua.org/es/noticia.php?Id=6088]&lt;/ref&gt;

Per otru llau, tamién se suelen usar remedios naturales, como l'[[alhabega]].

== Ver tamién ==
* [[Culicidae]]
* [[Insecticida]]
* [[Mosquiteru]]
* [[Mosquitono]]
* [[Enfermedaes d'orixe hídricu]]
* [[Ingestión de sangre y desenvolvimientu de güevos en mosquitos]]

== Fuentes y referencies ==
{{llistaref}}
* Machado, Carlos. 1986. ''Hestories de mosquitos''. Josefina Biggot (Editora). Caracas.

== Enllaces esternos ==
{{Commons}}
{{Wikispecies|Culicomorpha|Culicomorpha}}

{{Tradubot|Mosquito}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Culicidae|*]]
[[Categoría:Culicomorpha]]
[[Categoría:Plagues]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten]]</text>
      <sha1>tiqyrt6p0glw353uqbwi98pffxi4lj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciru II el Grande</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73573</id>
    <revision>
      <id>4510081</id>
      <parentid>4499695</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T09:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23132" sha1="ddvxfiw700oivnhdmd5k0khvet7m8gj" xml:space="preserve">{{1000}}
{{persona}}
'''Ciru II el Grande''' {{nym}} foi un rei [[aqueménida]] de [[Persia]] (''circa'' [[Años 550 e.C.|559]]-[[años 520 e.C.|530 e.C.]]) y el fundador del [[Imperiu aqueménida|Imperiu persa aqueménida]] (en persa antiguu: Haxāmanišiya), en venciendo al últimu rei medo (550 e.C.) y estender el so dominiu pol pandu central d'Irán y gran parte de Mesopotamia. Les sos conquistes estendieron sobre [[Media (Oriente Mediu)|Media]], [[Lidia]] y [[Babilonia]], dende'l [[mar Mediterraneu]] hasta'l cordal del [[Hindu Kush]], colo que creó'l mayor [[imperiu]] conocíu hasta esi momentu. Este duró más de doscientos años, hasta la so conquista final por [[Alexandru Magnu]] ([[332 e.C.]]).

== Nome ==
Ciru ye la forma [[llatín|llatinizada]] y [[idioma español|hispanizada]] del [[idioma griegu|griegu]] Κύρος (Küros), que de la mesma deriva del [[persa antiguu]] Kūruš. En [[Idioma persa|persa modernu]] llámase کوروش Kurosh.

Sobre'l so [[etimoloxía]], los autores clásicos [[Ctesias]] y [[Plutarcu]] rellacionar cola pallabra 'sol', anque los autores modernos polo xeneral prefieren 'nuevu' o 'el qu'humilda al so enemigu nuna disputa verbal'. L'epítetu «el Grande» ye utilizáu poles fontes griegues, que tamién lo llamen «el Viejo» (o «el Mayor»), en contraposición al posterior [[Ciru el Mozu]].

== Oríxenes ==
Ciru II yera fíu de [[Cambises I]] d'[[Anshan (Persia)|Anshan]], de la dinastía aqueménida, y, según [[Heródoto]], de [[Mandane]], fía del rei medo [[Astiages]] y d'[[Aryenis]], princesa del reinu de [[Lidia]]. Esto apúrre-y cierta llexitimidá sobre los tronos de Media y Lidia, polo que puede tomase como un inventu de la propaganda oficial. Sicasí, les aliances dinástiques yeren avezaes. 

El antecesores de Ciru lideraben los grupos perses establecíos na zona montascosa del este del antiguu reinu d'[[Elam]] (suroeste del actual [[Irán]]) dende principios del [[sieglu VII e.C.]], baxu [[Aquemenes]], llexendariu fundador de la dinastía aqueménida. Ostentaben el títulu de «rei de Anshan», ciudá de fuerte tradición elamita, y dende el [[sieglu VI e.C.]] yeren vasallos del reinu de Media. La residencia real de Ciru asítiase en [[Pasargada]], cerca de Anshan. Pero ye probable que yá s'utilizara [[Susa]], otru antiguu centru urbanu d'[[Elam]], como capital alternativa.

== Espansión ==
[[Ficheru:Cyrus' Empire-es.svg|Conquistes de Ciru.|thumb|right|292x292px]]

=== Conquista de Media ===
Escontra'l [[Años 550 e.C.|559 e.C.]], Ciru II asocedió al so padre Cambises I. Según [[Heródoto]], Ciru remontar contra'l soberanu medo [[Astiages]], a quien llogró deponer depués de recibir el sofitu d'[[Harpago (xeneral)|Harpago]], comandante del exércitu medo. Fontes contemporánees confirmen qu'en 550 e.C. (''[[Crónica de Nabonido]]'', o ''[[Crónica de Babilonia]]'' Nᵘ 7),&lt;ref&gt;Toles referencies a la ''Crónica de Nabonido'' y el ''Cilindru de Ciru'' son basaes en Pritchard 1969, ''Ancient Near Eastern texts relating to the Old Testament''. Vease bibliografía.&lt;/ref&gt; o 553 e.C. ([[Cilindru de Sippar]]), Astiages atacó a Ciru, pero foi apurríu al rei persa poles sos propies tropes. Ciru tomó entós [[Ecbatana]], la capital de [[Media (Oriente Mediu)|Media]], y treslladó la so ayalga a Persia.

Heródoto menta delles vegaes a xenerales d'orixe medo nes campañes de Ciru, ente ellos Harpago. Ecbatana tresformar en residencia de branu de los soberanos perses. Sicasí, pueden atopase reseñes antipersas nes tradiciones, probablemente d'orixe medo, recoyíes pol historiador griegu Ctesias. Tamién, na [[inscripción de Behistún]], que describe rebeliones en Media escontra [[Años 520 e.C.|521 e.C.]], unos ocho años dempués de la muerte de Ciru.

=== Conquista de Lidia ===
[[file:Plaque of Lapis-Lazuli - Persepolis - Achaemenid - National Museum of Iran - Inv. number 2436.jpg|thumb|right|Estandarte de Ciru nel [[Muséu Nacional d'Irán]].]]
Solo la frontera occidental del área d'influencia meda yera'l [[Ríu Kizil Irmak|ríu Halis]] ([[Anatolia]], actual [[Turquía]]), que lo dixebraba del reinu de [[Lidia]]. [[Creso]], rei de Lidia, yera cuñáu del depuestu Astiages, polo qu'esistía una alianza matrimonial ente dambos reinos. Según Heródoto, consultó al [[oráculu de Delfos]] sobre la conveniencia d'atacar a los perses. Esti respondió-y que si facer, destruyiría un gran imperiu. Entós, Creso crució'l [[ríu Halys]] y enfrentóse con Ciru en [[batalla de Pteria|Pteria.]] Pero nengunu de los dos bandos ganó. 

Según Heródoto, Creso retirar pa pasar les estaciones fríes y esperar refuerzos del so aliáu [[Amasis II]] d'Exiptu y de la ciudá griega d'[[Esparta]]. Pero foi escorríu polos perses hasta la so capital, [[Sardes]], y sitiáu. Sardes cayó. A puntu de ser quemáu na foguera, Ciru perdonó-y la vida. El gran imperiu destruyíu terminaba siendo, entós, el suyu propiu.

La ''Crónica de Nabonido'' infórmanos que nel branu del [[Años 540 e.C.|547 e.C.]], Ciru «conquistó'l país de Li[...]» y mató al so rei. Los símbolos [[Escritura cuneiforme|cuneiformes]] que representen el reinu conquistáu paecen poder interpretase como «Lidia». Esta contradiz a Heródoto na estación de la conquista de Sardes y na muerte de Creso.&lt;ref&gt;Dellos autores propunxeron interpretaciones alternatives a &quot;Lidia&quot;. Vease Rollinger 2004 na bibliografía.&lt;/ref&gt;

Los primeros años de conquistar persa de Lidia fueron tumultuosos. Pacties, trepo encargáu de l'ayalga de Sardes, lideró una rebelión que asedió Sardes. Esta foi reprimida pol sátrapa Mazares, quien morrió pocu dempués. El so socesor, Harpago, dirixó la conquista de les ciudaes [[Antigua Grecia|griegues]] d'[[Asia Menor]].

=== Conquista de Babilonia ===
El rei de [[Babilonia]] yera [[Nabonido]], que pasara una gran parte del so reináu nel oasis árabe de Tema, pero tornara a Babilonia probablemente arriendes de la amenaza de Ciru. Les campañes contra Babilonia paecen empezar a finales de la década de 540 e.C. El primer fechu precisu del que se tien noticia ye la victoria de Ciru sobre los babilonios na [[batalla de Opis]], na seronda de 539 e.C. [[Sippar]] rindióse, y [[Gobrias (xeneral)|Gobrias]], gobernador persa de [[Gutium]], entró ensin batalla&lt;ref&gt;La idea de conquista non violenta ye presentada pola ''Crónica de Nabonido'' y el ''Cilindru de Ciru''. Sicasí, documentos alministrativos indiquen arreglos nes fortificaciones de Babilonia meses dempués de la so conquista. Vease Toloni 2005 na bibliografía.&lt;/ref&gt; en Babilonia'l [[12 d'ochobre]] del 539 e.C. Ciru llegó dellos díes más tarde.[[Ficheru:Kroisos stake Louvre G197.jpg|thumb|210x210px|Vasu griegu que representa al rei trepo [[Creso]], a puntu de ser incineráu nuna pira por orde de Ciru.]]

Pa la conquista de Babilonia, Ciru tuvo'l sustancial sofitu del sacerdociu babiloniu, que taba enfrentáu con Nabonido por causa de les sos reformes relixoses. De la mesma, la llegada de Ciru ye celebrada pola comunidá [[pueblu xudíu|xudía]] de Babilonia ([[Llibru d'Isaías|Isaías]] 41-27).

=== Les provincies orientales ===
Esiste un problema sobre cuándo fueron conquistaes les provincies orientales del Imperiu, n'Asia central, que correspuenden a los actuales [[Afganistán]], [[Taxiquistán]], [[Uzbequistán]] y [[Turkmenistán]]. Yeren habitaes por [[Sogdiana|sogdianos]], [[Bactriana|bactrianos]] y [[arios]], [[pueblos iranios|pueblos d'orixe iraniu]] [[Pueblu proto-indoeuropéu|indoeuropéu]] y emparentaos estrechamente con medos y perses. 

Son mentaes como satrapíes (provincies) perses en 521 e.C. ([[inscripción de Behistún]]), polo que necesariamente formaben parte del Imperiu de Ciru (el so socesor Cambises II nun pudo conquistales yá que les sos campañes concentrar n'Exiptu). Ciru pudo heredales del reinu medo, o conquistáu tres l'anexón de [[Lidia]], según puede suponese de los testos de Heródoto y [[Ctesias]].

=== Siria y Palestina ===
La rexón de [[Siria]]-[[Palestina (rexón)|Palestina]], que formaba parte del Imperiu neobabilónicu, foi apoderada pacíficamente. Ciru dexó'l regresu a [[Xerusalén]] de les comunidaes xudíes deportaes en [[Babilonia (rexón)|Babilonia]] ([[Llibru de Esdras|Esdras]]). Según datos arqueolóxicos, tamién de grupos de deportaos [[arameos]] a la so tierra d'orixe en Siria. Les ciudaes [[Fenicia|fenicies]] nun ufiertaron resistencia, y establecióse una especie de protectoráu.[[Ficheru:Pasargades cyrus.jpg|thumb|285x285px|[[Pasargada]], la [[tumba de Ciru]].]]

=== Campañes posteriores y muerte ===
Escontra 530 e.C., Ciru entamó una campaña contra los nómades [[escites]] del nordeste del imperiu, concretamente la tribu de los [[masageta|masagetes]], dexando al so fíu Cambises como herederu col títulu de rei de Babilonia. 

Según informes posteriores, como ''[[Anábasis d'Alexandru Magnu]]'' de [[Flavio Arrianu]], fundó una ciudá cerca del [[Sir Daria]]. Llamar Cirópolis o *Kurushkatha. Sía que non, foi superáu y muertu polos masagetas empobinaos pola reina [[Tomiris]]. Foi asocedíu pol so fíu [[Cambises II]].

== Familia real ==
Según una de les versiones presentaes por Heródoto, la esposa principal de Ciru yera [[Casandana]], fía de [[Farnaspes]], un miembru de la familia real Aqueménida. El datu ye con toa probabilidá correutu, yá que se ve en parte acotáu pola ''Crónica de Nabonido'', a pesar de qu'esta nun menta explícitamente de Casandana. 

La segunda versión, qu'afirma que la madre de Cambises yera una fía del rei exipciu [[Amasis]], ten de ser considerada como un intentu de llexitimación de la conquista d'Exiptu per parte de Cambises (527 e.C.). De la mesma, ye refugada la versión de Ctesias, según la cual la reina de Ciru yera [[Amitis]], fía del rei medo Astiages.

Casandana dio a lluz a siquier dos fíos, Cambises y [[Esmerdis]], y una fía, [[Atosa]]. Otros dos fíes, [[Artistona]] y una anónima, apaecen tamién nel rellatu de Heródoto, anque nun se conoz la identidá de la so madre. Tanto Atosa como Artistona fueron socesivamente consortes del so hermanu [[Cambises II]], del usurpador [[Gaumata]] y de Darío I; d'esti postreru tamién lu foi [[Parmis]], la única fía de Esmerdis. [[Roxana (esposa de Cambises II)|Roxana]], una consorte de Cambises mentada por Ctesias, podría asina mesmu tratase d'una fía de Ciru.

== L'Imperiu ==

=== Ideoloxía y propaganda imperial ===
[[Ficheru:Cyrus Cylinder BM ME90920.jpg|thumb|300x300px|right|El [[Cilindru de Ciru]].]]

El persa ye un imperiu universalista. Amás de «rei de Anshan» (bien avezáu) y «rei de Persia», Ciru asume los títulos de «rei del Mundu» y de «rei de los cuatro estremos de la Tierra», dambos d'orixe babiloniu, según «rei de Babilonia» y l'arcaizante «rei de [[Sumer|Súmer]] y [[Acad]]».

Los enemigos de Ciru son vituperados nel marcu d'una campaña propagandística de llexitimación. [[Astiages|Astiages de Media]] ye descritu en [[Heródoto]] como un rei cruel y despótico. Según la mesma fonte, [[Creso]] foi quien crució'l [[Ríu Kizil Irmak|ríu Halys]] y atacó a Ciru, quien solo se defendió. Tocantes a Babilonia, nel [[Cilindru de Ciru]] y otres fontes sacerdotales, facer# risión a [[Nabonido]] y a la so la política relixosa. Aun así, les tradiciones recoyíes por Heródoto y [[Beroso]] falen de que Ciru dio altos cargos políticos tanto a Creso como a Nabonido.

Ciru destaca pola so política de concesiones escontra los pueblos sometíos, qu'en munchos casos facer d'acordies, y a los que nun s'esixe más que tributu, reclutamiento y aceptación d'una guarnición permanente. Refuga la deportación masiva practicada polos sos antecesores asirios y babilonios, y dacuando polos sos socesor perses. Con Ciru el movimientu ye a la inversa. A les comunidaes deportaes, como los [[Pueblu xudíu|xudíos]], déxase-yos tornar a la so tierra.

=== Alministración ===
[[Ficheru:Pasargades winged man.jpg|thumb|left|253x253px|Relieve de Ciru en [[Pasargada]].]]
Esisti numberosa evidencia de la esistencia de [[sátrapa|sátrapes]] o gobernadores provinciales mientres el reináu de Ciru, a pesar de qu'un pasaxe de la obra de Heródoto podría llevar a pensar qu'éstos fueron darréu introducíos por [[Darío I]]. Mientres el reináu de Ciru los sátrapas de los que se tien noticia son puramente d'orixe persa, anque hai un númberu considerable de medos con posiciones d'altu rangu, ente los cualos [[Harpago (xeneral)|Harpago]] paez tener un llugar destacáu.

Magar elementos tales como los sátrapas espresen les innovaciones del nuevu dominiu persa, ye posible reparar asina mesmu un altu grau de continuidá en munchos aspeutos de les sociedaes conquistaes, ente ellos l'alministrativu. Tal ye asina que, por casu, numberosos funcionarios babilonios qu'empecipiaron la so carrera mientres el reináu de Nabonido siguieron desenvolviéndola ininterrumpidamente mientres el de Ciru.

Ciertes rexones como [[Cilicia]], [[Licia]] o les ciudaes [[Antigua Grecia|griegues]] y [[fenicia|fenicies]] paecen tener un eleváu grau d'autonomía a nivel llocal.&lt;ref&gt;Pa esta seición, vease Briant 2002: 63-64; 80-81.&lt;/ref&gt;

=== Relixón ===
Coles mesmes, ye bien notable la [[tolerancia relixosa]] aplicada por Ciru y los sos socesores. Ciru nun s'esqueró na relixón de los pueblos conquistaos por cuenta de que el [[mazdeísmo]] (relixón oficial persa dende Darío I) promovía la tolerancia y el respetu a otros credos ensin imposición de creencies de nengún tipu (Yasna 31,11). En Babilonia (el ''Cilindru de Ciru'' y una fonte sacerdotal sobre Nabonido) ye consideráu pol sacerdociu como un unviáu de [[Marduk]] pa restablecer l'orde tres les reformes relixoses de Nabonido.

== Fuentes ==

=== Fontes primaries ===
[[Ficheru:Cyrus The Great Monument-NE to SW view (1)-Cropped.jpg|thumb|253x253px|Imaxe en relieve de Ciru nel [[Parque Olímpicu de Sydney|Parque Olímpicu]] de [[Sydney]], n'[[Australia]].]]
* Testos cuneiformes d'orixe babiloniu: Son ensin dulda les fontes más fiables, por ser contemporánees. Ente ellos destaquen la ''[[Crónica de Nabonido]]'',&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html#Chronicle%20of%20Nabonidus |títulu=Cyrus takes Babylon (539 BCE). Chronicle of Nabonidus |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161208034752/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon02.html#Chronicle%20of%20Nabonidus |fechaarchivu=2016-12-08 }}&lt;/ref&gt; el ''[[Cilindru de Ciru]]''&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon05.html |títulu=Cyrus takes Babylon (539 BCE). Cyrus' cylinder |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060810141230/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon05.html |fechaarchivu=2006-08-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kchanson.com/ANCDOCS/meso/cyrus.html Cyrus Cylinder]&lt;/ref&gt; y el ''[[Cilindru de Sippar]]''.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.livius.org/na-nd/nabonidus/cylinder.html |títulu=The Nabonidus Cylinder from Sippar |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150423043107/http://www.livius.org/na-nd/nabonidus/cylinder.html |fechaarchivu=2015-04-23 }}&lt;/ref&gt; Los dos primeros tán escritos dende'l puntu de vista de la clase sacerdotal de Babilonia, favorable a Ciru. A esto hai qu'amesta-y el bagaxe de documentos llegales, relixosos, económicos, etc., fechaos nel reináu de Ciru, qu'adquieren importancia central al nun ser propagandísticos.
* Les inscripciones reales de Ciru topaes en [[Pasargada]], xunto a la so tumba. Probablemente son obra en realidá del futuru rei [[Darío I]]. Nun baxorrelieve (imaxe a la derecha) Ciru ye representáu con elementos simbólicos [[Elam|elamitas]], [[Asiria|asirios]] y [[Antiguu Exiptu|exipcios]], cuando Exiptu foi conquistáu pol socesor de Ciru, Cambises II.{{demostrar}}

=== Autores clásicos ===
* [[Heródoto]] ''([[Hestories (Heródoto)|Hestories]])'': Ye con diferencia la fonte griega más útil sobre Ciru.{{demostrar}}
* [[Ctesias]] ''(Pérsica)'': Da una versión alternativa a Heródoto, la que se contradiz constantemente coles fontes primaries. Solo caltiénense fragmentos y resumes de [[Focio]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica.html |títulu=Photius' excerpt of Ctesias' Persica (1) |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120716183252/http://www.livius.org/ct-cz/ctesias/photius_persica.html |fechaarchivu=2012-07-16 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tertullian.org/fathers/photius_03bibliotheca.htm Photius, Bibliotheca or Myriobiblion (Cod. 1-165, Tr. Freese)]&lt;/ref&gt; y [[Nicolás de Damascu]], ente otros.
* [[Xenofonte]] ''(Cirupedia)'': Equí solo úsase al personaxe de Ciru pa dar marcu a reflexones morales y filosófiques. Presenta a Ciru como'l monarca ideal.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.iranchamber.com/history/xenophon/cyropaedia_xenophon_book1.php |títulu=History of Iran Cyropaedia of Xenophon; The Life of Cyrus The Great, Book 1 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100220110527/http://www.iranchamber.com/history/xenophon/cyropaedia_xenophon_book1.php |fechaarchivu=2010-02-20 }}&lt;/ref&gt;
Otres curties referencies a Ciru pueden atopase n'autores como:
* [[Flavio Arrianu|Arrianu]] ''([[Anábasis d'Alexandru Magnu]])''
* [[Beroso]] ''(Historia de Babilonia)'', calteníu solo en fragmentos y cites de dellos autores.
* [[Marco Tuliu Cicerón|Cicerón]] ''(De Divinatione)''
* [[Diodoro Sículo]] ''(Biblioteca histórica)''&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084 Diodorus Siculus, Library, Fragments of Book 9, Chapter 1, section 1]&lt;/ref&gt;
* [[Dinón]], calteníu en cites d'[[Atenéu de Náucratis]].
* [[Estrabón]] ''([[Xeografía d'Estrabón|Xeografía]])''&lt;ref&gt;[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/Y/Roman/Texts/Strabo/home.html LacusCurtius • Strabo's Geography]&lt;/ref&gt;
* [[Flaviu Xosefu]] ''([[Antigüedaes xudíes|Antigüedaes de los xudíos]])''&lt;ref&gt;[http://www.gutenberg.org/browse/authors/j#a1050 Browse By Author J-Project Gutenberg]&lt;/ref&gt;
* [[Xenofonte]] ''([[Anábasis de Xenofonte|Anábasis]])''
* [[Platón]] ''(Lleis)''
* [[Pliniu'l Vieyu|Pliniu]] ''([[Naturalis Historia|Historia Natural]])''
* [[Plutarcu]] ''([[Vides Paraleles]])'' {{demostrar}}
* [[Pompeyo Trogo]] ''(Histories Filípiques)'', calteníu en resumes de [[Juniano Justino|Justino]]&lt;ref&gt;[http://www.tertullian.org/fathers/justinus_03_books01to10.htm Justin's History of the World]&lt;/ref&gt;

=== La Biblia ===
* Nel [[llibru d'Isaías]] (capítulos 40-56) profetízase y celebra la victoria de Ciru, unviáu y unxíu por Dios.
* Nel [[llibru de Esdras]] (capítulu 1 versículos 2-4) preséntase una versión del edictu de Ciru que pon fin l'exiliu xudíu en Babilonia.
* El ''[[Llibru de Daniel]]'' tien delles referencies a Ciru.
* El ''[[Segundu llibru de les Cróniques]]'' (36, 22-23) presenta otra versón del edictu de Ciru.

== Ver tamién ==
* [[Imperiu aqueménida]]
* [[Ciru I]]
* [[Cambises II]]
* [[Esmerdis]]
* [[Reis aqueménidas de Persia]]
* [[Padre de la nación]]

== Notes y referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Briant&lt;/span&gt;, P. (2002): ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire'', Eisenbrauns. ISBN 987-1-57506-120-7
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Dandamayev&lt;/span&gt;, M. (1993): &quot;[https://web.archive.org/web/20070225120328/http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a026.html Cyrus II the Great]&quot;, en Y. Yarshater (ed.) ''Encyclopædia Iranica''.
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Lendering&lt;/span&gt;, J.: [http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html &quot;Cyrus&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007160002/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html |date=2014-10-07 }}, en [http://www.livius.org www.livius.org].
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;[[Mario Liverani|Liverani]]&lt;/span&gt;, M. (1995): ''L'Antiguu Oriente: hestoria, sociedá y economía''.
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Oppenheim&lt;/span&gt;, A. L. (1969), traductor: «Babylonian and Assyrian Historical Texts», en ''Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament'', editáu por [[James Pritchard|J. B. Pritchard]].
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Rollinger&lt;/span&gt;, R. (2004): «The Medien Empire, the End of Urartu and Cyrus, the Great Campaign in 547 BC», en ''Proceedings of the 1st International Conference on Ancient Cultural Relations Between Iran and West Asia, Tehran 2004'', disponible [http://www.achemenet.com/ressources/souspresse/annonces/Rollinger-Iran.pdf en llinia (pdf)].
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Schmitt&lt;/span&gt;, R. (1993): «[https://web.archive.org/web/20070225120328/http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f5/v6f5a026.html Cyrus, the name]», en Y. Yarshater (ed.): ''Encyclopædia Iranica''.
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Shapur Shabizi&lt;/span&gt;, A. (1993): «», en Y. Yarshater (ed.) ''Encyclopædia Iranica''.
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Tolini&lt;/span&gt;, G. (2005): &quot;Quelques éléments concernant la prise de Babylone par Cyrus (octorbe 539 av. J.-C)&quot;, en ''Arta'' ''(Achaemenid Research Texts and Archaeology)'', disponible [https://web.archive.org/web/http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2003.003.pdf en llinia (pdf)].
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Waters&lt;/span&gt;, M. (2004): «Cyrus and the Achaemenids», en ''Iran'', n.°&amp;nbsp;41.
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Yildiz&lt;/span&gt;: Y. (2001): ''Los arameos de Arpad'', p. 10, disponible [http://www.arabismo.com/totes.php3?direutori=semitico en llinia].

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Cyrus the Great}}
* [http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html Biografía] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141007160002/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/cyrus.html |date=2014-10-07 }} (n'inglés) y [http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon01.html Fuentes pa la conquista de Babilonia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151108103145/http://www.livius.org/ct-cz/cyrus_I/babylon01.html |date=2015-11-08 }} (n'inglés) En [http://www.livius.org www.livius.org]
* [https://web.archive.org/web/20060323234928/http://www.iranica.com/recent_news/index.html Enciclopaedia Iranica] (n'inglés)
* [http://www.achemenet.com Achemenet: artículos sobre historia persa (en francés, inglés, alemán y castellán)]

{{socesión 
| predecesor = [[Cambises I]]
| títulu = [[Reis aqueménidas de Persia|Gran Rei ''(Xa)'' de Persia]]
| periodu = [[559 e.C.]] – [[530 e.C.]]&lt;br /&gt;[[Ficheru:Faravahar.svg|120px|center]] 
| socesor = [[Cambises II]]
| predecesor2 = [[Astiages|Astiages de Media]]
| títulu2 = [[Media (Oriente Mediu)|Rei de Media]] 
| periodu2 = [[550 e.C.]] – [[530 e.C.]] 
| socesor2 = [[Cambises II]]
| predecesor3 = [[Nabonido|Nabonido de Babilonia]] 
| títulu3 = [[Rei de Babilonia]] 
| periodu3 = [[539 e.C.]] – [[530 e.C.]] 
| socesor3 = [[Cambises II]] 
}}

{{Tradubot|Ciru II el Grande}}

{{NF|el sieglu VI e.C.|529 e.C.|Ciru 02}}
[[Categoría:Reis del Imperiu aqueménida]]
[[Categoría:Reis del sieglu VI e.C.]]
[[Categoría:Iraninos del sieglu VI e.C.]]
[[Categoría:Persones de Persia]]</text>
      <sha1>ddvxfiw700oivnhdmd5k0khvet7m8gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chinua Achebe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73790</id>
    <revision>
      <id>4510075</id>
      <parentid>4508833</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105343" sha1="b4c518kn4vwodb5ggxhccq07lj5fxyd" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Albert Chinualumogu Achebe''' {{nym}}{{harvnp|Kandell|2013|p=}} foi un [[escritor]], [[poeta]], [[profesor]] y [[Crítica lliteraria|críticu]] [[Nixeria|nixerianu]].{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=6}} La so primer novela ''[[Tou se desmorona]]'' (''Things Fall Apart'', 1958) ye considerada la so obra magna,{{harvnp|Franklin|2008|p=}} y ye'l llibru más lleíu na [[lliteratura africana]] moderna.{{Harvnp|Ogbaa|1999|p=xv}}

Criáu nel pueblu [[Pueblu igbo|igbo]] d'[[Ogidi]] nel sureste de [[Nixeria]], Achebe destacó na escuela y ganó una beca pa los sos estudios de pregrado. Quedó esteláu coles cultures tradicionales africanes y les relixones del mundu, y empezó a escribir cuentos como estudiante universitariu. Dempués de graduase, trabayó pal Serviciu de Radiodifusión de Nixeria (NBS) y treslladóse a la metrópolis de [[Lagos]]. A finales de la década de 1950, ganó sonadía internacional pola so obra ''Tou se desmorona'' (1958), que describe cómo la civilización europea apoderar del mundu africanu y les influencies occidentales camuden la sociedá d'esti continente. Les sos noveles posteriores inclúin ''[[Allegraríame d'otra muerte]]'' (1960), ''[[Flecha de Dios]]'' (1964), ''[[Un home del pueblu]]'' (1966 ) y ''[[Formigueros de la sabana]]'' (1987) &lt;!--''[[No Longer at Ease]]'' (1960), ''[[Arrow of God]]'' (1964), ''[[A Man of the People]]'' (1966), y ''[[Anthills of the Savannah]]'' (1987)--&gt;. Achebe escribió les sos noveles n'inglés y defendió l'usu del inglés, la llingua de los colonizadores», na lliteratura africana. La so conferencia tituláu «Una imaxe d'África: El racismu en &quot;corazón de les tiniebles&quot; de Conrad» (1975), incluyó una famosa crítica de Joseph Conrad como «gran racista»; el testu de la conferencia foi darréu publicáu en ''The Massachusetts Review'' metanes ciertu discutiniu.

Cuando la rexón de [[Biafra]] dixebrar de Nixeria en 1967, Achebe convertir en defensor de la independencia de la nueva nación y actuó como'l so embaxador. La guerra afectó fondamente a la población de Biafra, y como la fame y la violencia tuvieron el so efeutu, Achebe fixo un llamamientu d'ayuda a los pueblos d'Europa y América. Dempués de que'l gobiernu de Nixeria retomara la rexón en 1970, Achebe arreyar en partíos políticos, pero llueu arrenunció, atayáu pola corrupción y l'elitismu del que foi testigu. Dempués de vivir nos Estaos Xuníos mientres dellos años na década de 1970, tornó a esti país en 1990 tres un accidente automovilísticu que lu dexó parcialmente discapacitáu.
Les noveles de Achebe, quien tenía los títulu de [[cacique]] igbo,{{Harvnp|Amobi|2013|p=}} centrar nes tradiciones de la sociedá igbo, l'efeutu de les influencies cristianes, y el choque ente los valores tradicionales africanos y occidentales mientres y dempués de la dómina colonial. El so estilu basar en gran midida na tradición oral igbo, y combina la narración direuta con representaciones de cuentos populares, proverbios y la oratoria. Tamién publicó una serie de cuentos, llibros pa neños, y coleiciones d'ensayos. Dende 2009 hasta la so muerte, desempeñóse como profesor de la Universidá David y Marianna Fischer y catedráticu d'Estudios Africanos de la [[Universidá Brown]] nos Estaos Xuníos.

== Biografía ==
Los padres de Achebe, Isaiah Okafo Achebe y Janet Anaenechi Iloegbunam, yeren conversos de la [[Protestantismu|ilesia protestante]] [[Church Mission Society]] (CMS) en Nixeria.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=3}} El padre de Achebe dexó de prauticar la relixón de los sos antepasaos, pero yera respetuosu de les sos tradiciones. El nome ensin embrivir de Achebe, Chinualumogu («Que Dios lluche nel mio favor»),{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=7}} yera una oración pola proteición y estabilidá divina.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=7}} La familia Achebe tenía otros cinco fíos vivos que los sos nomes amosaron la mesma fusión de pallabres tradicionales rellacionaes cola so nueva relixón: Frank Okwuofu, John Chukwuemeka Ifeanyichukwu, Zinobia Uzoma, Augustine Nduka y Grace Nwanneka.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=7}}

=== Primeros años ===
Achebe nació'l 16 de payares de 1930 como Albert Chinualumogu Achebe na llocalidá [[Pueblu igbo|igbo]] de Ogidi.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=7}} Los sos padres, Isaiah Okafo Achebe y Janet Anaenechi Iloegbunam Achebe, atopar nuna encruciada de la cultura tradicional y la influyencia cristiana; esto tuvo un impautu significativu nos neños, especialmente Chinualumogu. Dempués de la nacencia de la fía menor, la familia camudar a [[Ogidi, Anambra|Ogidi]], la ciudá ancestral de Isaiah Achebe, no que güei ye l'estáu d'[[Anambra]].{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=6}}

[[Ficheru:Nigeria linguistical map 1979-es.svg|thumb|350px|right|Mapa de los [[Idiomes de Nixeria|grupos llingüísticos]] de Nixeria. La patria de Achebe, la [[Igboland|rexón Igbo]] (arcaicamente solletráu ''Ibo''), atopar nel centru sur.]]

El [[cuentacuentos]] foi unu de les pilastres de la tradición igbo y una parte integral de la comunidá. La madre de Achebe y la so hermana Zinobia Uzoma cuntáron-y munches hestories, qu'él, como neñu, pidió en delles ocasiones. La so educación foi fomentáu polos colaxs que'l so padre colgara nes parés de la so casa, según los almanaques y numberosos llibros, incluyendo una adautación en prosa de ''[[A Midsummer Night's Dream]]'' (c. 1590) y una versión en igbo de ''[[El progresu del pelegrín]]'' (1678).{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=8, 16}} Chinua tamién esperó con anticipación los eventos tradicionales de l'aldega, como les frecuentes ceremonies mazcaraes, que recreó darréu nes sos noveles y cuentos.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=10-11}}

==== Educación ====
Achebe ingresó na Escuela Central St Philips en 1936. A pesar de les sos protestes, pasó una selmana na clase relixosa pa los neños pequeños, pero foi rápido trasladadó a una clase cimera cuando'l [[capellán]] de la escuela tomó nota de la so intelixencia.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=11}} Un maestru describir como l'estudiante coles meyores habilidaes d'escritura y llectura de la clase.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=14}} Tamién asistió selmanalmente a la [[escuela dominical]] y los servicios evanxélicos especiales que se celebraron mensualmente, de cutiu llevando'l bolsu del so padre.
Un discutiniu españó nuna d'estes sesiones, cuando los [[apóstata|apóstates]] de la nueva ilesia desafiaron el catequista sobre los principios del cristianismu. Achebe incluyó una escena d'esti incidente en ''[[Tou se desmorona]]''.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=12}}{{harvnp|Achebe|1994|pp=146–147}}

A la edá de doce años, dexó la so familia pa treslladase a la llocalidá de [[Nekede]], a cuatro quilómetros d'[[Owerri]]. Matriculóse como estudiante na Central School, onde enseñaba'l so hermanu mayor John.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=18}} En Nekede, Achebe adquirió un apreciu por [[Mbari]], un arte tradicional que trata d'invocar la proteición de los dioses al traviés de sacrificios simbólicos na forma d'escultures y colaxs.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=19}} En 1944, cuando llegó'l momentu de camudar a la escuela secundaria, Achebe pasó les pruebes d'accesu pal prestixosu Memorial Dennis Grammar School en [[Onitsha]] y el y l'entá más prestixosu Government College en [[Umuahia]].{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=22–23}}

Modeláu según la escuela pública británica y financiáu pola alministración colonial, el Government College fuera establecíu en 1929 pa educar a la futura élite de Nixeria.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=22-23}} Tenía estándares académicos rigorosos y foi puxantemente elitista, aceptando estudiantes namái sobre la base de les sos capacidaes.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=22-23}} El llinguaxe de la escuela yera l'inglés, non yá pal desenvolvimientu de la competencia, sinón tamién p'apurrir una llingua común pa los alumnos de distintos grupos llingüísticos nixerianos.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=30}} Achebe describir darréu como recibir la orde de «echar les sos distintes llingües maternes y comunicase nel idioma de los sos colonizadores».{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=30}} La regla aplicóse puramente y Achebe recuerda que'l so primer castigu yera por preguntar que pasen el xabón en igbo.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=30}}

Nel so primer añu, Achebe foi promovíu dos veces y terminó la escuela secundaria en namái cuatro años en llugar de los cinco previstos.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=25}} Achebe nun yera aptu pal réxime deportivu de la escuela y pertenecía a un grupu de seis alumnos particularmente estudiosos. Tan intensos yeren los sos vezos d'estudiu que'l direutor prohibió-yos la llectura de llibros d'estudiu de cinco a seis de la tarde (anque dexó otres actividaes y la llectura d'otros llibros).{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=26-27}}

Achebe empezó a esplorar la «maraviyosa biblioteca» de la escuela.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=26-27}} Ellí afayó'' [[Up From Slavery]]'' (1901) de [[Booker T. Washington]], l'autobiografía d'un antiguu esclavu d'Estaos Xuníos; A Achebe paeció-y murniu, pero amosó-y otra dimensión de la realidá».{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=26-27}} Tamién lleó noveles clásiques, como ''[[Los viaxes de Gulliver]]'' (1726), ''[[David Copperfield (novela)|David Copperfield]]'' (1850) y ''[[La isla de l'ayalga]]'' (1883), según cuentos de fazañes coloniales, como ''[[Allan Quatermain]]'' (1887) de [[H. Rider Haggard]] y ''[[Prester John (novela)|Prester John]]'' (1910) de [[John Buchan]]. Darréu Achebe recordó que, como llector «tomó partíu colos personaxes blancos contra los xabaces»{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=26-27}} ya inclusive desenvolvió un iñerizu contra los africanos. «L'home blancu yera bonu y razonable ya intelixente y valiente. Los xabaces esplegaos en contra d'él yeren siniestros y estúpidos o, a lo sumo, astuciosos. odiar fondamente».{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=26-27}}

==== Universidá ====
[[Ficheru:Ibadan street scene.jpg|thumb|right|Cai en [[Ibadan]], 2007.]]
En 1948, nel ámbitu de les preparaciones pa la independencia, inauguróse la primer universidá de Nixeria.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=34-36}} Conocida primeramente como University College (agora, [[Universidá de Ibadan]]), yera venceyada a la [[Universidá de Londres]]. Achebe llogró notes tan altes nel exame d'ingresu que foi almitíu como becariu mayor na primer sesión d'almisión de la universidá, con una beca pa estudiar medicina.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=34-36}} Foi mientres los sos estudios en Ibadan que Achebe empezó a convertise en críticu de la lliteratura europea sobre África. En lleendo ''Mister Johnson'' (1939) de [[Joyce Cary]] —sobre un nixerianu allegre que (ente otres coses) trabayaba pa un abusivu dueñu de tienda británicu— taba tan enoxáu pola semeya de los personaxes nixerianos na obra, yá seya como xabaces o bufones, que decidió convertise n'escritor.{{harvnp|JBHE|2001|p=28}} Achebe consideró'l so disgustu pol protagonista africanu como un signu de la inorancia cultural del autor.

Abandonó los sos estudios de medicina y pasó a la facutltad d'Artes pa estudiar inglés, hestoria y teoloxía.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=37}} El camudó traxo la perda de la so beca académica y tuvo que pagar los gastos de matrícula. Anque recibió una [[beca]] del gobiernu, la so familia tamién apurrió dineru por que pudiera siguir los sos estudios, y el so hermanu mayor Agustín apurrió'l dineru qu'acutara pa una visita a casa dende la llocalidá onde trabayaba como funcionariu públicu.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=38}} Dende la so creación, la universidá cuntaba con una destacada facultá d'Artes qu'incluyía munchos alumnos que se convirtieron n'escritores famosos, como'l [[Premiu Nobel de Lliteratura|Premiu Nobel]] [[Wole Soyinka]], el poeta y dramaturgu [[John Pepper Clark]], y el poeta [[Christopher Okigbo]].{{harvnp|July|1987|p=64}}{{harvnp|Laurence|2001|p=viii}} Otru escritor famosu qu'estudió nesta universidá nos años 1950, anque na facultá de ciencies naturales, yera [[Elechi Amadi]].

En 1950, Achebe escribió un ensayu tituláu «Polar Undergraduate» pal ''University Herald'' que marcó'l so debú como autor y na qu'utilizó ironía y humor pa celebrar la puxanza intelectual de los sos compañeros de clase.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=39}} Siguieron otros ensayos y cartes sobre la filosofía y la llibertá nel mundu académicu, dalgunos de los cualos fueron publicaos en ''The Bug'', otra revista del campus.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=40}} Desempeñóse como editor del ''Herald'' mientres l'añu escolar 1951-1952.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=46}}

Mientres na universidá, Achebe escribió'l so primer cuentu, «In a Village Church», que combina detalles de la vida rural de Nixeria coles instituciones ya iconos cristianos, un estilu que tamién apaez en munches de les sos obres posteriores.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=42}} Otros cuentos qu'escribió mientres la so estancia en Ibadan —incluyendo «The Old Order in Conflict with the New» y «Dead Men's Path»— esaminen los conflictos ente la tradición y la [[modernidá]] cola mirada puesta nel diálogu y la comprensión ente dambos llaos.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=49}} Cola llegada del profesor Geoffrey Parrinder, quien enseñó relixón comparativa, Achebe empezó a esplorar el campu de la hestoria del cristianismu y les relixones tradicionales africanes.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=38}}

Dempués de concluyir los exámenes finales en 1953, Achebe recibió un grau de segunda clase. Sacudíu por non recibir el más altu nivel, taba indecisu como proceder dempués de la graduación. Tornó al so pueblu natal de Ogidi pa cavilgar sobre les sos opciones.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=50–52}}

=== Enseñanza y producción ===
Mientres meditaba sobre posibles trayectories profesionales, Achebe recibió la visita d'un amigu de la universidá quien la convenció de solicitar el puestu de profesor d'inglés na escuela Merchants of Light n'[[Oba (Nixeria)|Oba]]. Yera una institución esgonciada con una infraestructura decrépita y una escasa biblioteca; la escuela fuera construyida no que los residentes llamaron un monte malu», un llote de tierra frecuentáu por espíritus contrarios según creíase.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=53}} Más tarde, en ''Tou se desmorona'', Achebe describió un llugar similar, llamáu «monte malu», que se concede a los misioneros cristianos pa construyir la so ilesia.{{harvnp|Achebe|1994|p=}}{{refn|group=n|El monte malu» ye un llugar onde se tiren los ximielgos (consideraos una abominación pola comunidá) a morrer. Como los misioneros perseveran, a pesar del so allugamientu, llogren convencer a dalgunos na comunidá que la superstición nun ye xustificada.{{harvnp|Achebe|1994|p=}}}}

Como profesor encamentó a los sos estudiantes a lleer enforma y ser orixinal nel so trabayu.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=55}} Viendo que los sos estudiantes nun teníen accesu a los periódicos qu'él lleera mientres los sos estudios, punxo'l so propiu periódicu a disposición de toos na aula. Enseñó en Oba mientres cuatro meses, pero cuando en 1954 surdió una oportunidá pa trabayar pol [[Federal Radio Corporation of Nixeria|Nigerian Broadcasting Service]] (NBS), dexó la escuela y treslladóse a [[Lagos]].{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=56}}

[[Ficheru:Lagos Island.jpg|thumb|right|[[Lagos]] en 2007.]]

El NBS, una rede radiofónica creada pol gobiernu colonial en 1933,{{Harvnp|Radio Nixeria|p=}} asignar al departamentu de plátiques» (''Talk Department'') a preparar guiones pa les emisiones. Esti trabayu ayudólu a apoderar los sutiles matices ente'l llinguaxe faláu y escritu, una habilidá qu'utilizó más tarde pa escribir diálogos realistes nes sos noveles.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=57}}

Mientres en Lagos, Achebe empezó a trabayar nuna novela. Esto foi un retu yá que esistía bien poca ficción africana escrita n'inglés, anque ''Palm-Wine Drinkard'' (1952) d'[[Amos Tutuola]] y ''People of the City'' (1954) de [[Cyprian Ekwensi]] yeren esceiciones notables. Magar apreciaba la obra de Ekwensi, Achebe yá s'esforció a desenvolver el so propiu estilu, entá cuando taba dando entamu a la creación de la lliteratura novelística de Nixeria.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=62}} La visita a Nixeria de la [[Sabela II del Reinu Xuníu|reina Sabela II]] en 1956 fixo resurdir los problemes del colonialismu y de la política, y foi un momentu significativu pa Achebe.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=60}}

Tamién en 1956 foi escoyíu a ingresar a la escuela del personal (Staff School) al cargu de la [[British Broadcasting Corporation]] (BBC). El so primer viaxe fora de Nixeria constituyó una oportunidá p'avanzar les sos habilidaes téuniques de producción, y solicitar comentarios retroalimentativos sobre la so novela (que más tarde estremó en dos llibros). En Londres conoció al novelista Gilbert Phelps, a quien fixo lleer el manuscritu. Phelps amosó gran entusiasmu, y ufiertó presentar el manuscritu al so editorial. Achebe tornó, aportunando que la obra precisaba más trabayu.{{harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=62}}

=== ''Tou se desmorona'' ===
{{AP|Tou se desmorona}}
De vuelta en Nixeria, Achebe poner a revisar y editar la so novela (agora titulada ''Things Fall Apart'', tomada d'una frase del poema «[[The Second Coming]]» de [[W. B. Yeats]]). Cortó la segunda y tercer seición del manuscritu, dexando namái la hestoria d'un granxeru de [[ñame]] llamáu Okonkwo que vivió mientres la colonización de Nixeria. Añadió seiciones, ameyoró dellos capítulos y reestructuró la prosa. En 1957 lo esculpiera al so gustu y decidió aprovechase d'un anunciu qu'ufiertó un serviciu de mecanografía n'Inglaterra. Unvió l'únicu exemplar del manuscritu (xunto cola cuota de ₤ 22) a la empresa en Londres. N'esperando dellos meses ensin recibir noticia dalguna del serviciu de mecanografía, Achebe empezó a esmolecese. Como'l so xefe na [[Nixeria Broadcasting Service|NBS]], Angela Beattie, diba a Londres pa les sos vacaciones añales, pidir que visitara la empresa. Ella facer, y con enoxu esixó saber la razón porque'l manuscritu había quedáu ignoráu na esquina de la oficina. La compañía unvió rápido una copia mecanografiada a Achebe. La intervención de Beattie foi crucial pa siguir como escritor. Si la novela s'hubiera perdida, dixo más tarde, «taría tan desanimáu que probablemente abandonaría por completu».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=63}}

[[Ficheru:Things Fall Apart books 02.jpg|thumb|left|una pila de la edición de 1994 de ''[[Things Fall Apart]]''.]]

En 1958, Achebe unvió la so novela al axente encamentáu por Gilbert Phelps en Londres, quien la mandó a delles cases editoriales; dalgunos refugar de momentu, alegando que la ficción creada por escritores africanos nun tenía potencial de mercáu.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=65}} Finalmente llegó a la oficina d'[[editorial Heinemann|Heinemann]], onde los executivos teníen ciertes duldes hasta qu'unu de los sos asesores educativos, Donald MacRae —quién acababa de tornar d'un viaxe al traviés d'África occidental— lleó la novela y forzó una decisión favorable col siguiente sucinto informe: «Esta ye la meyor novela que lleí dempués de la guerra».&lt;ref&gt;Hill, Alan (1991). Citáu en Petersen, reimpreso en Ezenwa-Ohaeto, p. 65.&lt;/ref&gt;

El 17 de xunu de 1958, Heinemann publicó 2000 exemplares de tapa dura de ''Tou se desmorona''. Según Alan Hill, emplegáu del editorial nesti momentu, la empresa nun tocó nin una pallabra» al preparar la publicación.&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 65.&lt;/ref&gt; El llibru foi bien recibíu pola prensa británica y llogró crítiques positives del críticu lliterariu [[Walter Allen]] y del novelista [[Angus Wilson]]. Al los trés díes de la so publicación ''[[The Times Literary Supplement]]'' escribió que'l llibru «realmente llogra representar la vida tribal dende adientro». ''[[The Observer]]'' calificar como «una escelente novela», y la revista lliteraria ''[[Time and Tide (revista)|Time and Tide]]'' afirmó que «l'estilu del señor Achebe ye un modelu pa los aspirantes».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, pp. 65–66.&lt;/ref&gt;

En Nixeria, la novela tuvo una acoyida inicial mista. Al tratar de promover el llibru n'África Occidental, los esfuercios de Alan Hill fueron dacuando recibíos con escepticismu y ridículu. La facultá de la Universidá de Ibadan atopó prestáu la idea de qu'una novela escrita por un ex alumnu pudiera valir la pena.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=68}} Otros fueron más positivos; una crítica na revista ''Black Orpheus'' afirmó que &quot;Nel so conxuntu, el llibru crea una imaxe tan vívida de la vida ibo que la trama y los personaxes nun son más que símbolos que representen una forma de vida irrevocablemente perdida na memoria viva&quot;.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=69}}

En ''Tou se desmoronó'', el protagonista Okonkwo llucha col legáu del so padre —un deldor vagu, aficionáu a tocar la flauta— según los entueyos y contradicciones que surden cola llegada de los misioneros blancos al so pueblu, Umuofia.{{Harvnp|Achebe|1994|p=4}} Al esplorar el campu del conflictu cultural, sobremanera l'alcuentru ente la tradición igbo y la doctrina cristiana, Achebe vuelve a les temes de los sos cuentos anteriores que surdieron de los sos propios antecedentes.

''Tou se desmorona'' convertir n'unu de los llibros más importantes de la [[lliteratura africana]].{{Harvnp|Booker|2003|p=xvii}} La so venta global superó los ocho&amp;nbsp;millones d'exemplares y foi traducíu a cincuenta idiomes, polo que Achebe puede considerase l'escritor africanu más traducíu de too los tiempos.{{Harvnp|Yousaf|2003|p=34}}{{Harvnp|Ogbaa|1999|p=5}}

En reconocencia del so calter universal, la obra foi incluyida na coleición de la [[Los 100 meyores llibros de tolos tiempos, según el Club de Llibros de Noruega|Biblioteca Mundial]] «propuesta per cien escritores orixinarios de cincuenta y cuatro países distintos, compilado y entamáu en 2002 pol Club del Llibru Noruegu. Esta llista constitúi un esfuerciu de reflexar la lliteratura mundial, con llibros provenientes de tolos países, cultures y periodos».

[[Wole Soyinka]], el premiu Nobel nixerianu, describió la obra como «la primer novela n'inglés que faló dende l'interior del calter africanu, en llugar de retratar al africanu como un exóticu, como l'home blancu suel velo».{{Harvnp|JBHE|2001|p=28}}

=== Matrimoniu y familia ===
Nel mesmu añu de la publicación de ''Tou se desmorona'', Achebe foi promovíu nel senu del NBS y puestu al cargu de la cobertoria de la rexón oriental de la rede. Treslladóse a [[Enugu]] y empezó a trabayar nes sos xeres alministratives. Ellí conoció a Christiana Chinwe (Christie) Okoli, una muyer orixinaria de la rexón qu'acabó de xunise al personal del NBS. Parolaron per primer vegada cuando ella traxo a la so atención una discrepancia de pagu con una de los sos colegues que fuera contratáu simultáneamente. Poco dempués, al ser hospitalizáu por una apendicectomía, ella sorprendióse cuando Achebe visitar con regalos y revistes.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=67–68}}

Achebe y Okoli afondaron el so novialgu nos siguientes años y el 10 de setiembre 1961 cásase na Capiya de la Resurrección nel campus de la Universidá de Ibadan.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=85}} Christie Achebe describió'l so matrimoniu como una rellación d'enfotu y entendimientu mutuu; Delles tensiones surdieron al entamu del matrimoniu, por cuenta de conflictos venceyaos a la comunicación y atención mútua. Sicasí, a midida que maureció la rellación, dambos esforciáronse p'afaese l'unu al otru.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=86}}

El so primer fíu, una fía llamada Chinelo, nació'l 11 de xunetu 1962. Tuvieron un fíu, Ikechukwu, el 3 d'avientu de 1964, y otru fíu llamáu Chidi, el 24 de mayu 1967. Cuando los neños empezaron a asistir a la escuela en Lagos, los sos padres tuvieron esmolecíos pola visión del mundu —particularmente con al respective de prexuicios raciales— espresada na escuela, especialmente polos profesores, na so mayoría blancos, y los llibros escolares que presentaben una visión prejuiciada de la vida africana.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=105}} Pa encetar delles d'estes esmoliciones, Achebe publicó'l so primer llibru pa neños, ''Chike and the River'' en 1966.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=112}} El 7 de marzu de 1970, dempués de la [[Guerra de Biafra]], los Achebes tuvieron otra fía llamada Nwando.{{refn|group=n|Nwando Achebe convertir na autora de dellos llibros incluyendo: {{cita publicación |nome=Nwando|apellíu=Achebe|url=http://www.iupress.indiana.edu/catalog/product_info.php?cPath=1037_3025_3707&amp;products_id=406796 |títulu=The Female King of Colonial Nixeria |editorial=Indiana University Press}} y {{cita publicación |nome=Nwando|apellíu=Achebe|url=http://www.heinemann.com/products/Y07078.aspx |títulu=Farmers, Traders, Warriors, and King |editorial=Heinemann}}}} Cuando se-y preguntar alrodiu de la so familia Achebe afirmó: «Hai poques coses más importante que la mio familia».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=155}} Tuvieron seis nietos: Chochi, Chinu, Chidera, C.J. (Chinua Jr.), Nnamdi y Zeal.

=== ''Allegraríame d'otra muerte'' y viaxes becarios ===
En 1960 cuando entá yeren novios, Achebe dedicó la so segunda novela, ''[[Allegraríame d'otra muerte]]'' (''No Longer at Ease''), a Christie Okoli. El llibru trata d'un funcionariu envueltu na corrupción de Lagos. El protagonista ye Obi, nietu de Okonkwo, el personaxe principal de ''Tou se desmorona''.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=77}} Basándose na so propia estancia na ciudá, Achebe describe les esperiencies de Obi en Lagos pa reflexar los retos qu'enfrenta la nueva xeneración nel estragal de la [[Historia de Nixeria#La Independencia|independencia de Nixeria]]. Obi vese atrapáu ente les mires de la so familia, la so cla, el so pueblu natal, y la sociedá polo xeneral. Ye entartalláu por estes fuercies (como'l so güelu primero qu'él) y alcuéntrase encarceláu por sobornu. Dempués d'amosar la so comprendoria pa retratar la cultura tradicional igbo na primer novela, Achebe demostró la so capacidá de retratar la vida nixeriana moderna na segunda.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=78}}

[[Ficheru:Swahili-es.svg|thumb|275px|right|Mapa de la distribución de los falantes del [[idioma suaḥili]].]]

Nesti mesmu añu foi-y concedíu una [[Fundación Rockefeller|beca Rockefeller]] pa viaxar mientres seis meses, un fechu que consideró «el primer beneficiu importante de la mio carrera d'escritor»;&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 79.&lt;/ref&gt; Achebe decidió viaxar per [[África Oriental]]. Un mes dempués de la independencia de Nixeria, viaxó a [[Kenia]], onde tuvo qu'enllenar un formulariu d'inmigración y marcar el caxellu indicando la so pertenencia étnica: européu, asiáticu, árabe, o otru. Conmocionáu y ablayáu por trate forzáu na identidá «otru», atopó la situación «cuasi risondera» y llevóse un formulariu adicional como alcordanza.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=79}} Siguiendo'l so viaxe por [[Tanganica (colonia)|Tanganica]] y [[Zanzíbar]] (agora xuníos nel estáu de [[Tanzania]]), sintióse atayáu pola actitú [[paternalismu|paternalista]] que reparó ente los emplegaos de los hoteles y les élites sociales non africanes.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=80}}

Nel so viaxe, Achebe afayó que'l [[idioma suaḥili|suaḥili]] convirtiérase nuna llingua africana importante. Los programes de radio tresmitir en suaḥili, y el so usu taba bien estendíu nos países que visitó. Sicasí, reparó tamién «apatía» ente la población con al respective de la lliteratura escrita en suaḥili.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=81}} Atopar col poeta [[Shaaban bin Robert|Sheikh Shaaban Robert]], que se quexó de les dificultaes que tuvo qu'enfrentar pa poder publicar la so obra en lengua swahili.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=81}}

En [[Rhodesia del Norte]] (agora [[Zambia]]), Achebe atopóse sentáu nuna seición reservada pa blancos del autobús a [[Victoria Falls]]. Al ser entrugáu pol cobrador porque taba sentáu na parte delantera, respondió, «si tienes de sabelo, vengo de Nixeria, y ellí sentámonos onde nos gusta nel autobús»&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 83.&lt;/ref&gt; Al llegar a les [[Catarata Victoria|tabayones]], foi aclamáu polos viaxeros negros del bus, pero atristayó-y la incapacidá d'aguantar la política de [[segregación racial|segregación]] naquel momentu.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=83}}

Dos años más tarde, Achebe salió nuevamente de Nixeria —esta vegada como parte d'una beca p'artistes creativos concedida por [[UNESCO]]— y viaxó a Estaos Xuníos y [[Brasil]]. Axuntar con un númberu d'escritores d'Estaos Xuníos, incluyendo los novelistes [[Ralph Ellison]] y [[Arthur Miller]].{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=97}} En Brasil, axuntar con dellos otros autores, con quien paroló sobre les dificultaes d'escribir n'idioma portugués. Achebe amosóse esmolecíu que la vibrante lliteratura d'esta nación pudiera perdese si dexar de traducila a un idioma más llargamente faláu.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=98}}

=== «Voice of Nixeria» y la serie «African Writers» ===
Cuando tornó a Nixeria, Achebe foi promovíu a la posición de Direutor d'Espardimientu Esternu nel NBS. Una de les sos primeres xeres foi de contribuyir a crear la rede de [[Voice of Nixeria]], la estación oficial de radiodifusión internacional de Nixeria. La estación —que tresmitió la so primer emisión nel día del [[Añu Nuevu]] de 1962— plantegó caltener una perspeutiva oxetiva mientres l'aturbolinada dómina darréu dempués de la independencia.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp= 87–88}} Esta oxetividá foi puesta a prueba cuando'l primer ministru de Nixeria [[Abubakar Tafawa Balewa]] declaró l'estáu d'emerxencia na rexón occidental en respuesta a una serie de conflictos ente los funcionarios de dellos partídos. Achebe fíxose murniu pol silenciamiento de la oposición política y la evidencia de corrupción.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=89}}

En 1962 asistió a una [[Conferencia d'escritores africanos|conferencia d'escritores africanos n'inglés]] na [[Universidá Makerere]] de [[Kampala]], [[Uganda]]. Axuntar con figures importantes nel mundu lliterariu africanu y mundial, ente ellos el poeta de Ghana [[Kofi Awoonor]], el dramaturgu y poeta nixerianu [[Wole Soyinka]], y l'autor y poeta norteamericanu [[Langston Hughes]]. Unu de les temes que s'aldericaron yera de determinar si'l términu «[[lliteratura africana]]» tendría d'incluyir a les obres que surdieron de la [[diáspora africana]], o namái les que fueron creaes polos autores viviendo nel continente africanu. Achebe señaló que nun yera «una cuestión bien importante»,&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 89.&lt;/ref&gt; y que los estudiosos fadríen bien n'esperar hasta que se produza un cuerpu d'obres lo suficientemente grande pa xulgar. Al escribir sobre la conferencia en delles revistes, Achebe aclamar como un finxu pa la lliteratura d'África, y destacó la importancia del sentíu de comunidá ente les voces aisllaes nel continente y más allá.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=89–90}}

[[Ficheru:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|left|Achebe escoyó la novela ''Nun llores, Neñu'' (''Weep Not, Child'') de [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] como unu de los primeros títulos de l'[[African Writers Series]] de Heinemann.]]

Mientres en Makerere, pidióse-y que lleera la novela ''Weep Not, Child'' (''[[Nun llores, neñu]]''), escrita pol estudiante kenianu James Ngugi, darréu conocíu como [[Ngugi wa Thiong'o]]. Quedó impresionáu y mandar a Alan Hill en Heinemann, que la publicar dos años más tarde, coincidiendo cola so llinia rústica de llibros d'escritores africanos. Hill señaló que se creó esta serie pa remediar una situación na que los editores británicos «namái consideraron África Occidental como un llugar pa vender los llibros». Achebe foi escoyíu como Editor Xeneral de la serie [[African Writers]], que se convirtió nuna fuercia significativo n'espublizar la [[Lliteratura africana#Lliteratura post-colonial|lliteratura postcolonial]] d'África al restu del mundu,{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=90–92}} y siguió nesta capacidá hasta 1972.{{Harvnp|Bello-Kano|2013|p=}}

A midida que creció la disponibilidad d'estes obres, empezaron a floriar les crítiques y los ensayos sobre la lliteratura africana, especialmente n'Europa. Resentiendo la fola de comentarios qu'anubrió'l so país natal, Achebe publicó un ensayu tituláu «Where Angels Fear to Tread» («Onde los ánxeles nun s'aventuren») nel númberu d'avientu de 1962 de ''Nixeria Magacín''. Nello refiertó a los que criticaron a los escritores africanos dende fora, afirmando que: «naide puede entender a otru que'l so llinguaxe nun fala (y &quot;llinguaxe&quot; equí nun significa a cencielles les pallabres, sinón tola cosmovisión d'un home)».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=94}}

=== ''Flecha de Dios'' ===
La tercer novela de Achebe, ''Flecha de Dios'' (''Arrow of God''), publicar en 1964. Al igual que los sos predecesores, la obra esplora les interseiciones de la tradición igbo y el cristianismu européu. Asitiada nel pueblu de Umuaro al entamu del sieglu XX, la novela cunta la hestoria de Ezeulu, un sumu sacerdote de Ulu. Impresionáu pola fuercia de la intervención británica na zona, ordena al so fíu a aprender el secretu de los estranxeros. Como Okonkwo en ''Tou se desmorona'' y Obi en ''Allegraríame d'otra muerte'', Ezeulu vese consumíu pola traxedia resultante.

La idea pa la novela vieno en 1959, cuando Achebe escuchó la hestoria d'un sumu sacerdote encarceláu por un funcionariu distrital.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=70}} La so inspiración creció un añu más tarde, al ver una coleición d'oxetos igbo escavaos na zona pol [[arqueólogu]] [[Charles Thurstan Shaw|Thurstan Shaw]]; Achebe sorprender pola sofisticación cultural de los artefautos. Cuando un conocíu amosó-y una serie de documentos de funcionarios coloniales —daqué asemeyáu a la obra ficticia ''Pacification of the Primitive Tribes of the Lower Niger'' (&quot;Pacificación de les tribus primitives del Níxer So&quot;), a que se fai referencia a la fin de ''Tou se desmorona''—, Achebe combinó estos filos de la hestoria y empezó a trabayar en ''Flecha de Dios'' en serio.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=75}} Al igual que los sos trabayos anteriores, ''Flecha de Dios'' foi rotundamente emponderada pola crítica.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=99}} Publicóse una edición revisada en 1974 pa correxir lo que Achebe denominó «ciertes debilidaes estructurales».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=187}}

L'escritor d'Estaos Xuníos [[John Updike]] espresó la so almiración nuna carta a Achebe, y mentó la so sorpresa pola repentina cayida del protagonista de ''Flecha de Dios''. Emponderó la valentía del autor al escribir «una conclusión que pocos novelistes occidentales escurriríen».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 105.&lt;/ref&gt; Achebe respondió suxiriendo que l'héroe individualista yera rara na lliteratura africana, dada los sos raigaños na vida comuñal y el grau en que los personaxes son «suxetos a fuercies non humanes nel universu».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 106.&lt;/ref&gt;

=== ''Un home del pueblu'' ===
La novela ''Un home del pueblu'', que s'espublizó en 1966, ye una sátira aveseda asitiada nun Estáu africanu ensin nome qu'acaba d'algamar la independencia. La novela sigue a un profesor llamáu Odili Samalu de l'aldega de Anata que s'opón a Nanga, un ministru de Cultura corruptu, pola so curul nel parllamentu. En lleendo una copia antemanada de la novela, l'amigu de Achebe [[John Pepper Clark]] afirmó: «Chinua, [agora] ''sé'' que yes un profeta. ¡Tou nesti llibru asocedió sacante'l golpe militar!».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=109}}

Poco dempués, el mayor nixerianu [[Chukwuma Kaduna Nzeogwu]] tomó control de la rexón norte del país como parte d'un intentu de golpe d'estáu más ampliu. Sicasí, los comandantes militares n'otres rexones fracasaron nel intentu y la combalechadura foi reprimida pola fuercia. Poco dempués producióse una masacre de trés mil persones orixinaries de la rexón oriental pero que vivieron nel norte, y en Lagos empezaron a escuchase noticies d'otros ataques contra los igbos.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=115}}

El desenllaz de la novela llamó l'atención de los militares qu'abarruntaben que Achebe tuvo conocencia previa del golpe. Al recibir noticia de la persecución, unvió a la so esposa, que taba embarazada, y los sos fíos nun barcu sórdido por una serie de regueros escondíos al bastión de los igbo en [[Port Harcourt]]. Llegaron ensin incidentes, anque Christie sufrió una [[albuertu involuntariu]] a la fin de la xornada. Poco dempués Chinua axuntar con ellos en Ogidi. Estes ciudaes taben a salvo de les incursiones militares porque s'atopaben nel sureste y formaben parte de la rexón que se secesionó darréu.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=117}}

Cuando la familia habíase reasentado en [[Enugu]], Achebe y el so amigu [[Christopher Okigbo]] fundaron la editorial Citadel Press coles mires d'ameyorar la calidá y aumentar la cantidá de la lliteratura disponible pa los llectores más nuevos. Una de les sos primeres presentaciones foi un llibru tituláu ''How the Dog was Domesticated'', que Achebe revisó y reescribió, convirtiéndolo nuna alegoría complexa de la balasma política del país. El so títulu final foi ''How the Leopard Got His Claws''.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=125}} Años más tarde, un oficial de la intelixencia de Nixeria dixo a Achebe que «de toles coses que salieron de Biafra, esi llibru foi'l más importante».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 154.&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Biafra independent state map-en.svg|thumb|right|Mapa de la secesión de [[Biafra]].]]

=== Guerra de Biafra ===
En mayu de 1967, la rexón del sureste de Nixeria dixebrar pa formar la república de [[Biafra]]; en xunetu los militares nixerianos empecipiaron la campaña militar pa reprimir lo que consideraben una rebelión illegal. El sociu de Achebe, [[Christopher Okigbo]] —que se convirtiera nun amigu cercanu de la familia y especialmente de Ikechukwu, el fíu de Achebe— se enroló nel exércitu secesionista, mientres siguía col trabayu na prensa. La casa de Achebe foi bombardiada una tarde; como Christie llevárase los neños a visitar a la so madre enferma, les úniques víctimes yeren los llibros y papeles de Achebe. La familia Achebe escapó por pocu'l desastre en delles ocasiones mientres la guerra. Cinco díes dempués del bombardéu, Christopher Okigbo finó nel frente de guerra.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=124–129}} Achebe foi bien conmocionáu pola perda del so amigu; En 1971 escribió «Dirge for Okigbo» (Aciagu pa Okigbo), orixinalmente nel [[idioma igbo]], y darréu traducíu al inglés.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=129}}

A midida que la guerra intensificóse, la familia Achebe viose forzáu a abandonar Enugu pa treslladase a [[Aba (Nixeria)|Aba]], la capital de Biafra. A pesar del acercamientu del baturiciu, siguió escribiendo, pero la mayor parte del so trabayu creativu mientres la guerra tomó la forma de poesía. El formatu más curtiu yera una consecuencia de vivir nuna zona de guerra. «Puedo escribir poesía», dixo, «daqué curtiu, intensu más acorde col mio estáu d'ánimu&amp;nbsp;... Tou esto que se ta creando nel contestu de la nuesa llucha».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 149.&lt;/ref&gt; Munchos d'estos poemes fueron recoyíos nel so llibru ''Beware, Soul Brother'' (1971). Una de les sos obres más famoses, «Refugee Mother and Child» («Madre y neñu refuxáu»), trata del sufrimientu y sentíu de perda que lu arrodiaben. Comprometíu cola promesa de Biafra, aceptó una solicitú pa sirvir como embaxador nel estranxeru, y tornó una invitación del Programa d'Estudios Africanos de la [[Universidá Northwestern]] nos Estaos Xuníos. Achebe viaxó a munches ciudaes d'Europa, incluyendo Londres onde siguió'l so trabayu cola serie African Writers en Heinemann.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=124–133}}

Mientres la guerra, les rellaciones ente los escritores en Nixeria y Biafra fueron tirantes. En Londres, Achebe y [[John Pepper Clark]] tuvieron una tirante confrontación sobre les sos posiciones opuestes nel conflictu. Achebe esixó que la editorial retire la dedicación a Clark en ''Un home del pueblu''. La so amistá y la dedicación fueron restauraes años más tarde.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=134}} Mentanto, el so contemporaneu [[Wole Soyinka]] foi encarceláu por haber se aconceyáu con funcionarios de Biafra, y pasó munchos años na cárcel. Falando en 1968, Achebe, dixo: «La situación de Nixeria paezme insostenible. Si yo fuera un nixerianu, creo que taría na mesma situación que Wole Soyinka —na cárcel».&lt;ref name=&quot;Quoted1&quot;&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 137.&lt;/ref&gt;

El gobiernu de Nixeria, sol lideralgu del xeneral [[Yakubu Gowon]], foi sofitáu pol [[gobiernu británicu]] y les dos naciones caltuvieron una una fuerte asociación comercial.{{Harvnp|Yousaf|2003|p=88}} Al encetar les causes de la guerra en 1968, Achebe criticó a les fuercies políticu y militar nixerianes poles que Biafra viose forzáu a secesionar. Enmarcó'l conflictu en términos del pasáu colonial del país. L'escritor en Nixeria, dixo, «afayó que la independencia, que'l so país supuestamente había consiguíu, yera totalmente ensin conteníu. L'antiguu maestru blancu inda tenía los poder... Adquiriera un puñáu de títeres negros pa faer el so trabayu puercu por una comisión».&lt;ref name=&quot;Quoted1&quot;/&gt;

[[Ficheru:Flag of Biafra.svg|thumb|left|Bandera de la [[república de Biafra]].]]

Les condiciones en Biafra empeoraron mientres siguió la guerra. En setiembre de 1968, la ciudá de Aba cayó al exércitu nixerianu y Achebe, una vegada más se camudó cola so familia, esta vegada a [[Umuahia]], onde'l gobiernu de Biafra treslladárase. Foi escoyíu a presidir l'acabante formar Comité d'Orientación Nacional (National Guidance Committee) encargáu de redactar los principios y les idees pa la era de la posguerra.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=138–140}} En 1969, el grupu completó un documentu tituláu ''Los Principios de la Revolución de Biafra'' (''The Principles of the Biafran Revolution''), que se publicar darréu como ''[[Declaración de Ahiara|La declaración de Ahiara]]'' (''The Ahiara Declaration'').{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=146}}

N'ochobre del mesmu añu, Achebe xunir a los escritores Cyprian Ekwensi y [[Gabriel Okara]] nuna xira polos Estaos Xuníos pa crear conciencia sobre la grave situación en Biafra. Visitaron trenta universidaes y realizaron innumberables entevistes. Mientres nel sur d'Estaos Xuníos, Achebe enterar por primer vegada d'[[Igbo Landing]], una hestoria real sobre un grupu de cautivos igbo que decidieron afogase en 1803 —en llugar de soportar la brutalidá de la esclavitú— dempués de sobrevivir el tresporte a [[Georgia (Estaos Xuníos)]].{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=150}}{{Harvnp|Powell|2004|p=}}

L'empiezu de 1970 vio'l fin del Estáu de Biafra. El 12 de xineru, l'exércitu de Biafra rindir a Nixeria y Achebe tornó cola so familia a Ogidi, onde atoparon que la so casa fuera destruyida. Acceptó un emplegu na [[Universidá de Nixeria]] en [[Nsukka]] y somorguióse de nuevu nel mundu académicu. Sicasí, nun pudo aceptar invitaciones a otros países, porque'l gobiernu nixerianu revocó'l so pasaporte pol so sofitu a Biafra.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=158-160}}

=== Academia de posguerra ===
Dempués de la guerra, Achebe participó na fundación de dos revistas: la revista lliteraria ''Okike'', un foru pal arte, la ficción y la poesía africana; y ''Nsukkascope'', una publicación interna de la Universidá (lema: «Devastador, desacobardáu, brutal y verdaderu»).{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=162}} Más tarde, Achebe y el comité de ''Okike'' fundaron otra revista cultural, ''Uwa Ndi Igbo'', p'amosar la tradición oral y los cuentos nativos de la comunidá igbo.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=225}} En febreru de 1972, publicó ''Girls at War'', una coleición de cuentos que cubre'l periodu dende los sos díes estudiantiles hasta'l recién derramamiento de sangre. Yera'l llibru númberu 100 na serie African Writers de Heinemann.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=166}}

[[Ficheru:Umass Amherst Chapel &amp; Library in the evening.jpg|thumb|right|La [[Universidá de Massachusetts Amherst]] na nueche.]]

Más tarde nesi añu, la [[Universidá de Massachusetts Amherst]] ufiertó una cátedra a Achebe, y la familia treslladóse a Estaos Xuníos. A los so fía menor nun la gustaba dir al xardín d'infancia y la familia llueu s'enteró de que la so frustración taba venceyáu al llinguaxe. Achebe ayudar a enfrentar la esperiencia ayena» (como lo llamaba) cuntando hestories mientres los viaxes n'automóvil a la escuela.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=174}}

Al presentar les sos clases a una amplia variedá d'estudiantes (enseñaba namái una clase, a una gran audiencia), empezó a estudiar les perceiciones sobre África na erudición occidental: «África nun se paez a cualesquier otru llugar que conozan ... nun hai persones reales nel continente negru, namái ''fuercies'' qu'operen; y la xente nun fala nengún idioma intelixible, namái urnien, demasiáu ocupaos a saltar enriba y embaxo en frenesí».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 174.&lt;/ref&gt;

==== Les crítiques a Conrad ====
Achebe espandió estes crítiques al presentar la so «Conferencia de Canciller», ''[[Una imaxe d'África: racismu en «El corazón de les tiniebles» de Conrad]]'', en Amherst el 18 de febreru de 1975. Denunciando [[Joseph Conrad]] como «un gran racista»,{{Harvnp|Achebe|1989|p=8}} Achebe afirmó que la [[El corazón de les tiniebles famosa novela]] de Conrad deshumaniza a los africanos, al representar a África como «un campu de batalla metafísica desprovista de toa humanidá reconocible, na que l'européu analayando entra al so propiu riesgu».{{Harvnp|Achebe|1989|pp=1-20}}

Achebe tamién esaminó una cita d'[[Albert Schweitzer]], el [[Premiu Nobel de la Paz]] de 1952: «Esti estraordinariu misioneru, Albert Schweitzer, que sacrificó brilloses carreres na música y la teoloxía n'Europa pa una vida de serviciu a los africanos na mesma zona que describe Conrad, personifica l'ambivalencia. Nun comentariu citáu con frecuencia, Schweitzer diz: &quot;L'africanu ye de fechu el mio hermanu, pero'l mio hermanu menor&quot;. Y asina dio en construyir un hospital apropiáu a les necesidaes de los hermanos menores coles normes d'hixene que recuerden a la práutica médica nos díes primero que llegó a esistir la teoría de los xermes de la enfermedá».{{Harvnp|Achebe|1989|p=7}} Dalgunos sorprendiéronse de que Achebe desafiaría un home reconocíu como modelu del lliberalismu occidental y tan honráu nel Occidente pola so reverencia pola vida».

La conferencia provocó una nube de discutiniu, inclusive mientres la receición darréu dempués de la charra. Munchos profesores d'inglés na audiencia taben cafiantes polos sos comentarios; un vieyu profesor, según consta, averar a él y díxo-y: «¿Cómo te atreves!»,&lt;ref name=&quot;QEO 191&quot;&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 191.&lt;/ref&gt; y alloñóse. Otru suxirió que Achebe «nun tenía sentíu del humor»,&lt;ref name=&quot;QEO 191&quot;/&gt; pero varios díes dempués Achebe foi encetáu por un tercer profesor, quien-y dixo: «Agora doi cuenta de que nunca había realmente lleíu ''El corazón de les tiniebles'' anque lo enseñé mientres años».{{Harvnp|Achebe|1989|p=x}} Anque la conferencia enfureció a munchos de los sos colegues, en 1975 dióse-y un doctoráu honorariu de la [[Universidá de Stirling]] y el Premiu Lotus pa escritores afro-asiáticos.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=191–192}}

En 1983. el críticu británicu Cedric Watts publicó la primera refutación refecha de la crítica de Achebe. El so ensayu «A Bloody Racist: About Achebe's View of Conrad» («Un gran racista: Avera del puntu de vista de Achebe sobre Conrad») defende ''El corazón de les tiniebles'' como una novela anti imperialista, aportunando que «parte del so grandor mora na fuercia de les sos crítiques contra los prexuicios raciales».{{Harvnp|Watts|1983|pp=196–209}} El teóricu palestino-americanu [[Edward Said]] alcordó nel so llibru ''[[Culture and Imperialism]]'' (''Cultura ya imperialismu'') que Conrad criticó l'imperialismu, pero añadió: «Como criatura del so tiempu, Conrad nun podía conceder a los nativos la so llibertá, a pesar de la so severa crítica del imperialismu que los esclavizó».&lt;ref&gt;Citáu en Atkinson, 2004, p. 368&lt;/ref&gt;

La crítica de Achebe convertir nuna perspeutiva dominante de la obra de Conrad. L'ensayu incluyir na edición crítica de la novela de Conrad publicada por [[W. W. Norton &amp; Company|Norton]] en 1988. L'editor Robert Kimbrough describir como unu de «los trés eventos más importantes na crítica de ''El corazón de les tiniebles'' dende la segunda edición del llibru&amp;nbsp;...»&lt;ref name=&quot;QEO 259&quot;&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 259.&lt;/ref&gt; El críticu Nicolas Tredell estrema la crítica de Conrad «en dos fases epocales: enantes y dempués de Achebe».{{Harvnp|Tredell|2000|p=71}} Cuestionáu frecuentemente sobre'l so ensayu, Achebe esplicó una vegada que nunca foi la so intención de que s'abandonara la obra: «Nun ta na mio naturaleza de falar de la prohibición de llibros. Lo que toi diciendo, ye lléalo col tipu de comprensión y conocencia de lo que toi falando. Y lléalo xunto a obres africanes».&lt;ref name=&quot;QEO 259&quot;/&gt; N'ochobre de 2009, al ser entrevistáu por Robert Siegel en [[National Public Radio]], Achebe permanez consistente, magar moderando la so crítica, nun alderique tituláu «''Heart of Darkness'' is inappropriate» («''El corazón de les tiniebles'' ye desaveniente»): «Conrad foi un escritor engañador. Sabía como tirar el so llector na esfriega. Y si non fora polo que dixo sobre mi y la mio xente, probablemente taría namái pensando nesta seducción».{{Harvnp|Siegel|2009|p=}}

=== Xubilación y política ===
Cuando tornó a la Universidá de Nixeria en 1976, esperaba cumplir trés metas: rematar la novela que tuviera escribiendo, anovar la revista ''Okike'', y siguir los sos estudios de la cultura igbo. Tamién demostró que nun diba llindar les sos crítiques a blancos europeos. Nuna entrevista n'agostu de 1976, acometió contra'l arquetípico intelectual nixerianu, divorciáu de la intelixencia «sinón por dos cuesas: estatus y estómagu. Y si hai dalgún peligru de que pudiera sufrir ofiendo oficial o perder el so trabayu, preferiría faer la vista gorda ante lo que ta asocediendo al so alredor».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 197.&lt;/ref&gt; N'ochobre de 1979, Achebe foi gallardoniáu col primer Premiu de Méritu Nacional de Nixeria.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=211}}

En 1980 atopar con [[James Baldwin]] nuna conferencia celebrada pola [[African Literature Association]] (Asociación de Lliteratura Africana) de [[Gainesville (Florida)]], Estaos Xuníos. Los escritores —con asemeyaes perspeutives polítiques, y que compartieron puntos de vista sobre'l llinguaxe y la fe nel potencial lliberador de la lliteratura— yeren ansiosos por conocese. Baldwin dixo: «Ye bien importante que d'últimes atopemos, dempués de daqué como 400 años, si puedo dicir asina».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 214.&lt;/ref&gt;

En 1982, Achebe retirar de la Universidá de Nixeria. Dedicó más tiempu a editar ''Okike'' y convirtióse nun miembru activu del [[People's Redemption Party]] (PRP), un partíu políticu de signatura izquierdista. Escribió un llibru tituláu ''The Trouble with Nixeria'' (''El problema con Nixeria'') , que la so publicación coincidió coles eleiciones inminentes. Na primer páxina, Achebe afirma ensin arrodios: «el problema de Nixeria ye la falta de voluntá o incapacidá de los sos dirixentes a asumir la responsabilidá y el retu del exemplu personal, que son les carauterístiques d'un verdaderu lideralgu»{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=228}}

Les eleiciones tuvieron marcaos pola violencia y acusaciones de fraude. Cuando se-y preguntar si pensaba que la política nixeriana camudara dende ''[[Un home del pueblu]] '', Achebe respondió: «Creo, más bien al contrariu, que'l políticu nixerianu deterioróse».{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=229}} Dempués de les eleiciones, arreyar nun encaloráu discutiniu —que cuasi se convirtió nuna engarradiella a puñaes— con [[Bakin Zuwo]], el gobernador electu del [[estáu de Kano]]. Salió del PRP y decidió caltenese lloñe de los partíos políticos, espresando la so murnia pola falta d'honradez y la debilidá de les persones arreyaes.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=231–232}}
Pasó la mayor parte de la década de 1980 a dar discursos, asistir a conferencies, y a trabayar na so sesta novela. Tamién siguió ganando premios y títulos honoríficos.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=235–249}} En 1986 foi escoyíu presidente xeneral del Town Unión (comité pro meyoramientu) d'[[Ogidi]]; acceptó de mala gana y empezó un periodu de tres años. Nesti mesmu añu, arrenunció como direutor de la revista ''Okike''.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=251}}

=== ''Formigueros de la sabana'' y paralís ===
En 1987, Achebe publicó la so quinta novela, ''[[Formigueros de la sabana]]'', que trata d'un golpe militar en Kangan, una nación africana ficticia. El llibru aportó a finalista del [[Premiu Booker]] y foi aclamáu nel ''[[Financial Times]]'': «nuna poderosa fusión de mitos, lleendes y estilos modernos, Achebe escribió un llibru que ye sabiu, emocionante y esencial, un poderosu antídotu contra les comentaristes cínicos del &quot;estranxeru&quot; que nunca ven nada nuevo salir d'África».&lt;ref name=&quot;QEO 253&quot;&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 253.&lt;/ref&gt; Un artículu d'opinión na revista ''West Africa'', sostuvo que'l llibru mereció ganar el Premiu Booker, y que Achebe yera «un escritor que mereció largamente la reconocencia que yá-y concedieron les cifres de ventes».&lt;ref name=&quot;QEO 253&quot;/&gt; Sicasí, el premiu diose finalmente a la novela ''Moon Tiger'' de [[Penelope Lively]].

&lt;!--[[Ficheru:Bard stonerow 2007.jpg|thumb|right|Fila de piedres nel centru del campus de [[Bard College]].]]
--&gt;
Mientres un viaxe a Lagos el 22 de marzu de 1990, el so automóvil entornó cuando una exa derrumbóse. El so fíu Ikechukwu y el conductor sufrieron mancaes leves, pero'l pesu del vehículu cayó en Achebe y la so columna vertebral foi severamente estropiada. Foi treslladáu per avión al Paddocks Hospital en [[Buckinghamshire]], Inglaterra, onde recibió tratamientu. En xunetu los médicos anunciaron qu'a pesar de que se taba recuperando bien, quedaría paralizáu dende la cintura pa embaxo y riquiría l'usu d'una siella de ruedes pol restu de la so vida.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|pp=278–279}}

Poco dempués, Achebe aceptó la posición de Profesor de Llingües y Lliteratura «Charles P. Stevenson» en [[Bard College]], [[Annandale-on-Hudson]], Nueva York; ocupó'l cargu mientres más de quince años.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=280}} Na seronda de 2009, incorporar a la facultá de la Universidá Brown como caderalgu d'Estudios Africanos de la Universidá David y Marianna Fisher.{{Harvnp|Nickel|2009|p=}}

=== Últimos años y muerte ===
N'ochobre de 2005, el ''Financial Times'' de Londres informó que Achebe entamaba escribir una novela pa la serie Myth, una serie de noveles curties del editorial Canongate Books nes que los antiguos mitos de les cultures miríadas se reimaginan y reescriben por autores contemporáneos.{{Harvnp|Gurria-Quintana|2005|p=}} La publicación de la novela de Achebe entá nun foi programáu.

En xunu de 2007, Achebe foi gallardoniáu col [[premiu Man Booker International]].{{Harvnp|BBC|2007|p=}} El xuráu incluyó la crítica [[Elaine Showalter]], quien afirmó que Achebe «allumó'l camín pa escritores a lo llargo del mundu en busca de nueves pallabres y formes pa les nueves realidaes y sociedaes»;{{Harvnp|The Booker Prize Foundation|2007|p=}} y la escritora sudafricana [[Nadine Gordimer]], comentó que Achebe llogró «lo qu'unu de los sos personaxes brillantemente define como'l propósitu del escritor: &quot;una recién descubierta espresión&quot; pa prindar la complexidá de la vida».{{Harvnp|The Booker Prize Foundation|2007|p=}} En 2010, Achebe foi gallardoniáu col [[premiu Dorothy y Lillian Gish]] de $ 300.000, unu de los más pervalibles premios pa les artes.{{Harvnp|Gish Prize|2010|p=}}

N'ochobre de 2012, la editorial [[Penguin Books]], publicó ''There Was a Country: A Personal History of Biafra'' (Había un país: una hestoria personal de Biafra). La so publicación de momentu causó conmoción y volvió abrir l'alderique sobre la [[guerra civil de Nixeria]]. Resultaría ser la última publicación mientres la so vida.{{Harvnp|Akinbajo|2013|p=}}{{refn|group=n|El so últimu llibru, ''There Was a Country'', ye una autobiografía sobre les sos esperiencies y puntos de vista de la guerra civil. El llibru foi probablemente'l más criticáu de los sos escritos, especialmente polos nixerianos, y munchos argumentaron que'l profesor non redigió un rellatu equilibráu sinón qu'escribió más como un igbo que como un nixerianu.{{Harvnp|Akinbajo|2013|p=}}}}

Cariñosamente llamáu'l güelu de la lliteratura nixeriana»,{{Harvnp|MSN News|2013|p=}} Achebe morrió dempués d'una curtia enfermedá'l 21 de marzu de 2013 en [[Boston]], Estaos Xuníos. Una fonte ensin identificar cercana a la familia dixo que taba enfermu por dalgún tiempu y fuera hospitalizáu na ciudá.{{Harvnp|High Street Mail|2013|p=}}{{Harvnp|In Depth Africa|2013|p=}} El direutor de publicaciones de Penguin, Simon Winder, dixo: «... tamos toos inxemes al enteranos de la so muerte».{{Harvnp|Flood|2013|p=}}
Nel so obituariu, ''[[The New York Times]]'' describir como «unu de los novelistes más lleíos d'África y unu de los homes de les lletres más grandes del continente».{{Harvnp|Kandell|2013|p=}} La [[BBC]] escribió que taba «veneráu pel mundu pola so representación de la vida n'África».{{Harvnp|BBC|2013|p=}} Foi soterráu na so ciudá natal de Ogidi, estáu de Anambra.{{Harvnp|Bella Naija|2013|p=}}

== Estilu ==

=== Tradición oral ===
L'estilu de la ficción de Achebe basar en gran midida na [[tradición oral]] del pueblu igbo.{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=66}} Enxareya cuentos populares na trama de les sos narratives, allumando los valores de la comunidá, tantu nel conteníu como na forma de la narración. Por casu, el rellatu sobre la Tierra y el Cielu en ''Tou se demorona'' fai fincapié na interdependencia de lo masculino y lo femenino. Anque Nwoye esfruta escuchar a la so madre cuntando la hestoria, l'iñerizu que Okonkwo resiente ye evidencia del so propiu desequilibriu.{{Harvnp|Gera|2001|pp=24–25}} Más tarde, Nwoye evita palices del so padre asonsañando de nun gustar esti tipu de «hestories de muyeres».{{Harvnp|Achebe|1994|p=54}}

[[Ficheru:Udu.jpg|thumb|left|Una representación dixital de la [[udu]] un preséu tradicional igbo.]]

Otra carauterística del estilu de Achebe ye l'usu de proverbios que de cutiu ilustren los valores de la tradición rural igbo. Achebe los espardi nes narraciones, repitiendo los puntos llograos na conversación. La crítica Anjali Gera señala que l'usu de proverbios en ''Flecha de Dios'' «sirve pa crear un efeutu d'ecu a lo llargo del xuiciu por una comunidá d'una violación individual».{{Harvnp|Gera|2001|p=32}} L'usu d'esta repetición nes noveles urbanes de Achebe, ''Allegraríame d'otra muerte'' y ''Un home del pueblu'', ye menos pronunciáu.{{Harvnp|Gera|2001|p=32}}

Sicasí, pa Achebe los proverbios y cuentos populares nun constitúin la suma total de la tradición oral de igbo. Al combinar el pensamientu filosóficu y la execución pública nel usu de la oratoria, («''Okwu Oka''», «arte de la fala», na frase igbo) los sos personaxes exhiben lo que llamó «una cuestión d'excelencia individual&amp;nbsp;... parte de la cultura igbo».&lt;ref&gt;Citáu en Egejuru, p. 394.&lt;/ref&gt; En ''Tou se desmorona'', Obierika, l'amigu de Okonkwo, pronuncia l'oratoriu más apasionada, cristalizando los acontecimientos y el so significáu pal pueblu. Nwaka en ''Flecha de Dios'' tamién exhibe un dominiu de la oratoria, bien que con fines maliciosos.{{Harvnp|Egejuru|1996|pp=395–396}}

Achebe frecuentemente inclúi cantares populares y descripciones de baille na so obra. Obi, el protagonista de ''Allegraríame d'otra muerte'', atopar nun dalgún momentu coles muyeres que canten un Cantar del corazón», que Achebe inclúi en igbo ya inglés: «¿Esti tol mundu equí? / ''Hele ee he ee he''».&lt;ref&gt;Citáu en Gera, p. 25.&lt;/ref&gt; En ''Tou se demorona'', el baille ceremonial y el cantar de cantares populares reflexen les realidaes de la tradición igbo. El vieyu Uchendu, al tratar de sacar Okonkwo del so autocompasión, referir a un cantar cantáu dempués de la muerte d'una muyer: «Pa quién esta bien, pa quién esta bien? Nun hai naide pa quien esta bien».{{Harvnp|Achebe|1994|p=135}} Esti cantar oldea coles melodíes allegre y zaragateru de la evanxelización» que se canten más tarde polos misioneros blancos.{{Harvnp|Achebe|1994|p=146}}

Los cuentos de Achebe nun tán tan llargamente estudiaos como les sos noveles, y el mesmu Achebe nun los consideró una parte importante de la so obra. Nel prefaciu de ''Girls at War and Other Stories'', escribe: «Una docena de pieces en venti años tien de contabilizase como una collecha bien magra a les clares».&lt;ref&gt;Citáu en Feuser, p. 65&lt;/ref&gt; Al igual que les noveles, los sos cuentos tán bien influyíos pola tradición oral. Y como los cuentos populares que siguen, les narratives suelen tener valores morales que faen fincapié na importancia de les tradiciones culturales.{{Harvnp|Ogede|2001a|pp=67–77}}

=== Usu del inglés ===
Na década de 1950, a midida que avanzó'l procesu de [[descolonización]], surdió un alderique sobre la eleición de la llingua de producción lliteraria ente los autores al traviés del mundu; Achebe nun foi esceición. N'efeutu, por causa de la so tema y la insistencia nuna narrativa non colonial, atopó que les sos noveles y decisiones fueron sometíes a un escrutiniu estremusobremanera con al respective del so usu del inglés. Una corriente de pensamientu, defendida pol escritor kenianu [[Ngugi wa Thiong'o]], encamentó al usu de les llingües natives d'África. L'inglés y otros idiomes europeos, dixo en 1986, yeren «parte de les estructures neocoloniales que reprimen idees progresistes».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 246.&lt;/ref&gt;

Achebe escoyó escribir n'inglés. Nel so ensayu &quot;The African Writer and the English Language&quot; (L'escritor africanu y l'idioma inglés), señaló que'l colonialismu —a pesar de tolos sos males— apurrió a los pueblos colonizaos de distintos oríxenes llingüísticos «un llinguaxe con que falar l'unu al otru» Como foi'l so propósitu de comunicar colos llectores en tou Nixeria, utilizó «l'únicu llinguaxe central que gocia d'aceptación a nivel nacional».{{Harvnp|Achebe|1975|pp=77–78}} L'usu del inglés tamién dexó que los sos llibros fueren lleíos nes naciones coloniales dominantes.{{Harvnp|Ogbaa|1999|p=192}}

Entá asina, Achebe reconoció los defectos de lo que [[Audre Lorde]] denominó «ferramientes del maestru». N'otru ensayu, señala: 
{{cita|«Pa un africanu, escribir n'inglés nun ta exenta de serios reveses. De cutiu atopa qu'esta describiendo situaciones o maneres de pensamientu que nun tienen un equivalente direutu na manera de vida inglés. Pilláu nesta situación puede faer una de dos cuesas. Puede tratar de contener lo que quier dicir dientro de les llendes del inglés convencional o puede tratar d'emburriar estes llendes p'afaer les sos idees&amp;nbsp;... Sostengo que los que pueden faer el trabayu d'estender les llendes del inglés con cuenta d'afaer los patrones de pensamientu africanu, tienen de faelo al traviés del so dominiu del inglés y non pola inocencia».&lt;ref&gt;Citáu en Ogbaa, p. 193.&lt;/ref&gt;}}

N'otru ensayu, referir a la llucha de James Baldwin al usar l'idioma inglés pa representar con precisión la so esperiencia, y el so entendimientu de que tenía que tomar el control de la llingua y espandila.{{Harvnp|Mezu|2006|p=23}} El poeta y novelista nixerianu [[Gabriel Okara]] comparó'l procesu d'espansión del llinguaxe a la evolución de la música [[Jazz]] nos Estaos Xuníos.{{Harvnp|Okara|1991|p=17}}

Les noveles de Achebe sentaron una base terrible pa esti procesu. Alteriando l'usu de la sintaxis y espresiones idiomátiques, tresformó'l llinguaxe nun estilu netamente africanu.{{Harvnp|Azohu|1996|p=413}} En dellos llugares, esto toma la forma de la repetición d'una idea igbo nun llinguaxe inglés común; n'otros llugares apaez como acotaciones narratives integraes en frases descriptives.{{Harvnp|Azohu|1996|pp=415–419}}

== Temes ==
Les noveles de Achebe enceten una variedá de temes. Nos sos escritos iniciales apodera la representación de la mesma cultura [[pueblu igbo|igbo]]. El críticu Nahem Yousaf destaca la importancia d'estes representaciones: «En redol a les hestories tráxiques de Okonkwo y Ezeulu, Achebe poner a textualisar la identidá cultural igbo».{{Harvnp|Yousaf|2003|p=37}} Retratar la vida nativa nun ye a cencielles una cuestión de fondu lliterariu, añade: «Achebe busca producir l'efeutu d'una realidá precolonial como respuesta igbo-céntrica a una &quot;realidá&quot; imperial construyida de manera eurocéntrica».{{Harvnp|Yousaf|2003|p=38}} Ciertos elementos de la representación de la vida igbo en ''Tou se desmorona'' coinciden cola narrativa en ''[[The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano]]'', una obra autobiográfica d'[[Oloudah Equiano]]. En respuesta a les aseveraciones de que Equiano nun nació realmente n'África, Achebe escribió en 1975: «Equiano foi un igbo, creo yo, de l'aldega de Iseke na división Orlu de Nixeria».{{Harvnp|Mezu|2006|pp=164–207}}

[[Ficheru:Stamp Southern Nigeria 1901 1sh.jpg|thumb|right|Un sellu de 1901 del sur de Nixeria na dómina colonial.]]

=== Cultura y colonialismu ===
Una tema que prevalez nes noveles de Achebe ye la interseición de la tradición africana (sobremanera les variedaes igbo) y la [[modernidá]], especialmente la encarnada pol [[colonialismu]] européu. El pueblu de Umuofia en ''Tou se desmorona'', por casu, ye violentamente solmenáu por divisiones internes tres la llegada de los misioneros cristianos blancos. El profesor d'inglés nixerianu Ernest N. Emenyonu describe la esperiencia colonial na novela como «la emasculación sistemática de la cultura entera».{{Harvnp|Emenyonu|1991|p=84}} Más tarde, Achebe encarnó esta tensión ente la tradición africana y la influyencia occidental na figura de Sam Okoli, el presidente de Kangan en ''Formigueros de la sabana''. Alloñáu de los mitos y cuentos de la comunidá pola so educación occidentalizada, nun tien la capacidá de reconexión qu'amuesa'l personaxe Beatrice.{{Harvnp|Gera|2001|p=71}}

Nes noveles de Achebe, l'impautu colonial nos igbo suel efectuase por persones procedentes d'Europa, anque les instituciones y oficines urbanes de cutiu cumplen un propósitu similar. El personaxe de Obi en ''Allegraríame d'otra muerte'' vence a la corrupción de la dómina colonial na ciudá; les tentaciones de la so posición acorvien a la so identidá y fuercia.{{Harvnp|Nnolim|1996|p=173}} De la mesma, los tribunales y la posición del comisionado distrital en ''Tou se demorona'' topeten coles tradiciones de los igbo, y esanicien la so capacidá de participar nes estructures de toma de decisiones.{{Harvnp|Emenyonu|1991|p=86}}

El desenllaz habitual nes obres de Achebe remata na destrucción del individuu y, por [[sinécdoque]], la cayida de la comunidá. El descensu de Odili nel luxu de la corrupción y del [[hedonismu]] en ''Un home del pueblu'', por casu, ye simbólicu de la crisis postcolonial en Nixeria y n'otres partes.{{Harvnp|Mezu|2006|pp=104–118}} Sicasí, inclusive col énfasis nel colonialismu, los desenllaces [[traxedia|tráxicos]] de Achebe encarnen la confluencia tradicional del destín, individuu y sociedá, como representada por [[Sófocles]] y [[Shakespeare]].{{Harvnp|Niven|1991|pp=46–47}}

Sicasí, Achebe busca retratar nin absolutos morales, nin una inevitabilidad [[fatalismo|fatalista]]. En 1972 dixo: «Nunca voi tomar posición a favor de lo antiguo o a favor de lo nuevo. El puntu ye que nun hai nenguna sola verdá que me satisfai, y esto ta bien fundáu na cosmovisión igbo. Nengún home puede ser siempres correutu, nenguna idea puede ser totalmente correuta».&lt;ref&gt;Citáu en Lindfors, pp. 101–102.&lt;/ref&gt; Esta perspeutiva reflexar nes pallabres de Ikem, un personaxe en ''Formigueros de la sabana'': «cualquier cosa que sías, nunca ye abonda; tienes d'atopar una manera d'aceptar daqué del otru, por pequeñu que sía, pa volvete completu y pa salvate del pecáu mortal de la derechura y del estremismu».&lt;ref&gt;Citáu en Mezu, p. 132.&lt;/ref&gt; Y en una entrevista de 1996, Achebe dixo: «La creencia en radicalismu o ortodoxa ye una forma de ver les coses demasiáu simplificada&amp;nbsp;... El malu nunca ye tou malu; la bondá, sicasí, ye de cutiu tiñida d'egoísmu».{{Harvnp|Mezu|2006|p=229}}

=== Masculinidad y feminidad ===
Los [[rol de xéneru|roles de xéneru]] d'homes y muyeres, según les concepciones de los conceutos acomuñaos de les sociedaes, son temes frecuentes na escritura de Achebe. Foi criticáu como un autor sexista, polo que munchos llamaron la representación acrítica de la sociedá igbo cola so tradición patriarcal, onde los homes más masculinos tomen numberoses esposes, y onde les muyeres son regularmente cutíes.{{Harvnp|Mezu|2006|p=24}} Paradóxicamente, la sociedá igbo valora descomanadamente'l llogru individual, pero tamién ve l'alquisición de muyeres como un indicador del ésitu.{{Harvnp|Udumukwu|2012|p=202}} Como puede trate en ''Tou se desmorona'', la sociedá igbo condena la violencia, anque la capacidá de Onkonkwo de controlar «les sos» muyeres ta íntimamente venceyada a la so dignidá.{{Harvnp|Udumukwu|2012|p=202}} Poro, les muyeres tán automáticamente privaes de derechos nel sentíu d'algamar una posición alta rellacionada col llogru personal. Otros suxeren que Achebe llindar a representar la visión de xéneru de los personaxes, y señalen que nes sos últimes obres trata d'amosar los peligros inherentes a la esclusión de les muyeres de la sociedá.{{Harvnp|Mezu|2006|pp=27–28}} Tamién se suxirió que Achebe creó deliberadamente esaxeraos binarios de xéneru col fin de representar la hestoria igbo nuna manera reconocible pa los llectores internacionales.{{Harvnp|Corley|2009|p=204}} Otros suxeren que la llectura de Achebe al traviés d'una lente Womanista dexa una comprensión de les concepciones igbo sobre la complementariedá de xéneru.{{Harvnp|Bestman|2012|p=156}} El Womanismo ye «un conceutu afrocentrico forxáu del feminismu mundial p'analizar la situación de les muyeres africanes negres», que non solo reconoz la opresión patriarcal de les muyeres, sinón que tamién pon de relieve la resistencia y la dignidá de les muyeres africanes.{{Harvnp|Bestman|2012|p=156}} Como la representación de la sociedá y les estructures de parentescu igbo en noveles como ''Tou se desmorona'' difier considerablemente de la obra de l'antropoloxía feminista africana, la representación nun tien de tomar se lliteralmente; el llector más bien tien de considerar los roles de muyeres y homes como intencionadamente austeros y contrapuestos. Sía que non, una llectura cuidadosa de Achebe reconoz paradóxicamente la representación hiperbólica de la política de xéneru na sociedá igbo, mientres reconociendo'l matiz necesariu que da a les muyeres de Achebe dalguna axencia y prominencia.

En ''Tou se demorona'', la virilidad furiosa de Okonkwo apodera tou lo «femenino» na so vida, incluyendo la so propia conciencia. Por casu, cuando se siente mal dempués de ser forzáu a matar al so fíu adoptivu, pregúntase: «¿Dende cuando te convertisti nuna vieya muyer temblante?»{{Harvnp|Achebe|1994|p=65}} Arguméntase tamién que'l chi d'unu, o dios personal, ye la madre dientro».{{Harvnp|Bestman|2012|p=167}} Esta comprensión demuestra entá más cómo la hipermasculinidad de Okonkwo malva la so conciencia, yá que'l so despreciu pola so propia madre y otres muyeres tórga-y tar n'harmonía cola so chi. Considera tou lo femenín como desagradable, en parte porque lu recuerden a la galbana y cobardía del so padre.{{Harvnp|Yousaf|2003|p=44}} El so padre yera consideráu un ''agbala'', pallabra que se refier a un home ensin títulu, pero que tamién ye sinónimu de «muyer». Poro, Okonkwo non solamente llamenta la falta d'ésitu del so padre, sinón atribuyir a una falta de masculinidad. La feminización de toles coses qu'escarecen d'ésitu o poder por Okonkwo, ye una tema común na novela. La so obsesión cola masculinidad ye alimentada por un intensu medrana a la feminidad, qu'espresa al traviés del abusu físico y verbal de les sos esposes, la so violencia escontra la so comunidá, la so constante esmolición de que'l so fíu Nwoye nun fuera lo suficientemente varonil, y el so deséu de que la so fía Ezinma hubiera nacida un home. Les muyeres na novela, pela so parte, son obedientes, seles, y ausentes en posiciones d'autoridá, a pesar del fechu de que les muyeres igbo participaben tradicionalmente nel lideralgu del pueblu.{{Harvnp|Bicknell|1996|p=266}}{{refn|group=n|Bicknell (1996) cita un estudiu realizáu por Kemene Okonjo (1976) «The Dual-Sex Political System in Operation: Igbo Women and Community Politics in Midwestern Nixeria», en Nancy J. Hafkin y Edna G. Bay (eds), ''Women in Africa''. Stanford: Stanford University Press.{{Harvnp|Bicknell|1996|p=266}}}} Sicasí, la necesidá del equilibriu femenín ye destacáu por Ani, la diosa de la tierra, y el discutiniu estendíu de «Nneka» («la madre ye suprema») nel capítulu catorce.{{Harvnp|Bicknell|1996|pp=266–267}} L'esfotu de Ekwefi y el so amor por Ezinma, a pesar de los sos munchos albuertos involuntarios, ye vistu como un homenaxe a la femineidad igbo, que suel definise pola maternidá.{{Harvnp|Bestman|2012|p=162}} La derrota de Okonkwo ye vistu por dalgunos como una vindicación de la necesidá d'una ética femenina equilibradora.{{Harvnp|Yousaf|2003|p=44}}{{Harvnp|Mezu|2006|p=214}} Dalgunos tamién sostuvieron que tolos fracasos de Okonkwo tán amestaos al so despreciu y medrana a les muyeres y la so incapacidá d'establecer bones rellaciones personales coles muyeres na so vida: les sos esposes, les sos fíes y la so propia madre.{{Harvnp|Bestman|2012|p=167}} Achebe espresó la so frustración por ser frecuentemente mal entendíu nesti puntu, diciendo «Quiero cuasi glayar que ''Tou se desmorona'' ta del llau de les muyeres&amp;nbsp;... Y que Okonkwo ta pagando la pena pol so tratamientu de les muyeres; que tolos sos problemes, toles coses que fizo mal, pueden ser vistos como ofienses contra lo femenino».{{Harvnp|Thompson|2008|p=}} N'efeutu, arguméntase que la violenta y vehemente posición anti muyer de Okonkwo ye la esceición, non la norma, na so comunidá de Umuofia y na sociedá igbo polo xeneral.{{Harvnp|Bestman|2012|p=160}} Entá asina, la escritura poscolonial d'África esta fondamente centrada nel home, un fenómenu que nun ye solliviáu col tropu frecuente de la muyer africana como la realización de la visión del escritor masculín pa la nueva África».{{Harvnp|Jeyifo|1993|p=885}} Arguméntase que, entá cuando les muyeres y les sos vides tuvieren una representación más central na lliteratura, l'escritor masculín sigue siendo'l visionariu, ente que la muyer ye'l signu» de los cambeos por venir.

Beatrice Nwanyibuife, en ''Formigueros de la sabana'', ye'l primer personaxe central femenín nes noveles de Achebe. Como muyer independiente na ciudá, Beatrice esforciar por llograr l'equilibriu que Okonkwo tantu escarecía. Ella refuta la idea de que precisaría un home, y apriende adulces sobre Idemili, una diosa que permedia l'agresión del poder masculín.{{Harvnp|Bicknell|1996|p=271}} Anque les etapes finales de la novela amosar nun papel de madre criadora, Beatrice caltiénse firme nel so convencimientu de que les muyeres nun tienen de llindar se a estes capacidaes.{{Harvnp|Bicknell|1996|p=276}}

== Legáu ==
Achebe foi llamáu «el padre de la escritura africano moderna»,{{Harvnp|The Booker Prize Foundation|2007|p=}} y escribiéronse munchos llibros y ensayos sobre la so obra mientres los últimos cincuenta años. En 1992 convertir nel primer escritor vivu incluyíu na coleición de la [[Biblioteca Everyman]] publicada por [[Alfred A. Knopf]].{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=285}} El so sesentenu aniversariu celebrar na [[Universidá de Nixeria]] por un «¿Quién ye quién na lliteratura africana» internacional. Un observador comentó: «[Esto] nunca asocediera enantes na lliteratura africana en cualquier llugar del continente».{{Harvnp|Emenyonu|1996|p=vi}}

Achebe apurrió un modelu» pa los escritores africanos de les siguientes xeneraciones.{{Harvnp|Ogbaa|1999|p=xv}} En 1982, foi gallardoniáu con un títulu honorariu de la [[Universidá de Kent]]. Na ceremonia, el profesor Robert Gibson dixo que l'escritor nixerianu «ye agora veneráu como maestru pola xeneración d'escritores africanos más nuevu y con regularidá recurren a él en busca de conseyu ya inspiración».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 224.&lt;/ref&gt; El so impautu resona con fuercia nos círculos lliterarios, inclusive fora d'África. La novelista [[Margaret Atwood]] llamar «un escritor máxicu - unu de los más grandes del sieglu XX». La poeta [[Maya Angelou]] emponderó ''Tou se desmorona'' como un llibru nel que «tolos llectores atopar colos sos hermanos, hermanes, padres y amigos y allos mesmos, a lo llargo de los caminos de Nixeria».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 283.&lt;/ref&gt; [[Nelson Mandela]], recordando'l so tiempu como prisioneru políticu, referir a Achebe como l'escritor «en que la so compañía cayer los murios de la prisión»,{{harvnp|Jaggi|2007|p=}} y que la so obra ''Tou se desmorona'' inspirólu a siguir la llucha p'acabar col apartheid.{{harvnp|JBHE|2001|p=28}} El premiu Nobel [[Toni Morrison]] comentó que la obra de Achebe inspirar a convertise n'escritor y «desamarró la so rellación amorosa cola lliteratura africana».{{harvnp|JBHE|2001|p=28}}

Achebe recibió más de trenta títulos honorarios d'universidaes n'Inglaterra, Escocia, Canadá, Sudáfrica, Nixeria y Estaos Xuníos, incluyendo [[Dartmouth College]], [[Harvard]] y la [[Universidá de Brown]].{{Harvnp|Ezenwa-Ohaeto|1997|p=285}} Foi gallardoniáu col [[Premiu de Poesía de la Commonwealth]], una beca honoraria de l'[[Academia de les Artes y les Lletres d'Estaos Xuníos]] (1982),{{Harvnp|A EL|2013|p=}} miembru honorariu esterior de l'[[Academia de les Artes y les Ciencies d'Estaos Xuníos]] (2002),{{Harvnp|AS|2011|p=}} la Orde Nacional del Méritu de Nixeria (el más altu honor pal trabayu académicu en Nixeria), el [[Premiu de la Paz del Comerciu Llibreru Alemán]].&lt;ref&gt;[http://www.randomhouse.com/author/75/chinua-achebe &quot;Chinua Achebe&quot;]&lt;/ref&gt; El [[premiu Man Booker International]] de 2007{{Harvnp|The Booker Prize Foundation|2007|p=}} y el [[premiu Dorothy y Lillian Gish]] de 2010{{Harvnp|Gish Prize|2010|p=}} son dos de los gallardones más recién que Achebe recibió. Foi nomáu embaxador de bona voluntá del [[Fondu de Población de les Naciones Xuníes]] en 1999.{{Harvnp|WLT|2005|p=}}

Tornó dos veces l'honor de Nixeria Commander of the Federal Republic (Comandante de la República Federal), en 2004 y 2011, diciendo:{{Harvnp|Flood|2011|p=}}
{{Cita|«En particular vi'l caos nel mio propiu estáu de Anambra, onde una pequeña camarilla de renegaos, jactándose abiertamente de les sos conexones n'estamentos elevaos, paez decidida a convertir a la mio patria nun feudu ensin llei y en bancarrota. Toi ablayáu pol descaru d'esta camarilla y el silenciu, sinón connivencia, de la Presidencia».{{Harvnp|Flood|2011|p=}}}}

A pesar de los sos llogros académicos y la importancia global de la so obra, Achebe nunca recibió'l [[Premiu Nobel]], lo que dellos observadores consideraron inxustu.{{Harvnp|Akubuiro|2006|p=}}{{Harvnp|Obaze|2006|p=}} Cuando [[Wole Soyinka]] foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] de 1986, Achebe xunir al restu de Nixeria na celebración del primer africanu en ganar el premiu. Allabó la «estupenda exhibición d'enerxía y vitalidá» de Soyinka, y dixo que taba «eminentemente merecedor de cualquier premiu».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, p. 250.&lt;/ref&gt; Un periodista de ''Quality Weekly'' preguntó a Achebe en 1988 lo que sentía por nun ganar un Premiu Nobel; contestó: «La mio posición ye que'l Premiu Nobel ye importante, pero tratar d'un premiu européu. Nun ye un premiu africanu&amp;nbsp;... La lliteratura nun ye un campeonatu de pesu pesáu. Los nixerianos pueden pensar, yá sabes, esti home foi noquiáu. Nun tien nada que ver con eso».&lt;ref&gt;Citáu en Ezenwa-Ohaeto, pp. 263–264.&lt;/ref&gt;
{{clear}}

== Obra ==
{{llista de columnes|2|
;Noveles
*''[[Tou se desmorona|Things Fall Apart]]'' (1958) -- ''[[Tou se desmorona]]'' 
*''No Longer at Ease'' (1960) -- ''Allegraríame d'otra muerte''
*''Arrow of God'' (1964) -- ''Flecha de Dios''
*''A Man of the People'' (1966) -- ''Un home del pueblu''
*''Anthills of the Savannah'' (1987) -- ''Formigueros de la sabana''

;Cuentos
*''Marriage Is A Private Affair'' (1952)
*''Dead Men's Path'' (1953)
*''The Sacrificial Egg and Other Stories'' (1953)
*''Civil Peace'' (1971)
*''Girls at War and Other Stories'' (incluyi «Vengeful Creditor») (1973) 
*''African Short Stories'' (editor, con C.L. Innes) (1985)
*''Heinemann Book of Contemporary African Short Stories'' (editor, con C.L. Innes) (1992)
*''The Voter''

;Poesía *''Beware,
Soul-Brother, and Other Poems'' (1971) (publicáu n'Estaos Xuníos como ''Christmas at Biafra, and Other Poems'', 1973)
*''Don't let him die: An anthology of memorial poems for Christopher Okigbo'' (editor, con Dubem Okafor) (1978)
*''Another Africa'' (1998)
*''Collected Poems'' Carcanet Press (2005)
*''Refugee Mother And Child''
*''Vultures''

;Ensayos, crítica, non ficción, comentariu políticos
*''The Novelist as Teacher'' (1965) - tamién en ''Hopes and Impediments''
*''[[Una imaxe d'África: racismu en «El corazón de les tiniebles» de Conrad|An Image of Africa: Racism in Conrad's &quot;Heart of Darkness]]&quot;'' (1975) -- [[Una imaxe d'África: racismu en «El corazón de les tiniebles» de Conrad]], tamién en ''Hopes and Impediments''
*''Morning Yet on Creation Day'' (1975)
*''The Trouble With Nixeria'' (1984)
*''Hopes and Impediments'' (1988)
*''Home and Exile'' (2000)
*''Education of a British protected Child'' (6 October 2009)
*''There Was A Country: A Personal History of Biafra,'' (11 October 2012 )

;Llibros pa neños
*''Chike and the River'' (1966)
*''How the Leopard Got His Claws'' (con John Iroaganachi) (1972)
*''The Flute'' (1975)
*''The Drum'' (1978)
}}

== Notes ==
{{llistaref|group=n}}

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Bibliografía ==
{{refcomienza|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Achebe |nome=Chinua |añu=1965 |títulu=English and the African Writer |url=https://archive.org/details/sim_transition_1965_4_18/page/27 |obra=Transition |númberu=18 |páxines=27–30 |issn=0041-1191 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Achebe |nome=Chinua |añu=1975 |títulu=Morning Yet on Creation Day |editorial=Heinemann Educational Books |ubicación=Londres |isbn=978-0-435-18026-3|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Achebe |nome=Chinua |añu=1989 |títulu=Hopes and Impediments: Selected Essays |editorial=Doubleday |allugamientu=Nueva York |isbn=978-0-385-24730-6|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Achebe |nome=Chinua |añu=1994 |títulu=Things Fall Apart |editorial=Anchor Books |allugamientu=Nueva York |isbn=978-0-385-47454-2|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Agetua |nome=John (ed.) |añu=1977 |títulu=Critics on Chinua Achebe, 1970–76 |editorial=Bendel Newspapers Corp |allugamientu=Benin City, Nixeria |isbn=978-0-385-47454-2|idioma=en}}
*{{cita publicación|nome=Idris|apellíu=Akinbajo|url=http://premiumtimesng.com/news/126311-breaking-prof-chinua-achebe-is-dead.html|títulu=Prof Chinua Achebe is dead|publicación=Premium Times|día=22|mes=marzu|añu=2013|fechaaccesu=22 de marzu de 2013|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Akubuiro |nome=Henry |día=1 |mes=ochobre |añu=2006 |url=http://www.sunnewsonline.com/webpages/features/literari/2006/oct/01/literari-01-10-2006-001.htm |títulu=Chinua Achebe deserves Nobel Prize |publicación=Sun News (Nixeria) |fechaaccesu=24de setiembre de 2007 |urlarchivu= |fechaarchivu= |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=AL títulu=Deceased Foreign Honorary Members |url=http://www.artsandletters.org/academicians2_deceased.php |obra=American Academy of Arts and Letters |fechaaccesu=25 de mayu de 2015 |idioma=en |títulu=Archived copy |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726004624/http://www.artsandletters.org/academicians2_deceased.php |archivedate=2011-07-26 }}
* {{cita publicación |apellíu=Amobi |nome=Nnamdi Ken |día=13 |mes=abril |añu=2013 |títulu=Chinua Achebe: Ogidi man first, Ogidi man last |url=http://www.vanguardngr.com/2013/04/chinua-achebe-ogidi-man-first-ogidi-man-last/ |publicación=Vanguard |ubicación=Lago |fechaaccesu=18 de xineru de 2014 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=AS |títulu=Book of Members, 1780–2010: Chapter A |url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterA.pdf |obra=American Academy of Arts and Sciences |fechaaccesu=1 d'abril de 2011 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=Atkinson |nome=William |día=1|mes=xineru|añu=2004 |títulu=Bound in Blackwood's: The Imperialism of 'The Heart of Darkness' in Its Immediate Context |publicación=Twentieth Century Literature |volume=50 |númberu=4 |idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Azohu |nome=Virginia |añu=1996|capítulu=Culture and the Frontiers of Language |editor=Ihekweazu, Edith |títulu=Eagle on Iroko: Selected Papers from the Chinua Achebe International Symposium, 1990|allugamientu=Ibadan, Nixeria |editorial=Heinemann Educational Books (Nixeria) PLC |isbn=978-978-129-379-5|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6745609.stm |títulu=Nixeria author wins Booker honour |día=13 |mes=xunu |añu=2007) |publicación=[[BBC News Online]] |fechaaccesu=23 de setiembre de 2007 |idioma=en }}
* {{cita publicación|apellíu=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-21896414|títulu=Chinua Achebe: Obituary of Nixeria's renowned author|obra=BBC News|día=22|mes=marzu|añu=2013|fechaaccesu=22 de marzu de 2013|fechaarchivu=22 de marzu de 2013|urlarchivu=http://www.webcitation.org/6FJP749AO|idioma=en}}
* {{cita publicación|apellíu=Bella Naija|url=http://www.bellanaija.com/2013/05/24/as-chinua-achebe-goes-home-we-remember-fondly-listen-to-a-short-clip-of-his-interview-on-bbc-world-service/|títulu=A Legend Goes Home! Chinua Achebe buried in His Home Town, Ogidi in Anambra State|publicación=Bella Naija|día=14|mes=mayu|añu=2013|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Bello-Kano |nome=Ibrahim |títulu=Chinua Achebe: A non-romantic view |publicación=Pambazuka News |númberu=624 |día=3 |mes=abril |añu=2013 |url=http://www.pambazuka.org/en/category/features/86856/print |issn=1753-6839 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Bestman |nome=A.M. |añu=2012|capítulu=Reading Chinua Achebe's Things Fall Apart through the Womanist lens: The imperative of the female principle |editor=C. Anyadike y K.A. Ayoola (Eds.) |títulu=Blazing the Path: Fifty Years of Things Fall Apart |páxines=155-173 |allugamientu=Ibadan |editorial=HEBN Publishers Plc|idioma=en}} 
* {{cita llibru |apellíu=Bicknell |nome=Catherine |añu=1996|capítulu=Achebe's Women: Mothers, Priestesses, And Young Urban Professionals |editor=Ihekweazu, Edith |títulu=Eagle on Iroko: Selected Papers from the Chinua Achebe International Symposium, 1990|allugamientu=Ibadan, Nixeria |editorial=Heinemann Educational Books (Nixeria) PLC |isbn=978-978-129-379-5|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Booker |nome=M. Keith |apellíu2= Gikandi |nome2=Simon |añu=2003 |títulu=The Chinua Achebe Encyclopedia |allugamientu=Westport, Connecticut |editorial=Greenwood Press |isbn=978-3-8255-0021-4|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=The Booker Prize Foundation |día=13 |mes=xunu |añu=2007 |url=http://www.themanbookerprize.com/news/release/1059 |títulu=The father of modern African writing, wins 2007 Man Booker International Prize |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080511215146/http://www.themanbookerprize.com/news/release/1059 |fechaarchivu=11 de mayu de 2008 |fechaaccesu=11 d'ochobre de 2007 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=Corley |nome=Í. |añu=2009|títulu=Conjecture, hypermasculinity, and disavowal in ''Things Fall Apart'' |obra=Interventions |volume=11 |númberu=2 |páxines=203-211|idioma=en}} 
* {{cita llibru |apellíu=Döring |nome=Tobias |añu=1996|títulu=Chinua Achebe und Joyce Cary. Ein postkoloniales Rewriting englischer Afrika-Fiktionen|allugamientu=Pfaffenweiler, Alemaña |editorial=Centaurus |isbn=978-0-7618-1721-5|idioma=de}}
* {{cita llibru |apellíu=Egar |nome=Emmanuel Edame |añu=2000|títulu=The Rhetorical Implications of Chinua Achebe's &quot;Things Fall Apart&quot;|allugamientu=Lanham, Maryland |editorial=University Press of America |isbn=978-0-7618-1721-5|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Egejuru |nome=Phanuel |añu=1996 |capítulu=Orethory Okwu Oka: A Neglected Technique in Achebe's Literary Artistry |editor=Ihekweazu, Edith |títulu=Eagle on Iroko: Selected Papers from the Chinua Achebe International Symposium, 1990 |allugamientu=Ibadan, Nixeria |editorial=Heinemann Educational Books |isbn=978-978-129-379-5|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Egejuru |nome=Phanuel Akubueze |añu=2001|títulu=Chinua Achebe: Pure and Simple, an Oral Biography|allugamientu=Stoke-on-Trent |editorial=Malthouse Press |isbn=978-978-023-148-4|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Ekwe-Ekwe |nome=Herbert |añu=2001|títulu=African Literature in Defence of History: An Essay on Chinua Achebe|allugamientu=Dakar |editorial=African Renaissance |isbn=978-1-903625-10-1|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Emenyonu |nome=Ernest N |añu=1991|capítulu=Chinua Achebe's ''Things Fall Apart'': A Classic Study in Colonial Diplomatic Tactlessness |editor=Petersen, Kirsten Holst y Anna Rutherford (eds) |títulu=Chinua Achebe: A Celebration|allugamientu=Oxford, Inglaterra |editorial=Dangaroo Press |isbn=978-0-435-08060-0|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Emenyonu, Ernest N |añu=1996|capítulu=Foreword: For Whom The Honour Is Due |editor=Ihekweazu, Edith |títulu=Eagle on Iroko: Selected Papers from the Chinua Achebe International Symposium, 1990|allugamientu=Ibadan, Nixeria |editorial=Heinemann Educational Books (Nixeria) PLC |isbn=978-978-129-379-5|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Emenyonu |nome=Ernest N. (ed.) |añu=2004|títulu=Emerging Perspectives on Chinua Achebe|allugamientu=Trenton, New Jersey |editorial=Africa World Press |isbn=978-0-86543-876-7 |isbn=978-0-86543-878-1|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Ezenwa-Ohaeto |nome= |añu=1997|títulu=Chinua Achebe: A Biography|allugamientu=Bloomington |editorial=Indiana University Press |isbn=978-0-253-33342-1|idioma=en}}
* {{cita publicación|nome=Alison|apellíu=Flood|url=http://m.guardiannews.com/books/2013/mar/22/novelist-chinua-achebe-dies|títulu=Novelist Chinua Achebe dies, aged 82|publicación=The Guardian|día=22|mes=marzu|añu=2013|fechaaccesu=22 de marzu de 2013|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Feuser |nome=Willfried F |añu=2001 |url=https://books.google.com/books?id=hblk0WKPTG4C&amp;pg=PA65&amp;lpg=PA65&amp;dq=%22pretty+llean+harvest+by+any+reckoning%22&amp;source=web&amp;ots=6Yd43VrHIw&amp;sig=XbXAeZXB-3TZiWHpy_a7OVvQ3jQ |capítulu=&quot;Nothing Puzzles God!&quot;: Chinua Achebe's Civil War Stories |títulu=Non Condition Is Permanent: Nigerian Writing and the Struggle for Democracy |editor=Holger G. Ehling y Claus-Peter Holste-von Mutius (eds) |allugamientu=Ámsterdam y Nueva York |editorial=Editions Rodopi |idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Flood |nome=Alison |url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/nov/14/chinua-achebe-refuses-nigerian-national-honour |títulu=Chinua Achebe refuses Nigerian national honour |publicación=The Guardian |día=11 |mes=11 |añu=2011 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=Franklin |nome=Ruth |url=http://www.newyorker.com/arts/critics/books/2008/05/26/080526crbo_books_franklin?currentPage=all |títulu=After Empire: Chinua Achebe and the Great African Novel |obra=The New Yorker |día=26 |mes=mayu |añu=2008 |fechaaccesu=7 d'avientu de 2010 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Gera |nome=Anjali |añu=2001|títulu=Three Great African Novelists|allugamientu=New Delhi |editorial=Creative Books |isbn=978-81-86318-79-9|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Gikandi |nome=Simon |añu=1991|títulu=Reading Chinua Achebe: Language and Ideology in Fiction|ubicación=Londres |editorial=James Currey |isbn=978-0-85255-527-9|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Gish Prize |url=http://www.gishprize.com/2010-Chinua-Achebe/ |títulu=2010, Chinua Achebe |obra=Gish Prize |añu=2010 |fechaaccesu=24 de xunetu de 2011 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=Gurria-Quintana |nome=Angel |url=http://www.ft.com/cms/s/0/7ba47y26-46aa-11da-b8y5-00000y2511c8.html?nclick_check=1 |títulu=Myth understood |publicación=[[Financial Times]] |día=28 |mes=ochobre |añu=2005 |fechaaccesu=7 de payares de 2007 |idioma=en }}
* {{cita publicación |apellíu=''The Guardian'' |nome= |títulu=The 100 greatest non-fiction books |url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/14/100-greatest-non-fiction-books |obra=''The Guardian'' |ubicación=Londres |día=14 |mes=xunu |añu=2011 |fechaaccesu=22 de payares de 2011 |ref= |idioma=en }}
* {{cita publicación|apellíu=High Street Mail|url=http://www.highstreetmail.com/africa/breaking-news-chinua-achebe-is-dead.html|títulu=Breaking News: Chinua Achebe Is Dead|publicación=High Street Mail|día=22|mes=marzu|añu=2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130325044201/http://www.highstreetmail.com/africa/breaking-news-chinua-achebe-is-dead.html|fechaarchivu=25 de marzu de 2013|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=In Depth Africa |url=http://indepthafrica.com/nigeria-prof-chinua-achebe-is-dead/#.UUxcPhfvuxB |títulu=Nixeria: Prof Chinua Achebe is dead |publicación=In Depth Africa |día=22 |mes=marzu |añu=2013 |fechaaccesu=22 de marzu de 2013 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130325044504/http://indepthafrica.com/nigeria-prof-chinua-achebe-is-dead |fechaarchivu=25 de marzu de 2013 |idioma=en }} 
* {{cita llibru |apellíu=Innes |nome=Catherine Lynette |añu=1990|títulu=Chinua Achebe|allugamientu=Cambridge, Inglaterra |editorial=Cambridge University Press|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Innes |nome=C. L. y Bernth Lindfors (eds) |añu=1978|títulu=Critical Perspectives on Chinua Achebe|ubicación=Washington |editorial=Three Continents Press |isbn=978-0-914478-45-4|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Jaggi |nome=Maya |día=14 |mes=xunu |añu=2007 |url=http://books.guardian.co.uk/comment/story/0,,2102659,00.html |títulu=The unseen literary world |publicación=[[The Guardian]] |formatu=en llinia |fechaaccesu=19 de setiembre de 2007 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Jaya Lakshmi |nome=Rayo V |añu=2003 |títulu=Culture and Anarchy in the Novels of Chinua Achebe|allugamientu=Bareilly |editorial=Prakash Book Depot|idioma=en}}
*{{cita publicación |apellíu=JBHE |títulu=Chinua Achebe of Bard College |publicación=The Journal of Blacks in Higher Education |mes=seronda |añu=2001 |volume=33 |páxines=28-29 |issn=1077-3711 |doi=10.2307/2678893 |jstor=2678893|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Jeyifo |nome=B |añu=1993 |títulu=Okonkwo and his mother: Things Fall Apart and issues of gender in the constitution of African postcolonial discourse |url=https://archive.org/details/sim_callaloo_fall-1993_16_4/page/847 |obra=Callaloo |volume=16 |númberu=4 |páxines=847-858 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=July |nome=Robert W |añu=1987|títulu=An African Voice|allugamientu=Durham (NC): Duke University Press |isbn=978-0-8223-0769-3|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Kandell |nome=Jonathan |día=22 |mes=marzu |añu=2013 |títulu=Chinua Achebe, African Literary Titan, Dies at 82 |obra=[[New York Times]] |url=http://www.nytimes.com/2013/03/23/world/africa/chinua-achebe-nigerian-writer-dies-at-82.html?pagewanted=all&amp;_r=1 |allugamientu=Nueva York |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Killam |nome=G. D |añu=1977|títulu=The Writings of Chinua Achebe|ubicación=Londres |editorial=Heinemann Educational Books |isbn=978-0-435-91665-7|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Laurence |nome=Margaret |añu=2001|títulu=Long Drums and Cannons: Nigerian Dramatists and Novelists, 1952–1966|allugamientu=Alberta |editorial=University of Alberta Press |isbn=978-0-88864-332-2|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Lindfors |nome=Bernth |añu=1982|títulu=Early Nigerian Literature|allugamientu=Nueva York |editorial=Holmes &amp; Meier Publishers, Ltd |isbn=978-0-8419-0740-9|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Mezu |nome=Rose Ure |añu=2006|títulu=Chinua Achebe: The Man and His Works|ubicación=Londres |editorial=Adonis &amp; Abbey Publishers Ltd |isbn=978-1-905068-21-0|idioma=en}}
* {{cita publicación|apellíu=MSN News|url=http://news.msn.com/obits/chinua-achebe-grandfather-of-nigerian-literature-dies|títulu=Chinua Achebe, &quot;grandfather of Nigerian literature&quot;, dies|publicación=MSN News|día=22|mes=marzu|añu=2013|fechaaccesu=22 de marzu de 2013|fechaarchivu=25 de marzu de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130325003928/http://news.msn.com/obits/chinua-achebe-grandfather-of-nigerian-literature-dies|idioma=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130325003928/http://news.msn.com/obits/chinua-achebe-grandfather-of-nigerian-literature-dies|archivedate=2013-03-25}}
* {{cita llibru |apellíu=Naydenova |nome=Natalia |apellíu2=Camara |nome2=Salihou |añu=2013|títulu=Littérature africaine et identité: un hommage à Chinua Achebe |allugamientu=Paris |editorial=Editions L'Harmattan |isbn=978-2-343-01253-7 |idioma=fr}}
* {{cita publicación |apellíu=Nickel |nome=Mark |url=http://news.brown.edu/pressreleases/2009/09/achebe |títulu=Famed African Writer Chinua Achebe Joins the Brown Faculty |obra=News from Brown. Brown University |día=15 |mes=setiembre |añu=2009 |fechaaccesu=24 de xunetu de 2011 |idioma=en }}
* {{cita llibru |apellíu=Niven |nome=Alistair |añu=1991|capítulu=Chinua Achebe and the Possibility of Modern Tragedy |editor=Petersen, Kirsten Holst y Anna Rutherford (eds) |títulu=Chinua Achebe: A Celebration|allugamientu=Oxford, Inglaterra |editorial=Dangaroo Press |isbn=978-0-435-08060-0|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Njoku, Benedict Chiaka |añu=1984|títulu=The Four Novels of Chinua Achebe: A Critical Study|allugamientu=Nueva York |editorial=P. Lang |isbn=978-0-8204-0154-6|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Nnolim |nome=Charles |añu=1996|capítulu=The Artist in Search of The Right Leadership: Achebe As a Social Critic |editor=Ihekweazu, Edith |títulu=Eagle on Iroko: Selected Papers from the Chinua Achebe International Symposium, 1990|allugamientu=Ibadan, Nixeria |editorial=Heinemann Educational Books (Nixeria) PLC |isbn=978-978-129-379-5|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Obaze |nome=Oseloka |día=14 |mes=ochobre |añu=2006 |url=http://www.kwenu.com/bookreview/obaze/achebe_nobel2006.htm |títulu=Chinua Achebe: The unacknowledged Nobel laureate |obra=kwenu.com |fechaaccesu=24 de setiembre de 2007 |idioma=en }} 
* {{cita llibru |apellíu=Ogbaa |nome=Kalu |añu=1999|títulu=Understanding Things Fall Apart|allugamientu=Westport, Connecticut: Greenwood Press |isbn=978-0-313-30294-7|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Ogede |nome=Ode |añu=2001|títulu=Achebe and the Politics of Representation: Form Against Itself, From Colonial Conquest and Occupation to Post-Independence Disillusionment|allugamientu=Trenton, New Jersey: Africa World Press |isbn=978-0-86543-774-6|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Ogede|nome=Ode|día=1|mes=xineru|añu=2001a títulu Oral Tradition and Modern Storytelling: Revisiting Chinua Achebe's Short Stories |publicación=International Fiction Review |volume=28 |númberu=1/2 |páxines=67–77 |issn=0315-4149}}
&lt;/ref&gt;
* {{cita llibru |apellíu=Ojinmah |nome=Umelo |añu=1991|títulu=Chinua Achebe: New Perspectives|allugamientu=Ibadan |editorial=Spectrum Books Limited |isbn=978-978-2461-16-2|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Okpewho |nome=Isidore (ed.) |añu=2003|títulu=Chinua Achebe's 'Things Fall Apart': A Casebook|allugamientu=Oxford, Inglaterra |editorial=Oxford University Press |isbn=978-0-19-514763-6|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Petersen |nome=Kirsten Holst |títulu=Chinua Achebe: A Celebration |apellíu2=Rutherford |nome2=Anna |añu=1991 |editorial=Heinemann |allugamientu=Portsmouth, NH |isbn=978-0-435-08060-0|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Powell |nome=Timothy B. |añu=2004 |títulu=Ebos Landing |url=http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-2895 |obra=The New Georgia Encyclopedia|idioma=en}}
*{{cita publicación |apellíu=Radio Nixeria |títulu=Federal Radio Corporation of Nixeria: About us |url=http://www.radionigeriaonline.com/aboutus.html |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071025013028/http://www.radionigeriaonline.com/aboutus.html |fechaarchivu=25 d'ochobre de 2007 |fechaaccesu=15 d'ochobre de 2007 |obra=radionigeriaonline.com |añu=2007 |idioma=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025013028/http://www.radionigeriaonline.com/aboutus.html |archivedate=2007-10-25 }}
* {{cita llibru |apellíu=Sallah |nome=Tijan M. |apellíu2=Okonjo-Iweala |nome2=Ngozi |añu=2003|títulu=Chinua Achebe, Teacher of Light: A Biography|allugamientu=Trenton, New Jersey |editorial=Africa World Press |isbn=978-1-59221-031-2|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Shamim |nome=Amna |añu=2013|títulu=Colonial/Postcolonial Paradigms in Chinua Achebe's Novels (TFA &amp; AOG)|allugamientu=Saarbrucken: Lambert Academic Publishing |isbn=978-3-659-35098-6|idioma=en}}
* {{cita publicación |apellíu=Siegel |nome=Robert |día=15|mes=ochobre|añu=2009 |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113835207 |títulu=Chinua Achebe: 'Heart Of Darkness' Is Inappropriate |obra=[[NPR]] |fechaaccesu=19 de xunetu de 2010|idioma=en}}
*{{cita publicación |apellíu=Thompson |nome=Bob |día=9|mes=marzu|añu=2008 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/03/07/AR2008030700987.html |títulu=Things Fall Into Place |publicación=Washington Post |fechaaccesu=15 de marzu de 2008|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Tredell |nome=Nicolas |añu=2000|títulu=Joseph Conrad: Heart of Darkness|allugamientu=Nueva York |editorial=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-11923-8|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Udumukwu |nome=O. |añu=2012|capítulu=Violence against Achebe's women: Onkonkwo and “The Gun that Never Shot&quot; |editor=Helen Chukwuma (ed.) |títulu=Achebe's Women: Imagism and Power |páxines=201-221 |allugamientu=Trenton: Africa World Press|idioma=en}} 
* {{cita publicación |apellíu=Watts |nome=Cedric |añu=1983 |títulu=A Bloody Racist: About Achebe's View of Conrad |publicación=The Yearbook of English Studies |volume=13 |páxines=196–209|idioma=en}} 
* {{cita publicación |apellíu=WLT |títulu=Author Profile: Chinua Achebe |publicación=World Literature Today. ''University of Oklahoma'' |mes=xineru-abril|añu=2005|volume=79|númberu=1|jstor=40158784 |idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Yankson |nome=Kofi Y. |añu=1990|títulu=Chinua Achebe's Novels: A Sociolinguistic Perspective|allugamientu=Uruowulu-Obosi, Nixeria |editorial=Pacific Publishers |isbn=978-978-2347-79-4|idioma=en}}
* {{cita llibru |apellíu=Yousaf |nome=Nahem |añu=2003|títulu=Chinua Achebe |allugamientu=Tavistock |editorial=Northcote House in Association with the British Council |isbn=978-0-7463-0885-1|idioma=en}}
{{reftermina|idioma=en}}

{{NF|1930|2013|Achebe, Chinua|idioma=en}}

{{Tradubot|Chinua Achebe}}
[[Categoría:Escritores de Nixeria]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Booker Internacional]]</text>
      <sha1>b4c518kn4vwodb5ggxhccq07lj5fxyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Circoniu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76995</id>
    <revision>
      <id>4510080</id>
      <parentid>4422579</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T09:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 2 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26169" sha1="lop31q0h5cgh021528npv4cy62vvjm4" xml:space="preserve">{{Correxir}}
{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Circoniu
|nome = Circoniu
|anterior = [[Itriu]]
|posterior = [[Niobiu]]
|símbolu = Zr
|númberu = 40
|grupu = [[Elementos del grupu 4|4]]
|periodu = [[Elementos del periodu 5|5]]
|bloque = [[Elementos del bloque d|d]]
|densidá = 8570
|durez = 6
|apariencia = Blanco abuxao |CAS
= 7440-67-7
|EINECS = 
|masa_atómico = 91,224
|radiu_mediu = 155
|radiu_atómicu = 206
|radiu_covalente = 148
|radiu_van_der_waals =
|configuración_electrónica = [Kr38] 5s2
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 10, 2
|estáu_oxidación = 4 (anfótero)
|óxidu = 
|estructura_cristalina = Hexagonal
|estáu = Sólidu
|P_fusión = 2128
|P_ebullición = 4682
|Y_fusión = 16,9
|Y_vaporización = 58,2
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 0,00168 [[Pascal (unidá)|Pa]] a 2125 K
|velocidá = 3800
|llinde =
|Young =
|cortante = 
|compresibilidad = 
|electronegatividá = 1,33
|calor_específico = 0,27
|cond_eléctrica = 2,36·10⁶
|cond_térmica = 22,7
|E_ionización1 = 640,1
|E_ionización2 = 1270
|E_ionización3 = 2218
|E_ionización4 = 3313
|E_ionización5 = 7752
|E_ionización6 = 9500
|isótopu1_nm = 88
|isótopu1_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu1_p_semidesintegración = 83,4 [[día|d]]
|isótopu1_modo_desintegración = [[Captura electrónica|ε]] 
|isótopu1_energía = –
|isótopo1_productu = [[Itriu|&lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;Y]]
}}
El '''circoniu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|circoniu}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de [[númberu atómicu]] 40 y [[pesu atómicu]] 91.224. Asitiáu nel grupu 4 de la [[tabla periódica de los elementos]]. El so símbolu ye '''Zr'''. El nome de circoniu tomar del mineral [[zircón]], la fonte más importante de circoniu, y que deriva de la pallabra [[farsi|persa]] &quot;zargun - زرگون&quot;, que significa &quot;doráu&quot;.

Ye un [[metal de transición]] brillosa, de color blancu buxu, duru, resistente al escomiu, d'apariencia similar al [[aceru]]. Los minerales más importantes nos que s'atopa son el [[circón]] (ZrSiO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) y la [[Baddeleyita|badeleyita]] (ZrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), anque debíu al gran paecíu ente'l circoniu y el [[hafniu]] (nun hai otros elementos que se paezan tantu ente sigo) realmente estos minerales son amiestos de los dos; los procesos xeolóxicos nun fueron capaces de dixebralos. Utilízase sobremanera en [[reactor nuclear|reactores nucleares]] (pola so baxa seición de captura de neutrones). Tamién s'emplega como [[Material refractario|refractariu]] y [[opacificador]], y en pequeñes cantidaes como axente d'aleación pol so fuerte resistencia al escomiu.

== Historia ==
[[Ficheru:Zr-crystal-bar.jpg|thumb|left|Circoniu puro.]]
El circoniu (del [[Idioma persa|persa]] ''zargun'', que significa «color doráu») afayóse en 1789 por [[Martin Heinrich Klaproth]] a partir del circón (Zr [SiO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]) piedra preciosa conocida dende l'antigüedá. En 1824 [[Jons Jakov Berzelius]] aisllar n'estáu impuru; hasta 1914 nun se preparar el metal puro.

En delles escritures bíbliques méntase'l mineral circón, que contién circoniu, o dalguna de les variaciones de dichu mineral (jargón, xacintu, etc.) Nun se conocía que'l mineral contenía un nuevu elementu hasta que Klaproth analizó un [[jargón]] procedente de [[Ceilán]], nel océanu Índicu, denominando al nuevu elementu como circonia. Berzelius aisllar impuru pola [[Amenorgamientu-oxidación|amenorgamientu]] de fluoruru de potasiu y circoniu, K&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;ZrF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; con potasiu, pa lo que caleció un amiestu de fluoruru de potasiu y circoniu y potasiu nun tubu de fierro. Dempués tratáu con agua, ensugáu y calentamientu enllargáu n'ácidu clorhídricu esleíu llogró un polvu asemeyao a negru de carbón.&lt;ref&gt;Johann Joseph Prechtl: ''Jahrbücher des kaiserlichen königlichen polytechnischen Instituts in Wien'', 1826, Bd. 9, S.&amp;nbsp;265.&lt;/ref&gt;

Sicasí, hasta 1924 nun se va determinar, la correuta [[masa atómico]], yá que se desconocía que'l circoniu natural siempres contién pequeñes cantidaes de hafniu. Ensin esta información, les midíes de la masa atómico siempres fueron un daqué elevaes.&lt;ref&gt;O. Hönigschmied, Y. Zintl, F. Gonzalez: ''Über das Atomgewicht des Zirconiums''. In: ''Zeitschrift für allgemeine und anorganische Chemie'', 1924, 139, S.&amp;nbsp;293–309.&lt;/ref&gt;

La primer aplicación práutica de circoniu utilízase como [[Flax (fotografía)|flax]] en fotografía.

== Propiedaes ==
=== Propiedaes físiques ===
[[Ficheru:Hexagonal dichteste Kugelpackung.svg|thumb|izq|Estructura cristalina del circoniu]]
Ye un [[metal]] sólidu a temperatura ambiente, blancu abuxao, [[llustre|polencu]]. Ye un metal pesao (densidá 6,501&amp;nbsp;g/ cm³ a 25&amp;nbsp;°C&lt;ref name=&quot;Skinner&quot;&gt;Gordon B. Skinner, Herrick L. Johnston: ''Thermal Expansion of Zirconium between 298°K and 1600°K.'' In: ''J. Chem. Phys.'' 1953, 21, S. 1383-1284, {{DOI|10.1063/1.1699227}}.&lt;/ref&gt;), pero más llixero que l'[[aceru]], con una durez similar a la del [[cobre]].

El puntu de fusión de circoniu ye 1855&amp;nbsp;°C (3371&amp;nbsp;°F), y el so puntu de ebullición ye de 4371&amp;nbsp;°C (7900&amp;nbsp;°F).&lt;ref name=&quot;CRC2008&quot;&gt;{{cita llibru|contribution=Zirconium|añu=2007–2008|títulu=CRC Handbook of Chemistry and Physics|apellíu-editor=Lide|nome-editor=David R.|volume=4|páxina=42|place=New York|editorial=CRC Press|isbn=978-0-8493-0488-0}}&lt;/ref&gt; circoniu tien una electronegatividá de 1.33 na escala de Pauling. De los [[elementos del bloque d]], el circoniu tien la cuarta más baxa electronegatividá dempués d'[[itriu]], [[luteciu]] y [[hafniu]].&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu=Winter|nome=Mark|títulu=Electronegativity (Pauling)|editorial=University of Sheffield|añu=2007|url=http://www.webelements.com/webelements/properties/text/image-flash/electroneg-pauling.html|fechaaccesu=5 de marzu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080318141745/http://www.webelements.com/webelements/properties/text/image-flash/electroneg-pauling.html|fechaarchivu=2008-03-18}}&lt;/ref&gt;

A temperatura ambiente'l circoniu presenta una estructura cristalina [[sistema cristalín hexagonal|hexagonal compacta]], α-Zr, del mesmu tipu que'l [[magnesiu]]. A 863&amp;nbsp;°C camuda a una estructura cristalina [[estructura cúbica centrada|cúbica centrada]], β-Zr, similar a la del [[wolframiu]]. El circoniu caltién la fase-β hasta'l puntu de fusión.&lt;ref&gt;{{cita publicación|autor=Schnell I and Albers RC|títulu=Zirconium under pressure: phase transitions and thermodynamics|publicación=Journal of Physics: Condensed Matter|volume=18|páxines=16| editorial=Institute of Physics |mes=January|añu=2006|doi=10.1088/0953-8984/18/5/001|númberu=5|bibcode = 2006JPCM...18.1483S }}&lt;/ref&gt;

Les aleaciones con [[cinc]] vuélvense magnétiques per debaxo de 35 K.&lt;ref name=&quot;CRC2008&quot; /&gt; ZrZn&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ye una de les dos sustancies que presenten [[superconductividá]] y [[ferromagnetismu]] simultáneamente, la otra ye UGe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu=Day|nome=Charles|títulu=Second Material Found that Superconducts in a Ferromagnetic State|publicación=Physics Today|volume=54|númberu=9|páxines=16| editorial=American Institute of Physics |mes=September|añu=2001|doi=10.1063/1.1420499|bibcode = 2001PhT....54i..16D }}&lt;/ref&gt; Per debaxo de 0.55 K el circoniu ye superconductor.&lt;ref name=&quot;HoWi&quot;/&gt;

Puru ye dúctil y maleable, ye de fácil [[laminación]] y [[forxa]]. Pero pequeñes impureces d'[[hidróxenu]], [[carbonu]] o [[nitróxenu]] volver fráxil y malo de procesar.&lt;ref name=&quot;nbb&quot;&gt;{{Cita llibru| apellíos = Emsley| nome = John| títulu = Nature's Building Blocks| editorial = Oxford University Press| añu = 2001| allugamientu = Oxford| páxines = 506–510| isbn = 0-19-850341-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;madehow&quot;&gt;{{cita web| títulu = Zirconium| obra = How Products Are Made| editorial = Advameg Inc.| añu = 2007| url = http://www.madehow.com/Volume-1/Zirconium.html| fechaaccesu = 26 de marzu de 2008}}&lt;/ref&gt; La conductividá llétrica ye relativamente mala pa ser un metal, ye namái'l 4&amp;nbsp;% de la del [[cobre]]. Pero a pesar de la so mal conductividá llétrica ye relativamente bon [[conductividá térmica|conductor térmicu]]. Si comparar col titaniu los puntos son de fusión -y de ebullición son llixeramente más altu (puntu de fusión: titaniu: 1667&amp;nbsp;°C, de circoniu: 1857&amp;nbsp;°C). La conductividá llétrico y térmico ye meyor.

Les propiedaes de circoniu y l'homólogu más pesáu, el hafniu, son similares por cuenta de la [[contraición lantánida]]. Esta fai que los radios atómicos sían asemeyaos (Zr: 159 pm, Hf: 156 pm&lt;ref name=&quot;HoWi&quot;&gt;Holleman-Wiberg: ''Lehrbuch der Anorganischen Chemie''. 102. Auflage, de Gruyter, Berlin 2007, ISBN 978-3-11-017770-1.&lt;/ref&gt; ) y tantu les propiedaes similares. Los dos metales, sicasí, difieren considerablemente na so densidá, Zr: 6,5&amp;nbsp;g/cm³ , Hf: 13,3&amp;nbsp;g/cm³.&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;N. N. Greenwood, A. Earnshaw: ''Chemie der Elemente''. 1. Auflage, VCH Verlagsgesellschaft, 1988, ISBN 3-527-26169-9.&lt;/ref&gt;

Una propiedá de gran importancia pal emplegu del circoniu en reactores nucleares ye la so baxa seición eficaz de captura de neutrones. Por contra'l hafniu tien una seición bien alzada esto fai necesariu'l procesu de separación p'aplicaciones nucleares.

=== Propiedaes químiques ===
Les sos [[estáu d'oxidación|estado d'oxidación]] más comunes son +2, +3 y +4.

El circoniu forma una delgada y compacta capa d'óxidu, circoniu pasiváu y polo tanto inerte. Presenta una alta resistencia al escomiu por álcalis, ácidos, agua salao y otros axentes.&lt;ref name=&quot;CRC2008&quot; /&gt; Les bases aguacientes bases reaccionen col circoniu. Pero puede eslleise por aciu [[acedu fluorhídricu]] (HF), de xuru formando [[Complexu (química)|complexos]] colos [[fluoruru|fluoruros]]. Tamién, va eslleir nun amiestu d'[[ácidu clorhídricu]] y [[ácidu sulfúricu|sulfúricu]] especialmente cuando ta presente'l [[flúor]].&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot;&gt;{{cita llibru|contribution=Zirconium|añu=2005|títulu=Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry| apellíu-editor = Considine| nome-editor = Glenn D.|páxines=1778–1779|place=New York|editorial=Wylie-Interscience|isbn=0-471-61525-0}}&lt;/ref&gt;

Cuando ta finamente estremáu ye altamente inflamable, puede amburar bonalmente en contautu col aire (reacciona enantes col nitróxenu que col osíxenu), especialmente a altes temperatures. En forma compacta ye muncho menos propensu a la ignición, a presiones moderaes, reacciona namái en caldia col osíxenu y el nitróxenu. Pero a una presión elevada de circoniu reacciona con osíxenu a temperatura ambiente, una y bones l'óxidu de circoniu formáu ye soluble nel metal fundíu.&lt;ref name=&quot;HoWi&quot;/&gt;

== Isótopos ==
El circoniu d'orixe natural ta formáu por cuatro [[isótopu|isótopos]] estables:&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;92&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;Zr y un [[radioisótopu]] de bien llarga [[periodu de semidesintegración|vida media]] &lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;Zr. El &lt;sup&gt;94&lt;/sup&gt;Zr puede sufrir una doble desintegración beta (non reparada esperimentalmente) con una vida media de más de 1,10 × 10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; años. El &lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;Zr tien una vida media de 2,4 × 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; años, polo que ye'l radioisótopo más llonxevu de circoniu. D'estos isótopos naturales, el &lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;Zr ye la más común, representa 51,45&amp;nbsp;% de tol circoniu, ente que el &lt;sup&gt;96&lt;/sup&gt;Zr ye'l menos común, qu'inclúi namái 2,80&amp;nbsp;% de circoniu.&lt;ref name=&quot;nubase&quot;&gt;{{cita publicación|títulu=Nubase2003 Evaluation of Nuclear and Decay Properties|publicación=Nuclear Physics A|volume=729|páxines=3–128|editorial=Atomic Mass Data Center|añu=2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|autor=Audi, G|bibcode=2003NuPhA.729....3A|last2=Bersillon|first2=O.|last3=Blachot|first3=J.|last4=Wapstra|first4=A.H.}}&lt;/ref&gt;

Sintetizáronse ventiocho isótopo artificiales del circoniu, que van na masa atómico de 78 a 110. El &lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;Zr ye l'isótopu artificial de vida más llarga, con una vida media de 1,53 × 10⁶ años. El &lt;sup&gt;110&lt;/sup&gt;Zr ye l'isótopu más pesáu de circoniu, y tamién el de más curtia duración, y envalórase que la vida media de namái 30 milisegundos. La mayoría tienen periodos de semidesintegración de menos d'un día, sacante'l &lt;sup&gt;95&lt;/sup&gt;Zr (64,02 díes), &lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;Zr (63,4 díes) y &lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;Zr (78,41 hores). Los radioisótopos n'o percima de númberu de masa 93 se desintegran por [[desintegración beta|desintegración beta β -]], ente que los que tán n'o per debaxo de 89 por [[desintegración beta|desintegración β +]]. La única esceición ye'l &lt;sup&gt;88&lt;/sup&gt;Zr, que se desintegra por [[captura electrónica|captura electrónica ε]].&lt;ref name=&quot;nubase&quot; /&gt;

Tamién esisten cinco isótopos de circoniu na forma d'[[Isómero nuclear|isómeros metaestable]]: &lt;sup&gt;83m&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;85m&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;89m&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;90M1&lt;/sup&gt;Zr, &lt;sup&gt;90m2&lt;/sup&gt;Zr y &lt;sup&gt;91m&lt;/sup&gt;Zr. D'éstos, &lt;sup&gt;90m2&lt;/sup&gt;Zr tien la vida media más curtia 131 nanosegundos, ente que &lt;sup&gt;89m&lt;/sup&gt;Zr ye'l más llonxevu con una vida media de 4,161 minutos.

== Aplicaciones ==
* Principalmente (en redol a un 90&amp;nbsp;% del consumíu) utilízase, Xeneralmente aleado, [[aleaciones del circoniu|zircaloy]], en reactores nucleares, debíu la so resistencia al escomiu y el so bien baxa [[seición de captura de neutrones]]. La seición de captura del hafniu ye alta, polo que ye necesariu dixebralos pa esta aplicación (pa otres, nun ye necesariu), xeneralmente por aciu un procesu d'[[estracción]] con dos disolventes non miscibles, o bien emplegando [[resines d'intercambiu iónicu]].
* Utilízase como aditivu n'[[aceru|aceros]] llográndose materiales bien resistentes. Tamién s'empleguen [[aleación|aleaciones]] con níquel na industria químico pola so resistencia frente a sustancies corroyentes, especialmente para [[válvula|válvules]], [[Bomba hidráulica|bombes]] , tuberíes y [[intercambiador de calor|intercambiadores de calor]] 
* L'óxidu de circoniu impuru emplegar pa fabricar [[crisol]]es de llaboratoriu (que soporten cambeos sópitos de temperatura), recubrimientu de fornos y como material refractario n'industries [[cerámica (industria)|cerámiques]] y de [[vidriu]].
* L'óxidu de circoniu estabilizáu con itriu ye llargamente utilizáu n'odontolóxica pa la confección de prótesis fixes, prótesis removibles y pilastres d'implantes. Amás ye utilizáu pal reemplazu d'articulaciones yá que ye un mateiral bioinerte al igual que'l titaniu.
* Tamién s'emplega n'[[intercambiador de calor|intercambiadores de calor]], [[tubu de vacíu|tubos de vacíu]] y filamentos de bombil emplegar pa la fabricación de antitranspirantes.
* Con fines militares emplégase como axente incendiariu, como'l cartuchu [[aliendu de dragón]].
* Aleado con [[niobiu]] presenta [[superconductividá]] a baxes temperatures, polo que puede emplegase pa faer imanes superconductores. Per otra parte, l'aleación con [[cinc]] ye magnética per debaxo de los 35 K.
* L'óxidu de circoniu usar en [[xoyería]]; ye una xema artificial denomada [[dióxidu de circoniu|circonita]] qu'asonsaña al [[diamante]].
* Podemos amestar una industria nos sos empiezos: la fabricación de fueyes de corte, que pueden ser desaxeradamente resistentes y duraderes, superando a les meyores aleaciones d'aceru. Güei podemos atopar cuchiellos y otros accesorios de cocina de tipu comercial y profesional.
* Utilízase como aditivu pa fabricar sables sintéticos.

== Bayura ==
[[Ficheru:Zirkon - Trend Förderung.svg|thumb|right|Producción mundial de circón.]]
Nun s'atopa na naturaleza como [[metal nativo]], lo que reflexa la so inestabilidá intrínseca con respectu a l'agua. Pero forma parte de numberosos [[mineral]]es. Na [[corteza terrestre]] el circoniu atopa presente nuna concentración d'aproximao 130&amp;nbsp;mg/kg y alredor de 0.026&amp;nbsp;mg/L nel [[agua de mar]].&lt;ref name=&quot;argonne&quot; /&gt; En bayures ocupa'l puestu 18, pero a pesar de ser bien común, polo xeneral namái s'atopen en cantidaes bien pequeñes y [[cristal]]es bien pequeños (típicamente 0,1&amp;nbsp;mm), lo que causó n'otres dómines consideróse un elementu escasu. Circoniu alcuéntrase principalmente en [[silicato|roques xilizes]] [[roca plutónica|intrusivas]], como'l [[granitu]]. La materia primo son xeneralmente depósitos secundarios, llamaos [[depósitos de prestar]]. Estos fórmense cuando la roca circundante degradar y queden los restos de circoniu yá que son más resistentes albentestate. Amás, tales depósitos pueden ser causaos por corrientes d'agua, xuagar los cristales de circón y depositen n'otros llugares. En contraste, los depósitos primarios suelen tener un baxu conteníu de circoniu y nun son rentables pa la minería. La principal fonte comercial de circoniu ye'l mineral [[circón]] (silicatu de circoniu, ZrSiO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;),&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt; que s'atopa principalmente en depósitos n'Australia, Brasil, India, Rusia y Estaos Xuníos, según en depósitos más pequeños de tol mundu.&lt;ref name=&quot;madehow&quot; /&gt; El 80&amp;nbsp;% de la minería de circón producir n'Australia y Sudáfrica.&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt; la reserves de circón superen 60 millones de tonelaes en tol mundu&lt;ref name=&quot;argonne&quot;&gt;{{Cita llibru|nome=John|apellíos=Peterson|first2=Margaret|last2=MacDonell| contribution=Zirconium|títulu=Radiological and Chemical Fact Sheets to Support Health Risk Analyses for Contaminated Areas|añu=2007|páxines=64–65|editorial=Argonne National Laboratory|formatu=[[PDF]]|url=http://www.evs.anl.gov/pub/doc/ANL_ContaminantFactSheets_All_070418.pdf|fechaaccesu=26 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt; y la producción de circoniu añal mundial ye d'aproximao 900.000 tonelaes.&lt;ref name=&quot;argonne&quot;/&gt; El circoniu tamién s'atopa en más d'otros 140 [[mineral]]es, incluyendo minerales comercialmente utiles [[baddeleyita]](ZrO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), [[kosnarite]].&lt;ref&gt;{{cita web|autor=Ralph, Jolyon and Ralph, Día |títulu=Minerals that include Zr|editorial=Mindat.org| añu=2008|url=http://www.mindat.org/chemsearch.php?inc=Zr%2C&amp;exc=&amp;sub=Search+for+Minerals|fechaaccesu=23 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt; y la [[eudialita]] 
(Na&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(CaCeFeMn)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;ZrSi&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;17&lt;/sub&gt;(OHCl)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) El circón llógrase como subproductu de la minería y procesáu de minerales de metales pesaos de [[titaniu]], la [[ilmenita]] (FeTiO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) y el [[rutilo]] (TiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), y tamién de la minería del [[estañu]]. El circoniu y el [[hafniu]] atopar nel circón nuna rellación de 50 a 1 y ye bien difícil dixebralos. Tamién s'atopa n'otros minerales, como la [[Baddeleyita|badeleyita]] .

Tamién ye abondosu nes [[Estrella de tipu S|estrelles de tipu S]] y detectóse nel Sol y en meteoritos. Amás, atopóse una alta cantidá n'óxidu de circoniu (en comparanza col presente na corteza terrestre) en muestres llunares trayíes pol [[programa Apollo]].&lt;ref name=&quot;CRC2008&quot; /&gt;

== Producción ==
El circón ye un subproductu de la minería y el procesamientu de los minerales de titaniu [[ilmenita]] y [[rutilo]], lo mesmo que de la minería del [[estañu]].&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu=Callaghan|nome=R.|títulu=Zirconium and Hafnium Statistics and Information|editorial=US Geological Survey|fecha=21 de febreru de 2008|url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zirconium/|fechaaccesu=24 de febreru de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180218030521/https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zirconium/|fechaarchivu=2018-02-18}}&lt;/ref&gt; Ente 2003 y 2007, los precios de circón aumentaron constantemente dende $360 a $840 por tonelada.&lt;ref name=&quot;usgs2008&quot;&gt;{{cita publicación| títulu = Zirconium and Hafnium| publicación = Mineral Commodity Summaries| páxines = 192–193| editorial = US Geological Survey| mes = January| añu = 2008| url = http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zirconium/mcs-2008-zirco.pdf| formatu = PDF| fechaaccesu = 24 de febreru de 2008| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120303153111/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/zirconium/mcs-2008-zirco.pdf| archivedate = 2012-03-03}}&lt;/ref&gt;

Al ser recoyíu de les agües costeres, el sable de circoniu que contienen se purifica por aciu concentradores n'espiral pa esaniciar los materiales más llixeros, que depués s'asitien de nuevu na agua con seguridá, yá que son tolos componentes naturales del sable de la sablera. Por aciu [[separación magnética]] esaníciense los minerales del titaniu ilmenita y rutilo.

La mayoría de circón utilízase direutamente n'aplicaciones comerciales, pero un pequeñu porcentaxe convertir nel metal. El primer pasu consiste nel llogru del [[dióxidu de circoniu]] fundiendo'l circón con [[hidróxidu de sodiu]], [[dixestión]] química. Nun ye posible l'amenorgamientu direutu d'óxidu de circoniu con carbonu (como nel procesu d'[[altu fornu]]), yá que se formen carburos de bien difíciles de dixebrar. La mayoría de circoniu metálicu producir pol amenorgamientu del cloruru de circoniu (IV) con magnesiu metálicu nel [[procesu Kroll]].&lt;ref name=&quot;CRC2008&quot; /&gt; Primero prepárase'l cloruru:
: &lt;math&gt;\mathrm{ ZrO_2\ + 2\ C + 2\ Cl_2 \ \xrightarrow{900^{\circ}C} \ ZrCl_4 +\ 2\ CO }&lt;/math&gt;
pa dempués amenorgalo con magnesiu nuna atmósfera d'heliu. 
: &lt;math&gt;\mathrm{ ZrCl_4\ + 2\ Mg \ \longrightarrow \ Zr +\ 2\ MgCl_2}&lt;/math&gt;
El metal resultante se sinteriza hasta que tea abondo dúctil pa metalurxa.&lt;ref name=&quot;madehow&quot; /&gt; En procesos semi-industriales puede realizase la [[electrólisis]] de sales fundíos, llográndose'l circoniu en polvu que puede utilizase darréu en [[pulvimetalurgia]]. Pal llogru del metal con mayor pureza síguese'l [[procesu van Arkel-de Boer]] basáu na disociación del yoduro de circoniu, llográndose una esponxa de circoniu metal denomada ''crystal-bar''. Pa lo cual calezse, a unos 200&amp;nbsp;°C, so vacíu circoniu con [[yodu]] pa llograr [[yoduro de circoniu (IV)]]. Esti descomponer nun alambre caliente, 1200&amp;nbsp;°C, de nuevu en yodu, que se caltién gaseosu, y circoniu que se deposita sobre l'alambre:
:&lt;math&gt;\mathrm{Zr + 2\ I_2 \ \rightleftharpoons \ ZrI_4}&lt;/math&gt;
Tantu nesti casu, como nel anterior, la esponxa llograda fundir pa llograr el lingote.

El circoniu calidable comercial, inclusive siguiendo'l procesu van Arkel-de Boer, inda tien un conteníu de 1&amp;nbsp;% a 3&amp;nbsp;% de hafniu.&lt;ref name=&quot;Ullmann&quot; /&gt; Esti contaminante nun ye importante pa la mayoría d'usos sacante n'aplicaciones nucleares.

=== Separación de circoniu y hafniu ===
El circoniu comercial xeneralmente contién de 1 a 2,5&amp;nbsp;% d'[[hafniu]]. Pa les aplicaciones avezaes esto non problemáticu por cuenta de les propiedaes químiques de hafniu y circoniu son abondo similares. Pero les propiedaes d'absorción de neutrones difieren fuertemente, polo que se riquir la separación de hafniu del circoniu p'aplicaciones qu'impliquen reactores nucleares.&lt;ref name=&quot;Stwertka&quot;&gt;{{Cita llibru|apellíos=Stwertka|nome=Albert|títulu=A Guide to the Elements|editorial=Oxford University Press|añu=1996|páxines=117–119| isbn = 0-19-508083-1}}&lt;/ref&gt; Dellos métodos de separación tán n'usu.&lt;ref name=&quot;Ullmann&quot;&gt;Nielsen, Ralph (2005) &quot;Zirconium and Zirconium Compounds&quot; in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a28_543}}&lt;/ref&gt; La [[estracción líquidu-líquidu]] del [[tiocianato]] y los derivaos d'óxidu, esplota la llixera mayor solubilidá del deriváu de hafniu en [[metil-isobutil-cetona]] frente a l'agua. Esti métodu utilízase principalmente nos Estaos Xuníos. El circoniu y hafniu tamién pueden dixebrase por [[cristalización fraccionada]] del hexafluorocirconato de potasiu (K&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;ZrF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;), que ye menos soluble n'agua que'l deriváu de hafniu análogu. La [[destilación fraccionada]] de los tetracloruros, tamién llamáu [[destilación extractiva]], utilízase principalmente n'Europa. Un procesu VAM cuádruple (fusión per arcu al vaciu), combináu con estrusión en caliente y distintes aplicaciones de laminación cúrase usando gas d'alta temperatura d'alta presión d'esterilización en [[autoclave]], resultando'l circoniu de grau de reactor aproximao 10 vegaes más caru que'l grau comercial contamináu de hafniu. El hafniu separáu puede utilizase pa les [[barres de control]] del reactor.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|autor=Zardiackas, Lyle D.; Kraay, Matthew J. and Freese, Howard L. |títulu=Titanium, niobium, zirconium and tantalum for medical and surgical applications|url=https://books.google.com/books?id=iAlt_F5K9KkC&amp;pg=PA21|fechaaccesu=18 de marzu de 2011|fecha=1 de xineru de 2006|editorial=ASTM International|isbn=978-0-8031-3497-3|páxines=21–}}&lt;/ref&gt; La separación de hafniu ye especialmente importante p'aplicaciones nucleares dende Hf tien bien alta seición tresversal d'absorción de neutrones, unes 600 vegaes cimera a la de circoniu, y polo tanto tien que ser esaniciáu por cuenta de qu'aplicaciones del reactor.&lt;ref name=&quot;b1&quot;&gt;{{Cita llibru|autor=Brady, George Stuart; Clauser, Henry R. and Vaccari, John A. |títulu=Materials handbook: an encyclopedia for managers, technical professionals, purchasing and production managers, technicians, and supervisors|url=https://books.google.com/books?id=vIhvSQLhhMEC&amp;pg=PA1063|fechaaccesu=18 de marzu de 2011|fecha=24 de xunetu de 2002|editorial=McGraw-Hill Professional|isbn=978-0-07-136076-0|páxines=1063–}}&lt;/ref&gt;

== Procuros ==
Nun son bien comunes los compuestos que contengan circoniu, y la so toxicidá inherente ye baxa. El polvu metálico puede amburar en contautu col aire, polo qu'hai que consideralo como un axente de riesgu de fueu o esplosión. Nun se conoz nengún papel biolóxicu d'esti elementu.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|Zirconium}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Zr/index.html WebElements.com - Zirconium.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509072026/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Zr/index.html |date=2008-05-09 }}
* [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Zr.html EnvironmentalChemistry.com - Zirconium.]

{{Tradubot|Circonio}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Circoniu| ]]</text>
      <sha1>lop31q0h5cgh021528npv4cy62vvjm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cesiu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77008</id>
    <revision>
      <id>4510066</id>
      <parentid>4394141</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10022" sha1="1do9i3qepljouhg6att6d50bbq3lbgh" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Cesiu
|anterior = [[Xenón]]
|posterior = [[Bariu]]
|símbolu = Cs
|númberu = 55
|grupu = [[Elementos del grupu 1|1]]
|periodu = [[Elementos del periodu 6|6]]
|bloque = [[Elementos del bloque s|s]]
|densidá = 1879
|durez =0,2
|apariencia = Platiáu oru
|CAS = 7440-46-2
|EINECS = 231-155-4
|masa_atómico = 132,90545
|radiu_mediu = 260
|radiu_atómicu = 298
|radiu_covalente = 225
|radiu_van_der_waals = 343
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[Xenón|Xe]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;6[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 18, 8, 1
|estáu_oxidación = 1
|óxidu = [[Base (química)|base]] fuerte
|estructura_cristalina = Cúbica centrada nel cuerpu
|estáu = Sólidu
|P_fusión = 301,59
|P_ebullición = 944
|Y_fusión = 2,092
|Y_vaporización = 67,74
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 2,5 [[Quilu (prefixu)|k]][[Pascal (unidá)|Pa]]
|velocidá = 
|llinde =
|Young = 1,7
|cortante = 1,6
|compresibilidad = 
|electronegatividá = 0,79
|calor_específico = 240
|cond_eléctrica = 4,89 × 10⁶
|cond_térmica = 35,9 
|E_ionización1 = 375,7
|E_ionización2 = 2234,3
|E_ionización3 = 3400
|isótopu1_nm=133
|isótopu1_bayura = '''100 %'''
|isótopu1_neutrones = 78
|isótopu2_nm = 134
|isótopu2_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu2_p_semidesintegración = 2,0648 [[añu|a]]
|isótopu2_modo_desintegración = [[Captura electrónica|ε]]&lt;br /&gt;[[Emisión beta|ß&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
|isótopu2_enerxía = 1,229&lt;br /&gt;2,059
|isótopu2_productu = [[xenón|&lt;sup&gt;134&lt;/sup&gt;Xe]]&lt;br /&gt;[[bariu|&lt;sup&gt;134&lt;/sup&gt;Ba]]
|isótopu3_nm = 135
|isótopu3_bayura = Traces
|isótopu3_p_semidesintegración = 23 × 10⁶ [[añu|a]]
|isótopu3_modo_desintegración = [[Emisión beta|ß&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
|isótopu3_enerxía = 0,269
|isótopu3_productu = [[bariu|&lt;sup&gt;135&lt;/sup&gt;Ba]]
|isótopu4_nm = 137
|isótopu4_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu4_p_semidesintegración = 30,07 a
|isótopu4_modo_desintegración = [[Emisión beta|ß&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
|isótopu4_enerxía = 1,176
|isótopu4_productu = [[bariu|&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Ba]]
}}

El '''cesiu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|cesiu}}&lt;/ref&gt; ye l'[[elementu químicu]] con [[númberu atómicu]] 55 y [[pesu atómicu]] de 132,905 [[Unidá de masa atómico|uma]]. El so símbolu ye Cs, y ye'l más pesáu de los [[metales alcalinos]] nel [[Elementos del grupu 1|grupu IA]] de la tabla periódica, a esceición del [[franciu]] (hasta febreru de [[2007]]);

== Historia ==
El cesiu foi afayáu por [[Robert Bunsen]] y por [[Gustav Kirchhoff]] nel añu 1860 por aciu l'usu del [[espectroscopiu]], al atopar dos llinies brillosos de color azul nel espectru del [[carbonatu de cesiu]] y del [[cloruru de cesiu]]. Estes sales de cesiu fueron aisllaes por [[Robert Bunsen]], bastiándoles na agua mineral.&lt;ref&gt;[http://www.quimicaweb.net/tablaperiodica/paginas/cesiu.htm Cesiu.] Joaquín Recio Miñarro, Químicaweb.&lt;/ref&gt; A pesar de los intentos infructuosos de Bunsen por aisllar l'elementu na so forma metálica,&lt;ref&gt;[https://books.google.es/books?id=Bz5BAAAAYAAJ An account of the progress in Chemistry in 1862.] En: Chemistry articles: pamphlet volume. [[Henry Carrington Bolton]]. [[Universidá de Gotinga]].&lt;/ref&gt; hubo qu'esperar hasta 1862 por que [[Carl Setterberg]] pudiera aisllalo por aciu electrólisis del [[cianuru de cesiu]] fundíu.&lt;ref name=&quot;Weeks&quot;&gt;{{cita publicación |títulu = The discovery of the elements. XIII. Some spectroscopic discoveries |páxines = 1413–1434|apellíu = Weeks|nome = Mary Elvira |doi=10.1021/ed009p1413|publicación = [[Journal of Chemical Education]] |volume =9 |númberu =8 |añu = 1932|bibcode = 1932JChEd...9.1413W }}&lt;/ref&gt;

Como apunte, nel añu 1967 establecer na conferencia de pesos y midíes en [[París]] qu'un [[segundu]] ye igual a 9&amp;nbsp;192&amp;nbsp;631&amp;nbsp;770 periodos de [[radiación]] correspondiente a la transición ente los dos niveles hiperfinos del estáu fundamental del [[isótopu]] 133 del átomu de cesiu (&lt;sup&gt;133&lt;/sup&gt;Cs), midíos a 0 [[kelvin|K]].

== Carauterístiques ==
[[Ficheru:Cesium water.theora.ogv|left|thumb|La adición d'una pequeña cantidá de cesiu n'agua frío produz una pequeña esplosión]]
El cesiu ye un [[metal]] blandu, llixeru y de baxu puntu de fusión. Ye'l segundu menos electronegativu de tolos elementos dempués del [[franciu]]. El cesiu reacciona en forma brengosa con [[osíxenu]] pa formar un amiestu d'[[óxidu|óxidos]]. N'aire húmedo, el [[calor d'oxidación]] pue ser abonda pa fundir y prender el metal. El cesiu nun reacciona con [[nitróxenu]] pa formar nitruros, pero reacciona col [[hidróxenu]] a temperatures altes pa producir un [[hidruru]] bien estable; reacciona en forma violenta cola agua y entá con xelu a temperatures d'hasta -116&amp;nbsp;°C (-177&amp;nbsp;°F) según colos [[halóxenu|halóxenos]], [[amoniacu]] y [[monóxidu de carbonu]]. Polo xeneral, con compuestos orgánicos el cesiu esperimenta los mesmos tipos de reacciones que'l restu de los metales alcalinos, pero ye muncho más reactivu.

== Bayura y llogru ==
El cesiu nun ye bien abondosu na [[corteza terrestre]], hai namái 7 [[partes per millón]]. Al igual que'l [[litiu]] y el [[rubidiu]], el cesiu alcuéntrase como un constituyente de minerales complexos, y non en forma de halogenuros relativamente puros, como nel casu del [[sodiu]] y del [[potasiu]]. Ye topáu frecuentemente en minerales lepidolíticos como los esistentes en [[Rhodesia (rexón)|Rhodesia]].

== Aplicaciones ==
El cesiu metálicu utilizar en [[Célula fotoeléctrica|celdes fotoeléctriques]], preseos espectrográficos, contadores de centelleo, [[Válvula termoiónica|bulbos]] de radiu, llámpares militares de señales infrarroxes y dellos [[Preséu ópticu|aparatos ópticos]] y de detección. Los compuestos de cesiu usar na producción de [[vidriu]] y [[cerámica]], como absorbentes en plantes de purificación de dióxidu de carbonu, en [[microquímica]]. Les [[Sal (química)|sales]] de cesiu utilizáronse en medicina como axentes [[Choque (medicina)|antishock]] dempués de l'alministración de drogues d'[[arsénicu]]. L'isótopu [[cesiu-137]] utilízase davezu en procedimientos de [[quimioterapia]] pal tratamientu del [[cáncer]].

== Efeutos del cesiu sobre la salú ==
Los humanos pueden tar espuestos al cesiu por [[respiración]] o al inxerilo con alimentos y bébores. Nel aire los niveles de cesiu son xeneralmente baxos, pero'l cesiu radioactivu foi detectáu en dellos niveles n'agües superficiales y en munchos tipos de comíes.

La cantidá de cesiu en comíes y agua depende de la emisión de cesiu radiactivu de [[Central nuclear|plantes d'enerxía nuclear]], mayoritariamente al traviés d'accidentes, tal ye'l casu del [[Accidente de Chernóbil|Desastre de Chernobyl]] en 1986 y l'[[Accidente nuclear de Fukushima I|Accidente nuclear de Fukushima Dai-Ichi]] en 2011.&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/elmundo/2011/03/11/ciencia/1299864561.html ¿Qué sustancies s'emitieron? - El Mundo]&lt;/ref&gt; La xente que trabaya n'industria d'[[enerxía nuclear]] pue tar espuesta a altos niveles de cesiu, pero son tomaes munches midíes de seguridá pa prevenilo. Ye pocu probable que la xente qu'esperimente l'efeutu del cesiu sobre la salú pueda rellacionalo con ésti.

Cuando hai contautu con cesiu radiactivu, daqué altamente improbable, la persona puede esperimentar dañu celular por causa de la radiación emitida poles partícules del cesiu. Esto puede traer de resultes efeutos como estomagaes, vultures, fories, y hemorraxes. Si la esposición ye llarga la xente puede inclusive perder la conocencia, entrar en [[Coma (medicina)|coma]] o inclusive morrer. Cuan serios sían los efeutos depende de la resistencia de cada persona, el tiempu d'esposición y la concentración a la que tea espuesta.

== Efeutos ambientales del cesiu ==
El cesiu ta na naturaleza principalmente por causa de la [[erosión]] y gastadura de roques y minerales. Ye tamién lliberáu al aire, a l'agua y al suelu al traviés de la minería y fábriques de minerales. Los isótopos radiactivos del cesiu pueden ser menguaos namái na so concentración al traviés de la [[desintegración radiactiva]]. El cesiu non radiactivu puede tamién ser destruyíu cuando entra nel ambiente o reacciona con otros compuestos en molécules bien específiques.

Tanto'l cesiu radiactivu como l'estable actúen químicamente igual nos cuerpos de los humanos y los animales.

El cesiu nel aire puede viaxar llargues alloñes enantes de bastiase na tierra. La mayoría de los compuestos del cesiu son bien [[Solubilidá|solubles]] n'agua. En suelos, per otru llau, el cesiu nun puede ser esaniciáu pel agua soterraña; ellí permanez nes capes cimeres del suelu y ye fuertemente xuníu a les partícules del mesmu, y como resultáu non queda disponible pa ser tomáu polos raigaños de les plantes. El cesiu radiactivu tien la oportunidá d'entrar nes plantes al cayer sobre les fueyes. Los animales que son espuestos a bien altes dosis de cesiu amuesen cambeos nel comportamientu, como ye la medría o l'amenorgamientu de l'actividá.

== Ver tamién ==
* [[Alcalín|Metales alcalinos]]
* [[Tabla periódica de los elementos]]
* [[Llista alfabética d'elementos químicos]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{Enllaz rotu|1=ATSDR n'Español - ToxFAQs™: Cesiu |2=http://www.atsdr.cdc.gov/es/toxfaqs/ye_tfacts157.html |date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Enllaz rotu|1=ATSDR n'Español - Resume de Salú Pública |2=http://www.atsdr.cdc.gov/es/phs/ye_phs157.html |date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cs/key.html www.webelements.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509150118/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cs/key.html |date=2008-05-09 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=lcVqu-DN6HQ Videu d'esplosiones con metales alcalinos]


{{Tradubot|cesio}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cesiu| ]]</text>
      <sha1>1do9i3qepljouhg6att6d50bbq3lbgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bismutu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77020</id>
    <revision>
      <id>4509890</id>
      <parentid>4508847</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13069" sha1="2dbparxw261hff918f8nb1qw2itedaf" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Bismutu
|símbolu = Bi
|númberu = 83
|valencia = +3, +5
|anterior = [[Plomu]]
|posterior = [[Poloniu]]
|grupu = [[Elementos del grupu 15|15]]
|periodu = [[Elementos del periodu 6|6]]
|bloque = [[Elementos del bloque p|p]]
|densidá = 9780
|durez =2,25
|apariencia = Colorado, blancu brillosu
|CAS = 
|EINECS = 
|masa_atómico = 208,98038
|radiu_mediu = 160
|radiu_atómicu = 143
|radiu_covalente = 146
|radiu_van_der_waals = 
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[xenón|Xe]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;4[[orbital atómicu|f]]&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 5[[orbital atómicu|d]]&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 6[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 6[[orbital atómicu|p]]³
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 32, 18, 5
|estáu_oxidación = [[bismutu (III)|3]], [[bismutu (V)|5]]
|óxido = 
|estructura_cristalina = Romboédrica
|estáu = [[Sólidu]]
|P_fusión = 544,4
|P_ebullición = 1837
|Y_fusión = 11,3
|Y_vaporización = 104,8
|T_crítica = 271,4
|P_crítica = 1564
|volume_molar = 
|presión_vapor = 0,000627
|velocidá = 1790
|llinde =293,15
|Poisson = 
|compresibilidá = 
|electronegatividá = 2,02
|calor_específico = 122
|cond_eléctrica = 0,867 10⁶ m&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;·[[ohmiu|Ω]]&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;
|cond_térmica = 7,87
|E_ionización1 = 703
|E_ionización2 = 1610
|E_ionización3 = 2466
|E_ionización4 = 4370
|E_ionización5 = 5400
|E_ionización6 = 8520
|isótopu1_nm = 207
|isótopu1_isomería = 
|isótopu1_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu1_neutrones = 
|isótopo1_p_semidesintegración = 31,55 [[añu|a]]
|isótopu1_modo_desintegración = [[Captura electrónica|ε]], [[Captura electrónica|β+]]
|isótopu1_enerxía = 2,399
|isótopu1_productu = [[Plomu|&lt;sup&gt;207&lt;/sup&gt;Pb]]
|isótopu2_nm = 208
|isótopu2_isomería = 
|isótopu2_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu2_neutrones = 
|isótopo2_p_semidesintegración = 368,000 [[añu|a]]
|isótopu2_modo_desintegración = [[Captura electrónica|ε]], [[Captura electrónica|β+]]
|isótopu2_enerxía = 2,880
|isótopu2_productu = [[Plomu|&lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb]]
|isótopu3_nm = 209
|isótopu3_isomería = 
|isótopu3_bayura = '''100%'''
|isótopu3_neutrones = 
|isótopo3_p_semidesintegración = (1.9 ± 0.2) ×10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; [[añu|a]]
|isótopu3_modo_desintegración = [[Captura electrónica|α]]
|isótopu3_enerxía = 3,14
|isótopu3_productu = [[taliu|&lt;sup&gt;205&lt;/sup&gt;Tl]]
}}

El '''bismutu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|bismutu}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de la [[Tabla periódica de los elementos|tabla periódica]] que'l so símbolu ye '''Bi''', el so [[númberu atómicu]] ye 83 y alcuéntrase nel grupu 15 del sistema periódicu.

Yá yera conocíu na [[Antigüedá clásica|antigüedá]], pero hasta mediaos del [[sieglu XVIII]] confundir col [[plomu]], [[estañu]] y [[cinc]]. Ocupa'l llugar 73 a esgaya ente los elementos de la [[corteza terrestre]] representa'l 8,5x10&lt;sup&gt;-7&lt;/sup&gt;% del pesu de la corteza y ye tan escasu como la [[plata]]. Los principales depósitos tán en [[Suramérica]], pero n'[[Estaos Xuníos]] llógrase principalmente como subproductu del refináu de los minerales de [[cobre]] y [[plomu]].

Ye un metal típico dende'l puntu de vista químicu. En compuestos, tien valencies de [[bismutu (III)|+3]] o [[bismutu (V)|+5]], siendo más estables los compuestos de bismutu trivalente. Esisten dellos nitratos, especialmente'l nitratu de bismutu, Bi(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, o trinitrato de bismutu, y el so pentahidrato, Bi(NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)3•5H &lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O, que se descompon en nitratu de bismutu. Ésti tamién se conoz como oxinitrato de bismutu, nitratu de bismutilo, blancu perlla y blancu d'[[España]], y emplégase en medicina y en cosmética.

El bismutu espandir al solidificarse, esta estraña propiedá convertir nun [[metal]] aparente pa fundiciones. Dalgunes de les sos aleaciones tienen puntos de fusión inusualmente baxos. Ye una de les sustancies más fuertemente [[diamagnetismo|diamagnéticas]] (dificultá pa magnetizarse). Ye un mal conductor del calor y la electricidá, y puede amontase la so resistencia llétrica nun campu magnético, propiedá que la fai preséu en preseos pa midir la fuercia d'estos campos. Ye opacu a los [[rayos X]] y puede emplegase en [[fluoroscopia]].

Ente los [[Radioactividá|elementos non radiactivos]], el bismutu tien el [[númberu atómicu]] y la [[masa atómico]] (208,98) más altos. Tien un [[puntu de fusión]] de 271&amp;nbsp;°C, un [[puntu de bullidura]] de 1.560&amp;nbsp;°C y una [[densidá]] de 9,8 g/cm³.

== Carauterístiques del bismutu ==
Cuando ye sólidu flota sobre'l so estáu líquidu, por tener menor densidá nel estáu sólidu. Esta carauterística ye compartida col [[agua]], el [[galiu]], el [[acedu acéticu]], el [[antimoniu]] y el [[siliciu]].

En cuasi tolos compuestos de bismutu ta en forma trivalente, sicasí, n'ocasiones puede ser [[pentavalente]] o monovalente. El bismutato de sodiu y el pentafluoruru de bismutu son quiciabes los compuestos más importantes de Bi(V). El primeru ye un axente oxidante poderosu y el postreru un axente fluorante preséu pa compuestos orgánicos.

L'átomu de bismutu sigue considerándose -popularmente- como'l más pesáu ente los átomos estables, yá que'l so tiempu de vida ye dellos millones la edá total del universu, amás de qu'en teoría, tolos elementos químicos a partir del [[niobiu]] tán suxetos a fisión bonal, esto ye, tolos elementos con númberu cimeru al númberu 41 teóricamente pueden ser inestables, magar nel bismutu la desintegración foi visible por estudios franceses na última década. Ye tamién l'elementu non radiactivu monoatómico más pesáu qu'esiste.
[[Ficheru:Bi-crystal.jpg|thumb|left|240px|Cristal de bismutu.]]
El bismutu ye unu de los dos peores [[Conductividá térmica|conductores térmicos]] qu'esisten ente tolos metales (xunto al [[manganesu]]) ye tamién el metal más [[diamagnético]] qu'esiste, les sos aleaciones aprovechen dambes ventayes en situaciones onde se riquir. Nun esiste de manera natural nel cuerpu humanu nin en nenguna forma de vida polo xeneral. Utilízase enforma en medicina siendo parte de los astringentes recetados pa problemes rellacionaos col sistema dixestivu, [[Diarrea|diarrea]] fuertes o irritaciones esofáxiques, del [[colon]], [[duodenu]] o [[intestinos]].

Químicamente recuerda a los metales noble y preciosu, aferruñar con dificultá y caltiénse en dellos ácidos como'l clorhídricu. Puede presentase n'estáu nativu, fechu que refuerza la so nobleza. El metal ye gris con un bien llixeru toque rosado, bien &quot;vidriosu&quot; y fráxil, nun soporta un impautu mínimu, la so ductilidá y maleabilidá ye nula. De nun ser pola so escasez, podría reemplazar al plomu como escudo anti-nuclear por cuenta de la gran masa atómico que tien.

El bismutu considérase un metal pesao pero ye irónicamente bien pocu tóxicu, práuticamente non-agresivu, magar tar arrodiáu de metales venenosos y peligrosos pal [[medioambiente]]. Los sos cristales pueden ser trabayaos hasta consiguir resultaos d'una increíble guapura. Ferruñosu nel llaboratoriu consígense [[macla|macles]] d'iris fascinantes.

El metal ye bien baratu teniendo en cuenta la so escasez (igual a la del oru) y dificultá p'atopalo. Nun paez demasiáu importante en nengún sector de la industria o la medicina, úsase bien pocu.

El bismutu va ser l'últimu elementu en desintegrarse nel universu. La [[Periodu de semidesintegración|vida media]] del elementu envalórase en 20 trillones d'años.&lt;ref&gt;http://www.xatakaciencia.com/quimica/los secretos-del-bismutu-sera-el-ultimo-elementu-n'escastase-del universu&lt;/ref&gt;

== Usos ==
=== Sustitutu del plomu ===

La diferencia ente les densidaes del plomu (densidá 11.32&amp;nbsp;g·cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;) y del bismutu (densidá 9.78&amp;nbsp;g·cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;) ye lo suficientemente pequeña qu'en numberosos usos en balística y como balastu puede ser utilizáu en llugar del plomu. Por casu, puede reemplazar al plomu como material nos [[chombu|chombos]]. utilizar como un sustitutu en llugar del plomu en munición de perdigones, bales y balines pa esvalixar ensames. Los Países Baxos, Dinamarca, Inglaterra , Gales y Estaos Xuníos y numberosos otros países prohibieron l'usu de perdigones de plomu pa la caza d'aves acuátiques, una y bones munches aves sufríen d'envelenamientu per plomu al inxerir material al confundir los perdigones con piedrecillas qu'inxeren p'ameyorar el funcionamientu del so sistema dixestivu o inclusive prohibieron l'usu de plomu en tou tipu de caza como ye'l casu de los Países Baxos. Nestos casos ciertes aleaciones de bismutu-estañu ufierten una alternativa con propiedaes similares al plomu pa usu en balística. Sicasí yá que el bismutu ye bien pocu maleable, faen que nun seya un material fayadizo pa fabricar bales de caza del tipu espansives.

Al ser el bismutu un elementu trupu con un pesu atómicu eleváu, utilizar para fabrica escudos de látex trescalaos con bismutu pa blindar de los rayos-X mientres exámenes médicos, tales como en tomografíes computarizadas con rayos X, principalmente porque-y lo considera un elementu non-tóxicu.&lt;ref&gt;{{cita publicación|autor=Hopper KD, King SH, Lobell ME, TenHave TR, Weaver JS|títulu= The breast: inplane x-ray protection during diagnostic thoracic CT—shielding with bismuth radioprotective garments|url=https://archive.org/details/sim_radiology_1997-12_205_3/page/853|pmid=9393547|añu=1997|volume=205|númberu=3|páxines=853–8|publicación=Radiology|doi=10.1148/radiology.205.3.9393547}}&lt;/ref&gt;

La directiva de la Comunidá Europea sobre la restricción en cuanto al usu de sustancies peligroses qu'impulsa l'amenorgamientu en cuanto al usu del plomu, amplió l'usu del bismutu na industria electrónico como unu de los componentes de les soldadures con baxu puntu de fusión, reemplazando a les soldadures tradicionales a base de plomu-estañu.&lt;ref name=usgs2010&gt;Carlin, James F., Jr. &quot;2010 USGS Minerals Yearbook: Bismuth&quot; (PDF). United States Geological Survey. Retrieved 9 September 2010.&lt;/ref&gt; La so baxa toxicidá ye especialmente importante p'aquelles soldadures que s'utilicen na fabricación d'equipos pa procesamientu d'alimentos y tuberíes de cobre p'agua.&lt;ref name=lohse&gt;{{cita web|nome1 = Joachim |apellíu1 = Lohse|nome2 = Stéphanie |apellíu2 = Zangl|nome3=Rita|apellíu3=Groß|nome4=Carl-Otto|apellíu4=Gensch|nome5=Otmar|apellíu5=Deubzer|url = http://ec.europa.eu/environment/waste/pdf/description_layout.pdf|formatu = PDF| fechaaccesu =11 de setiembre de 2009|títulu = Adaptation to Scientific and Technical Progress of Annex II Directive 2000/53/EC|editorial=European Commission|fecha=setiembre de 2007}}&lt;/ref&gt;

=== Cosméticos y pigmentos ===
El oxicloruru de bismutu (BiOCl) dacuando ye utilizáu en cosméticos, como pigmentu en pintura pa solombra pa los güeyos, esprái pal pelo y esmalte pa uñes.&lt;ref name=k184&gt;Krüger, Joachim; Winkler, Peter; Lüderitz, Eberhard; Lück, Manfred; Wolf, Hans Uwe (2003). &quot;Bismuth, Bismuth Alloys, and Bismuth Compounds&quot;. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH, Weinheim. páxs. 171–189&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Effp&quot;&gt;{{cita publicación|doi = 10.1016/j.porgcoat.2005.07.003|títulu = Effect pigments—past, present and future|añu = 2005|apellíu1 = Maile|nome1 = Frank J.|apellíu2 = Pfaff|nome2 = Gerhard|apellíu3 = Reynders|nome3 = Peter|publicación = Progress in Organic Coatings|volume = 54|númberu = 3|páxina = 150}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Paff&quot;&gt;{{cita llibru|url = https://books.google.com/books?id=Q1Pc0ai-vg4C&amp;pg=PA36| páxina = 36|títulu = Special effect pigments: Technical basics and applications|isbn = 978-3-86630-905-0|autor1 = Pfaff|nome1 = Gerhard|añu = 2008|editorial=Vincentz Network GmbH}}&lt;/ref&gt; El compuestu presentar na naturaleza como'l mineral bismoclita y la forma cristalina contién capes d'átomos que refractan la lluz en forma cromática, produciendo un aspeutu iridiscente similar al nácare de les perlles. Foi utilizáu como cosméticu nel antiguu Exiptu y en munches otres civilizaciones dende entós. El términu ''blancu de bismutu'' puede faer referencia al oxicloruru de bismutu o al oxinitrato debismutu (BiONO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), cuando son utilizaos como pigmentos blancos.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bismuth|bismutu}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bi/index.html WebElements.com - ''Bismuth''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516060326/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bi/index.html |date=2008-05-16 }}
* [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Bi.html EnvironmentalChemistry.com - ''Bismuth'']
* [http://physicsweb.org/article/news/7/4/16 ''Bismuth breaks half-life record for alpha decay''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040808112324/http://physicsweb.org/article/news/7/4/16 |date=2004-08-08 }}
* [http://www.qfb.umich.mx]


{{Tradubot|bismuto}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Elementos químicos]]
[[Categoría:Códigu ATC C]]
[[Categoría:Antiulcerosos]]</text>
      <sha1>2dbparxw261hff918f8nb1qw2itedaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bohriu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77027</id>
    <revision>
      <id>4509901</id>
      <parentid>4394138</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5909" sha1="cni9id9f0k8c8k48z52iqaas1u27dh5" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu 
|símbolu = Bh
|númberu = 107
|anterior = [[Seaborxu]]
|posterior = [[Hassiu]]
|grupu = [[Elementos del grupu 7|7]]
|periodu = [[Elementos del periodu 7|7]]
|bloque = [[Elementos del bloque d|d]]
|densidá = 
|durez =
|apariencia = 
|CAS = 
|EINECS = 
|masa_atómico = 264
|radiu_mediu = 
|radiu_atómicu = 128 ''(envaloráu)''
|radiu_covalente = 141 ''(envaloráu)''
|radiu_van_der_waals = 
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[radón|Rn]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;5[[orbital atómicu|f]]&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 6[[orbital atómicu|d]]&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; 7[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|electrones_per_nivel = 
|estáu_oxidación = 
|óxido = 
|estructura_cristalina = 
|estáu = [[Sólidu]]
|P_fusión = 
|P_ebullición = 
|Y_fusión = 
|Y_vaporización = 
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 
|velocidá = 
|llinde =
|Young =
|cortante = 
|Poisson = 
|compresibilidad = 
|electronegatividá = 
|calor_específico = 
|cond_eléctrica = 
|cond_térmica = 
|E_ionización1 = 742,9 ''(predicción)''
|E_ionización2 = 1688,5 ''(predicción)''
|E_ionización3 = 2566,5 ''(predicción)''

|isótopu1_nm = 274
|isótopu1_isomería = 
|isótopu1_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu1_neutrones = 
|isótopo1_p_semidesintegración = 54 s
|isótopu1_modo_desintegración = [[Desintegración Alfa|α]]
|isótopu1_enerxía = 8,8
|isótopu1_productu = &lt;sup&gt;270&lt;/sup&gt;[[Isótopos de dubniu|Db]]

|isótopu2_nm = 272
|isótopu2_isomería = 
|isótopu2_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu2_neutrones = 
|isótopo2_p_semidesintegración = 9,8 s
|isótopu2_modo_desintegración = [[Desintegración Alfa|α]]
|isótopu2_enerxía = 9,02
|isótopu2_productu = &lt;sup&gt;268&lt;/sup&gt;[[Isótopos de dubniu|Db]]

|isótopu3_nm = 271
|isótopu3_isomería = 
|isótopu3_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu3_neutrones = 
|isótopo3_p_semidesintegración = 1,2 s
|isótopu3_modo_desintegración = [[Desintegración Alfa|α]]
|isótopu3_enerxía = 9,35
|isótopu3_productu = &lt;sup&gt;267&lt;/sup&gt;[[Isótopos de dubniu|Db]]

|isótopu4_nm = 270
|isótopu4_isomería = 
|isótopu4_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu4_neutrones = 
|isótopo4_p_semidesintegración = 61 s
|isótopu4_modo_desintegración = [[Desintegración Alfa|α]]
|isótopu4_enerxía = 8,93
|isótopu4_productu = &lt;sup&gt;266&lt;/sup&gt;[[Isótopos de dubniu|Db]]

|isótopu5_nm = 267
|isótopu5_isomería = 
|isótopu5_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu5_neutrones = 
|isótopo5_p_semidesintegración = 17 s
|isótopu5_modo_desintegración = [[Desintegración Alfa|α]]
|isótopu5_enerxía = 8,83
|isótopu5_productu = &lt;sup&gt;263&lt;/sup&gt;[[Isótopos de dubniu|Db]]
}}

El '''bohriu''' (enantes llamáu '''unnilseptio''') ye un [[elementu químicu]] de la [[Tabla periódica de los elementos|tabla periódica]] que'l so símbolu ye Bh y el so [[númberu atómicu]] ye 107.

Elementu químicu que s'espera que tenga propiedaes químiques asemeyaes a les del elementu reniu. Foi sintetizáu ya identificáu ensin ambigüedá en 1981 por un equipu de Darmstadt, [[Alemaña]], equipu empobináu por P. Armbruster y G. Müzenberg. La reacción usada pa producir l'elementu foi propuesta y aplicada en 1976 por un grupu de Dubna (cerca de Moscú), que taba so la guía de [[Yuri Organessian]]. Un blancu de &lt;sup&gt;209&lt;/sup&gt;Bi foi bombardiáu por un fexe de proyeutiles de &lt;sup&gt;54&lt;/sup&gt;Cr. 

La meyor téunica par identificar un nuevu isótopu ye la so correllación xenética con isótopos conocíos al traviés d'una [[cadena de desintegración radiactiva]]. Polo xeneral, estes cadenes d'escayencia atayar por fisión bonal. Col fin d'aplicar l'analís de cadena d'escayencia tendríen de producise aquellos isótopos que son más estables frente a la fisión bonal, esto ye, isótopos con númberos impares de protones y neutrones. Pa faer qu'estes perdes por fisión calténganse pequeñes, tien de producise un nucleu cola mínima enerxía d'escitación posible. Nesti aspeutu, son ventaxoses les reacciones nes que s'utilicen compañeros de choque relativamente simétricos y nucleos estrechamente enllazaos de capa zarrada como'l &lt;sup&gt;209&lt;/sup&gt;Bi y el &lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb como blancos, y el &lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca y el &lt;sup&gt;50&lt;/sup&gt;Ti como proyeutiles. 
Nel esperimentu de Darmstadt atopáronse seis cadenes d'escayencia. Toles escayencies pueden atribuyise al &lt;sup&gt;262&lt;/sup&gt;Bh, un nucleu impar producíu nuna reacción d'un neutrón. L'isótopu &lt;sup&gt;262&lt;/sup&gt;Bh aparra por escayencia de partícula alfa, con una vida media d'unos 5ms. Ciertos esperimentos de Dubna, llevaos a cabu en 1983, establecieron la producción de &lt;sup&gt;262&lt;/sup&gt;Bh na reacción &lt;sup&gt;209&lt;/sup&gt;Bi + &lt;sup&gt;54&lt;/sup&gt;Cr. 

== Efeutos del Bohriu sobre la salú ==

Al ser tan inestable, cualquier cantidá formada va descomponer n'otros elementos con tanta rapidez que nun esiste razón pa estudiar los sos efeutos na salú humana. 

== Efeutos ambientales del Bohriu ==
Por cuenta de la so vida media tan desaxeradamente curtia (0,44 [[segundu|s]]), nun esiste razón pa considerar los efeutos del bohriu nel ambiente.

== Ver tamién ==
* [[Discutiniu sobre la denominación de los elementos|Discutiniu sobre la denominación de los elementos 104 al 108]]

== Referencies ==
* [https://web.archive.org/web/20101212034149/http://periodic.lanl.gov/elements/107.html Los Alamos National Laboratory - Bohrium]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bh/index.html WebElements.com - Bohrium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618221902/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bh/index.html |date=2006-06-18 }}
* [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Bh.html EnvironmentalChemistry.com - Bohrium]

{{Tradubot|bohrio}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Bohriu]]</text>
      <sha1>cni9id9f0k8c8k48z52iqaas1u27dh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berkeliu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77055</id>
    <revision>
      <id>4509885</id>
      <parentid>4475832</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4917" sha1="eaf7ja8w94eiuwj29ry2cntvtpbf0d5" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Berkeliu
|símbolu = Bk
|númberu = 97
|anterior = [[Curiu]]
|posterior = [[Californiu]]
|grupu = 
|periodu = [[Elementos del periodu 7|7]]
|bloque = [[Elementos del bloque f|f]]
|densidá = 
|durez =
|apariencia = Blancu fráxil
|CAS = 
|EINECS = 
|masa_atómico = 247
|radiu_mediu = 
|radiu_atómicu = 
|radiu_covalente = 
|radiu_van_der_waals = 
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[radón|Rn]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; 5[[orbital atómicu|f]]&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; 7[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 32, 27, 8, 2 
|estáu_oxidación = 
|óxido = 
|estructura_cristalina = Hexagonal compacta
|estáu = [[Sólidu]]
|P_fusión = 
|P_ebullición = 
|Y_fusión = 
|Y_vaporización = 
|T_crítica = 
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 
|velocidá = 
|llinde =
|Young =
|cortante = 
|Poisson = 
|compresibilidad = 
|electronegatividá = 
|calor_específico = 
|cond_eléctrica = 
|cond_térmica = 
|E_ionización1 = 
|E_ionización2 = 
|E_ionización3 = 
|isótopu1_nm = 245
|isótopu1_isomería = 
|isótopu1_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu1_neutrones = 
|isótopo1_p_semidesintegración = [[1 Y5 s|4,94 d]]
|isótopu1_modo_desintegración = 0,810&lt;br /&gt;6,455
|isótopu1_enerxía = 0,810&lt;br /&gt;6,455
|isótopu1_productu = &lt;sup&gt;245&lt;/sup&gt;[[Curiu|Cm]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;241&lt;/sup&gt;[[Americiu|Am]]
}}

El '''berkeliu''' ye un [[elementu sintéticu]] de la [[Tabla periódica de los elementos|tabla periódica]] que'l so símbolu ye'l Bk y el so [[númberu atómicu]] ye 97. Pertenez a la serie de los [[actínidos]] y [[elementos transuránicos]]. El so nome ye un homenaxe a la ciudá de [[Berkeley (California)|Berkeley]], [[California]], sitiu nel cual alcuéntrase'l [[Lawrence Berkeley National Laboratory|Llaboratoriu de Radiación de la Universidá de California]] nel cual afayóse esti elementu n'avientu de 1949. El berkeliu foi'l quintu elementu descubiertu depués del [[neptuniu]], [[plutoniu]], [[curiu]] y [[americiu]].

El [[isótopu]] principal del berkeliu ye'l berkeliu-249, que ye sintetizáu en cantidaes ínfimes nun reactor nuclear d'altu fluxu, especialmente nel [[Oak Ridge National Laboratory]] en [[Tennessee]], Estaos Xuníos, y nel [[Research Institute of Atomic Reactors]] en [[Dimitrovgrad (Rusia)|Dimitrovgrad]], [[Rusia]]. La producción del isótopu berkeliu-247 rique de la irradiación d'escasu isótopu sintéticu [[curiu|curiu-244]] con [[partícules alfa]] d'alta enerxía.

A partir de 1967 la producción total de berkeliu n'Estaos Xuníos foi malapenes un pocu más d'un gramu. Nun esiste una aplicación práutica del berkeliu fuera de la investigación científica que ta principalmente enfocada a la síntesis d'[[elementos transuránicos]] más pesaos y [[transactínidos]]. Nel añu 2009 en Oak Ridge, preparóse una cantidá de 22&amp;nbsp;miligramos de berkeliu-249 por aciu la irrradiación mientres 250 díes siguida d'un procesu de purificación de 90 díes. Esta muestra foi utilizada pa sintetizar per primer vegada l'elementu [[ununseptio]] nel 2009 nel [[Joint Institute for Nuclear Research]], [[Rusia]], entós que fuera bombardiáu con iones de [[calciu|calciu-48]] iones mientres 150 díes. Ello foi la culminación de la collaboración ente Rusia y Estaos Xuníos parta la síntesis de los elementos 113 al 118.
 
El berkeliu ye un [[metal]] radioactivu, blandiu y de color platiáu blancuciu. L'isótopu berkeliu-249 emiti [[electrones]] de baxa enerxía y polo tanto ye relativamente segura la so manipulación. Sicasí, aparra con una [[vida media]] de 330&amp;nbsp;díes a [[californiu]]-249, que ye un potente y peligrosu emisor de partícules alfa. Esti tresformamientu gradual ye una tema especialmente importante a tener en cuenta al estudiar les propiedaes del berkeliu elemental y los sos compuestos químicos, yá que la formación del californiu non solo produz contaminación química, sinón tamién [[dañu por radiación]] autu infligido, y autu calentamientu productu de les partícules alfa qu'emite.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bk/index.html WebElements.com - Berkelium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110035701/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Bk/index.html |date=2006-11-10 }}
* [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Bk.html EnvironmentalChemistry.com - Berkelium]
* [http://periodic.lanl.gov/97.shtml Los Alamos National Laboratory - Berkelium]
* [http://education.jlab.org/itselemental/ele097.html It's Elemental - Berkelium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070723223200/http://education.jlab.org/itselemental/ele097.html |date=2007-07-23 }}

{{Tradubot|berkelio}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Elementos químicos]]
[[Categoría:Actínidos]]
[[Categoría:Elementos químicos sintéticos]]</text>
      <sha1>eaf7ja8w94eiuwj29ry2cntvtpbf0d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capiella de los Dolores (Grau)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79669</id>
    <revision>
      <id>4509987</id>
      <parentid>4420503</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11324" sha1="c8ejxirm4wd9tiq7bqc1ha0kzdvh18c" xml:space="preserve">{{Edificiu}}

La '''Capiya de los Dolores''' alcuéntrase asitiada na llocalidá de [[Grau]] nel conceyu [[Principáu d'Asturies|asturianu]] del mesmu nome. D'antiguo yera la capiya privada del [[palaciu de Miranda-Valdecarzana]]. Foi mandada construyir en 1713 por Sancho Fernández de Miranda Ponce de León y Trelles, III marqués de Valdecarzana.[1] Na actualidá, ye un bien adquiríu en 1955 perteneciente al Conceyu de Grau, nel que se realizaron restauraciones diverses ente los años 1982 y 1997.[2] Nun tien calter relixosu, si non que nella se celebren diversos actos lúdicos como obres teatrales, amás de ser el llugar onde se celebren les bodes civiles del conceyu. La capiya de los Dolores xunto col palaciu de Miranda-Valdecarzana ye [[Bien d'interés cultural|Monumentu Históricu Artísticu]].&lt;ref&gt;La Capilla de Nuestra Señora de los Dolores de Grado, Construcción, historia y Restauración. ISBN 84-609-5550-8. 2005.&lt;/ref&gt;

* Tipu: Capiya.
* Allugamientu: Grao, Asturies.
* Uso: Actividaes sociales.
* Culto: Antigua Ilesia católica desacralizada.
* Arquiteutura
* Construcción: 1713 - 1716
* Fundador: Sancho Fernández de Miranda Ponce de León, III marqués de Valdecarzana.
* Estilu arquiteutónicu: Barrocu.

== Historia ==
Como fechu habitual los señoríos de los llinaxes más importantes, constituyíen alredor de les sos posiciones rurales, unos edificios que se construyíen como viviendes y que los sirvíen pa tar próximos a les sos finques rústiques al empar qu'esponíen el so dominiu sobre elles. A finales del sieglu XVII, tuvo llugar la esviadura de nueves residencies escontra centros urbanos, onde s'atopaben más cercanes a les instituciones gubernantales y por tanto del control de los emplegos municipales, gracies a les sos influencies  políticu y  alministrativu, mesmes de les constituciones de mayoralgu per parte de families nobles asturianes, ente les que destacaba la casa de Miranda que la so fundación del mayoralgu efectuárase en 1504 por Diego de Miranda.{{sfn|Madrid Álvarez|2005|pp=104-108}}

L'edificiu del palaciu, cuntaba con un oratoriu nuna de les sos estancies pa la devoción de la familia, fechu común nes cases de la nobleza que nun tien capiya con edificiu propiu. Tuvo De ser esto un motivu determinante pa querer oldease con otres families, el que fizo decidir al tercer marqués de Valdezarzana la construcción de la capiya, cercana a la so casa-palaciu de Grau, ocupando parte del terrén destináu al xardín familiar y próximo a la ilesia parroquial románica de San Pedro. Xusto enriba de la puerta principal de la capiya atopa la inscripción de: «ESTA CAPIYA SE COMENZO ANNO DE 1713» (sic).[5] Según Álvaro Fernández de Miranda, la capiya tardó en construyise  tres  año pola so carestía y los problemes económicos en que taba somorguiáu'l marqués.{{sfn|Fernández Miranda|1907, reedición 1982|p=3}}

El palaciu de la familia Miranda, sufrió una gran ampliación n'estilu barrocu nel postreru terciu del sieglu XVII, de xuru cuando yá se recibiera'l títulu del marquesáu de Valdecarzana. Otra reforma foi la que coincidió cola construcción de la capiya de La nuesa Señora de los Dolores ente 1713 y 1716 cuando se realizó la fachada oriental y quixo faese una conexón cola tribuna de la capiya, esti pasadizo voladizu paez que nunca llegó a construyise. Asina lo confirma la visita realizada en 1795 por Gaspar Melchor de Xovellanos que describe la capiya como:

{{cita|...anexada ta la capiya de La nuesa Señora de los Dolores de 1713-1716, suntuosa construcción barroca [...] bella arquitectura; toa de xaspe coloráu y negru ensin bruñir; retablu nuevu de madera ensin estofar; mala escultura; un bon crucifixu de marfil; bellísima sacristía; la capiya, mal asitiada, al pie de la ilesia parroquial, que la abluca y ye d'ella más ablucada; quixeron quitar la ilesia los marqueses, y facer otra nueva fuera de la so corralada. Nun tien tribuna, pero hai dentellones como pa siguir la casa hasta tocar cola capiya y facela.{{sfn|Jovellanos|2005|p=110}}|[[Gaspar Melchor de Xovellanos]]}}

== Arquiteutura ==
L'arquiteutura de la capiya y la so decoración exuberante —principalmente nos murios interiores—, xuníu esto a les feches de construcción  asitiar dientro del periodu de l'arquiteutura barroca. L'usu pa la que foi edificada yera esencialmente pa la devoción privada de la familia, ensin tener funcionalidad funeraria. L'autoría del proyeutu  atribuyir al arquiteutu Francisco de la Riva Ladrón de Guevara,[11] o según  otros autores la presencia en Grau, nel añu 1715, del so tíu tamién arquiteutu Francisco Alonso de la Riva, podría dase como otru presuntu artífiz del proyeutu. Asina mesmu haise señaláu que por cuenta de la procedencia madrilana de la marquesa María de Atocha Saavedra, y pol so interés demostráu na construcción y caltenimientu de la capiya, ye posible que fuera encargáu'l diseñu a dalgún arquiteutu de Madrid.[12]

=== Interior ===
Consta de planta rectangular y estremada en  tres  tramo, el delanteru o de los pies, más altu y con [[cúpula]] sobre pechinas onde la clave presenta l'escudu d'armes de los comitentes, los otros dos con [[bóveda]] de mediu puntu. Nel tramu de la cabecera (sur) alcuéntrase la sacristía separada por un muriu de [[Sillar|sillería]] llisa sobre'l que se debió d'asitiar el retablu realizáu pol escultor Meana y dos puertes llaterales, nesi muriu, correspondientes a dicha sacristía. Los otros dos tramos de la división de la capiya  dixebrar por mediu d'arcos fajones sofitaos sobre pilastres.

Na construcción de los murios combina la piedra gris de tipu caliar y procedente de [[Corniana]] y la ferrial, con elles constrúin unos casetones rectangulares en resalte con rombos en forma de puntes de diamante. Sobre les pilastres atopa un entablamento que percuerre tol perímetru de los sos murios y nel qu'hai un frisu con ornamientos vexetales.[13]

'''Sacristía'''

La sacristía allugada detrás del muriu onde tenía d'atopase'l retablu mayor, ta realizada con gran detalle d'ornamientos, el mueble cajonera ta encualláu dientro d'un nichu avenerado flanqueado por pilastres estriaes con un frontón cimeru. Enfrente alcuéntrase otra fornica avenarada qu'acueye l'aguamanil coles pilastres cajeadas y columnillas exentes, tamién tien un entablamento sobre ménsulas enriba del cual hai una cruz como remate. El frisu alternar con triglifos y metopes decoraos con rosetas.[13]

== Galería ==
&lt;gallery style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
File:Capilla de los dolores 600-P2220256.jpg
File:Capilla de los dolores 600 P2220259.jpg
File:Capilla de los Dolores 600.jpg

File:Capilla de los Dolores - 2- 600.jpg
File:Capilla de los dolores P2220258.jpg
File:Capilla de los Dolores-P2220264.jpg
File:Capilla de los dolores-P2220268.jpg
File:Capilla de los Dolores P2220274.jpg
File:Capilla de los dolores 4.jpg
File:Capilla de los Dolores-P7050027 color.jpg
File:P7050032b Pila Bautismal capilla de los dolores.jpg
File:Canalon medieval.jpg
File:P7050024 interior Capilla de los Dolores.jpg
&lt;/gallery&gt;

=== Esterior ===
L'esterior de la capiya caracterízase polos sos murios llisos ensin decoración con elevaos contrafuertes que marquen los tramos interiores. La puerta principal ta asitiada na parte este, atopándose daqué esviada de la exa del muriu, créese que podría ser por cuenta de la intención de faer nesti espaciu una estructura que xuniera la capiya cola vivienda o pol trazáu que pudiera tener entós daquella la cai. Na esquina cola fachada norte que da al xardín del palaciu, ye onde apaecen los dentellones que son similares y correspuenden colos que presenta'l palaciu. La portada d'entrada ta realizada con arcu de mediu puntu flanqueado por pilastres cajeadas con recuadros en que'l so interior atópense rombos. Estes pilastres van morrer a un frisu llisu, sobre'l qu'hai un frontón recto y partío onde s'atopa una fornica na qu'había una imaxe de la Virxe de los Dolores, sumida y que solo caltién el so peana. La fornica ta enmarcada per mediu d'unes columnillas exentes, que sostienen un entablamento ellaboráu con motivos xeométricos, dientro de la fornica atopa una inscripción: «AVE MARIA GRACIA PLENA». L'accesu d'esta entrada da al tramu asitiáu so la cúpula del tramu delanteru de la capiya.[14]

La espadaña de dos güeyos de mediu puntu ta decorada con pilastres cajeadas y frontón triangular, atöpase nel remate de la fachada norte o septentrional. Nesta fachada puede reparase un gran ventanal, sobre la puerta d'entrada, que se acomuñar a parte de la estructura que tendría de tener la tribuna xunida a la vivienda y que nunca foi construyida.[15] Esisten gárgoles d'animales fantásticos en cada esquina de la cubierta del edificiu.[16]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* [[Álvaro Fernández de Miranda|Fernández Miranda, Álvaro]] (1907, reedición 1982). ''[https://www.ayto-grado.es/c/document_library/get_file?uuid=9a5af8c0-097c-463b-8af8-3a16fa96040e&amp;groupId=113029 Grau y el so conceyu.]'' (en castellanu) Madrid: Conceyu d'Uviéu. 
* González Santos, Javier (1992).«Grao (Grau)».Guía d'Asturies, Asturies'92.Uviéu.  
* [[Gaspar Melchor de Xovellanos|Xovellanos, Gaspar Melchor de]] (2005).''Obres completes.'' Institutu Feijoo d'Estudios del Sieglu XVIII. &lt;small&gt;[[ISBN]]&lt;/small&gt; &lt;small&gt;978-84-6003-722-4.&lt;/small&gt; 
* {{cita publicación |apellíos=Madrid Álvarez|nome=Vidal de la|títulu=El palacio de Miranda-Valdecarzana y la capilla de Nuestra Señora de los Dolores de Grado|publicación=Liño: Revista anual de historia del arte |númberu=11|añu=2005|ref=harv|issn=0211-2574|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1123214.pdf}}
* Madoz (1847, dixitalizáu en 2010). Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar, Volume 8.Madrid: Est.Lliterariu-Tipográficu de P. Madoz y L. Sagasti. Testu «Pascual» ignoráu (ayuda)
* {{cita publicación|apellíos=Moráis Morán|nome=Alberto|títulu=La capilla de los Dolores de Grado: Construcción, historia y restauración. Recensión|publicación=De Arte|númberu=9|añu=2010|ref=harv|issn=1696-0319|url=http://revpubli.unileon.es/ojs/index.php/dearte/article/view/1381/1103|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240920093651/https://revpubli.unileon.es/ojs/index.php/dearte/article/view/1381/1103|archivedate=2024-09-20|fechaaccesu=2025-08-08}}
* {{cita publicación |apellíos=Ramallo Asensio|nome=Germán Antonio|títulu=José Bernardo de la Meana, escultor y arquitecto asturiano de la segunda mitad del siglo XVIII|publicación=Liño: Revista anual de historia del arte |númberu=1|añu=1980|ref=harv|issn=0211-2574|url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/1058611.pdf}}
* Ramallo Asensio, Germán Antonio (1992).«[https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=6442&amp;orden=0&amp;info=open_link_libro El particular casu de les capiyes palaciegues na arquiteutura barroca asturiana]». En Congresu Español d'Historia del Arte. Patronos, promotores, mecenes y veceros: VII CEHA, Murcia, 1988: actes, mesa I. Murcia. &lt;small&gt;[[ISBN]]&lt;/small&gt; &lt;small&gt;84-7684-371-2.&lt;/small&gt; 
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Bienes d'interés cultural d'Asturies]]
[[Categoría:Monumentos d'Asturies]]</text>
      <sha1>c8ejxirm4wd9tiq7bqc1ha0kzdvh18c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bocáu de tortiella de pataques</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79795</id>
    <revision>
      <id>4509899</id>
      <parentid>4105678</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="5zg1ql0xi6s98e2xmr6n41ghc1czr6b" xml:space="preserve">{{ficha de comida}}
[[Ficheru:Bocadillo_de_Tortilla_de_patatas_-_34.jpg|miniaturadeimagen|El bocáu de tortiella de pataques ye una de les espresiones más populares del bocáu n'España.]]
El '''bocáu de tortiella de pataques''' ye un bocáu bien popular na cocina española ellaboráu cola [[Tortilla de patatas|tortiella]] de [[Solanum tuberosum|pataques.]]&lt;ref&gt;Maria del Carmen Cascante, (1990), ''«El libro del bocadillo»'', De Vecchi, {{ISBN|84-315-1387-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dinner&quot;&gt;Paul Richardson, (2007),''«A late dinner»'', Scribner, {{ISBN|0-7432-8493-3}}&lt;/ref&gt; Trátase d'un alimentu barato, bono de preparar, que s'atopa en numberosos puestos de restauración d'estaciones de tren y [[Aeropuertu|aeropuertos]] [[España|españoles.]] Sírvese xeneralmente fríu, y a gustu del consumidor calezse nel momentu de ser sirvíu. Trátase d'unu de los bocaos más típicos xunto col de xamón serranu y el de calamares, que puede atopase en numberosos restoranes de diverses ciudaes españoles.&lt;ref name=&quot;planet&quot;&gt;Damien Simonis, (2004),''«Spain»'',Lonely Planet, 4ª Ed. {{ISBN|1-74059-337-5}}&lt;/ref&gt;

== Carauterístiques ==
El bocáu de tortiella de pataques ellaborase con un [[pan]] tipu baguette (denomináu dacuando &quot;pistola&quot;) coles porciones d'una [[Tortilla de patatas|tortiella de pataques]] en forma de triángulos. El bocáu, por cuenta de la so ellaboración, tien una testura seca que rique d'un acompañamientu en forma de bébora que suel ser de forma tradicional una [[cerveza]] o refrescu de cola. Delles variantes de bocáu de tortiella de pataques puede incluyir un pimientu asáu (por casu pimientu del piquillo), [[tomate]], mayonesa, dalguna rodaja de quesu fundíu.&lt;ref name=&quot;Dinner&quot;&gt;Paul Richardson, (2007),''«A late dinner»'', Scribner, {{ISBN|0-7432-8493-3}}&lt;/ref&gt; Condimentos como pue ser: kétchup, ajoaceite, en rares ocasiones dalgún mueyu picante, etc. La idea xeneral d'acompañar dalgún conteníu a la tortiella ye la d'ufiertar una testura &quot;más húmeda&quot; a un bocáu d'apariencia secu, xeneralmente ellaboráu con pan blanco de trigu. 

La tortiella de pataques suelse ellaborar con (o ensin) [[Allium cepa|cebolla]] caramelizada, esta carauterística vese reflexada na cualidaes del bocáu. La tortiella suelse cortar en tires (o triángulos) que se &quot;teselan&quot; sobre unu de los entrepanes del bocáu. Por regla xeneral la forma de sirvir el bocáu depende de los gustos del consumidor, esto ye: puede sirvise caliente o fríu. La so fácil ellaboración, a partir d'un platu tan popular n'España como pue ser la tortiella de pataques, fai que seya fácilmente adquirible nos chigres y restoranes, según nes concentraciones públiques onde haya puestos caleyeros de bocaos. La composición de los sos ingredientes fai que seya un alimentu habitual pa cualquier persona.

== Bocáu na cultura ==
* El bocáu participa en numberoses fiestes populares españoles como pue ser el día de la Tortiella.
* [[Mortadelo y Filemón]] (popular dibuxu español) amuesa a los personaxes comiendo un bocáu de tortiella de pataques
* Esiste un risonderu xuegu de mesa familiar sobre la [http://www.juegosdarbel.com/tortilla-de-patatas-the-game/ tortiella de pataques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160620112316/http://www.juegosdarbel.com/tortilla-de-patatas-the-game/ |date=2016-06-20 }} llamáu Tortiella de pataques: the game realizáu pol autor catalán Xavier Carrascosa y editáu por darbel.

== Referencies ==
{{Llistaref}}

== Ver tamién ==
* [[Tortilla de patatas|Tortiella de pataques]]
* Bocáu de calamares
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Gastronomía d'Asturies]]</text>
      <sha1>5zg1ql0xi6s98e2xmr6n41ghc1czr6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlos II con armadura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80330</id>
    <revision>
      <id>4509991</id>
      <parentid>4310867</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T00:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="6ui4m0p6qbnnqhpr0w0q5gb4l6fvfbr" xml:space="preserve">{{Pintura}}
'''''Carlos II con armadura'''''  ye una pintura al oleu de [[1681]] realizada pol pintor español [[Juan Carreño Miranda]] (1614-1685) del rei d'España Carlos II. El númberu d'artistes reales, so control de Carlos II, fizo que pudiera tar en posesión d'una de les meyores coleiciones d'Europa. Esti cuadru atopábase orixinalmente nuna sala d'El Escorial, güei pertenez al Muséu del Prado de [[Madrid]] col númberu d'inventariu P07101.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ngv.vic.gov.au/italianmasterpieces/about/patronage/patron-data/charles-ii.html|editor=National Gallery of Victoria|títulu=Charles II|idioma=inglés|fechaaccesu=28 de xunu de 2016}}&lt;/ref&gt;

== Descripción ==
El personaxe ye una semeya de cuerpu enteru del mozu [[Carlos II d'España]] col pelo llargu y vistíu con un equipu militar en forma d'armadura, botes de montar, la espada y el cetru. L'armadura ta decorada cola cruz de Borgoña y un brillosu sol. Detrás del rei puede vese una mesa sofitada sobre lleones de bronce, enriba de la cual alcuéntrase un cascu y un guante. No fondero, detrás d'una balaustrada, acolúmbrense dos buques de guerra disparando cañones.

== Historia ==
Carlos II foi'l postreru Habsburgu que reinó n'España, nació con discapacidaes físiques y mentales y dependió de cuidadores mientres tola so vida. L'artista tuvo un trabayu difícil pa presentar al rei tanto de forma idealizada como al empar realista.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://mismuseos.net/comunidad/metamuseo/recurso/carlos-ii-con-armadura/ebc93c0e-d5e7-4973-93e0-9a662c944d59|editor=Didactalia. Mis museos|títulu=Carlos II, con armadurra. Descripción y clasificación|fechaaccesu=28 de xunu de 2016|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160817025240/http://mismuseos.net/comunidad/metamuseo/recurso/carlos-ii-con-armadura/ebc93c0e-d5e7-4973-93e0-9a662c944d59|fechaarchivu=2016-08-17}}&lt;/ref&gt; Acordies cola datación de la imaxe, el rei cuntaba con 20 años d'edá. Foi nesta obra la primer vegada que foi representáu con vestidures militares, les referencies béliques del fondu de la semeya, referirse a les guerres con Lluis XIV de Francia. Los símbolos dibuxaos na armadura son los pertenecientes a la qu'usó [[Felipe II d'España|Felipe II]] na batalla de San Quintín del añu 1557. Los exámenes realizaos na pintura con rayos X amosaron, que so la capa actual, hai una semeya del rei con unos 10 años d'edá.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/carlos-ii-con-armadura/a92c1e51-6691-4e4e-977b-107058b3327f|editor=Museo del Prado|títulu=Carlos II, con armadura|fechaaccesu=28 de xunu de 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{Llistaref}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Obres d'arte]]</text>
      <sha1>6ui4m0p6qbnnqhpr0w0q5gb4l6fvfbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blake Edwards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87616</id>
    <revision>
      <id>4509894</id>
      <parentid>4464922</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38152" sha1="r8vjuakx1emd6xvidkcww0mybrqooy7" xml:space="preserve">{{persona}}
'''William Blake Crump''' {{nym}}&lt;ref&gt;[http://www.variety.com/article/VR1118029174 Blake Edwards dies at age 88]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.elpais.com/articulo/cultura/Blake/Edwards/fina/88/anos/elpepucul/20101216elpepucul_8/Tes Blake Edwards fina a los 88 años]&lt;/ref&gt; foi un [[direutor de cine|direutor]], [[guionista]], [[Productor de cine|productor]] y [[Actuación|actor]] de [[cine]] d'[[Estaos Xuníos]].

== Biografía ==
Dende siempres, lo qu'enllenaba a Edwards yera escribir. Los sos entamos como guionista fueron cuasi productu del azar. Una de les sos novies de mocedá amosó-y un guión que taba escribiendo pa un programa de [[Radio (mediu de comunicación)|radio]] y, cuando quixo dase cuenta, Edwards haber rehecho por completu. El xefe de la rapaza quedó tan impresionáu col trabayu de Edwards que se convirtió nel so axente y consiguió-y trabayu pa escribir con regularidá pa la radio. Como guionista, Edwards pasó de la radio a la televisión, que lu sirvió de plataforma p'algamar la so meta, el cine.

Antes d'escribir guiones pa cine, mientres escribía pa radio y televisión empezó'l so acercamientu al cine de la forma que-y yera más fácil: como extra. En [[1942]], dio los sos primeros pasos nel cine como actor, na escelente [[película (cine)|película]] ''[[Ten Gentlemen from West Point]]''. Un [[drama bélicu]], dirixíu por [[Henry Hathaway]], nel que l'argumentu trázase en redol a un grupu d'estudiantes de l'academia militar West Point qu'han d'allegar a encalorar una rebelión india. Amás, na trama inclúyese un conflictu amorosu típicu: dos homes ([[John Sutton]] y [[Laird Cregar]]) namoraos d'una mesma muyer (la pelirroxa [[Maureen O'Hara]]). La participación de Edwards nel filme ye abondo irrelevante, interpretaba un pequeñu papel secundariu y nin siquier apaez mentáu nos creitos. De la mesma manera, en 1946 tamién apaez na película ''[[The Strange Love of Martha Ivers]]'', dirixida por [[Lewis Milestone]], interpretando un marineru recoyíu en [[autoestop]] por unu de los personaxes principales.

El so primer [[Guión (xéneru lliterariu)|guión]] pal cine foi'l del western de [[1948]] empobináu por [[Lesley Selander]]: '''''[[Imperiu del crime]]'''''. El guión nun lo escribió en solitariu, sinón que foi coguionista xunto con [[John Champion]]. Amás de collaborar nel guión, dambos fueron productores de la película.

La so primer película como direutor foi '''''[[Bring your smile along]]''''' de 1955. Ye la primer película del equipu formáu por Blake Edwards con [[Richard Quine]]. Dambos empezaron a collaborar nos entamos de les sos respeutives carreres, cuando entá yeren los dos novatos, actores que ''aspiraben a daqué más''. Ente [[1952]] y [[1958]] roblaron conxuntamente siete guiones pa la [[Columbia Pictures]]. Cinco de les películes, dirixir Quine; les otres dos, Edwards. El postreru guión qu'escribieron conxuntamente yá nun foi encaráu pola Columbia que cuatro años dempués dexó los derechos a la [[Universal Studios]]. Finalmente, en [[1962]], Quine dirixó '''''[[La misteriosa dama de negru]]'''''.

La so carrera toma 50 años. Anque, etiquetáu pa la historia como &quot;direutor de [[comedia|comedies]]&quot;, Edwards pasióse por tolos [[xéneru cinematográficu|xéneros]] y dalgunos de los sos [[melodrama|melodrames]] convirtiéronse en verdaderos clásicos.

Como direutor de cine, la so última película foi un indignu final: '''''[[Son of the Pink Panther]]''''' de [[1993]], con [[Roberto Benigni]]. En televisión foi una nueva adautación pa la televisión de ''[[Victor Victoria]]'' ([[1982]]) rodada en [[Victor/Victoria (película)|1995]]. Dempués, dexó de dirixir aquexáu de fatiga crónica. Edwards pasó a la historia del séptimu arte por: '''''[[Breakfast at Tiffany's]]''''' (1961) o la meyor interpretación d'[[Audrey Hepburn]] que'l públicu recuerda, sobre la novela de [[Truman Capote]]; '''''[[Days of Wine and Roses]]''''' (1963), o la comedia amargosa más brillosa y aclamada enxamás rodada sobre'l mundu del alcoholismu, con maxistrales interpretaciones de [[Jack Lemmon]], [[Lee Remick]] y [[Charles Bickford]]; y en menor midida tres taquillazos con cuatro comedies calidable como la encantadora '''''[[Operación Pacíficu]]''''' (1959), con [[Cary Grant]] nuna de les meyores comedies de submarinos nunca estrenaes; '''''[[The Party]]''''' (1968), compenetrándose a la perfeición con un hieráticu [[Peter Sellers]] y llogrando una comedia absurdo y xenial que raspia la perfeición y anueva fonda y definitivamente el xéneru; la sensacional '''''[[Victor Victoria]]''''', sonsañando'l famosu filme alemán de 1930 (de [[Reinhold Schunzel]]); y la inevitable '''''[[La pantera rosa]]''''' (1963) y toles sos remortines.

Como productor en cine, la so últimes películes fueron '''''[[Curse of the Pink Panther]]''''' y '''''[[The Man Who Loved Women]]''''' de [[1983]]. En televisión, darréu, entá trabayu como [[productor executivu]] en trés series. La postrera foi '''[[Julie (serie de televisión)|Julie]]''' que la so protagonista yera la so muyer.
 
L'ésitu comercial y recaldatorio de '''''[[La pantera rosa (1963)|La pantera rosa]]''''' foi de tal magnitú que marcó la carrera del direutor. Al añu siguiente rodóse una secuela. Dempués, Edwards foi grabando una nueva secuela cada vez que tenía falta de lliquidez. Amás el so prestíu dexó-y incluyir el so nome nel mesmu títulu: por casu, '''''Blake Edwards' son of the pink Panther'''''.

Como direutor siempres se destacó que, pola so esperiencia previa como actor, dexaba enforma marxe d'aición a los actores. Ello ye que esperaba a allugar definitivamente les [[Cámara de cine|cámara]]s hasta dempués de los ensayos nel set de rodaxe. Amás, ye fundamental la collaboración ente Blake Edwards y el compositor [[Henry Mancini]], de que los sos frutos salieron munches de les meyores bandes sonores de la historia, siendo namái un exemplu, el célebre cantar ''Moon River'' de '''''[[Breakfast at Tiffany's (película)|Breakfast at Tiffany's]]'''''. Tamién foi importante na carrera de Blake Edwards, el sofitu del productor [[Tony Adams (productor)|Tony Adams]], al qu'atopamos detrás del financiamientu de munches de les sos películes.

== Vida privada ==
Cuando la so madre contraxo segundes nupcias con [[Jack McEdwards]], entró a formar parte d'una familia con grandes llazos col mundu del [[cine]]:
* El so padrastru, Jack McEdwards, foi [[asistente de direición]] en siete películes ente [[1936]] y [[1957]].
* El so güelu políticu (el padre de Jack McEdwards), [[James Gordon Edwards]], foi un notable direutor, guionista y productor d'Estaos Xuníos mientres la dómina del [[cine mudu]]. Yera'l principal supervisor de la '''Fox Film Corporation''' y home d'enfotu de [[William Fox (productor)|William Fox]] hasta'l momentu de la so muerte en [[1925]]. Rodó como direutor 56 películes nuna década, ente [[1914]] y [[1924]], en 23 d'estes, cola mítica [[Theda Bara]], primer muyer fatal de Hollywood y primer gran estrella femenina del cine de EE. XX., como actriz principal (''Salomé'', de 1917, ye un gran exemplu).

En [[1953]] casóse cola [[actriz]] [[Patricia Walker]], pero divorciar en [[1967]]. Patricia nun tuvo una gran carrera como actriz. Namái trabayó en siete películes y, tres la so boda, abandonó la interpretación. Patricia nunca trabayó a les órdenes de Edwards, namái trabayó con él en ''[[Marín a l'agua]]'', onde él yera guionista, non direutor. Blakie y Pat tuvieron dos fíos [[Jennifer Edwards|Jennifer]] y [[Geoffrey Edwards]]. Jennifer trabayó col so padre en delles ocasiones (''Diagnósticu asesinatu'', ''S.O.B.'',...).

En [[1969]], dos años dempués del so divorciu, Blake Edwards casóse con [[Julie Andrews]], con quien tuvo casáu hasta'l so fallecimientu. Edwards dirixó a la so esposa en siete causes. Julie divorciárase del [[Productor de teatru|productor]] [[Tony Walton]] tamién en 1967. D'esta unión, Julie apurría una fía [[Emma Walton]]. Julie y Blakie nun tuvieron fíos propios de mancomún, pero adoptaron a dos neñes [[vietnam]]itas, [[Amy Edwards|Amy]] y Joanna Edwards.

Ente les anécdotes de la so vida siempres se cita'l fechu de que foi compañeru de pisu de [[Mickey Rooney]].

A lo último, trés de los sos cuatro fíos tán venceyaos col cine. Tamién la so fiyasca, Emma Walton, y una de les sos nietes, Hannah Schneider (fía de Jennifer). Dica agora (2005), la filmografía de Hannah namái cunta con un títulu nel qu'apaez como actriz de repartu: ''[[The Princess Diaries 2|The Princess Diaries 2: Royal Engagement]]'' (''The Princess Diaries 2: Royal Engagement'') de [[Garry Marshall]]. Nesta película tamién intervienen la muyer del so güelu, Julie Andrews, y la so tía, Amy Edwards.

== Filmografía ==
=== Como direutor ===
==== Cine ====
# [[1955]] - ''[[Bring your smile along]]'' (''Bring your smile along''). [[Comedia]] [[cine musical|musical]] protagonizada por [[Frankie Lane]] y [[Lucy Marlow]].
# [[1956]] - ''[[He laughed last]]'' (&quot;El que ri'l postreru&quot;). Comedia non bien memorable protagonizada por [[Anthony Dexter]].
# [[1957]] - ''[[Mister Cory]]'' (''Mister Cory''). [[Drama (cine)|Drama]] protagonizáu por dos escelentes [[Tony Curtis]] y [[Charles Bickford]], que supón el primer filme notable del so direutor. Ye la primer película na que Edwards collabora con [[Henry Mancini]], y el mesmu realizador demuestra una solidez a la de narrar que pon a la cabeza de los realizadores nuevos del momentu.
# [[1958]] - ''[[This happy feeling]]'' (''This happy feeling''). Comedia d'enriedu protagonizada por [[Debbie Reynolds]], [[Curd Jürgens]], [[John Saxon]] y [[Mary Astor]]. D'ésitu nel so día, el filme avieyó abondo, pero a lo menos inda resulta prestosu.
# 1958 - ''[[The Perfect Furlough]]'' (''The perfect furlough''). Primer apaición en pantalla de la deliciosa pareya Tony Curtis- [[Janet Leigh]] nuna comedia d'apuntes bélicos y desarrollu clásicu, pero qu'apunta bien bones maneres. 2 nominaciones como Meyor comedia, una nos [[premiu Globu d'Oru|Globu d'Oru]] y otra nos [[premios Golden Laurel|Golden Laurel]].
# [[1959]] - ''[[Operación Pacíficu]]'' (''Operation Petticoat''). Comedia militar de gran repercusión y ambientada según les convenciones del xéneru nun submarín, que consigue resultaos modéliques, amás del encantu de los sos protagonistes: [[Cary Grant]], Tony Curtis y [[Dina Merrill]].
# [[1960]] - ''[[Bonos tiempos]]'' (''High time''). Regular comedia musical protagonizada por un talludito [[Bing Crosby]], nomada a un Óscar pero que pasó ensin pena nin gloria.
# [[1961]] - ''[[Breakfast at Tiffany's (película)|Breakfast at Tiffany's]]'' (''Breakfast at Tiffany's'') [[Drama (cine)|Drama]] murniu amarutáu de [[comedia romántica]] protagonizada por [[Audrey Hepburn]] y [[George Peppard]]. La película ganó ocho premios (ente ellos, dos Óscar) y llogró otros cuatro nominaciones (ente elles, Blake Edwards tuvo nomáu como Meyor direutor nos [[premios DGA]]).
# [[1962]] - ''[[Chantaxe contra una muyer]]'' (''Experiment in terror''). [[Thriller (xéneru)|Thriller]] dramáticu qu'afitaba la carrera de Edwards, nuna historia tan bien plantegada como escrita, con elementos de suspense bien midíos y más que correutes interpretaciones del so tríu protagonista: [[Glenn Ford]], [[Lee Remick]] y [[Stefanie Powers]]. La cinta llogró una nominación pa los Globu d'Oru.
# 1962 - ''[[Days of Wine and Roses]]'' (''Days of wine and roses''). La película ganó l'[[Óscar al meyor cantar Orixinal|Óscar al meyor cantar]] y tuvo nomada n'otros cuatro categoríes. Amás, la película ganó otros 7 premios y collechó 8 nominaciones más. Ente ellos, Blake Edwards llogró la [[Concha de Plata al meyor direutor|Concha de Plata]] del [[Festival Internacional de Cine de San Sebastián]] y foi nomáu como Meyor direutor nos Globu d'Oru.
# [[1963]] - ''[[La pantera rosa (1963)|La pantera rosa]]'' (''The pink panther''). Comedia protagonizada por [[Peter Sellers]], [[David Niven]], [[Claudia Cardinale]], [[Capucine]], [[Robert Wagner]] y [[Herbert Lom]] nos papeles importantes. El guión optó a los [[premios WGA]] como Meyor guión de comedia.
# [[1964]] - ''[[A Shot in the Dark]]'' / ''[[A Shot in the Dark]]'' (''A shot in the dark''). Comedia protagonizada por Peter Sellers, Herbert Lom y [[Elke Sommer]].
# [[1965]] - ''[[The Race]]'' (''The race''). Esbarriada y a cachos xenial comedia, con escenes desternillantes, trabayáu guión y muncho maxín, de magnífiques carauterizaciones d'un repartu coral nel que sobresalen: Jack Lemmon, Tony Curtis, [[Natalie Wood]] o [[Peter Falk]]. La película ganó un [[Óscar a los meyores efectos de sonido|Óscar]], otros trés premios y 12 nominaciones (ente ella: Edwards foi nomáu como Meyor direutor nel [[Festival Internacional de Cine de Moscú]]), y el so arrollador ésitu dio llugar a una serie de TV: &quot;Los autos llocos&quot; (&quot;Wally races&quot;) de la productora animada [[Hanna-Barbera]] en 1966, y a la imitación de la fórmula en dos films conocíos: &quot;Aquéllos llocos abarrenaos nos sos llocos caciplos&quot; (1967, de [[Ken Annakin]] con un repartu llena de más estrelles inda) y &quot;El rally de Montecarlu&quot; (en 1969).
# [[1966]]- ''[[¿Qué fixisti na guerra, papi?]]''. Escelente comedia antibelicista na que foi la primer collaboración de Edwards col notable actor [[James Coburn]]. Rodada n'Italia, nel filme interveníen actores como [[Giovanna Ralli]] o [[Sergio Fantoni]].
# [[1967]]- ''[[Gunn]]''. Thriller d'ésitu alcontráu (namái a nivel d'Estaos Xuníos), que de la mesma s'apoderaba de la popularidá d'una serie de TV d'escasu percorríu pero recordada pol cantar de la so presentación. Los actores qu'interveníen y los resultaos del filme son de segunda categoría.
# [[1968]]- ''[[La fiesta inolvidable]]'' / ''[[El guateque]]'' (''The party''). Comedia lloca protagonizada por Peter Sellers, [[Marge Champion]] y [[Claudine Auger]].
# [[1970]] - ''[[Darling Lili]]'' (''Darling Lili''). Musical dramáticu de fluexu tirón comercial, protagonizáu por [[Julie Andrews]] y [[Rock Hudson]]. El cantar ''Whistling away the dark'' de Mancini y [[John Mercer]] ganó'l Globu d'Oru. Amás, la película llogró otres 6 nominaciones n'otros premios (3 d'elles nos [[Premios Óscar|Óscar]]).
# [[1971]] - ''[[Wild Rovers]]'' (''Wild Rovers''). Drama y comedia dan cita nesti western crepuscular que representa unu de los títulos de los 70 qu'anovaron el xéneru (protagonizáu por dos perdedores ensin suerte). Tanto [[William Holden]] como [[Ryan O'Neal]], [[Karl Malden]] y [[Lynn Carlin]] tán arrogantes.
# [[1972]] - ''[[Diagnósticu: asesinatu]]'' (''The Carey treatment''). Thriller en clave de comedia que supunxo un inesperáu trunfu comercial, protagonizáu por [[James Coburn]] y [[Jennifer O'Neill]]. El guión taba robláu por [[Michael Crichton]] y [[Harriet Frank Jr.]], y llogra asitiar a la película percima de la media del xéneru. Tamién, la película foi nomada como Meyor película nos [[premios Edgar Allan Poe]].
# [[1974]] - ''[[La grana del tamarindu]]'' (''The tamarind seed''). [[Película romántica]] de sonáu fracasu nes taquilles de tol mundu, na que la historia d'amor fóndiase en redol a una trama d'[[cine d'espionaxe|espíes]], protagonizada por Julie Andrews, [[Omar Sharif]]. [[Silvia Syms]] foi nomada nos [[Premios BAFTA]] como Meyor actriz de repartu.
# [[1975]] - ''[[The Return of the Pink Panther]]'' (''The return of the pink panther'').Protagonizada por Peter Sellers, Herbert Lom, David Niven y [[Dyan Cannon]] que nun pertenez a la meyor dómina de seriar pero, aun así, la cinta ganó dos [[Premios BAFTA]]: Meyor comedia y Meyor actor (Peter Sellers). Amás, llogró tres nominaciones a los [[premiu Globu d'Oru|Globu d'Oru]] y una a los WGA.
# [[1976]] - ''[[The Pink Panther Strikes Again]]'' (''The pink panther strikes again''). Comedia protagonizada por Peter Sellers, [[Colin Blakely]], [[Lesley Anne Down]] y Herbert Lom. La película llogró'l [[Premios BAFTA|BAFTA]] a la Meyor comedia y el guión alzar col WGA al Meyor guión adautáu. Amás, la película collechó otros cinco nominaciones en distintos certámenes, y superaba en calidá a les entregues anteriores.
# [[1977]] - ''[[Revenge of the Pink Panther]]'' (''The revenge of the pink panther'').El filme ganó'l [[Premios BAFTA|BAFTA]] a la Meyor comedia, magar ser unu de los trabayos más fluexos del direutor. Amás, la banda sonora de Mancini ganó un [[Grammy]].
# [[1979]] - ''[[10, la muyer perfecta]]'' '(''10''). Comedia protagonizada por [[Bo Derek]], a la que llanzó a la fama, [[Dudley Moore]], al que convirtió en mini-mitu de la comedia de los 80 y una Julie Andrews inaugurando'l so escelente maduror físicu. La obra nun llogró nengún premiu, pero collechó un total de 8 nominaciones, ente elles, 2 a los Óscar, y foi una de les películes más taquilleres del añu.
# [[1981]] - ''[[Sois honraos Bandíos]]'' (''S.O.B''). Comedia de repartu coral que les sos cabeces visibles son Julie Andrews, [[William Holden]] y [[Robert Preston]], aceda y con ciertu discutiniu nel so día por delles escenes de desnudu pero bien plantegada y meyor resuelta la película tuvo nomada al Globu d'Oru como meyor comedia y, paradóxicamente, Edwards a los [[Razzie]] como peor direutor. N'[[Arxentina]], el títulu traducióse como ''Acabóse'l mundu''.
# [[1982]] - ''[[Trail of the Pink Panther]]'' (''Trail of the pink panther''). Comedia protagonizada por Peter Sellers y [[David Niven]]. Sellers morriera en [[1980]], polo que s'aprovechó material d'archivu (escenes que nun s'emplegaron nel montaxe final de les anteriores películes de la saga). La resultancia foi tan decepcionante como irregular, y dellos sectores de la crítica ya inclusive la industria reprocharon a Edwards l'estrenu del filme.
# 1982 - ''[[Victor Victoria]]''. Comedia musical protagonizada por Julie Andrews, [[James Garner]], Robert Preston y [[Lesley Ann Warren]]. Bien aclamada y d'enorme encantu, recoyó 9 premios (ente ellos, un Óscar) y otros nueve nominaciones.
# [[1983]] - ''[[Curse of the Pink Panther]]'' (''Curse of the pink panther''). De cuasi nula repercusión, foi tamién interpretada por [[David Niven]] y les poques escenes nes qu'apaez Sellers tamién son d'archivu.
# 1983 - ''[[The Man Who Loved Women]]'' (''The man who loved women''). [[Burt Reynolds]], [[Kim Basinger]] y Julie Andrews comparten cartelu nuna comedia dramática sobre l'ego masculín, la crisis d'identidá y rellacionar hombre-mujer. 
# [[1984]] - ''[[Micki &amp; Maude]]'' (''Micki + Maude''). Famosa comedia sentimental protagonizada por [[Dudley Moore]], [[Amy Irving]] y [[Ann Reinking]]. Nomada al Globu d'Oru, na categoría de Meyor comedia o musical, Dudley Moore foi tamién nomáu como Meyor actor de musical o comedia nos Globu d'Oru, pero nun se fixo col gallardón. Les crisis de pareya d'un engañador nato, van de la comedia al drama.
# [[1986]] - ''[[That's life!|Asina ye la vida]]'' (''That's life!''). Interesante historia sobre la descomposición d'un matrimoniu maduru, Jack Lemmon y Julie Andrews. El filme nun termina d'aprovechar les sos posibilidaes, pero ello nun evitó que los actores fueren nomaos al Globu d'Oru y el cantar a los Óscar. N'Arxentina, el títulu traducióse como ''Esto ye vida''.
# 1986 - ''[[El gran enriedu]]'' (''A fine mess''). Fallida comedia d'enriedu, d'escasu ésitu, protagonizada por [[Ted Danson]] y [[Howie Mandel]]. N'Arxentina, el títulu traducióse como ''Un esparno memorable''.
# [[1987]] - ''[[Blind Date (película de 1987)|Blind Date]]'' (''Blind date''). Con esta cinta, Edwards recuperó l'ésitu comercial. Comedia d'estructura clásica, protagonizada por [[Bruce Willis]] y [[Kim Basinger]], resulta sólida y convincente anque pudo ser escelente.
# [[1988]] - ''[[Sunset (película)|Sunset]]'' (''Sunset''). Comedia amarutada de [[Thriller (xéneru)|thriller]] que sufrió una llombada nes taquilles, protagonizada por [[Bruce Willis]], [[James Garner]], [[Malcolm McDowell]] y [[Mariel Hemingway]]. La película ganó l'[[Óscar al meyor diseñu de vestuariu]]. Edwards tuvo'l ''dudosu'' honor de ser nomáu como Peor direutor nos Razzies. Idéntica mala fortuna tuvo [[Mariel Hemingway]] que foi nomada como Peor actriz de repartu. N'Arxentina, el títulu traducióse como ''Asesinatu en Hollywood''.
# 1988- ''[[Justine Case]]''.
# [[1989]] - ''[[Peter Gunn (1989)|Peter Gunn]]'' (''Peter Gunn''). [[Película pa televisión]] protagonizada por [[Peter Strauss]], [[Peter Jurasik]] y [[Jennifer Edwards]]. Remake de la serie televisiva homónima de finales de los cincuenta na que Edwards trabayara. En 1967, yá realizara otru remake tituláu ''Gunn''.
# [[1989]] - ''[[Skin Deep]]'' (''Skin deep''). Comedia de repartu coral que la so cabeza visible ye'l entrañable [[John Ritter]].
# [[1991]] - ''[[Una roxa bien dudosa]]'' (''Switch''). Comedia protagonizada por [[Ellen Barkin]]. Esti papel valió-y una nominación a los Globu d'Oru como Meyor actriz en musical o comedia. Non bien afortunada.
# [[1993]] - ''[[Son of the Pink Panther]]'' (''Son of the pink panther''). Comedia protagonizada [[Roberto Benigni]].
# [[1995]] - ''Victor/Victoria'').

==== Televisión ====
* 2 episodios de la serie ''[[Four Star Playhouse]]'' de [[Columbia Broadcasting System|CBS]], emitida ente [[1952]] y [[1956]]. (4 temporaes, 129 episodios).
::* ''Detective's holiday'', emitíu'l [[4 de marzu]] de [[1953]]. Sobre un guión de Frederick Brady, basáu nuna historia orixinal d'[[Octavus Roy Cohen]]. Foi la primer vegada que, como direutor, púnxose detrás de les cámares.
::* ''Indian taker'', emitíu'l [[28 de xineru]] de [[1954]]. Blake Edwards, amás, escribió'l guión d'esti capítulu.
* 10 episodios de la serie '''[[Peter Gunn (serie)|Peter Gunn]]''' de la [[National Broadcasting Company|NBC]] emitida ente setiembre de [[1958]] y xunu de [[1962]]. (3 temporaes, 114 capítulos). Amás de dirixir, Edward escribió l'argumentu de 21 episodios, el guión de 8 y produció cinco.
::* ''The kill''. Primer episodiu de la serie emitíu'l [[22 de setiembre]] de [[1958]]. Dirixó un guión propiu.
::* ''Streetcar Jones''. Segundu episodiu de la serie, emitíu'l [[29 de setiembre]] de [[1958]]. Guión d'Al C. Ward.
::* ''The blind pianist''. Cuartu episodiu de la serie, emitíu'l 13 d'ochobre de [[1958]]. Guión de George W. y Judy George, basáu nun argumentu de George W. George y Edwards.
::* ''The chinese hangman''. Emitíu'l [[27 d'ochobre]] de [[1958]]. Guión de Lewis Reed y Vick Knight que desenvuelve un guión del propiu Edwards.
::* ''Lynn's blues''. Emitíu'l [[3 de payares]] de [[1958]]. Coguionista xunto con Lewis Reed.
::* ''Rough Buck''. Emitíu'l [[10 de payares]] de [[1958]]. Guión de Tony Barrett. 
::* ''Death house testament''. Emitíu'l [[1 d'avientu]] de [[1958]]. Guión de George y Gertrude Fass, basáu nun argumentu de George Fass y Edwards.
::* ''Let's kill Timothy''. Emitíu'l [[19 de xineru]] de [[1959]]. Guión de Lewis Reed, basáu nun argumentu de Edwards.
::* ''The comic''. Emitíu'l [[12 d'ochobre]] de [[1959]]. Dirixó un guión propiu.
::* ''The briefcase''. Emitíu'l [[14 d'avientu]] de [[1959]]. Guión de Lester Aaron Pine.
* 1 capítulu de la serie '''[[Mr. Lucky]]''' de la CBS, emitida ente ochobre de [[1959]] y [[1960]]. (1 temporaes, 34 episodios).
::* ''The magnificent bribe'' (primer capítulu de la serie, emitíu'l [[24 d'ochobre]] de [[1959]]. Foi coguionista xunto a Arthur A. Ross y, amás, escribió'l guión.
* Serie: [[Julie (serie de televisión)|Julie]].
* Serie: [[The Dick Powell show]].

=== Como guionista ===
==== Cine ====
# [[1948]] - ''[[Imperiu del crime]]'' de [[Lesley Selander]]. (Edwards y John Champion).
# [[1949]] - ''[[Stampede]]'' de [[Lesley Selander]]. (Edwards y John Champion). Basáu nuna novela d'[[Edward Beverly Mann]].
# [[1952]] - ''[[Rainbow 'round my shoulder]]'' de [[Richard Quine]]. (Edwards y Richard Quine).
# [[1953]] - ''[[Marín a l'agua]]'' de Richard Quine. (Edwards y Richard Quine). Esta película foi la postrera na qu'intervieno la primer muyer de Edwards, l'actriz [[Patricia Walker]], qu'apaez nel papel de ''Susie''. Patricia, una vegada casada, dexó la interpretación.
# 1953 - ''[[Cruisin' down the river]]'' de Richard Quine. (Edwards y Richard Quine).
# [[1954]] - ''[[Drive a crooked road]]'' de Richard Quine. (Edwards y Richard Quine). Basáu nuna historia orixinal de [[James Benson Nablo]].
# [[1955]] - ''[[My Sister Eileen (1955)|My Sister Eileen]]'' (''My Sister Eileen'') de Richard Quine. (Edwards y Quine). Basándose nuna historia orixinal de [[Ruth McKenney]], desenvuelta por [[Joseph Fields]] y [[Jerome Chodorov]].
# 1955 - ''[[Bring your smile along]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Robert Quine).
# [[1956]] - ''[[He laughed last]]'' de Blake Edwards. (Edward y Richard Quine).
# [[1957]] - ''[[Operation Mad Ball]]'' de Richard Quine. (Edwards, [[Arthur Carter]] y [[Jed Harris]]). El guión foi nomáu pa los [[premios WGA]] na categoría de meyor comedia.
# 1957 - ''[[Mister Cory]]'' de Blake Edwards, basándose nuna idea orixinal de [[Leo Rosten]].
# [[1958]] - ''[[This happy feeling]]'' de Blake Edwards.
# [[1962]] - ''[[La misteriosa dama de negru]]'' de Richard Quine. (Edwards y [[Larry Gelbart]]). Basáu nuna historia orixinal de [[Margery Sharp]] titulada ''The notorious tenant''. El guión tuvo nomáu nos [[premios WGA]] na categoría de meyor comedia.
# [[1963]] - ''[[La pantera rosa]]'' de Blacke Edwards. (Edwards y [[Maurice Richlin]]). El guión tuvo nomáu nos WGA.
# [[1964]] - ''[[A Shot in the Dark]]'' de Blake Edwards. (Edwards y [[William Peter Blatty]].
# [[1965]] - ''[[The Race]]'' de Blacke Edwards.
# [[1967]] - ''[[Gunn]]'' de Blake Edwards, (Edwards y William Peter Blatty).
# [[1968]] - ''[[ The Party]]'' de Blake Edwards. (Edwards, [[Tom Waldman]] y [[Frank Waldman]].
# [[1970]] - ''[[Darling Lili]]'' de Blake Edwards. (Edwards y William Peter Blatty).
# [[1971]] - ''[[Wild Rovers]]'' de Blake Edwards.
# [[1974]] - ''[[La grana del tamarindu]]'' de Blake Edwards. El guión de Edwards básase na novela d'[[Evelyn Anthony]].
# [[1975]] - ''[[The Return of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Frank Waldman). El guión foi nomáu nos premios WGA al Meyor guión adautáu.
# [[1976]] - ''[[The Pink Panther Strikes Again]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Frank Waldman). El guión foi premiáu col WGA al Meyor guión adautáu.
# [[1977]] - ''[[Revenge of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. (Edwards y [[Ron Clark]]).
# [[1979]] - ''[[10. La muyer perfecta]]'' de Blake Edwards. (Edwards y [[Tony Adams (productor)|Tony Adams]]). El guión foi nomáu a los premios WGA, na categoría de Meyor guión orixinal de comedia.
# [[1981]] - ''[[Sois honraos Bandíos]]'' de Blake Edwards. Edwards tuvo nomáu nos WGA. Paradóxicamente, tamién tuvo ente los candidatos a Peor guión nos [[Razzie]].
# 1982 - ''[[Trail of the Pink Panther]]''. (Edwards y el so fíu: [[Geoffrey Edwards]]).
# 1982 - ''[[Victor Victoria]]'' de Black Edwards. (Edwards y [[Hans Hoemburg]]). La película ye un remake de la película alemana de [[1933]] [[Viktor und Viktoria (1933)|Viktor und Viktoria]] de [[Rheinhold Schünzel]], poro, el guión básase nel guión d'ésta. El guión ganó'l WGA al Meyor guión adautáu y el [[premio David di Donatello|David di Donatello]] al meyor guión de película estranxera. Amás, nomaos al [[Óscar al meyor guión adautáu]].
# [[1983]] - ''[[The Man Who Loved Women]]'' de Blake Edwards, (Edwards, Geoffrey Edwards, y [[Milton Wexler]]).
# 1983 - ''[[Curse of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Geoffrey Edwards).
# [[1984]] - ''[[Ciudá bien caliente]]'' (''Hot City'') de [[Richard Benjamin]].
# [[1986]] - ''[[That's life!|Asina ye la vida]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Milton Wexler).
# 1986 - ''[[El gran enriedu]]'' de Blake Edwards. (Edwards basándose nuna historia orixinal de [[Rodney Amateau]]).
# [[1988]] - ''[[Asesinatu en Beverly Hills]]'' de Blake Edwards.
# [[1989]] - ''[[Skin Deep]]'' de Blake Edwards.
# [[1989]] - ''[[Peter Gunn (1989)|Peter Gunn]]'' de Blake Edwards.
# [[1991]] - ''[[Switch (película)|Switch]]'' de Blake Edwards.
# [[1993]] - ''[[Son of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. El guión escribir Edwards, [[Madeline Sunshine|Madeleine]] y [[Steven Sunshine]], basándose nuna historia orixinal de Edwards y na ''biblia'' (calteres) de la serie de Edwards y [[Maurice Richlin]].

==== Televisión ====
* 5 episodios de la serie ''[[Four Star Playhouse]]'' de la [[Columbia Broadcasting System|CBS]], emitida ente [[1952]] y [[1956]]. (4 temporaes, 129 episodios).
:* ''Welcome home'', emitíu'l 20 de payares de [[1952]], dirixíu por [[Robert Florey]].
:* ''Trail's end'', emitíu'l 29 de xineru de [[1953]], dirixíu por [[Robert Florey]].
:* ''The hard way,'' emitíu'l 10 de setiembre de [[1953]], dirixíu por [[Robert Aldrich]].
:* ''The squeeze'', emitíu'l 1 d'ochobre de [[1953]], dirixíu por [[Robert Aldrich]].
:* ''Indian taker'', emitíu'l 28 de xineru de [[1954]]. Blake Edwards, amás, dirixó esti captítulo.
* 8 capítulos de la serie [[Peter Gunn (serie)|Peter Gunn]] de la [[National Broadcasting Company|NBC]] emitida ente setiembre de [[1958]] y xunu de [[1962]]. (3 temporaes, 114 capítulos). Amás de guionista, Edward escribió l'argumentu de 21 episodios, produció 5 episodios y dirigó diez.
:* ''The kill''. Primer capítulu de la serie, emitíu'l 22 de setiembre de [[1958]]. Amás d'escribir el guión, dirixir.
:* ''The vicious dog''. Emitíu'l 6 d'ochobre de [[1958]]. L'episodiu dirixir [[David O. McDearmon]].
:* ''The frog'' Emitíu'l 20 d'ochobre de [[1958]]. El capítulu dirixir [[David O. McDearmon]]. 
:* ''Lynn's blues'' Emitíu'l 3 de payares de [[1958]]. Edwards foi coguionista xunto a [[Lewis Reed]]. Amás d'escribir el guión, tamién dirixó l'episodiu.
:* ''Image of Sally''. Emitíu'l 17 de payares de [[1958]]. Edwards foi coguionista xunto a [[Lewis Reed]]. El capítulu dirixir [[David O. McDearmon]].
:* ''The Missing night watchman''. Emitíu'l 26 de xineru de [[1959]]. L'episodiu dirixir [[Boris Sagal]].
:* ''Murder on the migway''. Emitíu'l 2 de febreru de [[1959]]. Coguionista xunto a [[P.K. Palmer]]. L'episodiu dirixir [[David O. McDearmon]].
:* ''The comic''. Emitíu'l 12 d'ochobre de [[1959]]. Amás d'escribir el guión, dirixir.
::Amás, robló la historia orixinal de 21 capítulos:
::# ''The rifle''.
::# ''The price is murder''.
::# ''Kidnap''.
::# ''The feathered doll''.
::# ''The family affair''.
::# ''Death Is a rede rose''.
::# ''The wolfe case''.
::# ''Spell of murder''.
::# ''Send a thief''.
::# ''The maitre D'''.
::# ''The hunt''.
::# ''See no evil''.
::# ''The grudge''.
::# ''Edie finds a corpse''.
::# ''Pecos Pete''.
::# ''The blind pianist''.
::# ''The chinese hangman''.
::# '' Death house testament''.
::# ''Story let's kill Timothy''.
::# ''The man with the scar''.
::# ''Murder on the midway''.
* 1 capítulu de la serie [[Mr. Lucky]] de la [[Columbia Broadcasting System|CBS]], emitida ente ochobre de [[1959]] y [[1960]]. (1 temporaes, 34 episodios).
:* ''The magnificent bribe'' (primer capítulu de la serie, emititdo el 24 d'ochobre de 1959. Foi coguionista xunto a [[Arthur A. Ross]] y, amás, dirixó'l capítulu.

=== Productor ===
==== Cine ====
# [[1948]] - ''[[Imperiu del crime]]'' de Lesley Selander. (Producen Champion y Blake Edwards).
# [[1949]] - ''[[Stampede]]'' de Leslie Selander. (Producen Champion y Blake Edwards).
# [[1962]] - ''[[Chantaxe contra una muyer]]'' de Blake Edwards. (Intervinó tamién [[Don Peters]] como productor asociáu).
# [[1964]] - ''[[A Shot in the Dark]]'' de Blake Edwards. (Edwards [[Dick Crockett]] y [[Martin Jurow]].
# [[1965]] - ''[[The Race]]'' de Blacke Edwards.
# [[1966]] - ''[[¿Qué fixisti na guerra, papi?]]'' de Blake Edwards.
# 1966 - ''[[A Shot in the Dark]]'' de Blake Edwards. (Edwards, [[Cecil F. Ford]] y [[Lelan Hayward]]).
# [[1967]] - ''[[Gunn]]'' de Blake Edwards. (Produz [[Owen Crump]]. Edwards participa como productor executivu).
# [[1968]] - ''[[El guateque]]'' de Blake Edwards. (Produz Edwards y [[Ken Wales]] toma parte como productor asociáu).
# [[1970]] - ''[[Darling Lili]]'' de Blake Edwards. (Produz Edwards y tomen parte: Ken Wales, como productor asociáu, y Owen Crump, como productor executivu.
# [[1971]] - ''[[Wild Rovers]]'' de Blake Edwards. (Edwards, Ken Wales y [[Jerry Goldsmith]]).
# [[1975]] - ''[[The Return of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. Edwards llogró'l [[Premios BAFTA|BAFTA]] a la Meyor Comedia.
# [[1976]] - ''[[The Pink Panther Strikes Again]]'' de Blake Edwards. Edwards llogró'l BAFTA a la Meyor Comedia.
# [[1977]] - ''[[Revenge of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. Edwards llogró'l BAFTA a la Meyor Comedia.
# [[1979]] - ''[[10, la muyer perfecta]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Tony Adams). La película foi nomada al [[premiu Globu d'Oru|Globu d'Oru]] como Meyor película musical o comedia.
# [[1981]] - ''[[Sois honraos Bandíos]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Tony Adams). La película tuvo nomada a los Globu d'Oru como Meyor musical o comedia.
# [[1982]] - ''[[Trail of the Pink Panther]]''. (Edwards y Tony Adams).
# 1982 - ''[[Victor Victoria]]'' de Black Edwards. (Edwards y Tony Adams. Productor Executivu: [[Gerald T. Nutting]]). ''Victor Victoria'' ganó'l [[premio César|César]] a la Meyor película estranxera y tuvo ente les nomaes qu'optaron al Globu d'Oru.
# [[1983]] - ''[[The Man Who Loved Women]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Tony Adams. Productor Executivu: [[Jonathan D. Krane]] y Gerald T. Nutting).
# 1983 - ''[[Curse of the Pink Panther]]'' de Blake Edwards. (Edwards y Tony Adams. Productor Executivu: Jonathan D. Krane y Gerald T. Nutting).

==== Televisión ====
* 5 episodios de la serie [[Peter Gunn (serie)|Peter Gunn]] de la [[National Broadcasting Company|NBC]] emitida ente setiembre de [[1958]] y xunu de [[1962]]. (3 temporaes, 114 capítulos). Amás de productor, Edward escribió l'argumentu de 21 episodios, el guión de 8 y dirigó diez.
# ''The blind pianist''.
# ''The vicious dog''.
# ''Streetcar Jones''.
# ''The kill'.
# ''The chinese hangman''.

== Premios y reconocencies ==
Edwards recibía'l [[Óscar Honoríficu]] a tola so carrera [[2004]] 
* [[Óscar Honoríficu]] a tola so carrera na 76 edición de los [[Premios Óscar|Óscar]] celebrada'l [[29 de febreru]] de [[2004]].

=== Como direutor ===
==== Premios ====
* [[1963]] - [[Concha de Plata al meyor direutor]] del [[Festival Internacional de Cine de San Sebastián]] por [[Days of Wine and Roses]].
==== Nominaciones ====
* [[1962]] - Meyor direutor nos [[premios DGA]] por [[Breakfast at Tiffany's (película)|Breakfast at Tiffany's]].
* 1963 - Meyor direutor nos [[premiu Globu d'Oru|Globu d'Oru]] por [[Days of Wine and Roses]].
* [[1966]] - Meyor direutor nel [[Festival Internacional de Cine de Moscú]] por [[The Race]].

==== Antipremios ====
* [[1982]] - Nomáu nos [[premios Razzie|Razzie]] al Peor direutor por [[Sois honraos Bandíos]].
* [[1989]] - Nomáu nos Razzie al Peor direutor por [[Asesinatu en Beverly Hills]].

=== Como guionista ===
==== Premios ====
* [[1964]] - [[Premios WGA|Premiu WGA]] al Meyor guión adautáu por [[The Pink Panther Strikes Again]]. 
* [[1983]] - Premiu WGA al Meyor guión adautáu por ''[[Victor Victoria]]''. 
* 1983 - [[Premio David di Donatello|David di Donatello]] al Meyor guión de película estranxera por ''[[Victor Victoria]]''.
==== Nominaciones ====
* [[1958]] - Premiu WGA al Meyor guión por [[Operation Mad Ball]].
* [[1963]] - Premiu WGA al Meyor guión por [[La misteriosa dama de negru]].
* 1964 - Premiu WGA al Meyor guión de comedia por [[La pantera rosa]].
* [[1976]] - Premiu WGA al Meyor guión de comedia por [[The Return of the Pink Panther]].
* [[1980]] - Premiu WGA al Meyor guión de comedia por [[10. La muyer perfecta]].
* 1982 - Premiu WGA al Meyor guión orixinal por [[Sois honraos Bandíos]].
* 1983 - Nominación al [[Óscar al meyor guión orixinal]] por ''[[Victor Victoria]]''.

==== Antipremios ====
* 1982 - Nomáu nos Razzie al Peor Guión por [[Sois honraos Bandíos]].

=== Como productor ===
==== Premios ====
* 1976 - [[Premios BAFTA|BAFTA]] a la Meyor comedia por [[The Return of the Pink Panther]].
* [[1977]] - BAFTA a la Meyor comedia por [[The Pink Panther Strikes Again]].
* [[1979]] - BAFTA a la Meyor comedia por [[Revenge of the Pink Panther]].
* 1983 - [[Premio César|César]] a la Meyor película estranxera por ''[[Victor Victoria]]''.
==== Nominaciones ====
* [[1974]] - Globu d'Oru a la Meyor musical o comedia por [[The Return of the Pink Panther]].
* 1977 - Globu d'Oru a la Meyor musical o comedia por [[The Pink Panther Strikes Again]].
* 1980 - Globu d'Oru Meyor musical o comedia por [[10. La muyer perfecta]].
* 1982 - Globu d'Oru Meyor musical o comedia por [[Sois honraos Bandíos]].
* 1983 - Globu d'Oru Meyor musical o comedia por ''[[Victor Victoria]]''.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* http://www.blakeedwards.com/bio.html (n'inglés)
* {{IMDb nome|id=0001175|nome=Blake Edwards}}
* https://www.filmaffinity.com/es/search.php?stype=direutor&amp;stext=Blake+Edwards
* {{Enllaz rotu|1= |2=http://www.culturalianet.com/art/ver_y.php?nome=5970 |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Enllaz rotu|1= |2=http://www.tv.com/blake-edwards/person/103567/appearances.html |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }} (trabayos pa televisión, n'inglés)
* http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/edwards/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231231355/http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/edwards/ |date=2010-12-31 }}

{{NF|1922|2010|Edwards, Blake}}

{{AvisuTradubot|Blake Edwards}}

[[Categoría:Cineastes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Óscar honoríficu]]
[[Categoría:Persones de Tulsa]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>r8vjuakx1emd6xvidkcww0mybrqooy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bixkek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87770</id>
    <revision>
      <id>4509892</id>
      <parentid>4468363</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23831" sha1="pvw03rnxwo0qtq4664ecka8a3190jv4" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
'''Bixkek'''{{cartafueyu|países}} ({{Audiu|LL-Q9255 (kir)-Almanbet Janışev-Бишкек.wav|/biʃˈkek/}}; {{Lang-ru|}} y {{Lang-ky|Бишкек}}, [[alfabetu cirílicu|treslliteráu]] como ''Biškek'') ye la [[capital (política)|capital]] y la ciudá más poblada de [[Kirguistán]]; tamién ye'l centru alministrativu de la [[provincia de Chuy]] qu'arrodia a la ciudá, a pesar de que nun ye parte de la provincia. Créese que'l so nome deriva d'una pallabra kirguís pa una batedora usada pa lleldar la lleche de yegua, la bébora nacional del país.
Ta asitiada nel valle del [[ríu Chu]], nel cursu de los ríos [[ríu Alaarcha|Alaarcha]] y [[ríu Alamedín|Alamedín]], xunto a los [[Montes Kirguises]], a pocos quilómetros de [[Kazakstán]]. La so altitú ye de 800&amp;nbsp;m. sobre'l nivel del mar. Según el [[censu de población|censu]] nacional de 1999 tenía una población de 762.308 habitantes y pal [[2012]] envalórase que tien una población d'unos 875.000 habitantes,&lt;ref name=wg&gt;{{cita web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-2042&amp;srt=npan&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;men=gpro&amp;lng=en|títulu= World Gazetteer: Biskek|editorial=World Gazetteer |fechaaccesu=7 de xunetu de 2009 |urlarchivu=http://archive.today/tDYOB |fechaarchivu=12 d'abril de 2013}}&lt;/ref&gt; la cual inclúi una históricamente importante minoría [[Rusia|rusa]] d'un 30% de la población (que sicasí empezó a escayer porcentualmente depués de la [[Historia de la Xunión Soviética (1985-1991)|desintegración de la Xunión Soviética]], cuando en 1970 representaba más del 66%).

A mediaos del sieglu XIX, el kan uzbecu de Kokand (actual Quqon) construyó una fortaleza nel llugar sobre'l que s'asitia la ciudá. La plaza fuerte foi conquistada polos rusos en 1862, quien llamaron Pishpek a la ciudá y a la comunidá que la arrodiaba, una derivación del nome orixinal Bishkek.

Ente 1926 y 1991, tuvo'l nome de '''Frunze''' ({{Lang-ru|Фрунзе}}), n'honor del líder revolucionariu y xeneral del [[Exércitu Colorado]], [[Mijaíl Frunze]], quien naciera na ciudá. A empiezos de 1991, el Parllamentu kirguiz volvió camudar el nome de la ciudá pol de Bishkek, poco primero de la declaración d'independencia del país.

== Historia ==

=== Oríxenes ===
Los [[arqueoloxía|arqueólogos]] atoparon xacimientos [[neolíticu|neolíticos]] cerca de la ciudá polo que les primeres civilizaciones que s'instalaron na zona facer nesa dómina. Les hordas [[Mongol (etnia)|mongoles]] ganaron a la civilización que taba establecida na rexón dende'l [[sieglu X]]. La rexón foi conquistada a finales del [[sieglu XVIII]] pol [[kanato]] uzbecu de [[Kokand]] qu'estableció en 1825 una fortaleza nel llugar. Atópase na célebre [[Ruta de la Seda]], nel tramu que xunía [[Taxkent]] con [[Almaty]].

=== Conquista rusa ===

La fortaleza foi prindada y esfarrapada poles tropes de la [[Imperiu rusu|Rusia zarista]] en 1862. Los nuevos colonos rusos alzaron una nueva fortaleza xunto a les ruines de l'anterior y en 1878 fundaron una ciudá nel allugamientu de l'antigua fortaleza, denomada ''Pispek'', ({{Lang-ru|Пишпек}}). Llueu se convirtió nuna ciudá de corte européu y la población creció vertiginosamente, convirtiéndose nel centru alministrativu del distritu nel que s'atopaba.
 
En 1924 foi designada capital del [[óblast]] autónomu kirguís. Al añu siguiente consiguió'l rangu de [[Capital (política)|capital]] de l'acabante crear [[República Socialista Soviética Autónoma de Kirguistán]] y en 1936 convertir na [[Capital (política)|capital]] de la [[República Socialista Soviética de Kirguistán]], dientro de la [[XRSS]]. Foi rebautizada en 1928 pol réxime soviéticu col nome de ''Frunze'', n'honor del líder revolucionariu y xeneral del [[Exércitu Colorado]] [[Mijaíl Frunze|Mijaíl Vasilievic Frunze]], quien naciera na ciudá en 1885, y que realizara importantes actuaciones nes revoluciones ruses de [[Revolución Rusa de 1905|1905]] y de [[Revolución Rusa de 1917|1917]], según na [[Guerra Civil Rusa]] d'empiezos de los años 1920.

Col advenimiento del [[Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques|réxime soviéticu]] empezó a desenvolvese la industria de la ciudá, que nun primer momentu dedicar a la fabricación de componentes llétricos. Mientres la [[Segunda Guerra Mundial]], munches factoríes asítiase en Bixkek convirtiéndose n'unu de los principales centros industriales del país.

=== Independencia de Kirguistán ===
En xunu de 1990 declaróse l'estáu d'emerxencia dempués de que delles revueltes nel sur del país amenaciaren con estendese a la ciudá. En 1991 recuperó'l nome de Bixkek, cuando foi proclamada la independencia de la [[República de Kirguistán]], país del que foi declarada capital.

Darréu la ciudá foise modernizando rápido, con munchos restoranes y cafés y coches [[europa|europeos]] y [[Xapón|xaponeses]] de segunda mano, según minibuses percorriendo les sos cais. Coles mesmes, Bixkek entá caltién la so apariencia soviética, colos edificios y xardinos construyíos mientres la dómina de dominiu soviéticu prevaleciendo sobre les nueves construcciones. Na actualidá la ciudá alcuéntrase desenvuelta con forma de cuadrícula y tien tantu edificios de nueva construcción como los típicos [[Jrushchovka|Jrushchovkes]] soviéticos, amás en cuasi toles sos cais hai árboles qu'apurren solombra nos calorosos díes de branu según numberoses fontes, dispón tamién d'un sistema d'alcantarelláu y riego abondo bonu.

== Xeografía ==
[[Ficheru:Bishkek.jpg|thumb|Vista xeneral de Bixkek.]]

Bixkek alcuéntrase asitiada a una altitú de 800&amp;nbsp;m. sobre'l nivel del mar nel estremu norte de los montes de [[Kirguistán]], la parte occidental del cordal de [[Tian Shan]]. Nel noroeste de la ciudá empieza l'onduláu paisaxe de la estepa característicu de [[Kazakstán]]. Anque la ciudá ye relativamente nueva, la zona qu'arrodia tien dellos sitios d'interés que daten de la prehistoria, el periodu greco-budista, el periodu d'influyencia nestoriana, la era de los kanatos del Asia Central y el periodu soviéticu.

La parte central de la ciudá ta construyida fundamentalmente nuna planificación en forma de rejilla rectangular. La cai principal de la ciudá ye l'avenida Chui (Chuy Prospekti) na exa este oeste, nomáu pel ríu principal de la rexón. Na era soviética, llamábase avenida Lenin. Nesta zona atopen munchos de los edificios más importantes del gobiernu, les universidaes o l'[[Academia Nacional de Ciencies de la República de Kirguistán|Academia de Ciencies]]. La seición más occidental de l'avenida conozse como avenida Deng Xiaoping.

La principal exa norte-sur ye la cai Yusup Abdrakhmanov, comúnmente conocida pol so antiguu nome, cai Sovietskaya. Les sos seiciones norte y sur llámense, respeutivamente, cai Yelebesov y Baityk Batyr, onde esisten dellos centros comerciales y nel norte que da accesu al bazar Dordoi. El boulevard Erkindik (&quot;Llibertá&quot;) escurre de norte a sur, dende la estación de ferrocarril principal (Bishkek II) al sur de l'avenida Chui escontra'l barriu de los museos y parque d'escultures al norte de Chui, y más al norte, escontra'l Ministeriu de Rellaciones Esteriores. Nel pasáu, foi llamáu boulevard Dzerzhinsky —nome de revolucionariu comunista, [[Felix Dzerzhinsky]]— y la so continuación del norte inda se llama cai Dzerzhinsky. Una cai importante qu'escurre d'este a oeste ye la cai Jibek Jolu ('[[Ruta de la Seda]]'), paralela a l'avenida Chui unos quilómetros al norte de la mesma, y ye parte de la principal carretera esti oeste de la provincia de Chui.

El [[ríu Chu]] flúi al norte de la ciudá y lleva'l nome del distritu alministrativu qu'arrodia Bixkek. En Bixkek, escurren los afluentes del [[ríu Chu]], Ala Artscha y Alamedin. En direición este oeste atopa'l &quot;Gran canal del ríu Chu&quot; (Большой Чуйский Канал). El Parque Nacional Ala-Artscha, ta a namái 45 minutos en coche de Bixkek, atopar a unos 40&amp;nbsp;km al sur de la ciudá nos montes de [[Kirguistán]]. El parque ufierta un impresionante paisaxe de montes alpinos y bones rutes pal [[senderismu]].

=== Clima ===
Les [[clima|condiciones climátiques]] de Bixkek son realmente estremes, con un [[clima húmedu continental]] ([[clasificación climática de Köppen]], ''Dsa'').&lt;ref&gt;http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2y/Asia_Koppen_Map.png&lt;/ref&gt; La duración mensual máxima de sol en xunetu ye de 332 hores, ente que la duración mensual más baxa ye n'avientu con 114 hores. La [[temperatura]] media del aire ye de 10,2&amp;nbsp;°C. El mes más fríu ye xineru (-4,7 [[°C]] de media) y el más templáu xunetu (24,5&amp;nbsp;°C de media). El permediu mensual de [[mugor relativo]] ye del 44% en xunu y xunetu y del 74% en marzu, la media añal ye del 60%.

{{Clima |metric_first=
yes
|single_line= yes |ubicación=Biskek
|Xin record high C = 19.2
|Feb record high C = 25.3
|Mar record high C = 30.5
|Abr record high C = 34.7
|May record high C = 35.6
|Xun record high C = 40.9
|Xnt record high C = 42.8
|Ago record high C = 39.7
|Set record high C = 36.8
|Och record high C = 34.1
|Pay record high C = 27.9
|Avi record high C = 23.3
|year record high C = 42.8
|Xin high C = 3.2
|Feb high C = 4.9
|Mar high C = 11.2
|Abr high C = 18.5
|May high C = 23.6
|Xun high C = 29.0
|Xnt high C = 31.7
|Ago high C = 30.9
|Set high C = 25.5
|Och high C = 17.8
|Pay high C = 11.0
|Avi high C = 5.0
|year high C = 17.7
| Xin mean C = -2.6
| Feb mean C = -0.8
| Mar mean C = 5.3
| Abr mean C = 12.3
| May mean C = 17.4
| Xun mean C = 22.4
| Xnt mean C = 24.9
| Ago mean C = 23.8
| Set mean C = 18.5
| Och mean C = 11.0
| Pay mean C = 4.7
| Avi mean C = -0.9
|year mean C = 11.3
|Xin low C = −7.1
|Feb low C = −5.2
|Mar low C = 0.4
|Abr low C = 6.4
|May low C = 11.1
|Xun low C = 15.6
|Xnt low C = 17.9
|Ago low C = 16.4
|Set low C = 11.3
|Och low C = 5.0
|Pay low C = −0.1
|Avi low C = −5.1
|year low C = 5.6
|Xin record low C = −31.9
|Feb record low C = −34.0
|Mar record low C = −21.8
|Abr record low C = −12.3
|May record low C = −5.5
|Xun record low C = 2.4
|Xnt record low C = 7.4
|Ago record low C = 5.1
|Set record low C = −2.8
|Och record low C = −11.2
|Pay record low C = −32.2
|Avi record low C = −29.1
|year record low C = −34.0
|Xin precipitation mm = 26
|Feb precipitation mm = 35
|Mar precipitation mm = 55
|Abr precipitation mm = 67
|May precipitation mm = 61
|Xun precipitation mm = 34
|Xnt precipitation mm = 21
|Ago precipitation mm = 13
|Set precipitation mm = 19
|Och precipitation mm = 45
|Pay precipitation mm = 42
|Avi precipitation mm = 35
|year precipitation mm = 453
|Xin humidity = 75
|Feb humidity = 75
|Mar humidity = 71
|Abr humidity = 63
|May humidity = 60
|Xun humidity = 50
|Xnt humidity = 46
|Ago humidity = 45
|Set humidity = 48
|Och humidity = 62
|Pay humidity = 70
|Avi humidity = 75
|year humidity = 62
|Xin rain days = 3
|Feb rain days = 5
|Mar rain days = 9
|Abr rain days = 12
|May rain days = 13
|Xun rain days = 10
|Xnt rain days = 10
|Ago rain days = 6
|Set rain days = 6
|Och rain days = 8
|Pay rain days = 7
|Avi rain days = 4
|year rain days = 93
|Xin snow days = 9
|Feb snow days = 9
|Mar snow days = 5
|Abr snow days = 2
|May snow days = 0.3
|Xun snow days = 0
|Xnt snow days = 0
|Ago snow days = 0
|Set snow days = 0
|Och snow days = 1
|Pay snow days = 4
|Avi snow days = 7
|year snow days = 37
|Xin sun = 137
|Feb sun = 128
|Mar sun = 153
|Abr sun = 194
|May sun = 261
|Xun sun = 306
|Xnt sun = 332
|Ago sun = 317
|Set sun = 264
|Och sun = 196
|Pay sun = 144
|Avi sun = 114
|year sun = 2546
|source 1 = Pogoda.ru.net&lt;ref name = Pogoda &gt;
{{cita web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate/38353.htm
| títulu = Weather and Climate-The Climate of Bishkek
| editorial = Weather and Climate
| idioma = rusu |fechaaccesu=8 de febreru de 2015
}}&lt;/ref&gt; 
|source 2 = NOAA (sun, 1961–1990)&lt;ref name = NOAA &gt;
{{cita web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_II/KY/38353.TXT
| títulu = Frunze (Bishkek) Climate Normals 1961–1990
| editorial = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |fechaaccesu=8 de febreru de 2015}}&lt;/ref&gt; |fecha=August 2010
}}

== Demografía ==
Hasta finales del [[sieglu XX]], la mayoría de la población de Biskek yera d'orixe rusu. La situación demográfica empezó a camudar dempués de la [[Historia de la XRSS (1985-1991)|disolución de la Xunión Soviética]]. Según l'últimu censu realizáu na ciudá correspondiente al añu 1999 el 52,1% de la población yera de [[Kirguistán]], el 33,2% yera de [[Rusia]], y el 2,8% d'otros oríxenes europeos; anguaño esos porcentaxes variaron y los rusos y europeos representen tan solo en redol al 30% de la población polo que se caltién l'enclín descendente esistente dende los años 1970 del pasáu sieglu. Según estimaciones realizaes pa 2010 la población total de la ciudá va algamar 1.000.000 habitantes.

&lt;center&gt;
;Evolución demográfica de la ciudá de Biskek
&lt;timeline&gt;

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period= from:0 till:1000000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1897 text:1897
 bar:1926 text:1926
 bar:1939 text:1939
 bar:1959 text:1959
 bar:1970 text:1970
 bar:1977 text:1977
 bar:1989 text:1989
 bar:1999 text:1999
 bar:2003 text:2003
 bar:2007 text:2007

PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1897 from:0 till: 7000
 bar:1926 from:0 till: 37000
 bar:1939 from:0 till: 93000
 bar:1959 from:0 till: 220000
 bar:1970 from:0 till: 431000
 bar:1977 from:0 till: 511000
 bar:1989 from:0 till: 611000
 bar:1999 from:0 till: 762308
 bar:2003 from:0 till: 866000
 bar:2007 from:0 till: 906000

PlotData=
 bar:1897 at: 7000 fontsize:S text: 7.000 shift:(-8,5): 906.000 shift:(-10,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text: 
&lt;/timeline&gt;
&lt;/center&gt;

=== Relixón ===
La mayoría de los habitantes del país son [[sunismu|musulmanes sunitas]]. Sicasí, l'amplia minoría rusa pertenez a la [[Ilesia ortodoxa rusa]]. Biskek ye la sede de l'agrupación ''Ilesia Evanxélica Luterana na República de Kirguistán'', que ye una agrupación rexonal de les [[Ilesies Evanxéliques|Ilesies Evanxéliques Luteranes]] de [[Rusia]], [[Ucraína]], [[Kazakstán]] y [[Asia Central]].

== Economía ==
[[Ficheru: E7919-Dordoy-Bazaar-clothing.jpg|thumb|Vista d'un puestu del gran [[Bazar Dordoy]].]]

Les principales fábriques dedicar a la producción de maquinaria pa la construcción y la industria metalúrxico, anque tamién esisten factoríes de conserves y tresformamientu de productos alimenticios.
 
La ciudá ye la sede de l'[[Academia de Ciencies de Kirguistán]] y del [[Institutu Politéunicu d'Agricultura]]. Dende 1957 cuenta con una importante Universidá. Ye una ciudá xardín d'un trazáu xeométricu, en que les sos cais destaca l'eleváu númberu d'árboles, una quinta parte de la superficie de la ciudá ta ocupada per zones verdes. Na ciudá alcuéntrase amás unu de los mayores mercaos de tol país el [[Bazar Dordoy]].

== Deportes ==
La ciudá ye la base de la Federación de [[Bandy]] de [[Kirguistán]]&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=59 |títulu= Federation of International Bandy-About-About FIB-National Federations-Krygyzstan |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20091003055215/http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=59 |fechaarchivu= 2009-10-03 }}&lt;/ref&gt; que ye un miembru reconocíu de la Federación Internacional de Bandy del [[COI]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=4 |títulu= Federation of International Bandy-Olympic |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20091003055143/http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=4 |fechaarchivu= 2009-10-03 }}&lt;/ref&gt; Esisten planes pa mandar un equipu a los [[Xuegos d'Iviernu Asiáticos de 2011]].

== Gobierno ==
El gobiernu llocal ta alministráu pola oficina del alcalde de Biskek. [[Askarbek Salymbekov]] foi l'alcalde de la ciudá hasta la so dimisión n'agostu de [[2005]], siendo asocedíu pol so conceyal [[Arstanbek Nogoev]] quien aceptó'l cargu d'alcalde. Nogoev foi espulsáu del so puestu n'ochobre de [[2007]] al traviés d'un decretu del presidente [[Kurmanbek Bakiyev]] y foi reemplazáu pol executivu y antiguu asesor del primer ministru [[Daniar Usenov]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.timesca.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=182916&amp;Itemid=7|publicación=The Times of Central Asia|títulu=New mayor of Bishkek promises to solve capital's problems|fecha=17 d'ochobre de 2007 |fechaaccesu=18 d'ochobre de 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Kyrgyz capital gets new mayor|url=http://www.hri.org/news/balkans/rferl/2005/05-08-22.rferl.html#20|publicación=Radio Free Europe|fecha=22 d'agostu de 2005|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110605073147/http://www.hri.org/news/balkans/rferl/2005/05-08-22.rferl.html#20|fechaarchivu=2011-06-05}}&lt;/ref&gt; En xunetu de [[2008]] l'antiguu presidente del ferrocarril de [[Kirguistán]], [[Nariman Tuleyev]], foi nomáu alcalde.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.lenta.ru/news/2008/07/07/bishkek/|publicación=Lenta.Ru|títulu=New Mayor for Bishkek|fecha=7 de xunetu de 2008 |fechaaccesu=25 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;

== Educación ==
Instituciones educatives que s'atopen en Biskek:
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Universidá Internacional de Kirguistán]]&lt;ref&gt;[http://www.iuk.kg International University Of Kyrgyzstan]&lt;/ref&gt;
* [[Universidá Americana del Centru d'Asia]]
* [[Universidá d'Humanidaes de Biskek]]
* [[Academia Médica del Estáu Kirguís]]
* [[Universidá Internacional Ataturk-Alatoo]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.iaau.edu.kg/ |títulu=International Ataturk-Alatoo University |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121130231902/http://www.iaau.edu.kg/ |fechaarchivu=2012-11-30 }}&lt;/ref&gt;
* [[Universidá Téunica Kirgiz]]
|width=20%|
|valign=&quot;top&quot;|
* [[Universidá Nacional del Estáu Kirguís]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.university.kg/ |títulu=Kyrgyz National University |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200921141659/https://www.university.kg/ |fechaarchivu=2020-09-21 }}&lt;/ref&gt;
* [[Universidá Árabe del Estáu Kirguís]]&lt;ref&gt;[http://www.oocities.com/kyrgyzeducation Arabaev Kyrgyz State University]&lt;/ref&gt;
* [[Universidá Eslava de los Rusos Kirguís]]&lt;ref&gt;[http://www.krsu.edu.kg Kyrgyz Russian Slavonic University]&lt;/ref&gt;
* [[Universidá del Estáu Kirguís-Rusa]]
* [[Universidá ESQUITES Kirguís-Turca]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://manas.edu.kg/ |títulu=Kyrgyz-Turkish ESQUITES University |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20201001161919/http://manas.edu.kg/ |fechaarchivu=2020-10-01 }}&lt;/ref&gt;
* [[Universidá Kirguís Uzbeca]]
|}

== Tresporte ==

=== Serviciu públicu ===
[[Ficheru: E8094-Bishkek-East-Bus-Station.jpg|thumb|200px|Una típica furgoneta de pasaxeros que pasa pola Terminal d'Autobuses Oriental de Biskek.]]

Esiste tresporte públicu, qu'inclúi autobuses, trolebuses y furgonetes públiques, conocíes como ''[[marshrutka|marshrutkes]]'' (en [[idioma rusu|rusu]]) маршрутка). Les tranvíes tamién escurren a lo llargo de la ciudá. Los taxis pueden atopase en cada interseición. Nun hai [[Metro (sistema de tresporte)|metro]] en Biskek anque la ciudá ta considerando la posibilidá de diseñar y construyir un sistema de [[Metro (sistema de tresporte)|metro llixeru]].

=== Autobuses ===
Esisten dos estaciones d'autobuses principales en Biskek. La más antigua ye la Estación d'Autobuses Oriental, que ye principalmente la terminal de minibuses que van a diversos destinos dientro de la ciudá o a los suburbios del Este, como [[Kant (Kirguistán)|Kant]], [[Tokmok]], [[Kemin]], [[Issyk-Arreya]] o al encruz de la frontera en [[Korday]].

Dende la Estación d'Autobuses Occidental (de mayor tamañu que l'anterior) parten la mayoría de los servicios d'autobuses y minibuses regulares de llarga distancia, que diríxense a toles partes del país, según a [[Almaty]] (la ciudá más grande nel vecín [[Kazakstán]]) y [[Kashgar]], en [[China]]. Sicasí, una pequeña minoría d'ellos parten de la estación oriental. Tanto les terminales Este y Oeste d'autobús atopar a lo llargo de la cai Jibek Jolu.

El [[Bazar Dordoy]], pela rodiada del nordeste de la ciudá, tamién contién improvisaes terminales de microbuses, que se dirixen a suburbios de toles direiciones (dende [[Sokuluk]] nel oeste hasta [[Tokmak]] nel este del país). Tamién esisten delles llinies que tresporten a comerciantes a [[Kazakstán]] y a [[Siberia]].

=== Tren ===
[[Ficheru: E7912-Bishkek2-interior.jpg|thumb|200px|Interior de la estación de tren en Biskek.]]
A partir de [[2007]], la estación de trenes de Biskek sirve unos pocos trenes al día. Ufierta un popular serviciu de tres díes en tren dende Biskek a [[Moscú]].

Esisten trenes de llarga distancia que salen escontra [[Siberia]] ([[Novosibirsk]] y [[Novokuznetsk]]), al traviés d'[[Almaty]], a lo llargo de la ruta [[Turksib]], y a [[Ekaterimburgu]] (Sverdlovsk) nos [[Urales]], al traviés d'[[Astaná]]. Estos servicios son especialmente lentos, una y bones los trenes primero tienen que dir al oeste mientres más d'un centenar de quilómetros antes d'entrar na llinia principal de [[Turksib]] y poder siguir escontra l'este o escontra'l norte. La ciudá forma parte amás del míticu sistema de tresporte del [[Transiberianu]]. Magar estos servicios los trenes nun son bien populares yá que tarden muncho más tiempu del necesariu en realizar los sos trayectos.&lt;ref&gt;[http://www.poezda.net/ru/train_timetable?st_code=2708000&amp;order=&amp;forDate=03-10-2008&amp;tr_code=770229% Schedule for train Non. 305, Bishkek-Yekaterinburg] {{ru}}&lt;/ref&gt;

=== Aire ===
L'[[Aeropuertu Internacional d'Esquites]] asitiáu a unos 25 quilómetros al noroeste del centru de la ciudá ye'l que-y da serviciu a la mesma ciudá según al restu de la rexón na que s'atopa allugáu.

== Persones destacaes ==
* [[Talant Dujshebaev]] (Biskek 1968): ex-xugador de [[balonmano]] [[XRSS|soviéticu]] d'orixe kirguís nacionalizáu español, consideráu'l meyor xugador de la hestoria.
* [[Mijaíl Frunze]] (Biskek 1885 - [[Moscú]] 1925): dirixente [[bolxevique]] mientres la [[Revolución rusa de 1917|Revolución rusa]] y comandante militar [[XRSS|soviéticu]].
* [[Felix Kulov]] (Bixkek 1948): primer ministru de [[Kirguistán]] del 2005 al 2007.
* [[Ekaterina Annikova]] (Bishkek 1973): primer muyer cosmonauta de la República Kirguiza, considerada como una heroína.

== Ciudaes hermaniaes ==
Les [[Hermanamientu de ciudaes|ciudaes hermaniaes]] con Bixkek son:
* {{bandera|TUR}} [[Ankara]] - [[Turquía]]
* {{bandera|TUR}} [[Esmirna]] - [[Turquía]]
* {{bandera|CAN}} [[Toronto]] - [[Ontario]], [[Canadá]] (dende 2008)
* {{bandera|KAZ}} [[Almaty]] - [[Kazakstán]]
* {{bandera|CHN}} [[Ürümqi]] - [[China]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bishkek}}
* [http://www.thespektator.co.uk The Spektator - guía de ciudá y revista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623062825/http://www.thespektator.co.uk/ |date=2020-06-23 }}
* [http://www.angelfire.com/ar/researchkyrgyzstan/ Historia de la ciudá]
* [http://deexpedicion.com/lenin2010/es/bishkek Picu Lenin 2010: Bishkek]

{{AvisuTradubot|Biskek}}
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Llocalidaes de Kirguistán]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>pvw03rnxwo0qtq4664ecka8a3190jv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bir Lehlu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87824</id>
    <revision>
      <id>4509889</id>
      <parentid>4240266</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5189" sha1="culnvqbfr7grh4i8udbn924ncrlhukb" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
[[Ficheru:BirLehlu.jpg|250px|thumb|Gasolinera en Bir Lehlu.]]
'''Bir Lehlu''' (n'[[Idioma árabe|árabe]]: بير لحلو) ye una pequeña llocalidá saḥariana asitiada nel nordeste de la provincia de [[Saguia el Hamra]], n'[[El Sáḥara Occidental]], asitiada al este del [[Muriu marroquín]], nos territorios controlaos pol [[Frente Polisariu]], denominaos ''[[Zona Llibre|Territorios Lliberaos]]''.

Ye la capital provisional de la [[República Árabe Saḥariana Democrática]] ('''RASD'''), ente que la capital histórica (y oficial según la constitución de la RASD) d'[[El Sáḥara Occidental]], [[L'Aaiún]], siga so control marroquín. Ye tamién el llugar onde [[El-Uali Mustafa Sayyid]] proclamó la '''RASD''' con una emisión radiofónica'l [[27 de febreru]] de [[1976]], tres la decisión tomada pol [[Conseyu Provisional Nacional Saḥarianu]]. Sigue siendo tamién sede del centru emisor de la ''Voz d'El Sáḥara'', [[Radio Nacional de la República Árabe Saḥariana Democrática]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://web.jet.es/rasd/radio.htm |títulu=Radio Nacional de la RASD |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100311061739/http://web.jet.es/rasd/radio.htm |fechaarchivu=2010-03-11 }}&lt;/ref&gt; Delles fontes indiquen tamién que '''Bir Lehlu''' ye'l llugar de nacencia d'El-Uali, anque esti fechu paez lloñe de tar probáu.

El nome '''''&quot;Bir Lehlu&quot;''''' ye una trescripción del [[idioma árabe|árabe]] dialeutal [[hassanía]], y significa ''&quot;la bella fonte&quot;'' ó ''&quot;manantial&quot;''. La trescripción [[idioma árabe|árabe]] estándar sería ''&quot;bi'r al-hilw&quot;'' (بئر الحلوة).

Consta d'un hospital militar llamáu ''Castiella-La Mancha'' y el colexu ''[[Juan Carlos Diego Aguirre]]'', n'honor al coronel ya historiador español, que foi miembru del Gobiernu d'[[El Sáḥara español]] dende 1966 hasta 1976 y ye autor de numberoses publicaciones sobre El Sáḥara Occidental.&lt;ref&gt;http://www.arso.org/01-s05-0304.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.cantabriaporelsahara.com/documentacion/documentos/301120081858.pdf |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150102221306/http://www.cantabriaporelsahara.com/documentacion/documentos/301120081858.pdf |fechaarchivu=2015-01-02 }}&lt;/ref&gt;

En marzu de 2016, recibió la visita de [[Ban Ki-Moon]], siendo'l primer secretariu xeneral de la [[ONX]] que visita los [[Zona Llibre|territorios lliberaos]] que controla la [[República Árabe Saḥariana Democrática|RASD]].&lt;ref&gt;{{cita web|autor = Javier Otazo |añu = [[9 de marzu]] de [[2016]] |url = http://www.efe.com/efe/espana/mundo/marruecos-enfréntase-abiertamente-a-ban-ki-moon-por-el-sahara/10001-2862381 |títulu = Marruecos enfréntase abiertamente a Ban Ki-Moon pol Sáḥara |obra = www.efe.com |fechaaccesu = 11 de marzu de 2016| idioma = castellanu}}&lt;/ref&gt; Foi recibíu pol alcalde de la llocalidá y foi l'empiezu d'una serie d'actos enmarcaos nel 40º aniversariu de la proclamación del estáu saḥarianu.&lt;ref&gt;{{cita web |autor =  |añu = [[7 de marzu]] de [[2016]] |url = http://www.spsrasd.info/es/content/bir-lehlu-acueye-la-celebraci%C3%B3n-del-40mo-aniversariu-de-la-constituci%C3%B3n-del-primer-gobiernu-s |títulu = Bir Lehlu acueye la celebración del 40mo Aniversación de la constitución del primer gobiernu saḥarianu |obra = Sahara Press Service |fechaaccesu = 11 de marzu de 2016 |idioma = castellanu }}&lt;/ref&gt;

== Hermanancies ==
{{Columnes}}
* {{bandera|España}} [[Artziniega]], [[España]]
* {{bandera|Arxelia}} [[Batna]], [[Arxelia]]
* {{bandera|España}} [[Benalúa de las Villas]], [[España]]
* {{bandera|Italia}} [[Bientina]], [[Italia]]
* {{bandera|Italia}} [[Campi Bisenzio]], [[Italia]]
* {{bandera|Italia}} [[Capraia y Llinde]], [[Italia]]
* {{bandera|Arxelia}} [[El Oued]], [[Arxelia]]
* {{bandera|Perú}} [[Ica]], [[Perú]]
* {{bandera|Italia}} [[Montemurlo]], [[Italia]]
* {{bandera|Italia}} [[Monteroni d'Arbia]], [[Italia]]
* {{bandera|Italia}} [[Montevarchi]], [[Italia]]
{{Nueva columna}}
* {{bandera|España}} [[Novelda]], [[España]]
* {{bandera|España}} [[Pozuelo de Alarcón]], [[España]]
* {{bandera|Italia}} [[Prato (Toscana)|Prato]], [[Italia]]
* {{bandera|Perú}} [[Puerto Maldonado]], [[Perú]]
* {{bandera|España}} [[La Rinconada (Sevilla)|La Rinconada]], [[España]]
* {{bandera|España}} [[Sagunto]], [[España]]
* {{bandera|Italia}} [[San Piero a Sieve]], [[Italia]]
* {{bandera|España}} [[Tolosa]], [[España]]
* {{bandera|España}} [[Tomelloso]], [[España]]
* {{bandera|España}} [[Valle de Trápaga]], [[España]]
* {{bandera|Italia}} [[Vecchiano]], [[Italia]]
{{Final columnes}}

== Notes ==
{{llistaref|grupu=&quot;Nota&quot;}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bir Lehlou}}
* [http://www.arso.org/photo27.htm Semeyes y testu completu de la proclamación de la República Árabe Saḥariana Democrática en Bir Lehlu, 27-02-1976] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412000855/https://www.arso.org/photo27.htm |date=2021-04-12 }}

{{AvisuTradubot|Bir Lehlu}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:El Sáḥara Occidental]]
[[Categoría:Territorios lliberaos]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>culnvqbfr7grh4i8udbn924ncrlhukb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cetoniinae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91628</id>
    <revision>
      <id>4510067</id>
      <parentid>4465202</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33609" sha1="7jx8yyjlf6sj5ew4db4xq6m0c5i6zh1" xml:space="preserve">{{revisáu|t=20221215154002}}
{{ficha de taxón
| Cetoniinae
| image = Cetoinedoree.jpg
| image_width = 200px
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[Coleoptera]]
| familia = [[Scarabaeidae]]
| subfamilia = '''Cetoniinae'''
| subfamilia_authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1815
}}

'''Cetoniinae''' ye una subfamilia d'escarabayos de la familia [[Scarabaeidae]]. Los adultos de munches especies son diurnos y visiten flores, alimentándose de polen y nectar o de los pétalos. Dalgunos comen [[Fruta|frutes]]. Hai alredor de 4.000 especies, más munches entá non descrites.

== Xeneralidaes ==
Estrémase d'otros escarabayos pola combinación de los siguientes carauteres: la forma de la pleura, col cantu llateral de los [[élitru|élitros]] sinuosu, l'inxertamientu de l'antena ye visible dende enriba. Hai doce tribus: [[Cetoniini]], [[Cremastocheilini]], [[Diplognathini]], [[Goliathini]], [[Gymnetini]], [[Phaedimini]], [[Schizorhinini]], [[Stenotarsiini]], [[Taenioderini]], [[Trichiini]], [[Valgini]], y [[Xiphoscelidini]].&lt;ref name=&quot;Bouchard_et_a el_2011&quot;&gt;{{cita publicación|apellíu1=Bouchard|nome1=P.|apellíu2=Bousquet|nome2=Y.|apellíu3=Davies|nome3=A.|apellíu4=Alonso-Zarazaga|nome4=M.|apellíu5=Lawrence|nome5=J.|apellíu6=Lyal|nome6=C.|apellíu7=Newton|nome7=A.|apellíu8=Reid|nome8=C.|apellíu9=Schmitt|nome9=M.|apellíu10=Ślipiński|nome10=A.|apellíu11=Smith|nome11=A.|títulu=Family-group names in Coleoptera (Insecta)|journal=ZooKeys|date=2011|volume=88|issue=88|pages=1–972|doi=10.3897/zookeys.88.807|pmid=21594053|pmc=3088472}}&lt;/ref&gt; Los de la tribu Goliathini son los más grandes. La tribu Gymnetini ye la más numberosa.

== Bioloxía ==
Los bárabos de la mayoría aliméntense de material orgánico nel suelu o [[madera]] semipodrida d'árboles muertos. Dalgunos tán acomuñaos con [[Formiga|formigues]] y los adultos tamién suelen atopase nos niales de formigues.

Munchos miembros de la tribu Cremastocheilini son depredadores, alimentándose de bárabos d'[[Hymenoptera]] y de ninfes d'[[Auchenorrhyncha]]. Los ''[[Spilophorus]]'' spp. foron reparaos alimentándose de los materiales del nial y los escrementos de delles [[Passeriformes|aves cantores]] de Sudáfrica,&lt;ref&gt;{{cita llibru|editor1-last=Shipley|editor1-first=A. Y.|editor2-last=Marshall|editor2-first=Guy A. K.|títulu=The Fauna of British India|date=1910|publisher=Taylor and Francis|location=London, Calcutta and Bombay|page=201|url=https://archive.org/stream/coleopteralamell01arro/coleopteralamell01arro_djvu.txt}}&lt;/ref&gt; mientres ''[[Spilophorus maculatus]]'' come les ninfes d'''[[Oxyrhachis (insectu)|Oxyrhachis]]''&lt;ref&gt;{{cita publicación|títulu=A remarkable predacious cetoniid, ''Spilophorus maculatus'' (Gory &amp; Percheron), from southern India (Coleoptera: Scarabaeidae)|autor=Ghorpade, K.D.|journal=The Coleopterists Bulletin|volume= 29| issue=4|añu=1975|pages=226–230|jstor=3999660}}&lt;/ref&gt; y ''[[Hoplostomus fuligineus]]'' aliméntase de bárabos y pupes d'abeyes melíferes en Sudáfrica y de pupes de l'aviespa ''[[Belonogaster petiolata]]''. ''[[Campsiura javanica]]'' xinta los bárabos de ''[[Ropalidia montana]]'' nel sur de la India.&lt;ref&gt;{{cita publicación|títulu=Beetles (Coleoptera, Scarabaeidae) in a social wasp nest (Hymenoptera, Vespidae) in India|autor=Jeanne, Robert L. &amp; J. H. Hunt|journal=Entomologist's monthly magacín|añu=1992|volume=128|pages=139–141|url=http://www4.ncsu.edu/~jhhunt/JeanneBeetles.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304055501/http://www4.ncsu.edu/~jhhunt/JeanneBeetles.pdf|archivedate=2016-03-04|fechaaccesu=2017-09-23}}&lt;/ref&gt; ''[[Cremastocheilus stathamae]]'' aliméntase de formigues del xéneru ''[[Myrmecocystus]]''.&lt;ref&gt;{{cita publicación|autor=Cazier, M.A. &amp; Marjorie Statham|añu=1962|títulu=The behaviour and habits of the myrmecophilous scarab, ''Cremastocheilus stathamae'' Cazier, with notes on other species (Coleoptera: Scarabaeidae).|journal= J. New York Ent. Soc. |volume=70|pages=125–149}}&lt;/ref&gt;

== Sistemática y taxonomía ==
Tribus y subtribus de la subfamilia Cetoniinae y dalgunos de los xéneros más destacaos:&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.biolib.cz/en/taxontree/id8159/|títulu=Subfamily Cetoniinae Leach, 1815|fechaaccesu=2010-12-29|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130928080124/http://www.biolib.cz/en/taxontree/id8159/|fechaarchivu=2013-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- genus list is NOT complete! --&gt;
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;
=== Tribu [[Cetoniini]] ===
Subtribu [[Cetoniina]]
*''[[Aethiessa]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Anatona]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Anelaphinis]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1912&lt;/small&gt;
*''[[Aphelinis]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1987&lt;/small&gt;
*''[[Atrichelaphinis]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Atrichiana]]'' &lt;small&gt;Distant, 1911&lt;/small&gt;
*''[[Badizoblax]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1877&lt;/small&gt;
*''[[Callophylla]]'' &lt;small&gt;Moser, 1916&lt;/small&gt;
*''[[Centrantyx]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1884&lt;/small&gt;
*''[[Cetonia]]'' &lt;small&gt;Fabricius, 1775&lt;/small&gt;
*''[[Chiloloba]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Cosmesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Cosmiophaena]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1899&lt;/small&gt;
*''[[Dischista]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Dolichostethus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1912&lt;/small&gt;
*''[[Elaphinis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Enoplotarsus]]'' &lt;small&gt;Lucas, 1859&lt;/small&gt;
*''[[Erlangeria]]'' &lt;small&gt;Preiss, 1902&lt;/small&gt;
*''[[Euglypta]]'' &lt;small&gt;Mohnike, 1873&lt;/small&gt;
*''[[Gametis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Gametoides]]'' &lt;small&gt;Antoine, 2006&lt;/small&gt;
*''[[Glycosia]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1896&lt;/small&gt;
*''[[Glycyphana]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Gymnophana]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Hemiprotaetia]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1963&lt;/small&gt;
*''[[Heteralleucosma]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Heterocnemis]]'' &lt;small&gt;Albers, 1852&lt;/small&gt;
*''[[Heterotephraea]]'' &lt;small&gt;Antoine, 2002&lt;/small&gt;
*''[[Latescutella]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1972&lt;/small&gt;
*''[[Lawangia]]'' &lt;small&gt;Schenkling, 1921&lt;/small&gt;
*''[[Lorkovitschia]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Marmylida]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Micrelaphinis]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1896&lt;/small&gt;
*''[[Miksicus]]'' &lt;small&gt;Özdikmen &amp; Turgat, 2009&lt;/small&gt; (sinónimu ''[[Urbania]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1963&lt;/small&gt;)
*''[[Mireia]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1953&lt;/small&gt;
*''[[Niphobleta]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Pachnoda]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Paleopragma]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Paralleucosma]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Paranelaphinis]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1988&lt;/small&gt;
*''[[Paraprotaetia]]'' &lt;small&gt;Moser, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Pararhabdotis]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1899&lt;/small&gt;
*''[[Parastraella]]'' &lt;small&gt;Antoine, 2006&lt;/small&gt;
*''[[Parelaphinis]]'' &lt;small&gt;Holm &amp; Marais, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Phaneresthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1894&lt;/small&gt;
*''[[Phonotaenia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Phoxomeloides]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Podopholis]]'' &lt;small&gt;Moser, 1915&lt;/small&gt;
*''[[Podopogonus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Polybaphes]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1827&lt;/small&gt;
*''[[Polystalactica]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Protaetia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
**''[[Liocola]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1859&lt;/small&gt;
**''[[Potosia (beetle)|Potosia]]'' &lt;small&gt;Mulsant &amp; Rey, 1871&lt;/small&gt;
*''[[Protaetiomorpha]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Psacadoptera]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Pseudoprotaetia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Pseudotephraea]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Pseudourbania]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1965&lt;/small&gt;
*''[[Reineria (animal)|Reineria]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Rhabdotis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Rhabdotops]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1981&lt;/small&gt;
*''[[Rhyxiphloea]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Simorrhina]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Somalibia]]'' &lt;small&gt;Lansberge, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Stalagmosoma]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Sternoplus]]'' &lt;small&gt;[[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1868&lt;/small&gt;
*''[[Systellorhina]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Tephraea]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Thyreogonia]]'' &lt;small&gt;Reitter, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Trichocelis]]'' &lt;small&gt;Moser, 1908&lt;/small&gt;
*''[[Trichocephala]]'' &lt;small&gt;Moser, 1916&lt;/small&gt;
*''[[Trichostetha]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Tropinota]]'' &lt;small&gt;Mulsant, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Urbania (beetle)|Urbania]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1963&lt;/small&gt;
*''[[Xeloma]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1881&lt;/small&gt;
*''[[Xiphosceloides]]'' &lt;small&gt;Holm, 1992&lt;/small&gt;

Subtribu [[Euphoriina]]
*''[[Euphoria (beetle)|Euphoria]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Chlorixanthe]]'' &lt;small&gt;Bates, 1889&lt;/small&gt;

Subtribu [[Leucocelina]]
*''[[Acrothyrea]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Alleucosma]]'' &lt;small&gt;Schenkling, 1921&lt;/small&gt;
*''[[Analleucosma]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Cyclophorellus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1982&lt;/small&gt;
*''[[Cyrtothyrea]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Discopeltis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Grammopyga]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Homothyrea]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Leucocelis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Leucochilus]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1896&lt;/small&gt;
*''[[Lonchothyrea]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Mausoleopsis]]'' &lt;small&gt;Lansberge, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Mecaspidiellus]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1997&lt;/small&gt;
*''[[Mecaspidius]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1921&lt;/small&gt;
*''[[Megalleucosma]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Molynoptera]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Molynopteroides]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Oxythyrea]]'' &lt;small&gt;Mulsant, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Paleira]]'' &lt;small&gt;Reiche, 1871&lt;/small&gt;
*''[[Phoxomela]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1844&lt;/small&gt;
*''[[Pseudalleucosma]]'' &lt;small&gt;Antoine, 1989&lt;/small&gt;
*''[[Pseudooxythyrea]]'' &lt;small&gt;Baraud, 1985&lt;/small&gt;
*''[[Trichothyrea]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1895&lt;/small&gt;

''Incertae sedis''
*''[[Chewia]]'' &lt;small&gt;Legrand, 2004&lt;/small&gt;
*''[[Pachnodoides]]'' &lt;small&gt;Alexis &amp; Delpont, 2002&lt;/small&gt;

===Tribu [[Cremastocheilini]]===
Subtribu [[Aspilina]]
*''[[Aspilus]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1848&lt;/small&gt;
*''[[Protochilus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1976&lt;/small&gt;
Subtribu [[Coenochilina]]
*''[[Arielina]]'' &lt;small&gt;Rossi, 1958&lt;/small&gt;
*''[[Astoxenus]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Basilewskynia]]'' &lt;small&gt;Schein, 1957&lt;/small&gt;
*''[[Coenochilus]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1841&lt;/small&gt;
*''[[Ruterielina]]'' &lt;small&gt;Rojkoff, 2010&lt;/small&gt;
Subtribu [[Cremastocheilina]]
*''[[Centrochilus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Clinterocera]]'' &lt;small&gt;Motschulsky, 1857&lt;/small&gt;
*''[[Cremastocheilus]]'' &lt;small&gt;Knoch, 1801&lt;/small&gt;
*''[[Cyclidiellus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Cyclidinus]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1874&lt;/small&gt;
*''[[Cyclidius]]'' &lt;small&gt;MacLeay, 1838&lt;/small&gt;
*''[[Genuchinus]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1874&lt;/small&gt;
*''[[Lissomelas]]'' &lt;small&gt;Bates, 1889&lt;/small&gt;
*''[[Paracyclidius]]'' &lt;small&gt;Howden, 1971&lt;/small&gt;
*''[[Platysodes]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1873&lt;/small&gt;
*''[[Psilocnemis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Cymophorina]]
*''[[Cymophorus]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1827&lt;/small&gt;
*''[[Myrmecochilus]]'' &lt;small&gt;Wasmann, 1900&lt;/small&gt;
*''[[Rhagopteryx]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Genuchina]]
*''[[Genuchus]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1825&lt;/small&gt;
*''[[Meurguesia]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1969&lt;/small&gt;
*''[[Problerhinus]]'' &lt;small&gt;Deyrolle, 1864&lt;/small&gt;
Subtribu [[Goliathopsidina]]
*''[[Goliathopsis]]'' &lt;small&gt;Janson, 1881&lt;/small&gt;
Subtribu [[Heterogeniina]]
*''[[Heterogenius]]'' &lt;small&gt;Moser, 1911&lt;/small&gt;
Subtribu [[Lissogeniina]]
*''[[Chtonobius]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1847&lt;/small&gt;
*''[[Lissogenius]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1844&lt;/small&gt;
Subtribu [[Macromina]]
*''[[Brachymacroma]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1896&lt;/small&gt;
*''[[Campsiura]]'' &lt;small&gt;Hope, 1831&lt;/small&gt;
*''[[Macromina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1874&lt;/small&gt;
*''[[Pseudopilinurgus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1918&lt;/small&gt;
Subtribu [[Nyassinina]]
*''[[Nyassinus]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1879&lt;/small&gt;
Subtribu [[Oplostomatina]]
*''[[Anatonochilus]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Laurentiana]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1952&lt;/small&gt;
*''[[Oplostomus]]'' &lt;small&gt;W.S. MacLeay, 1838&lt;/small&gt;
*''[[Placodidus]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1900&lt;/small&gt;
*''[[Scaptobius]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1841&lt;/small&gt;
Subtribu [[Pilinurgina]]
*''[[Callynomes]]'' &lt;small&gt;Mohnike, 1873&lt;/small&gt;
*''[[Centrognathus]]'' &lt;small&gt;Guérin-Méneville, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Parapilinurgus]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Pilinurgus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Spilophorina]]
*''[[Spilophorus]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1848&lt;/small&gt;
Subtribu [[Telochilina]]
*''[[Telochilus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1975&lt;/small&gt;
Subtribu [[Trichoplina]]
*''[[Lecanoderus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1908&lt;/small&gt;
*''[[Trichoplus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Trogodina]]
*''[[Pseudoscaptobius]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Trogodes]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1873&lt;/small&gt;

===Tribu [[Diplognathini]]===
*''[[Anthracophora]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Anthracophorides]]'' &lt;small&gt;Moser, 1918&lt;/small&gt;
*''[[Apocnosis]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Apocnosoides]]'' &lt;small&gt;Antoine, 2001&lt;/small&gt;
*''[[Charadronota]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Conradtia]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Diphrontis]]'' &lt;small&gt;Gerstäcker, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Diplognatha]]'' &lt;small&gt;Gory &amp; Percheron, 1833&lt;/small&gt;
*''[[Eriulis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Hadrodiplognatha]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Heteropseudinca]]'' &lt;small&gt;Valck Lucassen, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Metallopseudinca]]'' &lt;small&gt;Valck Lucassen, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Niphetophora]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1883&lt;/small&gt;
*''[[Parapoecilophila]]'' &lt;small&gt;Hauser, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Pilinopyga]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Poecilophila]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1893&lt;/small&gt;
*''[[Poecilophilides]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Porphyronota]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Pseudinca]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Ruteroides]]'' &lt;small&gt;Alves, 1973&lt;/small&gt;
*''[[Stethopseudinca]]'' &lt;small&gt;Valck Lucassen, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Uloptera]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;

===Tribu [[Goliathini]]===
[[Ficheru:Mecynorhina-ugandensis.jpg|thumb|upright 0.8|''[[Mecynorhina ugandensis]]'']]
Subtribu [[Coryphocerina]]
*''[[Aphelorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1841&lt;/small&gt;
*''[[Asthenorhella]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1874 (= &quot;''Asthenorrhella''&quot; Bergé, = &quot;''Asthenorrhinella''&quot; Schoch)&lt;/small&gt;
*''[[Asthenorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1843 (= &quot;''Asthenorrhina''&quot; Gemminger &amp; Harold)&lt;/small&gt;
*''[[Bothrorrhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Caelorrhina]]'' &lt;small&gt;Hope, 1841 (= &quot;''Coelorrhina''&quot; Burmeister)&lt;/small&gt;
*''[[Cheirolasia]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1843&lt;/small&gt;
*''[[Chlorocala]]'' &lt;small&gt;Kirby &amp; Spence, 1828&lt;/small&gt;
*''[[Cyphonocephalus]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Cyprolais]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Dicheros]]'' &lt;small&gt;Gory &amp; Percheron, 1833&lt;/small&gt;
*''[[Dicronorrhina]]'' &lt;small&gt;Hope, 1837&lt;/small&gt;
*''[[Eudicella]]'' &lt;small&gt;White, 1839&lt;/small&gt;
*''[[Genyodonta]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Gnathocera]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1825&lt;/small&gt;
*''[[Heterorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Ischnoscelis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;[[Ficheru:Ischnocelis_hoepfneri_MHNT.ZOO.2004.0.320.jpg|thumb|upright 0.8|''[[Ischnoscelis hoepfneri]]'']]
*''[[Mecynorhina]]'' &lt;small&gt;Hope, 1837&lt;/small&gt;
**''[[Amaurodes]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1844 (= &quot;''Chelorrhina''&quot; Burmeister)&lt;/small&gt;
**''[[Megalorhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1847&lt;/small&gt;
*''[[Mystroceros]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Plaesiorrhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Pseudotorynorrhina]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1967&lt;/small&gt;
*''[[Rhomborhina]]'' &lt;small&gt;Hope 1837 (= &quot;''Rhomborrhina''&quot; Burmeister)&lt;/small&gt;
*''[[Stephanorrhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Smicorhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1847&lt;/small&gt;
*''[[Taurhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842 (= &quot;''Taurrhina''&quot; Burmeister)&lt;/small&gt;
**''[[Neptunides]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1879&lt;/small&gt;
**''[[Rhamphorrhina]]'' &lt;small&gt;Klug, 1855 (= &quot;''Ranzania''&quot; Bertoloni, = &quot;''Neoranzania''&quot; Distant)&lt;/small&gt;
*''[[Tmesorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Torynorrhina]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1907&lt;/small&gt;
Subtribu [[Dicronocephalina]]
*''[[Dicronocephalus]]'' &lt;small&gt;Hope, 1837&lt;/small&gt;
*''[[Platynocephalus]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1854&lt;/small&gt;
Subtribu [[Goliathina]]
*''[[Argyrophegges]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1895 (= &quot;''Argyropheges''&quot; Kraatz)&lt;/small&gt;
*''[[Fornasinius]]'' &lt;small&gt;Bertoloni, 1853&lt;/small&gt;
*''[[Goliathus]]'' &lt;small&gt;[[Jean-Baptiste Lamarck|Lamarck]], 1801&lt;/small&gt;
*''[[Hegemus]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1881&lt;/small&gt;
*''[[Hypselogenia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
Subtribu [[Ichnestomatina]]
*''[[Ichnestoma]]'' &lt;small&gt;Gory &amp; Percheron&lt;/small&gt;
Ensin allugamientu de subtribu
*''[[Anisorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Aphanochroa]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1893&lt;/small&gt;
*''[[Bietia]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Brachymitra]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Ceratorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1843&lt;/small&gt;
*''[[Chondrorrhina]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Chordodera]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Compsocephalus]]'' &lt;small&gt;White, 1845&lt;/small&gt;
*''[[Cosmiomorpha]]'' &lt;small&gt;Saunders, 1854&lt;/small&gt;
*''[[Daedycorrhina]]'' &lt;small&gt;Bates, 1888&lt;/small&gt;
*''[[Dicellachilus]]'' &lt;small&gt;Waterhouse, 1905&lt;/small&gt;
*''[[Dyspilophora]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Eutelesmus]]'' &lt;small&gt;Waterhouse, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Gnorimimelus]]'' &lt;small&gt;Kaatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Herculaisia]]'' &lt;small&gt;Seilliere, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Inhambane (genus)|Inhambane]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Jumnos]]'' &lt;small&gt;Saunders, 1839&lt;/small&gt;
*''[[Lophorrhina]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Melinesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Narycius]]'' &lt;small&gt;Dupont, 1835&lt;/small&gt;
*''[[Neophaedimus]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1894&lt;/small&gt;
*''[[Neoscelis]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Pedinorrhina]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Priscorrhina]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1984&lt;/small&gt;
*''[[Ptychodesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1883&lt;/small&gt;
*''[[Raceloma]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1877&lt;/small&gt;
*''[[Scythropesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Smaragdesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Spelaiorrhina]]'' &lt;small&gt;Lansberge, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Stephanocrates]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Taeniesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Trigonophorus]]'' &lt;small&gt;Hope, 1831&lt;/small&gt;

===Tribu [[Gymnetini]]===
Subtribu [[Blaesiina]]
*''[[Blaesia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Halffterinetis]]'' &lt;small&gt;Morón y Nogueira, 2007&lt;/small&gt;
Subtribu [[Gymnetina]]
*''[[Aemilius]]'' &lt;small&gt;LeMoult, 1939&lt;/small&gt;
*''[[Allorhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Amazula]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Amithao]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Argyripa]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Astrocara]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1937&lt;/small&gt;
*''[[Badelina]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Balsameda]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Chiriquiba]]'' &lt;small&gt;Bates, 1889&lt;/small&gt;
*''[[Cineretis]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1937&lt;/small&gt; (sinónimu = ''[[Hologymnetis]]'' &lt;small&gt;Martínez, 1949&lt;/small&gt;)
*''[[Clinteria]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Clinteroides]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Cotinis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Desicasta]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Guatemalica]]'' &lt;small&gt;Poll, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Gymnetina]]'' &lt;small&gt;Casey, 1915&lt;/small&gt;
*''[[Gymnetis]]'' &lt;small&gt;MacLeay, 1819&lt;/small&gt; [[Ficheru:Gymnetis_stellata_MHNT.ZOO.2004.0.429.jpg|thumb|upright 0.8|''[[Gymnetis stellata]]'']]
*''[[Gymnetosoma]]'' &lt;small&gt;Martínez, 1949&lt;/small&gt;
*''[[Hadrosticta]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Heterocotinis]]'' &lt;small&gt;Martínez, 1949&lt;/small&gt;
*''[[Hoplopyga]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Hoplopygothrix]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Jansonella]]'' &lt;small&gt;Blackwelder, 1944&lt;/small&gt;
*''[[Macrocranius]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1935&lt;/small&gt;
*''[[Marmarina]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1827&lt;/small&gt;
*''[[Neocorvicoana]]'' &lt;small&gt;Ratcliffe &amp; Micó, 2001&lt;/small&gt;
*''[[Stethodesma]]'' &lt;small&gt;Bainbridge, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Tiarocera]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;

===Tribu [[Phaedimini]]===
*''[[Phaedimus]]'' &lt;small&gt;Waterhouse, 1841&lt;/small&gt;
*''[[Hemiphaedimus]]'' &lt;small&gt;Mikšič, 1972&lt;/small&gt;
*''[[Philistina]]'' &lt;small&gt;W.S. MacLeay, 1838&lt;/small&gt;
*''[[Theodosia (genus)|Theodosia]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1880&lt;/small&gt;

===Tribu [[Schizorhinini]]===
Subtribu [[Lomapterina]]
*''[[Agestrata]]'' &lt;small&gt;Eschscholtz, 1829&lt;/small&gt;
*''[[Ischiopsopha]]'' &lt;small&gt;Gestro, 1874&lt;/small&gt;
*''[[Lomaptera]]'' &lt;small&gt;Gory &amp; Percheron, 1833&lt;/small&gt;
*''[[Lomapteroides]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Megaphonia]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Morokia]]'' &lt;small&gt;Janson, 1905&lt;/small&gt;
*''[[Mycterophallus]]'' &lt;small&gt;Van de Poll, 1886&lt;/small&gt;
Subtribu [[Schizorhinina]]
*''[[Aphanesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Bislardiana]]'' &lt;small&gt;Antoine, 2003&lt;/small&gt;
*''[[Chalcopharis]]'' &lt;small&gt;Heller, 1901&lt;/small&gt;
*''[[Chlorobapta]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Chondropyga]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Clithria]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Diaphonia (genus)|Diaphonia]]'' &lt;small&gt;Newman, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Dichrosoma]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1885&lt;/small&gt;
*''[[Dilochrosis]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Eupoecila]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Grandaustralis]]'' &lt;small&gt;Hutchinson &amp; Moeseneder, 2013&lt;/small&gt;
*''[[Hemichnoodes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Hemipharis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Lenosoma]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Lyraphora]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Macrotina]]'' &lt;small&gt;Strand, 1934&lt;/small&gt;
*''[[Metallesthes]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Micropoecila]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Neoclithria]]'' &lt;small&gt;Van de Poll, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Neorrhina]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Octocollis]]'' &lt;small&gt;Moeseneder &amp; Hutchinson, 2012&lt;/small&gt;
*''[[Phyllopodium (insectu)|Phyllopodium]]'' &lt;small&gt;Schoch, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Poecilopharis]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Pseudoclithria]]'' &lt;small&gt;Van de Poll, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Schizorhina]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1825&lt;/small&gt;
*''[[Schochidia]]'' &lt;small&gt;Berg, 1898&lt;/small&gt;
*''[[Stenopisthes]]'' &lt;small&gt;Moser, 1913&lt;/small&gt;
*''[[Tapinoschema]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Trichaulax (insectu)|Trichaulax]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;

===Tribu [[Stenotarsiini]]===
Subtribu [[Anochiliina]]
*''[[Anochilia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Epistalagma]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1880&lt;/small&gt;
Subtribus [[Chromoptiliina]]
*''[[Chromoptilia]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Descarpentriesia]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1964&lt;/small&gt;
Subtribu [[Coptomiina]]
*''[[Bricoptis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Coptomia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Coptomiopsis]]'' &lt;small&gt;Pouillaude, 1919&lt;/small&gt;
*''[[Euchilia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Euryomia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Heterocranus]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1919&lt;/small&gt;
*''[[Hiberasta]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1901&lt;/small&gt;
*''[[Hyphelithia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Liostraca]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Micreuchilia]]'' &lt;small&gt;Pouillaude, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Micropeltus]]'' &lt;small&gt;Blanchard, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Pareuchilia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Pseudeuryomia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1894&lt;/small&gt;
*''[[Pygora (genus)|Pygora]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Pyrrhopoda]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Vieuella]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1964&lt;/small&gt;
Subtribu [[Doryscelina]]
*''[[Doryscelis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Epixanthis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Hemiaspidius]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1982&lt;/small&gt;
*''[[Parepixanthis]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1893&lt;/small&gt;
*''[[Pseudepixanthis]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Rhynchocephala]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1883&lt;/small&gt;
Subtribu [[Euchroeina]]
*''[[Euchroea]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Heterophanina]]
*''[[Heterophana]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Oxypelta]]'' &lt;small&gt;Pouillaude, 1920&lt;/small&gt;
*''[[Pogonotarsus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Zebinus]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1894&lt;/small&gt;
Subtribu [[Heterosomatina]]
*''[[Heterosoma]]'' &lt;small&gt;Schaum, 1845&lt;/small&gt;
*''[[Plochilia]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1896&lt;/small&gt;
Subtribu [[Pantoliina]]
*''[[Bonoraella]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1978&lt;/small&gt;
*''[[Celidota]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Cyriodera]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Dirrhina]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Hemilia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Lucassenia]]'' &lt;small&gt;Olsoufieff, 1940&lt;/small&gt;
*''[[Moriaphila]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Pantolia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Tetraodorhina]]'' &lt;small&gt;Blanchard, 1842&lt;/small&gt;
Subtribus [[Parachilina]]
*''[[Parachilia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
Subtribu [[Stenotarsiina]]
*''[[Callipechis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Ischnotarsia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Rhadinotaenia]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1900&lt;/small&gt;
*''[[Stenotarsia]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Vadonidella]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1973&lt;/small&gt;

===Tribu [[Taenioderini]]===
*''[[Anocoela]]'' &lt;small&gt;Moser, 1914&lt;/small&gt;
*''[[Bacchusia]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Bombodes]]'' &lt;small&gt;Westwood, 1848&lt;/small&gt;
*''[[Carneluttia]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Chalcothea]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Chalcotheomima]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1970&lt;/small&gt;
*''[[Clerota]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Coilodera]]'' &lt;small&gt;Hope, 1831&lt;/small&gt;
*''[[Costinota]]'' &lt;small&gt;Schürhoff, 1933&lt;/small&gt;
*''[[Eumacronota]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Euremina]]'' &lt;small&gt;Wallace, 1867&lt;/small&gt;
*''[[Euselates]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Glyptothea]]'' &lt;small&gt;Bates, 1889&lt;/small&gt;
*''[[Glyptotheomima]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1976&lt;/small&gt;
*''[[Gnorimidia]]'' &lt;small&gt;van Lansberge, 1887&lt;/small&gt;
*''[[Hemichalcothea]]'' &lt;small&gt;Mikšic, 1970&lt;/small&gt;
*''[[Ixorida]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880 &lt;/small&gt;
**''[[Mecinonota]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1892&lt;/small&gt;
**''[[Oncosterna]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
**''[[Pseudomecinonota]]'' &lt;small&gt;Miksic, 1972&lt;/small&gt;
*''[[Macronotops]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1977&lt;/small&gt;
*''[[Meroloba]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Microchalcothea]]'' &lt;small&gt;Moser, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Penthima]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Plectrone]]'' &lt;small&gt;Wallace, 1867&lt;/small&gt;
*''[[Pleuronota]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Pseudochalcothea]]'' &lt;small&gt;Ritsema, 1882&lt;/small&gt;
*''[[Taeniodera]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Xenoloba]]'' &lt;small&gt;Bates, 1889&lt;/small&gt;

[[Ficheru:Gnorimella maculosa (Knoch).jpg|thumb|right|''[[Gnorimella maculosa]]'']]

===Tribu [[Trichiini]]===
Subtribu [[Cryptodontina]]
*''[[Coelocorynus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Cryptodontes]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1847&lt;/small&gt;
Subtribus [[Incaina]]
*''[[Golinca]]'' &lt;small&gt;Thomson, 1878&lt;/small&gt;
*''[[Inca (genus)|Inca]]'' &lt;small&gt;Lepeletier &amp; Serville, 1828&lt;/small&gt;
*''[[Pantodinus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1847&lt;/small&gt;
Subtribus [[Osmodermatina]]
*''[[Osmoderma]]'' &lt;small&gt;Lepeletier &amp; Serville, 1825&lt;/small&gt;
*''[[Platygeniops]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1978&lt;/small&gt;
Subtribus [[Platygeniina]]
*''[[Platygenia]]'' &lt;small&gt;MacLeay, 1819&lt;/small&gt;
Subtribus [[Trichiina]]
*''[[Agnorimus]]'' &lt;small&gt;Miyake et al., 1991&lt;/small&gt;
*''[[Apeltastes]]'' &lt;small&gt;Howden, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Brachagenius]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1890&lt;/small&gt;
*''[[Calometopidius]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1917&lt;/small&gt;
*''[[Calometopus]]'' &lt;small&gt;Blanchard, 1850&lt;/small&gt;
*''[[Campulipus]]'' &lt;small&gt;Kirby, 1827&lt;/small&gt;
*''[[Chaetodermina]]'' &lt;small&gt;Heller, 1921&lt;/small&gt;
*''[[Clastocnemis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Coelocratus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1841&lt;/small&gt;
*''[[Corynotrichius]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1891&lt;/small&gt;
*''[[Dialithus]]'' &lt;small&gt;Parry, 1849&lt;/small&gt;
*''[[Diploa]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Diploeida]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Elpidus]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Endoxazus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Epitrichius]]'' &lt;small&gt;Tagawa, 1941&lt;/small&gt;
*''[[Eriopeltastes]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Giesbertiolus]]'' &lt;small&gt;Howden, 1988&lt;/small&gt;
*''[[Glaphyronyx]]'' &lt;small&gt;Moser, 1924&lt;/small&gt;
*''[[Gnorimella]]'' &lt;small&gt;Casey, 1915&lt;/small&gt;
*''[[Gnorimus]]'' &lt;small&gt;Lepeletier &amp; Serville, 1825&lt;/small&gt;
*''[[Incala]]'' &lt;small&gt;J. Thomson, 1858&lt;/small&gt;
*''[[Incalidia]]'' &lt;small&gt;Janson, 1907&lt;/small&gt;
*''[[Liotrichius]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
*''[[Myodermides]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1964&lt;/small&gt;
*''[[Myodermum]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Paragnorimus]]'' &lt;small&gt;Becker, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Paratrichius]]'' &lt;small&gt;Janson, 1881&lt;/small&gt;
*''[[Peltotrichius]]'' &lt;small&gt;Howden, 1968&lt;/small&gt;
*''[[Pileotrichius]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1921&lt;/small&gt;
*''[[Polyplastus]]'' &lt;small&gt;Janson, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Stegopterus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Stripsipher]]'' &lt;small&gt;Gory &amp; Percheron, 1833&lt;/small&gt;
*''[[Trichiomorphus]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1919&lt;/small&gt;
*''[[Trichiotinus]]'' &lt;small&gt;Casey, 1915&lt;/small&gt;
*''[[Trichius]]'' &lt;small&gt;Fabricius, 1787&lt;/small&gt;
*''[[Trigonopeltastes]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1840&lt;/small&gt;
*''[[Xiphoscelidus]]'' &lt;small&gt;Péringuey, 1907&lt;/small&gt;

===Tribu [[Valgini]]===
Subtribu [[Microvalgina]]
*''[[Ischnovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Microvalgus]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1883&lt;/small&gt;
*''[[Stenovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1892&lt;/small&gt;
Subtribu [[Valgina]]
*''[[Acanthovalgus]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1895&lt;/small&gt;
*''[[Bivalgus]]'' &lt;small&gt;Paulian, 1961&lt;/small&gt;
*''[[Chaetovalgus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1914&lt;/small&gt;
*''[[Charitovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Chromovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Comythovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Cosmovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Dasyvalgoides]]'' &lt;small&gt;Endrödi, 1952&lt;/small&gt;
*''[[Dasyvalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Euryvalgus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1908&lt;/small&gt;
*''[[Excisivalgus]]'' &lt;small&gt;Endrödi, 1952&lt;/small&gt;
*''[[Heterovalgus]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1978&lt;/small&gt;
*''[[Homovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Hoplitovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Hybovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904 &lt;/small&gt;
*''[[Idiovalgus]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Lepivalgus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1914&lt;/small&gt;
*''[[Lobovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Mimovalgus]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1944&lt;/small&gt;
*''[[Oedipovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1897&lt;/small&gt;
*''[[Oreoderus]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Oreovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Podovalgus]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Pygovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1884&lt;/small&gt;
*''[[Sphinctovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Tibiovalgus]]'' &lt;small&gt;Kolbe, 1904&lt;/small&gt;
*''[[Valgoides]]'' &lt;small&gt;Fairmaire, 1899&lt;/small&gt;
*''[[Valgus (genus)|Valgus]]'' &lt;small&gt;Scriba, 1790&lt;/small&gt;
*''[[Xenoreoderus]]'' &lt;small&gt;Arrow, 1910&lt;/small&gt;
*''[[Yanovalgus]]'' &lt;small&gt;Nomura, 1952&lt;/small&gt;

===Tribu [[Xiphoscelidini]]===
*''[[Aporecolpa]]'' &lt;small&gt;van Lansberge, 1886&lt;/small&gt;
*''[[Callophylla]]'' &lt;small&gt;Moser, 1916&lt;/small&gt;
*''[[Heteroclita]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
*''[[Ischnostomiella]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1978&lt;/small&gt;
*''[[Lansbergia]]'' &lt;small&gt;Ritsema, 1888&lt;/small&gt;
*''[[Meridioclita]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1982&lt;/small&gt;
*''[[Myodermidius]]'' &lt;small&gt;Bourgoin, 1920&lt;/small&gt;
*''[[Oroclita]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1982&lt;/small&gt;
*''[[Phonopleurus]]'' &lt;small&gt;Moser, 1919&lt;/small&gt;
*''[[Plochiliana]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1978&lt;/small&gt;
*''[[Protoclita]]'' &lt;small&gt;Krikken, 1978&lt;/small&gt;
*''[[Rhinocoeta]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
**''[[Haematonotus]]'' &lt;small&gt;Kraatz, 1880&lt;/small&gt;
*''[[Scheinia]]'' &lt;small&gt;Ruter, 1958&lt;/small&gt;
*''[[Xiphoscelis]]'' &lt;small&gt;Burmeister, 1842&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
== Referencies ==
{{llistaref}}
*[http://bugguide.net/node/view/12434 BugGuide]
*Evans, Arthur W. [http://www-museum.unl.edu/research/entomology/Guide/Scarabaeoidea/Scarabaeidae/Cetoniinae/Cetoniinae-Overview/CetoniinaeO.html Generic Guide to New World Scarabs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430150156/http://www-museum.unl.edu/research/entomology/Guide/Scarabaeoidea/Scarabaeidae/Cetoniinae/Cetoniinae-Overview/CetoniinaeO.html |date=2008-04-30 }}
*Orozco, Jesus. [https://web.archive.org/web/20091019153951/http://geocities.com/hparfin/ American Cetoniinae]
*Sakai, K. &amp; S. Nagai, 1998. ''The cetoniine Beetles of the Wor''ld. Tokyo: Mushi-Sha. 421p Excellent illustrations of most species.
*White, Richard E. (1998). ''Beetles : A Field Guide to the Beetles of North America''. Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-395-91089-7.

== Enllaces esternos ==
{{wikispecies|Cetoniinae}}
{{commons category|Cetoniinae}}
* [http://www.goliathus.com/en/en-cetonidae.html Galería de Cetoniinae]
* [http://www.ipmeurope.org/download/key_scarabs.pdf Clave ilustrada de Cetoniinae del sur d'Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929174533/http://www.ipmeurope.org/download/key_scarabs.pdf |date=2007-09-29 }}
* [http://www.faunanet.gov.au/wos/factfile.cfm?Fact_ID=160 Punctate Flower Chafer Factfile]
* {{Enllaz rotu|1=WZCZ |2=http://www.coleoptera.wz.cz/galerie2Y.htm |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }} Galería d'imáxenes
* [http://www.hier-krabbelts.de/kaeferlatein/publikationen.htm Kaferlatein] Sitiu web de Cetoniinae africanes.
* [https://www.flickr.com/search/?q=cetoniinae&amp;m=text flickr] Imáxenes.
* [http://www.nature-of-oz.com/cetoniinae.htm Flower beetles of Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927102509/http://www.nature-of-oz.com/cetoniinae.htm |date=2013-09-27 }} Oz Rittner

{{Traducíu ref|en|Cetoniinae|}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cetoniinae]]
[[Categoría:TBSpecies]]</text>
      <sha1>7jx8yyjlf6sj5ew4db4xq6m0c5i6zh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Britney Spears</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94815</id>
    <revision>
      <id>4509907</id>
      <parentid>4504276</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T18:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 8 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133512" sha1="hp4zsjwkm5dnwywf9e3y8qizgbt6llo" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Britney Jean Spears''' {{nym}}, más conocida como '''Britney Spears''', ye una [[cantante]], [[Danza|baillarina]], [[Compositor de canciones|compositora]], [[Modelu (moda)|modelu]], [[Actuación|actriz]], [[Diseñu de modes|diseñadora de modes]] y [[Empresariu|empresaria]] d'[[Estaos Xuníos]].

Nacida en [[McComb (Mississippi)|McComb]] ([[Mississippi]]) y criada en [[Kentwood (Luisiana)|Kentwood]] ([[Louisiana]]), empezó a actuar dende neña, al traviés de papeles en producciones [[teatru|teatrales]]. Adquirió fama mientres la so niñez al participar nel programa de televisión ''[[Mickey Mouse Club|The Mickey Mouse Club]]'' (1992). En [[1997]] robló con [[Jive Records]] y dos años más tarde llanzó'l so álbum debú, ''[[...Baby One More Time]]'', l'álbum más vendíu d'una solista adolescente. Nel [[2000]], llanzó'l so segundu álbum, ''[[Oops!... I Did It Again]]'', que vendió 1,3 millones de copies na so primer selmana de llanzamientu n'Estaos Xuníos. Pela so primer década na industria, Spears convirtióse nuna figura prominente na música pop y na cultura popular.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/weekly-chart-notes-adele-rihanna-guy-lombardu-1005809762.story?page=2|títulu=Weekly Chart Notes: Adele, Rihanna, Guy Lombardu|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=6 de xineru de 2012|fechaaccesu=27 de xineru de 2012}}&lt;/ref&gt; Los sos primeros dos álbumes estableciéronla como un iconu pop y rompieron récores de ventes, ente que cantares como «[[...Baby One More Time (cantar)|...Baby One More Time]]» y «[[Oops!... I Did It Again (cantar)|Oops!... I Did It Again]]» convirtiéronse n'ésitos internacionales. Los especialistes acreitáronla como la principal fuercia impulsora detrás de la renacencia qu'esperimentó'l [[teen pop|pop adolescente]] na [[años 1990|década de 1990]] y catalogáronla como la meyor artista adolescente de tolos tiempos enantes que cumpliera 20 años, polo que la honorificaron como la «[[Alies honoríficos na música popular|Princesa del Pop]]».

En [[2001]], llanzó'l so tercer álbum, ''[[Britney (álbum)|Britney]]'', del que s'esprendió l'ésitu «[[I'm a Slave 4 U]]» y debutó nel cine con un papel protagonista na película ''[[Crossroads (película de 2002)|Crossroads]]''. En 2003, recibió a los sos 21 años una estrella nel [[Paséu de la Fama de Hollywood]], convirtiéndose na cantante más nueva en recibila. Esi mesmu añu asumió'l control creativu del so cuartu álbum, ''[[In the Zone]]'', el que xeneró los ésitos «[[Me Against the Music]]», «[[Toxic]]» y «[[Everytime]]». Tres el llanzamientu del so primer álbum de grandes ésitos, ''[[Greatest Hits: My Prerogative]]'', con senciellos como «[[My Prerogative (versión de Britney Spears)|My Prerogative]]» y l'álbum de [[remix|remezclas]] ''[[B in the Mix: The Remixes]]'', Spears sufrió una serie de problemes personales y la so carrera entró en receso.&lt;ref name=&quot;Britney oficializa_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20048818,00.html|títulu=Britney oficializa'l so divorciu con Kevin Federline|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.terra.com.pe/entretenimiento/noticias/oci705273/britney-spears-ye-sobreviviente-dixo-yoko-ono.html|títulu=http://www.terra.com.pe/entretenimiento/noticias/oci705273/britney-spears-ye-sobreviviente-dixo-yoko-ono.html|fechaaccesu=2 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.generaccion.com/magazine/1289/britney-spears-sobreviviente|títulu=http://www.generaccion.com/magazine/1289/britney-spears-sobreviviente|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; En [[2007]], volvió a la industria musical col so quintu álbum d'estudiu, ''[[Blackout (álbum de Britney Spears)|Blackout]]'', el qu'amás de ser emponderáu pola crítica, xeneró los ésitos «[[Gimme More]]» y «[[Piece of Me]]», magar recibir una escasa promoción. En [[2008]], el so comportamientu erráticu y el so hospitalizaciones llevar a tar baxu tutela. A finales del mesmu añu, llanzó'l so sestu álbum d'estudiu, ''[[Circus (álbum de Britney Spears)|Circus]]'', del que s'esprendieron los ésitos «[[Womanizer]]» y «[[Circus (cantar)|Circus]]». En [[2009]], embarcar na so xira más ambiciosa, [[The Circus Starring: Britney Spears]], qu'a nivel mundial alzóse como la quinta de mayor ésitu comercial d'esi añu, con $131,8 millones de [[Dólar de los Estaos Xuníos|dólares]] recaldaos y a finales d'esi mesmu añu llanzó'l so segundu álbum de grandes ésitos, ''[[The Singles Collection (álbum de Britney Spears)|The Singles Collection]]'', lideráu pol senciellu «[[3 (cantar)|3]]».

En [[2011]], llanzó'l so séptimu álbum d'estudiu, ''[[Femme Fatale (álbum de Britney Spears)|Femme Fatale]]'', el que xeneró los ésitos «[[Hold It Against Me]]», «[[Till the World Ends]]» y «[[I Wanna Go]]»,&lt;ref name=&quot;twitter1&quot;&gt;{{cita web |url=https://twitter.com/britneyspears/status/32834435023904768|títulu=Spears announces new album title on Twitter|Twitter.com|fecha=2 de febreru de 2011|fechaaccesu=2 de febreru de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard1&quot;&gt;Sanger, Gary T. [http://www.billboard.com/news/britney-spears-hold-it-against-me-debúes-1004139415.story#/news/britney-spears-hold-it-against-me-debúes-1004139415.story &quot;Britney Spears' Hold It Against Me Debúes Atop Hot 100&quot;], ''Billboard'', January, 19 2011, accessed January 19, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/britney-spears-snares-sixth-non-1-on-billboard-1005113312.story#/news/britney-spears-snares-sixth-non-1-on-billboard-1005113312.story|títulu=Britney Spears Snares Sixth Non. 1 on Billboard 200 with 'Femme Fatale'&amp;#124;Billboard.com|fecha=6 d'abril de 2011|fechaaccesu=6 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt; y collaboró nuna remezcla del ésitu «[[S&amp;M (cantar)|S&amp;M]]» de la cantante [[Rihanna]]. En [[2012]] participó como xueza nel programa ''[[The X Factor (Estaos Xuníos)|The X Factor USA]]'' y collaboró con [[will.i.am]] nel ésitu «[[Scream &amp; Shout]]». En [[2013]], llanzó'l senciellu «[[Ooh La La]]», tema de la película ''[[The Smurfs 2]]''.&lt;ref name=&quot;OohLaLa&quot;/&gt; Darréu publicóse «[[Work Bitch]]», el primer senciellu del so octavu álbum d'estudiu, ''[[Britney Jean]]'',&lt;ref name=&quot;WorkBitch&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5695450/britney-spears-work-bitch-leaks-online-listen|títulu=Britney Spears Debúes 'Work Bitch' Following Leak By 'One Bad Apple': Listen|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Prometheus Global Media]]|idioma=inglés|fecha=15 de setiembre de 2013|fechaaccesu=15 de setiembre de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BritneyJean&quot;/&gt; que se llanzó n'avientu de 2013. Esi mesmu mes anunció la so primer [[residencia de conciertos]] de cuatro años, [[Britney: Piece of Me]], que se lleva a cabu nel [[Planet Hollywood Resort &amp; Casino]] de [[Las Vegas]]. En [[2015]] publicó'l senciellu «[[Pretty Girls]]», que cunta cola collaboración de la rapera australiana [[Iggy Azalea]]. En 2016 llanzó'l so novenu álbum d'estudiu, ''[[Glory (álbum)|Glory]]'',&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://ew.com/article/2016/08/03/britney-spears-glory-album/|títulu=http://ew.com/article/2016/08/03/britney-spears-glory-album/|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; que foi antecedíu pol senciellu «[[Make Me...]]».

A nivel mundial, Spears vendió 260 millones de discos,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/rihanna-is-not-the-best-selling-black-female-artist_us_57f1957be4b095bd896a12a5?|títulu=http://www.huffingtonpost.com/entry/rihanna-is-not-the-best-selling-black-female-artist_us_57f1957be4b095bd896a12a5?|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; lo que la convierte nuna de les [[Artistes musicales con mayores ventes|artistes musicales con mayores ventes de la historia]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/l-a-reid-courts-britney-spears-for-record-1007777752.story |títulu=L.A. Reid Courts Britney Spears for Record Deal |editorial=''[[Billboard]]'' |nome=Shirley |apellíu=Halperin |idioma=inglés |fecha=8 d'agostu de 2012 |fechaaccesu=8 d'agostu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Thexfactorusa&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.thexfactorusa.com/articles/the-x-factor-new-judges |títulu=Britney Spears and Demi Lovato to judge X Factor USA |editorial=thexfactorusa.com |idioma=inglés |fecha=14 de mayu de 2012 |fechaaccesu=14 de mayu de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120901132105/http://www.thexfactorusa.com/articles/the-x-factor-new-judges |fechaarchivu=2012-09-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.bbc.co.uk/newsbeat/18067912 |títulu=Britney Spears and Demi Lovato to judge X Factor USA |editorial=BBC.co.uk |idioma=inglés |fecha=15 de mayu de 2012 |fechaaccesu=15 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt; Según la [[Recording Industry Association of America]] (RIAA), dende'l so debú, Spears ye una de les artistes femenines que vendió más grabaciones a nivel mundial y la octava muyer a nivel xeneral n'Estaos Xuníos, con 34 millones de copies certificaes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinum.php?content_selector=top-selling-artists |títulu=Top Selling Artists |editorial=[[Recording Industry Association of America|RIAA]] |idioma=inglés |fecha=2012 |fechaaccesu=12 d'agostu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/column/chartbeat/ask-billboard-from-s-m-to-disney-acts-1005137762.story#/column/chartbeat/ask-billboard-from-s-m-to-disney-acts-1005137762.story?page=3|títulu=Ask Billboard: From 'S&amp;M' To Disney Acts|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=15 d'abril de 2011|fechaaccesu=16 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt; Hasta marzu de [[2014]], vendiera más de 38.7 millones d'álbumes y 31.3 millones de descargues de cantares solo nos Estaos Xuníos,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/ask-billboard-spears-lovato-s-x-cellent-1007165552.story?page=1 |títulu=Ask Billboard: Spears, Lovato's 'X'-cellent Sales |editorial=''[[Billboard]]'' |nome=Gary |apellíu=Trust |idioma=inglés |fecha=27 de mayu de 2012 |fechaaccesu=28 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard-XFactor&quot;/&gt; onde amás foi l'artista femenina que vendió más álbumes mientres la [[años 2000|década del 2000]].&lt;ref &gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/features/artist-of-the-decade-1004053060.story|títulu=Artist of the decade|editorial=[[Billboard]]|idioma=inglés|fecha=12 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RIAA-RIAATalliesThe&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.riaa.com/newsitem.php?news_month_filter=2&amp;news_year_filter=2010&amp;resultpage=&amp;id=C91C40Y1-A65A-0F81-EBB3-8FE3B7C0ECEA|títulu=RIAA Tallies The Decade's Top Gold &amp; Platinum Award Winners|editorial=[[Recording Industry Association of America|RIAA]]|idioma=inglés|fecha=17 de febreru de 2010|fechaaccesu=4 d'agostu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/34074/chart-watch-extra-the-top-20-album-sellers-of-the-2000s|títulu=Chart Watch Extra: The Top 20 Album Sellers Of The 2000s|fecha=29 de mayu de 2009|fechaaccesu=3 de mayu de 2010|apellíu=Grein|nome=Paul|obra=[[Yahoo! Music]]|editorial=Yahoo!|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111013075108/http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/34074/chart-watch-extra-the-top-20-album-sellers-of-the-2000s/|fechaarchivu=13 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt; Nel Reinu Xuníu vendió 3 millones d'álbumes y 12 millones de senciellos, y ye la quinta solista femenina con mayores ventes de senciellos na historia.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-singles-of-all-time-by-female-artists__18426/|títulu=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-singles-of-all-time-by-female-artists__18426/|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/_/britney%20spears/ |títulu=Britney Spears |editorial=[[The Official UK Charts Company]] |idioma=inglés |fecha=2009 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-singles-charts-biggest-selling-artists-of-all-time-revealed-1431/ |títulu=The Official Singles Charts' biggest selling artists of all time revealed! |editorial=[[The Official UK Charts Company]] |nome=Lauren |apellíu=Kreisler |idioma=inglés |fecha=6 d'abril de 2012 |fechaaccesu=13 d'agostu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-10-biggest-selling-female-singles-artists-of-all-time-revealed-1670/|títulu=The Official Top 10 biggest selling female singles artists of all time revealed!|editorial=OCC|nome=Dan|apellíu=Lane|idioma=inglés|fecha=27 d'ochobre de 2012|fechaaccesu=1 d'agostu de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130702222511/http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-10-biggest-selling-female-singles-artists-of-all-time-revealed-1670/|fechaarchivu=2 de xunetu de 2013}}&lt;/ref&gt; Spears ocupó'l primer llugar na llista de ''[[Forbes]]'' de los cien celebridaes más poderoses ya influyentes nel mundu nel añu 2002&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/75324/britney-tops-forbes-celebrity-list|títulu=http://www.billboard.com/articles/news/75324/britney-tops-forbes-celebrity-list|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; y ye tamién la octava cantante más mentada n'[[Internet]], según la mesma revista.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blogs.forbes.com/bizblog/2010/07/01/britney-spears-makes-6a-comeback%E2%80%AC/|títulu=Celeb 100 FAQ: Yes, Britney Spears Really Made $64 Million Last Year. Here's How. &quot; The Biz Blogue|editorial=Blogs.forbes.com|fecha=1 de xunetu de 2010|fechaaccesu=20 de xunetu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101203164316/http://blogs.forbes.com/bizblog/2010/07/01/britney-spears-makes-6a-comeback%E2%80%AC/|fechaarchivu=3 d'avientu de 2010}}&lt;/ref&gt; Spears ye la tercera cantante más premiada na historia, solo detrás de [[Michael Jackson]] y [[Whitney Houston]].{{ensin referencies}} Tamién ye la séptima artista más buscada na historia de [[YouTube]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://staypop.net/saiba-quais-sao-as-25-cantores-mais-procuraes-non-youtube/|títulu=Saiba quais são as 25 cantores mais procuraes non YouTube|editorial=StayPop.net|fecha=17 d'agostu de 2011|fechaaccesu=17 d'agostu de 2011}}&lt;/ref&gt; El so ésitu na industria de la música llevó-y a incursionar na industria de los [[arume]]s,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://britneyspearsbeauty.com/|títulu=Britney llanza productos|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080707051615/http://www.britneyspearsbeauty.com/|fechaarchivu=7 de xunetu de 2008}}&lt;/ref&gt; amás de llanzar la so propia llinia de [[llencería]] sol nome The Intimate Britney Spears.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://notiespectaculos.info/britney-spears-llanzo-la so-propia-linea-de-lenceria/ |títulu=Britney Spears llanzo la so propia llinia de llencería |fechaaccesu= 25 de xunetu de 2014 }}&lt;/ref&gt; La revista [[Variety]] afirmó que gracies a los endosos de los sos productos y la so carrera musical, Spears creara un Billion-Dollar Empire,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://variety.com/2014/music/news/britney-spears-interview-las-vegas-residency-1201293159/|títulu=http://variety.com/2014/music/news/britney-spears-interview-las-vegas-residency-1201293159/|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;ente que foi citada en novenu llugar al llau d'otres muyeres del entretenimientu en llograr dicha cifra.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cosmopolitan.com/career/news/a41141/celeb-women-billion-dollar-empires/|títulu=http://www.cosmopolitan.com/career/news/a41141/celeb-women-billion-dollar-empires/|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;

== Biografía ==

=== 1981-1997: primeros años y entamos de la so carrera ===
Britney Jean Spears nació'l [[2 d'avientu]] de [[1981]] en [[McComb (Mississippi)|McComb]], [[Mississippi]], [[Estaos Xuníos]], onde vivió gran parte de la so infancia. Ye la segunda fía de Lynne Irene Spears (née Bridges) y James Spears Parnell. Ella ye d'ascendencia inglesa per parte de la so güela materna, que nació en [[Londres]], y tien ascendencia [[Malta|maltesa]] distante.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1056674/EXCLUSIVE-First-photos-Britney-Spears-newly-discovered-British-family.html|títulu=Exclusive: First photos of Britney Spears' newly-discovered British family|editorial=[[Daily Mail]]|fecha=17 de setiembre de 2008|fechaaccesu=4 de xunu de 2010|apellíu=Thomas|nome=Liz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Spears|Craker|2008|p=4}}&lt;/ref&gt; Tien un hermanu mayor, Bryan James (n. 1977) y una hermana menor, [[Jamie Lynn Spears|Jamie Lynn]] (n. 1991).&lt;ref&gt;{{harvnb|Spears|Craker|2008|p=211}}&lt;/ref&gt; A los trés años, empezó a asistir a clases de baille na so ciudá y foi escoyida pa realizar un solu nel recital añal. Mientres la so infancia, tamién asistió a clases de ximnasia y de cantar, y ganó dellos concursos a nivel estatal y en programes pa neños talentu.&lt;ref&gt;{{harvnb|Spears|Craker|2008|p=56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rs1&quot;&gt;{{cita publicación |url=|títulu=Cover Story: Britney Spears: Britney Spears : Rolling Stone|fecha=15 d'abril de 1999|obra=[[Rolling Stone]]|editorial=[[Jann Wenner]]|fechaaccesu=4 de xunu de 2010|apellíu=Daly|nome=Steven|issn=0035-791X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,195283,00.html|títulu=Britney Spears' Biography - Celebrity Gossip&amp;#124;Entertainment News&amp;#124;Arts And Entertainment - FOXNews.com|obra=[[Fox News Channel]]|editorial=[[News Corporation]]|fecha=31 de xunetu de 2008|fechaaccesu=6 de xunu de 2010|apellíu=Reporter|nome=Staff}}&lt;/ref&gt; Spears fixo'l so debú nos escenarios locales a los cinco años, cantando &quot;What Child Is This?&quot; na so graduación de ''[[Educación preescolar|kínder]]''. Ella dixo alrodiu de la so ambición cuando yera neña, &quot;yo taba nel mio propiu mundu, [...] enterábame de lo que tenía de faer a una edá temprana&quot;.&lt;ref name=&quot;rs1&quot;/&gt; 

A la edá d'ocho años, Spears y la so madre Lynne viaxaron a [[Atlanta]], [[Georgia (Estaos Xuníos)|Georgia]] pa una audición pa la nueva temporada del programa ''[[Mickey Mouse Club|The All New Mickey Mouse Club]]''. El direutor de casting, Matt Cassella, refugar por ser demasiáu nuevu pa xunise a la serie nesi tiempu, pero presentó-y a Nancy Carson, una axente de talentos de [[Nueva York]]. Carson taba impresionada cola voz de Spears y suxirió la so inscripción na ''Professional Performing Arts School'' de Nueva York, pocu dempués, Lynne y les sos fíes camudar a un apartamentu d'esa ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://ebrisa.com/portalc/articulo-S/516191|títulu=Comienzo de Britney}}&lt;/ref&gt; Spears foi contratada pal so primer papel profesional, como suplente pal papel principal de Tina Denmark nel musical Off-Broadway!, ''Ruthless''. En [[1992]], Spears fixo la so primer apaición en televisión como concursante nel programa ''Star Search'' cantando &quot;Love Can Built a Bridge&quot; onde perdió y &quot;I Don't Care&quot; cola cual ganó, al empar apaeció nuna serie d'anuncios televisivos.&lt;ref&gt;{{harvnb|Spears|Craker|2008|p=75}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Laufenberg|2005|p=616}}&lt;/ref&gt;

Spears realizó una segunda audición a los once años d'edá, pa la temporada seis de ''[[Mickey Mouse Club|The All New Mickey Mouse Club]]'' (M.M.C) onde esta vegada foi aceptada n'avientu de [[1992]]. El programa estrenar con gran ésitu nel cual Spears foi una ''Mouseketeer'' presentadora de sketches de comedia y de múltiples cantares en direuto xunto al repartu, onde conoció a les futures estrelles pop [[Christina Aguilera]] y [[Justin Timberlake]] y a los actores [[Ryan Gosling]] y [[Keri Russell]]. Sicasí, el programa foi atayáu a la fin de la temporada siete en [[1994]]. Spears tornó a [[Kentwood (Luisiana)|Kentwood]] y matriculóse na Academia Parklane nes cercaníes de [[McComb (Mississippi)|McComb]], [[Mississippi]]. A pesar de que fizo amistá cola mayoría de los sos compañeros de clase, comparó la so escuela con &quot;la escena d'apertura de ''[[Clueless (serie de televisión)|Clueless]]'' con tolos grupos sociales. [...] Taba tan aburrida. Yo yera l'armadora del equipu de baloncestu. Tuvi'l mio noviu, y fui al baille de Navidá formal. Pero quería más&quot;.&lt;ref name=&quot;rs1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rs2&quot;&gt;{{cita publicación |url=|títulu=Cover Story: The Girl Can't Help It : Rolling Stone|fecha=25 de mayu de 2000|obra=Rolling Stone|editorial=Jann Wenner|fechaaccesu=5 de xunu de 2010|apellíu=Mundy|nome=Chris|issn=0035-791X}}&lt;/ref&gt;

En xunu de 1997, Spears taba en conversaciones col mánager Lou Pearlman pa xunise a un grupu de [[teen pop]] femenín llamáu, ''Innosense''. Lynne, la so madre, preguntó-y a un amigu de la familia y abogáu del mundu del entretenimientu Larry Rudolph pola so opinión y presentó una cinta de Britney cantando nun cantar karaoke de [[Whitney Houston]], xunto con delles semeyes. Rudolph decidió que quería que audicionara pa les discográfiques, polo que precisaba una [[Demo (música)|demo]] profesional.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Jan-04-Sun-2004/photos/news.jpg|títulu=Britney Spears de mozu|fechaaccesu=2 d'abril de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120410044637/http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Jan-04-Sun-2004/photos/news.jpg|fechaarchivu=2012-04-10}}&lt;/ref&gt; Él unvió a Spears un cantar ensin utilizar de [[Toni Braxton]] qu'ensayó mientres una selmana y grabó la so voz nun estudiu con un inxenieru de soníu. Spears viaxó a [[Nueva York]] cola demo y axuntóse con executivos de cuatro discográfiques, volviendo a Kentwood el mesmu día. Trés de les disqueras refugar, argumentando que'l públicu quería bandes de pop como los [[Backstreet Boys]] y les [[Spice Girls]], y &quot;nun diba ser otra [[Madonna]], otra [[Debbie Gibson]], o otra [[Tiffany (cantante)|Tiffany]]&quot;. Dos selmanes más tarde, los executivos de [[Jive Records]] devolviéron-y la llamada a Rudolph.&lt;ref&gt;{{harvnb|Hughes|2005|p=145}}&lt;/ref&gt; El vicepresidente d'A&amp;R, Jeff Fenster señaló sobre l'audición de Spears: &quot;Ye bien raru escuchar a daquién d'esa edá que pueda apurrir el conteníu emocional y el curiosu comercial. [... ] Pa cualesquier artista, la motivación, el -'güeyu de tigre'- ye desaxeradamente importante. Y Britney tien eso&quot;.&lt;ref name=&quot;rs1&quot;/&gt; Empezó a trabayar col productor Eric Foster White mientres un mes, quien dixo formó la so voz &quot;más baxa y menos popera&quot;, ensin batura a duldes ye Britney&quot;.&lt;ref name=&quot;Hughes 2005 147&quot;&gt;{{harvnb|Hughes|2005|p=147}}&lt;/ref&gt; Ella interpretó [[I Have Nothing]] (1992) de Whitney Houston a los executivos y foi contratada pola discográfica. Dempués d'escuchar el material grabao, el presidente Clive Calder, ordenó un álbum completu. Spears había previstu orixinalmente música como la de [[Sheryl Crow]], pero más nuevu y más [[Adult Contemporany|adult contemporany]], pero sentíase bien colos productores de la so discográfica, yá que &quot;tenía más sentíu dime escontra'l pop, porque puedo baillalo, ye más yo&quot;. Voló a los Cheiron Studios n'[[Estocolmu]], [[Suecia]], onde se grabó parte de la metá del álbum, de marzu a abril de 1998, colos productores [[Max Martin]], [[Denniz Pop]] y [[Rami Yacoub|Rami]], ente otros.&lt;ref name=&quot;rs1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,195283,00.html|títulu=Britney Spears álbum ye nᵘ n'O.S|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/p320976|títulu=Baby One More Time ye nᵘ nel mundu|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;

=== 1998-2000: ''...Baby One More Time'' y ''Oops!... I Did It Again'' ===
{{VT|...Baby One More Time|Oops!... I Did It Again}}
[[Ficheru:Baby One More Time S logo.png|thumb|El senciellu [[...Baby One More Time (cantar)|...Baby One More Time]] algamó'l nᵘ1 en más de venti países, gracies a los sos millones de ventes físiques a nivel mundial.]]

A finales de [[1998]], el sellu discográficu [[Jive Records]] llanzó «[[...Baby One More Time (cantar)|...Baby One More Time]]», el senciellu debú de Britney Spears, compuestu y producíu pol prestixosu lletrista y productor suecu, [[Max Martin]]. Sofitáu por un videu musical dirixíu por [[Nigel Dick]], nel que la cantante, d'entós 16 años d'edá, foi amosada cantando y baillando como una alumna d'un colexu católicu; «...Baby One More Time» convertir nun ésitu númberu unu en más de 20 países, incluyendo a [[Estaos Xuníos]], onde Spears convertir nuna de les artistes femenines que llogró que'l so senciellu debú algamara'l númberu unu del [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]], la principal llista musical de cantares del país. Tres ello, en xineru de [[1999]], foi llanzáu'l so álbum debú, ''[[...Baby One More Time]]'', que consistía de cantares ''[[dance pop]]'' y [[balada|balaes]], sofitaes, na so mayoría, por Eric Foster White y Max Martin. 

De ''...Baby One More Time'' esprendiéronse otros dos senciellos: «[[Sometimes (cantar de Britney Spears)|Sometimes]]» y «[[(You Drive Me) Crazy]]», de los cualos esti postreru, amás de formar parte de la banda sonora de la película ''[[Drive Me Crazy]]'' (1999), convertir nel segundu top diez de la cantante nel ''Billboard'' Hot 100. A éstos siguiéronlu «[[Born to Make You Happy]]», que se llanzó fuera d'Estaos Xuníos y convirtióse nel so segundu ésitu númberu unu nel [[Reinu Xuníu]] y finalmente «[[From the Bottom of My Broken Heart]]».

Con tou, ''...Baby One More Time'' vendió más de 26 millones de copies a nivel mundial,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/28/britney-spears-circus|títulu=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/28/britney-spears-circus }}&lt;/ref&gt; con 14 millones d'elles certificaes pola [[Recording Industry Association of America]] (RIAA), n'Estaos Xuníos. L'ésitu de Britney Spears desencadenó'l surdimientu de delles cantantes nueves de pop, como [[Christina Aguilera]], con quien sería andada a la tema constantemente pelos medios. Pela so parte, Spears convertir nuna superestrella solicitada por innumberables revistes y na cantante más nueva que llogra que tanto'l so senciellu como'l so álbum debú algamen el visu de los rankings de ''[[Billboard]]''. Tres ello, la cantante recibió dos nominaciones nos [[Premios Grammy]] de [[Premios Grammy de 2000|2000]] por [[Premiu Grammy a la meyor interpretación vocal pop femenina|meyor interpretación vocal pop femenina]] y [[Premiu Grammy por meyor artista nuevu|meyor artista nuevu]], que nun ganó nenguna d'elles.

Tres l'arrollador ésitu del so debú, Spears llanzó'l so segundu álbum d'estudiu, ''[[Oops!... 
I Did It Again]]'', en mayu de [[2000]], el que siguió la mesma llinia del so antecesor, con balaes sentimentales y cantares ''[[dance pop]]''. Pela so parte, los creitos d'ésti reclutaron nuevamente a [[Max Martin]], según a [[Darkchild|Rodney &quot;Darkchild&quot; Jerkins]], a la cantante [[Shania Twain]] y al so productor [[Robert &quot;Mutt&quot; Lange]].

La so promoción arreyó a cuatro senciellos: «[[Oops!... I Did It Again (cantar)|Oops!... I Did It Again]]», «[[Lucky (cantar de Britney Spears)|Lucky]]», «[[Stronger (cantar de Britney Spears)|Stronger]]» y, fuera d'Estaos Xuníos, «[[Don't Let Me Be the Last to Know]]»; amás de la xira musical internacional de la cantante, ''[[Oops!... I Did It Again Tour]]'', la que xeneró ganancies mayores a los [[Dólar d'Estaos Xuníos|$]]40,5 millones. Pela so parte, el primer senciellu, «[[Oops!... I Did It Again (cantar)|Oops!... I Did It Again]]», convertir nun ésitu númberu unu en dellos países y llegó al númberu nueve nel ''Billboard'' Hot 100, amás convirtióse nel sestu senciellu más vendíu de la década, en rexistrando ventes cimeres a les 6 millones de copies.

L'álbum debutó nel númberu unu del [[Billboard 200|''Billboard'' 200]], al vender 1.3 millones de copies na so primer selmana n'Estaos Xuníos, convirtiéndose nel álbum d'una artista femenina más rápido vendíu na so primer selmana de llanzamientu nesa dómina. D'últimes, les ventes mundiales de ''Oops!... I Did It Again'' xubieron a más de 24 millones de copies,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://music.uk.msn.com/photos/photos.aspx?cp-documentid=155818312&amp;page=13|títulu=Britney: the Femme Fatale is back|editorial=MSN|fecha=5 d'abril de 2011|fechaaccesu=25 de febreru de 2016|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140822145752/http://music.uk.msn.com/photos/photos.aspx?cp-documentid=155818312&amp;page=13|fechaarchivu=2014-08-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://entertainment.ca.msn.com/music/photos/gallery.aspx?cp-documentid=28788021&amp;page=5|títulu=The Evolution of Britney Spears: 2000&amp;nbsp;— Oops... she did it again|nome=Emma|apellíu=Roberts|editorial=[[MSN|MSN Canada]]. [[Microsoft]]|fecha=12 de mayu de 2011|fechaaccesu=25 de febreru de 2016|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140925003058/http://entertainment.ca.msn.com/music/photos/gallery.aspx?cp-documentid=28788021&amp;page=5|fechaarchivu=2014-09-25}}&lt;/ref&gt; de les cualos 10 millones d'elles fueron certificaes con discu de diamante pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]], n'Estaos Xuníos. A ello siguiéron-y dos nueves nominaciones nos Premios Grammy de 2001 por [[Premiu Grammy al meyor álbum de pop vocal|meyor álbum de pop vocal]] y meyor interpretación vocal pop femenina, que tampoco ganó nenguna d'elles.

=== 2001-2003: ''Britney'', ''Crossroads'' y ''In the Zone'' ===
{{VT|Britney (álbum)|In the Zone}}

En consolidándose na industria musical del pop con ''[[...Baby One More Time]]'' y ''[[Oops!... I Did It Again]]'', la cantante llanzó'l so tercer álbum d'estudiu, ''[[Britney (álbum)|Britney]]'' a finales de [[2001]], el que d'alcuerdu a los críticos, reflexó la so etapa de transición escontra una muyer nueva más madura, con leves nicios de que la so vida particular nun foi siempres totalmente puritana. Pela so parte, la producción de ''Britney'', amás d'incluyir a los prestixosos [[Max Martin]] y [[Darkchild|Rodney &quot;Darkchild&quot; Jerkins]], quien yá trabayaren con Spears, incluyó de manera clave al dúu [[The Neptunes]], el qu'hasta entós namái yera reconocíu na industria musical del rap.

La parte más importante de la promoción de ''Britney'' conformar los sos cinco senciellos: «[[I'm a Slave 4 O]]», «[[I'm Not a Girl, Not Yet a Woman]]», «[[Overprotected]]», «[[Boys (cantar de Britney Spears)|Boys]]» y, fuera d'Estaos Xuníos, «[[I Love Rock 'N' Roll (versión de Britney Spears)|I Love Rock 'N' Roll]]»; amás de la xira musical internacional ''[[Dream Within a Dream Tour]]'', que xeneró ganancies mayores a los [[Dólar d'Estaos Xuníos|$]]43,7 millones. Magar que los llanzamientos de los sos senciellos fueron realizaos nun orde cronolóxicu distintu alredor del mundu, nengunu d'ellos consiguió afarar a la industria musical. Ello, tamién magar qu'en dichu periodu, Spears fixo'l so debú como actriz na película ''[[Crossroads (película de 2002)|Crossroads]]'' y a que contribuyó na banda sonora de ''[[Austin Powers in Goldmember]]''. Pela so parte, «I'm a Slave 4 O» sobresalió pol so estrenu nos [[MTV Video Music Awards 2001]], nos que Spears interpretar con una culiebra [[python molurus|pitón albina]] nos sos costazos y pol so suxestivu videu musical, dirixíu por [[Francis Lawrence]].

''Britney'' debutó nel primer llugar de ventes del [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] d'Estaos Xuníos, onde se convirtió nel tercer álbum númberu unu consecutivu de la cantante y como un ésitu número dos n'Europa, onde nun llogró desbancar del númberu unu a ''[[Invincible (álbum de Michael Jackson)|Invincible]]'' de [[Michael Jackson]]. D'últimes, ''Britney'' vendió más de 15 millones de copies alredor del mundu, con más de 4 millones vendíes namái n'Estaos Xuníos, onde foi certificáu con cuatro discos de platín pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]]. Anque les sos ventes fueron alzaes, éstes fueron inferiores con al respective de les rexistraes polos sos dos predecesores.

[[Ficheru:Britney Spears.jpg|thumb|left|150px|Spears interpretando «[[Me Against the Music]]» nel conciertu [[NFL|NFL Kickoff]] Live en setiembre de 2003.]]
Tres unos meses fuera de la industria musical, Spears presentóse xunto a [[Madonna]] y [[Christina Aguilera]] nos [[MTV Video Music Awards 2003]]. Metanes la presentación, Madonna besó na boca a Spears y Aguilera, lo que darréu fixo noticia alredor del mundu. Tres el polémicu besu, a finales de [[2003]], Spears llanzó'l so cuartu álbum d'estudiu, ''[[In the Zone]]'', nel que, d'alcuerdu a los críticos, remató'l so periodu de transición y reflexó el so deséu de ser considerada una muyer adulta. Pela so parte, ''In the Zone'' incluyó la estratéxica collaboración de Madonna y tomó a una variada gama de productores, ente quien s'inclúi a [[R. Kelly]] y [[Guy Sigsworth]], y a los duos [[RedZone]] y [[Bloodshy &amp; Avant]].

Pela so parte, la promoción de ''In the Zone'' arreyó'l llanzamientu de cuatro senciellos: «[[Me Against the Music]]» (cantáu a dúu con [[Madonna]]), «[[Toxic]]», «[[Everytime]]» y, solo n'Estaos Xuníos, «[[Outrageous]]» por cuenta de que la cantante mancóse la rodía na grabación del videu musical d'esti postreru; amás de la revesosa y altamente sexualizada xira musical internacional [[The Onyx Hotel Tour]], la que magar ser atayada a mediu camín, xeneró ganancies mayores a los [[Dólar d'Estaos Xuníos|$]]34 millones. Anque los sos trés primeros senciellos convertir n'éxito número unu a nivel mundial, d'ellos sobresalió «Toxic», el primer videu censuráu de Spears, que n'afarando a la industria musical, convertir nel cuartu senciellu más vendíu de la década, con ventes mundiales superiores a los 6 millones de copies. Pela so parte, el so videu musical, dirixíu por [[Joseph Kahn]], consolidó como un «iconu sexual» a Spears, quien gracies a «Toxic» ganó'l so primer y, hasta la fecha, únicu [[Premios Grammy|Premiu Grammy]] na categoría de [[Premiu Grammy a la meyor grabación dance|meyor grabación ''dance'']].

Similar a como lo fixo ''Britney'', ''In the Zone'' debutó nel primer llugar de ventes nel [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] d'Estaos Xuníos, onde se convirtió nel cuartu álbum númberu unu consecutivu de la cantante. Amás d'ello, vendió aproximao tres millones de copies n'Estaos Xuníos, onde foi certificáu con dos discos de platín pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]]. Pela so parte, a nivel mundial l'álbum vendió más de 10 millones de copies,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.store.livenation.com/Product.aspx?cp=13281_16771_16305&amp;pc=MUDD417|títulu=''In the Zone'' sold over 10 million copies worldwide|añu=2010|fechaaccesu=25 de febreru de 2016|editorial=[[Live Nation]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; de les cualos les rexistraes namái nos sos seis primeres selmanes, convirtiéron-y nel octavu álbum más vendíu alredor del mundu nel añu 2003.

=== 2004-2006: ''Greatest Hits: My Prerogative'' ===
{{VT|Greatest Hits: My Prerogative|Chaotic (EP)|Key Cuts from Remixed |B in the Mix: The Remixes}}
A finales de [[2004]], meses dempués del accidente que-y torgó siguir realizando la so xira [[The Onyx Hotel Tour]], Spears llanzó'l so primer álbum recopilatorio de grandes ésitos, ''[[Greatest Hits: My Prerogative]]'', el qu'amás d'incluyir a cuasi tolos sos senciellos hasta entós llanzaos, tamién incluyó otros trés cantares inéditos producíes pol dúu [[Bloodshy &amp; Avant]]. Pela so parte, los críticos diéron-y opiniones favorables y comparáronlu col esitosu álbum recopilatorio ''[[The Immaculate Collection]]'' de [[Madonna]].

La promoción del álbum entendió'l llanzamientu de dos senciellos: «[[My Prerogative (versión de Britney Spears)|My Prerogative]]» y «[[Do Somethin']]»; siendo solo'l primeru d'ellos llanzáu n'Estaos Xuníos, y un senciellu promocional: «[[I've Just Begun (Having My Fun)]]». Pela so parte, «My Prerogative»; una [[versión (música)|versión]] del principal senciellu del cantante de [[rhythm and blues|R&amp;B]] de los años 80, [[Bobby Brown]]; foi un ésitu númberu unu en [[Finlandia]], [[Irlanda]], [[Italia]] y [[Noruega]], que fracasó n'ingresar na [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] d'Estaos Xuníos. Ello, magar que'l so videu musical foi escoyíu como'l meyor del añu 2004 pola revista ''[[Rolling Stone]]''.

D'últimes, ''Greatest Hits: My Prerogative'' debutó na posición númberu cuatro de la [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] y vendió más d'un millón de copies n'Estaos Xuníos, onde foi certificáu con discu de platín pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]]. Pela so parte, les sos ventes mundiales envalorar en más de cinco millones de copies; de les cualos les rexistraes solo nos sos dos primeros meses, convirtiéron-y nel decimotercer álbum más vendíu alredor del mundu nel añu 2004.

A mediaos de [[2005]], nun primer intentu por non dexar a Britney Spears fuera de la industria musical, foi llanzada la [[balada]] «[[Someday (I Will Understand)]]» en dellos países d'Europa. Nel mesmu periodu, el ''[[Telerrealidad|reality show]]'' ''[[Britney &amp; Kevin: Chaotic]]'' foi llanzáu en formatu [[DVD]] col primer [[Extended play|EP]] de la cantante, ''[[Chaotic (EP)|Chaotic]]''. A finales d'esi mesmu añu, nun nuevu intentu, [[Sony BMG Music Entertainment]], la nueva compañía discográfica de la cantante, llanzó ''[[Key Cuts from Remixed]]'', una pincelada de lo que sería'l so primer álbum de [[remix]]es, ''[[B in the Mix: The Remixes]]'', el que dau a la so nula promoción, solo debutó na posición númberu 40 de la ''Billboard'' 200 d'Estaos Xuníos, onde vendió unes 200 mil copies. Pela so parte, a nivel mundial vendió un millón de copies, lo que lo convierte nel 3er álbum de remezclas más vendíos del mundu. D'esti esprendió un senciellu promocional, [[And Then We Kiss]], n'Estaos Xuníos vendió 50 mil copies.

=== 2007-2009: regresu a la industria musical, ''Blackout'' y ''Circus'' ===
{{VT|Blackout (álbum de Britney Spears)|Circus (álbum de Britney Spears)|The Singles Collection (álbum de Britney Spears)}}
Magar los sos abondosos problemes personales, a finales del añu [[2007]], Spears llanzó'l so quintu álbum d'estudiu, ''[[Blackout (álbum de Britney Spears)|Blackout]]'', el que foi producíu, na so mayoría, pol dúu [[Bloodshy &amp; Avant]] y pol suxerente productor d'Estaos Xuníos [[Danja]]. Anque la entós estropiada imaxe de Spears faía creer que nun ufiertaría un bon álbum d'estudiu, ''Blackout'' terminó siendo llargamente emponderáu polos críticos, quien catalogaron de «elegante, brillosu y adictivu» al so soníu ''[[electropop]]'' con elementos [[urban|urbanos]], somorguiáu en lletres de índole sexual y sensacionalista. D'últimes, ésti foi catalogáu, anticipadamente, como l'álbum d'estudiu del regresu de Spears, dempués de cuatro años dende'l llanzamientu de ''[[In the Zone]]''.

Sicasí, magar los aponderamientos, la promoción de ''Blackout'' solo entendió una única presentación de Spears y el llanzamientu de trés senciellos: «[[Gimme More]]», «[[Piece of Me]]» y «[[Break the Ice (cantar de Britney Spears)|Break the Ice]]»; de los cualos sobresalieron los dos primeros, polos sos variaos llogros comerciales. «Gimme More» algamó la posición númberu trés del [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] d'Estaos Xuníos y alzóse como l'entós segundu senciellu meyor asitiáu de Spears en dichu ranking. Pela so parte, la cantante interpretó «Gimme More» na apertura de los [[MTV Video Music Awards 2007]]. Na actuación, Spears amosóse confundida y ensin interés en siguir, amás del usu de ''[[sincronía de llabios|playback]]'' y la so coreografía deficiente. La presentación recibió opiniones bien negatives de los críticos y xeneró una movición inmediata na audiencia y los medios.

Magar la polémica presentación de «Gimme More», l'álbum debutó nes primeres posiciones de numberosos rankings de ventes d'álbumes, llegando a convertise nun ésitu númberu unu n'[[Europa]] y, en solu dos meses, nel 32° álbum más vendíu en tol mundu nel añu 2007. Tou, magar habese [[Filtración (Internet)|peneráu]] selmanes antes del so llanzamientu n'internet. Pela so parte, n'Estaos Xuníos, ''Blackout'' debutó na posición númberu dos del [[Billboard 200|''Billboard'' 200]], tres un revesosu cambéu de polítiques realizáu a última hora pola revista ''[[Billboard]]'', que-y torgó debutar nel númberu unu en dichu ranking. Sicasí, les sos ventes mundiales estancáronse en tres millones de copies, ensin consiguir devolver a Spears l'apoxéu comercial qu'esfrutó a empiezos de la so carrera. Finalmente, en 2012, l'álbum foi certificáu con discu de platín pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]], poles sos ventes d'un millón de copies n'Estaos Xuníos. Magar tou, gracies a ''Blackout'', la cantante ganó numberosos premios, incluyendo tres estatuilla nos [[MTV Video Music Awards 2008]] pol videu musical de «Piece of Me», que xuníu a la superación de los sos problemes personales y la reivindicación de la so imaxe, sirviría-y de plataforma pa empecipiar el que sería catalogáu como'l so definitivu regresu a la industria musical. En 2012, ''Blackout'' ingresó nel [[Salón de la Fama del Rock and Roll]].&lt;ref name=&quot;Blackout Hall Of Fame&quot;&gt;{{cita web|url=http://perezhilton.com/2012-06-14-britney-spears-blackout-album-makes-it-to-rock-and-roll-hall-of-fame|títulu=Blackout makes it to Rock &amp; Roll Hall Of Fame|editorial=''[[Perez Hilton]]''|nome=Perez|apellíu=Hilton|idioma=inglés|fecha=[[14 de xunu]] de [[2012]]|fechaaccesu=24 de marzu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180524151423/http://perezhilton.com/2012-06-14-britney-spears-blackout-album-makes-it-to-rock-and-roll-hall-of-fame|fechaarchivu=2018-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://catalog.rockhall.com/catalog/173650295|títulu=Blackout [sound recording] / Britney Spears|fechaaccesu=24 de marzu de 2017|editorial=[[Salón de la Fama del Rock and Roll]]|idioma=inglés|urlarchivu=https://archive.today/20130201111620/http://catalog.rockhall.com/catalog/173650295|fechaarchivu=1 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Circus Tour.jpg|thumb|right|Spears mientres la so xira [[The Circus Starring: Britney Spears]] en 2009.]]
Nun nuevu y definitivu intentu por recuperar el so apoxéu, a finales del añu 2008, en feches cercanes al día del so ventenu séptimu cumpleaños, Spears llanzó'l so sestu álbum d'estudiu, ''[[Circus (álbum de Britney Spears)|Circus]]'', pa que la so producción reclutó al dúu novatu [[The Outsyders]], al emponderáu productor d'Estaos Xuníos [[Dr. Luke]] y a cuatro productores prestixosos que sofitaren etapes distintes de la carrera de la cantante: [[Max Martin]], [[Bloodshy &amp; Avant]], [[Guy Sigsworth]] y [[Danja]]. Los críticos sostuvieron que los sos cantares ''[[dance pop]]'' y balaes taben diseñaes pa marcar el regresu definitivu de Spears.

La promoción del álbum arreyó cuatro senciellos: «[[Womanizer]]», «[[Circus (cantar)|Circus]]», «[[If O Seek Amy]]» y «[[Radar (cantar)|Radar]]»; de los cualos el primeru alzóse, cuasi una década dempués, como'l segundu ésitu númberu unu de Spears na [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] d'Estaos Xuníos, onde rompió récores de ventes de descargues. La so promoción tamién tomó presentaciones en cinco países, siendo la principal la realizada nos Bambi Awards 2008 d'[[Alemaña]], amás de ''[[Britney: For the Record]]'', documental nel que la cantante referir a la superación de los sos problemes, y de [[The Circus Starring: Britney Spears]], la quinta xira más esitosa del añu 2009, en recaldando 131,8 millones de dólares con noventa y siete espectáculos.&lt;ref name=&quot;Pollstar-Top50WorldwideConcertTours&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.pollstarpro.com/SpecialFeatures2009/2009YearEndTop50WorldwideConcertTours.pdf|títulu=Top 50 Worldwide Concert Tours|editorial=''Pollstar''|idioma=inglés|fecha=1 de xineru de 2009 — 31 d'avientu de 2009|fechaaccesu=9 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;

Con tou, ''Circus'' debutó y figuró mientres delles selmanes ente los álbumes más vendíos, llegando a convertise n'ésitu númberu unu n'[[Estaos Xuníos]] y [[Europa]], y en menos d'un mes, nel 15ᵘ álbum más vendíu en tol mundu nel añu 2008. N'Estaos Xuníos debutó como'l quintu númberu unu de Spears na [[Billboard 200|''Billboard'' 200]], onde la convirtió na única artista que fizo debutar a cuatro álbumes con ventes récores cimeres a les 500 mil copies.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.britneyspears.com/2009/09/britney-sets-another-guinness-world-record.php|títulu=Britney Sets Another Guinness World Record|editorial=BritneySpears.com|fecha=25 de setiembre de 2009|idioma=inglés|fechaaccesu=26 de setiembre de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090928145537/http://www.britneyspears.com/2009/09/britney-sets-another-guinness-world-record.php|fechaarchivu=28 de setiembre de 2009}}&lt;/ref&gt; A nivel mundial vendió más de 4,5 millones de copies, con 1,7 millones vendíes solo n'Estaos Xuníos, onde foi certificáu con discu de platín pola [[Recording Industry Association of America|RIAA]].

A finales del añu 2009, la cantante llanzó'l so segundu álbum recopilatorio, ''[[The Singles Collection (álbum de Britney Spears)|The Singles Collection]]'', a manera de celebración de diez años de carrera. L'únicu senciellu inéditu del álbum, «[[3 (cantar)|3]]», foi producíu por [[Max Martin]] y [[Shellback]], y debutó, direuta y paradóxicamente, como'l tercer ésitu númberu unu de Spears na [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] d'Estaos Xuníos, onde nengún senciellu consiguiera debutar como tal en trés años. Pela so parte, ''The Singles Collection'' algamó la ventena segunda posición de la [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] d'Estaos Xuníos y vendió 172 mil copies nel país y 755 mil copies en tol mundu.&lt;ref name=&quot;Billboard-AB-CareerSales&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/chartbeat/ask-billboard-britney-spears-career-sales-1004139083.story?page=1|títulu=Ask Billboard: Britney Spears' Career Sales|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=14 de xineru de 2011|fechaaccesu=14 de xineru de 2011}}&lt;/ref&gt; Depués, con 38,8 millones, Spears foi allugada na quinta posición de la llista Money Makers 2009 de ''[[Billboard]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/music-s-top-40-money-makers-1004071338.story#/news/money-makers-page-4-1004071203.story|títulu=Money Makers|editorial=''[[Billboard]]''|idioma=inglés|fecha=1 de marzu de 2010|fechaaccesu=5 de marzu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MTV-MadonnaU2Bruce&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1632836/20100301/spears_britney.jhtml|títulu=Britney Spears, Madonna, U2, Bruce Springsteen Are Billboard Top Money Makers|editorial=[[MTV]]|nome=Gil|apellíu=Kaufman|idioma=inglés|fecha=1 de marzu de 2010|fechaaccesu=5 de marzu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100905111518/http://www.mtv.com/news/articles/1632836/20100301/spears_britney.jhtml|fechaarchivu=2010-09-05}}&lt;/ref&gt;

=== 2010-2012: ''Femme Fatale'' y ''The X Factor'' ===
{{VT|Femme Fatale (álbum de Britney Spears)|B in the Mix: The Remixes Vol. 2}}
[[Ficheru:Femme fatale tacoma21.jpg|thumb|left|150px|Spears mientres unu de los espectáculos de la so xira [[Femme Fatale Tour]] en 2011.]]
En consolidando'l so regresu a la industria de la música, Spears caltener nun baxu perfil públicu nel añu [[2010]]. Magar ello, la revista ''[[Forbes]]'' allugar na posición Nᵘ13 de la so ranking del añu, con $64 millones, siendo la segunda artista musical con mayores ingresos añales nel ranking, dempués de [[Beyoncé]].&lt;ref name=&quot;Billboard-BeyonceGagaMake&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/beyonce-britney-gaga-make-forbes-2010-hollywood-1004137217.story?tag=hpfeed#/news/beyonce-britney-gaga-make-forbes-2010-hollywood-1004137217.story?tag=hpfeed|títulu=Beyonce, Britney, Gaga Make Forbes' 2010 Hollywood Moneymakers List|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=27 d'avientu de 2010|fechaaccesu=27 d'avientu de 2010}}&lt;/ref&gt;

En marzu de 2011, la cantante llanzó'l so séptimu álbum d'estudiu, ''[[Femme Fatale (álbum de Britney Spears)|Femme Fatale]]'', un álbum de ''dance pop'' contemporaneu con influencies de xéneros de [[música electrónica]] como'l [[dubstep]], que foi catalogáu polos críticos como unu de los meyores de la so carrera. Spears dedicar a los sos fans y describir como «un tributu pa les muyeres y los homes poderosos, llenos d'enfotu, risonderos y sexis».&lt;ref name=&quot;RollingStone-FemmeFatale&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/femme-fatale-20110314|títulu=Britney Spears — Femme Fatale|editorial=''[[Rolling Stone]]''|nome=Jody|apellíu=Rosen|idioma=inglés|fecha=14 de marzu de 2011|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;About-FemmeFatale&quot;&gt;{{cita web|url=http://top40.about.com/od/britneyspears/fr/Britney-Spears-Femme-Fatale.htm|títulu=Britney Spears - Femme Fatale|editorial=[[About.com]]|nome=Bill|apellíu=Lamb|idioma=inglés|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160319080642/http://top40.about.com/od/britneyspears/fr/Britney-Spears-Femme-Fatale.htm|fechaarchivu=2016-03-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard-DebutsFirstOf&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/britney-spears-debúes-first-of-14-hold-it-1005022272.story|títulu=Britney Spears Debúes First of 14 'Hold It Against Me' Videu Teasers|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Jillian|apellíu=Mapes|idioma=inglés|fecha=4 de febreru de 2011|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt; El so llanzamientu foi antecedíu polos sos dos primeros senciellos: «[[Hold It Against Me]]» y «[[Till the World Ends]]». El primeru debutó como'l cuartu ésitu Nᵘ1 de Spears na llista ''[[Billboard Hot 100]]'' d'Estaos Xuníos, depués de romper récores nes radios y en ventes de descargues.&lt;ref name=&quot;Billboard-DebutsAtopHot&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/britney-spears-hold-it-against-me-debúes-1004139415.story|títulu=Britney Spears' 'Hold It Against Me' Debúes Atop Hot 100|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=19 de xineru de 2011|fechaaccesu=19 de xineru de 2011}}&lt;/ref&gt; El segundu algamó la posición Nᵘ3 de dicha llista y convirtióse n'unu de los sos mayores ésitos radiales nel país.&lt;ref name=&quot;Billboard-AdelesRollingInTheDeepTopsHot100&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/adele-s-rolling-in-the-deep-tops-hot-100-1005179322.story|títulu=Adele's 'Rolling in the Deep' Tops Hot 100|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=11 de mayu de 2011|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt; Nel mesmu periodu Spears collaboró nuna remezcla del senciellu «[[S&amp;M (cantar)|S&amp;M]]» de la cantante barbadense [[Rihanna]], el que-y valió a dambes un nuevu ésitu Nᵘ1 na ''Billboard Hot 100''.&lt;ref name=&quot;Billboard-RihannasS&amp;MReignsOnHot100&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/rihanna-s-s-m-reigns-on-hot-100-lady-gaga-1005144922.story#/news/rihanna-s-s-m-reigns-on-hot-100-lady-gaga-1005144922.story|títulu=Rihanna's 'S&amp;M' Reigns on Hot 100, Lady Gaga's 'Judas' Debúes|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=20 d'abril de 2011|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;

Col respaldu de los sos senciellos, ''Femme Fatale'' debutó ente los diez álbumes más vendíos nes llistes de numberosos países. La principal foi la ''[[Billboard 200]]'' d'Estaos Xuníos, onde se convirtió nel sestu álbum númberu unu de Spears, depués de vender 276 mil copies mientres la so selmana de publicación.&lt;ref name=&quot;Billboard-SnaresSixthNo1&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/britney-spears-snares-sixth-non-1-on-billboard-1005113312.story#/news/britney-spears-snares-sixth-non-1-on-billboard-1005113312.story|títulu=Britney Spears Snares Sixth Non. 1 on Billboard 200 with 'Femme Fatale&amp;#39;|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Keith|apellíu=Caulfield|idioma=inglés|fecha=6 d'abril de 2011|fechaaccesu=6 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt; Tres ello, foi certificáu discu de platín por [[Recording Industry Association of America|RIAA]], acreitando un millón de copies comercializaes nel país;&lt;ref name=&quot;RIAA&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=2&amp;table=SEARCH_RESULTS&amp;action=&amp;title=&amp;artist=SPEARS,%20BRITNEY&amp;format=ALBUM&amp;debutLP=&amp;category=&amp;sex=&amp;releaseDate=&amp;requestNo=&amp;type=&amp;level=&amp;label=&amp;company=&amp;certificationDate=&amp;awardDescription=&amp;catalogNo=&amp;aSex=&amp;rec_id=&amp;charField=&amp;gold=&amp;platinum=&amp;multiPlat=&amp;level2=&amp;certDate=&amp;album=&amp;id=&amp;after=&amp;before=&amp;startMonth=1&amp;endMonth=1&amp;startYear=1958&amp;endYear=2010&amp;sort=Artist&amp;perPage=25|títulu=GOLD &amp; PLATINUM — SEARCH RESULTS — SPEARS, BRITNEY|editorial=[[Recording Industry Association of America|RIAA]]|idioma=inglés|fecha=29 d'abril de 2011|fechaaccesu=5 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; dándo-y a la cantante parte d'un total de 35 millones d'álbumes certificaos pola asociación y consolidando el so llugar como la octava solista con mayores niveles d'álbumes comercializaos na historia de la industria de la música d'Estaos Xuníos.

Los cenciellos siguientes fueron «[[I Wanna Go]]» y «[[Criminal (cantar de Britney Spears)|Criminal]]». El primeru convertir nel so decimosegundu ésitu ''top'' 10 n'Estaos Xuníos, onde rexistró la primer instancia na so carrera na qu'allugó cinco tarrezas como tal de manera consecutiva. L'acontecimientu convirtió a ''Femme Fatale'' nel so primer álbum con tres éxitos ''top'' 10 nel país y alla na tercera artista femenina con más ''top'' 10 dende'l so debú.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/viralvideos/britney-spears-battles-paparazzi-in-i-wanna-1005244192.story|títulu=Britney Spears Battles Paparazzi in 'I Wanna Go' Videu|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=22 de xunu de 2011|fechaaccesu=22 de xunu de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard-BoundsIntoHot100sTop10&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/britney-spears-bounds-into-hot-100-s-top-1005303922.story|títulu=Britney Spears Bounds Into Hot 100's Top 10, LMFAO Still Non. 1|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=3 d'agostu de 2011|fechaaccesu=3 d'agostu de 2011}}&lt;/ref&gt; Paralelamente, ente xunu y avientu de 2011, realizó la xira internacional [[Femme Fatale Tour]], la onceava más esitosa del añu, con [[Dólar de los Estaos Xuníos|$]]69,1 millones recaldaos con ochenta espectáculos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.pollstarpro.com/files/Charts2011/07181Ttop100NorthAmericanTours.pdf|títulu=Top 100 North American Tours|editorial=''Pollstar''|idioma=inglés|fecha=1 de xineru de 2011 — 30 de xunu de 2011|fechaaccesu=13 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt; Ente aquellos meses foi homenaxada nos [[MTV Video Music Awards 2011]], llanzó'l so segundu álbum de remezclas, ''[[B in the Mix: The Remixes Vol. 2]]'', y la so primer xira en DVD en nueve años, ''[[Britney Spears Live: The Femme Fatale Tour]]'', la que foi certificada de platín pola RIAA, en comercializando más de 200 mil copies n'Estaos Xuníos.&lt;ref name=&quot;MTV-VMAPromo&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1668922/britney-spears-vma-2011-promo.jhtml|títulu=Britney Spears' VMA Promo: Go Behind The Scenes!|editorial=[[MTV]]|nome=Christina|apellíu=Garibaldi|idioma=inglés|fecha=11 d'agostu de 2011|fechaaccesu=12 d'agostu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131224212623/http://www.mtv.com/news/articles/1668922/britney-spears-vma-2011-promo.jhtml|fechaarchivu=2013-12-24}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Britney Spears X-Factor 2, 2012.jpg|thumb|right|130px|Spears mientres una emisión de ''[[The X Factor (Estaos Xuníos)|The X Factor]]''.]]
N'abril de 2012, robló como cara del xuegu [[Twister (Xuegu)|Twister Dance]] de [[Hasbro]], marca pa la que grabó un comercial dirixíu por [[Ray Kay]], nel qu'interpreta una [[Remix|remezcla]] esclusiva de «[[Till the World Ends]]».&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://style.mtv.com/2012/04/12/britney-spears-twister-dance/|títulu=Britney Spears Looks Amazing In $20,000 Bra|fecha=12 d'abril de 2012|fechaaccesu=12 d'abril de 2012|editorial=MTV. MTV Networks|apellíu=Catarinella|nome=Alex|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120414195009/http://style.mtv.com/2012/04/12/britney-spears-twister-dance|fechaarchivu=2012-04-14}}&lt;/ref&gt; Depués de dellos rumores, el [[14 de mayu]] de 2012, [[Fox Broadcasting Company|Fox]] confirmó que Spears robló por [[Dólar de los Estaos Xuníos|$]]15 millones como xueza de la segunda temporada de la [[The X Factor (Estaos Xuníos)|versión d'Estaos Xuníos]] del programa ''[[Factor X (programa de televisión)|The X Factor]]'', xunto a [[Simon Cowell]], [[L.A. Reid]] y [[Demi Lovato]].&lt;ref name=&quot;Billboard-XFactor&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/reality-check/britney-spears-demi-lovato-to-judge-x-factor-1007046552.story|títulu=Britney Spears, Demi Lovato to Judge 'X Factor&amp;#39;|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Sarah |apellíu=Maloy|idioma=inglés|fecha=14 de mayu de 2012|fechaaccesu=14 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/reality-check/britney-spears-locked-in-for-x-factor-fox-1007014952.story|títulu=Britney Spears Locked In For 'X Factor'? Fox Offers 'Non Comment&amp;#39;|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Sarah |apellíu=Maloy|idioma=inglés|fecha=9 de mayu de 2012|fechaaccesu=10 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1680800/britney-spears-x-factor-judge-singing.jhtml|títulu=Does Britney Spears Have 'The X Factor'?|editorial=[[MTV]]|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|idioma=inglés|fecha=9 de marzu de 2012|fechaaccesu=11 de marzu de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130921105328/http://www.mtv.com/news/articles/1680800/britney-spears-x-factor-judge-singing.jhtml|fechaarchivu=2013-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/column/reality-check/britney-to-x-factor-simon-cowell-says-wait-1006447152.story|títulu=Britney to 'X Factor'? Simon Cowell Says 'Wait and See&amp;#39;|editorial=''[[Billboard]]''|idioma=inglés|fecha=13 de marzu de 2012|fechaaccesu=14 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/news/britney-spears-nearing-deal-to-judge-x-factor-1006416752.story|títulu=Britney Spears Nearing Deal to Judge 'X Factor': Report|fechaaccesu=11 de marzu de 2012|apellíu=Halperin|nome=Shirley|fecha=9 de marzu de 2012|obra=Billboard|editorial=Prometheus Global Media}}&lt;/ref&gt; La competencia remató'l [[20 d'avientu]] de 2012 cola victoria del cantante ''[[country]]'' [[Tate Stevens]], ente que'l segundu llugar llograr una de les protexíes de Spears, l'adolescente [[Carly Rose Sonenclar]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/tate-stevens-wins-the-x-factor-and-5-million-1008059082.story|títulu=Tate Stevens Wins 'The X Factor' and $5 Million Contract|fechaaccesu=21 d'avientu de 2012|apellíu=Rutherford|nome=Kevin|fecha=20 d'avientu de 2012|obra=Billboard|editorial=Prometheus Global Media}}&lt;/ref&gt;

N'agostu de 2012, Spears tenía 19 millones de siguidores en [[Twitter]], siendo la quinta artista con más siguidores na rede social. Paul Grein de [[Yahoo!]] destacar por ser l'artista más llonxeva de los cinco y citó: «La so continua capacidá d'estelar ye notable».&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-july-29-2012-songs-6-million-214342419.html |títulu=Week Ending July 29, 2012. Songs: 6 Million In Record Time |editorial=[[Yahoo!]] |idioma=inglés |fecha=1 d'agostu de 2012 |fechaaccesu=1 d'agostu de 2012}}&lt;/ref&gt; En payares de 2012, [[will.i.am]] y Spears estrenaron el senciellu «[[Scream &amp; Shout]]», desprendíu del cuartu álbum d'estudiu del raperu, ''[[Willpower|#willpower]]'' (2013).&lt;ref&gt;
* {{cita web |url=https://twitter.com/britneyspears/status/240196940397174784 |títulu=Just left the studio w/ @iamwill working #willpower. Look out 4 #reachforthestars beamed 2 earth from mars tmrw via my friend @MarsCuriosity |editorial=[[Twitter]] |nome=Briney |apellíu=Spears |idioma=inglés |fecha=27 d'agostu de 2012 |fechaaccesu=27 d'agostu de 2012}}
* {{cita web |url=https://twitter.com/britneyspears/status/240197655177883649 |títulu=Can't wait for y'all to hear @iamwill's next single featuring me. Coming very soon. Stay tuned people.... |editorial=Twitter |nome=Briney |apellíu=Spears |idioma=inglés |fecha=27 d'agostu de 2012 |fechaaccesu=27 d'agostu de 2012}}
* {{cita web |url=https://twitter.com/iamwill/status/240184674822021121 |títulu=Today is starting great...I completed a dope song with @britneyspears today for #willpower |editorial=Twitter |nome=William |apellíu=Adams |idioma=inglés |fecha=27 d'agostu de 2012 |fechaaccesu=27 d'agostu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1678147/britney-spears-will-i-am-collaboration.jhtml|títulu=Britney Spears Has 'Crazy' Cameo On will.i.am's Album?|editorial=[[MTV]]|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|idioma=inglés|fecha=30 de xineru de 2012|fechaaccesu=20 de febreru de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130926080714/http://www.mtv.com/news/articles/1678147/britney-spears-will-i-am-collaboration.jhtml|fechaarchivu=2013-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1678835/britney-spears-madonna-collab-mdna.jhtml|títulu=Are Madonna And Britney Spears Collaborating On MDNA?|editorial=[[MTV]]|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|idioma=inglés|fecha=9 de febreru de 2012|fechaaccesu=20 de febreru de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120212030841/http://www.mtv.com/news/articles/1678835/britney-spears-madonna-collab-mdna.jhtml|fechaarchivu=2012-02-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://idolator.com/6212601/britney-spears-may-be-featured-on-nicki-minajs-roman-reloaded-track-masquerade|títulu=Britney Spears May Join Nicki Minaj On 'Roman Reloaded' Track “Masquerade”|editorial=Idolator.com|idioma=inglés|fecha=8 de marzu de 2012|fechaaccesu=11 de marzu de 2012|urlarchivu=https://archive.today/20120702212926/http://idolator.com/6212601/britney-spears-may-be-featured-on-nicki-minajs-roman-reloaded-track-masquerade|fechaarchivu=2012-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a365122/madonna-britney-spears-is-not-on-my-new-album-mdna.html|títulu=Madonna: 'Britney Spears is not on my new album MDNA&amp;#39;|editorial=[[Digital Spy]]|idioma=inglés|fecha=10 de febreru de 2012|fechaaccesu=11 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt; La tema convertir nel sestu númberu unu de Spears nel Reinu Xuníu y nel so décimu tercer senciellu que figuró ente los diez primeros llugares n'Estaos Xuníos,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/bruno-mars-still-atop-hot-100-will-i-am-1008076602.story |títulu=Bruno Mars Still Atop Hot 100, Will.i.am &amp; Britney Spears Enter Top 10|editorial=''[[Billboard]]'' |nome=Gary |apellíu=Trust |idioma=inglés |fecha=9 de xineru de 2013 |fechaaccesu=9 de xineru de 2013}}&lt;/ref&gt; onde algamó'l númberu trés.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1537998/macklemore-ryan-lewis-lead-hot-100-for-third-straight-week|títulu=Macklemore &amp; Ryan Lewis Lead Hot 100 for Third Straight Week|obra=Billboard|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=6 de febreru de 2013|fechaaccesu=6 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; N'avientu de 2012, ''Forbes'' nomar l'artista femenina que tuvo mayores ingresos mientres l'añu, con $58 millones de dólares.&lt;ref&gt;
* {{cita web |url=http://www.forbes.com/pictures/mfl45llhd/brittney-spears/ |títulu=Hollywood's Highest-Paid Women |editorial=''Forbes'' |idioma=inglés|fecha=12 d'avientu de 2012|fechaaccesu=14 d'avientu de 2012}}
* {{cita web |url=http://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2012/12/12/the-top-earning-women-in-music-2012/ |títulu=The Top-Earning Women in Music 2012 |editorial=''Forbes'' |idioma=inglés|fecha=12 d'avientu de 2012|fechaaccesu=14 d'avientu de 2012}}&lt;/ref&gt; Darréu, Spears dio a conocer la so salida de ''The X Factor USA'' al traviés d'un comunicáu nel qu'espresó: 
{{Cita|Tomé la difícil decisión de nun tornar pa otra temporada. Tuvi un tiempu increíble faciendo'l programa, amu a los otros xueces y toi bien arguyosa de los mios adolescentes ([[Carly Rose Sonenclar]], [[Finalistes de The X Factor (Estaos Xuníos, Temporada 2)#Diamond White|Diamond White]], [[Finalistes de The X Factor (Estaos Xuníos, Temporada 2)#Beatrice Miller|Beatrice Miller]] y [[Finalistes de The X Factor (Estaos Xuníos, Temporada 2)#Arin Ray|Arin Ray]]), pero ye'l momentu de que vuelva al estudiu de grabación. El velos a toos faer lo suyo nesi escenariu toles selmanes, fíxome estrañar enforma faer presentaciones. Nun puedo esperar a volver ellí y faer lo que más me gusta.|Spears declaró sobre la so salida de ''The X Factor USA''.&lt;ref name=&quot;XFactorExit&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/column/reality-check/britney-spears-confirms-x-factor-exit-1008086772.story|títulu=Britney Spears Confirms 'X Factor' Exit|fechaaccesu=11 de xineru de 2013|fecha=11 de xineru de 2013|apellíu=Halperin|nome=Shirley|obra=Billboard|editorial=Prometheus Global Media|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;}}

=== 2013-2015: ''Britney Jean'' '''y''' ''Britney: Piece of Me'' ===
{{AP|Britney Jean|Britney: Piece of Me|Pretty Girls}}

[[Ficheru:BritneyPieceofMe8.jpg|282x282px|thumb|left|Spears mientres la so residencia de conciertos [[Britney: Piece of Me]].]]

Xustu antes de rematar 2012, Spears empezó a grabar el so octavu álbum d'estudiu,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/britney-spears-focused-on-new-album-1008064002.story#/news/britney-spears-focused-on-new-album-1008064002.story|títulu=Britney Spears 'Focused' on New Album|fechaaccesu=31 d'avientu de 2012|fecha=31 d'avientu de 2012|obra=Billboard|editorial=Prometheus Global Media|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1699502/britney-spears-new-music.jhtml|títulu=Britney Spears 'Working Hard' On Next Album|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|fechaaccesu=31 d'avientu de 2012|fecha=31 d'avientu de 2012|obra=MTV|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131020090140/http://www.mtv.com/news/articles/1699502/britney-spears-new-music.jhtml|fechaarchivu=2013-10-20}}&lt;/ref&gt; ''[[Britney Jean]]'',&lt;ref name=&quot;BritneyJean&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5755712/britney-spears-shares-new-album-title|títulu=Britney Spears Shares New Album Title|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Nielsen Company]]|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=15 d'ochobre de 2013|fechaaccesu=15 d'ochobre de 2013}}&lt;/ref&gt; correspondiente al últimu trabayu qu'alcordó por contratu con Jive Records.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/l-a-reid-courts-britney-spears-for-record-1007777752.story#/news/l-a-reid-courts-britney-spears-for-record-1007777752.story|títulu=L.A. Reid Courts Britney Spears for Record Deal|fechaaccesu=18 d'avientu de 2012|apellíu=Halperin|nome=Shirley|fecha=8 d'agostu de 2012|obra=Billboard|editorial=Prometheus Global Media}}&lt;/ref&gt; En respuesta, MTV y los llectores de ''Rolling Stone'' y ''Billboard'' catalogar como unu de los álbumes más esperaos de 2013.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1699515/most-anticipated-pop-albums-2013.jhtml|títulu=Lady Gaga, Justin Bieber, The Wanted: Most Anticipated Pop Albums Of 2013|fechaaccesu=3 de xineru de 2013|apellíu=Kaufman|nome=Gil|fecha=2 de xineru de 2013|obra=MTV|editorial=Viacom International Inc.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131013091729/http://www.mtv.com/news/articles/1699515/most-anticipated-pop-albums-2013.jhtml|fechaarchivu=2013-10-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.rollingstone.com/music/pictures/readers-poll-the-10-most-anticipated-albums-of-2013-20130109/8-britney-spears-title-unknown-0883128|títulu=Readers' Poll: The 10 Most Anticipated Albums of 2013|fechaaccesu=9 de xineru de 2013|fecha=10 de xineru de 2013|obra=Rolling Stone|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/1568739/taylor-swift-rules-billboardcoms-2013-mid-year-music-awards|títulu=Taylor Swift Rules Billboard.com's 2013 Mid-Year Music Awards|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Nielsen Company]]|idioma=inglés|fecha=1 de xunetu de 2013|fechaaccesu=1 de xunetu de 2013}}&lt;/ref&gt; En xineru de 2013, Spears robló con [[Creative Artists Agency]], axencia que dende entós la representa.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hollywoodreporter.com/risky-business/britney-spears-signs-caa-411181|títulu=Britney Spears Signs With CAA|fechaaccesu=11 de xineru de 2013|apellíu=Halperin|nome=Shirley|fecha=10 de xineru de 2013|obra=[[The Hollywood Reporter]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/britney-spears-and-jason-trawick-call-off-1008086952.story#/news/britney-spears-and-jason-trawick-call-off-1008086952.story|títulu=Britney Spears and Jason Trawick 'Call Off' Relationship|fechaaccesu=13 de xineru de 2013|apellíu=Greenwald|nome=David|fecha=11 de xineru de 2013|obra=[[Billboard]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/touring/britney-spears-signs-with-caa-1008085972.story|títulu=Britney Spears Signs With CAA|fechaaccesu=13 de xineru de 2013|apellíu=Halperin|nome=Shirley|fecha=11 de xineru de 2013|obra=[[Billboard]]|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130113041450/http://www.billboard.biz/bbbiz/industry/touring/britney-spears-signs-with-caa-1008085972.story|fechaarchivu=2013-01-13}}&lt;/ref&gt; En rellación al nuevu álbum, en mayu de 2013, will.i.am confirmó que sería'l productor executivu.&lt;ref name=&quot;ExecutiveProducer&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.rollingstone.com/music/news/will-i-am-producing-new-britney-spears-album-20130501|títulu=Will.i.am Producing New Britney Spears Album|fechaaccesu=1 de mayu de 2013|fecha=1 de mayu de 2013|obra=[[Rolling Stone]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/britney-spears-taps-hit-boy-will-i-am-for-1008068042.story |títulu=Britney Spears Taps Hit-Boy, Will.i.am for New Album |editorial=''[[Billboard]]'' |nome=David |apellíu=Greenwald |idioma=inglés |fecha=3 de xineru de 2013 |fechaaccesu=4 de xineru de 2013}}&lt;/ref&gt; Especificó qu'intentaría ser el vehículu» ente la cantante y los sos siguidores, y que l'álbum tendría un enfoque muncho más personal.&lt;ref name=&quot;ExecutiveProducer&quot;/&gt; En xunu de 2013, Spears publicó «[[Ooh La La]]», un cantar que grabó pa la banda sonora de la película ''[[The Smurfs 2]]'',&lt;ref name=&quot;OohLaLa&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/news/1567111/britney-spears-releases-ooh-la-la-talks-new-approach-to-next-album|títulu=Britney Spears Releases 'Ooh La La,' Talks 'New Approach' to Next Album|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Prometheus Global Media]]|idioma=inglés|fecha=17 de xunu de 2013|fechaaccesu=17 de xunu de 2013}}&lt;/ref&gt; que'l so videu musical cuntó cola apaición de los sos dos fíos.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/1569772/britney-spears-ooh-la-la-video-watch-the-smurf-tastic-new-clip|títulu=Britney Spears' 'Ooh La La' Videu: Watch The Smurf-tastic New Clip|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Prometheus Global Media]]|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=11 de xunetu de 2013|fechaaccesu=11 de xunetu de 2013}}&lt;/ref&gt; Previu al estrenu, la cantante sostuvo: «Siempres amé a [[The Smurfs]], desque yera neña, y agora los mios fíos son los mayores fans de la serie, [asina que] quería sorprendelos».&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.etonline.com/music/133021_Britney_Spears_Records_New_Song_Smurfs_2_Ooh_La_La/index.html|títulu=New Britney Music Confirmed!|editorial=ET|idioma=inglés|fecha=17 d'abril de 2013|fechaaccesu=17 d'abril de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130419171942/http://www.etonline.com/music/133021_Britney_Spears_Records_New_Song_Smurfs_2_Ooh_La_La/index.html|fechaarchivu=2013-04-19}}&lt;/ref&gt;

En setiembre de 2013, Spears llanzó «[[Work Bitch]]» como'l primer senciellu del álbum,&lt;ref name=&quot;CountsDown&quot;&gt;{{cita publicación|url=http://www.mtv.com/news/articles/1712627/britney-spears-count-down-all-eyes-on-me.jhtml|títulu=Britney Spears Counts Down To 'All Eyes On Me'... But What Is It?|obra=[[MTV]]|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|idioma=inglés|fecha=20 d'agostu de 2013|fechaaccesu=22 d'agostu de 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022133841/http://www.mtv.com/news/articles/1712627/britney-spears-count-down-all-eyes-on-me.jhtml|archivedate=2013-10-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5657798/britney-spears-teases-all-eyes-on-me-release-with-countdown-clock|títulu=Britney Spears Teases 'All Eyes On Me' Release with Countdown Clock|obra=[[Billboard]]|editorial=[[Nielsen Company]]|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=20 d'agostu de 2013|fechaaccesu=20 d'agostu de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a508164/britney-spears-launches-comeback-countdown-on-official-website.html|títulu=Britney Spears launches comeback countdown on official website|obra=Digital Spy|idioma=inglés|fecha=20 d'agostu de 2013|fechaaccesu=20 d'agostu de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WorkBitch&quot;/&gt; y darréu apaeció nel programa ''[[Good Morning America]]'' p'anunciar el so [[residencia de conciertos]] de dos años en [[Planet Hollywood Resort &amp; Casino]] en [[Las Vegas]], llamada ''[[Britney: Piece of Me]]'', la que se rumoreó mientres meses y que'l so contratu prohíbe-y presentase n'otros escenarios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.lasvegassun.com/news/2013/jan/10/britney-spears-bidding-war-las-vegas-headliner-ru/|títulu=Is Britney Spears in a bidding war for a Las Vegas headliner run?|fechaaccesu=11 de xineru de 2013|apellíu=Leach|nome=Robin|fecha=10 de xineru de 2013|obra=[[The Las Vegas Sun]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tmz.com/2013/01/13/britney-spears-las-vegas-deal/#ixzz2HuuwRrnk|títulu=Britney Spears Vey Close To Closing Vegas Deal|fechaaccesu=14 de xineru de 2013|fecha=13 de xineru de 2013|obra=[[TMZ.com]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.spin1038.com/page/1.32.68/3690/0/Britney_Spears_hits_Vegas!|títulu=Britney Spears hits Vegas!|fechaaccesu=14 de xineru de 2013|fecha=15 de xineru de 2013|obra=Spin 108.3|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130117050156/http://www.spin1038.com/page/1.32.68/3690/0/Britney_Spears_hits_Vegas!|fechaarchivu=2013-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1537983/britneys-vegas-residency-narrows-to-2-casinos-reports|títulu=Britney's Vegas Residency Narrows to 2 Casinos: Reports|obra=Billboard|nome=Sophie|apellíu=Schillaci|idioma=inglés|fecha=6 de febreru de 2013|fechaaccesu=6 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1537661/britney-spears-hints-at-las-vegas-residency|títulu=Britney Spears Hints at Las Vegas Residency|obra=Billboard|idioma=inglés|fecha=4 de febreru de 2013|fechaaccesu=6 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/1538594/britney-spears-sought-for-vegas-residency-caesars-confirms|títulu=Britney Spears Sought For Vegas Residency, Caesars Confirms|obra=Billboard|nome=Chris|apellíu=Payne|idioma=inglés|fecha=7 de febreru de 2013|fechaaccesu=8 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LasVegasSun&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.lasvegassun.com/news/2013/feb/11/exclusive-details-proposed-britney-spears-two-year/|títulu=Exclusive: Details of the proposed Britney Spears two-year residency in Las Vegas|obra=[[Las Vegas Sun]]|nome=Robin|apellíu=Leach|idioma=inglés|fecha=11 de febreru de 2013|fechaaccesu=11 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.lasvegassun.com/news/2013/feb/17/exclusive-britney-spears-being-wooed-second-suitor/|títulu=Exclusive: Details of the proposed Britney Spears two-year residency in Las Vegas|obra=[[Las Vegas Sun]]|nome=Robin|apellíu=Leach|idioma=inglés|fecha=17 de febreru de 2013|fechaaccesu=18 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/1560824/britney-spears-las-vegas-shows-will-be-a-massive-party-from-start|títulu=Britney Spears: Las Vegas Shows Will Be 'A Massive Party From Start To Finish&amp;#39;|obra=Billboard|nome=Jason|apellíu=Lipshutz|idioma=inglés|fecha=8 de mayu de 2013|fechaaccesu=14 de mayu de 2013}}&lt;/ref&gt; Nel mesmu mes, confirmóse que Spears collaboró en «[[SMS (Bangerz)]]», tema que dio'l so títulu al cuartu álbum d'estudiu de [[Miley Cyrus]], ''[[Bangerz]]'' (2013).&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.vibe.com/article/exclusive-sían-garrett-make-miley-cyrus-britney-spears-collaboration|títulu=Exclusive: Sean Garrett Wanted To Make Miley Cyrus And Britney Spears 'Biggest Record Possible&amp;#39;|fecha=27 d'agostu de 2013|fechaaccesu=27 d'agostu de 2013|obra=[[Vibe]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CountsDown&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://jackcrute.com/miley-cyrus-announces-bangerz-confirms-britney-spears-collab|títulu=Miley Cyrus for 'BANGERZ' album, announces Britney collaboration|fecha=19 d'agostu de 2013|fechaaccesu=16 d'agostu de 2013|obra=jackcrute.com|idioma=inglés|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921055246/http://jackcrute.com/miley-cyrus-announces-bangerz-confirms-britney-spears-collab|archivedate=2013-09-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://thesource.com/2013/09/03/sourcetv-exclusive-sían-garrett-talks-working-on-the-iconic-miley-cyrus-x-britney-spears-record/|títulu=SourceTV Exclusive: Sean Garrett Talks Working on the 'Iconic' Miley Cyrus x Britney Spears Record|fecha=3 de setiembre de 2013|fechaaccesu=3 de setiembre de 2013|obra=[[SourceTV]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a512364/miley-cyrus-britney-spears-collaboration-is-iconic-says-producer.html|títulu=Miley Cyrus, Britney Spears collaboration is &quot;iconic&quot;, says producer|editorial=[[Digital Spy]]|nome=Andy|apellíu=Joannou|idioma=inglés|fecha=4 de setiembre de 2013|fechaaccesu=5 de setiembre de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bangerz&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a514031/miley-cyrus-reveals-new-album-bangerz-tracklisting-on-twitter.html|títulu=Miley Cyrus reveals new album 'Bangerz' tracklisting on Twitter|nome=Tom|apellíu=Eames|editorial=[[Digital Spy]]|idioma=inglés|fecha=10 de setiembre de 2013|fechaaccesu=10 de setiembre de 2013}}&lt;/ref&gt; ente qu'en payares llanzóse'l segundu y postreru senciellu de ''Britney Jean'', la balada «[[Arume (cantar)|Arume]]».&lt;ref name=&quot;Rudolph&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/news/5740269/britney-spears-manager-on-vegas-ticket-sales-lip-syncing-new-album|títulu=Britney Spears' Manager Larry Rudolph on Vegas Residency Ticket Sales, Lip-Syncing and New Album (Exclusive)|obra=Billboard|editorial=Nielsen Company|nome=Mitchell|apellíu=Peters|idioma=inglés|fecha=26 de setiembre de 2013|fechaaccesu=26 de setiembre de 2013}}&lt;/ref&gt; Spears faló sobre la tema: «“Arume” fala de daqué bien cercanu, qu'amás-y puede pasar a cualesquier. Creo que tol mundu vivió situaciones d'inseguridá mientres una rellación que te converten nuna persona más vulnerable». El senciellu recibió comentarios mayoritariamente positivos per parte de los críticos musicales, quien emponderaron la interpretación de Spears diciendo que cantar sería «inolvidable» yá que la cantante nun llanzara una balada como senciellu n'enforma tiempu. El videu musical del senciellu, antes de ser publicáu, xeneró discutiniu nel equipu de la cantante, yá que según el so direutor, Joseph Kahn, foi altamente censuráu respectu al videu orixinalmente escurríu por Kahn. El direutor espresu: «si gustó-yos la versión débil, apuésto-yos qu'encantará-yos la versión fuerte. Naide sabe lo que se tán perdiendo, lo cual ye enforma…». Finalmente foi publicáu un curtiumetraxe más senciellu yá que, supuestamente, la versión orixinal del videoclip yera “demasiáu violentu”. Col tiempu'l discu convertir nel álbum menos vendíu na carrera de Spears hasta'l momentu, por cuenta de la escasa promoción provocada polos compromisos de la cantante cola so residencia en Las Vegas. Coles mesmes, magar nun ser llanzada como senciellu, el cantar «Alien», una de les favorites de los fanáticos y de la cantante, algamó'l puestu númberu 8 nel ''US Bubbling Under Hot 100 Singles''.

En xineru de 2014, Spears ganó'l premiu d'Artista Pop Favorita nos People's Choice Awards 2014, ente que n'agostu del mesmu añu, anunció'l llanzamientu de la so primer llinia de ropa íntimo, The Intimate Britney Spears. En mayu de 2015, publicó'l so senciellu «[[Pretty Girls]]» en collaboración cola rapera australiana [[Iggy Azalea]], el que presentaron nos ''Billboard'' Music Awards 2015. La presentación xeneró la mayor audiencia de los premios en 15 años, no que representó'l regresu de Spears a les presentaciones en direuto como artista principal n'Estaos Xuníos, dempués de 8 años dende la so polémica presentación de «[[Gimme More]]» nos MTV Video Music Awards 2007. Al mes siguiente confirmóse que la cantante collaboró nuna versión de «[[Tom's Diner]]» con [[Giorgio Moroder]], pal décimonoveno álbum d'estudiu del ''[[disc jockey]]'', ''[[Déjà Vu (álbum de Giorgio Moroder)|Déjà Vu]]'' (2015). En 2015, Spears tamién asistió a les premiaciones [[Teen Choice Awards]] y [[MTV Video Music Awards]].

=== 2016-presente: ''Glory'' y estensión de la so residencia en Las Vegas ===
{{VT|Glory (álbum)|Make Me...|Slumber Party|Britney: Live In Concert}}
[[Ficheru:Britney Spears, Roundhouse, London (Apple Music Festival 2016) (30043276052).jpg|thumb|Spears interpretando «[[Circus (cantar)|Circus]]» mientres el [[Apple Music Festival]] de 2016 en [[Londres]].]]
En 2016, Spears confirmó al traviés de les redes sociales qu'empezara a grabar el so novenu álbum d'estudiu.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Britney Spears Confirms She's 'Working Hard' on a New Album |url =http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6752949/britney-spears-new-album |publicación=''Billboard'' |fechaaccesu=4 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; El 1 de marzu de 2016, ''V Magacín'' anunció que Spears apaecería na portada de la so edición númberu 100, fechada pal 8 de marzu de 2016, amás de revelar trés portaes distintos tomaes pol fotógrafu [[Mario Testino]] pa la publicación de la revista.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2016/03/02/britney-spears-on-3-covers-for-v-magazines-100th-issue/81199372/|títulu=Britney Spears sizzles on 3 covers for the 100th issue of 'V Magacín'&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; El [[redactor xefe]] de la revista, Stephen Gan, reveló que Spears foi escoyida pa ser la portada &quot;V100&quot; por cuenta del so estatus como un iconu na industria. Na decisión, Gan dixo: &quot;¿Quién nel nuesu mundu nun crecer escuchando la so música?.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.vmagazine.com/site/content/5587/v100-starring-britney-spears |títulu=V100 Starring Britney Spears |3= |fechaaccesu=2 d'abril de 2017 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160507023817/http://www.vmagazine.com/site/content/5587/v100-starring-britney-spears |fechaarchivu=2016-05-07 }}&lt;/ref&gt; En mayu de 2016, Spears llanzó una aplicación de xuegu titulada ''Britney Spears: American Dream''. L'aplicación creada por Glu Mobile, foi publicada al traviés de les tiendes [[iOS]] y [[Google Play]].&lt;ref name=&quot;billboard.com&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7377388/britney-spears-american-dream-mobile-video-game |títulu=Britney Spears Helps You Chase the 'American Dream' in New Mobile Game|website=Billboard|fechaaccesu=18 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; El 22 de mayu de 2016, Spears interpretó un amiestu de los sos más esitosos senciellos na ceremonia de los ''[[Billboard Music Award|Billboard Music Awards 2016]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/news/765157/adele-to-debut-send-my-love-to-your-new-lover-music-video-at-2016-billboard-music-awards |títulu=Find Out When and Where Adele's New Videu Will Debú|website=Y! Online |idioma=en-US|fechaaccesu=16 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.maxim.com/entertainment/daily-heat-index-britney-spears-billboard-music-awards-2016-5|títulu=http://www.maxim.com/entertainment/daily-heat-index-britney-spears-billboard-music-awards-2016-5|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; Amás d'abrir la ceremonia, Spears foi honrada col prestixosu ''Billboard Millennium Award''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.usatoday.com/story/life/music/2016/05/02/britney-spears-receive-billboard-millennium-award/83719576/ |títulu=Britney Spears to receive Billboard Millennium Award|website=USA TODAY|fechaaccesu=18 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;

El 14 de xunetu de 2016, Spears llanzó «[[Make Me...]]», el primer senciellu del so novenu álbum d'estudiu que cunta cola collaboración del raperu d'Estaos Xuníos [[G-Eazy]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://headlineplanet.com/home/2016/07/14/britney-spears-make-me-receiving-hourly-airplay-on-july-15-officially-impacts-july-19/|títulu=Britney Spears' &quot;Make Me&quot; Receiving Hourly Airplay On July 15; Officially Impacts July 19&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; L'álbum, ''[[Glory (álbum)|Glory]]'', foi llanzáu'l 26 d'agostu de 2016. El 16 d'agostu de 2016, [[MTV]] y Spears anunciaron que se presentaría nos [[MTV Video Music Awards 2016]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cnn.com/2016/08/16/entertainment/britney-spears-vma-performance/|títulu=Oops, she's doing it again: Britney Spears to perform at MTV's VMAs - CNN.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; L'actuación marcó'l regresu de Spears a los escenarios de los ''VMAs'', dempués de nueve años dende la so polémica interpretación de «[[Gimme More]]» en 2007.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.huffingtonpost.com/entry/britney-spears-is-ready-to-make-history-at-the-vmas-9-years-after-disastrous-performance_us_57b33b2ae4b0863b0284f09a|títulu=Britney Spears Is Ready To Make History At The VMAs 9 Years After Disastrous Performance | The Huffington Post&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; Xunto con «Make Me ...», Spears y G-Eazy tamién interpretaron el cantar «[[Me, Myself &amp; I (cantar de G-Eazy y Bebe Rexha)|Me, Myself &amp; I]]» correspondiente d'esti postreru.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/news/790585/britney-spears-slays-2016-vmas-performance-with-a-surprise-from-g-eazy|títulu=Britney Spears Slays 2016 VMAs Performance With a Surprise From G-Eazy | Y! News&lt;!-- Bot generated title --&gt; }}&lt;/ref&gt; Spears apaeció na portada de [[Marie Claire]] UK pal númberu d'ochobre de 2016. Na publicación, Spears reveló que sufriera una ansiedá paralizante nel pasáu, y que la maternidá xugó un papel importante n'ayudar a superala.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/554339/britney-spears-is-marie-claire-s-october-cover-star.html|títulu=Britney Spears is Marie Claire's October cover star&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160915002226/http://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity/554339/britney-spears-is-marie-claire-s-october-cover-star.html|fechaarchivu=2016-09-15}}&lt;/ref&gt; &quot;Los mios fíos nun s'esmolecen si tou nun ye perfectu, nun me xulguen&quot;, dixo Spears nel númberu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3767736/Britney-Spears-praises-sons-helping-beat-crippling-anxiety-talks-bad-dates-happy-single.html|títulu=Britney Spears praises sons for helping her beat crippling anxiety | Daily Mail Online&lt;!-- Bot generated title --&gt;|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; El 16 de payares de 2016, tres 4 meses dende la publicación de «Make Me...», Spears llanzó una remezcla del cantar «[[Slumber Party]]», cola collaboración de la cantante d'Estaos Xuníos [[Tinashe]] como'l segundu senciellu de ''Glory''.&lt;ref name=&quot;idolatorsp&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu1=Wass |nome1=Mike |títulu=You're Invited To Britney Spears &amp; Tinashe's “Slumber Party!” |url=http://www.idolator.com/7651184/britney-spears-tinashe-slumber-party |fechaaccesu=16 de payares de 2016 |publicación=Idolator |fecha=15 de payares de 2016 |archiveurl=https://archive.today/20161116053438/http://www.idolator.com/7651184/britney-spears-tinashe-slumber-party |archivedate=2016-11-16 }}&lt;/ref&gt;

En payares de 2016, mientres una entrevista con ''Las Vegas Blogue'', Spears confirmó que yá s'atopa trabayando nel so próximu álbum d'estudiu, diciendo: &quot;Nun toi segura de como quiero que suene'l próximu álbum. Toi bien emocionada de volver al estudiu y de fechu yá volví grabar&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |apellíu1=Slattery|nome1=Ryan |títulu=''Glory'': With A New Album And A Record-Breaking Hit Show In Las Vegas, Britney Spears Finds Her Energy And Her Peace|url=http://blog.caesars.com/las-vegas/vegas-player-magacine/glory-with-a-new-album-and-a-record-breaking-hit-show-in-las-vegas-britney-spears-finds-her-energy-and-her-peace/|website=Las Vegas Blogue |publicación=[[Caesar Palace]] |fechaaccesu=29 de payares de 2016 |ubicación=United States |fecha=17 de payares de 2016}}&lt;/ref&gt; En xineru de 2017, Spears recibió cuatro victories de cuatro nominaciones na 43ª entrega de los [[People's Choice Awards]], incluyendo artista pop favoritu, artista femenina, celebridá de redes sociales y collaboración risible pa un sketch con [[Ellen DeGeneres]] para [[The Ellen DeGeneres Show]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/news/awards/7661621/peoples-choice-awards-2017-winners-list |títulu=People's Choice Awards 2017: See the Full List of Winners|website=Billboard|fechaaccesu=24 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt; 

En marzu de 2017, Spears anunció una xira internacional llamada [[Britney: Live In Concert]], que convirtióse na primera en seis años dende la so xira mundial [[Femme Fatale Tour|Femme Fatale]] en 2011. Mientres xunu y xunetu Spears presentar por primer vegada en [[Filipines]], [[Taiwán]], [[Tailandia]], [[Ḥong Kong]] ya [[Israel]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.reviewjournal.com/robin-leach/red-carpet-report-britney-spears-announces-shows-israel-the-philippines-diplo-s-raider |títulu=Red Carpet Report: Britney Spears announces shows in Israel, The Philippines; Diplo's Raider Nation at XS |apellíu=REVIEW-JOURNAL |nome=ROBIN LEACH NICHE DIVISION OF LAS VEGAS |fecha=28 de marzu de 2017|work=Las Vegas Review-Journal|fechaaccesu=29 de marzu de 2017 |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; El manager de Spears, Larry Rudolph, anunció que la residencia de Las Vegas ''Britney: Piece of Me'' nun va ser allargada depués de que venza'l contratu con Caesars Entertainment a fines de 2017, de ser asina, el so últimu conciertu ta programáu pal 31 d'avientu de 2017.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=https://www.reviewjournal.com/entertainment/entertainment-columns/kats/spears-to-end-piece-of-me-in-december-but-is-the-show-really-over/ |títulu=Spears to end 'Piece of Me' in December, but is the show really over? |fecha=8 d'abril de 2017|work=Las Vegas Review-Journal|fechaaccesu=8 d'abril de 2017 |idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

El 29 d'abril de 2017, Spears convertir na primer cantante en recibir el premiu Iconu nos [[Radio Disney Music Awards 2017|Radiu Disney Music Awards]] de 2017.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.billboard.com/articles/news/awards/7775298/britney-spears-medley-radio-disney-music-awards-hailee-steinfeld-kelsea-ballerini-sofia-carson |títulu=Hailee Steinfeld, Sofia Carson &amp; Kelsea Ballerini to Perform Britney Spears Medley at Radio Disney Music Awards|work=Billboard|fechaaccesu=30 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Habilidaes musicales ==
{{mal traducíu}}

=== Estilu musical ===
N'empecipiando la so carrera, Britney foi reconocida como una de les causes de la puxanza del [[teen pop|pop adolescente]] na [[años 1990|década de 1990]]. El periódicu Yomiuri informó que &quot;los críticos musical haber aclamáu per munchos años como'l más talentosu ídolu del pop adolescente, pero Spears punxo los sos güeyos un pocu más altu, propónse algamar el nivel d'estrellalgu que llograron [[Madonna (cantante)|Madonna]] y [[Janet Jackson]]»&quot;.&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=Teen pop idols stage comeback|pub-periódica=[[The Daily Yomiuri]]|páxina=1|fecha=25 de payares de 1999}}&lt;/ref&gt; Rob Sheffield de Rolling Stone escribió: &quot;Britney Spears lleva a cabu l'arquetipu clásicu de la reina adolescente del rock &amp; roll, la muñeca de petu, la neña ánxel que namái tien que faer una escena&quot;.&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=Oops!...I Did It Again|url=http://www.rollingstone.com/artists/britneyspears/albums/album/321762/review/5941004/oopsi_did_it_again|fecha=2000|fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090503123940/http://www.rollingstone.com/artists/britneyspears/albums/album/321762/review/5941004/oopsi_did_it_again|fechaarchivu=3 de mayu de 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527132215/http://www.rollingstone.com/artists/britneyspears/albums/album/321762/review/5941004/oopsi_did_it_again |date=2007-05-27 }}&lt;/ref&gt; Dempués del llanzamientu del so álbum debú, Chuck Taylor de Billboard reparó: &quot; Britney convirtióse nuna artista peracabada, con movimientos de baille agiles, con una voz obviamente nueva y d'estilu Funk...&quot; &quot;En ''[[(You Drive Me) Crazy]]'', el so tercer senciellu [...] demuéstrase'l mesmu desenvolvimientu de Spears, amosando qu'a los 17 años d'edá ta atopando la so personalidá vocal dempués de munchos meses de práutica y trabayu constante&quot;.&lt;ref&gt;{{Obra citada |apellíu=Taylor | nome=Chuck | títulu=Britney Spears: (You Drive Me) Crazy | pub-periódica=Billboard |volume=111|númberu=35| páxines=27 | añu=1999 | fecha=28 d'agostu de 1999}}&lt;/ref&gt; Stephen Thomas Erlewine de All Music Guide referir a la so música como un amiestu infeicioso de rap, dance, pop y de nidies balaes.&quot;&lt;ref&gt;{{Obra citada|apellíu=Erlewine|nome=Stephen|títulu=...Baby One More Time|url=http://www.allmusic.com/album/r384763|fecha=1999|fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt; En ''[[Oops!... I Did It Again]]'', según en dalgunos de los sos álbumes posteriores, viéronse trabayos de Spears con dellos productores [[R&amp;B]], dando llugar a &quot;una combinación de ''[[bubblegum pop]]'', [[Soul|soul urbanu]] y raga.&quot;.&lt;ref&gt;{{Obra citada|apellíu=Erlewine|nome=Stephen|títulu=Oops!...I Did It Again|url=http://www.allmusic.com/album/r478679|fecha=2000|fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt; El so tercer álbum d'estudiu, ''[[Britney (álbum)|Britney]]'', aniciar del mercáu del [[teen pop]], &quot;rítmica y metódicamente... más nítido, más agresivu de lo que se vio enantes. Lo que solía ser descaradamente trivial agora tien daqué de [[música discu]], sofitáu pola mesma determinación valiente de Spears qu'ayuda a vender anzuelos más curiosos que los de los sos dos anteriores discos.&quot;&lt;ref&gt;{{Obra citada|apellíu=Erlewine|nome=Stephen|títulu=Britney|url=http://www.allmusic.com/album/r556064|fecha=2001|fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt;

=== Voz ===
[[Ficheru:Britney SpearsMontreal3.jpg|thumb|left|Spears interpretando «Freakshow» en [[The Circus Starring: Britney Spears]], xira na cual recibió fuertes crítiques pol usu de [[sincronía de llabios|playback]].]]
Britney Spears tien anguaño una [[voz (música)|voz]] del tipu [[sopranu soubrette]].&lt;ref name=BritneyVocalRange&gt;{{cita web |títulu=Perfil vocal de Britney Spears|url=http://www.criticofmusic.com/2012/11/vocal-profile-britney-spears.html|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Antes d'algamar la fama, ella describió tener al cantar &quot;una voz muncho más fonda que'l so reconocible y carauterística voz d'anguaño&quot;. Eric Foster White, que trabayó con Spears pal so álbum de debú ... Baby One More Time, dixo que depués de roblar con Jive Records, &quot;diéra-y forma a la so voz nel cursu d'un mes, escontra lo que ye anguaño: la distintiva ya inconfundible Britney&quot;. Rami Yacoub, co-productor del so álbum debú xunto al escritor [[Max Martin]], comentó: &quot;Sé por Denniz Pop y poles producciones anteriores de Max, que cuando faemos cantares, hai una especie de cosa nasal qu'usamos. Con [[N Sync]] y los [[Backstreet Boys]], tuvimos que primir pa llograr esi tipu de voz nasal. Cuando Britney facer, ella consiguió esti tipu de voz ronca y sexy&quot;.
Guy Blackman del periódicu The Age escribió: &quot;lo qu'asocede con Spears ye que los sos cantares más grandes [...] siempres fueron convincentes por cuenta de la so entrega, el so compromisu y la so presencia&quot;. El productor William Orbit, quien collaboró con Spears nel so álbum [[Britney Jean]], declaró con al respective de la so voz: &quot;[Britney] nun se fixo grande namái porque fixera grandes shows; llegó a selo porque la so voz ye única: escuches dos pallabres y yá sabes quién ta cantando &quot;.

==== Crítiques sobre l'usu de playback ====
Al igual que con otres estrelles del pop empobinaes al baille, informóse llargamente l'usu de playback ([[sincronía de llabios]]) de Spears nos sos conciertos. L'autor Gary Giddins escribió nel so llibru &quot;Natural selection: Gary Giddins on comedy, filme, music, and books ([[2006]])&quot; qu'ente los artistes más acusaos de mover los llabios mientres la máquina fai'l trabayu son Britney Spears, [[Luciano Pavarotti]], [[Shania Twain]], [[Beyoncé]], y [[Madonna]].&quot;&lt;ref name=&quot;Giddins&quot;&gt;{{Obra citada|apellíu=Giddins|nome=Gary|títulu=Natural selection: Gary Giddins on comedy, filme, music, and books|editorial=[[Oxford University Press]]|páxina=288|añu=2006|isbn=9780195179514}}&lt;/ref&gt;
El críticu Allan Raible s'hai burlló del so escesivu usu d'efeutos dixitales, sobremanera del efeutu robot que crea. &quot;Ella nunca foi una gran vocalista&quot; escribió Raible, &quot;¿Podría cantar estos cantares ensin efeutos vocales?[...] L'oxetivu principal sigue siendo la so imaxe.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blogs.abcnews.com/allan_raible/2009/01/review-britney.html|títulu=Review: Britney Spears' “Circus” - On the Record}}&lt;!--Títulu xeneráu por Muriu Bot--&gt;&lt;/ref&gt; De la mesma, Aline Mendelsohn del Orlando Sentinel señaló:&quot; Pongamos les coses clares: Un conciertu de Britney Spears nun se trata de la música... hai que recordar que se trata de la vista, non del soníu.&quot;&lt;ref&gt;{{Obra citada|apellíu=Mendelsohn|nome=Aline|títulu=BRITNEY SPEARS' CONCERT ABOUT SIGHTS, NOT SOUND|pub-periódica=[[Orlando Sentinel]]|páxina=Y.1|fecha=31 de marzu de 2004}}&lt;/ref&gt;

== Inflúis ==
{{Imaxe múltiple|posición_tabla=right|direición=horizontal|semeya1=Madonna MDNA Vancouver.jpg|anchu1=126|semeya2=Michael Jackson 1984.jpg|anchu2=110|semeya3=Janet Jackson.jpg|anchu3=115|testu=[[Madonna]], [[Michael Jackson]] y [[Janet Jackson]], los trés artistes que «inspiraron totalmente» a Spears, según declaraciones de la mesma cantante.&lt;ref name=&quot;MTV-VMAPromo&quot;/&gt;}}
D'alcuerdu a Spears, los trés artistes que realmente la inspiraron son: [[Madonna]], [[Michael Jackson]] y [[Janet Jackson]].&lt;ref name=&quot;MTV-VMAPromo&quot;/&gt; A lo llargo de la so carrera, Spears foi comparada, frecuentemente, coles cantantes [[Madonna]] y [[Janet Jackson]]. Ello, en términos de voz, coreografía y presencia escénica, y yá que la mesma Spears citólos como «influencies», por cuenta de que desque yera pequeña que-y gustaba apreciar les. Magar ello, dende un empiezu la cantante consideró que tamién tuvo la so propia identidá.&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíu = Masley| nome = Ed| títulu = L'Estáu de Britneydom: Teen-pop Queen declara &quot;Toi a puntu de ser una muyer&quot;| editorial = diariu Pittsburgh Post-Gazette | páxina= W.22 | fecha = 2 de payares de 2001 | issn = 1068624X}}&lt;/ref&gt; Anque Spears tamién catalogó al cantante [[Michael Jackson]] como una fonte d'inspiración» pa sigo, los críticos fueron categóricos y señalaron que «el Jackson qu'escuerre Britney nun ye Michael, sinón Janet». Al respective de Madonna, nel llibru ''Madonnastyle'', de Carol Clerk, cítase una declaración de Spears: «Fui una gran fan de Madonna desque yera una neña. Realmente gustaríame ser una lleenda como ella. Les sos coreografíes, definitivamente, dieron la oportunidá a les neñes p'atrevese a faer lo suyo».&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíu = Emplegáu | nome = Carol | títulu = Madonnastyle | editorial= Omnibus Press | añu= 2002 | páxines = 56 | isbn = 9780711988743}}&lt;/ref&gt;

Dellos críticos argumentaron que Spears nun tien de ser encasillada na mesma categoría de talentu de Madonna o Janet Jackson. Ello, dau a que al esaminar el so nivel d'habilidá, cuestiónase lo que tien de mancomún con diches cantantes.&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíu1= Montalvo | nome1= Erika | apellíu2= Sheppard | nome2 =Jackie = | títulu = CONCIERTU DE REVISIÓN: La cantante pop entá reina ... dica agora | periódicu = [[Rocky Mountain Collegian]] | editorial= [[UWIRE]] | fecha = 16 de payares de 2001}}&lt;/ref&gt; Al respeutu, periodistes como Erika Montalvo y Jackie Sheppard, del periódicu ''Rocky Mountain Collegian'', señalaron que dalgunos pueden argumentar que más qu'una bona cantante, Britney Spears ye un «iconu cultural importante». Paralelamente, Joan Anderman, de ''Boston Globe'', sostién que «trece cambios de ropa en 90 minutos nun lu bendicen cola elegancia o'l barómetru cultural de Madonna»; y que «nel procesu de creación d'un exércitu de cortes [[Rhythm and blues|R&amp;B]], el so productores nun lu fadrán acreedora nin del sentíu del humor, nin de la sorrisa sincera de Janet Jackson».

De manera particular, en reseñar del so tercer álbum d'estudiu, ''[[Britney (álbum)|Britney]]'', reporteros como Ed Bumgardner señalaron que la cantante tomó señales de Madonna y Janet Jackson pa empecipiar la so definitiva transición de cantante de pop adolescente a símbolu sexual.&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíu = Bumgardner | nome = Ed | títulu = confusu: muyer o una neña? SPEARS NUN PUEDE DECIDIR | periódicu = [[Winston-Salem Journal]] | páxina= 1 | fecha = 9 de payares de 2001}}&lt;/ref&gt; Paralelamente, editores como Shane Harrison señalaron que dende'l llanzamientu de dichu álbum sentíase que Britney Spears había tomáu tantu l'habilidá de Janet Jackson pa incorporar cuestiones personales y sociales nel so trabayu, como la capacidá de Madonna pa redefinir, de manera constante, les llendes d'un material socialmente aceptable na industria musical.

== Legáu ==
[[Ficheru:Britney Spears Hollywood Star.jpg|right|thumb|220px|Estrella de Britney Spears nel [[Paséu de la Fama de Hollywood]].]]
Britney Spears convertir nun [[Iconu|iconu de la música pop]] darréu dempués de llanzar la so [[...Baby one more time (álbum)|álbum debú]]. La revista [[Rolling Stone]] escribió: &quot;Spears ye una de les artistes más revesoses y esitoses del [[sieglu XXI]], Britney Spears non solamente ye un ídolu del pop... ella creó la inocencia con un pocu de sexualidá&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.rollingstone.com/artists/britneyspears/biography|títulu=Rolling Stone declara a Spears una lleenda|fechaaccesu=2 d'abril de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090503114547/http://www.rollingstone.com/artists/britneyspears/biography|fechaarchivu=3 de mayu de 2009}}&lt;/ref&gt; 

La Revista [[Billboard]] escribió: &quot;Britney ye más qu'una cantante pop, el so legáu ye comparáu al de los más grandes como, [[Michael Jackson]], [[Elvis Presley]], [[The Doors]] y [[The Beatles]], probablemente ella y [[Madonna (cantante)|Madonna]] son les muyeres más grandes na historia&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=290150|títulu=Britney ye comparada con Michael J. Elvis y The Beatles|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080806113351/http://www.billboard.com/bbcom/bio/index.jsp?pid=290150|fechaarchivu=6 d'agostu de 2008}}&lt;/ref&gt;

{{ensin referencies|L'ésitu de la residencia Britney: Piece of Destacóme un cambéu tantu na cultura y la demografía de la franxa de Las Vegas dempués de la so inauguración n'avientu de 2013. Spears yá s'acreditó por xugar un papel vital na espansión de la vida nocherniega y l'atracción d'ensames más nuevos de la ciudá. Spears foi considerada como una pionera en Las Vegas, siendo'l primer gran artista de corriente principal del pop a aceptar una ufierta de la residencia na ciudá. Dende'l debú de la residencia, otros artistes importantes, como Jennifer Lopez, Mariah Carey, Ricky Martin y Bruno Mars siguieron los pasos de Spears y aceptaron la ufierta de realizar les sos propies residencies.
}}

== Referencies na cultura ==
Britney Spears foi referida en cantares d'artistes como [[Eminem]], [[Busta Rhymes]], [[Missy Elliott]], [[Pink]], [[DMX]], [[Busted]], [[Miley Cyrus]], [[Jay-Z]], [[Ricardo Arjona]], [[Martín Ricca]], [[Fifth Harmony]], [[Lil Wayne]] y [[Chanel West Coast]].

El famosu [[Muséu Madame Tussauds|Muséu de cera de Madame Tussauds]] tien figures de Britney nos sos museos en distintos partes del mundu. La más recién foi la inspirada nel vestuariu de la cantante'l [[MTV Video Music Awards 2008]] onde ganó tres estatuilla.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4638432/Britney-Spears-comeback-waxwork-unveiled-at-Madame-Tussauds.html/Estatua|títulu=de Britney Spears en Madamme Tussauds.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4638432/Britney-Spears-comeback-waxwork-unveiled-at-Madame-Tussauds.html/Estatua |fechaarchivu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; L'artista Daniel Edwards creó una escultura de Britney Spears desnuda dando a lluz al so primer fíu Sean Preston. La escultura foi nomada &quot;Monument to Pro-Life: The Birth of Sean Preston&quot; &lt;small&gt;&quot;Monumentu al Pro-Vida: La Nacencia de Sean Preston&quot;&lt;/small&gt;.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://defamer.com/hollywood/britney-spears/britney-spears-the-last-thing-youll-ever-see-162638.php|títulu=Estatua de Britney en discutiniu }}&lt;/ref&gt; Britney Spears foi asonsañada na película ''[[Stewie Griffin: La historia enxamás contada]]''&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt0385690/plotsummary|títulu=Referencies en Family Guy|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt; la cual foi llanzada en 2005 en DVD. Tamién foi asonsañada na serie de televisión animada ''[[The Fairly OddParents]]'', col nome de ''Britney Britney'', que se paez y actúa como Spears. Tamién foi asonsañada na película de &quot;Meet the Spartans&quot; que se llanzó en [[2008]].

La serie de televisión animada ''[[South Park]]'' tresmitió en 2008 un episodiu llamáu «[[Britney's New Look|El Nuevu Look de Britney]]», que fizo referencies a los problemes de la cantante nesi entós. Nel episodiu, Spears comete suicidiu, yá que se pon una escopeta na boca y dispara.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=8446b763-1963-43cd-960f-6b6ade2f00c4|títulu=Britney Spears en South Park }}&lt;/ref&gt; Pero Spears nun muerre nel disparu (sobrevive, pero ensin la metá de la so cabeza, y el so celebru perdíu) y trata de retornar a la música nos [[MTV Video Music Awards]] con bien males crítiques.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=8446b763-1963-43cd-960f-6b6ade2f00c4|títulu=Britney Spears recibe males crítiques MTV }}&lt;/ref&gt; Enantes, Spears yá fuera referenciada en dos episodios, unu en 2003 y l'otru en 2004.

Jenn Harris va faer el papel de Britney na obra [[Broadway|off-Broadway]] nel teatru Ace of Clubes na ciudá de [[Nueva York]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=8446b763-1963-43cd-960f-6b6ade2f00c4|títulu=obra de off-Broadway atayar por momentu }}&lt;/ref&gt; Pero por cuenta de problemes d'últimu minutu, el show foi retardáu pal iviernu de 2008, la fecha orixinal yera pal [[11 de mayu]] de [[2008]].

Spears foi declarada un iconu del pop dende los entamos de la so carrera como solista, amás anguaño foi nomada una de les 3 meyores cantantes del xéneru pop llogrando asina'l puestu númberu 2 d'ésti, y foi Madonna quien llogró'l puestu númberu unu.

Nel añu 2010, Britney Spears foi escoyida como la cantante femenina más sexy de tolos tiempos polos llectores de la revista ''[[Billboard]]''&lt;ref name=&quot;Billboard-PopsSexiestStars&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/features/poll-results-pop-s-sexiest-stars-1004067018.story#/features/poll-results-pop-s-sexiest-stars-1004067018.story|títulu=Poll Results: Pop's Sexiest Stars|editorial=''[[Billboard]]''|idioma=inglés|fecha=11 de febreru de 2010|fechaaccesu=11 de marzu de 2010}}&lt;/ref&gt; en recibiendo más del doble de los votos del segundu llugar llográu por [[Beyoncé]]. Nel mesmu añu volvió convertise na cara publicitaria de la marca ''Candie's'', pa la que diseñó la so propia llinia de ropa.

[[Ficheru:Britney's pink cowboy hat, HRC Chicago.jpg|thumb|Sombreru rosa utilizáu por Spears, exhibíu en HRC Chicago.]]
El 28 de setiembre de 2010, la cadena de televisión per cable [[Fox Broadcasting Company|Fox]], tresmitió'l segundu capítulu de la segunda temporada de la serie de televisión ''[[Glee]]'', tituláu «[[Britney/Brittany (Glee)|Britney/Brittany]]». Ésti, un tributu a Britney Spears, rexistró 13,3 millones d'espectadores, récor d'audiencia n'Estaos Xuníos y superó inclusive al episodiu tributo que la serie fixo a Madonna.&lt;ref name=&quot;Billboard-GleeMakeA&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/column/viralvideos/glee-britney-spears-make-a-sexy-pairing-1004117405.story|títulu=&amp;#39;Glee,' Britney Spears Make a Sexy Pairing|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Monica|apellíu=Ferrera|idioma=inglés|fecha=29 de setiembre de 2010|fechaaccesu=29 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Billboard-GleeEpisodeHits&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/britney-spears-glee-episode-hits-series-1004117412.story?tag=hpfeed|títulu=Britney Spears' 'Glee' Episode Hits Series High|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Monica|apellíu=Ferrera|idioma=inglés|fecha=29 de setiembre de 2010|fechaaccesu=29 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt; Tres ello, Glee Cast superó a la banda [[The Beatles]], al rexistrar más ingresos qu'ésta na [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Esto últimu, dempués de que les versiones de Glee Cast de los 5 senciellos de Britney Spears interpretaos nel capítulu, ingresaren la selmana del 16 d'ochobre de 2010 a la ''Billboard'' Hot 100. Pela so parte, la versión de &quot;[[Toxic]]&quot; de Glee Cast alzóse como la más esitosa de toes elles, dempués de vender 109.000 descargues dixitales na so primer selmana n'Estaos Xuníos, que entós fixéron-y debutar na posición Nᵘ16 de la ''Billboard'' Hot 100, colo que rexistró'l meyor debú de dicha selmana nel ranking.&lt;ref name=&quot;Billboard-GleeCastBreaks&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/news/bruno-mars-makes-it-three-weeks-atop-hot-1004119736.story?tag=hpfeed#/news/glee-cast-breaks-beatles-hot-100-record-1004119199.story|títulu=&amp;#39;Glee' Cast Breaks Beatles' Hot 100 Record|editorial=''[[Billboard]]''|nome=Gary|apellíu=Trust|idioma=inglés|fecha=6 d'ochobre de 2010|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010}}&lt;/ref&gt;

Nel añu 2011, el periodista James Montgomery, de [[MTV]], publicó un artículu tituláu «Britney Spears: The Origin Of The Super-Pop Species». Nél catalogó a artistes como [[Lady Gaga]] y [[Katy Perry]] como derivaes diverses y afondaes de Britney Spears, a quien citó como l'orixe» de toles estrelles pop» contemporánees.&lt;ref name=&quot;MTV-TheOriginOfTheSuperPopSpecies&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1661405/britney-spears-femme-fatale.jhtml|títulu=Britney Spears: The Origin Of The Super-Pop Species|editorial=[[MTV]]|nome=James|apellíu=Montgomery|idioma=inglés|fecha=6 d'abril de 2011|fechaaccesu=1 d'agostu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110612200702/http://www.mtv.com/news/articles/1661405/britney-spears-femme-fatale.jhtml|fechaarchivu=2011-06-12}}&lt;/ref&gt; Nel mesmu añu, la periodista Jocelyn Vena publicó un artículu aludiendo a delles de toles artistes pop coles que Britney Spears foi andada a la tema pelos medios mientres la so carrera, incluyendo a [[Christina Aguilera]] y [[Lady Gaga]]. Al respeutu, especialistes de la industria sostuvieron que se sentía como si diches artistes tuvieren rivalidá con Spears, pero non ella coles aludíes, pos, quiera que non, «siempres permaneció nel visu».&lt;ref name=&quot;MTV-PopRivalries&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1655803/britney-spears-rivalries.jhtml|títulu=Britney Spears' Pop Rivalries, From Christina Aguilera To Lady Gaga|editorial=[[MTV]]|nome=Jocelyn|apellíu=Vena|idioma=inglés|fecha=12 de xineru de 2011|fechaaccesu=1 d'agostu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140403213219/http://www.mtv.com/news/articles/1655803/britney-spears-rivalries.jhtml|fechaarchivu=2014-04-03}}&lt;/ref&gt; Un artículu similar, publicó ''Vibe''.&lt;ref name=&quot;vibe-TheCuriousCaseOfBritneySpears&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vibe.com/content/curious-case-britney-spears-5-reasons-why-princess-pop-rules-0|títulu=The Curious Case Of Britney Spears: 5 Reasons Why The Princess of Pop Rules|editorial=[[Vibe]]|idioma=inglés|fecha=11 de febreru de 2011|fechaaccesu=14 d'agostu de 2011}}&lt;/ref&gt;

== Productos ==
El [[9 de mayu]] de 2000 llanza'l so primer llibru llamáu ''Britney Spears Heart to Heart'' que foi co-escritu pola so madre, Lynne Spears. Básase principalmente en redol a la fama de Spears, los sos antecedentes, y la familia. Coles mesmes, les carauterístiques nunca antes vistes, docenes de semeyes, actuaciones, apaiciones en premios y muncho más. Foi nomáu best-seller en 2000 pol [[New York Times]].En 2001 llanzó'l so videoxuegu tituláu &quot;Britney's Dance Beat&quot; pa les consoles Playstation 2, Game Boy Advance y PC. El so segundu llibru llamáu ''A Mother's Gift'', que tamién foi co-escritu pola so madre, Lynne Spears. La historia ye alrodiu de una neña de 14 años d'edá, llamada Holly Faye d'un pequeñu pueblu en [[Mississippi]]. Ella acepta una beca como estudiante na esclusiva Escuela Haverty d'Artes Escéniques. Del llibru fíxose más tarde una [[película]] pa televisión na cadena [[American Broadcasting Company|ABC]] llamada Brave New Girl, sicasí, la historia foi camudada drásticamente, el [[New York Times]] nomar best seller. ''Stages'' foi llanzáu como tercer llibru de Britney xunto con un DVD sobre la so xira, [[Dream Within a Dream Tour]]. El llibru foi publicáu en [[2002]]. El llibru suministrar con un DVD qu'amuesa a la intérprete 3 díes en [[Méxicu]]. El tipu de cine documental, amuesa a la so llegada a [[Méxicu]], a una conferencia de prensa onde se niega falar de la so vida privada tamién del so últimu conciertu, que foi canceláu debíu al mal tiempu, como los primeros dos llibros ''Stages'' llogró ser nomáu best-seller pol [[New York Times]].

[[Ficheru:Curious.jpg|right|thumb|180px|Envase del arume Curious]]
En 2004 poner a la venta'l so primer arume que lleva por nome ''Curious'',&lt;ref name=&quot;MTV-FTR-14-06-2004&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1488403/olsen-twins-hit-milestone.jhtml|títulu=For The Record: Quick News On The Olsen Twins, Usher, Britney Spears, The Pixies, Avril Lavigne, Modest Mouse &amp; More|editorial=[[MTV]]|idioma=inglés|fecha=14 de xunu de 2004|fechaaccesu=2 de xunu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131104015852/http://www.mtv.com/news/articles/1488403/olsen-twins-hit-milestone.jhtml|fechaarchivu=2013-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MTV-FTR-06-08-2004&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1490023/american-idol-wannabes-turn-out-droves.jhtml|títulu=For The Record: Quick News On Britney Spears, 'American Idol,' String Cheese Incident, Wilco, Nikka Mariña &amp; More|editorial=[[MTV]]|idioma=inglés|fecha=6 d'agostu de 2004|fechaaccesu=2 de xunu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120209135758/http://www.mtv.com/news/articles/1490023/american-idol-wannabes-turn-out-droves.jhtml|fechaarchivu=2012-02-09}}&lt;/ref&gt; que rexistró ventes de más de cien millones de [[Dólar d'Estaos Xuníos|dólares]] acordies con el sitiu web BrandWeek.com.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1001097487|títulu=Britney lanzó sus primeras fragancias|fechaaccesu=2 d'abril de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060224145145/http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1001097487|fechaarchivu=2006-02-24}}&lt;/ref&gt; Un añu más tarde, entamóse la campaña publicitaria del llanzamientu de la que se convertiría nel so segundu arume, que lleva por nome ''Fantasy'', el anunciu de televisión tien como banda sonora'l cantar ''Breathe on Me'' del so cuartu álbum d'estudiu ''[[In the Zone]]''. Finalmente dempués de dos años d'esitosos arumes, nel mes d'[[abril]] de [[2006]] el so tercer arume ''In Control'' foi puesta a la venta nes principales tiendes departamentales de los [[Estaos Xuníos]] y [[Europa]]. Según declaraciones de la mesma Britney, la so más recién esencia defínese como la ximielga de ''Curious''.

El día 22 de payares de 2006, confirmó na so páxina d'arumes, que llueu saldría a la venta la nueva esencia llamada ''Midnight Fantasy'', esti nome rompió col rumor de que'l nuevu álbum de Britney Spears llamar de la mesma manera. L'envase del arume ye igual al de Fantasy namás qu'en color azul, y la semeya promocional que se dio a conocer na páxina ta nuna nueche de lluna lloviendo. En [[2007]], Spears sacó al mercáu'l so quintu arume, llamada ''[[Believe (arume)|Believe]]''. La publicidá d'esti arume foi bastante polémica, yá que amosaba a Spears más espodada y bella que nunca, siendo que pocos díes dempués amosóse a una Britney con un pocu de sobrepesu. Por esto, munchos dixeron que la muyer de la publicidá nun yera Britney. En xineru de 2008, cerca del Día de San Valentín, poner a la venta ''Curious Heart'' col eslogan &quot;¿El to yá atopasti'l tuyu?&quot;, l'envase de ''Curious Heart'' ye una combinación única col arume ''Curious'' orixinal. Por ser una edición especial pa coleicionistes, l'arume foi llanzada n'Estaos Xuníos en tiendes escoyíes como Macy's, Belk y Ulta.&lt;ref name=&quot;heybritneyalbum_1&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.heybritneyalbum.com/web/britney/arumes.htm|títulu=http://www.heybritneyalbum.com/web/britney/arumes.htm|fechaaccesu=2 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt;

Nel añu [[2009]] sacó a la venta dos fragancia: ''Hidden Fantasy'', un arume floral gourmand, que se caracteriza poles notes de mandarina, flor de naranxa, jazmin de Sambac, vainilla, sándalu y cereza. &quot;La inspiración orixinal pa esti arume vien del amor de Britney por florales blancos, vainilla y deliciosos postres,&quot; dixo'l creador Rodrigo-Flores Roux, y ''Circus Fantasy''. Foi'l primer arume que la empresa Elizabeth Arden creó específicamente pal álbum d'un artista. ''Circus Fantasy'', cuartu arume en llevar el nome Fantasy, llegó al mercáu en setiembre de 2009.&lt;ref name=&quot;heybritneyalbum_1&quot;/&gt;

En setiembre de 2010 ''Radiance'' ye llanzada al mercáu con arume de frutos monteses y de pétalos de flores, amás de toques de xazmín. Foi promocionada nun videu musical de la cantante ([[Hold It Against Me]]) siendo bien criticada pol usu de la [[publicidá per allugamientu]]. En 2011, llanzó ''Cosmic Radiance'', una reedición del arume qu'entemez nuevos arumes, como tamién un nuevu diseñu.&lt;ref name=&quot;heybritneyalbum_1&quot;/&gt;

En 2013, llanzó'l so arume &quot;Anniversary Edition&quot; de &quot;Fantasy&quot;, un arume que celebraba los 10 años del primer llanzamientu del arume &quot;Fantasy&quot; y estimando a los sos fans por siguir sofitándola. En 2014 y en plenu apoxéu del so espectáculu en [[Las Vegas]], Britney llanzó dos fragancia coles mesmes &quot;Fantasy: Naughter/Nice Remix&quot;. Dos fragancia de la llinia fantasy, con una nueva evolución. En xunetu del 2014, llanzó'l so arume &quot;Stage Edition Fantasy&quot;, de la llinia &quot;Fantasy&quot;, onde representaba'l so carauterísticu bote con un diseñu inspiráu na presentación del 2001 &quot;I'm Slave 4O&quot; nos premios MTV onde Britney actuaba xunto a una culiebra, convirtiendo esa escena nun clásicu inolvidable de la cultura pop. En 2014, llanzó'l so arume &quot;Rocker Femme&quot; de la llinia &quot;Fantasy&quot;, a manera de promoción grabó un spot onde ella mesma lo anunciaba. Más palantre llanzó'l so nuevu arume a manera de promoción cola so llinia de llencería &quot;Intimate&quot; llamáu &quot;Intimate Fantasy&quot;, onde tamién rodó un spot de la llinia de llencería, y con un diseñu en blancu. N'avientu de 2015 Spears llanzó un arume d'edición llindada de la llinia ''Fantasy''. Inspirada na so islla favorita, Hawaii. ''Maui Fantasy''.

En mayu del 2016, Britney Spears llanzó'l so primer videoxuegu pa dispositivos móviles tituláu ''&quot;Britney Spears: American Dream&quot;'', nel [[App Store]] y [[Google Play]], siendo un ésitu na llista de descargues ocupando'l top 20 nos sos primeros díes de descargues. Nun ye la primer vegada que Spears participa nel mundu de los videoxuegos, nel 2001 yá lo fixo pa les consoles de xeneración d'aquella dómina col xuegu tituláu &quot;Britney's Dance Beat&quot;. Esti xuegu sigue la llinia de los xuegos de celebrities de Glu Mobile (responsables de xuegos de Kim Kardashian o Katy Perry), consiste en create un avatar, y lluchar por escorrer el suañu de ser cantante.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7377388/britney-spears-american-dream-mobile-video-game |títulu=Britney Spears Helps You Chase the 'American Dream' in New Mobile Game|website=Billboard|idioma=inglés|fechaaccesu=18 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; El 17 de xunu de 2016 Spears anunció al públicu'l llanzamientu del so arume númberu 20, ''Private Show'', el cuál fai concordanza col cantar del mesmu nome incluyida nel so más recién álbum d'estudiu, [[Glory (álbum)|Glory]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu1=Willis |nome1=Jackie |títulu=Britney Spears Unveils Her 20th Arume 'Private Show,' Scent Inspired in Part by Singer's Love of Iced Coffee |url=http://www.etonline.com/news/191305_britney_spears_unveils_her_20th_arume_private_show/ |fechaaccesu=17 de xunu de 2016 |work=[[Entertainment Tonight]] |publicación=[[CBS Television Distribution]] |fecha=17 de xunu de 2016 |ubicación=United States }}&lt;/ref&gt;

== Vida privada ==
El términu de la so rellación sentimental col cantante [[Justin Timberlake]] causó una gran movición nos medios de comunicación en marzu de 2002,&lt;ref name=&quot;Billboard-BB-JustinTimberlakeOnBritneySpears&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/#/news/billboard-bits-justin-timberlake-on-britney-1005212202.story|títulu=Billboard Bits: Justin Timberlake On Britney Spears, Bjork Releases Details of iPad Album|editorial=''[[Billboard]]''|idioma=inglés|fecha=1 de xunu de 2011|fechaaccesu=1 de xunu de 2011}}&lt;/ref&gt; sicasí y arrodiaos de munchos rumores d'infidelidá, nengunu de los dos especificó la razón de la separación.&lt;ref&gt;[[Infobae]], ''[http://www.infobae.com/notas/nota.php?Idx=338677&amp;IdxSeccion=1 Antiguu amor de Britney sale al rescate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121027103153/http://www.infobae.com/notas/nota.php?Idx=338677&amp;IdxSeccion=1 |date=2012-10-27 }}''&lt;/ref&gt; Cuando Justin llanzó'l senciellu &quot;[[Cry M'a River (cantar de Justin Timberlake)|Cry M'a River]]&quot; en 2003, especulóse que la lletra del cantar tenía rellación direuta cola so separación con Britney y una supuesta infidelidá per parte d'ésta. La versión cobró importancia al estrenase'l videu musical del cantar, yá que apaecía un murniu Justin, acompañáu d'una muyer rubia, bien similar a Britney, nun ambiente lluvioso y murnio.

Con al respective de la enigmática [[virxinidá]] de Spears, tou quedó claro cuando Timberlake concedió-y una entrevista a [[Barbara Walters]] en payares de [[2002]], onde aseguró qu'él fuera'l primer home de Britney.&lt;ref&gt;Emol, especial de Britney Spears, ''[http://www.emol.com/especiales/britney_spears_06/historia_00.htm Xugando a ser grande]''&lt;/ref&gt; N'agostu de 2003, Spears fixo los sos descargos na revista ''W'', esclariando: ''&quot;Solo chéme con una persona en tola mio vida. Foi al cabu de dos años d'empezar la mio rellación con Justin. Yo pensé qu'él yera l'escoyíu, pero equivoquéme. Nunca pensé que diría a lo de Bárbara Walters pa traicioname&quot;''.&lt;ref&gt;Terra, ''[http://www.terra.com.ar/canales/musica/72/72888.html Britney Spears: nenguna virxe]'', 8 de xunetu de 2003.&lt;/ref&gt; Meses más tarde, cuando ella promocionaba'l so álbum ''[[In the Zone]]'' nel programa especial de MTV, ''In the zone and out all night'', suxirió que'l pene de Timberlake tenía un amenorgáu tamañu, non como los medios de comunicación creíen.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/celebrity/news/daily-gossip/2003/031119--just-in-timberlake.aspx|títulu=Britney says Justin is lacking in size down below|fechaaccesu=4 de marzu de 2009|autor=''[[Glamour (revista)|Glamour]]''|fecha=19 de payares de 2003|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:BSFFT15.jpg|thumb|190px|Spears interpretando «[[Piece of Me]]» en 2011, mesmu que rellata segmentos de la so vida personal y de los destacaos problemes llograos pelos medios de comunicación.]]
El 3 de xineru de 2004, Spears casar en Las Vegas con Jason Allen Alexander, un vieyu amigu de tola vida. La boda tuvo llugar na Little White Wedding Chapel. Sicasí, 55 hores más tarde, la pareya anuló'l so matrimoniu. Munches fontes afirmen que Spears y Jason inxirieren bébores alcohóliques mientres aquella nueche, polo que nun yeren conscientes de lo que faíen.

Spears casóse col baillarín [[Kevin Federline]] el 18 de setiembre de 2004 en Los Angeles, California, del que pidió'l divorciu en payares de 2006, el procesu de divorciu terminó a mediaos de 2007. La llexitimidá de la boda foi criticada. Un representante del condáu de Los Angeles confirmó que la pareya rexistrara la so llicencia matrimonial dientro de diez díes tres la fecha de la ceremonia y que taben llegalmente casaos. 

Spears anunció na so páxina web n'abril de 2005 que taba embarazada del so maríu, Kevin. El 14 de setiembre de 2005, la cantante dio a lluz al so primer fíu, Sean Preston.

Darréu, en mayu de 2005 foi emitíu pola canal UPN la so reality show, nel que los sos siguidores pudieron ser testigos de cómo conoció a Kevin Federline y finalmente casáronse. Dichu reality lleva'l títulu Britney and Kevin: Chaotic, utilizando'l eslogan Can you handle our truth? (¿puedes soportar la nuesa realidá?). El programa cunta con 6 episodios, el primeru y el postreru de 1 hora y los demás de media hora cada unu. 

El so segundu fíu, Jayden James, nació'l 12 de setiembre de 2006 en [[Los Angeles]] por aciu una cesárea, pesando alredor de tres kilos. La cantante, tuvo acompañada pola so madre, Lynne Spears; y la so hermana, [[Jamie Lynn Spears]]. Amás, tamién tuvo al so llau'l so maríu.&lt;ref name=&quot;Britney Spears da a lluz al so segundu fíu&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.lavanguardia.es/premium/publica/publica?COMPID=51282948082&amp;ID_PAGINA=22088&amp;ID_FORMATO=9&amp;turbourl=false|títulu=Britney Spears da a lluz al so segundu fíu|editorial=BritneySpears.com|fecha=13 de Setiembre d y2006|idioma=inglés|fechaaccesu=10 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt;

Spears atopábase entamando la so boda col so comprometíu y exrepresentante, Jason Trawick, sicasí anularon el so compromisu en xineru de 2013.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://entretenimiento.univision.com/chismes/noticias/article/2013-01-14/britney-spears-prohibe-a-jason|títulu=Britney Spears terminó con Jason Trawick y prohíbe-y falar de la so rellación editorial=Univision.com|fecha=14 de xineru de 2013|fechaaccesu=2 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; A pocos meses de terminar la so rellación, la intérprete empecipió un novialgu con David Lucado, anque n'agostu de 2014 anuncióse que remataren tres 18 meses xuntos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://notiespectaculos.info/britney-spears-termina-el so-relacion-con-david-lucado/|títulu=Britney Spears termina la so rellación con David Lucado|fechaaccesu=30 d'agostu de 2014|apellíu=Perez Ruiz|nome=Tania A.|fecha=29 d'agostu de 2014|obra=Noticies d'Espectáculos}}&lt;/ref&gt;

=== Problemes personales ===
Al términu de la promoción del so cuartu álbum d'estudiu, ''[[In the Zone]]'' y tres el llanzamientu d'un álbum recopilatorio en 2004, y dempués d'empecipiar una rellación, comprometese y finalmente casase col baillarín [[Kevin Federline]], tou esto nun periodu inferior a seis meses, la vida personal de Spears tresformar nun blancu bien demandáu de la [[prensa rosa]] y los ''[[paparazzi]]''. Por eses feches, la vida y cada unu de los movimientos de Spears yá yeren siguíos dende los sos entamos, y a partir del anunciu de la so separación de Federline a fines de 2006 asocedióse una intensa ofensiva mediática que llevó a la cantante a tresformase radicalmente, lo que la llevó inclusive a perder la custodia de los sos dos fíos a mediaos de 2007.&lt;ref name=&quot;Britney oficializa_1&quot;/&gt; Pero tampoco ayudó qu'en 2007 anunciárase que la so hermana menor [[Jamie Lynn Spears]], quedara embarazada a la temprana edá de 16 años.

El 2007 foi declaráu l'añu de Britney Spears, polos sos interminables problemes personales (salíes nocherniegues insanes, desdexada apariencia personal, consumu y abusu de sustancies nocives, entrada y salida de clíniques de rehabilitación, perda de la custodia de los sos fíos, problemes familiares y tutela mesma concedida al so padre). La so presentación nos [[MTV Video Music Awards]] d'[[MTV Video Music Awards 2007|esi mesmu añu]], la única na que llogró promocionar [[Blackout (álbum de Britney Spears)|el so quintu álbum d'estudiu]], demostró qué los sos problemes personales tamién se vieron reflexaos na so carrera.

{{cita|Creo que casé poles razones equivocaes. En llugar de siguir el mio corazón y faer daqué que me fixera realmente feliz. Solamente facer porque...pola idea del matrimoniu y toes eses coses.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sfgate.com/cgi-binblogssfgate/detail?blogid=7&amp;entry_id=32809|títulu=SFGate: Daily Dish : Spears: 'I Married For The Wrong Reasons' &lt;!--Xeneráu por Muriu Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantiya--&gt;|fechaaccesu=2009}}&lt;/ref&gt;|Britney Spears, payares de 2008.}}

== Discografía ==
{{AP|Discografía de Britney Spears|l1=Discografía de Britney Spears}}

{{columnes}}
'''Álbumes d'estudiu''' 
* ''[[...Baby One More Time]]'' (1999)
* ''[[Oops!... I Did It Again]]'' (2000)
* ''[[Britney (álbum)|Britney]]'' (2001)
* ''[[In the Zone]]'' (2003)
* ''[[Blackout (álbum de Britney Spears)|Blackout]]'' (2007)
* ''[[Circus (álbum de Britney Spears)|Circus]]'' (2008)
* ''[[Femme Fatale (álbum de Britney Spears)|Femme Fatale]]'' (2011)
* ''[[Britney Jean]]'' (2013)
* ''[[Glory (álbum)|Glory]]'' (2016)
{{final columnes}}

== Xires musicales ==
{{AP|Xires musicales de Britney Spears}}

'''Xires'''
* 1999: [[Hair Zone Mall Tour]]
* 1999-2000: [[...Baby One More Time Tour]]
* 2000: [[Crazy 2K Tour]] 
* 2000: [[2000 Promotional Showcase Tour]]
* 2000-2001: [[Oops!... I Did It Again Tour]]
* 2001-2002: [[Dream Within a Dream Tour]]
* 2004: [[The Onyx Hotel Tour]]
* 2007: [[The M+M's Tour]]
* 2009: [[The Circus Starring: Britney Spears]] 
* 2011: [[Femme Fatale Tour]]
* 2017: [[Britney: Live In Concert]]

'''Residencies'''
* 2013-2017: [[Britney: Piece of Me]]

== Filmografía ==
{{desactualizáu}}
{{AP|Filmografía de Britney Spears}}

== Premios y nomamientos ==
{{desactualizáu}}
{{AP|Premios y nominaciones de Britney Spears}}

== Ver tamién ==
* [[Cantares inéditos de Britney Spears]]
* [[Artistes musicales con mayores ventes]]
* [[Artistes qu'algamaron el númberu unu nel Billboard Hot 100]]

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
{{wikiquote}}
*{{IMDb nome|0005453}}
* [http://www.britneyspears.com/ Sitiu web oficial de Britney Spears y blogue]
* [http://www.britney.com/ Britney.com: videos, cantares, semeyes y más] 
* {{facebook|britneyspears}}
* {{twitter|britneyspears}} 
* {{instagram|britneyspears}} 
* {{spotify|26dSoYclwsYLMAKD3tpOr4}}
* [http://www.nndb.com/people/049/000022980/ Ficha] na [[NNDB]]

{{NF|1981||Spears, Britney}}

{{Tradubot|Britney Spears}}
[[Categoría:Cantantes de pop d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés]]
[[Categoría:Cantantes de Luisiana]]
[[Categoría:Baillarinos y baillarines d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Empresarios y empresaries d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Grammy]]
[[Categoría:Paséu de la Fama de Hollywood]]</text>
      <sha1>hp4zsjwkm5dnwywf9e3y8qizgbt6llo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citoplasma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95568</id>
    <revision>
      <id>4510082</id>
      <parentid>4471828</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T09:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31521" sha1="a2davv4og98uiimfgydca1xzcqokss5" xml:space="preserve">{{Ficha d'anatomía |
Nome= Citoplasma |
Imaxe= Biological cell.svg
| Anchu= 300px
| Pie= Dibuxo esquemáticu d'una [[célula]] eucariota colos sos respeutivos [[orgánulos]]:
{{llista de columnes|2|
1. [[Nucléolo]]&lt;br /&gt;
2. [[Nucleu celular]]&lt;br /&gt;
3. [[Ribosoma]]&lt;br /&gt;
4. [[Vesícula (bioloxía celular)|Visícules de secreción]]&lt;br /&gt;
5. [[Retículo endoplasmático rugoso]]&lt;br /&gt;
6. [[Aparatu de Golgi]]&lt;br /&gt;
7. [[Citoesqueleto]]&lt;br /&gt;
8. [[Retículo endoplasmático llisu]]&lt;br /&gt;
9. [[Mitocondria]]&lt;br /&gt;
10. [[Vacuola]]&lt;br /&gt;
11. '''Citoplasma'''&lt;br /&gt;
12. [[Lisosoma]]&lt;br /&gt;
13. [[Centríolo]]}}----
| Imaxe2= 
| Anchu2= 
| Pie2= 
| Llatín= Cytoplasma
| TH= H1.00.01.0.00004
| Sistema=
| Precursor=
| Sinónimos=
| TemaGray= 
| PáginaGray= 
| NombreMesh= Cytoplasm
}}
El '''citoplasma''' ye la parte del [[protoplasma]] que, nuna [[célula eucariota]], atopar ente'l [[nucleu celular]] y la [[membrana plasmática]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.wordreference.com/definicion/citoplasma |títulu=citoplasma |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |fecha=2005 |obra= |editorial=WordReference |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171015024944/http://www.wordreference.com/definicion/citoplasma |fechaarchivu=2017-10-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.definicion.org/citoplasma |títulu=Definición de citoplasma |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |editorial=definición.org |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070928061116/http://www.definicion.org/citoplasma |fechaarchivu=2007-09-28 }}&lt;/ref&gt; Consiste nuna [[Coloide|dispersión coloidal]] bien fina d'aspeutu granulientu, el [[citosol]] o hialoplasma, y nuna diversidá d'[[orgánulo|orgánulos celulares]] que desempeñen distintes funciones.

La so función ye allugar los orgánulos celulares y contribuyir al movimientu d'estos. El citosol ye la sede de munchos de los procesos [[metabolismu|metabólicos]] que se dan nes célules.

La citoplasma estremar n'ocasiones nuna rexón esterna xelatinosa, cercana a la membrana, ya implicada nel movimientu celular, que se denomina [[ectoplasma]]; y una parte interna más fluyida que recibe'l nome d'[[endoplasma]] y onde s'atopen la mayoría de los orgánulos.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ambiente-ecologico.com/ediciones/diccionarioEcologico/diccionarioEcologico.php3?lletra=Y&amp;numbero=01&amp;rangu=ECESIS_-_ELECTROMIOGRAMA 
|títulu=Letra Y |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |obra=Diccionariu Ecolóxicu |editorial=Ambiente Ecolóxico}} ISSN 1668-3358&lt;/ref&gt; La citoplasma atópase nes [[célules procariotas]] según nos eucariotes y nél atopen dellos nutrientes que llograron travesar la membrana plasmática, llegando d'esta forma a los orgánulos de la célula.

La citoplasma de les célules eucariotes ta subdividíu por una rede de membranes ([[retículo endoplasmático llisu]] y [[retículo endoplasmático rugoso]]) que sirven como superficie de trabayu pa munches de les sos actividaes [[bioquímica|bioquímiques]].

El [[retículo endoplasmático rugoso]] ta presente en toles célules eucariotes (inesistente nes [[procariota|procariotes]])&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.monografias.com/trabayos14/paré-celular/paré-celular.shtml|títulu=Membrana citoplasmática|fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007|autor=|enllaceautor=|apellíu=Osorio|nome=Mario Andrés|fecha=|idioma=|editorial=monografias.com|obra=}}&lt;/ref&gt; y predomina naquelles que fabriquen grandes cantidaes de [[proteína|proteínes]] pa esportar. Ye continuu cola membrana esterna de la [[envoltura nuclear]], que tamién tien [[ribosoma|ribosomes]] xuntaos.

== Citoesqueleto ==
{{AP|Citoesqueleto}}
Na citoplasma esiste una rede de [[filamentos]] proteicos del nucleu que-y confieren forma y organización interna a la célula y locadias dexen el so movimientu.&lt;ref name=educa /&gt; A estos filamentos denominar [[citoesqueleto]], en poques pallabres ye una rede d'elementos fibrosos, que brinden soporte y forma a la célula y dexar dirixir el movimientu. Esisten dellos tipos de filamentos:
* [[filamentu]] o filamentos d'[[actina]], típicos de les célules musculares.
* [[Microtúbulo]], qu'apaecen esvalixaos nel hialoplasma o formen estructures más complexes, como'l [[fusu acromáticu]].
* [[Filamentu entemediu|Filamentos entemedios]] como los filamentos de [[queratina]] típicos de les [[epidermis|célules epidérmiques]].

De la mesma, estes estructures caltienen una rellación coles [[proteína|proteínes]], y anicien otres estructures más complexes y estables. Coles mesmes, son responsables del movimientu [[citoloxía|citolóxicu]].

[[Ficheru:MEF microfilaments.jpg|thumb|Citoesqueleto de [[fibroblastu|fibroblastos]] del [[embrión]] d'un mure.]]

== Citosol ==
{{AP|Citosol}}
El mediu intracelular ta formáu por una solución líquida denomada hialoplasma o [[citosol]]. Los orgánulos tán conteníos nuna [[matriz citoplasmática]]. Esta matriz ye la denomada citosol o hialoplasma. Ye un material aguaciento que ye una solución o suspensión de [[biomolécula|biomolécules]] vitales celulares. Munchos procesos bioquímicos, incluyendo la [[glucólisis]], asoceden nel citosol.

Nuna célula eucariota, puede ocupar ente un 50&amp;nbsp;% a un 80&amp;nbsp;% del volume de la célula. Ta compuestu aproximao d'un 70&amp;nbsp;% d'[[agua]] ente que'l restu de los sos componentes son [[molécula|molécules]] que formen una disolución coloidal. Estes molécules suelen ser [[macromolécula|macromolécules]].

Al ser un líquidu aguaciento, el citosol escarez de forma o estructura estables, magar, transitoriamente, puede adquirir dos tipos de formes:
* Una forma con consistencia de [[xel]]
* El [[coloide|tao sol]], de consistencia fluyida.

Los cambeos na forma del citosol deber a les necesidaes temporales de la célula con respectu al [[metabolismu]], y xuega un importante papel na [[Tresporte celular|locomoción celular]].&lt;ref name=educa /&gt;

== Orgánulos ==
{{AP|Orgánulo}}
La citoplasma componer de orgánulos (o «organelos») con distintes funciones. Ente los orgánulos más importantes atópense los [[ribosomas]], les [[vacuola|vacuoles]] y [[mitocondria|mitocondries]]. Cada orgánulo tien una función específica na célula y na citoplasma. La citoplasma tien una parte del [[xenoma]] del [[ser vivu|organismu]]. A pesar de que la mayor parte atopar nel [[Nucleu celular|nucleu]], dellos orgánulos, ente ellos les mitocondrias o los [[cloroplastu|cloroplastos]], tienen una cierta cantidá d'[[ADN]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://fai.unne.edu.ar/biologia/genetica/extranuclear.htm |títulu=El xenoma extranuclear |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |autor=J.S. Raisman y Ana M. González |obra=Hipertestos del Área de Bioloxía editorial=Facultá de Agroindustrias |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071020090744/http://fai.unne.edu.ar/biologia/genetica/extranuclear.htm |fechaarchivu=20 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://soko.com.ar/Biologia/celula/Cloroplastos.htm |títulu=Cloroplasto |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |obra=Bioloxía |editorial=soko.com.ar |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100715230034/http://soko.com.ar/Biologia/celula/Cloroplastos.htm |fechaarchivu=2010-07-15 }}&lt;/ref&gt;

=== Ribosomas ===
[[Ficheru:Ribosome structure svg.svg|thumb|210px|Estructura d'un ribosoma. Les subunidades mayor (1) y menor (2) tán xuníes.]]
{{AP|Ribosoma}}
Los ribosomas son [[gránulu|gránulos]] citoplasmáticos atopaos en toles célules, y miden alredor de 20 [[nm]]. Son portadores, amás, d'[[ARN ribosómico]].

La síntesis de proteínes tien llugar nos ribosomas de la citoplasma.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.monografias.com/trabayos/sinteproteinas/sinteproteinas.shtml |títulu=Síntesis de proteínes |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |nome=Guillermo |apellíu=Becco |editorial=monografias.com }}&lt;/ref&gt; Los [[ARN mensaxeru]]s (ARNm) y los [[ARN de tresferencia]] (ARNt) sintetizar nel [[nucleu celular|nucleu]], y depués tresmítense a la citoplasma como molécules independientes. El [[ARN ribosómico]] (ARNr) entra na citoplasma en forma d'una subunidad ribosomal. Puesto que esisten dos tipos de subunidades, nel citoplasma xunen les dos subunidades con molécules ARNm pa formar ribosomas completos activos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.monografias.com/trabayos10/estrucel/estrucel.shtml |títulu=Estructura y función celular |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |nome=Juan Sebastián |apellíu=Ramírez |editorial=monografias.com }}&lt;/ref&gt;

Los ribosomas activos pueden tar suspendíos na citoplasma o xuníos al [[retículo endoplásmico rugoso]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.educacionpopular.cl/preu%20materia/ciencias/Biologia.doc |títulu=Biología |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |formatu=.doc |5= |obra=Área de Ciencies editorial=Preuniversitario Popular Víctor Jara |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070929021314/http://www.educacionpopular.cl/preu%20materia/ciencias/Biologia.doc |fechaarchivu=29 de setiembre de 2007 }}&lt;/ref&gt; Los ribosomas suspendíos na citoplasma tienen la función principal de sintetizar les siguientes [[proteína|proteínes]]:

# Proteínes que van formar parte del citosol.
# Proteínes que van construyir los elementos estructurales.
# Proteínes que componen elementos móviles na citoplasma.

El ribosoma consta de dos partes, una subunidad mayor y otra menor; estes salen del [[nucleu celular]] por separáu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ilustrados.com/publicaciones/EpZyVkypkEhybwpBZW.php |títulu=Estructura y función celular |formatu=[[.php]] |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |nome=Juan Sebastián |apellíu=Ramírez |obra= |editorial=ilustraos.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071018033546/http://www.ilustrados.com/publicaciones/EpZyVkypkEhybwpBZW.php |fechaarchivu=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt; Por esperimentación puede inducise que se caltienen xuníes por cargues, yá que al baxase la concentración de [[magnesiu|Mg]]+2, les subunidades tienden a dixebrase.

=== Lisosomas ===
{{AP|Lisosoma}}
Los [[lisosoma|lisosomes]] son [[Vesícula (bioloxía celular)|visícules]] esfériques,&lt;ref name=UAH&gt;{{cita web |url=http://www2.uah.es/biologia_celular/LaCelula/Cel9LLISU.html |títulu=Lisosoma |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |nome=Julio |apellíu=Pérez Márquez |obra=La Celúla |editorial=[[Universidá d'Alcalá]] }}&lt;/ref&gt; d'ente 0,1 y 1 [[μm]] de [[diámetru]]. Contienen alredor de 50 [[enzima|enzimes]], xeneralmente [[hidrólisis|hidrolíticas]], en solución [[acedu|aceda]]; les enzimes precisen esta solución aceda pa un funcionamientu óptimo.&lt;ref name=Manual-Biologia&gt;{{cita web |url=http://w3.cnice.mec.es/eos/MaterialesEducativos/mem2001/biologia/citoplasma/organelas6.htm |títulu=Lisosomas |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra=Manual de Bioloxía Celular |editorial=Centru Nacional d'Información y Comunicación Educativa}}&lt;/ref&gt; Los lisosomas caltienen dixebraes a estes enzimes del restu de la célula, y asina previenen que [[Reacción química|reaccionen químicamente]] con elementos y orgánulos de la célula .

Los lisosomas utilicen les sos enzimes pa reciclar los distintos orgánulos de la célula,&lt;ref name=Manual-Biologia /&gt; englobándolas, dixiriéndoles y lliberando los sos componentes nel citosol. Esti procesu denominar [[autofagia]], y la célula dixer estructures propies que nun son necesaries. El material queda englobado por visícules que provienen del retículo endoplásmico y del [[aparatu de Golgi]] formando un autofagosoma. Al xunise al lisosoma primariu forma un autofagolisosoma y sigue el mesmu proceso que nel anterior casu.

Na [[endocitosis]] los materiales son recoyíos del esterior celular y englobados por aciu''' [[endocitosis]]''' pola membrana plasmática, lo que forma un [[fagosoma]]. El lisosoma xunir al fagosoma formando un fagolisosoma y arrama el so conteníu n'este, degradando les sustancies del fagosoma. Una vegada hidrolizadas les molécules aplicables pasen al interior de la célula pa entrar en [[Ruta metabólica|rutes metabóliques]] y lo que nun ye necesariu pa la célula refúgase fora d'esta por '''[[exocitosis]]'''.

Los lisosomas tamién arramen les sos enzimes escontra fuera de la célula (exocitosis) pa degradar, amás, otros materiales. En vista de les sos funciones, la so presencia ye alzada en [[Glóbulu blancu|glóbulos blancos]], por cuenta de que estos tienen la función de degradar cuerpos invasores.

=== Vacuolas ===
{{AP|Vacuola}}
La [[vacuola]] ye un sacu de [[fluyíu|fluyíos]] arrodiáu d'una membrana. Na [[célula vexetal]], la vacuola ye una sola y de tamañu mayor; sicasí, na [[célula animal]], son delles y de tamañu amenorgáu. La membrana que la arrodia denominar tonoplasto. La vacuola de la célula vexetal tien una [[disolución|solución]] de [[sales minerales]], [[azucres]], [[aminoácidos]] y dacuando pigmentos como l'[[antocianina]].

La vacuola vexetal tien diverses funciones:
* Los [[azucres]] y [[aminoácidu|aminoácidos]] pueden actuar como un depósitu temporal d'alimentu. 
* Les antocianinas tienen [[pigmento|pigmentación]] que da color a los [[pétalu|pétalos]].
* Xeneralmente tienen enzimes y pueden tomar la función de los lisosomas.

La función de les vacuolas na célula animal ye actuar como un llugar onde s'almacenen proteínes;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.monografias.com/trabayos7/cemor/cemor.shtml |títulu=Célula. Morfoloxía celular. Teoría celular |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |nome=Mavel |apellíu=Egaña |editorial=monografias.com }}&lt;/ref&gt; estes proteínes son guardaes pal so usu posterior, o más bien pa la so esportación fora de la célula por aciu el procesu de exocitosis. Nesti procesu, les vacuolas fundar cola membrana y el so conteníu ye treslladáu escontra fuera de la célula. La vacuola, amás, pue ser usada pal procesu de endocitosis; esti procesu consiste en tresportar materiales esternos de la célula, que nun son capaces de pasar pola membrana, dientro de la célula.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.liceoaleman.cl/biologia/ESTRUCTURA%20Membrana.html |títulu=Estructura y funcionalidad de la membrana celular |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra=Bioloxía |editorial=Llicéu Alemán de Santiago |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071024123554/http://www.liceoaleman.cl/biologia/ESTRUCTURA%20Membrana.html |fechaarchivu=24 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt;

{{VT|Fagocitosis|pinocitosis}}

=== Retículo endoplasmático ===
{{AP|Retículo endoplasmático}}
El retículo endoplasmático ye un complexu sistema y conxuntu de membranes coneutaes ente sigo,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diccionariosdigitales.net/GLOSARIOS%20y%20VOCABULARIOS/Biologia-1-BIOLOGIA-TERMINOS.htm |títulu=Biología-1 |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |fecha=2007 |editorial=Diccionarios dixitales}}&lt;/ref&gt; que forma una cadarma citoplásmico. Formen un estensu sistema de canales y caltienen xuníos a los ribosomas. La so forma puede variar, yá que la so naturaleza depende del arreglu de célules, que pueden tar estruyíes o entamaes de forma suelta.

[[Ficheru:nucleus ER golgi.svg|thumb|250px|Imaxe d'un [[nucleu celular|nucleu]], el retículo endoplasmático y el [[aparatu de Golgi]].&lt;br /&gt;
(1) [[Nucleu celular|Nucleu]]
(2) Poru nuclear
(3) [[Retículo endoplasmático rugoso]] (RER)
(4) [[Retículo endoplasmático llisu]] (REL)
(5) [[Ribosoma]] nel RER
(6) [[Proteína|Proteínes]] siendo tresportaes
(7) [[Vesícula (bioloxía celular)|Vesícula]] (tresporte)
(8) [[Aparatu de Golgi]]
(9) Llau ''cis'' del aparatu de Golgi
(10) Llau ''trans'' del aparatu de Golgi
(11) Cisternes del aparatu de Golgi]]

Ye un conxuntu de cuévanos zarraos de forma bien variable: llámines esplanaes, visícules globulares o tubos d'aspeutu tropezosu. Estos comuníquense ente sigo y formen una rede continua separada del hialoplasma pola membrana del retículo endoplasmático. Arriendes d'ello, el conteníu del líquidu de la citoplasma queda estremáu en dos partes: l'espaciu luminar o cisternal conteníu nel interior del retículo endoplasmático y l'espaciu citosólico qu'abarca l'esterior del retículo endoplasmático.&lt;ref name=educa&gt;{{cita web |url=http://www.educa.rcanaria.es/usr/iesgalletas/tato/departamentos/biolog%C3%ADa/Apuntes/Tema%206%20-%20LA%20C%C3%89LULA,%20ESTRUCTURA%20Y%20FISIOLOG%C3%8DA.PDF |títulu=La célula, estructura y fisioloxía |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |formatu=[[PDF]] |obra=Conseyería d'Educación editorial=[[Gobiernu de Canaries]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20061202002108/http://www.educa.rcanaria.es/usr/iesgalletas/tato/departamentos/biolog%C3%ADa/Apuntes/Tema%206%20-%20LA%20C%C3%89LULA%2C%20ESTRUCTURA%20Y%20FISIOLOG%C3%8DA.PDF |fechaarchivu=2 d'avientu de 2006 }}&lt;/ref&gt;

Les sos principales funciones inclúin:
* Circulación de sustancies que nun se lliberar a la citoplasma.
* Sirvir como área pa reacciones químiques.
* Síntesis y tresporte de proteínes producíes polos ribosomas adosaos a les sos membranes (RER namái).
* [[Glicosilación]] de proteínes (RER namái).
* Producción de [[lípidu|lípidos]] y [[esteroide]]s (REL namái).
* Aprovir como una cadarma estructural pa caltener la forma celular.

==== Retículo endoplasmático rugoso ====
{{AP|Retículo endoplasmático rugoso}}
Cuando la membrana ta arrodiada de ribosomas, denominar [[retículo endoplasmático rugoso]] (RER).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://fai.unne.edu.ar/biologia/cel_euca/celula3.htm |títulu=Célula Eucariota: citoplasma |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |autor=J.S. Raisman y Ana M. González |obra=Hipertestos del Área de Bioloxía editorial=Facultá de Agroindustrias |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071026082435/http://fai.unne.edu.ar/biologia/cel_euca/celula3.htm |fechaarchivu=26 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; El RER tien como función principal la síntesis de proteínes, y ye precisamente por esa razón que se da más en célules en crecedera o que segreguen enzimes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hiru.com/es/biologia/biologia_01600.html |títulu=Los orgánulos celulares |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra=Bioloxía |editorial=hiru.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100328010656/http://www.hiru.com/es/biologia/biologia_01600.html |fechaarchivu=2010-03-28 }}&lt;/ref&gt; De la mesma, un dañu a la célula puede faer qu'haya una medría na síntesis de proteínes, y que'l RER tenga formación, previstu que se precisen proteínes pa reparar el dañu.

Les proteínes tresfórmense y mueven a una rexón del RER, l'aparatu de Golgi. Nestos cuerpos sintetícense, amás, macromolécules que nun inclúin proteínes.

==== Retículo endoplasmático llisu ====
{{AP|Retículo endoplasmático llisu}}
Na ausencia de ribosomas, denominar retículo endoplasmático llisu (REL). La so función principal ye la de producir los lípidos de la célula, concretamente [[fosfolípidos]] y [[colesterol]], que depués pasen a formar parte de les membranes celulares.&lt;ref name=Manual-Biologia /&gt; El restu de lípidos celulares (ácidos grasos y [[triglicéridos]]) sintetizar nel senu del citosol; ye por esa mesma razón que ye más abondosa en célules que tengan secreciones rellacionaes, como, por casu, una [[glándula sebácea]]. Ye escasu, sicasí, na mayoría de les célules.&lt;ref name=educa /&gt;

=== Aparatu de Golgi ===
{{AP|Aparatu de Golgi}}
El [[aparatu de Golgi]], nomáu por quien lo afayó, [[Camillo Golgi]], tienen una estructura similar al retículo endoplasmático; pero ye más compactu. Ta compuestu de sacos de membrana de forma discoidal y ta alcontráu cerca del nucleu celular.&lt;ref name=educa /&gt;

Un [[dictiosoma]] ye'l nome al que se-y da a cada pila de sacos. Miden alredor de 1&amp;nbsp;µm de diámetru y arrexunta unes 6 cisternes, anque nos eucariotes inferiores el so númberu puede llegar a 30. Nes célules eucariotes, l'aparatu de Golgi atópase más o menos desenvueltu, según la función que desempeñen. En cada casu'l númberu de dictiosomas varia dende unos pocos hasta numberosos.

[[Ficheru:Endomembrane system diagram es.svg|thumb|250px|Diagrama del sistema endomembranoso d'una célula eucariota.]]

L'aparatu de Golgi ta formáu por una o más series de [[cisterna|cisternes]] llixeramente curves y esplanaes llindaes por membranes, y a esti conxuntu conozse como apilamientu de Golgi o dictiosoma. Los estremos de cada cisterna tán dilataos y arrodiaos de visícules qu'o se funden con esti comportamientu, o se dixebren del mesmu por aciu xemación.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://w3.cnice.mec.es/eos/MaterialesEducativos/mem2001/biologia/citoplasma/organelas5.htm |títulu=Aparatu de Golgi |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra=Manual de Bioloxía Celular |editorial=Centru Nacional d'Información y Comunicación Educativa}}&lt;/ref&gt;

L'aparatu de Golgi ta estructuralmente y bioquímicamente polarizáu. Tien dos cares distintes: la cara ''cis'', o de formación, y la cara ''trans'', o de maduración.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://soko.com.ar/Biologia/celula/golgi.htm |títulu=Cuerpu de Golgi |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |obra=Bioloxía |editorial=soko.com.ar |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071023045518/http://soko.com.ar/Biologia/celula/golgi.htm |fechaarchivu=2007-10-23 }}&lt;/ref&gt; La cara cis alcuéntrase cerca de les membranes del RE. Les sos membranes son fines y la so composición ye similar a la de les membranes del retículo. Alredor d'ella asítiense les visícules de Golgi, denominaes tamién visícules de transición, que deriven del RE. La cara ''trans'' suel tar cerca de la membrana plasmática. Les sos membranes son más grueses y aseméyense a la membrana plasmática. Nesta cara alcuéntrense unes visícules más grandes, les visícules secretores.&lt;ref name=educa /&gt;

Les sos funciones son variaes:
* Cambéu de sustancies sintetizaes nel RER:&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://chimera.javeriana.edu.co/bo90/bo90_p08/bo90p08_cs1.htm |títulu=L'Aparatu de Golgi |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20040923093952/http://chimera.javeriana.edu.co/bo90/bo90_p08/bo90p08_cs1.htm |fechaarchivu=2004-09-23 }}&lt;/ref&gt; nel aparatu de Golgi tresfórmense les sustancies procedentes del RER. Estos tresformamientos pueden ser agregamientos de restos de [[carbohidratos]] pa consiguir la estructura definitiva o pa ser proteolizados y asina adquirir la so conformanza activa. Por casu, nel RER de les célules acinosas del [[páncrees]] sintetízase la [[insulina|proinsulina]] que por cuenta de los tresformamientos que sufre nel aparatu de Golgi, va adquirir la forma o conformanza definitiva de la insulina. Les enzimes que s'atopen nel interior de los dictiosomas son capaces de modificar les macromolécules por aciu [[glicosilación]] (adición de carbohidratos) y [[fosforilación]] (adición de [[fosfatu|fosfatos]]). Pa ello, l'aparatu de Golgi tresporta ciertes sustancies como nucleótidos y azucres al interior del orgánulo dende la citoplasma. Les proteínes tamién son marcaes con secuencies señal que determinen el so destín final, como por casu, la manosa-6-fosfatu que s'añader a les proteínes destinaes a los lisosomas.
* Producir glicoproteínas riquíes na secreción al añader un carbohidratu a la proteína.
* Producir enzimes secretores, como enzimes dixestives del páncrees: les sustancies traviesen tolos sáculos del aparatu de Golgi y cuando lleguen a la cara trans del dictiosoma, en forma de visícules de secreción, son tresportaes al so destín fora de la célula, travesando la membrana citoplasmática por exocitosis. Un exemplu d'esto son los proteoglicanos que conformen la matriz estracelular de los animales. L'aparatu de Golgi ye'l orgánulo de mayor síntesis de carbohidratos. D'esto encargarán les enzimes del Golgi per mediu d'una residuu de xilosa. Otra forma de marcar una proteína puede ser per mediu de la sulfatación d'una sulfotransferasa, que gana una molécula d'azufre d'un apurridor denomináu [[PAPS]]. Esti procesu tien llugar nos GAGs de los proteoglicanos según nos nucleos de les proteínes. Esti nivel de sulfatación ye bien importante pa los proteoglicanos etiquetando funciones y dando una carga neta negativa al proteoglicano.
* Segregar carbohidratos como los usaos pa restaurar la paré celular.
* Tresportar y almacenar lípidos.
* Formar lisosomas primarios.

[[Ficheru:Mitochondrie.svg|thumb|left|Esquema d'una mitocondria. 
(1) membrana interna (2) 
membrana esterna (3) 
espaciu ente membranes 
(4) matriz]]

=== Mitocondria ===
{{AP|Mitocondria}}
La [[mitocondria]] ye un orgánulo que puede ser topáu en toles célules eucariotes, anque en célules bien especializaes pueden tar ausentes. El númberu de mitocondrias varia según el tipu celular,&lt;ref name=Mitocondria /&gt; y el so tamañu ye xeneralmente d'ente 5 μm de llargu y 0,2 μm d'anchu.

Tán arrodiaes d'una membrana doble.&lt;ref name=Mitocondria&gt;{{cita web |url=http://trabajosdemedicina.iespana.es/mitocondria.pdf |títulu=Mitocondrias |formatu=[[PDF]] |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra=Trabayos de medicina editorial=iEspaña |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070721134741/http://trabajosdemedicina.iespana.es/mitocondria.pdf |fechaarchivu=21 de xunetu de 2007 }}&lt;/ref&gt; La más esterna ye la que controla la entrada y salida de sustancies dientro y fora de la célula y dixebra el orgánulo del [[Citosol|hialoplasma]]. La membrana esterna contién proteínes de tresporte especializaes que dexen el pasu de molécules dende'l [[citosol]] escontra l'interior del espaciu intermembranoso.&lt;ref name=Manual-de-Biologia-Mitocondria&gt;{{cita web |url=http://w3.cnice.mec.es/eos/MaterialesEducativos/mem2001/biologia/citoplasma/organelas.htm |títulu=Mitocondrias |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 |obra= Manual de Bioloxía Celular|editorial=Centru Nacional d'Información y Comunicación Educativa}}&lt;/ref&gt;

Les membranes de la mitocondria constituyir de fosfolípidos y proteínes.&lt;ref name=Mitocondria /&gt; Dambos materiales xúnense formando un retículo lípidu proteicu. Les mitocondrias tienen distintes funciones:
* Oxidación del [[piruvato]] a CO2m acoplada al amenorgamientu de los portadores electrónicos nad+ y fad (a nadh y fadh2)
* Tresferencia d'electrones dende'l nadh y fadh2 al o2, acoplada a la xeneración de fuercia [[protón]]-motriz
* Usu de la enerxía almacenada nel gradiente [[electroquímica|electroquímicu]] de protones pa la síntesis de ATP pol complexu f1 f0.

La membrana interna ta plegada escontra'l centru, dando llugar a estensiones denominaes cristas, dalgunes de les cuales estiéndense a tou lo llargo del orgánulos.&lt;ref name=Manual-de-Biologia-Mitocondria /&gt; La so función principal ye ser principalmente l'área onde los procesos respiratorios tienen llugar. La superficie d'eses cristas tienen gránulos nel so llargor.

L'espaciu ente dambes membranes ye l'espaciu intermembranoso. El restu de la mitocondria ye la matriz.&lt;ref name=citoplasma&gt;{{cita web |url=http://superfund.pharmacy.arizona.edu/toxamb/c1-1-2-3.html |títulu=Citoplasma |fechaaccesu=26 d'ochobre de 2007 |obra=Elementos de Bioloxía editorial=[[Universidá d'Arizona]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071026050910/http://superfund.pharmacy.arizona.edu/toxamb/c1-1-2-3.html |fechaarchivu=2007-10-26 }}&lt;/ref&gt; Ye un material semi-ríxidu que contién proteínes, lípidos y escasu [[ADN]].

==== Matriz ====
La matriz consta d'una composición de material semifluido. Tien una consistencia de xel por cuenta de la presencia d'una elevada concentración de proteínes hidrosolubles, y confórmase d'un 50&amp;nbsp;% d'agua ya inclúi:
* Molécules d'ADN (el [[ADN mitocondrial]]), doble y circular, que contién información pa sintetizar un bon númberu de proteínes mitocondriales.
* Molécules d'[[ARN mitocondrial]] formando los mitorribosomas, distintos del restu de los ribosomas celulares.
* Ribosomas (los mitorribosomas), que s'alcuentren tanto llibres como adosaos a la membrana mitocondrial interna. Son asemeyaos a los ribosomas bacterianos.
* [[Iones]], [[calciu]] y [[fosfatu]], [[ADP]], [[adenosín trifosfato|ATP]], [[coenzima]]-A y gran cantidá d'enzimes.&lt;ref name=educa /&gt;

==== Membrana interna ====
Esta membrana de la mitocondria tien una superficie mayor por cuenta de les crestes mitocondriales. Tien una mayor riqueza de [[proteína|proteínes]] qu'otres membranes celulares. Ente los sos lípidos nun hai [[colesterol]], y ye rica nun [[fosfolípido]] pocu frecuente, la cardiolipina.&lt;ref name=educa /&gt;

Les sos proteínes son variaes, pero estrémense:
* Les proteínes que formen la cadena que tresporta los [[electrones]] hasta'l [[osíxenu]] molecular (cadena respiratoria)
* Un complexu enzimáticu, l'[[ATP-sintasa]], que cataliza la síntesis de ATP y ta formada por trés partes: Una esfera d'unos 9&amp;nbsp;nm de diámetru. Ye la parte catalítica del complexu y denominar factor F.
* Les proteínes tresportadores, que dexen el pasu de los iones y [[molécula|molécules]] al traviés de la membrana mitocondrial interna, abondo impermeable al pasu de los iones.

==== Membrana esterna ====
La membrana esterna de la mitocondria tien paecíu a otres membranes celulares, cuantimás a la del [[retículo endoplasmático]]. Ente los sos componentes sobrosalten:&lt;ref name=educa /&gt;
* Proteínes, que formen grandes &quot;canales aguacientes o porinas&quot;, lo que la fai bien [[permeabilidá|permeable]], al contrariu de lo qu'asocede cola membrana mitocondrial interna.
* Enzimes, como les qu'activen los [[ácidu grasu|ácidos grasos]] por que sían [[oxidación|ferruñosos]] na matriz.

==== Espaciu intermembranoso ====
La so composición ye paecida a la del hialoplasma. Ente les sos funciones esisten:&lt;ref name=educa /&gt;
* Oxidaciones respiratories.
* Síntesis de proteínes mitocondriales. Esta función realízase de la mesma que la síntesis de proteínes nel hialoplasma.

=== Peroxisomas ===
[[Ficheru:Peroxisome.svg|lang=es|thumb|Estructura básica d'un [[peroxisoma]].]]
{{AP|Peroxisoma}}
Los [[peroxisomas]] (o microcuerpos) son cuerpos con membrana, esféricos, con un diámetru d'ente 0,5 y 1,5 μm. Formar por [[xemación]] a partir del [[retículo endoplasmático llisu]]. Amás de ser [[gránulu|granulares]], nun tienen estructura interna. Tienen un númberu d'[[enzima|enzimes]] metabólicamente importantesobremanera la enzima [[catalasa]], que [[catabolismo|cataboliza]] la degradación de [[peróxidu d'hidróxenu]]. Por cuenta de esto dáse-yos el nome de peroxisomas. La degradación de peróxidu d'hidróxenu ye representada nuna ecuación.

&lt;math&gt;H_2 O_2 + R'H_2 \longrightarrow R' + 2H_2 O&lt;/math&gt;

Lleven a cabu reacciones d'[[oxidación]] que nun producen direutamente [[enerxía]] aplicable pol restu de la [[célula]] (nun xeneren [[adenosín trifosfato|ATP]]).&lt;ref name=citoplasma /&gt; Nos peroxisomas tamién se degraden [[purina|purines]], y nes plantes, intervienen na [[fotorrespiración]]. Tamién se sintetiza agua osixenada (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), y ye metabolizada dientro del peroxisoma.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |
autor = Clegg, C J, y D G Mackean
| títulu = Advanced Biology: Principles and Applications
| añu = 2000
| editorial = Cheltenham: Stanley Thornes Publishers Ltd
| isbn = 978-0-7195-7670-6}}
* {{cita llibru |
autor = Toole, Glenn, y Susan Toole
| títulu = Biology for Advanced Level
| añu = 1999
| editorial = Cheltenham: Stanley Thornes Publishers Ltd
| isbn = 0-7487-3957-2}}

== Enllaces esternos ==
{{Tradubot|Citoplasma}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Citoplasma| ]]
[[Categoría:Terminoloxía médica]]
[[Categoría:Términos botánicos]]</text>
      <sha1>a2davv4og98uiimfgydca1xzcqokss5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catedral de Sevilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97538</id>
    <revision>
      <id>4509996</id>
      <parentid>4483849</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T02:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 6 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128175" sha1="pl7xyacanek8s6qg0v1f54muc89y9q4" xml:space="preserve">{{edificiu}}
[[Ficheru:Catedralsevillapl.png|thumb|450px|&lt;small&gt;Planu de la catedral de Sevilla&lt;br /&gt;
'''1'''-Puerta del Bautismu&lt;br /&gt;
'''2'''-Puerta de l'Asunción&lt;br /&gt;
'''3'''-Puerta de San Miguel&lt;br /&gt;
'''4'''-Puerta Colorada o de la Concepción&lt;br /&gt;
'''5'''-Puerta de San Cristóbal o del Príncipe&lt;br /&gt;
'''6'''-Puerta de Palos&lt;br /&gt;
'''7'''-Puerta de Campanielles&lt;br /&gt;
'''8'''-Coru&lt;br /&gt;
'''9'''-Capiya Mayor y Altar Mayor&lt;br /&gt;
'''10'''-Capiya Real&lt;br /&gt;
'''11'''-Giralda&lt;br /&gt;
'''12'''-Puerta del Llagartu&lt;br /&gt;
'''13'''-Puerta del Perdón&lt;br /&gt;
'''14'''-Sacristía del Altar Mayor&lt;br /&gt;
'''15'''-Sacristía Mayor&lt;br /&gt;
'''16'''-Ilesia del Sagrariu &lt;/small&gt;]]

La '''catedral de Santa María de la Sede de [[Sevilla]]''' ye la [[catedral]] [[arquiteutura gótica|gótica]] cristiana con mayor superficie del mundu. La [[Unesco]] declarar en [[1987]], xunto al [[Reales Alcázares de Sevilla|Real Alcázar]] y l'[[Archivu Xeneral d'Indies|Archivu d'Indies]], [[Patrimoniu de la Humanidá]]&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Cathedral, Alcázar and Archivu d'Indies in Seville|url=http://whc.unesco.org/es/list/383|editorial=UNESCO Culture Sector|fechaaccesu=10 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; y, el 25 de xunetu de 2010, Bien de Valor Universal Escepcional.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/761634/valor/escepcional/la/sevilla/americana.html |autor = Guzmán, J. M. 
|títulu= El valor escepcional de la Sevilla americana |editor= 
Diariu de Sevilla |fecha=4 
d'agostu de 2010
|fechaaccesu= 1 d'ochobre de 2010 
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://sobreturismo.es/2008/01/01/los-12-ayalgues-de-espana-resultaos-definitives-y-ganadores/
|autor= Gómez, Javier
|títulu= Los 12 ayalgues d'España, resultaos definitives y ganadores
|editor= sobreturismo.es
|fecha= 1 de xineru de 2008
|fechaaccesu= 1 de setiembre de 2010
}}&lt;/ref&gt; Según la tradición, la construcción empecipiar en 1401, anque nun esiste constancia documental del empiezu de los trabayos hasta 1433. La edificación realizar na cortil que quedó tres la baltadera de l'antigua [[mezquita]] [[aljama]] de Sevilla,&lt;ref name=&quot;monhueca&quot;&gt;{{cita web
 |url = http://www.fidas.es/usuarios/mh/MH/MH1%20vitrubio/100.a el%20zaguan.htm
 |autor = Aula Hernán Ruiz
 |títulu = El monte buecu
 |editor = fidas.es
 |fecha = 2010
 |fechaaccesu = 1 d'ochobre de 2010
 }}&lt;/ref&gt; de la que se caltienen el minarete (la [[Giralda]]) y el [[Patiu de les Naranxales (Sevilla)|patiu de les Naranxales]].&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.auits.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=51&amp;Itemid=56
| títulu = La Giralda y el patiu de les Naranxales
| editor = Asociación Unitaria d'Informadores Turísticos de Sevilla |
fechaaccesu = 16 de xunetu de 2013
}}&lt;/ref&gt;

En 2008, la investigadora de la [[Universidá de Cantabria]] Begoña Alonso Ruiz atopó'l planu más antiguu que se conoz de la catedral de Sevilla nel [[Monesteriu de Bidaurreta]] d'[[Oñati]] ([[Gipuzkoa]]), que foi realizáu alredor de 1490.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.elcorreodigital.com/vizcaya/20080721/guipuzcoa/ayalga-ente-piedres-20080721.html
|autor = González, Marian
|títulu= Una ayalga ente les piedres
|editor= elcorreodigital
|fecha= 21 de xunetu de 2008
|fechaaccesu=15 d'abril de 2010
}}&lt;/ref&gt; Esti planu, una vegada estudiáu, apurrió importantes datos sobre la construcción del edificiu.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.abcdesevilla.es/20090424/cultura-cultura/disenadores-orixinales-catedral-pensaron-200904241411.html
|autor=ABC de Sevilla |
títulu = Los diseñadores orixinales de la Catedral pensaron y derruir la Giralda
| editor = abcdesevilla.es
| fecha = 24 d'abril de 2009
| fechaaccesu = 24 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt;

Unu de los primeros [[maestros d'obres]] foi [[Carles Galtés de Ruan|Maese Carlín]] (Charles Galter), procedente de [[Normandía]] ([[Francia]]), que trabayara primeramente n'otres grandes catedrales gótiques europees y llegó a España según créese fuxendo de la [[guerra de los Cien Años]]. El 10 d'ochobre de 1506 dar# en l'allugamientu de la piedra postrera na parte más alta del cimborio, colo que simbólicamente la catedral quedó rematada, anque en realidá siguieron efectuándose trabayos de forma ininterrumpida a lo llargo de los sieglos, tantu pa la decoración interior, como p'añader nueves dependencies o consolidar y restaurar los desperfectos causaos pol pasu del tiempu, o circunstancies estraordinaries, ente les que cabo destacar el [[terremotu de Lisboa]] de 1755 que produció namái daños menores a pesar de la so intensidá.&lt;ref name=&quot;ICDS&quot;&gt;{{cita llibru |títulu=Iglesias y Conventos de Sevilla|autor=Llineros Ríos, Manuel; Pereja López, Enrique F.|añu=2008|editorial=Ediciones Tartessos, S. L.|id={{OCLC|304341880}}}}&lt;/ref&gt; Nestes obres intervinieron los arquiteutos [[Diego de Riañu]], [[Martín de Gainza (arquiteutu)|Martín de Gainza]] y [[Asensio de Maeda]]. Tamién nesta etapa [[Hernán Ruiz, el Mozu|Hernán Ruiz]] edificó l'últimu cuerpu de la [[Giralda]]. La catedral y les sos dependencies quedaron terminaes en 1593.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;&gt;{{cita llibru |apellíos=Navascués Palacio|nome=Pedro|enllaceautor=Pedro Navascués|nome2=Carlos|apellíos2=Sarthou Carreres|enllaceautor2=Carlos Sarthou Carreres|añu=1997|títulu=Catedrales d'España|ubicación=Madrid|editorial=[[Espasa Calpe]]|isbn=84-239-7645-9|id={{OCLC|249825366}}|url=https://books.google.es/books?id=uIv8B2ZwJlUC&amp;q=Navascues+palacio+catedrales&amp;dq=Navascues+palacio+catedrales&amp;hl=es&amp;ei=o6o3TYuGKY_sOemcyMAD&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CCsQ6AEwAQ}}&lt;/ref&gt;

El Cabildru Metropolitanu caltién la lliturxa diaria y la celebración de les festividaes del Corpus, la Inmaculada y la [[Virxe de los Reis (Sevilla)|Virxe de los Reis]]. Esti últimu día, 15 d'agostu, ye tamién la fiesta titular del templu, Santa María de l'Asunción o [[Virxe de la Sede (Catedral de Sevilla)|de la Sede]], y celébrase con solemne procesión de tercia y pontifical.

El templu acueye los restos mortales de [[Cristóbal Colón]] y de dellos [[Monarques_de_Castiella|reis de Castiella]]: [[Pedru I el Cruel]], [[Fernandu III el Santu]] y el fíu d'este, [[Alfonsu X el Sabiu]].&lt;ref&gt;{{cita web
| url = http://www.eluniversal.com.mx/notas/365786.html
| autor = Axencia EFE
| títulu = Restos de Colón tán en Sevilla, según estudiu d'ADN
| editor = eluniversal.com
| añu = 31 de xunetu de 2006
| fechaaccesu = 1 de setiembre de 2010
| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20150510121017/http://www.eluniversal.com.mx/notas/365786.html
| fechaarchivu = 2015-05-10
}}&lt;/ref&gt;

La última obra d'importancia realizada tuvo llugar nel añu 2008 y consistió na sustitución de 576 sillares que conformaben unu de les grandioses pilastres que sofiten el templu, por nuevu bloques de piedra de carauterístiques similares pero con muncha mayor resistencia. Esti difícil trabayu foi posible gracies al emplegu de novedosos sistemes teunolóxicos que demostraron que l'edificiu sufría diariamente unes oscilaciones de 2 cm de resultes de la dilatación de los sos materiales.
&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/241300/trascoro/la catedral/yá/lluz/ultimo/aniellu/unu/les sos/pilastres/danados.html
|autor= Efe, sevilla |títulu= El Trascoro de la Catedral yá lluz l'últimu aniellu d'unu de les sos pilastres estropiaes
|editorial= Diariu de Sevilla |fecha=29 
de setiembre de 2009
|fechaaccesu= 21 d'agostu de 2013 
}}&lt;/ref&gt; En 2016 recibió 1.676.355 visitantes, convirtiéndose nel quintu monumentu más visitáu d'España.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Sevilla|nome=Diariu de|títulu=La Alhambra capta'l 11% de les visites a los grandes monumentos y museos nacionales|url=http://www.diariodesevilla.es/andalucia/Alhambra-visites-grandes-monumentos-nacionales_0_1131487398.html|fechaaccesu=14 d'ochobre de 2017|periódicu=Diariu de Sevilla|idioma=es}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==
{{AP|Historia de la Catedral de Santa María de Sevilla}}
[[Ficheru:Puerta del Perdón, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 129.JPG|thumb|Puerta del Perdón, puerta almohade de l'antigua mezquita que da accesu al [[Patiu de les Naranxales (Sevilla)|patiu de les Naranxales]] (sieglu XII).]]

=== Periodu almohade (1172-1248) ===
Mientres l'alministración musulmana, el califa [[almohade]] [[Abu Yaqub Yusuf|Abu Yacub Jusuf]] ordenó la construcción d'una gran mezquita en Sevilla nos terrenes qu'anguaño ocupa la catedral.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;
Los trabayos enllargar ente abril de 1172 y marzu de 1198, anque s'inauguró'l 30 d'abril de 1182.

La direición de les obres foi encargada al prestixosu arquiteutu d'orixe andalusí [[Ahmad Ben Baso]], el mesmu qu'edificó los palacios de la Buhayra en Sevilla, que construyó un formosu edificiu de planta rectangular de 113 x 135&amp;nbsp;m y con una superficie de más 15.000 m².&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Antonio Almagro Gorbéa|títulu=La piedra postrera, V centenariu de la Catedral de Sevilla|añu=2007|id={{OCLC|434517432}}|editorial=Sevilla Tvrris Fortissima}}&lt;/ref&gt; Tenía 17 [[nave (arquiteutura)|naves]] afataes con [[arcu d'herradura|arco de ferradura]] y un ampliu patiu, el [[sahn]] qu'entá se caltién col nome de [[Patiu de les Naranxales (Sevilla)|patiu de les Naranxales]]. L'actual puerta del Perdón daba accesu a la cortil.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Periodu mudéxar (1248-1401) ===
Tres la conquista de la ciudá polos cristianos el 23 de payares de 1248, la mezquita mayor foi consagrada,&lt;ref&gt;{{cita llibru |url=http://www.archive.org/stream/primeracrnicage01sancgoog#page/n785/mode/1up|títulu=Primer crónica xeneral: Estoria d'España que mandó componer Alfonsu X el sabiu y siguíase ...|cita=L'obispu de Córdoba [[Gutierre Ruiz de Olea]] ofició la ceremonia de consagración, según la Primer crónica xeneral, cap. 1125|id={{OCLC|3142612}}|fecha=1906}}&lt;/ref&gt; pasando a ser catedral de la archidiócesis con pequeños cambeos, como'l d'una [[Capiya Real de la catedral de Sevilla|Capiya Real]] onde se soterraron distintos monarques y familiares, ente ellos [[Alfonsu X de Castiella y Lleón|Alfonsu X]], [[Fernandu III de Castiella|Fernandu III]] y [[Beatriz de Suabia]].

Los cristianos utilizaron mientres más de 150 años l'edificiu musulmán. A partir de 1401 pensar nun nuevu templu de formes totalmente cristianes, polo que cola sida de que la mezquita atopar n'estáu ruinosu, dar# en baltásela.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Gótica (1401-1528) ===
[[Ficheru:Crucero, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 94-96 HDR.JPG|thumb|Bóveda d'estrella, frente a la Capiya Mayor.]]
[[Ficheru:Hundimiento catedral sevilla.jpg|thumb|En 1888 producióse un derrumbe d'una de les bóvedes provocáu pol frayatu d'una pilastra]]
El [[cabildru catedraliciu]] decidió'l 8 de xunetu de 1401 construyir un nuevu templu, pos l'antigua mezquita almohade atopábase mal caltenida dempués del terremotu asocedíu en 1356 que la afectó gravemente. Según la tradición oral sevillana la decisión de los canónigos sería: «Faigamos una ilesia tan formosa y tan grandiosa que los que la ver llabrada téngannos por llocos» y según l'acta capitular d'aquel día la nueva obra tenía de ser «una tal y tan bona, que nun haya otra'l so igual».&lt;ref name=&quot;cean&quot; /&gt;

Les obres empecipiar en 1434.&lt;ref name=&quot;monhueca&quot;/&gt; y enllargar nesta fase hasta 1506.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=DDAA|editorial=Jane Turner|títulu=Grove Dictionary of Art:34 vol.|añu=1996|id={{OCLC|489939321}}|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Créese que'l primitivu proyeutu de la obra deber al maestru [[Alonso Martínez (arquiteutu)|Alonso Martínez]]. Darréu fueron maestru d'obres [[Ysambarte]] y en 1439 el francés [[Carles Galtés de Ruan|Carlín (Charles Gauter de Rúan)]] que se fixo cargu de los trabayos con un salariu de mil [[maravedín|maravedinos]] añales, creyéndose que tuvo al mandu de los mesmos hasta la so muerte hacia 1448, el so socesor foi'l canteru [[Juan Normant]]. Ente 1498 y 1512 exerció'l cargu de maestru mayor [[Alonso Rodríguez (arquiteutu)|Alonso Rodríguez]].&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

[[Ficheru:Catedral de Santa María de la Sede. Interior.jpg|thumb|Naves nel interior.]]

El día 6 d'ochobre del añu 1506, tuvo llugar la ceremonia oficial pa celebrar la conclusión de la obra, na que s'asitió la &quot;piedra postrera&quot; na parte más alta del cimborio. Convidar al arzobispu [[Diego de Deza]] a participar nel actu, anque s'escusó por atopase demasiáu vieyu pa xubir y guardar como espectador dende la capiya de la Virxe de l'Antigua. Non pudieron realizase celebraciones por finar dos selmanes antes el rei [[Felipe I de Castiella]] (Felipe'l Formosu). Al añu siguiente, 1507, tuvo llugar la consagración del templu, anque quedaron pendientes delles obres por concluyir.&lt;ref name=&quot;ECCS&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Recio Mir, Álvaro|títulu=Les estancies capitulares de la Catedral de Sevilla|añu=1999|id={{OCLC|42932933}}|editorial=Universidá de Sevilla, Fundación Focus Abengoa}}&lt;/ref&gt; La resultancia final foi un grandiosu templu [[arquiteutura gótica|góticu]] d'enormes dimensiones y rigorosu diseñu.

Cuatro años dempués, el 28 d'avientu de 1511, falló unu de los enormes [[pilastres]] y producióse un derrumbe qu'afectó al [[cimborio]] que cubría los [[cruceru (arquiteutura)|cruceru]], tou al paecer causáu pol pesu escesivu de la estructura. Destituyir a Alonso Rodríguez y, tres un deteníu estudiu de les posibles soluciones, l'arquiteutu [[Juan Gil de Hontañón]], siguiendo'l marcu estilísticu inicial, diseñó una nueva [[cúpula]] que se completó nel añu 1519. Esti [[cimborio]] esbarrumbóse 370 años más tarde, el 1 d'agostu de 1888, volviéndose a reconstruyir pol arquiteutu Joaquín Fernández con igual forma, tal como se ve anguaño.&lt;ref name=&quot;jimenezm&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Jiménez Martín, Alfonso|títulu=La catedral gótica de Sevilla: fundación y fábrica de la obra nueva|url=https://books.google.es/books?id=2l_GKFrBR-sC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=fundacion+y+fabrica+d'obra nueva&amp;hl=es&amp;ei=o0EpTZHsE8W28QOh5pDfAg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false|añu=2006|editorial=Universidá de Sevilla|id={{OCLC|70766866}}|páxines=184}}&lt;/ref&gt;

=== Renacentista (1528-1593) ===
[[Ficheru:Sacristía Mayor, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 112-114 HDR.JPG|thumb|Cúpula de la [[Sacristía Mayor de la Catedral de Sevilla]].]]
Correspuende al periodu empecipiáu en 1528, en que se construyeron una serie de dependencies amiestes al templu góticu, como la [[Sacristía mayor de la catedral de Sevilla|Sacristía mayor]], la [[Sala Capitular]] y la [[Capiya Real]] y termináronse otres como la [[Sacristía de les Motes]] y les Capiyes de los Alabastros.&lt;ref name=&quot;arquiteutura del&quot;&gt;{{cita llibru |títulu=Arquiteutura de la Renacencia n'España 1488-1599|autor=Nieto, Víctor; Morales, Alfredo J.; Checa, Fernando|añu=1989|editorial=Guida Editori|id={{OCLC|21460480}}}}&lt;/ref&gt; Nestes obres intervinieron los arquiteutos [[Diego de Riañu]], [[Martín de Gainza (arquiteutu)|Martín de Gainza]] y [[Asensio de Maeda]]. Tamién nesta etapa [[Hernán Ruiz, el Mozu|Hernán Ruiz]] edificó l'últimu cuerpu de la [[Giralda]]. La catedral y les sos dependencies quedaron terminaes en 1593.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Barroca (1618-1758) ===
Nesta fase construyó la [[Ilesia del Sagrariu (Sevilla)|Ilesia del Sagrariu]] (1618-1663) por [[Miguel de Zumárraga]]; tratar en realidá d'una ilesia independiente de la catedral, anque s'atopa amiesta a la mesma y comunícase con ella. A esti edificiu acompañáron-y nel mesmu estilu una serie de pequeños amestaos nel frente de Poniente.&lt;ref name=&quot;GASYP&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Morales, Alfredo; Sanz, María Jesús; Serrera, Juan Miguel y Valdivieso, Enrique|títulu=Guía artística de Sevilla y la so provincia|añu=2004|id={{OCLC|432881155}}|editorial=Diputación de Sevilla}}&lt;/ref&gt;

=== Académica (1758-1823) ===
[[Ficheru:Catedral de Sevilla de noche.jpg|thumb|Fachada llateral sur de nueche.]]
Mientres esta fase predomina l'estilu [[Arquiteutura neoclásica|neoclásicu]]. Construyéronse diverses dependencies asitiaes na zona suroeste del templu, ente l'actual avenida de la constitución y el [[Archivu d'Indies]]. Ente los años 1762 y 1797 proceder al valtamientu de los edificios que xuníen el monumentu al caserío de la ciudá, pa consiguir que la mazana qu'ocupa tuviera totalmente independiente. Los principales arquiteutos qu'intervinieron nes obres fueron [[Manuel Núñez (arquiteutu)|Manuel Núñez]] y [[Fernando de Rosales]].&lt;ref name=&quot;ICDS&quot;/&gt;

=== Neogótica (1825-1928) ===
Esti periodu entiende dende 1825 hasta 1928. Mientres el mesmu terminaron partes del edificiu qu'habíen quedáu inconclusas, procurando en tou momentu caltenese lo más próximo posible al diseñu góticu orixinal. Siguiendo'l proyeutu del arquiteutu [[Demetrio de los Ríos]] del añu 1866, les puertes de la Concepción y la de San Cristóbal o del Príncipe, fueron acabaes por [[Adolfo Fernández Casanova]] ente 1895 y 1917. Tamién se realizaron distintos trabayos de restauración. Empecipió esta etapa [[Fernando de Rosales]] y cerrar [[Javier de Luque]].&lt;ref name=&quot;monhueca&quot;/&gt;

=== La catedral nel sieglu XXI ===
Nel añu 2010 foi'l monumentu de la ciudá que recibió mayor númberu de visites, 1&amp;nbsp;305&amp;nbsp;000 persones, lo que representa 7.76 % más que l'añu anterior. Más del 99 % de los turistes que visiten Sevilla tán interesaos en conocer el templu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://turismo.sevilla.org/documentos/Informe_Trim_1_2010.pdf
 |autor = Turismu de Sevilla |títulu =
 Indicadores turísticos de la Ciudá de Sevilla |editor
 = Conceyu de Sevilla |fecha =
 24 de mayu de 2010
 |fechaaccesu = 24 de xineru de 2011
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110302002752/http://www.turismo.sevilla.org/documentos/Informe_Trim_1_2010.pdf
 |fechaarchivu = 2 de marzu de 2011
}}&lt;/ref&gt;
El monumentu se autofinancia y supón una considerable fonte d'ingresos pal Cabildru que destina gran parte de los fondos recaldaos a obres de restauración.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/882172/les visites/alcazar/xuben.html
|autor = [[Carmen Gavirra Guerra|Gavirra Guerra, Carmen]]
|títulu= Les visites al Alcázar xuben un 9,34&amp;nbsp;% en 2010
|editor= Diariu de Sevilla |fecha= 
17 de xineru de 2011
|fechaaccesu= 24 de xineru de 2011
}}&lt;/ref&gt;
La situación del edificiu na [[Avenida de la Constitución (Sevilla)|Avenida de la Constitución]], principal vía d'accesu al centru históricu de la ciudá, provocara nes últimes décades un notable deterioru fisicoquímicu de la piedra que se manifestaba pola esistencia de trupes tieces negres nos murios y portaes, de resultes de la intensa contaminación de la redolada producida polos gases espulsaos polos vehículos.&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.rtphc.csic.es/Abstracts%20Xuntes%20Rede%20Tem%Y1tica/Abstracts%201%AA%20Reuni%F3n.pdf
|títulu= Efecto de la contaminación atmosférica nel caltenimientu del Patrimoniu Históricu
|editor= CENIM ([[Centru Nacional d'Investigaciones Metalúrxiques]])
|fecha= 27 de xunu de 2002
|fechaaccesu= 24 de xineru de 2011
}}&lt;/ref&gt;

Les importantes actuaciones realizaes nel sieglu XXI consistieron na peatonalización de l'Avenida de la Constitución p'arreglar el problema de la contaminación y la realización de diversos trabayos de restauración, principalmente la llimpieza y afitamientu de los 141&amp;nbsp;m de la fachada de poniente, coles mires de solucionar la arenización xeneral de la piedra y la oxidación de los materiales férricos. Amás desmontáronse y reparáu elementos singulares como escultures, [[pináculos]], [[Gárgola (arquiteutura)|gárgoles]], [[flameros]] y vidreres que recibieron tratamientos especializaos pa la so recuperación. Nel interior del templu efectuáronse trabayos de gran precisión pa solucionar el deterioru na estructura de dos pilastres que presentaben resquiebros que fueron detectaes en 1980. La meticulosa xera consistió na sustitución de 576 sillares, cada unu de los cualos tien un pesu mediu de 250&amp;nbsp;kg, ensin intervenir nel nucleu central de la pilastra que caltenía la so estabilidá.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www2.apabcn.cat/nweb2/focus/angles/conferencia/comunicacions/4Y2-Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20&amp;%20Valeriano%20Lucas/4Y2-Comunicaci%C3%B3%20Rosa%20M%C2%AA%20Dom%C3%ADnguez%20&amp;%20Valeriano%20Lucas.pdf
|autor = Domínguez Caballero, Rosa Mª; Lucas Ruiz, Valeriano
|títulu= La coordinación nes obres de restauración de la fachada y sustitución de les pilastres de la Catedral de Sevilla |editor=
Universidad de Sevilla |fecha=
2008
|fechaaccesu= 24 de xineru de 2011
}}&lt;/ref&gt; En 2011 empecípiase la restauración del [[retablu mayor]], trabayu que s'enllargó mientres 30 meses, ya importantes intervenciones sobre soler de la [[Capiya Real]] y la fachada norte del templu que da a la cai Alemanes, actuación que remató en xineru de 2015 cola restauración de la Puerta del Perdón.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.diariodesevilla.es/article/sevilla/743847/la catedral/quier/empezar/iguo/retablu/mayor.html
|autor = [[Luis Cotán|Cotán, Luis]]
|títulu= La Catedral quier empezar l'arreglu del retablu mayor en 2011
|editor= Diariu de Sevilla |fecha=
9 de xunetu de 2010
|fechaaccesu= 24 de xineru de 2011
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.europapress.es/andalucia/fundacion-cajasol-00621/noticia-sevilla-cultura-puerta-perdon-catedral-recupera-rellumanza-amuesa-tres-almenes-orixinales-almohades-20150113132220.html ''La puerta del Perdón de la Catedral recupera la so rellumanza y amuesa tres almenes orixinales almohades''.] Publicáu'l 13 de xineru de 2015, consultáu'l 13 de amrzo de 2017.&lt;/ref&gt;

== Materiales emplegaos ==
Na construcción, como yera habitual na arquiteutura gótica, emplegóse la piedra como principal material de construcción. La catedral ta construyida con piedra de más de 20 canteres, siendo la mayoritaria una calcarenita fosilífera de granu gruesu procedente de les canteres de la [[Sierra de San Cristóbal]] d'[[El Puerto de Santa María]], na [[Provincia de Cádiz]]. Sígue-y n'orde d'importancia una roca caliar fosilífera de granu más finu procedente d'[[Espera (Cádiz)|Espera]], tamién na Provincia de Cádiz, usada sobremanera nos elementos entrepolaos cola anterior piedra nes cresterías y como principal elementu de construcción nos Archivos que s'añader na fachada Sur de la Catedral en 1918. Tamién se traxeron roques d'[[Estepa (Sevilla)|Estepa]], [[Utrera (Sevilla)|Utrera]], [[Moron de la Frontera (Sevilla)|Morón de la Frontera]] y otros llugares pa zócalos, tracerías, restauraciones, etcétera. Les portaes de la Concepción y del Príncipe fueron realizaes a finales del sieglu XIX y principios del XX con piedra de [[Monóvar (Alicante)|Monóvar]], na [[Provincia d'Alicante]].&lt;ref&gt;{{cita web |autor=M. Alcalde y A. Martín. Universidá de Sevilla.|títulu=Morfología macroscópica d'alteración de la piedra de la Catedral de Sevilla, España|url=http://materconstrucc.revistas.csic.es/index.php/materconstrucc/article/viewFile/768/823|fecha=10 de mayu de 1990}}&lt;/ref&gt;

== Giralda ==
[[Ficheru:La Giralda, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|thumb|[[La Giralda]] de la catedral de Sevilla.]]
{{AP|Giralda}}
La Giralda ye la torre y el campanariu de la catedral de Sevilla. Destaca pol so altor de 104&amp;nbsp;m, lo que la fai visible dende gran parte de la ciudá. La so base cuadrada asitiar a 7,12&amp;nbsp;m sobre'l nivel del mar, teniendo 13,61&amp;nbsp;m de llau. Foi construyida a semeyanza del [[minarete]] de la [[mezquita Kutubia]] de [[Marrakech]] ([[Marruecos]]), anque'l remate cimero y formoso campanariu qu'alza y estiliza la so estructura, ye renacentista.
&lt;ref name=&quot;RDLV&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Falcón Márquez, Teodoro|títulu=La Giralda: rosa de los vientos|añu=1999|id={{OCLC|21872887}}|editorial=Diputación de Sevilla, Área de Cultura}}&lt;/ref&gt;

Les obres empecipiar nel añu 1184 so la direición del arquiteutu [[Ahmad Ben Baso]]. La torre tenía un altor de 82&amp;nbsp;m. Según cuenta'l cronista Ibn Sahib al-Salá, les obres concluyéronse'l 10 de marzu de 1198, col allugamientu de cuatro boles de bronce dorao nel remate cimeru de la torre.&lt;ref name=&quot;RDLV&quot;/&gt;

Arriendes de un terremotu asocedíu en 1365 perdióse l'antigua esfera orixinal de cobre que lu coronaba. Nel sieglu XVI, añadióse'l cuerpu de campanes a cargu del arquiteutu Hernán Ruiz, qu'amás foi encargáu pol cabildru catedraliciu, por que'l nuevu cuerpu tuviera un remate en forma d'estatua que representa ''La Fe''. La estatua foi instalada en 1568. La pallabra giralda provién de «xirar» y significa «veleta de torre que tien figura humana o d'animal».&lt;ref name=&quot;and138&quot;/&gt; Col pasu del tiempu, esi nome pasó a denominar a la torre nel so conxuntu, empezándose a conocer a la figura que la corona como «el Giraldillo».

== Patiu de les Naranxales ==
[[Ficheru:Puerta del Perdón, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 90.JPG|thumb|Detalle de la parte interior de la puerta del Perdón.]]

{{AP|Patiu de les Naranxales (Sevilla)}}

El patiu de les Naranxales yera primitivamente'l [[Sahn|patiu d'abluciones]] de la mezquita almohade. La so forma ye rectangular, midiendo 43&amp;nbsp;m por 81&amp;nbsp;m. Los llaos menores taben orixinalmente constituyíos por siete arcos ximielgos y los mayores cuntaben con trece arcos, formando dos tanda de seis con un gran arcu central.&lt;ref name=&quot;joseamador&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=de los Ríos|nome=Amador, José|enllaceautor=José Amador de los Ríos|títulu=Sevilla Pintoresca|url=https://books.google.co.ve/books?id=gPtov4ZEAfgC|añu=2005|editorial=Editorial Maxtor|id={{OCLC|433626773}}|páxines=184}}&lt;/ref&gt;Dende la cai, aportar al so interior al traviés de la puerta del Perdón que ta decorada con yeserías renacentistes realizaes por Bartolomé López en 1522.&lt;ref name=&quot;borres&quot; /&gt; Les fueyes de la puerta son de madera revistío de bronce y tán decoraes con lacerías, sobresalen los dos aldabones de bronce fundíu y cincelados. Ye una importante obra almohade del sieglu XII. Nel centru del patiu alza una fonte que la so taza cimera ye visigoda.
&lt;ref name=&quot;Montoto&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Montoto, Santiago|editor=Universidad de Sevilla|títulu=Esquines y conventos de Sevilla|url=https://books.google.es/books?id=KzeGTmCfRQ0C&amp;pg=PA53&amp;dq=patiu+de+les naranxales+sevilla&amp;hl=es&amp;ei=VHnoS7TFFJOwnQPb_My4BA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CEcQ6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=patiu%20de%20los%20naranxales%20sevilla&amp;f=false|añu=1983|editorial=Secretariáu de Publicaciones de la Universidá de Sevilla|ID={{OCLC|17248914}}}}&lt;/ref&gt;

Les obres de construcción realizar ente 1172 y 1186. Primeramente utilizóse pa les actividaes típiques de los patios d'abluciones musulmanes ([[sahn]]).&lt;ref name=&quot;borres&quot;&gt;{{cita llibru |apellíos=Borrás Gualis|nome=Gonzalo M.|títulu=L'Islam de Córdoba al Mudéxar|edición=4ta|url=https://books.google.co.ve/books?id=gPtov4ZEAfgC|añu=1990|editorial=Xil Ediciones|id={{OCLC|31243332}}|páxines=126}}&lt;/ref&gt; Tres la conquista de Sevilla polos cristianos en 1248, emplegar pa diverses actividaes: campusantu, celebración de les feries añales de la ciudá y llugar de predicación.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Almagro Gorbea, Antonio |añu=2007 

|url=http://digital.csic.es/bitstream/10261/8109/1/Mezquita%20a%20Catedral-1.pdf 
|títulu=De Mezquita a catedral. Una adautación imposible. Simposium internacional sobre la Catedral de Sevilla nel contestu del góticu final 
|editor=csic.es
|fechaaccesu= 1 de setiembre de 2010}}
&lt;/ref&gt; Na actualidá, el patiu de les Naranxales ye unu de los anexos más importantes de la catedral de Sevilla y ta totalmente integráu nella. A lo llargo de los sieglos sufrió dellos cambeos significativos como la de 1618, cuando se baltó l'ala oeste pa construyir la [[Ilesia del Sagrariu (Sevilla)|Ilesia del Sagrariu]].&lt;ref name=&quot;borres&quot; /&gt; A partir del sieglu XV foi perdiendo adulces la so connotación cultural, siendo güei una cortil ensin actividaes relixoses.

== Ilesia del Sagrariu ==
{{AP|Ilesia del Sagrariu (Sevilla)}}
[[Ficheru:Sevilla Cathedral - Door of Conception.jpg|thumb|Puerta de la Concepción.]]
La Ilesia del Sagrariu ye un templu integráu na catedral, empezada a construyir por [[Cristobal de Rojas (arquiteutu)|Cristóbal de Rojas]], [[Alonso de Vandelvira]] y [[Miguel de Zumárraga]] en xunu de 1618 n'estilu [[arquiteutura barroca|barrocu]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=[[Fernando Cruz Isidoro|Cruz Isidoro, Fernando]]|títulu=Alonso de Vandelvira (1544-ca. 1626/7): tratadista y arquiteutu andaluz|url=https://books.google.co.ve/books?id=-0eEZjecr18C|añu=2001|editorial=[[Universidá de Sevilla]]|ID={{OCLC|490673818}}|páxines=145}}&lt;/ref&gt; Atópase ocupando la galería oeste del patiu de les Naranxales, tien planta de cruz llatina y el cruceru ta cubiertu por una [[bóveda]] con [[llinterna]]. Consta de cuatro puertes: dos pol patiu de les Naranxales, una dende l'interior de la catedral y otra que da direutamente al esterior. El so interior ta ricamente decoráu, destacando'l [[retablu]] mayor, la estructura foi realizada por [[Francisco Dionisio de Ribas]] y les talles por [[Pedro Roldán]].&lt;ref name=&quot;and138&quot;/&gt;

== Esterior de la catedral ==
Presenta trés portaes na fachada de los pies, una en cada brazu del cruceru y dos na cabecera, tamién presenta otra puerta que da al patiu de les naranxales, denomada del llagartu y otra que comunica cola ilesia del sagrariu y finalmente la Puerta del Perdón que ye la puerta d'accesu al patiu de les Naranxales dende la cai de los Alemanes:&lt;ref name=&quot;Cardoso&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Cardoso Bonu, Diego A.|títulu=Sevilla, el cascu antiguu. Historia, arte y urbanismu|editorial=Guadalquivir ediciones|id={{OCLC|173183314}}}}&lt;/ref&gt;

=== Fachada oeste de los pies ===
'''Portada del Bautismu''', ye l'asitiada más a la izquierda, foi construyida nel sieglu XV, atópase decorada cola representación del relieve del ''Bautizu de Cristu'', nel [[tímpanu (arquiteutura)|tímpanu]] obra realizada pol taller de Lorenzo Mercadante de Bretaña, ye d'estilu góticu con [[arquivolta|arquivoltes]] apuntaes afataes con [[tracería|traceríes]], tamién s'atopen escultures de los obispos de Sevilla, San Leandro y San Isidoro, de Santa Xusta y Rufina obres direutes de Lorenzo Mercadante y una serie d'ánxeles y profetes debíos a Pedro Millán.&lt;ref name=&quot;HN&quot;&gt;{{cita web
|añu=2004
|url=http://www.hispalis.net/turismu_y_cultura/monumento/catedral/
|títulu=Catedral de Sevilla
|editor=hispalis.net
|fechaaccesu=1 d'ochobre de 2010
}}&lt;/ref&gt;

'''Portada principal o de l'Asunción''', ye l'asitiada nel centru de la fachada y permaneció ensin realizase hasta'l sieglu XIX, cuando'l [[Francisco Javier Cienfuegos Xovellanos|cardenal Cienfuegos y Xovellanos]] encargó la so decoración escultórica, ente la que destaquen les figures de los apóstoles, executaes por [[Ricardo Bellver]] ente 1877 y 1898.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

'''Portada de San Miguel o de la Nacencia''', llamada asina yá que na portada inclúyese la representación del ''Nacencia de Cristu''.&lt;ref name=&quot;cean&quot; /&gt; Foi construyida nel sieglu XV y atópase decorada con escultures de [[terracota]] ente les que destaquen les de [[San Laureano]], [[Hermenegildo|San Hermengildo]] y los cuatro evanxelistes, executaos por Millán. Ésta ye la vía d'accesu actual (2010) de les procesiones de [[Selmana Santa]] al templu catedraliciu nel so percorríu pola carrera oficial.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Luengo Mena, Jesús|títulu=Compendio de les cofraderíes de Sevilla que procesionan a la catedral|fechaaccesu=20 de marzu de 2010|añu=2007|editorial=Ediciones Espuela de plata|id={{OCLC|254000458}}}}&lt;/ref&gt;

=== Fachada sur ===
'''Puerta de San Cristóbal o del Príncipe''' (1887-1895), ye la que coincide col cruceru sur, foi proyeutada por Adolfo Fernández Casanova y terminada en 1917, anque'l so primer diseñu foi realizáu pol arquiteutu [[Demetrio de los Ríos]] en 1866. Delantre d'esta puerta, ta asitiada un retruque del «Giraldillo».&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Fachada norte ===
'''Puerta de la Concepción''' (1895-1927), ta asitiada na parte norte del cruceru que s'abrir sobre'l patiu de les Naranxales, tamién el diseñu foi realizáu por [[Demetrio de los Ríos]] y proyeutada y rematada por [[Adolfo Fernández Casanova]] en 1895, foi construyida asonsañando l'estilu góticu p'harmonizar col restu del edificiu.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

'''Puerta del Llagartu''', comunica cola parte cubierta del patiu de les Naranxales,&lt;ref name=&quot;cean&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Ceán Bermúdez, Juan Agustín|enllaceautor=Juan Agustín Ceán Bermúdez|títulu=Descripción artística de la Catedral de Sevilla|url=https://books.google.co.ve/books?id=ruMPAAAAQAAJ|añu=1804|editorial=Dixitalizáu pola [[Universidá d'Oxford]] el 27 de marzu de 2008.|id={{OCLC|457367837}}|páxines=29}}&lt;/ref&gt; que la so galería tamién recibe este mesmu nome por un llagartu colgáu del techu por cuenta de un antiguu [[exvoto]], ye la de más simple decoración.

'''Puerta del Sagrariu''', da accesu dende dientro de la catedral a la ilesia del Sagrariu, realizada por [[Pedro Sánchez Falconete]] nel postreru terciu del sieglu XVII. Ta enmarcada por unes columnes d'orde corintiu y na parte alta atópase una escultura representando a San Fernando, a un llau Santa Xusta con San Isidoro y al otru llau Santa Rufina con San Leandro.&lt;ref name=&quot;and138&quot;&gt; {{cita llibru |autor=José M. Campos; Carlos Garrido Torres; J. L. Roig; José Villamarín|títulu=Andalucía: Les Guíes visuales d'España|añu=2000|editorial=IGSA|id=Depósitu llegal: B 18468-2000}}&lt;/ref&gt;

'''Puerta del Perdón''', con esti nome conocer a la puerta d'accesu al patiu de les Naranxales dende la cai de los Alemanes y por tanto nun ye puramente una puerta de la catedral, pero sí perteneciera a l'antigua mezquita y conserva d'aquella dómina un arcu apuntáu de ferradura. A principios del sieglu XVI realizaron obres, decorándola con escultures de terracota del escultor [[Miguel Perrin]], destacando'l gran [[relieve (arte)|relieve]] de la ''Espulsión de los mercaderes'' sobre l'arcu d'entrada. Los ornamientos en yesería fueron fechos por Bartolomé López.&lt;ref name=&quot;and138&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MiguelPerrin&quot;&gt;{{cita web |url=http://institucional.us.es/revistas/arte/22/03%20ciruxanu.pdf
|autor = Ciruxanu Gutiérrez Concha |títulu=
Aproximamientu téunicu a les escultures renacentistes de folla cocida de Miguel Perrin
|editor= Universidad de Sevilla. Llaboratoriu d'arte 22 (2010) 33-50
|fecha=2010
|fechaaccesu= 8 d'avientu de 2011
}}&lt;/ref&gt;

=== Fachada este de la cabecera ===
'''Puerta de Palos''', tamién llamada Puerta de l'Adoración de los Magos, pol relieve con esta tema que s'atopa nel so tímpanu, modeláu por Miguel Perrin
hacia 1520. El nome de «Palos» ye más popular, y débese a les rexes de madera que lo dixebren d'antigües dependencies del cabildru catedraliciu.&lt;ref name=&quot;cean&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MiguelPerrin&quot;/&gt;

'''Puerta de Campanielles''', nomáu asina porque na dómina de la so construcción yera dende onde se tocaben les campanielles pa llamar a los obreros. Les escultures renacentistes, según el relieve del tímpanu que representa ''La entrada de Cristu a Xerusalén'', fueron realizaos por Miguel Perrin a principios del sieglu XVI.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MiguelPerrin&quot;/&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Portail du baptême cathédrale Seville Spain.jpg|Puerta del Bautismu.
Ficheru:Puertaasuncion.png|Portada principal o de l'Asunción.
Ficheru:Spain Andalusia Seville BW 2015-10-23 14-24-17.jpg|Puerta de San Miguel.
Ficheru:Sevilla Cathedral - Door of the Prince.jpg|Puerta de San Cristóbal o Puerta del Príncipe Ficheru:Puerta de la concepción
Vidriera de la Catedral de Santa María de la Sede, Sevilla, España - 20090110.jpg|Puerta de la Concepción.
Ficheru:Sevillapuertapalos.png|Puerta de Palos
Ficheru:Sevilla - Catedral, Puerta de la Campanilla.jpg|Puerta de Campanielles
Ficheru:Perdon7.png|Puerta del Perdón.
&lt;/gallery&gt;

== Interior de la catedral ==
[[Ficheru:Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 106-108 HDR.JPG|miniaturadeimagen|Columnes de la catedral.]]
La catedral tien cinco naves que se distribúin, mirando escontra [[Llevante español|Llevante]]. Nun cunta con una cabecera nel sentíu [[arquiteutura gótica|góticu]] habitual en forma d'[[ábside]] ensin [[girola]], yá que la so planta salón ye un perfectu rectángulu de 116 m de llongura por 76 m d'anchu, que se correspuende col espaciu qu'ocupaba la gran mezquita [[almohade]] que taba asitiada nel mesmu llugar.&lt;ref name=&quot;Cardoso&quot; /&gt; La nave central y la del cruceru son más altes que'l restu. A les naves esteriores ábrense unes capiyes asitiaes ente los [[contrafuerte]]s y qu'igualen en fondura a la nave del cruceru. Los murios cunten con poca espesura. Sicasí, les capiyes tán dixebraes por estribos perpendiculares a la exa central del templu, terminando en 28 pilastres adosaes que, con otros 32 exentos, soporten a 68 bóvedes ojivales. Estes pilastres son de [[mampostería]], revistíos de piedra. Les bóvedes de calter ojival, son cuatripartitas nes naves y sixpartitas nes capiyes, siendo les del cruceru de forma estrellada. La lluz natural enfusa al traviés de numberoses vidreres.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Nave central ===
[[Ficheru:Alzadocatedraldesevilla.png|thumb|center|500px|Alzáu de la nave central de la '''Catedral de Sevilla''']]
[[Ficheru:Coro, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 100-103 HDR.JPG|miniaturadeimagen|Coru.]]
[[Ficheru:Trascoro, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 109-111 HDR.JPG|miniaturadeimagen|Trascoro.]]
La nave central agospia dos edificaciones: el Coru, flanqueado por grandes [[órganu (preséu)|órganos]]; y la Capiya Mayor arrodiada por altes rexes. Ente elles asítiase'l [[Cruceru (arquiteutura)|cruceru]], que les sos bóvedes son les más altes del templu y algamen nesti puntu los 37 m d'altor. Por detrás del Coru atopa'l Trascoro y en llinia con tou lo anterior la Capiya Real.

==== Capiya Mayor ====
{{AP|Retablu Mayor de la Catedral de Sevilla}}
[[Ficheru:Retablo mayor, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 126-128 HDR.JPG|thumb|[[Retablu mayor de la catedral de Sevilla]].]]
La Capiya Mayor, asitiada na nave central, ta delimitada nos llaterales y nel frontal por rexes de fierro doráu, d'estilu renacentista. El retablu d'esta capiya constitúi una de les obres más destacaes de la historia del arte.&lt;ref name=&quot;GASYP&quot;/&gt; La so construcción empecipiar nel añu 1482, y nél intervinieron [[Pedro Dancart]], [[Jorge Fernández Alemán]], [[Roque Balduque]] y [[Juan Bautista Vázquez el Viejo]] que la concluyó. Destaca la escultura d'un crucificáu, denomináu del Millón, obra gótica del sieglu XV.&lt;ref name=&quot;RMCS&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Ferrand, Manuel|títulu=El Retablu Mayor de la Catedral de Sevilla|añu=1981|id={{OCLC|492009674}}|editorial=Fundación El Monte}}&lt;/ref&gt; Nesti retablu atopa la pequeña imaxe de la [[Virxe de la Sede (Catedral de Sevilla)|Virxe de la Sede]] del [[sieglu XIII]], titular y patrona de la catedral.

==== Trasaltar ====
Los murios del presbiteriu tán decoraos exteriormente por una serie d'escultures de diversos santos en bultu redondu y folla cocida sobre repises y so doseles. El total d'escultures ye de 59 les cualos componen un conxuntu d'induldable guapura, anque nun pueden apreciase bien pol altor en que se topen. Son escultures de calter góticu, renacentistes y manieristes, resultáu de la socesión d'artistes qu'intervinieron na execución. Dende 1522 apaez [[Miguel Perrin]] que permanez venceyáu a estos trabayos hasta 1552.&lt;ref&gt;Gestoso y Pérez, José (1890). Sevilla monumental y artística, vol. 2, páx. 85&lt;/ref&gt; En 1564 nómase como escultor a [[Juan Marín]]. Más tarde, en 1572, nomar a [[Diego de Pesquera]]. Por fin terminóse la decoración en 1575.
Destaca ente toes la [[Virxe del Reposu (Catedral de Sevilla)|Virxe del Reposu]], bella imaxe de la Virxe col Neñu dormíu sobre'l so pechu atribuyida a [[Miguel Perrin]], que ta asitiada enfrente a la rexa de la capiya Real y antaño tuvo gran devoción ente los sevillanos.&lt;ref&gt;Villar Movellán, Alberto, ''La Catedral de Sevilla. Guía Oficial.''. Sevilla, Exmo. Cabildru y la Santa Ilesia Metropolitana y Patriarcal de Sevilla, páxs. 54-55&lt;/ref&gt; La devoción espublizóse venceyada a la solicitú de les embarazaes por tener un bon partu, sofitáu nuna vieya tradición según la cual acaldía pasaba polos pies d'esta imaxe de la Virxe un xudíu que diariamente recitaba una ofiensa contra la Virxe por ser orixe de Jesús. Magar ello produció'l so conversión al cristianismu, y represu poles anteriores blasfemies contra la imaxe de la Virxe, dedicó'l restu de la so vida a espublizar la devoción a la Virxe del Reposu, convencíu de que fuera l'orixe de la so conversión y consecuente Salvación, por ello pasó a ser considerada proteutora de los partos de la Fe y simultáneamente de los partos naturales, por ello conocióse-y popularmente como La nuesa Señora de Bienpariese, amparadora de los bonos partos. A la devoción dio-y realce doña María Osorio, quien en 1554 mandó construyir nel centru del trasaltar una capiya o fornica a La nuesa Señora del Reposu.&lt;ref&gt;Madrazo, Pedro, ''Sevilla y Cádiz'', Barcelona, Daniel Cortezo 1884, p. 530&lt;/ref&gt;
Na parte inferior d'esti muriu abre una capiya con enterramientu, dedicada a La nuesa Señora del Soterraño, que pertenez anguaño a los marqueses de Yanduri.

==== Coru ====
Ta construyíu con murios de cantería per trés llaos, ocupa l'espaciu entendíu pola cuarta y quinta bóvedes de la nave central y el frontal cerrar con una rexa d'estilu renacentista terminada en 1523 por [[Francisco de Salamanca (rejero)|Francisco de Salamanca]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=García Cubes, Antonio|títulu=Cuadro xeográficu, estadísticu, descriptivu é históricu de los Estaos Xuníos Mexicanos: obra que sirve de testu al atles pintorescu|url=https://books.google.co.ve/books?id=6M5YAAAAMAAJ|añu=1885|editorial=Oficina tip. de la Secretaría de Fomentu|id={{OCLC|2432106}}|páxines=268-269}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Álvarez Márquez, María del Carmen|títulu=El mundu del llibru na Ilesia Catedral de Sevilla nel sieglu XVI|url=https://books.google.co.ve/books?id=D-DgAAAAMAAJ|añu=1992|editorial=Excma. Diputación Provincial de Sevilla|id={{OCLC|29865840}}}}&lt;/ref&gt; La [[Sillar|sillería]] consta de 127 sitiales colos respaldos realizaos en [[marquetería]] de diverses maderes pa dar un coloríu especial al so ornamentación, con baxos relieves d'escenes del [[antiguu Testamentu|Antiguu]] y [[Nuevu Testamentu]] y con representaciones de personaxes [[grotescu|grotescos]] nos brazos de les sielles y [[misericordia|misericordies]] onde tamién hai escenes de xuegos. Nos tablones mayores d'entrada al coru atopen elementos ojivales cola separación fecha con columnes que terminen en [[pináculos]]. Los trés sitiales correspondientes al arzobispu y los sos ayudantes son los qu'amuesen un gran trabayu escultóricu. N'unu de los sitiales atópase una inscripción que diz: «Esti coru facer Nufro Sánchez entallador... 1475»,&lt;ref name=&quot;cean&quot; /&gt; nun foi sicasí l'únicu tallista que trabayó nel coru, pos a la so muerte, fíxose cargu'l so fíu por poco tiempu y dempués el maestru [[Pedro Dancart]] de los [[Países Baxos]] tomó'l cargu de siguir cola obra, el so fallecimientu en 1494 fizo que siguiera'l so discípulu Juan Alemán. Acabóse la sillería hacia 1511.
&lt;ref name=&quot;Ord&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Orduña Viguera, Emilio|títulu=La talla ornamental en madera|añu=2003|id={{OCLC|314297227}}|editorial=Maxtor}}&lt;/ref&gt;

;Trascoro
El trascoro foi realizáu por Miguel de Zumárraga n'estilu [[Arquiteutura barroca|barrocu]], diseñar nel añu 1619 y en permaneciendo diez años paraes les obres, rematar en 1635. Foi construyíu en pervalibles y vistosos materiales, como [[mármol]]es y [[xaspe]]s. Ta afatáu con [[relieve (arte)|relieves]] y [[bustu|bustos]] de [[bronce]] presidíos por una pintura gótica de la ''Virxe de los Remedios'' de clara influencia italiana.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

==== Órganu ====
[[Ficheru:Órgano, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 97-99 HDR.JPG|thumb|200px|Órganu nel interior de la catedral de Sevilla.]]
[[Ficheru:Cieguecita 2016001.jpg|thumb|200px|Talla de La Inmaculada realizada por [[Martínez Montañés]] conocida como ''La Cieguecita''.]]
[[Ficheru:FerranSev.jpg|thumb|200px|Urna en plata de [[Fernandu III el Santu]] na capiya Real.]]

L'órganu actual foi construyíu por [[Aquilino Amezua]] nel añu de 1901 y restauráu por Gerhard Grenzing en 1996. Sustituyó a otru más antiguu de [[Jordi Bosch i Bernat]] que resultó destruyíu nel derrumbe de 1888 y taba consideráu unu de los meyores órganos que se construyera n'España.

El mueble que lu alluga data de 1724, ye obra de [[Luis de Vílches]] que diseñó la caxa y [[Duque Cornejo]] que foi l'encargáu de la decoración escultórica. En realidá tratar de dos preseos ximielgos engarraos que formen un grandiosu conxuntu. Interpretar con dambos simultáneamente dende'l mesmu tecláu. Dispón de cuatro teclados manuales, unu de pedal y alredor de 15000 tubos.&lt;ref&gt;[http://tdx.cat/bitstream/handle/10803/1274/TOL6506.pdf?sequence=7 ''La organería española (1882 - 1940). Aquilino Amezua y Jaúregui'']. Consultáu'l 6 de xineru de 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.abcdesevilla.es/20110515/sevilla/sevi-llamentu-supresion-catedra-organo-201105142238.html|títulu=María Jesús Pereira: José Enrique Ayarra, organista de la Catedral dende 1961. Diariu ABC de Sevilla, 14 de mayu de 2011.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cita web 
|autor= Grenzing, Gerhard 
|añu= 2008 
|url= http://www.grenzing.com/organosshow.cfm?id=19&amp;ip=19 
|títulu= Órganu de la Catedral de Sevilla 
|fechaaccesu= 3 d'agostu de 2010 
|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20120124033644/http://www.grenzing.com/organosshow.cfm?id=19&amp;ip=19 
|fechaarchivu= 2012-01-24 
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cita web |autor= José L. García |añu=1988

|url= http://hemeroteca.abcdesevilla.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1988/08/07/035.html
|títulu= L'esbarrumbamientu de la Catedral en 1888 destruyó'l meyor órganu construyíu nunca n'España |fechaaccesu=
13 de xineru de 2012
}}&lt;/ref&gt;

==== Capiyes de los Alabastros ====
Llámense asina pol material nel que tán construyíes. Son cuatro pequeñes capiyes asitiaes nos murios llaterales del coru. Fueron realizaes a partir de 1515, intervinieron na so construcción el maestru [[Juan Gil de Hontañón]] y dende 1530 l'arquiteutu [[Diego de Riañu]] que replantego l'interior de les mesmes sustituyendo l'estilu góticu en que taben proyeutaes pol renacentista.&lt;ref name=&quot;arquiteutura del&quot; /&gt; De siguío méntense de forma independiente. Trátase de la Capiya de la Inmaculada, Capiya de la Encarnación, Capiya de la Virxe de la Estrella y Capiya de San Gregorio.

* '''Capiya de la Inmaculada'''

El 14 de febreru de 1628 Jerónima Zamudio, vilba del xuráu Francisco Gutiérrez de Molina encárga-y al escultor [[Martínez Montañés]] un retablu con una imaxe de la Inmaculada Concepción p'asitialo nesta capiya funeraria. Tres dellos retrasos na execución y el consiguiente pleitu, Martínez Montañés xustificó la tardanza en terminar la obra cola siguiente frase: ''va ser de les primeres coses qu'haya n'España y lo meyor que'l susodichu fixo''. El tiempu dio-y la razón, puestu la talla de la Inmaculada que preside'l retablu que foi inauguráu'l 8 d'avientu de 1631 ta considerada una obra d'escepcional valor. Popularmente conocer como ''[[Inmaculada La Cieguecita|La Cieguecita]]'' pola so mirada baxa colos párpagos apenes abiertos.&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Gámez Martín |nome=José |enllaceautor= |títulu=La Inmaculada Concepción n'España: relixosidá, historia y arte : actes del simposium, 1/4-IX-2005 |url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=2801332 |fechaaccesu=27 de mayu de 2017 |idioma= |otros= |edición= |añu=2005|editor= |editorial= |allugamientu= |isbn= 84-89942-41-2 |capítulu=El sol ye'l to vistíu: &quot;La Cieguecita&quot; de Martínez Montañés y la devoción concepcionista de Sevilla |páxines= 987-1006|cita= ||ref=gam1}}&lt;/ref&gt;

El retablu nel so conxuntu consta de bancu nel que tán asitiaos les semeyes de los patronos de la capiya antes citaos que fueron pintaos por [[Francisco Pacheco]] en 1631. La fornica central cola imaxe de la Inmaculada ta flanqueada por talles de San Gregorio Papa y San Xuan Bautista según relieves de San José, San Joaquín, San Jerónimo y San Francisco.&lt;ref name=&quot;Pacheco&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Asencio y Toledo, José María|títulu=Francisco Pacheco: Les sos obres artísticu y lliterariu, especialmente'l llibru de descripción de verdaderes semeyes de pernomaes y memorables varones que dexó inéditu|añu=1867|editorial=Litografía y llibrería española y estranxera, Sierpes 35, Sevilla.|id={{OCLC|434467853}}}}&lt;/ref&gt;

''[[Inmaculada La Cieguecita|La Cieguecita]]'' ta realizada en madera de cedru, mide 164&amp;nbsp;cm y ta concebida según el modelu que describió [[Francisco Pacheco]] nel so llibru ''Tratáu del arte de la pintura''. Trátase por tanto d'una Virxe neña con una llarga melena que cai sobre'l llombu. Visti llarga túnica cinxida con un cíngulo que simboliza'l so doncellez y un mantu sobre los costazos que se recueye col brazu esquierdu produciendo numberoses plegues. La cabeza afatar con una corona de 12 estrelles qu'aluden a les dolce tribus d'Israel. Na peana apaecen les cares de tres ángel sobre un dragón que representa'l pecáu.{{ensin referencies}}
* '''Capiya de la Encarnación'''
Ta presidida por un retablu atribuyíu a [[Francisco de Ocampo y Felguera]] que foi realizáu en redol a 1630 cola tema principal de L'Anunciación. Nel bancu del mesmu esisten relieves de San Xuan Bautista, San Xuan Evanxelista, Santu Domingu, San Francisco y San Antonio.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;
* '''Capiya de la Virxe de la Estrella'''
Debe'l so nome a una imaxe renacentista de la Virxe que se cree foi realizada pol escultor renacentista d'orixe francés [[Nicolás de Lleón]] en redol a 1530. Esta talla asítiase nun retablu barrocu de [[Jerónimo Franco]] fecháu en 1695.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;
* '''[[Capiya de San Gregorio]]'''
Llámase asina por una escultura de San Gregorio asitiada nuna fornica. El santu porta un llibru nel que s'atopa la firma del so autor [[Manuel García de Santiago]] (sieglu XVII).&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

=== Capiyes ===

==== Capiyes del llau este ====
* '''Altar de la Madalena'''
{{AP|Altar de la Madalena. Catedral de Sevilla}}

Los patronos d'esti altar fueron Pedro García de Villadiego y la so esposa Catalina Rodríguez, que encargaron un retablu en 1537, en que'l so bancu atopar les sos semeyes, Don Pedro xunto a San Benitu y Doña Catalina a San Francisco.&lt;ref name=&quot;cathedral&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Martínez Montiel, Luis|coautor=Alfredo José Morales|títulu=The Cathedral of Seville|añu=1999|editorial=Scala Publishers in association with Aldeasa S.A.|idioma=inglés|id={{OCLC|42015678}}|isbn=1857592034|páxines=90, 127}}&lt;/ref&gt; El retablu tien como tema principal L'Anunciación nel áticu y La Madalena a los pies de Cristu Resucitáu nel cuerpu principal.&lt;ref name=&quot;magdalena&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Guerrero Lovillo, José|enllaceautor=José Guerrero Lovillo|títulu=La Catedral de Sevilla|añu=1981|editorial=[[Everest]], España. Dixitalizáu pola [[Universidá Estatal de Pennsylvania]], 2009|id={{OCLC|10950114}}|isbn=8424147707 9788424147709|páxines=33, 111}}&lt;/ref&gt; Trátase de pintures d'un anónimu discípulu d'[[Alejo Fernández]] realizaes en redol a 1537.

La vidrera asitiada xunto a esti altar, obra d'[[Arnao de Flandes]] en 1535, representa a San Sebastián cola cara del emperador [[Carlos I d'España|Carlos I]].&lt;ref name=&quot;NietoXV&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Nieto Alcaide, Víctor|enllaceautor=Víctor Nieto Alcaide|títulu=L'oficiu y oficiu de vidreru nos sieglos XV y XVI|url=http://e-spacio.uned.es/fez/eserv.php?pid=bibliuned:ETFSerie7-007F37CA-EC8C-45B7-D6AD-29A9FC2BAEEE&amp;dsID=PDF|id={{OCLC|448519868}}|fechaaccesu=22 de mayu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110815092456/http://e-spacio.uned.es/fez/eserv.php?pid=bibliuned%3AETFSerie7-007F37CA-EC8C-45B7-D6AD-29A9FC2BAEEE&amp;dsID=PDF|fechaarchivu=15 d'agostu de 2011}}&lt;/ref&gt;

* '''Altar de l'Asunción''' (esiste otru altar de l'Asunción nel estremu norte de la nave del cruceru de la catedral)
Nel centru del retablu que s'atopa nesta capiya resalta un relieve cola representación de l'Asunción de la Virxe, obra d'autor desconocíu que s'atopa enmarcada por pintures de San Ildefonso y San Diego de Alcalá.&lt;ref name=&quot;magdalena&quot; /&gt; Nel bancu atopen les pintures de los patrocinadores, el xuráu Juan Cristóbal de Poblar y el so esposa que la dotaron en 1593. Toles pintures son del artista de la escuela sevillana, anque nacíu en [[Ronda (Málaga)|Ronda]], [[Alonso Vázquez (pintor)|Alonso Vázquez]], fueron realizaes a finales del sieglu XVI.

* '''Capiya de San Pedro'''
Nel muriu esquierdu atópase'l [[mausoléu]] del que foi Obispu de Sevilla hasta 1523 [[Diego de Deza]],&lt;ref name=&quot;magdalena&quot; /&gt; recordáu ente otres coses por ser el gran defensor de les teoríes de [[Cristóbal Colón]] ante los [[Reis Católicos]].

El retablu d'esta capiya ta dedicáu a San Pedro, foi encargáu polos Marqueses de [[Malagón]] en 1625 al polifacéticu artista [[Diego López Bueno]] arquiteutu, escultor y entallador que s'encargó de la estructura, ente que les pintures son obra de [[Francisco de Zurbarán]] realizaes en 1630, destacando la central que ye una bellísima Inmaculada, una de los meyores que salió de los sos pinceles. Nel bancu del retablu distintos escenes rellacionaes con San Pedro, ''Cristu y San Pedro sobre les agües'', ''Cristu apurriendo les llaves a San Pedro'' y ''San Pedro curando al paralíticu''. Nel primer cuerpu La ''Visión de San Pedro'', ''San Pedro Papa'' y ''L'arrepentimientu de San Pedro''. Nel segundu cuerpu ''San Pedro lliberáu pol ánxel'', ''La Inmaculada'' y ''Quo Vadis''. Nel áticu apaez una pintura del Padre Eternu, nun siendo esta obra orixinal de Zurbarán sinón una copia asitiada nel sieglu XVIII.

D'últimes destacar la rexa que cierra la capiya, obra de [[Fray José Cordero de Torres]] terminada en 1780, esti artista yera relixosu legu del conventu de San Francisco n'[[El Puerto de Santa María]].

* '''Capiya Real de la catedral de Sevilla'''
{{AP|Capiya Real de la catedral de Sevilla}}

[[Ficheru:Capilla Real (bóveda). Catedral de Sevilla.jpg|thumb|Bóveda casetonada de la [[Capiya Real de la catedral de Sevilla|Capiya Real]]]]

La Capiya Real fai les funciones de cabecera de la catedral. Consta de planta cuadrada con [[ábside]] y dos capielles llaterales, con una cubierta de [[cúpula]] semiesférica y llinterna realizada ente 1567 y 1569 por [[Hernán Ruiz el Mozu]]. En dicha capiya ta allugáu'l panteón cola urna de plata del [[Fernandu III de Castiella|rei San Fernando]] realizada por [[Juan Laureano de Pina]] d'estilu [[barrocu]], según los sepulcros d'[[Alfonsu X de Castiella]] y de la so madre, la reina [[Beatriz de Suabia]]. Na cripta de la Capiya Real tán soterraos el rei [[Pedru I de Castiella]] y la so esposa, la reina [[María de Padilla]], ente otros miembros de la realeza. Nun altar d'esta cripta atopa la imaxe de la Virxe de les Batalles, escultura en marfil del sieglu XIII. Nel retablu principal de la Capiya Real, del sieglu XVII, ta asitiada la imaxe gótica de la [[Virxe de los Reis (Sevilla)|Virxe de los Reis]], patrona de la ciudá y de l'[[archidiócesis de Sevilla]].&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

* '''Capiya de la Concepción Grande''' 
Esta capiya sirvió primitivamente como llugar d'enterramientu a los caballeros qu'acompañaron a San Fernando na conquista de Sevilla, a partir de 1654 el so patronatu perteneció a Gonzalo Núñez de Sepúlveda, [[caballeru venticuatro]] de Sevilla a quien-y foi concedíu'l derechu a ser soterráu nesti llugar tres una importante donación que realizó por cuenta de la octava de la Inmaculada Concepción. Anguaño los sos restos atopar nel muriu de la izquierda tres una llosa sepulcral col escudu d'armes de los Sepúlveda según diseñu del pintor [[Juan de Valdés Leal]]. Na rexa de la capiya, terminada en 1668, tamién puede contemplase el mesmu escudu.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Valdivieso González, Enrique|títulu=Guía de la Catedral de Sevilla|añu=1991|id={{OCLC|27303671}}|editorial=Guadalquivir ediciones}}&lt;/ref&gt;

Nel interior llama l'atención un sobeyosu retablu barrocu con gran mapa d'adornos y belles columnes salomóniques que s'articula en dos cuerpos, foi trazáu y executáu pol arquiteutu y ensamblador [[Martín Moreno]] en 1656.&lt;ref name=&quot;aa&quot; &gt;{{cita publicación |apellíu=Falcón Márquez |nome=Teodoro |enllaceautor= |añu=2013 |títulu=L'arquiteutu de retablos y escultor Martín Moreno y los primeros retablos con columnes salomóniques en Sevilla |publicación=Boletín d'arte |volume= |númberu=34 |páxina= |ubicación= |editor=Universidad de Málaga |issn=0211-8483 |url=http://www.uma.es/media/files/03_03_FAL.pdf |fechaaccesu=14 de marzu de 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231218041402/https://www.uma.es/media/files/03_03_FAL.pdf |archivedate=2023-12-18 }}&lt;/ref&gt; Les imáxenes son obra d'[[Alonso Martínez (escultor)|Alonso Martínez]], sacante'l cristu crucificáu conocíu como Cristu de San Pablo. Nel primer cuerpu la imaxe central ye la Inmaculada Concepción y les llaterales correspuenden a San José y San Pablo. El segundu cuerpu ta presidíu pol yá citáu Cristu de San Pablo que ye obra del sieglu XVI y perteneció posiblemente a la decoración del antiguu retablu, siendo recuperáu p'asitialo na so situación actual. Esta imaxe goció d'antiguo de gran devoción na ciudá. A los so llau atopen les talles de San Gonzalo y San [[Antonio de Padua|San Antonio de Padua]].&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

Nel muriu derechu atópase un sepulcru de mármol n'estilu neogóticu realizáu en 1881, nél ta soterráu'l que fuera arzobispu de Sevilla Cardenal [[Francisco Javier Cienfuegos Xovellanos]], nacíu n'[[Uviéu]] en 1766 que tuvo al cargu de la diócesis de Sevilla dende 1824 hasta'l so destierru en [[Alicante]] por motivos políticos el 18 de febreru de 1836.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Recio Mir, Álvaro |añu= 
2009 
|url= https://web.archive.org/web/http://institucional.us.es/revistas/revistas/arte/pdf/numeros/21/11%20reciu%20mir.pdf 
|títulu= El sepulcru neogóticu del Cardenal Cienfuegos na Catedral de Sevilla y la crítica de Gestoso a la so &quot;conceutu artísticu&quot; 
|editor= Universidad de Sevilla, Llaboratoriu d'arte, 21 (2008-2009) 219-239 
|fechaaccesu= 1 d'ochobre de 2010 
}}&lt;/ref&gt;

Hasta 1810 tuvo espuestu nesta capiya una de les meyores obres de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], ''La nacencia de la Virxe''. Esti cuadru foi oxetu d'un robu perpetáu pol mariscal francés [[Soult]] mientres la Guerra de la Independencia y anguaño atópase nel [[Muséu del Louvre]] en [[París]].

Ente [[1835]] y [[1837]], nesta capiya atopábase soterráu'l pernomáu presbíteru [[Pueblu canariu|canariu]] Don [[Cristóbal Bencomo y Rodríguez]], confesor del Rei [[Fernandu VII d'España]]&lt;ref name=&quot;diocesisdecanarias_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.diocesisdecanarias.es/obispo/obispo-canarios-en-el mundu.html|títulu=Obispo canarios. Páxina web oficial de la Diócesis de Canaries}}&lt;/ref&gt; y Arzobispu titular de [[Heraclea]].&lt;ref name=&quot;diocesisdecanarias_1&quot;/&gt; Este pasó los sos últimos años en Sevilla onde esfrutaba de la dignidá de ''Arcediano de [[Carmona]]'' y emprestó la so ayuda a la población en casos de grandes calamidaes públiques, como nuna epidemia de [[cólera]] qu'azotó a la ciudá hispalense en [[1823]].&lt;ref name=&quot;elcanario_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://elcanario.net/Benchomo/miscelaneacanariasepgr14.htm|títulu=Biografía de Cristóbal Bencomo y Rodríguez}}&lt;/ref&gt; Una semeya so ta espuestu xunto a los d'otros pernomaos personaxes na biblioteca colombina de la catedral.&lt;ref name=&quot;elcanario_1&quot;/&gt; Los sos restos anguaño atópense soterraos na [[Catedral de San Cristóbal de La Laguna]] en [[Tenerife]].&lt;ref name=&quot;elcanario_1&quot;/&gt;

* '''Altar de Santa Bárbara'''
Destaca'l cuadru que representa a les Santes [[Xusta y Rufina]], obra de [[Miguel de Esquivel]] realizada en 1620, tiénense pocos datos d'esti artista, pos esta ye la so única obra conocida, sábese que morrió bien nueva en 1621. Les Santes tán representaes a entrambos llaos de La Giralda. Santa Xusta mira escontra'l cielu, ente que Santa Rufina paez meditar cola mirada baxa. Ye bien interesante la detallada representación de la [[Giralda]], pos pueden reparase ente otros detalles les pintures con distintos santos qu'entós la afataben y anguaño sumieron.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cardoso&quot; /&gt;

Esiste tamién nesti altar un pequeñu retablu con pintures d'un discípulu d'Antonio de Alfían y una imaxe de San Antonio ensin demasiao interés artísticu.

* '''Altar de Santa Xusta y Rufina'''
El so patronatu deber a los hermanos Bécquer en 1622. Nél atopa una destacada escultura de les santes que foi realizada en 1728 por [[Duque Cornejo]]. Estes imáxenes vienen de la [[Ilesia del Salvador (Sevilla)]] y procesionan añalmente na festividá del Corpus.&lt;ref name=&quot;Cardoso&quot; /&gt;

==== Capiyes del llau sur ====
[[Ficheru:Capillassur.png|thumb|&lt;small&gt;Esquema col allugamientu de les capiyes del llau sur de la catedral de Sevilla.&lt;br/&gt;
1. Capiya del Mariscal.&lt;br/&gt;
2. Antesacristía.&lt;br/&gt;
3. Capiya de los Dolores.&lt;br/&gt;
4. Capiya de San Andrés.&lt;br/&gt;
5. Capiya de la Virxe de l'Antigua.&lt;br/&gt; 
6. Capiya de San Hermenegildo.&lt;br/&gt;
7. Capiya de San José.&lt;br/&gt;
8. Capiya de Santa Ana o Maracaibo.&lt;br/&gt;
9. Capiya de San Laureano.&lt;br/&gt;
C.C. Tumba y monumentu de Cristóbal Colón.&lt;br/&gt;
&lt;/small&gt;]]
Les capiyes del llau sur atópense estremaes en 2 grupos pela puerta de San Cristóbal. Nel primer grupu, empezando dende la fachada este, atópense la Capiya del Mariscal, Antesacristia, Capiya de los Dolores y Capiya de San Andrés. Nel segundu, Capiya de la Virxe de l'Antigua que ye de mayor dimensión que les demás, Capiya de San Hermenegildo, Capiya de Santa Ana y Capiya de San Laureano qu'entra en contautu cola fachada oeste. Nes cercaníes de la Puerta de San Cristóbal allúguense l'altar de la Piedá, l'altar de la Concepción y el monumentu a [[Cristóbal Colón]]

* '''1. Capiya del Mariscal'''
[[Ficheru:Pedro de Campaña - La Purificación de la Virgen María.jpg|thumb|''La Purificación de la Virxe'' de [[Pedro de Campaña]].]]
Esta capiya debe'l so nome al so patronu, [[Diego Caballero]],&lt;ref name=&quot;gdeleon&quot;&gt;{{cita llibru |autor=González de León, Félix|títulu=Noticia artística: histórica y curiosa de tolos edificios públicos, sagraos y profanos d'esta bien noble, bien lleal, bien heroica ya invicta ciudá de Sevilla|url=https://books.google.co.ve/books?id=zlWOCVNEV7cC|añu=1844|editorial=Impr. de J. Fidalgu|id={{OCLC|17643223}}|páxines=114}}&lt;/ref&gt; ricu mercader y armador, mariscal de la [[La Española|Islla de la Española]] dende 1536, que apurrió al Cabildru de la catedral de Sevilla en 1553, la importante suma de 26.000 [[maravedín|maravedinos]] pa fundar una capellanía y construyir el retablu pictóricu que persiste anguaño,&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Liebmann Mayer, August|enllaceautor=August Liebmann Mayer|títulu=Die Sevillaner Malerschule: Beiträge zu ihrer Geschichte|url=https://books.google.co.ve/books?ei=BKOmTK_-IYH48Abu86HMCQ|añu=1911|editorial=Klinkhardt &amp; Biermann|idioma=alemán|id={{OCLC|1451968}}|páxines=56}}&lt;/ref&gt; ensin dulda una xoya del arte renacentista.

El retablu ye obra del pintor [[Pedro de Campaña]],&lt;ref name=&quot;gdeleon&quot; /&gt; que cuntó cola collaboración del entallador [[Pedro de Becerril]] pa la imaginería y arquiteutura, y del pintor [[Antonio de Arfián]] pa la policromía de la estructura arquitectónica, el trabayu empezar en 1555, y enllargóse a lo llargo de 8 meses.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Montoto, Santiago|títulu=La Cátedral y l'Alcázar de Sevilla|añu=1948|editorial=Editorial Plus-Ultra|id={{OCLC|17278137}}|páxines=68}}&lt;/ref&gt; Consta en total de 10 tables. Nel bancu o parte inferior, a la izquierda semeyes de [[Diego Caballero]], el so fíu y el so hermanu Alonso, nel centru ''Jesús ente los doctores'', a la derecha semeyes de Leonor de Cabrera (esposa de Don Diego) y la so hermana doña Mencia (esposa d'Alonso) coles sos fíes. Nel cuerpu principal la tabla central ye ''La Purificación de la Virxe'', a la so derecha ''Santu Domingu'' (enriba) y ''Santiago na batalla de Clavijo'' (embaxo), a la so izquierda ''La imposición de la casulla a San Ildefonso'' (embaxo) y ''La estigmatización de San Francisco'' (enriba).&lt;ref name=&quot;gdeleon&quot; /&gt; Nel áticu ''La Resurrección'' y más arriba nel remate ''El Calvariu''.

La tabla principal como yá se comentó correspuende a la Purificación de la Virxe, esta escena rellatada nel evanxeliu de San Lucas, tamién ye conocida como la [[Presentación de Jesús nel Templu]].&lt;ref name=&quot;gdeleon&quot; /&gt; Según la llei de Moisés tolos xudíos teníen de consagrar a los sos fíos nel templu, pero la parturienta considerábase impura y solo dexábase-y la entrada na Casa de Dios 40 díes dempués del allumamientu, por eso esta festividá celébrase 40 díes dempués del 25 d'avientu, esto ye, el 2 de febreru. La tabla tien unes dimensiones de 330&amp;nbsp;cm por 240&amp;nbsp;cm y ta inspirada según dellos autores nun grabáu d'[[Alberto Durero]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Marchena Hidalgo, Rosario|títulu=Les miniatures de los llibros de coru de la Catedral de Sevilla: el sieglu XVI|url=https://books.google.co.ve/books?id=5EItUQJNdHwC|añu=1998|editorial=[[Universidá de Sevilla]]|id={{OCLC|41301973}}|páxines=232}}&lt;/ref&gt; En primer planu apaez un invalido nel suelu qu'estiende'l so brazu ente que un neñu ufiérta-y una fruta, detrás la Virxe y [[Simeón el Xustu|Simeón]] col neñu en brazos, una serie de figures femenines envolubren la escena, caúna d'elles ye una alegoría de les distintes virtúes de la Virxe. La figura d'A Caridá tien dos neños nos sos brazos, detrás La Templanza con una jarra, La Xusticia con una balanza, La Fortaleza cola cabeza d'un lleón nun broche, La Prudencia con un espeyu, La Fe con una cruz na mano y La Esperanza qu'inclina la cabeza escontra riba.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Deus, J. C.
|url=http://blogs.periodistadigital.com/arte.php/2008/12/02/restauraciones-de-pedro-de-campana-y-luc
|autor= Infordeus
|títulu=Restauraciones de Pedro de Campaña y Luca Giordano
|editor= periodistadigital.com
|fecha=2 d'avientu de 2008
|fechaaccesu= 1 d'ochobre de 2010
}}&lt;/ref&gt;

* '''3. Capiya de los Dolores'''
[[Ficheru:Capilla de los Dolores. Catedral de Sevilla.jpg|thumb|180px|Capiya de los Dolores]]
Al traviés d'esta capiya aportar a la Sacristía de les Motes, dientro de los sos elementos artísticos, destaca una imaxe de la [[Virxe de los Dolores]] asitiada nel bancu del retablu, ye obra realizada por [[Pedro de Mena]] de 1670. Nel muriu fronteru atópase'l sepulcru del que fuera arzobispu de Sevilla y cardenal [[Marcelo Spínola]], que ta representáu n'actitú d'oración. Foi esculpíu por [[Joaquín Bilbao]] en 1906.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.diariodesevilla.es//article/ocio/8884/hermona/escaecíu/gonzalo.html
| títulu = L'hermanu escaecíu de Gonzalo |
editor = Diariu de Sevilla |
fechaaccesu = 9 de xineru de 2009
}}&lt;/ref&gt; Na parte cimera cuelga una sobeyosa pintura de [[Valdés Leal]], tratar de ''Los Casamientos de la Virxe y San José'', fechada en 1657.&lt;ref name=&quot;jdevleal&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Valdivieso, Enrique|títulu=Juan de Valdés Leal|url=https://books.google.co.ve/books?ei=FcCmTLjbHcP38AaB_YGRDw|añu=1988|editorial=Guadalquivir|id={{OCLC|22040369}}|isbn=8486080088 9788486080082|páxines=88-89}}&lt;/ref&gt; Otros cuadros d'interés qu'afaten esta capiya son ''La Negación de San Pedro'' y ''L'Entierru de Cristu'', obres franceses anónimes del sieglu XVII, y ''Jacob bendiciendo a los sos fíos'', pintura flamenca tamién del XVII, atribuyida a [[Pieter van Lint]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Valdivieso, Enrique|títulu=Boletín del Seminariu d'Estudios d'Arte y Arqueoloxía, Volume 45|url=https://books.google.co.ve/books?id=Yb4KAQAAIAAJ|añu=1979|editorial=[[Universidá de Valladolid]], Facultá de Filosofía y Lletres|id={{OCLC|7243478}}}}&lt;/ref&gt;

* '''4. Capiya de San Andrés'''
[[Ficheru:Cristo de los cálices.jpg|thumb|left|180px|Cristu de la Clemencia de [[Juan Martínez Montañés]].]]
L'elementu artísticu más importante d'esti espaciu ye ensin dulda el Cristu de la Clemencia (1603), una escultura de madera policromada por [[Juan Martínez Montañés]],&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Flynn, Tom|títulu=El cuerpu na escultura|url=https://books.google.co.ve/books?id=N0SYIa66kZYC|añu=2002|editorial=Ediciones AKAL|id={{OCLC|49943478}}|páxines=80}}&lt;/ref&gt; tamién llamáu Cristu de les Motes, pol llugar en qu'antes s'atopaba na catedral, ye una obra cume de la escultura barroca;&lt;ref name=&quot;cathedral&quot; /&gt; tratar d'un bellu crucificáu qu'inspira una enorme serenidá. Tien la particularidá de tar xuníu a la cruz con 4 clavos en llugar de los 3 habituales.

A la derecha atópense cuatro sepulcros góticos de gran antigüedá que fueron realizaos alredor del añu 1400, posiblemente nel taller toledanu del escultor [[Fernán González]]. Nellos tán soterraos [[Alvar Pérez de Guzmán]], el so padre, la so esposa, Elvira de Ayala y el so fíu.&lt;ref name=&quot;jimenezm&quot; /&gt;

Cuelguen tamién dos cuadros de gran interés atribuyíos a [[Luca Giordano]] que fueron pintaos alredor de 1700, nel primeru represéntase ''El treslláu de l'Arca de l'Alianza'' y nel segundu ''La Cantarada de la profética María'', ye dicir la escena na que la hermana de Moisés canta acompañada d'otres muyeres israelites n'aición de gracies por poder travesar el [[mar Roxu]]. Na parte cimera ta asitiada una copia del Martiriu de San Andrés, de [[Juan de Roelas]], l'orixinal atopar nel [[Muséu de Belles Artes de Sevilla]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Belda Navarro, Cristóbal|títulu=Los sieglos del barrocu|url=https://books.google.co.ve/books?id=N5xcLr70YssC|añu=1997|editorial=Ediciones AKAL|id={{OCLC|38140375}}|páxines=261}}&lt;/ref&gt;

* '''Altar de la Piedá'''
El principal elementu d'esti altar na pintura central del retablu que foi realizada por [[Alejo Fernández]] nel añu 1527. Nesta tabla representa la escena de La Piedá coles figures de Xesucristu, la Virxe María, [[Xosé d'Arimatea]], [[María Madalena]], [[María de Betania]] y [[María Salome]]. Nel bancu del retablu pueden contemplase les semeyes de Mencía de Salazar y el so maríu Alonso Pérez de Medina, [[Semeya de donante|donantes de la obra]].
&lt;ref name=&quot;HN&quot;/&gt;

* '''Altar de la Concepción'''
[[Ficheru:LuisdeVargas.gif|thumb|180px|''La Xenealoxía de Cristu'' de [[Luis de Vargas]], (1561)]]
Esti altar nun tien de confundir se cola Capiya de la Concepción Grande, que s'atopa tamién na catedral de Sevilla y ta dedicada a la mesma advocación de la Virxe María.

Destaca nesti espaciu la pintura principal del retablu que foi realizada por [[Luis de Vargas]] en 1561 y representa una tema alegórica sobre Xesucristu. Nél tán asitiaos diversos personaxes alredor del [[árbol de Jese]] que simbolicen la xenealoxía temporal de Jesús, partiendo dende [[Adán]] que s'atopa en primer planu. Sobre estos personaxes, nuna nube, atópase la Virxe col so fíu en brazos.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

Esta pintura foi conocida popularmente dende bien antiguu como ''Cuadru de la Gamba''. Cúntase que nel sieglu XVI, el maestru [[Mateo Pérez de Alesio]] atópase na catedral pintando un San Cristóbal, y almiraba tanto la obra de Luis de Vargas qu'un día díxo-y a ésti: ''Piu val la tua gamba, che il mio S. Cristoforo'', d'esta anéudota provién la denominación popular.&lt;ref name=&quot;gdeleon&quot;/&gt; Complementar cola semeya del donante, el [[chantre]] hispalense Juan de Medina, qu'apaez nel bancu del retablu y que ye una atayante prueba a favor de les altes condiciones de Luis de Vargas como pintor de semeyes.

La capiya ta protexida por una rexa de dómina renacentista terminada nel añu 1562. Foi diseñada por [[Hernan Ruiz II]].

* '''5. [[Capiya de la Virxe de l'Antigua]]'''
[[Ficheru:Capilla de la Antigua, Catedral de Sevilla.jpg|thumb|200px|Capiya de la Virxe de l'Antigua]]
Según la lleenda, antes de la conquista de Sevilla polos cristianos, un ánxel condució al Rei San Fernando al interior de la mezquita principal de la ciudá, onde detrás d'un muriu que se fixo tresparente, pudo ver la imaxe de la [[Virxe de l'Antigua]] que permanecía ellí despinta dende escontra sieglos. Pocos díes dempués rindiéronse les fuercies musulmanes y San Fernando entró trunfante na ciudá'l 22 d'avientu de 1248.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Medianeru Hernández, José María|títulu=La nuesa Señora de l'Antigua, la virxe decana de Sevilla|añu=2008|id={{OCLC|244150351}}|isbn=8477982589 9788477982586|editorial=Diputación Provincial de Sevilla, Serviciu de Publicaciones}}&lt;/ref&gt;

La capiya actual ta presidida por un retablu en que'l so centru hai una imaxe pintada al frescu de la Virxe de l'Antigua, realizada según los historiadores nel sieglu XV, sobre un muriu de l'antigua mezquita qu'ocupaba l'espaciu de l'actual catedral. La Virxe sostién al so fíu cola manzorga y cola derecha una rosa, ente que'l Neñu suxeta un páxaru. Sobre la so cabeza dos ánxeles caltienen nel aire una corona que foi realizada en 1929 por cuenta de la coronación canónica de la imaxe y más arriba otru ánxel amuesa la inscripción ''Ecce Maria venit''. El retablu ta realizáu en mármol y les distintes escultures que tien tán tallaes por [[Pedro Duque y Cornejo]].

Nel muriu esquierdu allúgase'l bellu sepulcru del cardenal [[Diego Hurtado de Mendoza y Quiñón|Diego Hurtado de Mendoza]] que foi iguáu n'[[Italia]] por [[Domenico Fancelli]] en 1510.&lt;ref name=&quot;Ord&quot;/&gt; Nel muriu derechu la sepultura del Arzobispu [[Luis de Salcedo y Azcona]], obra esculpida por Duque Cornejo ente 1738 y 1740. Otru elementu destacáu son les numberoses llámpares de plata del sieglu XVIII qu'afaten la capiya.

* '''6. Capiya de San Hermenegildo'''
[[Ficheru:Cardenal cervantes.jpg|thumb|200px|Detalle del sepulcru del [[Juan de Cervantes|Cardenal Cervantes]].]]
Este foi'l llugar escoyíu pol [[Juan de Cervantes|Cardenal Juan de Cervantes]] pa folgar eternamente.
El Cardenal Cervantes nació en [[Lora del Río]], (Sevilla), nel añu 1382 y foi obispu de la ciudá mientres 5 años, dende 1449, hasta'l 25 de payares de 1453. [[Lorenzo Mercadante de Bretaña]] llabró en 1458 el magníficu sepulcru góticu realizáu n'alabastru blanco que persiste entá anguaño y estampó la so firma ''Lorenzo Mercadante de Bretaña entallo esti bultu''. Na parte frontera destaca l'escudu d'armes del cardenal sosteníu por ánxeles, enriba la estatua yacente d'un enorme realismu sobre un catafalcu.

Dientro de la capiya esiste tamién un retablu realizáu por [[Manuel García de Santiago]] sobre 1750 presidíu por una imaxe de [[San Hermenegildo]] tallada por [[Bartolomé García de Santiago]].

* '''7. Capiya de San José'''
L'altar neoclásicu que preside esta capiya foi diseñáu pol arquiteutu [[Juan Pedro Arnal]] y construyíu ente 1785 y 1800, la escultura principal que representa a San José ye obra de [[José Esteve Bonet]] y les restantes fueron realizaes por [[Alfonso Giraldo Bergaz]].

Nel muriu de la derecha atopa'l sepulcru del Cardenal [[Manuel Joaquín Tarancón y Morón]] arzobispu de Sevilla ente 1857 y 1862.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Miranda, Salvador|títulu=The Cardinals of the Holy Roman Church. Recursu dixital de la Florida International University Library.|url=http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1858.htm|añu=1998|editorial=Miami, FL: Florida International University Library|id={{OCLC|46863169}}}}&lt;/ref&gt;

Ente los cuadros qu'afaten los murios puede destacar ''La Cena del rei Baltasar'', obra del pintor flamencu [[Frans Francken el Mozu]].

* '''8.Capiya de Santa Ana o del [[Cristu Negru de San Alfonzo|Cristu de Maracaibo]]'''

Tres l'altar, puede contemplase un retablu pictóricu realizáu en 1504 y dedicáu a San Bartolomé. Desconozse quién foi'l so autor, anque un analís detalláu de les sos carauterístiques determinó que'l trabayu ye obra de dos artistes que nun foi posible identificar.

Nel bancu del retablu apaecen distintes escenes de la Pasión de Cristu, Flagelación, Camín del Calvariu, Crucifixón, Descendimiento y la Piedá. Nel primer cuerpu pintures de dellos santos que correspuenden a [[Santiago'l Mayor]], [[Blas de Sebaste|San Blas]], [[Bartolomé l'Apóstol|San Bartolomé]], [[Nicolás de Bari|San Nicolás]] y [[Sebastián (mártir)|San Sebastián]]. Nel segundu cuerpu dedicáu a María tán representaos [[San Xuan Bautista]], [[Ana (madre de María)|Santa Ana]], [[María (madre de Xesús)|La Virxe col neñu]], [[Marta de Betania|Santa Marta]] y [[Arcánxel Miguel|San Miguel Arcánxel]].

Otru elementu destacable d'esta capiya ye la imaxe pintada sobre tabla del [[Cristu Negru de San Alfonzo|Cristu de Maracaibo]], realizada en 1560 y atribuyida a [[Pedro de Villegas Marmolejo]]. Modernamente integrar nun retablu realizáu por [[Joaquín Bilbao]] en 1919.

Nel muriu derechu ta'l sepulcru del que fuera arzobispu de Sevilla y Cardenal Don [[Luis de la Lastra y Cuesta]], esculpíu por [[Ricardo Bellver]] en 1880. La figura del Cardenal atópase de rodíes sofitada sobre un reclinatorio.

* '''9. Capiya de San Laureano'''

Esta capiya foi la primer parte de la catedral que se construyó. Contién el sepulcru del arzobispu [[Alonso d'Exea]] que foi soterráu en 1417 y el del Cardenal [[Joaquín Lluch y Garriga]] fináu en 1882.

El retablu dedicáu a San Laureano ye d'autor desconocíu, consta de dos cuerpos, na fornica central representar a San Laureano vistíu d'obispu con un cuchiellu na mano que simboliza'l so martiriu, a la so derecha representar al Santu orando y a la izquierda l'apaición del ánxel que lu indicó que partiera de Sevilla. Na parte cimera represéntase'l martiriu de San Laureano flanqueado por ánxeles enmarcaos en columnes salomóniques.

La bóveda de la capiya foi nel so momentu decorada por [[Lucas Valdés]],&lt;ref name=&quot;joseamador&quot; /&gt; pero estes pintures perdiéronse. Anguaño cuelguen cinco cuadros de [[Matías de Arteaga y Alfaro]] realizaes ente 1700 y 1702 que representen les siguientes escenes: ''La resurreición d'un mozu en Marsella por intervención de San Laureano'', ''San Laureano en Roma ante'l Papa [[Virxiliu]]'', ''El sanamientu d'un enfermu en Roma pola intervención de San Laureano'', ''El martiriu de San Laureano'', ''La entrega de la cabeza de San Laureano al cleru de Sevilla''.

==== Capiyes del llau oeste ====
[[Ficheru:Altar de plata, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 93.JPG|miniaturadeimagen|left|Altar de plata.]]
* '''[[Altar de la Nacencia]]'''
Nel retablu atopen delles obres del pintor de la escuela sevillana [[Luis de Vargas]] que se realizaron a partir de 1555. La escena central correspuende a ''L'Adoración de los Pastores'', unu de los sos meyores trabayos de clara influencia italiana. Esta representación sirvió de base pa ellaborar una vidrera pola casa Maumejean que ta asitiada na Capiya de San José d'esta catedral. El restu de les pintures correspuenden a ''L'Anunciación'', ''La Presentación'', ''San Juan'', ''San Lucas'', ''San Mateo'', ''San Marcos'' y ''L'Adoración de les Reyes''.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

* '''Altar de La nuesa Señora de la Cinta'''
Nesti altar atopa una escultura en folla cocío y policromado de la Virxe de la Cinta que ta atribuyida al escultor [[Lorenzo Mercadante]] y créese que foi realizada en fecha próxima a 1470.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt; La imaxe tien una llarga cinta en redol a la so cintura, que simboliza consuelu, remediu y proteición.

L'orixe d'esta advocación mariana ye bien antiguu. Según la lleenda publicada en 1714 por Frai Felipe de Santiago, un zapateru de nombre Juan Antonio invocó a la virxe por tener un intensu dolor na banda. Poco dempués atopó una cinta nel suelu, y al cinxí-yla el dolor sumió darréu.&lt;ref&gt;{{cita web
 |autor        = González Gómez, Juan Miguel
 |añu          = 1989
 |url          = http://dspace.unia.es/bitstream/10334/622/1/19JIX.pdf
 |títulu       = Advocaciones marianes de los marineros onubenses. Actes IX xornaes d'Andalucía y América
 |editor       = dspace.unia.es
 |fechaaccesu  = 1 d'ochobre de 2010
 |urlarchivu   = https://web.archive.org/web/20120202135759/http://dspace.unia.es/bitstream/10334/622/1/19JIX.pdf
 |fechaarchivu = 2012-02-02
}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Capilla de San Isidoro. Catedral de Sevilla.jpg|thumb|200px|Capiya de San Isidoro]]
[[Ficheru:Catedral de Sevilla- interior.jpg|thumb|200px|Altar de la Virxe del Yérbadu.]]
[[Ficheru:San Leandro 001.jpg|thumb|200px|San Leandro nel retablu de la capiya del so nome.]]
* '''Capiya de San Isidoro'''
Nel so interior asítiase un retablu realizáu por [[Bernardo Simón de Pineda]] con escultures d'autor desconocíu que representen a San Isidoro, San Leandro, San Francisco y San Diego de Alcalá.
La rexa esterior foi realizada n'Amberes en 1660.

* '''Altar de la Virxe del Yérbadu'''
Contién una composición escultórica realizada en piedra policromada na que se representa a la Virxe col Neñu. A los sos pies un ánxel arrodillado n'actitú d'almiración. Créese que'l conxuntu foi realizáu por [[Lorenzo Mercadante de Bretaña]] alredor de 1455.&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

* '''Altar del Ánxel de la Guardia'''
Nesti altar cuelga'l bellísimo cuadru ''L'Ánxel de la Guardia'', pintáu por Murillo alredor de 1655.

* '''Altar del Consuelo'''
El so elementu principal ye'l cuadru ''La Virxe del Consuelo'' realizáu en redol a 1720 pol pintor de la escuela sevillana [[Alonso Miguel de Tovar]].&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

* '''Altar del Neñu Mudu'''
Recibe esti nome popularmente por una imaxe del Neñu Xesús que foi tallada sobre 1650, probablemente por un discípulu de Martínez Montañés.

* '''Capiya de San Leandro'''
Destaca una arrogante portada barroca en piedra tallada obra de [[Matías de Figueroa]] y Diego de Castillejo que foi realizada en 1773.
Nel interior asítiase un retablu obra de Manuel de Escobar iguáu en 1730 con talles de [[Pedro Duque y Cornejo]]. La figura principal del mesmu ye San Leandro flanqueado per San Antonio Abá y San Fulgencio. Na parte cimera vese la talla de [[Santu Domingu de Guzmán]].&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

* '''Altar de La nuesa Señora de la Alcobilla'''
Nesti altar atopa un retablu barrocu nel que ta asitiada una representación escultórica de [[Pietà|La Piedá]]. La Virxe tien la advocación de La nuesa Señora de la Alcobilla y ye la que da nome al altar. Créese qu'esti grupu escultóricu foi realizáu n'[[Alemaña]] en redol al añu 1500, y pertenecía primitivamente a la capiya privada de la familia de los Pinelos. Darréu foi restauráu gracies a la intermediación del canónigu [[José Torres Padilla]] y finalmente asitióse nel sitiu qu'agora ocupa. La iconografía tien dellos detalles peculiares que se repitiríen enforma n'otres representaciones posteriores. La Virxe cueye solamente unu de los brazos de Xesucristu, que la so cabeza cai con violencia.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor= Gabardón de la Banda, José Fernando |títulu=
Los grupos escultóricos baxumedievales de la piedá na archidiócesis hispalense 
|añu= 1997 
|publicación= Laboratorio d'Arte 10, páxines 391-401
|editor=dialnet.uniroja.es
|volume= 
|númberu= 
|issn= 
|url= http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=236770
}}&lt;/ref&gt;

* '''Altar de la Visitación'''
En 1566 el pintor [[Pedro de Villegas Marmolejo|Pedro de Villegas]] recibió l'encargu de realizar el retablu d'esta capiya que foi costeado pol capellán de la catedral Diego de Bolaños el cual apaez representáu nel bancu del mesmu xunto a los sos familiares.

L'espaciu central ta dedicáu a una pintura de ''La Visitación'', ye dicir representa la visita de la'' Virxe María embarazada de Jesús a la so prima Santa Isabel'' que taba de la mesma embarazada de San Xuan Bautista. Ta flanqueado poles imáxenes de ''San Blas'', ''El bautismu de Cristu'', ''Santiago'' y ''San Sebastián''. Esti conxuntu amuésennos les clares influencies manieristes y flamenques qu'esisten na obra de Villegas.

Nel bancu puede contemplase un relieve de San Jerónimo fecháu en 1566 que se considera una de les meyores obres del escultor [[Jerónimo Hernández]].&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

* '''Capiya de los Jácomes'''
Nesta capiya atopa un retablu nel que ta asitiada una importante pintura realizada por [[Juan de Roelas]], tratar d'una representación de [[Piedá del Vaticanu|La Piedá]], que foi pintada alredor de 1609. El nome de la capiya procede del apellíu de los sos primitivos patrones, los Marqueses de Tablantes, anque tamién la conoz por Capiya de La nuesa Señora de les Congoxes.&lt;ref name=&quot;BHPE&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Lafuente Ferrari, Enrique|títulu=Curtiu historia de la pintura española. I|añu=1987|id={{OCLC|638808143}}|isbn=84-7600-180-0|editorial=Ediciones Akal S.A.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GCS&quot;/&gt;

==== Capiyes del llau norte ====
[[Ficheru:LavisióndeSanAntonio.JPG|thumb|200px|''La visión de San Antonio'' por Murillo (1656).]]
* '''Capiya de San Antonio'''
Ye la Capiya Bautismal de la catedral, nel centru asítiase una magnífica pila bautismal renacentista del sieglu XVI realizada en mármol blanco. Al fondu enmarcáu por una moldura tallada de [[Bernardo Simón de Pineda]], atópase'l cuadru ''La Visión de San Antonio''. Esta obra de grandes proporciones data de [[1656]] y ye una de les creaciones cume de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]. Na parte inferior del cuadru, San Antonio metanes la clarixa colos brazos estendíos dirixe la so mirada a la parte cimera del llenzu onde se representa al Neñu Xesús nel centru d'una intensa lluz y arrodiáu per nubes y numberosos ánxeles.&lt;ref name=&quot;MSTLC&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Valdivieso González, Enrique|títulu=Murillo: solombres de la tierra, lluces del cielu|añu=1990|id={{OCLC|24954735}}|editorial=Xil ediciones}}&lt;/ref&gt;

Esti cuadru sufrió diversos avatares a lo llargo de la historia, en 1810 tuvo a puntu de ser robáu pol mariscal [[Soult]] del exércitu de Napoleón, el cabildru de la catedral consiguió faelo arrenunciar apurriéndo-y a cambéu ''La Nacencia de la Virxe'' tamién de Murillo qu'anguaño s'atopa nel [[Muséu del Louvre]]. El 4 de payares de 1874, unos desconocíos tullieron la obra p'apoderase de la figura de San Antonio, afortunadamente un anticuariu de [[Nueva York]] facer col fragmentu y devolver a la catedral Sevillana. Tres un procesu de restauración, volvió esponese nel añu 1875.
Na parte cimera del retablu ta asitiada otra obra de Murillo, ''El bautismu de Cristu'' que foi realizáu en 1668.
Tamién s'atopen nesta capiya ente otros los siguientes cuadros: ''La Imposición del paliu a San Isidoro'' de [[Lucas Valdés]], cuatro pintures que componen un ciclu sobre la creación del pintor [[Simón de Vos]], ''La Creación del Mundu'', ''La creación de los animales'', ''La separación de la lluz de les tiniebles'' y ''La separación de les agües de la tierra''.

* '''Capiya de Scalas'''
Debe'l so nome a Baltasar del Río, que foi canónigu de la catedral y mientres unu de los sos viaxes a Roma consiguió que'l papa [[Lleón X]] nomára-y obispu de la modesta diócesis de Scalas nel [[Reinu de Nápoles]].
&lt;ref name=&quot;LFCS&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Ros Carballar, Carlos|títulu=Les pantasmes de la Catedral de Sevilla|añu=1989|id={{OCLC|433581732}}|editorial=Editorial Castillejo}}&lt;/ref&gt;
En 1517 el cabildru sevillanu venció-y una capiya llibre de patronatu por que pudiera construyir el so mausoléu, que foi termináu mientres la so vida como se contempla entá anguaño. En 1540 nel so testamentu especificó'l so deséu de ser soterráu ellí, desgraciadamente finó pocu dempués en Roma'l 1 de xineru de 1541 y la tumba quedó vacía pa siempres.

Detrás del sepulcru allúgase un retablu de mármol nel que se representa la venida del Espíritu Santu enmarcada por dos columnes corinties. Nel bancu diverses escenes tallaes, el milagru de la multiplicación de los panes y los pexes, l'obispu n'actitú d'oración y el so escudu d'armes. El conxuntu foi realizáu alredor de 1539 y atribúyese al taller del escultor italianu [[Domenico Gagini|Gagini de Bissone]].
Otra obra importante caltenida nesta capiya ye'l relieve de la Virxe de la Granada que ta atribuyida a [[Andrea della Robbia]] (sieglu XV), nél represéntase a la Virxe col neñu acompañada per San Sebastián, San Francisco, Santa Casilda y Santu Domingu. Ente los llenzos, destaca ''L'Adoración de los Pastores'', única obra roblada pol so autor, el pintor [[Francisco Antolínez]].
&lt;ref name=&quot;Collantes&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Collantes de Teran y Delome, Francisco|títulu=La capiya d'Escales na Santa Metropolitano y Patriarcal Ilesia de Sevilla|añu=1890|id={{OCLC|18107525}}|editorial=Sevilla (Tip. de C. de Torres y Daza)}}&lt;/ref&gt;

* '''Capiya de Santiago'''
[[Ficheru:Virgen del cojin.jpg|thumb|200px|Virxe del Coxín.]]
Lo primeru que llama l'atención d'esta capiya ye un cuadru de grandes dimensiones pintáu por [[Juan de Roelas]] en 1609 nel que se representa a Santiago combatiendo contra los musulmanes na [[Batalla de Clavijo]], onde según la tradición el so sofitu foi fundamental por que les tropes cristianes llograren la victoria. El llenzu atópase enmarcáu nun retablu realizáu por [[Bernardo Simón de Pineda]] en 1663. Na parte cimera del mesmu asítiase una pintura dedicada al martiriu de San Bartolomé, obra de [[Juan de Valdés Leal]] fechada en 1663.

Tamién s'atopa'l sepulcru góticu esculpíu en [[alabastru]] en 1401 del arzobispu [[Gonzalo de Mena y Roelas|Gonzalo de Mena]]. Sobre'l sepulcru un preciosu relieve realizáu en folla vidrao de la virxe col neñu que se conoz como ''La Virxe del Coxín'', por atopase'l neñu sofitáu sobre un coxín, ye una obra del florentín [[Andrea della Robbia]] del sieglu XV.

* '''Capiya de San Francisco'''
Destaca nel retablu'l cuadru de 1657 de [[Francisco Herrera'l Mozu]], ''L'apoteosis de San Francisco'' y nel remate la pintura de Valdés Leal de 1661 que representa ''La imposición de la casulla a San Ildefonso''.

* '''Altar de La nuesa Señora de Belén'''
Destaca'l retablu de Jerónimo Franco fecháu en 1622 nel que s'atopa una pintura de la ''Virxe de Belén'' realizada por [[Alonso Cano]] en 1631.

* '''Altar de l'Asunción'''
L'altar de l'Asunción o de la Concepción,&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíos=Gestoso y Pérez|nome=José|títulu=Sevilla monumental y artística, Vol 2.|url=https://books.google.co.ve/books?ei=nPKrTOuEAYK78gb37Ln5B|añu=1890|editorial=El Calteníu|id={{OCLC|7512467}}|páxines=572}}&lt;/ref&gt; ta presidida por un retablu dotáu por Juan Cristóbal de Poblar nel sieglu XVI y onde figura un relieve cola tema principal de L'Asunción de la Virxe, d'autor anónimu.&lt;ref name=&quot;magdalena&quot;/&gt; Nel bancu del mesmu esisten semeyes a cada llau, unu de Don Juan Cristóbal de Poblar col so fíu y l'otru de la so esposa cola so fía. Nel [[Guardapolvo (arquiteutura)|guardapolvo]] del retablu figuren pequeñes pintures del [[Bautismu de Xesús]], Santa Catalina, Ánxeles Músicos, Alegoríes de les Virtúes y El Padre Eternu, toes d'Alonso Vázquez.

* '''Capiya de les Doncelles'''
Esta capiya tamién llamada de les Vírxenes, foi la sede d'una cofradería dedicada a socorrer a les doncelles carentes de recursos económicos pa casase. Foi fundada por Micer García de Gibraleon en 1535.

Ta allumada por una vidrera obra d'[[Arnao de Vergara]] realizada en 1543, que representa na so parte cimera [[Asunción de María|L'Asunción de la Virxe]] y na parte inferior La Virxe de la Misericordia protexendo a les doncelles, una iconografía similar a la de la Virxe de los Amoriantes cola que nun se debe confundir.&lt;ref name=&quot;Nieto&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Nieto Alcaide, Víctor|títulu=Arnao de Vergara|añu=1994|editorial=Sevilla, Excma. Diputación de Sevilla|id={{OCLC|2052563}}}}&lt;/ref&gt;

Dientro de la capiya destaca un retablu realizáu por José Rivera en 1771, na fornica central del mesmu representa L'[[Anunciación de la Virxe]], flanqueada por pintures de [[Bartolomé (santu)|San Bartolomé]], [[San Pedro]], [[Tomás l'Apóstol Santu Tomás]] y [[Santiago'l Menor]]. Nel áticu del retablu retrátase una representación del Calvariu flanqueada por [[Ambrosio (santu)|San Ambrosio]] y [[Agustín d'Hipona|San Agustín]].
Na parte esterior una rexa de gran calidá fechada en 1579 protexe la entrada.

* '''Capiya de los Evanxelistes'''
[[Ficheru:Santas Justa y Rufina, de Hernando de Esturmio (Retablo de la capilla de los Evangelistas de la catedral de Sevilla).jpg|thumb|200px|Representación de Santa Xusta y Rufina por [[Hernando de Esturmio]].]]

L'elementu principal d'esta capiya funeraria ye'l retablu central que contién interesantes pintures del artista d'orixe holandés, vecín de Sevilla dende 1539, [[Hernando de Esturmio]].

Trátase d'un conxuntu de 9 tables dispuestes de la siguiente forma:
Nel bancu ''Santa Catalina con Santa Bárbara'', ''San Sebastián con San Xuan Bautista y San Antonio'' y ''Santes Xusta y Rufina''. No fondero d'esta última tabla, ente otros detalles, puede trate La Giralda tal como yera antes de la so última reforma.

Nel primer cuerpu ''La misa de San Gregorio'' flanqueada por ''San Marcos'' y ''San Lucas''.

Nel segundu cuerpu ''La Resurrección de Cristu'' nel centru y a los sos llaos ''San Juan'' y ''San Mateo''.

* '''Capiya de la Virxe del Pilar'''
Esta capiya perteneció primitivamente a los caballeros aragoneses qu'acompañaron al Rei San Fernando na conquista de Sevilla. Dende principios del sieglu XVI dotar el mercader xenovés residente en Sevilla [[Francisco Pinelo]], sirviendo d'enterramientu a la so familia.
&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Arana de Varflora, Fermín|títulu=Compendio históricu descriptivu de la bien noble y bien lleal ciudá de Sevilla|añu=1790|editorial=Maxtor (facsimil)|id={{OCLC|429408295}}}}&lt;/ref&gt;

Esta capiya tien dos altares. El principal, d'estilu barrocu, fecháu a finales del sieglu XVII, tien una escultura d'escepcional valor que representa a la Virxe del Pilar, foi realizada por [[Pedro Millán]] alredor del 1500. El segundu retablu tamién de finales del XVII. Tien nel so centru una escultura de San Antonio Abá flanqueada poles imáxenes de Santa Inés y San Antonio de Padua.

Esta capiya ta amestada a la basílica de Santa María la Mayor de Roma dende 1626.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=Joaquín González Moreno|títulu=La capiya del Pilar de Sevilla, amestada a la basílica de Santa María la Mayor de Roma nel sieglu XVII|URL=http://hemeroteca.sevilla.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/sevilla/abc.sevilla/1974/10/12/055.html|editorial=ABC de Sevilla|fecha=12 d'ochobre de 1974}}&lt;/ref&gt;

== La catedral como campusantu ==
Les obres llevaes a cabu nel so solería nos sieglos XIX y XX esaniciaron, de camín, el conceutu de templu como campusantu d'eclesiásticos, cofraderíes, fundadores de capiyes o seglares adineraos, habida cunta que dende'l postreru terciu del sieglu XVIII publicaron ordenances reales prohibiendo la [[inhumación]] n'ilesies, anque'l cleru siguió exerciendo los sos [[Derechu consuetudinario|derechos consuetudinarios]]. El canónigu Juan de Loaysa, siguíu por [[Félix González de León]], anotó a fines del sieglu XVII (hasta 1708 en que remató la so redaición) cuantos [[epitafiu|epitafios]] y [[Lauda (música)|laudas]] sepulcrales informaben sobre la identidá y demás circunstancies de los soterraos nesti templu. Los sos trabayos compilatorios, más los d'[[Alonso Morgado]], Antequera Luengo y anotadores anónimos dan un total de 627 enterramientos, cifra incompleta por cuenta de la esistencia de bóvedes de inhumación coleutiva, amás de los restos treslladaos equí n'urna cineraria como, ente otros, los de [[Benito Arias Montano]] (1811), [[Juan de Cervantes|Juan de Cervantes y Bocanegra]] o [[Cristóbal Colón]] (1902).&lt;ref name=&quot;AntequeraL&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Antequera Luengo|nome=Juan José|títulu=Manuscritos del XVII y XVIII sobre inscripciones de lloses sepulcrales de la Catedral de Sevilla. Los trabayos de Loaysa y González de León|añu=2010|url=https://books.google.es/books?id=Noh9vjZRl_UC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Manuscritos+del+XVII+y+XVIII+sobre+inscripciones+de lloses sepulcrales+de+la Catedral+de+Sevilla&amp;source=bl&amp;ots=a603ugWJOd&amp;sig=xXTIciUUnnAPI2XSIgxUnPu3UYw&amp;hl=es&amp;ei=2p40Tf_ACZGn4AaevoWNCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;sqi=2&amp;ved=0CCYQ6AEwAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false|editorial=Facediciones|isbn=978-84-15158-23-3}}&lt;/ref&gt;

== Tradiciones ==

=== Día de San Fernando ===
El 30 de mayu celebra'l día dedicáu a [[Fernandu III de Castiella]], con tal motivu realízase una ceremonia relixosa na que participa'l Cabildru de la Catedral y una representación del Conceyu. Nel intre de la mesma tien llugar una procesión nel interior de la Catedral hasta la Capiya Real, onde ta'l féretro nel que s'atopen los restos mortales del Rei. Mientres les primeres hores de la mañana, permanez abierta la urna mortuoria, por que tou aquel que lo deseye pueda contemplar la momia del monarca. Como patrón del [[Arma d'Inxenieros]] celébrase tamién mientres la mañana una misa con asistencia de les xerarquíes militares y una compañía d'honores que llega hasta la Capiya Real desfilando pel interior de les naves catedralicies.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.abcdesevilla.es/20090530/sevilla-sevilla/procesion-fernando-refuerza-caracter-20090530.html
|autor = Carrasco, Fernando |títulu=
La procesión de San Fernando refuerza'l calter relixosu del Día de Sevilla |editor=
ABC de Sevilla |fecha=30 
de mayu de 2009
|fechaaccesu= 14 d'abril de 2011 
}}&lt;/ref&gt;

=== Los Seises de Sevilla ===
[[Ficheru:Los Seises.jpg|thumb|Danza de los seises de la Catedral de Sevilla]]
Los seises son un grupu de 10 neños que vistíos con traxes de paxes propios de sieglu XVI, executen una serie de dances sagraes nel
[[presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]] asitiáu delantre del Altar Mayor de la Catedral, a la presencia del [[Santísimu Sacramentu]] espuestu. Ye un actu solemne que se realiza en trés causes añales: mientres la Octava del Corpus, la Octava de la Inmaculada Concepción (ente'l 8 y el 15 d'avientu) y nel Triduu d'Antroxu que tien llugar mientres los trés díes previos al [[Miércoles de Ceniza]], fecha que marca nel calendariu llitúrxicu l'entamu de la [[cuaresma]].
&lt;ref&gt;{{cita web
 |url = http://www.colegioinfantes.com/aa/Papeles450/044.pdf
 |autor = González Barrionuevo, Herminio
 |títulu = Los Seises de Sevilla
 |editor = Conferencia nes Xornaes Nacionales de Lliturxa, Toledo
 |fecha = 2006
 |fechaaccesu = 14 d'abril de 2011
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160304121223/http://www.colegioinfantes.com/aa/Papeles450/044.pdf
 |fechaarchivu = 2016-03-04
}}&lt;/ref&gt;

=== [[Virxe de los Reis (Sevilla)|Virxe de los Reis]] ===
[[Ficheru:SevillaProcesionVirgenDeLosReyes05T2.jpg|thumb|200px|Procesión añal de la imaxe de la Virxe de los Reis]]
A primer hora de la mañana del 15 d'agostu, realízase tolos años una procesión pola contorna de la Catedral cola imaxe de la Virxe de los Reis, patrona de Sevilla. Trátase d'una talla d'orixe francés que según la tradición foi regalada por [[Lluis IX de Francia]] al so primu [[Fernandu III de Castiella]]. La imaxe puede contemplase mientres tol añu na Capiya Real, y el día de la procesión asítiase sobre un pasu afatáu con ramos de nardos, saliendo del templu catedraliciu al traviés de la Puerta de Palos pa percorrer mientres dos hores les cais circundantes.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://www.elmundo.es/elmundo/2010/08/12/andalucia_sevilla/1281635277.html
|autor = Pepe Barahona |títulu= La procesión de la Virxe de los Reis, con Asenjo y la Madre María Purísima
|editor= Diariu El Mundo |fecha=14
d'agostu de 2010
|fechaaccesu= 14 d'abril de 2011
}}&lt;/ref&gt;

=== Llárimes de San Pedro ===
Esta tradición data de 1403, anque s'atayó nos periodos 1839-1865 y 1961-1986. Consiste na interpretación d'unos toques de clarín dende'l campanariu de la [[Giralda]] a les 12 de la nueche del 28 de xunu y a les 9.30 y 12 de la mañana del 29 de xunu, festividá de [[San Pedro]] y [[Pablo de Tarsu|San Pablo]]. Los toques llámense ''Llárimes de San Pedro'' n'alcordanza de les llárimes qu'arramó l'apóstol dempués de negar en 3 ocasiones que conociera a Xesucristu, según rellaten los evanxelios. La melodía interprétase 3 vegaes consecutives en caúna de les cuatro cares del campanariu por miembros de la [[Banda de cornetes y tambores La nuesa Señora del Sol]].&lt;ref&gt;{{cita web
 |url = http://www.antonioburgos.com/abc/2009/06/re062909.html
 |autor = Antonio Burgos
 |títulu = Lágrima de San Pedro per Sevilla
 |editor = ABC de Sevilla
 |fecha = xunu de 2009
 |fechaaccesu = 14 d'abril de 2011
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160304214430/http://www.antonioburgos.com/abc/2009/06/re062909.html
 |fechaarchivu = 2016-03-04
}}&lt;/ref&gt;

=== [[Corpus Christi de Sevilla|Corpus Christi]] ===
[[Ficheru:InmaculadaCatedralSevilla.JPG|thumb|200px|Inmaculada de la [[Sacristía Mayor de la Catedral de Sevilla]], obra d'Alonso Martínez. Esta imaxe sale añalmente na procesión del Corpus Christi]]
La procesión del Corpus Christi algama gran rellumanza en Sevilla y síguese celebrando en xueves pa caltener la tradición. La comitiva parte de la Catedral a les 8:30 hores de la mañana y cuenta coles representaciones de toles hermandaes y otres asociaciones ya instituciones. El cortexu remata cola Custodia del Santu Escayu y la Gran Custodia d'[[Enrique de Arfe|Arfe]], una de les obres d'arte de mayor valor que caltién el templu. Entrepólense distintos pasos nos que se tresporten imáxenes de santos sevillanos: [[Santa Ángela de la Cruz]] (obra de [[José Antonio Navarro Arteaga]]), [[Santes Xusta y Rufina]] ([[Pedro Duque Cornejo]], 1728), [[San Isidoro]] y [[San Leandro]] (Pedro Duque Cornejo, 1741), y [[Fernandu III de Castiella|San Fernando]] por Pedro Roldán (1671). Tamién La Inmaculada Concepción d'[[Alonso Martínez (escultor)|Alonso Martínez]] y una escultura del Neñu Xesús obra de [[Juan Martínez Montañés|Martínez Montañés]] que s'atopa mientres el restu del añu na [[Ilesia del Sagrariu (Sevilla)|Ilesia del Sagrariu]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.abcdesevilla.es/20100603/nacional-sevilla-actualidá/sevilla-celebra-corpus-christi-201006031259.html
|títulu= Sevilla celebra'l Corpus Christi con menos calor y numberosos asistentes 
|editor= ABC de Sevilla |fecha=
3 de xunu de 2010
|fechaaccesu= 3 de mayu de 2011
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.hermandaddesantamarta.org/uploads/media/Corpus_2010_la_Procesion_del Corpus.pdf
|autor= Ramón de la Campa Carmona
|títulu= Beatificación Madre María de la Purísima
|editor= Cabildru Catedral Metropolitanu Sevilla
|fecha= 18 de setiembre de 2010
|fechaaccesu= 3 de mayu de 2011
}}&lt;/ref&gt;

=== Día de San Clemente ===
El 23 de payares, día de [[Clemente de Roma|San Clemente]], tuvo llugar la entrada del Rei [[Fernandu III de Castiella]] en Sevilla. La ciudá volvió d'esta forma a manes cristianes ya incorporóse a la corona de Castiella. Por cuenta de esti fechu que tuvo llugar en 1248, el rei [[Alfonsu X el sabiu]] instituyó nel añu 1255 la llamada procesión de les graes, tamién conocida como procesión de la espada o de San Clemente.

Esta tradición caltúvose hasta los nuesos díes y añalmente celébrase nel templu un actu relixosu y una procesión na que participen el Cabildru y representantes del Conceyu de Sevilla. Mientres la ceremonia porta una reliquia de San Clemente, el [[Pendón de San Fernando]] y la so espada ''[[Llobera (espada)|Llobera]]''. Esta postrera tien de ser tresportada pol asistente de la ciudá, suspendida verticalmente y sofitada pola fueya y non pel mangu.
&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.pasionensevilla.tv/actualidad/noticias/san-fernando-san-clemente.html
|autor = Pasión en Sevilla TV
|títulu= La ciudá realcontrar col Patrón na festividá de San Clemente |editor=
ABC de Sevilla |fecha=23 
de payares de 2007
|fechaaccesu= 14 d'abril de 2011 
}}&lt;/ref&gt;

== Vitrales ==
Tien la catedral una gran coleición compuesta por más d'ochenta [[vitral]]es, dende'l sieglu XIV hasta'l XX. Ente los artistes más destacaos atopar de la dómina [[arte góticu|gótica]]: [[Arnao de Flandes]], [[Arnao de Vergara]] y [[Enrique Alemán]] y del [[arte del Renacimientu|renacencia]] [[Carlos Brujes]] y [[Vicente Menardo]].&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Sieglu XV ===
D'[[Enrique Alemán]] cúntense 17 vitrales los que tien partíos pola catedral, toes estes vidreres, como yera normal na dómina gótica, consten de cuatro calles caúna, onde hai representada en caúna d'estes cais una imaxe. Na capiya de San Laureano: ta la que representa a ''Santa Catalina, Santa María Madalena, Santa Marta y Santa Margarita'' (1485); capiya de San Hermenegildo: sobre la rexa d'entrada la que representa a los ''Cuatro obispo'' (1479); na capiya de San José: representa a ''San Gregorio, San Agustín, San Ambrosio y San Jerónimo'' (1479); capiya de Santa Ana: sobre la rexa, la de ''Santa Águeda, Santa Lucía, Santa Cecilia y Santa Inés'' (1478); capiya de San Antonio: sobre la rexa los ''Cuatro evanxelistes'' (1478), na capiya de Scalas: los apóstoles ''San Judas Tadeo, Santiago'l Menor, San Felipe y Santiago el Mayor'' (1475), na capiya de Santiago: ''Santa Xusta, Santa Rufina, Santiago'l Mayor y Santa Bárbara'' (1475), na capiya de San Francisco: ''San Antonio de Padua, San Bernardino de Siena, San Franciscu d'Asís y San Luis de Tolosa'' (1475).&lt;ref name=&quot;Nieto69&quot;&gt; {{cita llibru |autor=Nieto Alcaide, Víctor|títulu=Les vidreres de la catedral de Sevilla|añu=1969|editorial=Madrid,Instituto Diego Velázquez Del CSIC.|id={{OCLC|621309}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=250&gt;
Ficheru:ArnaodeFlandes.JPG|''San Juan, Santiago, San Andrés y San Pedro'' por [[Arnao de Flandes]].
Ficheru:Vidriera catedral de Sevilla 002.jpg|Vitral de la catedral con ''Cuatro santos''.
Ficheru:Vidriera de la Catedral de Santa María de la Sede, Sevilla, España - 20090110.jpg|''Adoración de los pastores'' realizáu pola [[casa Maumejean]].
&lt;/gallery&gt;

=== Sieglu XVI ===
[[Ficheru:Rosetón catedral Sevilla 001.jpg|thumb|200px|Rosetón de los ''Cuatro evanxelistes'' por [[Vicente Menardo]] (1557).]]
Del artista [[Arnao de Flandes]] hai en total 29 vitrales, ente ellos atópense na Sacristía mayor: ''La Espulsión de los mercaderes del templu'' (1556); na capiya de la Virxe del Pilar: ''La entrada de Cristu en Xerusalén'' y ''A Caridá'' (1552); na capiya de Los evanxelistes: ''La resurreición de Lázaro'' y ''La nacencia de Cristu'' (1553); nel interior de la capiya de San Francisco: la de ''San Francisco recibiendo los estigmes'' (1554); na capiya de San Andrés: sobre la rexa que cierra la capiya una cola tema de la ''Santa Cena'' (1555); na capiya de los Dolores: la que representa'l ''Lavatorio de los pies'' (1555); nel interior de la capiya del Mariscal: ''Los Casamientos de la Virxe y San José'' (1556); sobre la portada de Campanielles: la de ''San Cristóbal'' (1546); na capiya de la Concepción Grande: nel so interior la del ''Martiriu de San Pablo'' (1550); na capiya real: ''Los evanxelistes'' (1541) y ''Cristu cola cruz arrecostines'' (1551) y sobre la puerta de Palos: ''San Sebastián'' (1535).&lt;ref name=&quot;NietoXV&quot;/&gt;

Na capiya de les Doncelles, caltiénse un vitral d'[[Arnao de Vergara]] representando ''L'Asunción de la Virxe'', na so parte cimera y na parte inferior ''La Virxe de la Misericordia protexendo les doncelles'', realizada nel añu 1543.&lt;ref name=&quot;Nieto&quot;/&gt;

Vicente Menardo ye l'autor del [[rosetón]] realizáu en 1557 representando a los ''Cuatro evanxelistes'' según los de les puertes llaterales, tamién de les fachada principal, coles imáxenes de ''L'Anunciación'' (1566) y ''La Visitación'' (1568). D'esti mesmu artista, atópense, les vidreres del interior de la capiya de San Laureano coles imáxenes de ''San Isidoro, San Laureano y San Leandro'' (1572). Na capiya Real hai dos tamién del añu 1574. Sobre l'altar de la Natividá tien otra cola tema de ''L'Anunciación'' (1566). En resume siete vitrales de Vicente Menardo.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

De finales del sieglu XVI y realizaes por Mateo Martínez son les que correspuenden a la sala capitular pal llume de la [[cúpula]], tienen forma redonda con un diámetru de metro y mediu y cola representación del escudu del [[capítulu catedraliciu]] sobre fondu tresparente.&lt;ref name=&quot;Nieto69&quot;/&gt;

=== Sieglos XVII y XVIII ===
La realizada por Juan Bautista de Lleón pal interior de la capiya de San Antonio ta fechada nel añu 1685. Del sieglu XVIII son les que correspuenden a les capiyes de San Pedro, una de la capiya de la Concepción Grande y otra del interior de la capiya de Santa Ana representando la ''Sagrada Familia''.

=== Sieglos XIX y XX ===
Del sieglu XIX, son les del interior de la capiya de San Hermenegildo (1819) y de la capiya de Scalas (1880) realizada en [[Múnich]] cola representación de la ''Venida del Espíritu Santu''. Ente los años 1929 y 1932 realizáronse les del interior de les capiyes de los Dolores y de San José, según la restauración del restu de la catedral so la direición de Murillo Herrera fundador del Llaboratoriu d'Arte de la [[Universidá de Sevilla]].&lt;ref name=&quot;Nieto69&quot;/&gt;

== Otres dependencies ==
[[Ficheru:Antecabildo, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 118-120 HDR.JPG|miniaturadeimagen|Techu del anticabildo.]]
[[Ficheru:Sala Capitular, Catedral de Sevilla, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 121-123 HDR.JPG|thumb|200px|Bóveda de la Sala Capitular de la Catedral de Sevilla, d'estilu renacentista.]]

=== Casa de cuentes o sala d'ornamientos ===
Antigua oficina de cuentes, rentes y valores del cabildru, asitiada xunto a la sala capitular. Nel so interior atópense espuestos pervalibles oxetos, como'l Pendón de San Fernando que se cree portaron les tropes de [[Fernandu III de Castiella]] nel añu 1248 mientres la conquista de Sevilla.

=== Antecabildo ===
Asitiáu tamién xunto a la sala capitular, aportar a ella pola capiya del mariscal. Foi diseñada por [[Hernán Ruiz II]], nel añu 1564, la planta ye rectangular, con bóveda de cañón llabrada en piedra con casetones y llinterna na so parte central. Consta d'un programa iconográfico con una serie d'escultures clásiques que representen les virtúes y apaecen una serie de relieves que ejemplifican diches virtúes como los modelos de bona conducta que tendríen que tener los canónigos pal bon gobiernu de la catedral.&lt;ref name=&quot;ECCS&quot;/&gt;

=== Sala capitular ===
Foi tamién [[Hernán Ruiz II]] el primeru que s'encargó de la so construcción anque foi rematada por [[Asensio de Maeda]] en 1592. Presenta como novedá na [[arquiteutura del Renacimientu]] español la creación d'una planta elíptica col pavimentu que sigue la mesma pauta del que diseñó [[Michelangelo]] pa la [[Llomba Capitolina|plaza del Capitoliu de Roma]].&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

Decoren esta sala pintures de [[Pablo de Céspedes]] (1592) que representen les cinco virtúes: ''Xusticia'', ''Fe'', ''Esperanza'', ''Caridá'' y ''Misericordia'', virtúes que teníen de tener los miembros del [[Cabildru catedraliciu|Capítulu]], que s'axuntaben nesta sala. La decoración de la bóveda realizar por [[Bartolomé Esteban Murillo]] col allugamientu en tou la so redolada d'una serie de pintures al oleu de forma circular cola representación d'ocho santos sevillanos y una gran pintura rectangular de ''La Inmaculada'' nel centru.&lt;ref name=&quot;and138&quot;/&gt;

=== Sacristía mayor ===
{{AP|Sacristía mayor de la catedral de Sevilla}}

La Sacristía mayor ye una construcción renacentista que foi realizada nel sieglu XVI según proyeutu del arquiteutu [[Diego de Riañu]], con rica ornamentación plateresca y soluciones téuniques novedoses pa la so dómina.&lt;ref name=&quot;arquiteutura del&quot; /&gt; Consta d'una planta de cruz griega de brazos curtios. Sobre la que se construyó una [[cúpula]] sostenida por cuatro [[pilastres]] con [[pechina|pechines]], onde se representa de manera escultórica'l ''Xuiciu Final'' en tres anillos circulares. Ta rematada por una llinterna onde enfusa la lluz esterior qu'alluma la sala xunto coles ventanes elíptiques de les bóvedes abanicaes asitiaes nos balses que forma la cruz griega de la planta.&lt;ref name=&quot;and138&quot;/&gt; Alluga nel so interior dalgunes de les meyores obres d'arte de la catedral.&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Sacristía de les Motes ===
{{AP|Sacristía de les Motes}}
[[Ficheru:Sacristía de los Cálices (Catedral de Sevilla).jpg|thumb|200px|Interior de la sacristía de les Motes, no fondero la pintura de [[Francisco de Goya]] de ''Les santes [[Xusta y Rufina]]''.]]
Empecipióse la construcción de la sacristía de les Motes en 1509 pol maestru d'obres de la catedral [[Alonso Rodríguez (arquiteutu)|Alonso Rodríguez]]. En pasando la direición por distintes manes y tar un tiempu paraes les obres, volvió retomase'l proyeutu con un nuevu diseñu realizáu por [[Diego de Riañu]], anque finalmente, debíu al fallecimientu del maestru, foi termináu por [[Martín de Gainza (arquiteutu) |Martín de Gainza]] en 1537.

Nel so interior amuésase una gran coleición de pintures relixoses dende'l sieglu XV al XIX. Ente los artistes destaquen: [[Juan Sánchez de Castro]], [[Alejo Fernández]], [[Francisco de Zurbarán]], [[Luis Tristán]], [[Mattia Preti]], [[Jacob Jordaens]] y [[Francisco de Goya]].

=== Biblioteca Capitular y Colombina ===
Anque se conoz comúnmente como Biblioteca Colombina, los sos fondos son en realidá la suma de la Biblioteca Colombina, donada por [[Hernando Colón]], fíu de Cristóbal Colón, la Biblioteca Capitular y l'Archivu Capitular. El so valor documental y históricu ye incalculable y contién gran númberu de manuscritos, ente ellos l'orixinal del ''[[Llibru de les Profecíes]]'' escritu por Cristóbal Colón en 1504, el ''[[Cancioneru de la Colombina]]'' y el ''Liber de promissionibus et predictionibus Dei'' de finales del sieglu IX. Ente los [[incunable]]s atópense ''[[Imago Mundi|La Imago Mundi]]'' de [[Pierre d'Ailly]] o la ''[[Gramática castellana]]'' d'[[Antonio de Nebrija]].&lt;ref&gt;[http://www.diariodesevilla.es/article/vivirensevilla/956188/cuando/fala/la historia.html Marta Navarro:La Biblioteca Colombina custodia'l legáu de Hernando Colón, un patrimoniu de llibros que compila el saber universal del sieglu XVI. Diariu de Sevilla, 20 d'abril de 2011.] Consultáu'l 1 de xunetu de 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110917070447/http://www.religionycultura.org/2007/241-242/RyC241-242_3.pdf Juan Luis de León Azcárate: El Llibru de les Profecíes (1504) de Cristóbal Colón: La Biblia y el descubrimientu d'América. Relixón y Cultura LIII (2007), 361-406.] Consultáu'l 1 de xunetu de 2011.&lt;/ref&gt; Ta asitiada na ala nordeste del patiu de les Naranxales.&lt;ref&gt;[http://www.icolombina.es/colombina/index.htm Páxina oficial de la Institución Colombina: Biblioteca Colombina.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123230052/http://icolombina.es/colombina/index.htm |date=2016-01-23 }} Consultáu'l 1 de xunetu de 2011&lt;/ref&gt;

== Ayalga catedralicia ==
{{AP|Ayalga de la catedral de Sevilla}}
Destaquen ente les ayalgues del templu numberoses pintures, pertenecientes munches d'elles a artistes de la [[escuela sevillana de pintura]] de distintes dómines, ente elles delles de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]], como les semeyes de ''San Isidoro'' o ''San Leandro''; cuadros de [[Zurbarán]] como'l de ''Santa Teresa'',&lt;ref name=&quot;cathedral&quot; /&gt; obres de [[Luis de Morales]] y [[Francisco Herrera'l Mozu]]. En [[escultura]] y ente otres, les de [[Pedro Roldán]], [[Juan de Mesa]] y [[Alonso Martínez (escultor)|Alonso Martínez]]. La [[tumba de Cristóbal Colón]], obra d'[[Arturo Mélida]] asitiada nel brazu derechu del cruceru, onde reposen los restos del famosu descubridor d'América. Obres d'[[orfebrería]] como los bustos-relicarios de [[Juan Laureano de Pina]] y la custodia procesional de [[Juan de Arfe (fíu)|Juan de Arfe]]. Son destacables les ''[[Tables alfonsíes]]'' del sieglu XIII, regalu d'[[Alfonsu X el Sabiu]].&lt;ref name=&quot;nav54&quot;/&gt;

=== Custodia de Arfe ===
[[Ficheru:Custodia de Arfe.jpg|thumb|200px|Curia de plata de [[Juan de Arfe (fíu)|Juan de Arfe]].]]
La gran custodia de cinco cuerpos coronada pola estatua de la Fe, ye una creación del plateru vallisoletano [[Juan de Arfe (fíu)|Juan de Arfe]] que la realizó ente 1580 y 1587 n'estilu renacentista. El mesmu artista consideró que se trataba de la so meyor obra y esplicó la complexa iconografía del conxuntu nun folletu tituláu ''Descripción de trazar y ornatu de la custodia de plata de la Santa Ilesia de Sevilla''. Mide 3.25&amp;nbsp;m d'altor, contién unos 350 kg de plata, innumberables figures de santos y numberosos relieves con escenes eucarístiques del antiguu y nuevu testamentu.&lt;ref name=&quot;custodia&quot;&gt;Jesús Sanz, María: Universidá de Sevilla. Consultáu'l 1 de xunu de 2011&lt;/ref&gt;

* Nel primer cuerpu representar a la Ilesia militante, nel centru atopa la imaxe de la Inmaculada arrodiada por [[San Pedro]], [[Pablo de Tarsu|San Pablo]], La Sabiduría y l'Entendimientu. Externamente asítiense les figures de los [[doctores de la Ilesia]]: [[Ambrosio de Milán|San Ambrosio]], [[Gregorio Magno|San Gregorio]], [[Jerónimo de Estridón|San Jerónimo]], [[Agustín d'Hipona|San Agustín]], [[Santu Tomás d'Aquino|Santu Tomás]] y [[San Dámaso]]. Más embaxo un conxuntu de 36 relieves del Antiguu y el Nuevu Testamentu. Na parte cimera del templete, represéntense los [[Sacramentu (catolicismu)|sacramentos]] asitiaos en pequeñes forniques.&lt;ref name=&quot;custodia&quot;/&gt;

* El segundu cuerpu asitiáu sobre l'anterior ta dedicáu a la [[eucaristía]]. Contién nel centru l'espaciu destináu al viril onde s'asitia la [[Hostia]] consagrada, arrodiada polos cuatro evanxelistes. Per fora les figures de los santos patronos de la ciudá Sevilla en grupos de dos: San Florencio y San Clemente, Santes [[Xusta y Rufina]], [[San Isidoro]] y [[San Leandro]], [[San Hermenegildo]] y [[Sebastián (mártir)|San Sebastián]], [[Servando y Germán|San Servando y San Germán]], [[San Carpóforo]] y [[San Laureano]].&lt;ref name=&quot;custodia&quot;/&gt;

* El tercer cuerpu ta dedicáu a la Ilesia Trunfante y nel so centru representa la escena del [[Agnus Dei|Corderu Místicu]] recostado sobre'l llibru de los siete sellos, según rellátase n'El [[Apocalipsis]] de [[Apocalipsis|San Juan]].

* El cuartu cuerpu representa la [[Santísima Trinidá|Trinidá]] y contién les figures de Padre, Fíu y [[Espíritu Santu]]. Sobre'l mesmu atopa un pequeñu quintu cuerpu y la estatua de la Fe que corona'l conxuntu&lt;ref&gt;[http://ifc.dpz.es/recurso/publicaciones/29/89/09heredia.pdf Carmen Heredia Moreno: ''El cultu a la Eucaristía y les custodies barroques nes catedrales andaluces''. Universidá de Alcala de Henares.] Consultáu'l 1 de xunu de 2011&lt;/ref&gt;

== Música ==
{{Multimedia
| archivu = Tiento Mudarra.ogg
| títulu = Tiento
| descripción = Tiento d'[[Alonso de Mudarra]] (Sevilla, 1510-1580).
}}
[[Ficheru:Francisco Guerrero.jpg|thumb|Retrato del maestru de capiella Francisco Guerrero por [[Francisco Pacheco]] (1599)]]
[[Ficheru:Catedral de Sevilla. Facistol de coro.jpg|thumb|Facistol de la Catedral de Sevilla]]
Dalgunos de los compositores más conocíos qu'ocuparon l'el puestu de maestru de capiya de la Catedral de Sevilla son:
* [[Pedro Fernández de Castilleja]] dende 1514.
* [[Francisco Guerrero]] ente 1574 y 1599.
* [[Ambrosio Cotes]] ente 1600 y 1603.
* [[Alonso Lobo]] ente 1604 y 1617.&lt;ref&gt;Sánchez Herrero, José: ''La Música Coral del Cabildru Catedral de Sevilla mientres el sieglu XVII. Estudiu musicolóxicu y analíticu'', ISBN 978-84-472-1444-0.&lt;/ref&gt;
* [[Francisco de Santiago|Fray Francisco de Santiago]] ente 1617 y 1643.&lt;ref&gt;[http://smdesevilla.com/principal/wp-content/files/GuiaSMS-1.pdf ''La música barroca pa coru caltenida nos líbros de la Catedral de Sevilla'']. Autores: Juan María Suárez Martos ya Israel Sánchez López, SMS Sevilla. Consultáu'l 9 de payares de 2017.&lt;/ref&gt;
* [[Alonso Xuárez]] ente 1675 y 1684.
* [[Diego José de Salazar]] ente 1685 y 1709.
* [[Pedro Rabassa]] que desempeñó'l cargu ente 1724 y 1757.&lt;ref&gt;[http://www.centrodedocumentacionmusicaldeandalucia.es/estaticos/publicaciones//sevilla-musica-pedro-rabassa/sevilla-y-la-musica-de-pedro-rabassa-primer-parte.pdf ''Sevilla y la música de Pedro Rabassa: los soníos de la catedral y el so contestu urbanu nel sieglu XVIII'']. Rosa Isusi Fagoaga.&lt;/ref&gt;
* [[Antonio Ripa]] que llogró'l nomamientu en 1768.
* [[Domingo Arquimbau]] ente 1790 y 1829.&lt;ref&gt;''El maestru de capiella Domingo Arquimbau (1757-1829) impulsor del estilu clásicu na catedral de Sevilla''.&lt;/ref&gt;
* [[Hilarión Eslava]] que tomó posesión del cargu n'abril de 1832.
* [[Evaristo García Torres]] dende 1864.
* [[Eduardo Torres]] ente 1910 y 1934.
* [[Norberto Almandoz Mendizabal]] ente 1934 y 1960.

Otros compositores bien amestaos a la Catedral de Sevilla al traviés de la so historia fueron: [[Cristobal de Morales]], [[Alonso de Mudarra]], [[Peraza|Francisco de Peraza]] (organista), [[Estacio de Lacerna]], [[Francisco de Peñalosa]], [[Francisco Correa de Arauxo]] (organista), [[Sebastián Durón]] que desempeñó'l cargu d'organista segundu ente 1680 y 1685, [[Eugenio Gómez (músicu)|Eugenio Gómez]], [[Bonaventura Íñiguez]], [[Luis Leandro Mariani]] (organista), [[Joaquín Turina]], [[Juan Bautista Elustiza]] y [[Manuel Castillo]]. Dalgunes de les sos obres pa órganu fueron llevaes al discu pol organista [[José Enrique Ayarra]] (''500 años de música d'órganu na Catedral de Sevilla'').&lt;ref&gt;[http://www.diariodesevilla.es/ocio/siglo-musica-Catedral-Sevilla-CD_0_137986647.html ''Los cinco sieglos de música de la Catedral de Sevilla nun doble CD''.] Diariu de Sevilla, publicáu'l 5 d'abril de 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://anuariomusical.revistas.csic.es/index.php/anuariomusical/article/viewFile/96/97 Ismael Fernández de la Cuesta: ''Un tento de Peraza ente papeles de San Zoilo de Carrión''.] Anuariu Musical, 56 (2001). Consultáu'l 3 de payares de 2017&lt;/ref&gt;

Ente les obres musicales calteníes, tien de destacar el [[Cancioneru de la Colombina]], manuscritu español de finales del sieglu XV, contién pieces de [[Juan de Triana]], [[Juan Cornago]] y [[Francisco de la Torre|Francisco de la Torre (compositor)]].&lt;ref&gt;''El cancioneru musical de la Colombina (sieglu XV)''. Trescripción y estudiu por Miguel Querol Gavaldá. 2a ed. Madrid. 1989. Ministeriu d'Educación y Ciencia. Coleición Monumento históricos de la música española.&lt;/ref&gt;

La Catedral atesora una importante coleición de [[cantoral|llibros de coru]] manuscritos sobre [[pergamín]]. Estos asitiábense nes ceremonies llitúrxiques sobre un estraordinariu mueble ([[facistol]]) realizáu en 1565. N'el so cumal asítiase un templete con una imaxe de la Virxe col neñu y sobre l'un cristu crucificáu arrodiáu per escultures de los 4 evanxelistes realizaes por [[Juan Bautista Vázquez el Viejo]].&lt;ref&gt;[http://www.diariodesevilla.es/sevilla/Diseccion-facistol-coro-Catedral_0_1133587194.html ''Diseición del facistol del coru de la Catedral''.] Diariu de Sevilla, publicáu'l 7 de mayu de 2017. Consultáu'l 15 de payares de 2017&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
{|
|- style = &quot;vertical-align: top;&quot;
|
* [[Catedrales d'España]]
* [[Bienes d'interés cultural de la provincia de Sevilla]]
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|
* [[Arquiteutura relixosa de Sevilla]]
* [[Palaciu arzobispal de Sevilla]]
* [[Institución Colombina]]
|}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |autor=Almagro Gorbéa, Antonio|títulu=La piedra postrera, V centenariu de la Catedral de Sevilla|añu=2007|id={{OCLC|434517432}}|editorial=Sevilla Tvrris Fortissima}}
* {{cita llibru |autor=Cardoso Bonu, Diego A.|títulu=Sevilla, el cascu antiguu. Historia, arte y urbanismu|añu=2006|id={{OCLC|173183314}}|editorial=Guadalquivir ediciones}}
* {{cita llibru |autor=Falcón Márquez, Teodoro|enllaceautor=Teodoro Falcón|títulu=La Giralda: rosa de los vientos|añu=1999|id={{OCLC|21872887}}|editorial=Diputación de Sevilla, Área de Cultura}}
* {{cita llibru |autor=Ferrand, Manuel|títulu=El Retablu Mayor de la Catedral de Sevilla|añu=1981|id={{OCLC|492009674}}|editorial=Fundación El Monte}}
* {{cita llibru |autor=Jiménez Martín, Alfonso|títulu=Anatomía de la catedral de Sevilla|añu=2013|id={{OCLC|870196564}}|editorial=Diputación de Sevilla}}
* {{cita llibru |autor=Jiménez Martín, Alfonso|títulu=La catedral gótica de Sevilla: fundación y fábrica de la obra nueva|añu=2006|id={{OCLC|70766866}}|editorial=Universidá de Sevilla}}
* {{cita llibru |autor=Morales, Alfredo; Sanz, María Jesús; Serrera, Juan Miguel y Valdivieso, Enrique|títulu=Guía artística de Sevilla y la so provincia|añu=2004|id={{OCLC|432881155}}|editorial=Diputación de Sevilla}}
* {{cita llibru |apellíos=Navascués Palacio|nome=Pedro|enllaceautor=Pedro Navascués|nome2=Carlos|apellíos2=Sarthou Carreres|enllaceautor2=Carlos Sarthou Carreres|añu=1997|títulu=Catedrales d'España|ubicación=Madrid|editorial=[[Espasa Calpe]]|isbn=84-239-7645-9|id={{OCLC|249825366}}}}
* {{cita llibru |autor=[[Víctor Nieto Alcaide|Nieto Alcaide, Víctor]]|títulu=Arnao de Vergara|añu=1994|id={{OCLC|2052563}}|editorial=Sevilla, Excma. Diputación de Sevilla}}
* {{cita llibru |autor=Nieto, Víctor; Morales, Alfredo J.; Checa, Fernando|títulu=Arquiteutura de la Renacencia n'España 1488-1599|añu=1989|id={{OCLC|21460480}}|editorial=Guida Editori}}
* {{cita llibru |autor=Recio Mir, Álvaro|títulu=Les estancies capitulares de la Catedral de Sevilla|añu=1999|id={{OCLC|42932933}}|editorial=Universidá de Sevilla, Fundación Focus Abengoa}}
* {{cita llibru |autor=[[Carlos Ros Carballar|Ros Carballar, Carlos]]|títulu=Les pantasmes de la Catedral de Sevilla|añu=1989|id={{OCLC|433581732}}|editorial=Editorial Castillejo}}
* {{cita llibru |autor=[[Enrique Valdivieso|Valdivieso González, Enrique]]|títulu=Guía de la Catedral de Sevilla|añu=1991|id={{OCLC|27303671}}|editorial=Guadalquivir ediciones}}

== Enllaces esternos ==
* {{commons|Catedral de Sevilla}}
{{Wikimapia|37.3861342|-5.992865|18|Catedral de Sevilla}}
* [http://www.catedraldesevilla.es Web oficial de la Catedral de Sevilla]
* [http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/areas/bbcc/sites/consejeria/areas/bbcc/bienes_patrimonio_mundial Conseyería de Cultura - Bienes Patrimoniu Mundial]
* [http://www.sevillaen360.es Visita Virtual a la Catedral de Sevilla]
* [http://www.sevillaen360.es/tours/tourvirtualcatedraldesevilla/tourvirtualcatedraldesevilla.html Otra visita virtual]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Catedral de Sevilla na base de datos del Patrimoniu Inmueble d'Andalucía ellaborada pol Institutu Andaluz del Patrimoniu Históricu |2=http://www.iaph.es/patrimonio-inmueble-andalucia/resume.do?id=i19483 |date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

{{control d'autoridaes}}

{{Tradubot|Catedral de Santa María de la Sede de Sevilla}}
[[Categoría:Catedrales d'España|Sevilla]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'España]]
[[Categoría:Arquiteutura d'Andalucía]]</text>
      <sha1>pl7xyacanek8s6qg0v1f54muc89y9q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bulgari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98369</id>
    <revision>
      <id>4509909</id>
      <parentid>4483661</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T18:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13094" sha1="b1tbjvwxwhl9rsobc7zfrumizxzoxye" xml:space="preserve">{{Organización}}
'''Bulgari''' ye una marca italiana de xoyes y [[Lluxu|artículu de lluxu]] (xoyería, reloxería, perfumería, marroquinería y hostelería), perteneciente al conglomeráu francés [[LVMH]]. Empecipiada en 1884 en [[Roma|Roma, Italia]], la empresa ganó prestíu como [[xoyería]], anque la so gama de productos creció col tiempu hasta tomar [[Reló de pulsera|reloj]], [[bolsu|bolsos]], [[Arume|arumes]], accesorios y [[hotel]]es.

== Orixe del nome ==
El nome ye escritu de cutiu '''Bvlgari''' como nel alfabetu llatín clásicu (onde V = O) y tien el so orixe nel apellíu del fundador griegu de la empresa, Sotirios Voulgaris (en griegu: Σωτήριος Βούλγαρης, pronunciáu [soˈtirjos ˈvulɣaris], n'italianu: Sotirio Bulgari, 1857–1932).

== Historia ==

=== Los oríxenes: Sotirios Voulgaris ===
[[Ficheru:BulgariNecklace.jpg|thumb|Detalle d'un collar Bulgari.]]
Sotirios Boulgaris (Sotirio Bulgari, Σωτήριος Βούλγαρης) empezó la so carrera como [[xoyeru]] na so aldega natal, Paramythia ([[Epiru|Epiru, Grecia]]), onde la so primer tienda entá esiste. En 1877, camudar a la islla [[Corfú]] y depués a la ciudá italiana de [[Nápoles]]. Cuatro años dempués, marchó a vivir a [[Roma]], onde en 1884 fundó la so empresa ya inauguró la so segunda tienda na cai Sistina.

La que se convirtió na tienda más representativa de Bulgari —na [[Via Condotti]]—, foi abierta en 1905 cola ayuda de los sos fíos, Constantino (1889-1973) y Giorgio (1890-1966).&lt;ref&gt;[http://www.argusdesmontres.com/bulgari/ Bulgari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220104259/http://www.argusdesmontres.com/bulgari/ |date=2013-12-20 }} L'argus des montres&lt;/ref&gt; L'almacén llueu se convirtió nel llugar onde [[Riqueza|ricos]] y famosos llegaben p'adquirir xoyes úniques y d'alta calidá, que los sos diseños combinaben l'[[Arte de l'Antigua Grecia|arte de Grecia]] y [[Arte de l'Antigua Roma|Roma]]. La tienda llámase “Old Curiosity Shop” coles mires d'atraer a la vecería anglosaxona procedente d'Estaos Xuníos o Gran Bretaña. Va Ser dempués de 1910 cuando empiece a especializase en xoyería, con creaciones inspiraes na escuela parisina o americana.&lt;ref&gt;[http://litalieparsestimbres.wordpress.com/2012/11/03/bulgari/ Bulgari] L'Italie par ses timbres&lt;/ref&gt;

En 1932 los sos fíos asumen el mandu de la empresa. Sotirios muerre en 1934. Esi mesmu añu, amplíen la tienda de Via Condotti. Ye inaugurada'l 9 d'abril de 1934.&lt;ref&gt;[http://www.puretrend.com/marque/bulgari_b4294719671/histoire_i1/1 Bulgari: histoire] Pure Trend&lt;/ref&gt;

=== Los años 40: la Segunda Guerra Mundial ===
Mientres la [[Segunda Guerra Mundial]], Constantino Bulgari y la so esposa, Laura Bulgari, allugaron a tres muyeres xudíes na so propia casa en Roma. Yeren estrañes pa ellos, pero los Bulgari acoyer indignaos pola redada del [[Guetu de Roma|guetu romanu]] n'ochobre de 1943. Por cuenta de la so arrogante aición, el 31 d'avientu de 2003 fueron honraos col títulu de [[Xustos ente les Naciones]] en [[Yad Vashem|Yad Vashem, Xerusalén]].

=== Los años 50-60: La dolce vita ===
Cola instalación de los estudios de Cinecittà en Roma, la tienda romana ve desfilar a personalidaes del Séptimu Arte: Elizabeth Taylor, Marlene Dietrich, Clark Gable, Gary Cooper, Audrey Hepburn, Sophia Loren, Romy Schneider o Gina Lollobrigida.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20130423040032/www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ju8wxIcIr_-jiAz-S4dqbXsDm5qA La saga scintillante du joaillier italien ''Bvlgari'' s'expose à Rome] AFP, Françoise MICHEL, 27 mai 2009&lt;/ref&gt;

=== Los años 70-00: la espansión internacional y la diversificación de l'actividá de Bulgari ===
Bulgari inauguró les sos primeres instalaciones internacionales en [[Nueva York]], [[París]], [[Xinebra (Suiza)|Xinebra]] y [[Montecarlu]] na década de 1970. Mientres dellos años, la compañía caltuvo un salón d'esposiciones nel luxosu hotel The Pierre en Nueva York. Al pasar el tiempu, los almacenes de Bulgari aumentaron hasta 230 en tol mundu.
[[Ficheru:BulgariPerfume.jpg|thumb|L'arume masculino Bulgari pour Homme.]]
En 1984, los nietos de Sotirios, Paolo y Nicola Bulgari, fueron nomaos presidente y vicepresidente de la empresa, ente que'l so sobrín, Francesco Trapani, foi designáu xerente. La xera de Trapani de diversificar la compañía empezó a empiezos de los años 1990, col llanzamientu de la llinia d'arumes Bulgari. Mientres el so mandatu, Le empresa convertir nuna marca d'artículos de luxu reconocida en tol mundu.

En 1995, Bulgari cotizó na [[Bolsa d'Italia]]. La compañía vio crecer los sos ingresos nun 150% ente 1997 y 2003, y inversionistas esternos llegaron a tener cuasi'l 45% de les sos aiciones.

A empiezos de 2001, la empresa hotelera [[Marriott International]] xunir a Bulgari pa formar una nueva cadena d'hoteles, Bulgari Hotels &amp; Resorts. El Grupu Luxury, de la división Luxury de Marriott, opera los hoteles y [[resort]]s Bulgari, según la compañía [[Ritz-Carlton]]. El so primer hotel foi abiertu en [[Milán]] en 2004 y el segundu en [[Bali]] en 2006. En 2011, Bulgari Bali foi escoyíu polos llectores de la revista Smart Travel Asia Magacín nel segundu puestu de la clasificación de los meyores agospiamientos n'Asia.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120929022736/http://www.thejakartaglobe.com/home/bali-top-holiday-spot-in-asia-poll/464000 Bali Top Holiday Spot in Asia: Poll] The Jakarta Globe, septembre 2011&lt;/ref&gt;

=== Los años 2010: l'alquisición de Bulgari por LVMH ===
El 7 de marzu de 2011, el grupu LVMH anuncia l'alquisición del 51% del capital del grupu y la so intención de realizar una Ufierta pública d'alquisición amistosa.&lt;ref&gt;{{cita web|url= http://www.latercera.com/noticia/negocios/2011/03/655-349606-9-louis-vuitton-compra-joyeria-italiana-bulgari-en-unos-us5200-millones.shtml|títulu= Louis Vuitton merca xoyería italiana Bulgari nunos US$5.200 millones|fechaaccesu= 7 de marzu de 2011|fecha= 7 de marzu de 201|obra= [[La Tercera]]|editorial= [[Copesa]]|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20150402092520/http://www.latercera.com/noticia/negocios/2011/03/655-349606-9-louis-vuitton-compra-joyeria-italiana-bulgari-en-unos-us5200-millones.shtml|fechaarchivu= 2015-04-02}}&lt;/ref&gt; Esi mesmu día, l'aición xube cuasi un 60% na bolsa de Milán. La participación de LVMH xube finalmente al 98,09% en setiembre d'esi mesmu añu.&lt;ref&gt;[http://www.romandie.com/news/n/LVMH_detient_desormais_la_quasi_totalite_de_Bulgari260920110609.asp « LVMH détient désormais la quasi-totalité de Bulgari »] Romandie News, 26 septembre 2011&lt;/ref&gt; En febreru 2012, la familia Bulgari viende participaciones de LVMH por 236,7 millones d'euros.

L'antiguu direutor de Bulgari integra'l polu “relós y xoyería” del grupu, ente que l'antiguu direutor de Fendi, procedente del polu “Moda y marroquinería”, asume la direición de la xoyería italiana.

LVMH, propietariu de 3.700 millones d'euros en total finalmente, sofita'l desenvolvimientu de la marca: aumenta les inversiones publicitaries, crea una central de compres pa toles marques de xoyería del grupu, y anuncia la so voluntá d'instalar la marca italiana na plaza Vendôme de París en 2015, en sustitución del xoyeru Buccellati.&lt;ref name=&quot;chall313&quot;&gt;{{cita publicación|idioma=fr|nome1=Thiébault|nome2=Dromard|títulu=LVMH avive les facettes de ''Bvlgari''|publicación=[[Challenges]]|númberu=313|fecha=20 de setiembre de 2012|páxines=48-49|issn=0751-4417|url=http://www.challenges.fr/luxe/20120919.CHA0966/lvmh-avive-les-facettes-de-bulgari.html|archiveurl=https://archive.today/20121211054541/http://www.challenges.fr/luxe/20120919.CHA0966/lvmh-avive-les-facettes-de-Bulgari.html|archivedate=2012-12-11|fechaaccesu=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;

En 2012, Bulgari cuenta con 180 puntos de venta propios nel mundu: el desenvolvimientu internacional acelérase, según la compra de franquicies de la marca.

== Evolución de los Diseños ==
Les xoyes diseñaes a principios de los años 20-30 enmarcar nun estilu Art Decó con formes depuraes y una estilización xeométrica, siempres combinaes col usu del platino. Los años 30 tán marcaos por creación más pimpanos con motivos de diamantes de talles variables combinaes con una piedra de color: zafiru, esmeralda o rubín. Delles pieces yeren “convertibles” y podíen llevase como collar y como pulsera, al igual que los broches, que podíen tresformase en colgantes.&lt;ref&gt;[https://plus.lefigaro.fr/note/bullir-bvlgari-125-ans-de-magnificence-italienne-au-grand-palais-paris-20110226-410172 La &quot;bulle&quot; BVLGARI - 125 ans de magnificence italienne- au Grand Palais, Paris] Le Figaro , Novembre 2011&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:BulgaristoreMilan.jpg|thumb|left|Una tienda Bulgari en Milán, Italia.]]
Obligada poles circunstancies de la Segunda Guerra Mundial, la casa Bulgari camuda'l platino engastado con diamantes pol oru con una menor cantidá de piedres. El diseñu allixérase y la inspiración vuélvese natural. Bulgari allóñase asina de les estrictes regles de la escuela francesa y crea un estilu únicu inspiráu nel clasicismu grecorromanu, la renacencia italiana y la escuela romana d'orfebrería del sieglu XIX.&lt;ref&gt;[http://litalieparsestimbres.wordpress.com/2012/11/03/bulgari/ Bulgari] L'italie par les timbres&lt;/ref&gt;

El boom económicu de la posguerra dexó volver a les creaciones de metal blanco engastado con piedres precioses y, sobremanera, diamantes. A finales de los años 50, Bulgari prefier al diseñu sofisticáu unes formes más nidies. Ello ye que xeneralízase l'usu de cabujones de gran tamañu, que se converten na so marca de fábrica. L'estilu Bulgari afírmase tamién coles sos formes d'oru estructuradas, simétriques y compactes y la resultancia colorista de les sos múltiples combinaciones de piedres precioses.&lt;ref&gt;[http://madame.lefigaro.fr/feminin/diaporama-091210-8983?page=5 Bulgari, un empire cinq étoiles] Madame Figaro&lt;/ref&gt;

Les creaciones de los años setenta estremar pola so diversidá. Inspirar nos fueos artificiales, l'arte oriental col usu de motivos de culiebres, o inclusive nel Pop Art cola coleición “Stars and Stripes” aplaudida por Andy Warhol.&lt;ref&gt;[http://www.letelegramme.com/ig/generales/france-monde/france/exposition-bulgari-de-l-eclat-et-du-glamour-05-01-2011-1165581.php?xtor=RSS-52 Exposition Bulgari. De l'éclat et du glamour] -y Télégramme, janvier 2011&lt;/ref&gt; Nesta dómina, l'oru mariello ye unu de los materiales privilexaos y l'usu d'elementos ovalaos engastados con cabujones arrodiaos d'oru y diamantes convertir na marca de fábrica de Bulgari, según la gruesa cadena d'oru.

Los años ochenta carauterizar polos volúmenes, los colores vivos, les formes sencielles y los motivos decorativos estilizados. Nos años noventa, sigue l'usu del oru mariello pero l'estilu Bulgari ye menos estructurado.&lt;ref&gt;[http://tinou-evasion.over-blog.com/article-bulgari-63784138.html Bulgari, histoire d'une famille grecque] Tinou-évasion, décembre 2011&lt;/ref&gt;

== Relós de pulsera ==
La [[Filial|subsidiaria]] [[suiza]] de la empresa, Bulgari Time S.A., ye la responsable de la producción de [[Reló de pulsera|reloj]] Bulgari. Foi fundada en 1980, les sos instalaciones principales atópase na ciudá de [[Neuchâtel]] y nelles trabayen cerca de 500 persones.

Los relós representen aproximao'l 20% de la facturación total de la empresa. Bulgari desenvolvió los sos propios [[Calibre (inxeniería)|calibres]] y pieces, incluyendo [[mecanismu|mecanismos]] bien complicaos y calibres básicos. La coleición de relós Bulgari cuenta coles siguientes llinies: Bulgari-Bulgari, Assioma, Rettangolo, Ergon y Diagono.

Mientres la exhibición de relós y xoyes BaselWorld 2006, Bulgari reveló'l complicáu modelu Assioma Multi Complication, que ta forníu con un ''[[tourbillon]]'', un calendariu perpetuu y una segunda [[Fusu horariu|zona horaria]].

== Tiendes ==

=== América del Norte ===
Les ''boutiques'' de Norteamérica atópase en [[Beverly Hills]], [[Bal Harbour]], [[Boston]], [[Chevy Chase (Maryland)|Chevy Chase]], [[Chicago]], [[Costa Mesa (California)|Costa Mesa]], [[Dallas]], [[Honolulu]], [[Houston]], [[Nueva York]], [[Las Vegas]], [[Orlando (Florida)|Orlando]], [[Palm Beach (Florida)|Palm Beach]], [[San Francisco (California)|San Francisco]], [[Waikiki]]. [[Scottsdale (Arizona)|Scottsdale, Arizona]] y na [[Ciudá de Méxicu]].

=== América del Sur ===
Les tiendes Bulgari suramericanes, según los sos distribuidores, atópase en [[Lima]], [[Bogotá]], [[São Paulo]], [[Islla Margarita (Venezuela)|Islla Margarita]] y [[Quitu]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bulgari|Bulgari}}
* [http://www.bulgari.com Sitiu web oficial de Bulgari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070511021613/http://www.bulgari.com/ |date=2007-05-11 }}

{{Tradubot|Bulgari}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Empreses de xoyería]]
[[Categoría:Cases de moda]]
[[Categoría:Empreses fundaes en 1884]]
[[Categoría:Empreses d'Italia]]
[[Categoría:Marques de lluxu]]</text>
      <sha1>b1tbjvwxwhl9rsobc7zfrumizxzoxye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boeing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98454</id>
    <revision>
      <id>4509900</id>
      <parentid>4491460</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74387" sha1="c4yhsznyjeb7138q3zll5xm2166qlnp" xml:space="preserve">{{Organización}}

'''The Boeing Company''' ye una [[empresa multinacional]] d'[[Estaos Xuníos]]&lt;ref name=&quot;momoelf24/04&quot;&gt;{{cita web|url = http://online.wsj.com/public/article/SB124040715285243545.html#mod=2_1362_leftbox|títulu = Boeing anuncia perdes por US$610 millones nel primer trimestre |fechaaccesu = 24 d'abril de 2009 |fecha = 22 d'abril de 2009|editorial = The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; que diseña, fabrica y viende [[aviones]], [[helicópteros]], [[misiles]] y [[Satélite artificial|satélites]] y apurre asesoramientu y serviciu téunicu. Boeing ye unu de los mayores fabricantes d'aeronaves del mundu, el segundu contratista de defensa del mundu, según datos de [[2013]],&lt;ref name=&quot;DefenseNews_2013_ranking&quot;&gt;[https://archive.today/20140812002607/http://special.defensenews.com/top-100/ &quot;Defense News Top 100 for 2014&quot;] (based on 2013 data). ''Defense News'', 4 d'agostu de 2014.&lt;/ref&gt;y el mayor esportador d'Estaos Xuníos en función del valor del dólar.&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/money/industries/manufacturing/2009-03-25-boeing-recession_N.htm &quot;Boeing says it's flying high despite recession&quot;]. ''USA Today'', 27 de marzu de 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Boeing&quot;&gt;[http://www.boeing.com/boeing/companyoffices/aboutus/index.page? &quot;About&quot;]. Boeing.com, xunetu de 2014.&lt;/ref&gt; Les sos aiciones atopar nel [[Permediu Industrial Dow Jones]].

La sede central de Boeing atópase en [[Chicago]] y la compañía ta liderada pol presidente y [[Direutor executivu|CEO]] Dennis Muilenburg.&lt;ref name=&quot;boeing.mediaroom.com&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Boeing Names Muilenburg Chief Executive Officer|URL=http://boeing.mediaroom.com/2015-06-23-Boeing-Names-Muilenburg-Chief-Executive-Officer|editorial=Boeing Mediaroom|fecha=23 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|URL=http://www.wsj.com/articles/boeing-names-muilenburg-as-new-ceo-1435091848|títulu=Boeing Names Muilenburg CEO, Succeeding McNerney}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cnbc.com/id/102782300|títulu=http://www.cnbc.com/id/102782300|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;

Boeing ta entamada en cinco divisiones principales: Boeing Commercial Airplanes (BCA) (aviones comerciales), Boeing Defense, Space &amp; Security (BDS) (defensa, espaciu y seguridá), Engineering, Operations &amp; Tecnology (inxeniería, operaciones y teunoloxía), Boeing Capital y Boeing Shared Services Group (grupu de servicios compartíos).

En 2014, Boeing rexistró [[Dólar de los Estaos Xuníos|US]]$90,780 mil millones en ventes, lo que la asitió en 2015&lt;ref&gt;{{cita web|autor=Mark Perry|url = https://www.aei.org/publication/fortune-500-firms-in-1955-vs-2015-only-12-remain-thanks-to-the-creative-destruction-that-fuels-economic-growth/|títulu= Fortune 500 firms in 1955 v. 2015; Only 12% remain, thanks to the creative destruction that fuels economic prosperity|fecha= 12 d'ochobre de 2015|fechaaccesu= 18 de xineru de 2016|editorial = American Enterprise Institute}}&lt;/ref&gt; nel númberu 90 de la llista &quot;Fortune Global 500&quot; y nel númberu 27 de la llista de «Les empreses más almiraes del mundu», de la revista ''Fortune''.&lt;ref&gt;{{cita web|url = http://fortune.com/worlds-most-admired-companies/apple-1/|títulu= World's Most Admired Companies|fechaaccesu= 18 de xineru de 2016|editorial = Fortune Magacín}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==
===Antes de 1930===
[[Ficheru:William Boeing.jpg|miniatura|derecha|200px|William E. Boeing en 1929.]]
En marzu de 1910, [[William E. Boeing]] mercó los estelleros Heath de Seattle, nel [[ríu Duwamish]], que darréu se convirtieron na so primer fábrica d'aviones.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.boeing.com/history/chronology/chron01.html |títulu=Boeing History |publisher=Boeing.com |fechaaccesu=21 de mayu de 2011|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20141017044937/http://www.boeing.com/boeing/history/chronology/chron01.page |fechaarchivu=14 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; William Boeing constituyó la so empresa en Seattle el 15 de xunetu de 1916 como Pacific Aero Products Co. Boeing fundóse más tarde en [[Delaware]]. El certificáu de fundación foi rellenáu na Secretaría del Estáu de Delaware el 19 de xunetu de 1934. William Boeing estudió na [[Universidá de Yale]] y trabayu primeramente na industria maderero, onde se fixo ricu y aprendió sobre estructures de madera. Estes conocencies fueron de gran valor pal diseñu y l'ensamblaxe de los sos aviones. La empresa fundar en [[Seattle]], nel [[Estáu de Washington]], pa beneficiase del suministru llocal de madera d'[[abetu]].&lt;ref&gt;{{cita noticia |autor=Sam Howe |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/pacificnw/2012956268_pacificpjetage03.html |títulu=The tale of Boeing's high-risk flight into the jet age |editorial=The Seattle Times |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |fecha=2 d'ochobre de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110622085513/http://seattletimes.nwsource.com/html/pacificnw/2012956268_pacificpjetage03.html |fechaarchivu=22 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Boeing B&amp;W.jpg|miniatura|left|200px|Reproducción del primer avión de Boeing, el Boeing 1, nel Muséu del Vuelu de Seattle. Nesi muséu atópase tamién l'edificiu Nᵘ105, conocíu como Rede Barn (Granero Colorado), onde se fundó la compañía en 1916.{{ensin referencies}}]]
William Boeing mercó un hidroavión &quot;Flying Birdcare&quot; del fabricante [[Glenn L. Martin Company]] y enseñólu a pilotar el mesmu [[Glenn L. Martin]]. William Boeing estrellar col so avión Birdcage y cuando Martin informólu de que nun habría pieces de recambiu disponibles mientres unos meses, Boeing diose cuenta de que podía construyir el so propiu avión nesa cantidá de tiempu. Él y el so amigu Westeverlt, en volando nun avión de la empresa Curtiss, alcordaron construyir un avión meyor que'l Birdcage y llueu fabricaron l'hidroavión B&amp;W.&lt;ref name=&quot;boeing_1&quot;&gt;[http://www.boeing.com/history/narrative/n002boe.html Boeing History Narrative – Beginnings – Biplanes by the Sea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120110756/http://www.boeing.com/history/narrative/n002boe.html |date=2010-11-20 }}. Consultáu'l 4 de payares de 2010.&lt;/ref&gt; Este foi'l primer avión ensamblado nun hangar asitiáu en orellar nordés del [[llagu Union]] de Seattle. Munchos de los primeros aviones de Boeing fueron hidroaviones. William Boeing fundó la so empresa unos pocos meses dempués del vuelu inaugural, el 15 de xunu, de dos hidroaviones construyíos cola ayuda de George Conrad Westervelt, un inxenieru de la marina de los Estaos Xuníos.

El 9 de mayu de 1917 la compañía convertir en Boeing Airplane Company. A finales de 1917, Estaos Xuníos entró na [[I Guerra Mundial]] y Boeing sabía que la [[Marina de los Estaos Xuníos]] precisaría hidroaviones pa les sos maniobres. D'esta forma, Boeing fletó dos nuevos [[Boeing Model C|modelos C]] a [[Pensacola]], [[Florida]], onde volaben los aviones de la Marina. A la Marina gustólu'l modelu C y encargó 50 más.&lt;ref name=&quot;boeing_1&quot;/&gt; La compañía treslladar a un antiguu estelleru más grande nel calce baxu del ríu Duwamish.

Cuando terminó la [[I Guerra Mudial]], en 1918, hubo un gran escedente d'aviones militares usaos, que se vendieron baratos, anubriendo'l mercáu de los aviones comerciales. Esto torgó que les compañíes d'aviones, como Boeing, vendieren aviones nuevos. Por causa de esto, munches empreses del sector de l'aviación abandonaron el negociu, pero otres compañíes, ente les que taba Boeing, empezaron a vender otros productos. Boeing empezó a construyir aparadores, mostradores y muebles, xunto con barcos de fondu planu llamaos Sea Sleds (que n'asturianu significa «trineos de mar»).

En 1919 el Boeing B-1 fixo'l so primer vuelu. El vuelu llevaba un pilotu, dos pasaxeros y daqué de corréu. A lo llargo d'ocho años, fixo los vuelos del corréu aereu internacional dende Seattle, nel Estáu de Washington, a [[Victoria (Columbia Británica)|Victoria]], na [[Columbia Británica]].&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/history/boeing/b1.html Boeing History – Products – Boeing B-1 Seaplane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120115122/http://www.boeing.com/history/boeing/b1.html |date=2010-11-20 }}. Consultáu'l 5 de payares de 2010.&lt;/ref&gt; El 24 de mayu de 1920 el Boeing 8 fixo'l so primer vuelu. Foi'l primer avión que voló sobre Mount Rainier.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/history/narrative/n005boe.html |títulu=Boeing History-- Beginnings...Growing Pains |fechaaccesu=5 de payares de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101028043709/http://boeing.com/history/narrative/n005boe.html |fechaarchivu=28 d'ochobre de 2010 }}&lt;/ref&gt;

En 1923 Boeing empezó a competir contra [[Curtiss Aeroplane and Motor Company|Curtiss]] por un contratu pa desenvolver un caza pal serviciu aereu del Exércitu de los Estaos Xuníos. Anque Curtiss acabó'l so diseñu primeru y foi premiada col contratu, Boeing siguió desenvolviendo'l so caza PW-9. Esi avión, xunto col caza [[Boeing P-12/F4B]],&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/history/boeing/p12.html Boeing P-12/ F4B Fighter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120122828/http://www.boeing.com/history/boeing/p12.html |date=2010-11-20 }}. Consultáu'l 5 de payares de 2010.&lt;/ref&gt; fixeron de Boeing una compañía líder en caces a lo llargo de la siguiente década.

En 1925 Boeing construyó un avión, [[Boeing B40|modelu 40]], por que'l gobiernu de los Estaos Xuníos usar nel so serviciu postal. En 1927 construyóse una versión ameyorada d'esti avión, el modelu 40A, que ganó'l contratu de la Oficina de Correos de los Estaos Xuníos pa partir la correspondencia ente [[San Francisco (California)|San Francisco]] y Chicago. El 40A tamién tenía una cabina de pasaxeros que podía allugar a dos pasaxeros.&lt;ref name=&quot;airmail&quot;/&gt;

Esi mesmu añu, Boeing creó una aereollinia denomada Boeing Air Transport, que se fundió un añu más tarde con Pacific Air Transport y cola Boeing Airplane Company. El primer vuelu de corréu de l'aereollinia foi'l 1 de xunetu de 1927.&lt;ref name=&quot;airmail&quot;&gt;[http://www.boeing.com/history/narrative/n006boe.html Boeing History—Beginnings... Mail and Boa abroad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120163356/http://www.boeing.com/history/narrative/n006boe.html |date=2010-11-20 }} Retrieved November 5, 2010.&lt;/ref&gt; La compañía camudó'l so nome a United Aircraft and Transport Corporation en 1929 y adquirió les empreses [[Pratt &amp; Whitney]], [[Hamilton Standard|Hamilton Standard Propeller Company]] y [[Vought|Chance Vought]]. United Aircraft mercó National Air Transport en 1930.

El 27 de xunetu de 1928 realizó'l so primer vuelu'l [[Boeing 80]], un biplanu de 12 pasaxeros. Colos sos trés motores, foi'l primer avión de Boeing construyíu cola única intención de ser un avión de pasaxeros. La versión ameyorada, la 80A, que podía llevar a 18 pasaxeros, fixo'l so primer vuelu en setiembre de 1929.&lt;ref name=&quot;airmail&quot;/&gt;

===Décades de 1930 y 1940===
[[Ficheru:Boeing.svg|miniatura|derecha|250px|Cronoloxía de Boeing.]]
En 1930 construyóse'l [[Boeing 200/221 Monomail|Boeing Monomail]], un monoplanu d'ala baxa pa llevar corréu. Taba realizáu por completu de metal, yera bien rápido y aerodinámicu y tenía un tren d'aterrizaxe retráctil. Ello ye que'l so diseñu yera tan novedosu que los motores y les hélices de la dómina nun pudieren remanar esi avión. Cuando les hélices de camín controlable desenvolviéronse, Boeing taba construyendo'l so avión [[Boeing 247|modelu 247]]. Construyéronse dos Monomails. El segundu, el modelu 221, tenía una cabina pa 6 pasaxeros.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://boeing.com/history/narrative/n012boe.html |títulu=Boeing History-Early Years...Metal Monomail |editorial=Boeing |fecha=5 d'agostu de 2005 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110708082236/http://boeing.com/history/narrative/n012boe.html |fechaarchivu=8 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://boeing.com/history/boeing/monomail.html |títulu=Boeing History-Products- Monomail |editorial=Boeing |fecha=6 de mayu de 1930 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110524105330/http://www.boeing.com/history/boeing/monomail.html |fechaarchivu=24 de mayu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

El Boeing 247, apaecíu en 1933, foi'l primer avión de pasaxeros modernu. El 247 yera un monoplanu d'ala baxa realizáu dafechu de metal que yera más seguru, más rápidu y más bono de remanar qu'otros aviones de pasaxeros. Por casu, foi'l primer avión de pasaxeros de doble motor que podía volar con un solu motor. Nuna era de motores pocu fiables, esto ameyoró descomanadamente la seguridá del vuelu. Boeing construyó los primeres setenta aviones puramente pa les operaciones de la so propia aereollinia filial, United Airlines. Esto perxudicó a les aereollinies de la competencia y como esto perxudicaba a la competencia ente les empreses el gobiernu de los Estaos Xuníos solicitó que se prohibiera nesi momentu.

La Llei del Corréu Aereu (''Air Mail Act'') de 1934 prohibió a les aereollinies y a los fabricantes tar sol mesmu mantu corporativu, de cuenta que la compañía se divió en tres empreses más pequeñes: Boeing Airplane Company, United Airlines y United Aircraft Corporation, que foi precursora de United Technologies. Como resultáu d'esto, William Boeing vendió la so aiciones y abandonó Boeing. Claire Egtvedt, que se convirtiera en presidente de Boeing en 1933, convirtióse tamién en direutor de la empresa. Él creía que'l futuru de la empresa taba na construcción d'aviones más grandes.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Boeing History |url=http://boeing.com/history/narrative/n014boe.html |editorial=Boeing |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100119010118/http://www.boeing.com/history/narrative/n014boe.html |fechaarchivu=19 de xineru de 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman, Arthur. ''Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II,'' páxs. 291-3, 36-7, 332, Random House, Nueva York. ISBN 978-1-4000-6964-4.&lt;/ref&gt; Los llabores empezaron en 1936 na segunda fábrica de Boeing (Boeing Plant 2) p'afaela a la producción d'aviones más grandes.

Poco dempués algamóse un alcuerdu cola aereollinia [[Pan Am]] pa desenvolver un avión comercial capaz de llevar pasaxeros en rutes tresoceániques. El primer vuelu del [[Being 314|Boeing 314 Clipper]] foi en xunu de 1938. Foi'l mayor avión civil de la so dómina, con una capacidá de 90 pasaxeros en vuelos diarios, y 40 pasaxeros en vuelos nocherniegos. Un añu dempués, inauguróse'l primer serviciu regular de vuelu con pasaxeros ente Estaos Xuníos y el [[Reinu Xuníu]]. Subsecuentemente, abriéronse otres rutes, de cuenta que'l Pan Am usó'l Boeing 314 pa vuelos a otros llugares del mundu.

En 1938 Boeing completó los sos trabayos pal so [[Boeing 307|modelu 307 Stratoliner]]. Este foi'l primer avión de tresporte cola cabina presurizada, y yera capaz de volar a una altitú de 6100 metros, percima de munches inclemencies climátiques. Taba basáu nel [[B-17 Flying Fortress]]; usaba les mesmes ales, la mesma cola y los mesmos motores.

[[Ficheru:Boeing 377 Stratocruiser (B-29) American Overseas 1949-50.jpg|miniatura|derecha|200px|[[Boeing 337|Boeing 377 Stratocruiser]].]]
Mientres la [[II Guerra Mundial]], Boeing construyó un gran númberu de bombarderos [[B-17 Flying Fortress]] y [[B-29 Superfortress]]. Boeing batió'l récor de les empreses contratistes. Boeing ocupó'l docenu puestu ente les corporaciones de los Estaos Xuníos nel valor de los contratos de producción en tiempos de guerra.&lt;ref&gt;Merton J. Peck y Frederic M. Scherer. ''The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis'' (1962) Harvard Business School p.619&lt;/ref&gt; Munchos de los trabayadores yeren muyeres que los sos homes fueren a la guerra. A principios de marzu de 1944, la producción aumentara tantu que se construyíen 350 aviones cada mes. Pa protexese d'ataques aéreos, les fábriques taben cubiertes con vexetación y elementos agrícoles. Mientres estos años de guerra les principales compañíes d'aeronaves d'Estaos Xuníos cooperaron. El bombarderu B-17 diseñáu por Boeing foi ensamblado tamién por [[Lockheed Aircraft Corporation]] y por [[Douglas Aircraft Corporation]], ente que'l B-29 foi ensamblado tamién por [[Bell Aircraft Corporation]] y por [[Glenn L. Martin Company]].&lt;ref&gt;Herman, Arthur. ''Freedom's Forge: How American Business Produced Victory in World War II'', páxs. 118, 297-8, Random House, New York, NY. ISBN 978-1-4000-6964-4.&lt;/ref&gt;

===Década de 1950===
[[Ficheru:Boac 707 at london airport in 1964 arp.jpg|miniatura|derecha|200px|Un Boeing 707 de British Overseas Airways Corporation, 1964.]]
Boeing desenvolvió aviones militares como los bombarderos [[Boeing B-47 Stratojet]] y el [[B-52 Stratofortress]] a finales de los años 40 y yá nos años 50. A principios de los años 50, Boeing usó fondos de la compañía pa desenvolver l'avión de pasaxeros 361-80, lo que llevó al so a cabu'l desarrollu del [[KC-135 Stratotanker]] y del avión de pasaxeros [[Boeing 707]]. Dalgunos d'estos fueron construyíos na fábrica de Boeing de [[Wichita (Kansas)|Wichita]], [[Kansas]], qu'esistió dende 1931 a 2014.

A mediaos de 1950 la teunoloxía había avanzáu significativamente, lo que dio a Boeing la oportunidá de desenvolver y de fabricar nuevos productos. Unu de los primeros foi'l misil empuestu de curtiu algame usáu pa interceptar aeronaves enemigues. Entós daquella la [[Guerra Fría]] yera un fechu y Boeing usó la teunoloxía d'estos misiles de curtiu algame pa desenvolver misiles intercontinentales.

En 1958 Boeing empezó a desenvolver el so [[Boeing 707]], el primer avión a reaición (jet) de pasaxeros d'Estaos Xuníos, en respuesta al [[De Havilland Comet]] británicu, al [[Sud Aviation Caravelle]] francés y al [[Tupolev Tu-104]] soviéticu, que componíen la primer xeneración d'aviones comerciales a reaición. Col 707, un avión de pasaxeros de cuatro motores y 156 asientos, los Estaos Xuníos convertir en líderes na fabricación d'aviones jet. Pocos años dempués, Boeing creó una segunda versión del so avión, el [[Boeing 720]], que yera llixeramente más rápidu y tenía menor autonomía.

Boeing yera'l mayor productor de motores con turbines pequeñes mientres los 50 y los 60. Los motores representaben unu de los mayores esfuercios de la compañía pa espandir el so productu más allá de los usos militares tres la II Guerra Mundial. El desarrollu de la turbina con motor de gasolina empezó en 1943 y la turbina de gasolina de Boeing aplicar a los modelos 502, 520, 540, 551 y 553. Boeing construyó 2461 motores antes de dexar la producción n'abril de 1968. Boeing foi pioneru en munches aplicaciones de la turbina con motor de gasolina, incluyendo'l so usu pa helicópteros y barcos.&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/history/boeing/502turbine.html Boeing History: Model 502 Gas Turbine Engine.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622052807/http://www.boeing.com/history/boeing/502turbine.html |date=2011-06-22 }} 13 de xunu de 2011.&lt;/ref&gt;

=== Década de 1960 ===

Boeing adquirió la empresa [[Vertol Aircraft Corporation]] en 1960&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/history/narrative/n053boe.html |títulu=Boeing History 1957–1970 |editorial=Boeing |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110629101535/http://www.boeing.com/history/narrative/n053boe.html |fechaarchivu=29 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt; y foi reorganizada como una divisón de la compañía. L'helicópteru [[CH-47 Chinook]] de doble rotor, producíu por Vertol, voló per primer vegada en 1961. Esti helicópteru, aptu pa cargues pesaes, sigue usándose a día de güei. En 1964, Vertol produció tamién el [[CH-46 Sea Knight]].

N'avientu de 1960 Boeing anunció'l jet [[Boeing 727|727]], que se comercializó trés años dempués. En 1961 Boeing ganó un contratu pa fabricar el la parte S-IC del cohete [[Saturn V]], fabricáu por [[Michoud Assembly Facility]] en [[Nueva Orleans]], [[Louisiana]].

En 1966 el presidente de Boeing William M. Allen pidió a Malcom T. Stamper qu'encabezara la producción del [[Boeing 747]]. Esto supunxo un gran retu d'inxeniería y desarrollu, ya incluyó la construcción de la mayor fábrica del mundu n'[[Everett (Washington)|Everett]], estáu de Washington. La fábrica tenía'l tamañu de 40 campos de fútbol americano.&lt;ref&gt;{{cita noticia|autor=Tom Boyer| url=http://seattletimes.nwsource.com/html/obituaries/2002339060_stamperobit17.html |editorial=The Seattle Times |títulu=Boeing legend Malcolm Stamper dies |fecha=17 de xunu de 2005}}&lt;/ref&gt; En 1967 Boeing realizó'l [[Boeing 737|737]] otru avión de pasaxeros autonomía curtia y media, con dos motores.

La inauguración del 747-100 tuvo llugar en 1968, na fábrica de Everett, que taba a una hora de la sede de Seattle. El primer vuelu tuvo llugar un añu dempués. El primer vuelu comercial del 747 foi en 1970. El 747 tenía una autonomía intercontinental y una capacidá de pasaxeros mayor que los modelos anteriores de Boeing.

Boeing tamién desenvolvió [[hidroala|hidroales]] na década de 1960. El [[USS High Point (PCH-1)]] foi una embarcación esperimental. El hidroala patrulleru [[USS Tucumcari (PGH-2)]] foi más esitosu. Solo construyóse unu, pero foi usáu en Vietnam y n'Europa hasta que llancó en 1972. El Tucumari y otros barcos posteriores fabricar en Renton. Anque los hidroalas de la marina fueron retiraos del serviciu a finales de los 80, los hidroalas de Boeing con motor a reaición siguen en serviciu n'Asia.

===Década de 1970===
[[Ficheru:Lufthansa 737-130 D-ABED.jpg|miniatura|derecha|200px|Un Boeing 737 de [[Lufthansa]].]]
A empiezos de los años 70 Boeing sufrió simultáneamente l'amenorgamientu del gastu militar na [[Guerra de Vietnam]], la ralentización del programa espacial por tar el [[Programa Apollo|proyeutu Apollo]] cercanu a completase, la recesión de 1969-1970&lt;ref&gt;{{cita llibru|títulu=The Space Shuttle Decision |editorial=NASA |autor=Heppenheimer, T.A. |añu=1998 |url=http://history.nasa.gov/SP-4221/contents.htm|páxina=291}}&lt;/ref&gt; y la delda de 2000 millones de dólares adquirida pal desarrollu del nuevu [[Boeing 747|747]].{{harvnp|Heppenheimer|1998|p=303}} La crisis económica yera tan grande en dellos ámbitos que daquién punxo una valla publicitaria cerca del aeropuertu que dicía: «La última persona que se vaya de Seattle qu'apague les lluces».{{harvnp|Heppenheimer|1998|p=303}}

En xineru de 1970 el primer [[Boeing 747|747]], un avión de pasaxeros de cuatro motores y gran autonomía, realizó'l so primer vuelu comercial col Pan Am. El 747 camudó la industria aeronáutico, aproviendo d'una mayor capacidá de pasaxeros que cualesquier otru avión en producción. La compañía apurrió unos 1400 Boeing 747. El 747 foi atropando meyores continues pa caltenese actualizáu tecnológicamente. Desenvolviéronse tamién versiones más grandes allargando la cubierta cimera. La versión más moderna del 747, el Boeing 747-8, ta en producción dende 2015.

Boeing fabricó trés hidroalas Jetfoil 929-100 que fueron adquiríos en 1975 pa emprestar serviciu en [[Ḥawai]]. Cuando remató'l so serviciu en 1979 estos trés hidroalas fueron adquiríos por Far East Hydrofoil pa emprestar serviciu ente [[Ḥong Kong]] y [[Macáu]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.classicfastferries.com/cff/pdf/cff_2004_2.pdf?bcsi_scan_A4C9Y8056B19D97F=0&amp;bcsi_scan_filename=cff_2004_2.pdf |títulu=Classic Fast Ferries |editorial=PDF |fechaaccesu=14 d'agostu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211206115137/http://www.classicfastferries.com/cff/pdf/cff_2004_2.pdf?bcsi_scan_A4C9Y8056B19D97F=0&amp;bcsi_scan_filename=cff_2004_2.pdf |fechaarchivu=2021-12-06 }}&lt;/ref&gt;

===Década de 1980===

En 1980 la situación económica empezó a ameyorar. Boeing ensambló el so 737 númberu 10&amp;nbsp;000. Mientres los siguientes años, los aviones comerciales y les sos versiones militares convertir nel equipamientu básicu de les aereollinies y de les fuercies aérees. Como'l tráficu aereu aumentó, la competencia fíxose más grande, sobremanera con [[Airbus]], un nuevu fabricante européu d'aviones de pasaxeros. Boeing tenía qu'ufiertar nueves aeronaves, y desenvolvió el [[Boeing 757|757]] d'un pasiellu, el [[Boeing 767|767]] de dos pasiellos y una versión actualizada del 737. Un proyeutu importante d'estos años foi'l [[tresbordador STS]] ([[programa del tresbordador espacial]] o ''Space Shuttle''), nel cual Boeing contribuyó apurriendo la so esperiencia en cohetes espaciales adquirida mientres la era del programa Apollo. Boeing paricipó tamién con otros productos nel programa espacial, y foi'l principal contratista pal programa de la [[Estación Espacial Internacional]].

Mientres esta década Boeing intervieno en dellos proyeutos militares, incluyendo [[Northrop Grumman B-2 Spirit]], un [[bombarderu furtivu]]. Boeing realizó la parte esterior del alerón, la seición central del fuselaxe de popa, el tren d'aterrizaxe , el sistema de combustible y el sistema de suministru d'armes. Hasta 1991, el B-2 Spirit foi'l mayor programa militar nel qu'interviniera Boeing, emplegando a unes 10&amp;nbsp;000 persones. Esi mesmu añu, l'Asociación Nacional d'Aeronáutica de los EE.&amp;nbsp;UU. (''National Aeronautic Association of the USA'') premió al equipu que diseñara'l B-2 Spirit col troféu Collier polos sos llogros aeroespaciales pa los Estaos Xuníos. El primer ensamblaxe final del B-2 Spirit tuvo llugar en payares de 1988 en [[Palmdale]], [[California]], y voló per primer vegada'l 17 de xunetu de 1989.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/history/boeing/b2.html |títulu=History – Products – B-2 Spirit |editorial=Boeing |fechaaccesu=14 d'agostu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101026143352/http://boeing.com/history/boeing/b2.html |fechaarchivu=26 d'ochobre de 2010 }}&lt;/ref&gt;

Tamién punxeron en producción el sistema de defensa aérea Avenger y una nueva xeneración de misiles de curtiu algame. Mientres estos años, Boeing foi bien activa a la d'actualizar l'equipamientu militar esistente y nel desarrollu de nuevos elementos. Boeing tamién contribuyó nel desarrollu turbines que funcionaren cola enerxía eólica cola turbina esperimental MOD-2 pa la NASA y pal Departamentu d'Enerxía de los Estaos Xuníos, y cola MOD-5B pa Ḥawai.&lt;ref name=&quot;boeingwindpower&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/history/boeing/windturbine.html |títulu=MOD-2/MOD-5B Wind Turbines |fechaaccesu=30 de xunu de 2009 |quote= |editorial=Boeing |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090703041128/http://www.boeing.com/history/boeing/windturbine.html |fechaarchivu=3 de xunetu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Década de 1990 ===

Boeing foi una de les siete empreses que puxaron pol [[Advanced Tactical Fighter]]. Boeing alcordó trabayar n'equipu con General Dynamics y Lockheed, polo que les tres empreses participaríen nel desarrollu si escoyía'l diseñu de cualesquier d'elles. Finalmente, foi escoyíu'l diseñu de Lockheed, que se convirtió nel [[Lockheed Martin F-22 Raptor]].&lt;ref&gt;Miller, Jay. ''Lockheed Martin F/A-22 Raptor, Stealth Fighter''. Aerofax, 2005. ISBN 1-85780-158-X.&lt;/ref&gt;

N'abril de 1994 Boeing punxo a la venta l'avión de pasaxeros más modernu del momentu, el [[Boeing 777|777]], de dos motores, con una capacidá de 300 a 370 pasaxeros y una distribución similar al 767 y al 747. El 777 yera l'avión bimotor más grande del mundu y foi tamién el primer avión de pasaxeros de Boeing qu'ufiertaba un sistema ''[[fly-by-wire]]'', concebíu, en parte, como respuesta a les meyores realizaes pol grupu européu Airbus. Esti avión foi un finxu importante, porque taba diseñáu pa poder ser dirixíu na so totalidá por un ordenador (''computer-aided desing'', CAD).&lt;ref&gt;Norris, Guy and Mark Wagner. ''Boeing 777: The Technological Marvel''. Minneapolis, Minnesota: Zenith Imprint, 2001. ISBN 0-7603-0890-X.&lt;/ref&gt; El 777 foi tamién el primer avión que foi certificáu en 180 minutos [[ETOPS]] cuando foi puestu en circulación pola Federal Aviation Administration (FAA) de los Estaos Xuníos.&lt;ref&gt;{{cita llibru|autor=Mohan Pandey|títulu=How Boeing Defied the Airbus Challenge|añu=2010|editorial=Createspace|isbn=978-1-4505-0113-2|páxina=86|fechaaccesu=1 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt; A mediaos de los 90 la compañía tamién desenvolvió una versión ameyorada del 737, el 737 &quot;de nueva xeneración&quot; o [[Boeing 737NG|737 NG]]. Esta haise convertíu na versión del 737 que más rápido se vendió na historia, y el 20 d'abril de 2006, les sos ventes devasaron a les del clásicu 737 con un encargu de 79 aviones de [[Southwest Airlines]].

En 1995, Boeing decidió baltar la so sede de East Marxinal Way South en llugar d'afaela a los nuevos estándares sísmicos. La sede foi treslladada a un edificiu axacente y la baltadera tuvo llugar en 1996.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thefreelibrary.com/BOEING+TO+RAZE+COMPANY+HEADQUARTERS+BUILDING%3B+WILL+RELOCATE+TO...-a017125011 Boeing to Raze Company Headquarters Building; Will Relocate to Adjacent Building] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706054047/https://www.thefreelibrary.com/BOEING+TO+RAZE+COMPANY+HEADQUARTERS+BUILDING%3B+WILL+RELOCATE+TO...-a017125011 |date=2017-07-06 }}&quot; 4 d'agostu de 1995.&lt;/ref&gt; En 1997, Boeing asítiase na so nueva sede, cerca del aeropuertu de King County, en Seattle.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.naesb.org/pdf/ec0520ma.pdf |títulu=Revises meeting arrangements and map for the Executive committee Meeting |editorial= Gas Industry Standards Board |fecha=30 d'abril de 1999 |fechaaccesu=13 de mayu de 2009}}&lt;/ref&gt;

En 1996 Boeing adquirió les unidaes aeroespaciales y de defensa de Rockwell International. Eses unidaes de negociu de Rockwell convertir en subsidiarias de Boeing, y la empresa nel so conxuntu pasó a llamase Boeing North American, Inc. N'agostu de 1997 Boeing adquirió McDonnel Douglas mercando aiciones per valor de 13 miles de millones de dólares y la empresa nel so conxuntu pasó a llamase oficialmente The Boeing Company. Non obsante, esi fuera'l nome oficial de Boeing hasta'l 21 de mayu de 1961.&lt;ref&gt;&quot;The Boeing Log Book&quot;, various volumes, published by Boeing Historical Archives.&lt;/ref&gt; Tres esa fusión, el McDonnel Douglas MD-95 foi renomáu como Boeing 717, y la producción del MD-11 llindar a la versión del avión de carga. Boeing creó una nueva identidá corporativa, incorporando la tipografía de la marca Boeing con una versión estilizada del símbolu de McDonnel Douglas, que de la mesma derivaba del logo de Douglas Aircraft de la década de los 70.

===Década de los 2000===

En xineru de 2000, Boeing escoyó espandir la so presencia n'otros campos, como les comunicaciones por satétile, alquiriendo la empresa Hughes Electronics.&lt;ref&gt;{{cita web|URL=http://www.nytimes.com/2000/01/13/business/3.75-billion-boeing-hughes-satellite-deal-expected.html $3.75|títulu=Billion Boeing-Hughes Satellite Deal Expectededitorial=New York Times|fecha=13 de xineru de 2000}}&lt;/ref&gt;

En setiembre de 2001, Boeing treslladó la so sede central de Seattle a Chicago. Chicago, Dallas y Denver pertenecíen pa convertise na principal sede de la industria aeroespacial del mundu y toes elles ufiertáron-y exenciones d'impuestos multimillonaries.&lt;ref&gt;{{cita noticia|autor=Peter Pae|títulu=Boeing Expected to Reveal New Home|url=http://articles.latimes.com/2001/may/10/business/fi-61490|work=Los Angeles Times|fecha=10 de mayu de 2001|fechaaccesu=9 de febreru de 2009}}&lt;/ref&gt; Les sos oficines tán alcontraes nel distritu Fulton River de Chicago, pela rodiada de Loop.&lt;ref name=&quot;corp_hq&quot;&gt;{{cita noticia|URL=http://www.boeing.com/contactus.html|títulu=Contact us|títulu=Boeing|fechaaccesu=12 de mayu de 2009}}&lt;/ref&gt;

El 10 d'ochobre de 2001 Boeing perdió frente a Lockheed Martin na competición pol contratu multimillonariu del Joint Strike Fighter. El Boeing X-32 foi refugáu en favor del Lockheed X35. Boeing siguió siendo'l principal contratista de la Estación Espacial Internacional y construyó dalgunos de los sos principales componentes.

Boeing empezó a desenvolver l'avión cisterna pa reposataje nel aire [[Boeing KC-767|KC-767]] a empiezos de los 2000. Italia y Xapón encargaron cuatro KC-767 cada unu. Dempués de dellos retrasos y la certificación de la FAA, Boeing apurrió los cuatro aviones cisterna a Xapón en 2008.&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/news/releases/2008/q1/080219y_nr.html &quot;Boeing Delivers First KC-767 Tanker to Japan&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080305194432/http://www.boeing.com/news/releases/2008/q1/080219y_nr.html |date=2008-03-05 }}. Boeing, 19 de febreru de 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tankers_delay&quot;&gt;Capaccio, Tony, and Toko Sekiguchi, [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601209&amp;refer=transportation&amp;sid=aZATf7AqDHx4 &quot;Boeing Delay On Italy, Japan Tankers May Harm Bid For U.S. Work&quot;]. ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]'', 12 d'agostu de 2008.&lt;/ref&gt; La entrega del segundu d'ellos a Xapón produció'l 5 de marzu.&lt;ref&gt;[http://www.boeing.com/news/releases/2008/q1/080305a_nr.html &quot;Boeing Delivers 2nd KC-767 Tanker to Japan&quot;]. Boeing, 5 de marzu de 2008.&lt;/ref&gt; Italia recibió los sos cuatro KC-767 a lo llargo de 2011.&lt;ref&gt;Tom Kington. [http://www.defensenews.com/story.php?i=5559911&amp;c=EUR&amp;s=AIR &quot;Italian Air Force Receives 1st Tanker From Boeing&quot;] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20161207155632/http://www.defensenews.com/error-404 |date=2016-12-07 }}. Defense News, 27 de xineru de 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Def_News_into_Service&quot;&gt;Tom Kington. {{enllaz rotu|1=[http://defensenews.com/story.php?i=6536620&amp;c=EUR&amp;s=TOP &quot;Italy Enters First 2 Boeing Tankers Into Service&quot;] |2=http://defensenews.com/story.php?i=6536620&amp;c=EUR&amp;s=TOP |bot=InternetArchiveBot }}. Defense News, 17 de mayu de 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&amp;item=2092 Boeing. Sala de prensa]. Boeing&lt;/ref&gt;

Tres delles décades d'ésitu, Boeing perdió'l so lideralgu frente a Airbus nel mercáu de los aviones de pasaxeros nel añu 2003. Munchos proyeutos de Boeing fueron atayaos, sobremanera el [[Boeing Sonic Cruiser|Sonic Cruiser]], un avión que viaxaría xusto per debaxo de la velocidá del soníu, amenorgando los tiempos nos viaxes intercontinentales hasta nun 20%. El proyeutu poner en marcha en 2001, xunto con una nueva campaña publicitaria pa dinfundir el nuevu lema de la compañía: &quot;Pa siempres nueves fronteres&quot;, y p'ameyorar la so imaxe. Sicasí, los cambeos nel mercáu de l'aviación comercial tres los ataques del 11 de setiembre, la debilidá de la economía y el subsiguiente aumentu del preciu de los combustibles punxeron fin a esti proyeutu.

Darréu, Boeing racionalizó la so producción y dirixó la so atención a un nuevu modelu, el [[Boeing 787 Dreamliner]], con gran parte de la teunoloxía desenvuelta pal Sonic Cruiser, pero nun avión más convencional diseñáu pa una máxima eficiencia. La compañía tamién llanzó nueves variantes de los sos esitosos modelos 737 y 777. El 787 fíxose bien popular ente les compañíes aérees, y batió el récor de númberu d'aviones encargaos antes del so llanzamientu. Por cuenta de los retrasos qu'atropaba Airbus nel so A380, munches aereollinies que los encargaren amenaciaron con atayar los sos pidíos y solicitar la nueva versión del Boeing 747, el 747-8.&lt;ref name=&quot;times_delays_20061004&quot;&gt;{{cita noticia|autor=David Robertson|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article659591.ece|títulu=Airbus will lose €4.8bn because of A380 delays|editorial=The Times Business News|fecha=4 d'ochobre de 2006|lugar=Londres|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612015345/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/engineering/article659591.ece|archivedate=2011-06-12|fechaaccesu=2017-12-17}}&lt;/ref&gt; La respuesta d'Airbus al 787, l'A350, nun foi bien solicitáu de primeres, cuando s'anunció como una versión ameyorada del A330, pero depués hubo munchos pidíos importantes cuando dixo que sería un diseñu dafechu nuevu. El programa de desarrollu del 787 sufrió dellos retrasos y el primer vuelu nun tuvo llugar hasta finales de 2009.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8224799.stm &quot;Boeing 787 first flight announced&quot;]. BBC News Online. 27 d'agostu de 2009.&lt;/ref&gt;

Tres una aprobación alministrativa, Boeing conformó una alianza estratéxica (''[[joint venture]]'') col competidor Lockheed Martin el 1 d'avientu de 2006. Esa empresa conxunta, la United Launch Alliance, ye la mayor provisora de cohetes del gobiernu de los Estaos Xuníos.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://boeing.mediaroom.com/2006-12-01-Boeing-and-Lockheed-Martin-Complete-United-Launch-Alliance-Transaction |títulu=Boeing and Lockheed Martin Complete United Launch Alliance Transaction (news release) |editorial=The Boeing Company |fecha=1 d'avientu de 2006|fechaaccesu=28 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;

El 2 d'agostu de 2005 Boeing vendió'l so filial pa la fabricación de motores de cohetes, llamada Rocketdyne, a la empresa Pratt &amp; Whitney. El 1 de mayu de 2006 Boeing aceptó mercar Aviall, Inc., con sede en Dallas, Texas, por 1,7 miles de millones de dólares y asumir la so delda de 350 millones de dólares. Aviall, Inc. y les sos empreses subsidiarias, Aviall Sevices, Inc. y ILS conformaron una empresa subsidiaria de Boeing Commercial Aviation Services.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.aviationpros.com/press_release/10394574/boeing-concludes-purchase-of-aviall-inc |títulu=Concludes Purchase of Aviall, Inc }}&lt;/ref&gt;

Cuando la empresa dio cuenta de que cada vez más pasaxeros dependíen de los sos ordenadores pa caltenese en contautu, Boeing introdució Connexion by Boeing, un serviciu de conexón a Internet per satélite. La compañía presentó'l proyeutu ante los medios de comunicación en 2005, recibiendo crítiques favorables. Sicasí, la competencia del serviciu de conectividad qu'ufiertaben los teléfonos móviles fizo que la conexón a Internet del avión fuera malo de vender a munches aereollinies. N'agostu de 2006, tres un curtiu ya infructuosu procesu de busca de compradores, Boeing optó por atayar esi serviciu.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5261562.stm |títulu=Boeing exits in-flight broadband |editorial=BBC News Online |fecha=17 d'agostu de 2006 |fechaaccesu=28 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://boeing.mediaroom.com/2006-08-17-Boeing-to-Discontinue-Connexion-by-Boeing-Service |títulu=Boeing to Discontinue Connexion by Boeing Service (news release) |editorial=The Boeing Company |fecha=17 d'agostu de 2006 |fechaaccesu=28 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;

Boeing sacó'l 777 Freighter en mayu de 2005, con un encargu d'[[Air France]]. La variante Freighter ta basada nel 777-200LR. Otros veceros fueron [[FedEx]] y l'aereollinia [[Emirates]]. En payares de 2005 Boeing anunció oficialmente que produciría una variante mayor del 747, el 747-8, en dos versiones, empezando pola versión de carga, que tenía dellos pidíos. La segunda versión, llamada Intercontinental, yera p'aereollinies de pasaxeros. Dambes versiones del 747-8 cuntaríen con un mayor fuselaxe, nuevos motores, nueves ales, y la incorporación d'otres teunoloxíes desenvueltes pal 787.

Boeing tamién recibió un contratu de la Marina de los Estaos Xuníos pa realizar el P-8 Poseidon Multimission Maritime Aircraft, un avión patrulleru antisubmarinos. Tamién recibió encargos pal avión 737 AEW&amp;C Wedgetail. La compañía tamién sacó versiones ameyoraes del 737, como'l 737-700ER y el 737-900ER. El 737-900ER ye la última versión y algamó el mesmu ésitu que'l 737-800, por tener capacidá pa llevar a más pasaxeros, por cuenta de la adición de dos salíes d'emerxencia extra.
[[Ficheru:B777-200LR Paris Air Show 2005 display.jpg|miniatura|derecha|200px|Un 777-200LR Worldliner.]]
El [[Boeing 777-200LR|777-200LR Worldliner]] foi bien recibíu internacionalmente cuando demostró na segunda metá de 2005, la so capacidá pa volar más lloñe que nengún otru avión de pasaxeros. El 10 de payares de 2005, el 777-200LR batió'l récor mundial del viaxe aereu más llargu ensin nenguna escala. L'avión viaxó de Hong Kong a Londres, tomando una ruta qu'incluyó un vuelu sobre los Estaos Xuníos. Voló 21601 km mientres 22 hores y 24 minutos. Foi pilotáu por pilotos de Pakistan International Airlines y esta aereollinia foi la primera que voló col 777-200LR Worldliner.

El 11 d'agostu de 2006 Boeing aceptó crear una alianza estratéxica (''joint venture'') col gran productor de titaniu rusu VSMPO-Avisma por que forxara maquinaria de tintaneo que s'usaría nel programa de desarrollu del 787.&lt;ref&gt;[http://boeing.mediaroom.com/2006-08-11-Boeing-and-VSMPO-AVISMA-Announce-Titanium-Agreement &quot;Boeing and VSMPO-AVISMA Announce Titanium Agreement&quot;], Boeing, 11 d'agostu de 2006.&lt;/ref&gt; El 27 d'avientu de 2007 Boeing y VSMP-Avisma crearon Ural Boeing Manufacturing, y roblaron un contratu de suministru de productos de titaniu hasta 2015. Boeing invertiría 27 miles de millones de dólares en Rusia los siguientes 30 años.
&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.vsmpo.ru/cat_details.php?script=news.php&amp;p=&amp;zps=649&amp;lang=2|títulu=Корпорация ВСМПО-АВИСМА|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110721000147/http://www.vsmpo.ru/cat_details.php?script=news.php&amp;p=&amp;zps=649&amp;lang=2|fechaarchivu=21 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;

Boeing y Science Applications International Corporation (SAIC) fueron los principales contratistes del exércitu d'Estaos Xuníos nel so programa Future Combat System (FCS).&lt;ref&gt;{{cita noticia| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2007/12/06/ST2007120602927.html |editorial=The Washington Post |títulu=The Army's $200&amp;nbsp;billion Makeover |first=Alec |last=Klein |fecha=7 d'avientu de 2007 |fechaaccesu=26 d'abril de 2010}}&lt;/ref&gt; El programa FCS foi atayáu en xunu de 2009 y tolos sistemes restantes fueron barríos pol programa Army Brigade Combat Team Modernization.&lt;ref&gt;[http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=12763 &quot;Future Combat System (FCS) Program to Army Brigade Combat Team Modernization&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005130834/http://www.defenselink.mil/releases/release.aspx?releaseid=12763 |date=2023-10-05 }}. U.S. DoD, 23 de xunu de 2009.&lt;/ref&gt; Boeing trabaya xunto con SAIC nel programa Army Brigade Combat Team Modernization pero l'exércitu d'Estaos Xuníos va centrar en dotar d'accesorios a vehículos básicos.

El secretariu de defensa Robert M. Gates dixo que los cambeos el gastu en defensa yeren porque &quot;tienen de tomase decisiones difíciles sobre sistemes concretos y sobre la prioridá d'una defensa basada solamente nel interés nacional y esa decisión va caltener a lo llargo del tiempu&quot;.&lt;ref&gt;{{cita noticia|autor=Christopher Drew|url=http://www.nytimes.com/2009/04/07/us/politics/07defense.html |títulu=Military Budget Reflects a Shift in U.S. Strategy |editorial=The New York Times |fecha=6 d'abril de 2009 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; Esto perxudicó especialmente a Boeing, por cuenta de la so gran participación en proyeutos cancelaos de les fuercies aérees d'Estaos Xuníos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blog.seattlepi.com/aerospace/2009/04/08/pentagon-budget-cuts-slam-boeing-raise-stakes-on-tanker-win/ |títulu=Pentagon budget cuts slam Boeing, raise stakes on tanker win |editorial=Blogue.seattlepi.com |fecha=8 d'abril de 2009 |fechaaccesu=7 de xunu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121130201812/http://blog.seattlepi.com/aerospace/2009/04/08/pentagon-budget-cuts-slam-boeing-raise-stakes-on-tanker-win/ |fechaarchivu=2012-11-30 }}&lt;/ref&gt;

Los pidíos por aviones cayeron de 58 n'abril de 2008 a 17 n'abril de 2009 por cuenta de la crisis económica y a la falta de creitu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://online.wsj.com/article/SB120933848102148321.html?mod=2_1362_middlebox|títulu= Otres noticies internacionales
|fechaaccesu=8 de mayu de 2009 |fecha= 7 de mayu de 2009 |editorial=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; En xunu de 2009, Boeing comunicó que va retrasar el vuelu del so modelu Boeing 787 Dreamliner por cuenta de la necesidá de reforzar un área na seición que xune'l [[fuselaxe]] coles [[ala (aeronáutica)|ales]] del [[avión]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.expansion.com/2009/06/23/empresas/industria/1245768468.html|títulu= Boeing paga con una cayida del 8% en bolsa l'aplazamientu del primer vuelu del 787
|fechaaccesu= 30 de xunu de 2009 |fecha= 23 de xunu de 2009 |editorial=Espansión}}&lt;/ref&gt; El Boeing 787 Dreamliner, qu'utiliza materiales compuestos p'amenorgar el so pesu y el consumu en vuelu, precisa una solución permanente.&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://www.elpais.com/articulo/economia/Boeing/retrasa/vez/vuelo/Dreamliner/fallos/estructurales/elpepueco/20090624elpepieco_7/Tes|títulu= Boeing retrasa otra vegada'l vuelu del Dreamliner por fallos estructurales
|fechaaccesu= 30 de xunu de 2009 |fecha= 24 de xunu de 2009 |editorial=El País}}&lt;/ref&gt; Según ''The Wall Street Journal'' esto revela los fallos nel diseñu de l'aeronave y «nes llinies de comunicación del fabricante d'Estaos Xuníos d'aviones, tanto internes como colos sos socios, inversionistas y el públicu».&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://online.wsj.com/article/SB124606920747164247.html#mod=2_1362_leftbox|títulu= Los retrasos del avión de Boeing esnuden falles de comunicación
|fechaaccesu= 30 de xunu de 2009 |fecha= 28 de xunu de 2009 |editorial=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;

De los aviones civiles de [[McDonnell Douglas]], el [[MD 80]] y la so variante [[MD 90]], que foi introducíu nel so día por Douglas como [[MD 90]] y que foi calteniendo la so popularidá al traviés de versiones más modernes y amplies, foi l'últimu avión de McDonnell Douglas que Boeing siguió fabricando, cerrándose la so llinia de producción en 2006,&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://www.elpais.com/articulo/economia/Boeing/dexara/producir/modelu/pequeño/competir/Airbus/elpepieco/20050115elpepieco_6/Tes/|títulu= Boeing va dexar de producir el so modelu más pequeñu pa competir con Airbus|fechaaccesu=28 d'avientu de 2009 |fecha= 15 de xineru de 2005 |editorial=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; cola denominación [[B717]].

====Conducta antiética====

En mayu de 2003, les fuercies áereas d'Estaos Xuníos anunciaron qu'arrendaría 100 aviones cisterna KC-767 pa reemplazar a les sos 135 antiguos aviones cisterna KC-135. En payares de 2003, en respuesta a les crítiques qu'argumentaben que l'arrendamientu yera más caru que la compra, el Departamentu de Defensa anunció que revisaría l'arriendu de 20 d'esos aviones y que comparía 80. N'avientu de 2003, el Pentágonu anunció que'l proyeutu paralizárase mientres duraben unes investigaciones empecipiaes arriendes de unes acusaciones de corrupción escontra un ex-emplegáu; Darleen Druyun, qu'empezara a trabayar en Boeing en xineru d'aquel añu. Esto dio llugar a la dimisión del direutor xeneral de Boeing, Philip M. Condit, y al despidu del CFO Michael M. Sears.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A51778-2004Nov15.html &quot;Ex-Boeing CFO Pleads Guilty in Druyun Case&quot;], ''The Washington Post'', 16 de payares de 2004.&lt;/ref&gt; Harry Stonecipher, ex CEO de McDonnell Douglas y COO de Boeing, sustituyó a Condit provisionalmente. Druyun declaróse culpable d'encher el preciu del contratu y de pasar información a la competencia sobre la ufierta del Airbus A330 MRTT. N'ochobre de 2004 foi sentenciáu a cárcel per corrupción.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A64968-2004Oct1.html Ex-Air Force Official Gets Prison Time]. Washington Post. Consultáu'l 16 d'agostu de 2013.&lt;/ref&gt;

En marzu de 2005, la xunta directiva de Boeing obligó al presidente y CEO Harry Stonecipher a dimitir. Boeing dixo qu'una investigación interna reveló una rellación &quot;consentida&quot; ente Stonecipher y una executiva que yera &quot;incompatible col Códigu de Conducta de Boeing&quot; y que &quot;podía menospreciar la so capacidá pa dirixir la empresa&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.comspacewatch.com/news/viewpr.html?pid=16323 |títulu=Boeing CEO Stonecipher Resigns press release |editorial=Comspacewatch.com |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; James A. Bell foi nomáu CEO provisional (calteniendo amás les sos obligaciones como CFO de Boeing) hasta que se nomó a Jim McNerney direutor, presidente y CEO el 30 de xunu de 2005.

====Espionaxe industrial====
En xunu de 2003, Lockheed Martin demandó a Boeing alegando que la empresa recurriera al espionaxe industrial en 1998 pa ganar la competición pol Evolved Expendable Launch Vehicle. Lockheed Martin afirmó que l'ex-emplegáu Kenneth Branch, que se foi pa trabayar a McDonnell Douglas y Boeing, y pasó cerca de 30.000 páxines de documentos de Lockheed a los sos nuevos emplegadores. Lockheed Martin argumentó qu'estos documentos dexaron a Boeing consiguir 19 de los 28 llanzamientos de satélites militares que s'ufiertaron.&lt;ref name=&quot;Anatomy&quot;&gt;{{cita noticia |autor=Eric Fleischauer |url=http://archive.decaturdaily.com/decaturdaily/news/050123/anatomy.shtml |títulu=Anatomy of a corporate espionage scandal |editorial=The Decatur Daily |fecha=23 de xineru de 2005 |llugar=Decatur, Alabama |fechaaccesu=31 de marzu de 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521063344/http://archive.decaturdaily.com/decaturdaily/news/050123/anatomy.shtml |archivedate=2013-05-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Boeing_probe&quot;/&gt;

En xunetu de 2003, Boeing foi penalizada y el Pentágonu quitó-y siete concesiones y dar a Lockheed Martin.&lt;ref name=&quot;Anatomy&quot;/&gt; 
Amás, prohibir a la compañía puxar por contratos de cohetes mientres 20 meses. Esi plazu remató en marzu de 2005.&lt;ref name=&quot;Boeing_probe&quot;&gt;{{cita noticia|autor=David Bowermaster|url=http://seattletimes.com/html/businesstechnology/2002146025_boeinglockheed09.html |títulu=Boeing probe intensifies over secret Lockheed papers |editorial=The Seattle Times |date=9 de xineru de 2005|llugar=Seattle |fechaaccesu=31 de marzu de 2013}}&lt;/ref&gt; A empiezos de setiembre de 2015, informar de que Boeing taba axustando un alcuerdu col Departamentu de Xusticia de los Estaos Xuníos nel que la empresa pagara hasta 500 millones pa tapar esti asuntu y l'escándalu de Darleen Druyun.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.bizjournals.com/stlouis/stories/2005/09/05/daily53.html |títulu=Boeing, DOJ may reach settlement |editorial=St. Louis Business Journal |fecha=9 de setiembre de 2005 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt;

===Del 2010 a l'actualidá===

En 2010 Boeing completó la so alquisición de Aragon ST Inc. Dicha empresa tenía la so sede en Fairfax, Virginia, y desenvolvía sistemes de C4ISR (Command, Control, Communications, Computers, Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) y sistemes de combate. El 30 de xunu de 2010 Boeing anunció la so intención d'adquirir Argon ST como parte de la estratexa de la compañía pa espandir les sos posibilidaes nel campu del C4ISR y nel mercáu de la ciber-intelixencia.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&amp;item=1365 |títulu=Boeing: Boeing Successfully Completes Acquisition of Argon ST |editorial=Boeing |fecha=5 d'agostu de 2010 | fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt;

En febreru de 2011 Boeing recibió un contratu pa 179 aviones cisterna KC-46 pa les fuercies aérees de los Estaos Xuníos por un valor de 35 miles de millones de dólares.&lt;ref name=&quot;179tank&quot;&gt;{{cita noticia |autor=Donna Cassata, Lolita C. Baldor |url= http://www.msnbc.msn.com/id/41766812/ns/business-consumer_news/ |títulu=Boeing gets $35&amp;nbsp;billion Air Force tanker order |agency=Associated Press |date= 24 de febreru de 2011 |fechaaccesu=26 de febreru de 2011}}&lt;/ref&gt; L'avión cisterna KC-46 ta basáu nel KC-767.

El 17 de payares de 2011 informar de que [[Lion Air]] encargara 201 Boeing 737 MAX y 29 Boeing 737-900ER. Esti encargu, una vegada rematáu, ta valoráu en 21,7 miles de millones de dólares en función de los precios de catálogu d'esos aviones de pasaxeros. Esta ye, poro, la mayor venta d'aviones comerciales de Boeing. L'alcuerdu inclúi la opción de pidir otros 150 aviones.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Jon Ostrower|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/lion-air-commits-to-up-to-380-boeing-737s-365027/ |títulu=Lion Air commits to up to 380 Boeing 737s |editorial= Flight International|fecha= 17 de payares de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thejakartaglobe.com/home/indonesies-lion-air-to-buy-230-new-boeing-737s-in-217b-deal/479202 |títulu=Indonesia's Lion Air to Buy 230 New Boeing 737s in $21.7b Deal |editorial=Jakarta Globe |fecha=17 de payares de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111119172900/http://www.thejakartaglobe.com/home/indonesies-lion-air-to-buy-230-new-boeing-737s-in-217b-deal/479202 |fechaarchivu=19 de payares de 2011 }}&lt;/ref&gt;

El 5 de xineru de 2012, Boeing anunció planes pa cerrar les sos fábriques de Wichita, Kansas, que teníen 2160 trabayadores antes de 2014, más de 80 años dempués d'establecese ellí. Boeing dio trabayu, siquier, a 40000 persones ende.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bloomberg.com/news/2012-01-05/boeing-betrayal-stirs-wichita-after-city-helped-win-tanker-bid-mayor-says.html |títulu=Boeing Betrayal Stirs Wichita After City Helped Win Tanker Bid, Mayor Says |editorial=Bloomberg |fecha=5 de xineru de 2012 |fechaaccesu=6 de xineru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Kyle Peterson |títulu=Boeing to close Wichita plant, cites defense cuts |url=http://www.reuters.com/article/2012/01/05/us-boeing-wichita-idUSTRE8031CH20120105 |editorial=Reuters |fecha=4 de xineru de 2012 |fechaaccesu=3 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kansas.com/2014/05/29/3480742/final-air-force-plane-maintained.html Final Air Force plane maintained at Boeing facility leaves Wichita]. The Wichita Eagle. 29 de mayu de 2014.]&lt;/ref&gt;

Being anunció'l 13 de mayu de 2013 que retayaría 1500 emplegos de teunoloxíes de la información en Seattle, nel Estáu de Washington, a lo llargo de los siguientes trés años, ente los cualos habría despidos, retiros y rellocalizaciones. Munchos d'estos emplegaos seríen rellocalizaos (aproximao unos 600) a San Luis, nel Estáu de Missouri, y North Charleston, en Carolina del Sur.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://seattletimes.com/html/businesstechnology/2020963458_boeingitxml.html |títulu=Boeing to shed 1,500 IT jobs here over next three years |editorial=The Seattle Times |fecha=10 de mayu de 2013 |fechaaccesu=13 de mayu de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.stltoday.com/business/local/boeing-s-shift-to-st-louis-reflects-broader-shifts-in/article_bc7hala6d2-cf1b-5027-bc2f-ec3c578f6y08.html |títulu=Boeing's shift to St. Louis reflects broader shifts in local economy |editorial=St. Louis Post-Dispatch |fecha=13 de mayu de 2013 }}&lt;/ref&gt;

La compañía anunció una medría de beneficios del 26%, 1,23 miles de millones de dólares, pal postreru cuartu de 2013, mentando que se debía a una mayor demanda d'aviones comerciales.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Boeing Profit Jumps 26 Pct as Commercial Aircraft Sale Rises|url=http://www.moneynews.com/Companies/boeing-earnings-profit-aircraft/2014/01/29/id/549656|editorial=The Associated Press|fechaaccesu=29 de xineru de 2014}}&lt;/ref&gt;

N'abril de 2014, Boeing anunció que la so fábrica de Long Beach (California), podría cerrar a finales del añu. La fábrica foi responsable de la construcción del avión militar de tresporte Boeing C-17 Globemaster III. El postreru C-17, el númberu 276, foi ensamblado en 2015. El llugar de ensamblado foi cerráu oficialmente en febreru de 2015 y, a partir d'abril, Boeing foi puyando la fábrica por pieces. 2,200 emplegos viéronse afeutaos.&lt;ref&gt;{{cita noticia|URL=http://www.nbclosangeles.com/news/local/Boeing-C17-Production-Ends-Long-Beach.html|títulu=Boeing C-17 Production to End This Summer in Long Beach|editorial=NBC Southern California}}&lt;/ref&gt;

En xunu de 2015 Boeing anunció que James Mc Nerney podría ser cesáu como CEO pa ser reemplazáu pol COO de Boeing Dennis Muilenburg el 1 de xunetu de 2015.&lt;ref name=&quot;boeing.mediaroom.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Boeing names new chief executive|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/industry/11695073/Boeing-names-new-chief-executive.html|fechaaccesu=24 de xunu de 2015|editorial=Daily Telegraph|fecha=23 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;businessinsider.com&quot;&gt;{{cita noticia|URL=http://www.businessinsider.com/boeing-has-a-new-ceo-who-once-intern-for-the-company-2015-6|títulu=Boeing has a new CEO who once intern for the company|editorial=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes.com&quot;&gt;{{cita noticia|URL=http://www.forbes.com/sites/samanthasharf/2015/06/23/boeing-promotes-dennis-muilenburg-to-top-job/|títulu=Boeing promotes Dennis Muildenburg to top job|editorial=Forbes|fecha=23 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;

Nel mundu queden anguaño namái cuatro grandes fabricantes d'aviones de pasaxeros percima de los 100 asientos; l'americana Boeing, la [[europea]] Airbus, la [[Rusia|rusa]] [[United Aircraft Corporation]] y la [[brasilana]] [[Embraer]].

===Alcuerdos de 1992 ente la XE y EE.&amp;nbsp;UU.===

Hasta finales de los años 70, Estaos Xuníos tenía cuasi un monopoliu nel sector de los grandes aviones civiles.&lt;ref&gt;{{cita web|autor=Don Y. Newquist|títulu=Global Competitiveness of U.S. Advanced-Technology Manufacturing Industries: Large Civil Aircraft|url=http://usitc.gov/publications/332/PUB2667.PDF|editorial=U.S. International Trade Commission|fechaaccesu=16 de xineru de 2013}}&lt;/ref&gt; El consorciu d'Airbus (creaos en 1969) empezó a competir de forma efeutiva na década de los 80. Nesi momentu EE.&amp;nbsp;UU. diose cuenta de la competencia europea y de que los gobiernos europeos subvencionaben a Airbus por que desenvolviera los sos primeros modelos. Esto convirtióse nel asuntu principal d'un contenciosu, porque los europeos consideraben que los encargos a Boeing de la [[NASA]] y de los programes de defensa de EE.&amp;nbsp;UU. yeren daqué similar a les subvenciones.

Los EE.&amp;nbsp;UU. y la XE empezaron negociaciones billaterales pa llindar les subvenciones gubernamentales a l'aviación civil na década de los 80. Les negociaciones conlcuyeron en 1992 cola firma del Tratáu CE-EE.&amp;nbsp;UU. sobre Grandes Aviones Civiles (EC-US Agreement on Trade in Large Civil Aircraft) qu'imponía normes al sofitu de los gobiernos a entrambos llaos del Atlánticu que yeren significativamente más estrictes que les normes relatives a esi asuntu de la Organización Mundial del Comerciu (OMC): sobremanera, los alcuerdos regulaben refechamente les formes y les llendes del sofitu gubernamental, estableciendo obligaciones de tresparencia y encamentando a les partes a evitar disputes comerciales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2004/october/tradoc_119237.pdf |títulu=Top margin 1 |formatu=PDF |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090325025754/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2004/october/tradoc_119237.pdf |fechaarchivu=2009-03-25 }}&lt;/ref&gt;

====Disputa poles subvenciones====

En 2004, los EE.&amp;nbsp;UU. y la XE aceptaron aldericar sobre una posible revisión del tratáu XE-EE.&amp;nbsp;UU. de 1992 pa cubrir toa forma de subvención, incluyendo l'usu d'aviones pol gobiernu de los Estaos Xuníos y, sobremanera, les subvenciones pal Boeing 787; la primer aeronave nueva que sacara Boeing en 14 años. N'ochobre de 2004, los EE.&amp;nbsp;UU. empezaron colos procedimientos llegales na OMC solicitando información sobre les inversiones d'Airbus n'aviones nuevos.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://trade-info.cec.eu.int/doclib/docs/2005/july/tradoc_124112.pdf|títulu=EU resumes WTO case against Boeing|editorial=European Trade Commission, Commissioner Mandelson|formatu=PDF|fecha=31 de mayu de 2005|fechaaccesu=26 d'ochobre de 2015|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080216010307/http://trade-info.cec.eu.int/doclib/docs/2005/july/tradoc_124112.pdf|fechaarchivu=16 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt; Los EE.&amp;nbsp;UU. retiráronse unilateralmente del tratáu de 1992 alegando que Airbus recibiera subvenciones &quot;inxustes&quot; de dellos gobiernos europeos. Airbus respondió presentando una denuncia na qu'argumentaba que Boeing tamién violara l'alcuerdu al recibir exenciones d'impuestos del gobiernu de EE.&amp;nbsp;UU.. Per otra parte, la XE tamién se quexó de que les subvenciones a la inversión de les compañíes aérees xaponeses tamién violaben l'alcuerdu.

El 11 de xineru de 2005 Boeing y Airbus aceptaron llegar a una solución ensin cuntar cola OMC. Sicasí, en xunu de 2005, Boeing y el gobiernu de EE.&amp;nbsp;UU. reabrieron la disputa na OMC alegando que Airbus recibiera subvenciones illegales de los gobiernos europeos. Airbus respondió que Boeing tamién recibiera subvenciones del gobiernu de los EE.&amp;nbsp;UU.&lt;ref name=&quot;subsidies&quot;&gt;{{cita web|url=http://igeographer.lib.indstate.edu/pritchard.pdf|títulu=Industrial Subsidies and the Politics of World Trade: The Case of the Boeing 7y7|editorial=Canada-United States Trade Center|formatu=PDF|páxina=17|fechaaccesu=1 de xunetu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220412004244/http://igeographer.lib.indstate.edu/pritchard.pdf|fechaarchivu=2022-04-12}}&lt;/ref&gt;

El 15 de setiembre de 2010 la OMC dictaminó que Boeing recibiera miles de millones de dólares en subvenciones gubernamentales.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://chicagobreakingbusiness.com/2010/09/wto-report-cites-illinois-tax-breaks-to-boeing.html |títulu=Illinois tax breaks in WTO ruling against Boeing|editorial=Chicagobreakingbusiness.com |fecha=15 de setiembre de 2010 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; Boeing respondió que la cantidá que se dictaminara que recibieren yera solamente una parte de lo que recibiera Airbus según otra sentencia y que eso -y fixo camudar delles de les sos operaciones.&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://boeing.mediaroom.com/index.php?s=43&amp;item=1423 |títulu=Boeing Response to Public Reports Regarding the WTO's Interim Decision in DS 353 |editorial=Boeing |fecha=15 de setiembre de 2010 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; Boeing recibió 8,7 miles de millones en subvenciones del Estáu de Washington.&lt;ref name=&quot;taxrebate2&quot;&gt;{{cita web |autor=Jerry Hirsch|url=http://www.latimes.com/business/autos/la-fi-hy-musk-subsidies-20150602-story.html |títulu=Elon Musk: 'If I cared about subsidies, I would have entered the oil and gas industry'|fecha=2 de xunu de 2015 |editorial=Los Angeles Times|fechaaccesu=29 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Mediu ambiente ==
En 2006, el Centru UCLA pal Amenorgamientu del Riesgu Medioambiental (''UCLA Center for Environmental Risk Reduction'') publicó un estudiu qu'amosaba que'l llaboratoriu Santa Susana Field de Boeing, nes Simi Hills del Condáu de Ventura, nel sur de California, fuera contamináu con residuos radioactives tóxicos. Esti estudiu afayó que l'aire, el suelu, les agües soterrañes y les agües superficiales del llugar taben contaminaes con radionúclidos, metales tóxicos y dioxines; l'aire y les agües conteníen amás perclorato, TCE y hidrazinas, y l'agua amosaba tamién guarda de PCBs.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ph.ucla.edu/erg/current.html |títulu=Center for Environmental Risk Reduction, UCLA |editorial=Ph.ucla.edu |fecha=2 de febreru de 2006 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; Hai estudios de llimpieza y xuicios en cursu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://acmela.org/rocketdyne.html |títulu=SSFL |editorial=Acmela.org |fechaaccesu=21 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dtsc-ssfl.com/ |títulu=State DTSC-SSFL info website |editorial=Dtsc-ssfl.com |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111023001249/http://www.dtsc-ssfl.com/ |fechaarchivu=2011-10-23 }}&lt;/ref&gt;

===Biocombustibles===
La industria aeronáutico ye responsable del 11&amp;nbsp;% de los gases d'efeutu ivernaderu emitíos pol sector del tresporte de los EE.&amp;nbsp;UU.&lt;ref name=&quot;boe_energy&quot;/&gt; El porcentaxe de gases efeuto ivernaderu que son atribuyibles a l'aviación va siguir creciendo a midida que aumenten los viaxes aéreos y los vehículos terrestres vienen usando más davezu combustibles alternativos como'l etanol y el biodiésel.&lt;ref name=&quot;boe_energy&quot;/&gt; Boeing calculó que los biocombustibles podríen amenorgar les emisiones de gases efeuto ivernaderu mientres el vuelu d'un 60 a un 80%.&lt;ref name=&quot;boe_energy&quot;/&gt; La solución podría ser entemecer combustible realizáu a base d'algues col combustible de jet yá esistente.&lt;ref name=&quot;boe_energy&quot;&gt;{{cita noticia|autor=Ángel González|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/boeingaerospace/2003858756_boeingenergy30.html|títulu=To go green in jet fuel, Boeing looks at algae|editorial=The Seattle Times|fecha=30 d'agostu de 2007|fechaaccesu=27 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

Los executivos de Boeing dixeron que la compañía taba collaborando finromalmente cola empresa brasilana líder en biocombustibles Tecbio, cola neozelandesa Aquaflow Bionomic y con otres empreses desarrolladoras de combustibles en tol mundu. Ello ye que Boeing probó seis combustibles d'estes compañíes, y probablemente va probar otros 20 porque, según dicen, &quot;anguaño tamos evaluándolos&quot;.&lt;ref name=&quot;boe_energy&quot;/&gt; Boeing tamién se xunió con otres empreses de l'aviación el la Organización de la Biomasa d'Algues (Algal Biomass Organization, ABO) en xunu de 2008.&lt;ref&gt;[http://www.greencarcongress.com/2008/06/first-airlines.html First Airlines and UOP Join Algal Biomass Organization], Green Car Congress, 19 de xunu de 2008.&lt;/ref&gt;

Les empreses Air New Zealand y Boeing tán investigando la planta jatropha pa ver si ye una alternativa al combustible convencional.&lt;ref&gt;[http://www.carbonpositive.net/viewarticle.aspx?articleID=1114 Air NZ sees biofuel salvation in jatropha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930152904/http://www.carbonpositive.net/viewarticle.aspx?articleID=1114 |date=2011-09-30 }}.&lt;/ref&gt; 
El 30 d'avientu de 2008 realizar con ésitu una prueba de vuelu de dos hores usando un amiestu al 50&amp;nbsp;% del nuevu biocombustible col combustible de jet A-1 con un motor de Rolls Royce RB-211 nel Boeing 747–400 ZK-NBS. Darréu, retiróse'l motor pa ser estudiáu pa identificar les diferencies ente l'amiestu de jatropha y el combustible habitual jet A1. Nun s'afayaron efeutos nel so funcionamientu.

El 31 d'agostu de 2010 Boeing trabayó cola fuercia aérea de los EE.&amp;nbsp;UU. pa probar un Boeing C-17 que funcionaba con un 50&amp;nbsp;% de combustible JP-8, 25&amp;nbsp;% de combustible de jet hidrotradado anovable y un 25&amp;nbsp;% de combustible de Fischer-Tropsch con resultaos esitoses.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edwards.af.mil/news/story.asp?id=123220027 |títulu=C-17 uses biofuel for flight tests |editorial=Edwards.af.mil |fecha=31 d'agostu de 2010 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101227001019/http://www.edwards.af.mil/news/story.asp?id=123220027 |fechaarchivu=27 d'avientu de 2010 }}&lt;/ref&gt;

===Motores llétricos===

Boeing determinó que'l motor llétricu híbridu ye la meyor opción pal futuru programa d'aviación N+3 de la NASA. La propulsión híbrida tien el potencial d'encurtiar la distancia de despegue y d'amenorgar el ruíu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/Features/2010/06/corp_envision_06_14_10.html |títulu=Boeing Feature Story: Envisioning tomorrow's aircraft |editorial=Boeing |fecha=16 d'agostu de 2010 |fechaaccesu=21 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130906062915/http://www.boeing.com/Features/2010/06/corp_envision_06_14_10.html |fechaarchivu=6 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt;

==Estructura de la empresa==
Los dos mayores divisiones son Boeing Commercial Airplanes y Boeing Defense, Space &amp; Security (BDS).&lt;ref name=&quot;Brief&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.boeing.com/companyoffices/aboutus/brief.html |títulu=Boeing in Brief |editorial=Boeing |fechaaccesu=16 de xineru de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110108081731/http://www.boeing.com/companyoffices/aboutus/brief.html |fechaarchivu=8 de xineru de 2011 }}&lt;/ref&gt;

*Boeing Capital

*Boeing Commercial Airplanes

*Boeing Defense, Space &amp; Security
**Boeing Phantom Works

*Engineering, Operations &amp; Technology
** Boeing Research &amp; Technology
** Boeing Test &amp; Evaluation
** Intelectual Property Management
** Information Technology
** Environment, Health, and Safety&lt;ref name=&quot;Brief&quot;/&gt;

*Boeing Shared Services Group
** Boeing Realty
** Boeing Travel Management Company
** Boeing Supplier Management

== Finances ==

Nel primer trimestre de [[2009]], la empresa tuvo unos ingresos de 16.500 millones de dólares y unes ganancies netes de 610 millones de dólares, o 86 centavos por aición, un 49.2% menos que'l mesmu trimestre del añu anterior.&lt;ref name=&quot;momoelf24/04&quot; /&gt;

== Pidíos y entregues ==

Contién solamente aviones de la dómina de motor de reaición d'equí p'arriba.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Aeronave !! Encargos !! Entregues !! Pendientes
|-
| [[Boeing 707|707]] ||&lt;center&gt; 1010 ||&lt;center&gt; 1010 ||
|-
| [[Boeing 717|717]] ||&lt;center&gt; 155 ||&lt;center&gt; 155 ||
|-
| [[Boeing 727|727]] ||&lt;center&gt; 1831 ||&lt;center&gt; 1831 ||
|-
| [[Boeing 737|737 Original]] ||&lt;center&gt; 1144 ||&lt;center&gt; 1144 ||
|-
| [[Boeing 737 Classic|737 Classic]] ||&lt;center&gt; 1988 ||&lt;center&gt; 1988 ||
|-
| [[Boeing 737NG|737 NG]] ||&lt;center&gt; 7117 ||&lt;center&gt; 6316 ||&lt;center&gt; 803
|-
| [[Boeing 737 MAX|737 MAX]] ||&lt;center&gt; 3714 ||&lt;center&gt; ||&lt;center&gt; 3714
|-
| [[Boeing 747|747]] ||&lt;center&gt; 1418 ||&lt;center&gt; 1418 ||
|-
| [[Boeing 747-8|747-8]] ||&lt;center&gt; 134 ||&lt;center&gt; 113 ||&lt;center&gt; 21
|-
| [[Boeing 757|757]] ||&lt;center&gt; 1049 ||&lt;center&gt; 1049 ||
|-
| [[Boeing 767|767]] ||&lt;center&gt; 1204 ||&lt;center&gt; 1098 ||&lt;center&gt; 106
|-
| [[Boeing 777|777]] ||&lt;center&gt; 1605 ||&lt;center&gt; 1484 ||&lt;center&gt; 121
|-
| [[Boeing 777|777X]] ||&lt;center&gt; 306 ||&lt;center&gt; ||&lt;center&gt; 306
|-
| [[Boeing 787|787]] ||&lt;center&gt; 1213 ||&lt;center&gt; 541 ||&lt;center&gt; 672
|-
|'''Total'''||&lt;center&gt; '''23.888''' ||&lt;center&gt; '''18.184''' ||&lt;center&gt; '''5704'''
|}

Información de Boeing hasta finales d'abril de 2017.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://active.boeing.com/commercial/orders/index.cfm?content=displaystandardreport.cfm&amp;pageid=m25066&amp;RequestTimeout=20000|títulu=http://active.boeing.com/commercial/orders/index.cfm?content=displaystandardreport.cfm&amp;pageid=m25066&amp;RequestTimeout=20000|fechaaccesu=2 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;

==Aviones producíos==
{{artículu principal|Categoría:Aeronaves de Boeing}}
=== Aviones militares ===
[[Ficheru:Boeing.svg|thumb|250px|Cronoloxía de Boeing.]]
* [[Boeing P-12 F]]
* [[Boeing P-26 A]]
* [[B-17 Flying Fortress]]
* [[B-29 Superfortress]]
* [[Boeing B-40 Flying Fortress]]
* [[Boeing B-47 Stratojet]]
* [[Boeing B-50 Superfortress]]
* [[B-52 Stratofortress]]
* [[Boeing B-52 Stratofortress]]
* [[Boeing C-17A Globemaster]]
* [[Boeing C-97 Stratofreighter]]
* [[Boeing E-3 Sentry]] (AWACS)
* [[Boeing E-4 Air Force One]]
* [[Y-6 Mercury]]
* [[Boeing EC/RC-135]]
* [[Boeing KC-97 Stratotanker]]
* [[Boeing KC-135 Stratotanker]]
* [[Boeing KC-767]]
* [[Boeing YAL-1]]
* [[V-22 Osprey]]
* [[Rockwell B-1B Lancer]]
* [[Boeing F-15SE Silent Eagle]]
* [[Boeing F/A-18 Super Hornet]]

=== Aviones civiles o comerciales ===
* [[Boeing B40]]
* [[Boeing B80]]
* [[Boeing 221]] Monomail
* [[Boeing 247]]
* [[Boeing 307]] Stratoliner
* [[Boeing 314]] Clipper
* [[Boeing 377]] Stratocruiser
* [[Boeing 707]]
* [[Boeing 717]]
* [[Boeing 727]]
* [[Boeing 737]]
* [[Boeing 747]] 
* [[Boeing 757]]
* [[Boeing 767]]
* [[Boeing 777]]
* [[Boeing 787]] Dreamliner
* [[Boeing 7J7]]
* [[Sonic Cruiser]] (prototipu)
* [[Boeing 2707]]
* [[Boeing Business Jet]]

== Númberu d'emplegaos ==

{|
|-
| style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; width:50%;&quot;|

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Emplegu por division &lt;br /&gt;(Julio 28, 2016)&lt;ref name=&quot;employ&quot;&gt;[http://www.boeing.com/company/general-info/#/employment-data Employment Data]. Boeing. Retrieved August 18, 2016.&lt;/ref&gt;
|-
!Grupu!!Emplegaos
|-
|[[Boeing Commercial Airplanes]] (BCA)
|style=&quot;text-align: right;&quot;|79.828
|-
|[[Boeing Defense, Space &amp; Security]] (BDS)
|style=&quot;text-align: right;&quot;|48.804
|-
|Corporación &lt;!-- Includes 2 following areas below --&gt;
|style=&quot;text-align: right;&quot;|28.289
|-
|Finances &amp; Servicios compartíos
|style=&quot;text-align: right;&quot;|7.273
|-
|Otros
|style=&quot;text-align: right;&quot;|21,016
|-
|'''Total empresa'''
|style=&quot;text-align: right;&quot;|156.921
|}

|style=&quot;vertical-align:top; width:50%;&quot;|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Emplegu per allugamientu &lt;br /&gt;(Julio 28, 2016)&lt;ref name=&quot;employ&quot;/&gt;
|-
!Allugamientu!!Emplegaos
|-
|[[Alabama]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|2.877
|-
|[[Arizona]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|3.805
|-
|[[California]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|14.864
|-
|[[Missouri]]
|style=&quot;text-align: right;&quot; |14.585
|-
|[[Oklahoma]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|2.653
|-
|[[Pennsylvania]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|4.895
|-
|[[Carolina del Sur]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|8.099
|-
|[[Texas]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|3.850
|-
|[[Washington D. C.]]
|style=&quot;text-align: right;&quot;|75.686
|-
|Otres ciudaes
|style=&quot;text-align: right;&quot;|25.607
|-
|'''Total empresa'''
|style=&quot;text-align: right;&quot;|156.921
|}
|}

== Ver tamién ==

* [[Airbus]]
* [[Arianespace]]
* [[Avión llétricu]]
* [[Embraer]]
* [[Lockheed Corporation|Lockheed Martin]]
* [[Northrop Grumman]]
* [[Competencia ente Airbus y Boeing]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Boeing|Category:Boeing}}
{{Wikinoticies|Categoría:Boeing}}
* [http://www.boeing.es/ Páxina web oficial de Boeing n'España]
* [http://www.boeing.com/ Páxina web oficial de Boeing]
* [https://web.archive.org/web/20061128104320/http://www.boeing.com/history/boeing/ La historia de Boeing]
* [https://web.archive.org/web/20070812213047/http://www.boeing.com/companyoffices/gallery/boeinghistcom.html Páxina web de Boeing sobre la historia de la compañía: el ''Rede Barn''].
* [http://nextbigfuture.com/2014/02/videos-of-electric-and-hybrid-electric.html Videos de diseños d'aviones híbridos y llétricos] para Boeing, [[EADS]] y [[NASA]].
* (n'inglés) [http://www.777boeing.com/ 777boeing.com]


{{Tradubot|Boeing}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Boeing| ]]
[[Categoría:Empreses d'Illinois]]
[[Categoría:Empreses de defensa d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>c4yhsznyjeb7138q3zll5xm2166qlnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioma hakka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100186</id>
    <revision>
      <id>4509883</id>
      <parentid>4382839</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comparanza léxica */</comment>
      <origin>4509883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7413" sha1="i73yj7wse3538f001ol6s9jvhygcax1" xml:space="preserve">{{idioma}}
El '''hakka''' o '''kejia''' (en chinu '''客家话''', [[pinyin]] ''kè jiā huà'') ye una de les principales subdivisiones del [[idioma chinu]] faláu principalmente nel sur de China pol pueblu [[hakka]].

Por cuenta del so usu en rexones aisllaes, onde la comunicación llindar al ámbitu llocal, l'idioma hakka desenvolvió numberoses variantes o dialeutos que se falen en [[Guangdong]], [[Fujian]], [[Jiangxi]], Guangxi, [[Sichuan]], [[Hunan]] y [[Guizhou]], incluyendo les islles de [[Hainan]] en China y [[Taiwán]]. El hakka nun ye entendible col [[chinu mandarín|mandarín]], [[Chinu wu|wu]], [[Min Nan|minnan]], y la mayoría de les variantes del [[idioma chinu]].

Hai una diferencia de pronunciación ente'l dialeutu Hakka de [[Taiwán]] y el dialeutu del pueblu [[hakka]]. Ente los dialeutos de los Hakka, esta'l Moi-yan (梅县, pinyin: Meixian) dialeutu del pueblu hakka.

== Aspeutos históricos, sociales y culturales ==
=== Etimoloxía ===
El nome del pueblu hakka, que son los predominantes falantes nativos orixinales nesti idioma &quot;families d'acoyida&quot; en :(mandarín: 客 kè) significa visitante (mandarín: 家 jiā) significa familia. Nel idioma Hakka hai distintes denominaciones una d'elles significa &quot;Llingua materna de Guangdong&quot; l'idioma de Guangdong ye'l cantones.
[[Wikipedia]] nesti idioma tien lletres en [[alfabetu llatín]]. Nesti momentu esti idioma ta en víes d'estinción en [[Taiwán]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gio.gov.tw/info/nation/sp/fcr/2007/02/p8.htm|títulu=p8|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080124111522/http://www.gio.gov.tw/info/nation/sp/fcr/2007/02/p8.htm|fechaarchivu=24 de xineru de 2008}}&lt;!--Títulu xeneráu por Muriu Bot--&gt;&lt;/ref&gt;

=== Historia ===
El pueblu hakka tienen el so orixe en dellos episodios de migración dende'l norte al sur de China mientres los periodos de guerra y disturbios civiles. Los antepasaos de los hakka, vieno de l'actual provincies de [[Henan]] y Shaanxi, y traxeron con ellos distintes formes del chinu faláu. (De magar, la fala neses rexones convirtióse nos dialeutos del mandarín modernu.) La presencia de munches traces del idioma producir nel Hakka modernu, incluyendo les consonantes finales-p-t-k, que s'atopen n'otres llingües modernes del sur de China como nel cantones, pero que se perdieron nel norte de China como nel mandarín. La distancia ente'l hakka y el más conocíu [[cantonés]] puede comparase a la qu'esiste ente'l [[idioma portugués|portugués]] y [[Idioma español|español]], ente que'l mandarín pue ser comparáu col [[idioma francés|francés]] que ye más distante, y con una fonética distinta.

=== Dialeutos ===
L'idioma hakka tien dellos dialeutos rexonales. De los cualos Meixian son los condaos de Pingyuan 平远, Dabu 大埔, Jiaoling 蕉岭, Xingning 兴宁, Wuhua 五华, y Fengshun 丰顺. Cada unu dizse que tien los sos propios puntos especiales fonolóxicos. Por casu, el Xingning nun tien rima que termina en [m] o [p]. Estos hanse fundíu nes rimas [n] y [t], respeutivamente. Más allá de Meixian, el dialeutu de Hong Kong nun tien la [-o-] medial, de cuenta qu'ente que el dialeutu Meixian pronuncia'l calter [kwɔŋ˦], Hong Kong dialeutu hakka pronuncia como [kɔŋ˧], que ye similar al de los Hakka faláu na vecina [[Shenzhen]].

Tanto como los finales y les vocales son importantes, los tonos varien tamién nos dialeutos hakka. La mayoría de los dialeutos hakka tienen seis tonos, tipificada pol dialeutu Meixian. Sicasí, hai dialeutos que perdieron tolos sos tonos Ru Sheng, y los personaxes orixinalmente d'esta clase de tonu distribúyense al traviés de la non-tonos Ru. Esti dialeutu ye Changting 长汀 que ta asitiáu na provincia de [[Fujian]] occidental. 

El Hoi-LIUK (Hailu 海陆) un dialeutu hakka atópase en Taiwán. Esti dialeutu en particular contién consonantes postalveloar ([ʃ], [ʒ], [tʃ], etc), que nun suelen atopase n'otros idiomes chinos.

== Descripción llingüística ==
=== Comparanza léxica ===
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] en distintes variedaes de chinu hakka son:
:{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! &lt;small&gt;GLOSA&lt;/small&gt;
! [[Guangdong|Hakka de&lt;br /&gt; Guangdong]]&lt;br /&gt;(Meixian) !! [[Jiangxi|Hakka de&lt;br /&gt; Jiangxi]]&lt;br /&gt;(Shangyou) !! [[Fujian|Hakka de&lt;br /&gt; Fujian]]&lt;br /&gt;(Liancheng) !! [[Guangxi|Hakka de&lt;br /&gt; Guangxi]]&lt;br /&gt;([[Hezhou]]) !! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;HAKKA&lt;/small&gt;
|-
| '1' || it¹ || ie&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| i&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt; || jot⁵ || *jit⁵
|-
| '2' || ŋi&lt;sup&gt;53&lt;/sup&gt; || ni&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| ŋ&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; || ŋ&lt;sup&gt;214&lt;/sup&gt; || *ŋi⁵
|-
| '3' || sam&lt;sup&gt;44&lt;/sup&gt; || sã&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;
| sa&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt; || θam&lt;sup&gt;52&lt;/sup&gt; || *sam&lt;sup&gt;53?&lt;/sup&gt;
|-
| '4' || si&lt;sup&gt;53&lt;/sup&gt; || sɿ&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;
| si&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; || θi&lt;sup&gt;45&lt;/sup&gt; || *si&lt;sup&gt;?&lt;/sup&gt;
|-
| '5' || ŋ&lt;sup&gt;31&lt;/sup&gt; || ŋ&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;
| aŋ&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt; || m&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || *m̩~ŋ̩ 
|-
| '6' || liuk¹ || tiu&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| tiuʔ&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; || luk&lt;sup&gt;214&lt;/sup&gt; || *ljuk⁵
|-
| '7' || tsʰit¹ || tɕʰie&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| tsʰi&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt; || tʰot⁵ || *tsʰit⁵
|-
| '8' || pat² || pa&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| pa&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt; || pat&lt;sup&gt;34&lt;/sup&gt; || *pat&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;
|-
| '9' || kiu&lt;sup&gt;31&lt;/sup&gt; || tɕiu&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;
| kjau&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt; || tʃou&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt; || *kjau&lt;sup&gt;51&lt;/sup&gt;
|-
| '10' || sep⁵ || se&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt;
| ʂʅəʔ&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; || ʃop&lt;sup&gt;214&lt;/sup&gt; || *ʂip⁵
|}

== Ver tamién ==
* [[Llingües sinítiques]]
* [[Hakka]]
* [[Chinu cantonés]]
* [[Chinu gan]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
=== Bibliografía ===
* {{cita llibru |apellíos=Branner |nome=David Prager |títulu= Problems in Comparative Chinese Dialeutology — the Classification of Miin and Hakka |serie= Trends in Linguistics series, non. 123 |añu=2000 |editorial= Mouton de Gruyter |allugamientu= Berlin |isbn= 31-101-5831-0 }}
=== Enllaces esternos ===
{{interwiki|code=hak}}
{{Commonscat|Hakka}}
* [http://www.kolkatachinatown.com Hakka Chinese in India]
* [https://web.archive.org/web/20061008180132/http://nlg.csie.ntu.edu.tw/systems/TWLLMT/index.html Hakka text-to-speech]
* [http://www.hakkaonline.com/ Hakka People Online]
* [https://web.archive.org/web/20060207020315/http://www.glossika.com/en/dict/classification/kejia/index.php Classification of Hakka Dialects]
* [https://web.archive.org/web/20100422235107/http://www.sungwh.freeserve.co.uk/chinese/meixian.htm Meixian/Moiyen Romanisation Scheme]
* [https://web.archive.org/web/20040302073840/http://www.sungwh.freeserve.co.uk/hakga/meixian-phonology.htm Aspects of Meixian/Moiyen Dialect of Hakka Phonology]
* [http://www.asiawind.com/hakka/language.htm Information about Hakka]
* [http://www.youtube.com/watch?v=23TQYaW1dpg Videu with basic hakka sentences as used by the East Timorese Chinese]
* [https://web.archive.org/web/20070503123125/http://sii-tien.lomaji.com/ Chinese to Hakka Character Converter]
* [https://web.archive.org/web/20091026133257/http://www.hakkaonline.com/forum/ en chinu]
* [http://www.hakka.gov.tw/mp.asp?mp=100 en chinu]
* [http://www.hakka.gov.tw/ en chinu]
* [https://web.archive.org/web/20120617013627/http://www.edu.tw/files/download/M0001/hakka-words.pdf acentuación en chinu]

{{Tradubot|Chino hakka}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües sinítiques|Hakka]]
[[Categoría:Llingües de China]]
[[Categoría:Llingües de Malasia]]
[[Categoría:Llingües de Singapur]]
[[Categoría:Llingües de Taiwán]]</text>
      <sha1>i73yj7wse3538f001ol6s9jvhygcax1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chinu xiang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100187</id>
    <revision>
      <id>4509882</id>
      <parentid>4502831</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <origin>4509882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3952" sha1="i7e49wzo8485vlcxalncojag2ax8uhh" xml:space="preserve">{{Ficha d'idioma |nome =
Xiang
|nativu = '湘语/ ''Xiāngyǔ'' '
|familia madre = Llingües sino-tibetanes
| países = [[China]]
| falantes = 36 millones
| rank = 30
| familia = [[Llingües sino-tibetanes|Sino-tibetanu]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;[[llingües sinítiques|Sinítico]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Xiāng'''
| oficial = 
|iso1 = zh|iso2b=chi|iso2t=zho|iso3=hsn
| mapa = [[Ficheru:Idioma xiang.png|center|250px|border]]
}}
'''Idioma xiāng''' (en chinu 湘语, pinyin ''Xiāngyǔ''), tamién conocíu como idioma de Hunan (en chinu 湖南话 pinyin Húnán huà), lliteralmente idioma del llagu sur, referíu al [[llagu Dongting]]. Ye un idioma chinu faláu principalmente na provincia de [[Hunan]], y tamién na provincia [[Guangxi]]. Los especialistes estremar n'antiguu xiang y nuevu xiang. El vieyu xiang ye de gran interés pa la [[dialeutoloxía]] china yá que, xunto colos dialeutos del [[chinu wu]], que siguen amosando la distinción de tres víes de [[consonante obstruyente]] del chinu mediu, la preservación de les [[consonante fricativa]], [[consonante africada]], [[consonante oclusiva]].

Sicasí, el xiang foi fuertemente influyíu pol [[chinu gan]] y [[chinu mandarín]], qu'arrodia trés de los cuatro llaos del territoriu de fala xiang. El nuevu xiang perdió les obstruyentes sonores, lo que ye hasta ciertu puntu comprensible pa los falantes del mandarín suroeste.

== Distribución ==

El xiang ye faláu por más de 36 millones de persones en [[China]], principalmente nes partes central y suroeste de la provincia de Hunan, en 20 condaos de la provincia de Sichuan, los cuatro condaos de Quanzhou (全州,Quán zhōu 灌阳,Guàn yáng 资源,Zīyuán 兴安,Xìngān) nel norte de la provincia de Guangxi, y les partes de la provincia de Guangdong.&lt;ref&gt;[http://www.omniglot.com/chinese/xiang.htm Xiang (湘语/湖南语), Omniglot]&lt;/ref&gt;

== Dialeutos ==
Como se mentó enantes, los llingüistes estremen dos subdivisiones de xiang, l'antiguu y el nuevu. El vieyu xiang, la variedá menos influyida pol mandarín, falar al sur y nuevu xiang escontra'l norte de Hunan.

Según Bao &amp; Chen (2005), tres grupos dialeutales principales identificáronse, ente otros dialeutos ensin clasificar:
* el subgrupu (长益片 Zhǎng yì piàn) incluyendo 32 ciudaes y condaos
* 长沙市ciudá Zhǎngshā, 长沙zhǎngshā, 湘潭市ciudá Xiāngtán, 湘潭Xiāngtán, 株州市ciudá Zhūzhōu, 宁乡Níngxiāng, 望城Wàngchéng, 湘阴Xiāngyīn, 益阳市ciudá Yìyáng, 沅江Yuánjiāng, 桃江Táojiāng, 南县Nánxiàn, ente otres.

== Comparanza léxica ==
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] en distintes variedaes de chinu xiang son:
:{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! &lt;small&gt;GLOSA&lt;/small&gt;
! Xiang de&lt;br /&gt;Changsha&lt;ref&gt;[http://lingweb.eva.mpg.de/numberal/Chinese-Xiang-Changsha.htm Changsah Xiang Numerals]&lt;/ref&gt;
! Xiang de&lt;br /&gt;Loudi!!&lt;ref&gt;[http://lingweb.eva.mpg.de/numberal/Chinese-Xiang-Loudi.htm Loudi Xiang Numerals]&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;XIANG&lt;/small&gt;
|-
| '1' || i&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || i&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; || *i&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;
|-
| '2' || ə&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt; || ɤ&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; || *ə&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
|-
| '3' || san&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt; || sã&lt;sup&gt;44&lt;/sup&gt; || *san³
|-
| '4' || sɿ&lt;sup&gt;55&lt;/sup&gt; || sɿ&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt; || *sɿ&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
|-
| '5' || u&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt; || u&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt; || *u&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;
|-
| '6' || ləu&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || lɤu&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt; || *ləu³
|-
| '7' || tsʰi&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || tsʰi&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; || *tsʰi&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;
|-
| '8' || pa&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || pat&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; || *pa&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt;
|-
| '9' || tɕjəu&lt;sup&gt;41&lt;/sup&gt; || tɕju&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt; || *tɕjəu&lt;sup&gt;42&lt;/sup&gt;
|-
| '10' || ʂʅ&lt;sup&gt;24&lt;/sup&gt; || ɕi&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt; || *ʂi&lt;sup&gt;35&lt;/sup&gt;
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}
=== Enllaces esternos ===
{{incubator|code=hsn}}
* [http://www.omniglot.com/writing/xiang.htm Xiang (Omniglot)]


{{Tradubot|Chino xiang}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües sinítiques|Xiang]]
[[Categoría:Hunan]]</text>
      <sha1>i7e49wzo8485vlcxalncojag2ax8uhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bitinia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104937</id>
    <revision>
      <id>4509891</id>
      <parentid>4347834</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5844" sha1="5t3rg2o60lqsw2xsase9wzpss1eaovu" xml:space="preserve">{{Ficha d'estáu desapaecíu}}
'''Bitinia'''{{Toponimia Bíblica}} foi un antiguu reinu alcontráu al noroeste d'[[Asia Menor]] y al suroeste del [[mar Negru]], que dende la península de [[Calcedón|Calcedonia]] llegó a estendese hasta [[Heraclea Póntica]] y [[Paflagonia]], [[Misia]] y la [[Propóntide]] (actual [[mar de Mármara]]).

== Ciudaes ==

Les sos principales ciudaes fueron [[Nicomedia]], [[Nicea]] y [[Bursa]].
Nicomedia foi fundada nel añu [[años 260 e.C.|264 e.C.]] por [[Nicomedes I]] y yera la capital del territoriu.

== Historia ==

Según [[Heródoto]] y [[Xenofonte]],&lt;ref&gt;[[Xenofonte]] ''[[Anábasis de Xenofonte|Anábasis]]'' (Llibru VI, cap. II)&lt;/ref&gt; los bitinios y los tinios, fundadores del país, yeren [[tribus tracies]], que crearon un estáu independiente, antes de ser anexonáu por [[Creso]], rei de [[Lidia]]. Depués pasaron a dominiu [[Persia|persa]], siendo incluyida Bitinia na [[satrapía]] de [[Frixa]].

=== Creación del reinu ===

[[Alexandru Magnu]] —mientres la conquista de [[Imperiu Aqueménida|Persia]] y tres la [[batalla del Gránico]]— consiguió que se sometieren toles [[polis|ciudaes griegues]] de la [[satrapía]] de [[Sparda]] (antiguu reinu de [[Lidia]]).

Nesta rexón ye onde se emplazarían los futuros reinos de [[Reinu de Pérgamo|Pérgamo]] y de Bitinia.
Darréu, nel añu [[años 320 e.C.|323 e.C. ]] Alejandro morrió y empecipióse la [[Primer Guerra de los Diádocos]], mientres la cual [[Bas]] (376-326 e.C. ) consiguiría la independencia de Bitinia.
El so fíu [[Cipetes]] sería'l primer rei de Bitinia.

=== Puxanza y espansión del reinu ===

Cipetes participó nes lluches ente [[Lisímaco de Tracia|Lisímaco]] y [[Seleuco I Nicátor|Seleuco]], que yeren xenerales d'[[Alexandru Magnu]], llegando a enfrentase victoriosamente a [[Antíoco I Sóter|Antíoco]], empecipiando una política independiente de los [[diádocos]] y los sos socesores, política que siguieron los sos descendientes nel tronu [[Nicomedes I]], [[Prusias I]] y [[Prusias II]].
Estos dos últimos reis vieron el so territoriu amenorgáu en beneficiu de [[Pérgamu]].

=== Decadencia ===
[[Ficheru:Bithynie_et_le_Pont_dans_l'Empire_romain.png|thumbnail|300px|Mapa del Imperiu romanu mientres l'añu [[116]], a la derecha destácase la provincia de Bitinia y [[Ponto]].]]
Cola intervención de [[Roma Antigua|Roma]] nos asuntos d'[[Asia Menor]], la espansión territorial de Bitinia pretendida por [[Nicomedes II]] y [[Nicomedes III]] nunca foi consiguida, sufriendo, inclusive, dalgún amenorgamientu coles conquistes de [[Mitrídates VI]], rei del [[Ponto]].
[[Nicomedes IV]] mandó'l so reinu a Roma a la so muerte, nel añu [[74 e.C.|74 e.C. ]], pasando a integrase nes provincies del [[Ponto]] y Bitinia.

=== Llista de reis conoz la imaxe de dellos reis gracies a l'acuñamientu de monedes coles semeyes reales, grabaes con un peracabáu [[estilu helenísticu]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.asiaminorcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=31 |títulu=Asia Minor Coins - regal Bithynian coins |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160811112140/http://www.asiaminorcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=31 |fechaarchivu=2016-08-11 }}&lt;/ref&gt;

* [[Bas]], príncipe de Bitinia ([[años 370 e.C.|376]]–326 e.C. ).
* [[Cipetes|Cipetes I]], príncipe de Bitinia ([[años 320 e.C.|326]]–297 e.C. ) y rei de Bitinia ([[años 290 e.C.|297]]–278 e.C. ).
* [[Nicomedes I]], rei de Bitinia ([[años 270 e.C.|278]]–255 e.C. )
* [[Etazeta de Bitinia|Etazeta]], gobernante de Bitinia ([[años 250 e.C.|255]]–254 e.C. )
* [[Cielas de Bitinia|Cielas]], rei de Bitinia ([[años 250 e.C.|254]]–228 e.C. )
* [[Prusias I]], rei de Bitinia ([[años 220 e.C.|228]]–182 e.C. )
* [[Prusias II]] ''Kynegos'' (el Cazador), rei de Bitinia ([[años 180 e.C.|182]]–149 e.C. )
* [[Nicomedes II]] ''Epifanes'', rei de Bitinia ([[años 140 e.C.|149]]–127 e.C. )
* [[Nicomedes III]] ''Evergetes'', rei de Bitinia ([[años 120 e.C.|127]]–94 e.C. )
* [[Nicomedes IV]] ''Filopator'', rei de Bitinia ([[94 e.C.|94]]–[[74 e.C.|74 e.C. ]])

=== Provincia de Bitinia ===

Foi entamada por [[Cneo Pompeyo Magno|Pompeyo]] y xunir al [[Ponto]]. [[Plinio el Mozu]] foi gobernador de Bitinia, quien dixo qu'había munchos [[cristianu|cristianos]] na provincia nes cartes informatives que mandaba al emperador [[Traxanu]], nel añu [[111]]. Nos ''Fechos de los Apóstoles'' 16:1-10, rexístrase'l fechu de qu'un grupu nel que taba San Pablo intentó entrar en Bitinia col enfotu de predicar l'Evanxeliu &quot;pero l'Espíritu de Jesús nun lo consentir&quot;.

== Mitoloxía ==

Según la mitoloxía griega, [[Idmón]], fíu d'[[Apolo]] y [[Asteria]], yera un adivín, que tuvo la premonición que morrería si xunir a los [[Argonautas]]. Magar esto facer y tal como antemanó nes sos visiones morrió na contorna de Bitinia pola mordedura d'una culiebra.
Aproximao en [[años 550 e.C.|559 e.C. ]] los fundadores de la ciudá de [[Heraclea Póntica]] (antigua ciudá de Bitinia) construyeron un templu sobre'l puntu onde foi soterráu esti héroe, nel so honor.

Como interés resalta'l fechu de qu'escontra l'añu [[40|40&amp;nbsp;d.&amp;nbsp;C.]] l'emperador romanu [[Calígula]], nomó cónsul d'esta ciudá a [[Incitatus]] (el so caballu personal).

== Ver tamién ==

* [[Tribus tracies]]
* [[Bitinios]]
* [[Reinu de Macedonia]]
* [[Guerres mitridáticas]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bithynia}}
* [[Guglielmo Ferrero]]: ''Grandor y decadencia de Roma'' (''Grandezza y decadenza di Roma'', 1901-1907), en 5 volúmenes; testu español nel [https://web.archive.org/web/20120804173401/http://www.biblioteca-tercer-milenio.com/ sitio]de la Biblioteca Tercer Mileniu.
** Vol I: ''La conquista''.
*** I, 7:.


{{Tradubot|Bitinia}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Bitinia| ]]</text>
      <sha1>5t3rg2o60lqsw2xsase9wzpss1eaovu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chelonioidea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113342</id>
    <revision>
      <id>4510071</id>
      <parentid>4476584</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T06:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9129" sha1="846yqyde8m6ms6ju4ujy7m5ic6xt9ud" xml:space="preserve">{{otros usos|Quelona|el personaxe de la [[mitoloxía griega]]}}
{{Ficha de taxón
| Tortúes marines
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Reptilia]]
| ordo = [[Testudines]]
| subordo = [[Cryptodira]]
| superfamilia = '''Chelonioidea'''
| superfamilia_authority = Bauer, 1893
| subdivision_ranks = [[Familia (bioloxía)|Families]] y [[Xéneru (bioloxía)|xéneros]]
| subdivision =
* [[Cheloniidae]]
** ''[[Caretta]]''
** ''[[Chelonia]]''
** ''[[Eretmochelys]]''
** ''[[Lepidochelys]]''
** ''[[Natator depressus|Natator]]''
* [[Dermochelyidae]]
** ''[[Dermochelys]]''
* [[Protostegidae]] †
* [[Thalassemyidae]] †
}}
Los '''quelonioideos''' ('''Chelonioidea''') son una [[familia (bioloxía)|superfamilia]] de [[Testudines|tortúes]] qu'abarca les '''tortúes marines'''. Consta de dos [[familia (bioloxía)|families]] actuales: [[Cheloniidae]] y [[Dermochelyidae]], qu'inclúin siete o ocho [[especie|especies]] vives. Dalgunes d'estes especies viven en tolos océanos, sacante nes rexones polares, y faen grandes migraciones, como la [[Chelonia ydas|tortúa verde (''Chelonia mydas'')]], la [[Eretmochelys imbricata|tortúa de carey (''Eretmochelys imbricata'')]], la [[Careta caretta|tortúa boba (''Caretta caretta'')]] o la [[Dermochlys coriacea|tortuga llaúd (''Dermochelys coriacea'')]]. Otres tienen una distribución muncho más llindada como la [[Lepdochelys olivacea|tortúa olivácea (''Lepidochelys olivacea'')]] o la [[Lepidochels kempii|tortúa bastarda (''Lepidochelys kempii'')]]. La [[Natator depresus|tortúa plana (''Natator depressus'')]] atópase namái na mariña norte d'[[Australia]].

== Descripción xeneral ==
Les tortúes marines tienen unos cascos que se xunen lateralmente, lo que les protexe de los depredadores y les variaciones na [[temperatura]]. Sicasí, non tolos cascos de les tortúes d'anguaño son iguales. Por casu, la [[Dermochelys coriacea|tortuga llaúd (''Dermochelys coriacea'')]] tien un [[cascu (tortúa)|cascu]] flexible y delgáu, razón pola cual denominar &quot;tortúes nidies&quot;.

[[Ficheru:Turtle feeding at Coral World.jpg|thumb|230px|Tortúes alimentándose en Coral World.]]
Les tortúes marines pueden vivir de 150 a 200 años según el so [[especie]]. Pueden algamar 27&amp;nbsp;km/h a 35&amp;nbsp;km/h nadando nel [[mar]]. Tienen un [[pescuezu]] conformáu por 8 [[vértebra|vértebres]], que nun pueden introducir dientro del cascu, y tienen polo xeneral poca movilidá.

Les tortúes nun tienen dientes porque los reemplazaron per picos cortantes na parte cimera de la so [[boca]]. Amás nun tener oyíos esternos, sinón un oyíu internu bien eficiente.

== Adautación ==
Les tortúes marines son reptiles y polo tanto son animales [[ectotermia|ectotermos]], esto ye, la so temperatura corporal vese afeutada poles condiciones del mediu. Les tortúes marines regulen la so temperatura alteriando'l so comportamientu, como realizando inmersiones a gran fondura pa esfrecer el so cuerpu o nadando más rápidu por que'l calor de l'actividá muscular aumente la so temperatura. Les tortúes marines tamién escueyen les corrientes d'agua frío o caliente col mesmu oxetivu.

El sentíu del [[olfatu]] nes tortúes marines ye débil pero'l de la vista desenvuélvese meyor nestes que nes terrestres. El sentíu del oyíu ye bien agudu. Les tortúes marines tienen un sentíu de la orientación bien desenvueltu, que déxa-yos tornar a desovar a la mesma sablera na que nacieron.

== Reproducción ==
Los machos suelen ser más pequeños que les femes y tienen la cola más llarga y ancha. Nun son vistos en tierra porque son les femes les que depositen los güevos na sablera. Les tortúes marines tienen un furu que tien doble propósitu: Espulsar l'escrementu y la reproducción. El pene de la tortúa machu se exterioriza al traviés da la edá de 6 a 8 años. A la hora del apareyamientu los machos posar na parte cimera de la fema, claven les garres ya introducen el semen na fema, que puede almacenalo mientres dellos años. La reproducción suelse dar n'agües fondes.

== Incubación ==
[[Ficheru:Tortugas-jovenes.jpg|thumb|230px|Tortúes nueves nadando pol fondu marín.]]
Los güevos tarden 2 a 3 selmanes en formase dientro de la fema. Les tortúes faen un percorríu bien llargu pola sablera hasta atopar el llugar perfectu pa la friega. Los llugares pal depósitu de los güevos tienen que tar ensin vexetación y a cierta distancia de la mariña, una y bones la marea alta podría llegar al llugar d'incubación y abasnar a los güevos. Pa realizar la puesta les tortúes escargaten un fuexu d'ente 40 cm a 60 cm nos que depositen de 50 a 100 güevos.

La temperatura del nial ye la que determina'l sexu de les tortúes. La incubación puede durar ente 40 o 70 díes. Los güevos enfrentar a peligros como perros, marees altes, traficantes de güevos pa la so posterior venta, turistes clavando sombrielles o faciendo castiellos de sable. Les nueves tortúes traten de remanecer na nueche cuando nun hai tantos predadores y la temperatura baxo. Les pequeñes tortúes siempres esperen hasta que toles sos hermanes salgan del güevu, asina salen toes al empar dirixéndose al mar.

== Crecedera y alimentación ==
Les tortúes de tierra son herbívores; les d'agua duce, carnívores y les de mar, omnívores. Les tortúes marines comen coral, que-yos aprove de calciu, vexetación acuática, algues, y les más carnívores comen pequeños invertebraos o pulpos, les tortúes baúlas comen aguamales. Les tortúes migren constantemente ente les árees d'alimentación y les de reproducción. Les tortúes atópase nes árees de reproducción pel hibiernu y nes d'alimentación pel branu.

Les tortúes marines tienen una crecedera ininterrumpida mientres tola so vida. Al nacer, les tortúes pueden pesar 50&amp;nbsp;g, nun añu 2&amp;nbsp;kg, a los 3 años 20&amp;nbsp;kg y 300&amp;nbsp;kg nel maduror (14 años). La maduror sexual algamar ente los 6 y los 15 años.

== Peligru d'estinción ==
L'home mató tortúes p'aprovechar tou lo qu'hai nella: carne, güevos, piel y el so cascu. Per ende hubo masacres de tortúes y agora la mayoría tán en víes d'estinción. Anguaño, caltiénense les sableres de friega como parques nacionales o reserves protexíes.

Los güevos de tortúa comer en La India. En Suramérica l'aceite estrayíu de la tortúa tien un gran valor como aceite pa llámpares. N'otros llugares usa'l cascu pa fabricar preseos musicales. Pero pagó un gran preciu coles masacres, yá qu'en tres siglos matáronse 100 millones de tortúes verdes.{{ensin referencies}}

Na actualidá ta educándose a la población mundial por qu'ayude na proteición d'estos animales; amás tase implementando una nueva téunica pa redes de pesca TED (''Turtle Exclusion Device'', 'dispositivu d'esclusión de tortúes') el cual dexa que les tortúes salgan de les redes de pesca. Tamién la [[Fondu Mundial pa la Naturaleza|WWF]] ta ayudando a protexer a les tortúes marines, con mayor peligru d'escastase, faciendo donaciones a les organizaciones que les protexen.


== Bibliografía ==
* Devaux, B. &amp; De Wetter, B. 2000. ''On the Trail of Sea Turtles''. Barrons, Nature Travel Guides, Nathan, París, Francia. ISBN 0-7641-1162-0.
* Anónimu, 2002. ''El Llibru de les Tortúes''. Méxicu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commons|Cheloniidae}}
{{Wikispecies|Chelonioidea}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=Ip0fBjpN9F4 Videu de tortúes de Sipadan.]
* [http://www.acto.go.cr Área de Caltenimientu Tortuguero, Costa Rica.]
* [http://www.seaturtle.org ''Sea Turtle Organization''.]
* [http://www.campamentopetatillo.org Campamentu Tortuguero, Guerrero, Méxicu.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809183336/http://campamentopetatillo.org/ |date=2018-08-09 }}
* [https://web.archive.org/web/20060927191611/http://www.worldwildlife.org/turtles/ ''World Wildlife Fund'' - ''Sea Turtles''.]
* [http://www.fundacionlatortuga.org Fundación La Tortúa; Venezuela.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506075244/http://fundacionlatortuga.org/ |date=2021-05-06 }}
* [https://web.archive.org/web/20110521081547/http://www.inguanacaste.info/Verguenza-en Costa Rica-o-talvez-non.aspx Aclaración bien documentada sobre'l polémicu programa de manexu de tortúes lora (''Lepidochelys olivacea'') en Costa Rica.]
* https://web.archive.org/web/20071205142633/http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/marine/publications/index.cfm?uNewsID=12044
* https://web.archive.org/web/20080514005334/http://www.diveaday.tv/content/view/59/37/
* http://www.jcvi.org/reptiles/families/cheloniidae.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514073805/http://www.jcvi.org/reptiles/families/cheloniidae.php |date=2009-05-14 }}
* http://cbc.amnh.org/center/programs/reptiles-seaturtles.html
* http://www.inguanacaste.info/Email-of-shame-or-maybe-not.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120142210/http://www.inguanacaste.info/Email-of-shame-or-maybe-not.aspx |date=2011-11-20 }}
* http://www.juaraturtleproject.com/


{{Tradubot|Chelonioidea}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Testudines]]</text>
      <sha1>846yqyde8m6ms6ju4ujy7m5ic6xt9ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campu magnéticu terrestre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113816</id>
    <revision>
      <id>4509980</id>
      <parentid>4508786</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60166" sha1="qxt9gaxhmhu8aj22zjvkn7akh2nkeyz" xml:space="preserve">{{ficha xenérica}}
[[Ficheru:Geodynamo Between Reversals.gif|thumb|Simulación por ordenador de les llinies del campu terrestre nun periodu estándar ente inversiones&lt;ref name=selfconsistent/&gt; (azules cuando'l campu apunta escontra'l centru y marielles cuando apunta pa escontra fora); la exa de rotación de la tierra ta centráu y na vertical; la trupa agrupación de llinies correspuende al interior del nucleu terrestre.&lt;ref name=Glatzmaier&gt;{{cita web|url=http://es.ucsc.edu/~glatz/geodynamo.html|títulu=The Geodynamo|apellíu1=Glatzmaier|nome1=Gary|idioma=inglés|editorial=[[University of California Santa Cruz]]|fechaaccesu=October 2011}}&lt;/ref&gt;]]

El '''campu magnéticu terrestre''' (tamién llamáu campu xeomagnéticu), ye'l [[campu magnéticu]] que s'estiende dende'l nucleu internu de la [[Tierra]] hasta la llende nel que s'atopa col [[vientu solar]]; una corriente de partícules enerxétiques que emana del Sol. La so magnitú na superficie de la Tierra varia de 25 a 65&amp;nbsp;[[Tesla (unidá)|µT]] (microteslas) o (0,25-0,65&amp;nbsp;[[Gauss (unidá)|G]]). Puede considerase n'aproximamientu'l campu creáu por un [[dipolo magnéticu]] inclináu un ángulu de 15 graos con respectu a la exa de rotación (como un imán de barra). Sicasí, al contrariu que'l campu d'un imán, el campu de la Tierra camuda col tiempu porque se xenera pol movimientu d'aleaciones de fierro fundíu nel nucleu esternu del planeta tierra (la xeodinamo). El polu norte magnéticu muévese, pero d'una manera abondo lenta como por que les brúxules sían útiles na navegación. Al cabu de ciertos periodos de duración aleatoria (con un permediu de duración de dellos cientos de miles d'años), el campu magnéticu de la Tierra inviértese (el polu norte y sur xeomagnéticu permutan la so posición). Estes inversiones dexen un rexistru nes roques que dexen a los paleomagnetistas calcular la [[Deriva continental|deriva de continentes]] nel pasáu y los fondos oceánicos resultancia de la [[tectónica de plaques]].

La rexón percima de la [[ionosfera]] —que s'estiende delles decenes de miles de quilómetros nel espaciu— ye llamada la [[Magnetósfera de la Tierra|magnetosfera]]. Esta nueva capa protexe a la Tierra de los rayos cósmicos que destruyiríen l'atmósfera esterna, incluyendo la capa d'ozonu que protexe a la Tierra de la dañible radiación ultravioleta.

== Importancia ==
La Tierra ta mayormente protexida del [[vientu solar]], un fluxu de partícules enerxétiques cargaes que emana del [[Sol]], pel so campu magnéticu, qu'esvia la mayor parte de les partícules cargaes. Estes partícules destruyiríen la [[capa d'ozonu]], que protexe a la Tierra de dañibles [[Radiación ultravioleta|rayos ultravioletes]].&lt;ref&gt;(n'inglés){{cita publicación |títulu=Solar wind hammers the ozone layer |autor=Quirin Shlermeler |url=http://www.nature.com/news/2005/050228/full/news050228-12.html |publicación=naturenews |fecha=3 de marzu de 2005 | doi=10.1038/news050228-12 |fechaaccesu=27 de setiembre de 2011 |publicación=News@nature |ref=harv}}&lt;/ref&gt; El cálculu de la perda de dióxidu de carbonu de l'atmósfera de [[Marte (planeta)|Marte]] —que resultó na captura d'iones del vientu solar— ye consistente cola perda cuasi total de la so atmósfera consecuencia del ''apagáu'' del campu magnéticu del planeta.&lt;ref&gt;(n'inglés) {{harvnb|Luhmann|Johnson|Zhang|1992}}&lt;/ref&gt;

La polaridá del campu magnéticu de la Tierra rexistrar nes roques sedimentaries. Les inversiones son detectables como bandes centraes nes [[Dorsal centru-oceánica|dorsales oceániques]] nes que'l llechu oceánicu espándese, ente que la estabilidá de los polos xeomagnéticos ente los distintos sucesos d'inversión dexa a los paleomagnetistas siguir la [[Deriva continental|deriva de continentes]].&lt;ref name=McElhinny2000&gt;{{cita llibru |apellíos = McElhinny |nome = Michael W. |apellíos2 = McFadden |nome2=Phillip L. |títulu = Paleomagnetism: Continents and Oceans |editorial = [[Academic Press]] |añu = 2000 |isbn = 0-12-483355-1 |ref=harv
}}&lt;/ref&gt; Les inversiones tamién constitúin la base de la [[magnetoestratigrafía]], un métodu de datar roques y sedimentos.&lt;ref&gt;(n'inglés) {{cita llibru|apellíos=Opdyke|nome=Neil D.
|apellíos2=Channell|nome2=James Y. T.|títulu=Magnetic Stratigraphy|editorial=[[Academic Press]]|añu=1996
|isbn=978-0-12-527470-8|ref=harv}}&lt;/ref&gt; El campu tamién magnetiza la corteza; pudiéndose usar les anomalíes pa detectar menas de minerales pervalibles.&lt;ref&gt;(n'inglés) {{cita llibru|apellíos=Mussett|nome=Alan Y.|apellíos2=Khan|nome2=M. Aftab|títulu=Looking into the Earth: An introduction to Geological Geophysics|añu=2000|editorial=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-78085-3|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

Los seres humanos usaron brúxules pa empobinase dende'l sieglu XI e.C. , y pa la navegación dende'l sieglu XII.&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos = Temple|nome = Robert|títulu = The Genius of China|editorial = [[Andre Deutsch]]|añu = 2006|isbn = 0-671-62028-2|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

== Principales carauterístiques ==
=== Descripción ===
[[Ficheru:XYZ-DIS magnetic field coordinates.svg|thumb|Sistemes de coordenaes más usaos pa representar el campu magnéticu terrestre.]]
El campu magnéticu pue ser representáu en cualquier puntu por un vector tridimensional (ver figura). Una forma común de midir la so direición ye usar una brúxula pa determinar la direición del norte magnéticu. El so ángulu con respectu al norte xeográficu denominar [[Declinación magnética|declinación]]. Apuntando escontra'l norte magnéticu l'ángulu que'l campu caltién cola horizontal ye l'enclín. La intensidá (F) del campu ye proporcional a encomalo que s'exerz sobre l'imán. Tamién puede usase una representación con coordenaes XYZ nes que la X ye la direición de los paralelos (con sentíu este), la Y ye la direición meridiana (sentíu escontra'l polu norte xeográficu) y la Z ye la direición vertical (col sentíu escontra baxo apuntando al centru de la Tierra).&lt;ref name=MMMch2&gt;{{cita llibru|apellíu=Merrill|nome=Ronald T.|apellíu2=McElhinny|nome2=Michael W.|apellíu3=McFadden|nome3=Phillip L.|añu=1996|títulu=The magnetic field of the earth: paleomagnetism, the core, and the deep mantle|editorial=Academic Press.|ISBN=978-0-12-491246-5.}}&lt;/ref&gt;

==== Intensidá ====
La intensidá de campu ye máxima cerca de los polos y mínima cerca del ecuador. Ye midida con cierta frecuencia en [[Gauss (unidá)|Gauss]] (una diezmilésima de [[Tesla (unidá)|Tesla]]), pero de normal represéntase usando los nanoteslas (nT), siendo 1&amp;nbsp;G = 100&amp;nbsp;000&amp;nbsp;nT. El nanotesla tamién ye llamáu un ''Gamma'' ).&lt;ref&gt;(n'inglés) These are the units of a [[Magnetic field|magnetic B-field]]. The magnetic H-field has different units, but outside of the Earth's core they are proportional to each other.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NGDC&gt;(n'inglés) {{cita web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/geomag/faqgeom.shtml |títulu=Geomagnetism Frequently Asked Questions |obra=Geomagnetism |autor=National Geophysical Data Center |editorial= [[NOAA]] |fechaaccesu=October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(n'inglés) {{harvnb|Campbell|2003|p=7}}&lt;/ref&gt; El campu varia ente aproximao 25&amp;nbsp;000 y 65&amp;nbsp;000&amp;nbsp;nT (0,25-0,65&amp;nbsp;G). En comparanza l'imán d'una nevera tien un campu de 100&amp;nbsp;gauss.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetminute/tesla-transcript.html |apellíu1=Palm |nome1=Eric |títulu=Tesla |editorial=National High Magnetic Field Laboratory |añu=2011 |fechaaccesu=October 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130321234403/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetminute/tesla-transcript.html |fechaarchivu=2013-03-21 }}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:WMM2010 F MERC.pdf|thumb|left|Intensidá del campu magnéticu de la Tierra tomáu a partir del Modelu Magnéticu Mundial (''World Magnetic Model'' o WMM) pa 2010.]]
Los mapes de isollinies d'intensidá son llamaos cartes isodinámicas. Na imaxe de la izquierda puede vese una carta isodinámica del campu magnéticu de la Tierra. El mínimu d'intensidá asocede sobre América del Sur, ente que'l máximu asocede sobre'l norte de [[Canadá]], [[Siberia]] y la mariña de L'Antártida al sur del continente australianu.

==== Enclín ====
[[Ficheru:World Magnetic Inclination 2010.pdf|thumb|Enclín del campu magnéticu de la Tierra a partir de datos del WMM pa 2010.]]
L'enclín vien dada pol ángulu pol que'l campu apunta escontra baxo con al respective de la horizontal. Puede tener valores ente -90º (escontra riba) y 90º (escontra baxo). Nel polu norte magnéticu apunta dafechu escontra baxo, y va progresivamente rotando escontra riba al menguar la llatitú hasta la horizontal (enclín 0º), que s'algamar nel ecuador magnéticu. Sigue rotando hasta algamar la vertical nel polu sur magnéticu. L'enclín puede ser midida con un círculu d'enclín.

Un mapa de isollinies d'enclín de la Tierra amosar na figura de la derecha.

==== Declinación ====
{{AP|Declinación magnética}}
La declinación ye positiva pa una esviación del campu escontra l'este relativa al norte xeográficu. Puede envalorase al comparar la orientación d'una brúxula cola posición del polu celeste. Los mapes inclúin de normal información de la declinación como un pequeñu diagrama qu'amuesa la rellación ente'l norte magnético y xeográfico. La información de la declinación pa una rexón puede ser representada per una carta isogónica (mapa de isollinies que xunen puntos cola mesma declinación).
[[Ficheru:World Magnetic Declination 2010.pdf|thumb|left|Declinación del campu magnéticu terrestre a partir del WMM de 2010. Les llinies isogónicas ufierten la declinación en graos.]]
Una carta isogónica del campu magnéticu terrestre amosar na imaxe de la izquierda.

=== Aproximamientu dipolar ===
Cerca de la superficie de la Tierra, el campu magnéticu d'esta pue ser razonablemente averáu pol creáu por un [[dipolo magnéticu]] alcontráu nel centru de la Tierra ya inclináu con un ángulu de 11,5º con respectu a la exa de rotación del planeta. El dipolo ye aproximable a un imán de barra, col polu sur apuntando escontra'l polu norte xeomagnéticu. Esto podría paecer sorprendente, pero'l polu norte d'un imán definir a partir de l'atraición escontra'l polu norte de la Tierra. Sobre la base de que'l polu norte d'un imán atrai al polu sur d'otros imanes y repele los polos nortes, ten de ser atraíu al polu sur del imán de la Tierra. Esti campu dipolar supón alredor d'un 80-90&amp;nbsp;% del campu total na mayor parte de les llocalizaciones.&lt;ref name=MMMch2/&gt;

=== Polos magnéticos ===
[[Ficheru:Magnetic North Pole Positions 2015.svg|thumb|El movimientu del polu norte magnéticu de la Tierra a lo llargo del árticu canadiense.]]
La posición de los polos magnéticos puede definise a lo menos de dos maneres.&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome=Wallace A. |apellíu=Campbell |url=http://www.agu.org/pubs/crossref/1996/96EO00237.shtml |títulu=&quot;Magnetic&quot; pole locations on global charts are incorrect |publicación=[[Eos|Eos, Transactions, American Geophysical Union]] |volume=77 |númberu=36 |page=345 |añu=1996 |doi=10.1029/96EO00237 |bibcode=1996EOSTr..77..345C |ref=harv |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120817135813/http://www.agu.org/pubs/crossref/1996/96EO00237.shtml |archivedate=2012-08-17 |fechaaccesu=2018-02-24 }}&lt;/ref&gt; Un polu d'enclín magnéticu ye un puntu de la superficie terrestre nel que'l so campu magnéticu ye totalmente vertical.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://deeptow.whoi.edu/northpole.html |títulu=Ocean bottom magnetology laboratory |editor=Woods Hole Oceanographic Institution |fechaaccesu=xunu de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130819061122/http://deeptow.whoi.edu/northpole.html |fechaarchivu=2013-08-19 }}&lt;/ref&gt;

L'enclín del campu de la Tierra ye de 90º nel polu norte magnéticu y -90º nel polu sur magnéticu. Los dos polos muévense independientemente del otru y nun tán asitiaos perfectamente enfrentaos en puntos opuestos del globu. El so desplazamientu puede ser rápidu: detectáronse movimientos del polu norte magnéticu percima de los 40&amp;nbsp;km per añu. A lo llargo de los postreros 180 años, el polu norte magnéticu tuvo migrando escontra'l noroeste, dende'l Cabu Adelaida na península Boothia en 1831 hasta la badea Resolute a 600&amp;nbsp;km de distancia en 2001.&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://science.nasa.gov/headlines/Y2003/29dec_magneticfield.htm |títulu=Earth's Inconstant Magnetic Field |obra=NASA Science&amp;mdash;Science News |fecha=29 d'avientu de 2003 |fechaaccesu=September 2011 |idioma=inglés |urlarchivu=https://www.webcitation.org/5nDzbvFyX?url=http://science.nasa.gov/headlines/Y2003/29dec_magneticfield.htm |fechaarchivu=1 de febreru de 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100201053307/http://science.nasa.gov/headlines/y2003/29dec_magneticfield.htm |archivedate=2010-02-01 }}&lt;/ref&gt; L'ecuador magnéticu ye la curva de nivel cero (el campu magnéticu ye horizontal).

Si trázase una llinia paralela al [[momentu magnéticu|momentu]] del dipolo que más s'avera al campu magnéticu terrestre los puntos d'intersección cola superficie terrestre son llamaos los polos xeomagnéticos. Esto ye, el polu norte y sur xeomagnéticos seríen equivalentes al polu norte y sur magnéticu si la Tierra fuera un dipolo perfectu. Sicasí, el campu de la Tierra presenta una contribución significativa de términos non dipolares, polo que los polos nun coinciden.

== Magnetosfera ==
{{ap|Magnetósfera de la Tierra Bona parte de les partícules cargaes provenientes del vientu solar son atrapaes nos [[petrines de Van Allen]]. Un pequeñu númberu de partícules del vientu solar consigue llegar, siguiendo una llinia del campu magnéticu hasta l'alta atmósfera y la ionosfera nes zones aurorales. L'únicu momentu nel que'l vientu solar ye observable dende la Tierra ye cuando ye abondo fuerte como pa producir fenómenos como l'aurora y les nubes xeomagnétiques. Les aurores de cierta magnitú tocantes a rellumu calecen notoriamente la ionosfera, causando que la so plasma espandir escontra la magnetosfera, amontando'l tamañu de la xeosfera de plasma, y causando l'escape de masa de l'atmósfera nel vientu solar. Les nubes xeomagnétiques asoceden cuando la presión de los plasmes conteníos dientro de la magnetosfera ye abondo grande como pa enchese y en consecuencia aburuyar el campu xeomagnéticu.
[[Ficheru:Animati3.gif|thumb|left|Simulación de la interaición ente'l campu magnéticu terrestre y el campu magnéticu interplanetariu. La magnetosfera estruyir na «parte diurna» qu'encara al Sol, por cuenta de la aición de les partícules que lleguen y estiéndese nel llau nocherniegu».]]
El vientu solar ye responsable de formar permediu de la magnetosfera terrestre. Les fluctuaciones na so velocidá, densidá y direición afecten notablemente a la redolada llocal del planeta. Por casu, los niveles de radiación ionizante ya interferencies de baxa frecuencia pueden variar en factores de cientos a miles; la forma y llocalización de la magnetopausa y la onda de choque (na cara asitiada a rodapiellu) puede variar en dellos radios terrestres, esponiendo a los [[satélites geosíncronos]] a los efeutos del vientu solar direutu. Esos fenómenos son conocíos de manera coleutiva como meteoroloxía espacial. El procedimientu de desprendimientu y perda de masa atmosférico provócase cuando'l gas ye atrapáu en burbuyes de campu magnéticu, que son arrincaes pol vientu solar.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu=Solar wind ripping chunks off Mars |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2369/cortil-wind-ripping-chunks-mars |obra=Cosmos Online |fecha=25 de payares de 2008 |fechaaccesu=September 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120427034520/http://www.cosmosmagazine.com/news/2369/cortil-wind-ripping-chunks-mars |fechaarchivu=27 d'abril de 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427034520/http://www.cosmosmagazine.com/news/2369/cortil-wind-ripping-chunks-mars |archivedate=2012-04-27 }}&lt;/ref&gt; Amás, les variaciones na intensidá del campu magnéticu hanse correllacionáu cola variación de la precipitación nos trópicos.&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://planetearth.nerc.ac.uk/news/story.aspx?id=296 |títulu=Link found between tropical rainfall and Earth's magnetic field |obra=Planet Earth Online |fecha=20 de xineru de 2009 |editor=National Environment Research Council |fechaaccesu=19 d'abril de 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703110348/http://planetearth.nerc.ac.uk/news/story.aspx?id=296 |archivedate=2012-07-03 }}&lt;/ref&gt;

== Dependencia temporal ==
=== Variaciones al curtiu plazu ===
[[Ficheru:Magnetic Storm Oct 2003.jpg|thumb|'''Fondu''': Un grupu de midíes d'observatorios magnéticos amosando una nube magnética nel añu 2000.&lt;br /&gt; '''Globu terráqueo''': Mapa qu'amuesa les llocalizaciones de distintos observatorios y les isollinies d'intensidá horizontal de campu n'unidaes de [[Micro-|μ]][[Tesla (unidá)|T]].]]
El campu xeomagnéticu camuda n'escales de tiempu dende los milisegundos a millones d'años. Les escales temporales más amenorgaes vienen daes a partir de los fluxos na ionosfera (el dinamo de la ionosfera) y la magnetosfera; dalgún d'estos cambeos puede faese corresponder a nubes xeomagnétiques o variaciones diaries nes corrientes. Los cambeos n'escales de tiempu cimeros a un añu reflexen cambeos del interior de la Tierrasobremanera del nucleu ricu en fierro.&lt;ref name=MMMch2 /&gt;

Con frecuencia la magnetosfera terrestre ye impactada por erupciones solares que provoquen nubes xeomagnétiques, que'l so resultáu son les aurores. La inestabilidá al curtiu plazu del campu midir col índiz K.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.swpc.noaa.gov/info/Kindex.html|títulu=The K-index|editor=NOAA - Space Weather Prediction Center|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131022183358/http://www.swpc.noaa.gov/info/Kindex.html|fechaarchivu=22 d'ochobre de 2013}}&lt;/ref&gt;

Datos recoyíos pol [[THEMIS]] amuesen que'l campu magnéticu, que interacciona col vientu solar, mengua cuando la orientación del campu magnéticu alliniar ente'l Sol y la Tierra, en contradicción con hipótesis previes. Nel trescursu de nubes solares, esto podría traer l'apagón y diversos daños de los satélites artificiales.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Bill |apellíu=Steigerwald |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/themis/news/themis_leaky_shield.html |títulu=Sun Often &quot;Tears Out A Wall&quot; In Earth's Solar Storm Shield |obra=THEMIS: Understanding space weather |editor=NASA |fecha=16 d'avientu de 2008 |fechaaccesu=20 d'agostu de 2011 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100316055408/http://www.nasa.gov/mission_pages/themis/news/themis_leaky_shield.html |fechaarchivu=2010-03-16 }}&lt;/ref&gt;

=== Variación secular ===
[[Ficheru:Earth Magnetic Field Declination from 1590 to 1990.gif|thumb|Variación envalorada de les isollinies de declinación ente 1590 y 1990 (faer clic pa ver l'animación).]]
Los cambeos del campu magnéticu terrestre n'escales temporales d'un añu o cimeros son denominaos variación secular. N'intervalos de cientos d'años reparóse que la declinación magnética varia en decenes de graos.&lt;ref name=MMMch2 /&gt; Na animación de la derecha amuésase cómo foi camudando la declinación a lo llargo de los sieglos.&lt;ref name=declination&gt;{{cita publicación
|apellíu = Jackson|nome = Andrew|apellíu2 = Jonkers|nome2 = Art R. T.|apellíu3 = Walker|nome3 = Matthew R.|títulu = Four centuries of Geomagnetic Secular Variation from Historical Records|publicación = [[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|volume = 358|páxines = 957–990|añu=2000|idioma=inglés
|jstor = 2666741|ref=harv|númberu = 1768|bibcode = 2000RSPTA.358..957J|doi = 10.1098/rsta.2000.0569
}}&lt;/ref&gt;

La direición ya intensidá del dipolo camuda col tiempu. Nos dos últimos sieglos la fuercia del dipolo tuvo escayendo a un ritmu d'un 6,3&amp;nbsp;% por sieglu.&lt;ref name=MMMch2 /&gt; Con esta tasa d'amenorgamientu'l campu anular en 1600 años.&lt;ref name=GSC&gt;{{cita web|url=http://nrhp.focus.nps.gov/|títulu=Secular variation|obra=Geomagnetism|editor=[[Canadian Geological Survey]]|añu=2011|fechaaccesu=18 de xunetu de 2011|ref={{harvid|CGS|2011}}|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080725123211/http://nrhp.focus.nps.gov/|fechaarchivu=2008-07-25}}&lt;/ref&gt; Sicasí, esta intensidá ye similar al permediu de los postreros 7000 años, y la tasa de cambéu actual nun ye anómala.&lt;ref name=Constable_dipole&gt;{{cita llibru|apellíu=Constable|nome=Catherine| capítulu=Dipole Moment Variation|páxines= 159–161|añu=2007|editor-last=Gubbins| editor-first=David | editor2-last=Herrero-Bervera | editor2-first=Emilio | títulu=Encyclopedia of Geomagnetism and Paleomagnetism
 | editorial=[[Springer-Verlag]] | doi = 10.1007/978-1-4020-4423-6_67
 |ref=harv|idioma=inglés | isbn=978-1-4020-3992-8 }}&lt;/ref&gt;

Una carauterística notable de la componente non dipolar de la variación secular ye l'arrastre escontra l'oeste con un ritmu d'alredor 0,2º per añu.&lt;ref name=GSC /&gt; Esti arrastre nun ye igual en tolos puntos y varió a lo llargo del tiempu. L'arrastre global permediu foi escontra l'oeste dende'l 1400&amp;nbsp;d.&amp;nbsp;C. pero escontra l'este ente l'añu 1000 y 1400&amp;nbsp;d.&amp;nbsp;C.&lt;ref name=Dumberry&gt;{{cita publicación|apellíu=Dumberry|nome=Mathieu|apellíu2=Finlay|nome2=Christopher C.|títulu=Eastward and westward drift of the Earth's magnetic field for the last three millennia|publicación=[[Earth and Planetary Science Letters]]|volume=254|páxines=146–157|añu=2007|doi=10.1016/j.epsl.2006.11.026
|ref=harv|bibcode = 2007Y&amp;PSL.254..146D |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Los cambeos anteriores a les midíes d'observatorios magnéticos rexistrar en materiales arqueolóxicos y xeolóxicos. Estos cambeos son denominaos como variación secular paleomagnética o variación paleosecular. Estos rexistros inclúin de normal llargos periodos de pequeñes variaciones con grandes cambeos puntuales que reflexen inversiones xeomagnétiques y escursiones xeomagnétiques (interrupciones «súbites» del cambo non apareyaes a una inversión posterior, sinón que retornen a la polaridá inicial).&lt;ref name=TauxeCh1&gt;(n'inglés) {{harvnb|Tauxe|1998|loc=Ch. 1}}&lt;/ref&gt;

=== Inversiones del campu ===
{{AP|Inversión magnética}}
Anque'l campu magnéticu de la Tierra ta de forma xeneral bien averáu por un dipolo magnéticu cola so exa cerca del de rotación, asoceden de manera ocasional dramáticos eventos nos que los polos norte y sur xeomagnéticu intercámbiense. Estos eventos denominar inversiones xeomagnétiques. La evidencia d'estos eventos atópase en basaltos, testigos de sedimentos llograos del llechu oceánicu, y d'anomalíes magnétiques del fondu marín. Les inversiones asoceden aparentemente a intervalos aleatorios de tiempu que varien ente menos de 100&amp;nbsp;000&amp;nbsp;años hasta 50 millones d'años. L'eventu más recién, denomináu la inversión Brunhes-Matuyama, asocedió hai 780&amp;nbsp;000&amp;nbsp;años.&lt;ref name=MMMch5&gt;(n'inglés) {{harvnb|Merrill|McElhinny|McFadden|1996|loc=Chapter 5}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Geomagnetic polarity late Cenozoic.svg|left|thumb|Polaridá xeomagnética mientres el final de la [[era Cenozoica]]. Les zones en color escuru denotan periodos nos que la polaridá coincidía cola actual, ente que les zones de color claru denotan periodos de polaridá invertida.]]
Un estudiu publicáu en 2012 pel Centru d'Investigación Alemán pa les Ciencies de la Tierra suxer qu'asocedió una curtia inversión fai solo 41&amp;nbsp;000 años mientres la última edá del xelu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2012/10/121016084936.htm |títulu=Ice Age Polarity Reversal Was Global Event: Extremely Brief Reversal of Geomagnetic Field, Climate Variability, and Super Volcano |doi=10.1016/j.epsl.2012.06.050 |publisher=Sciencedaily.com |fecha=16 d'ochobre de 2012 |fechaaccesu=21 de marzu de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

La hestoria del campu magnéticu rexístrase principalmente n'óxidos de fierro como la magnetita, que presenten propiedaes [[Ferromagnetismu|ferromagnéticas]], o otru tipu d'estructures que pueden ser magnetizadas pel campu magnéticu de la Tierra. La magnetización remanente, o remanencia, pue ser adquirida de más d'una manera. En corrientes de llava, la direición del campu conxelar en pequeñes partícules magnétiques al esfrecese, aniciando a magnetización termo-remanente. Nos sedimentos la orientación de les partícules adquier ciertu enclín escontra'l sentíu del campu cuando se depositen nun suelu oceánicu o no fondero d'un llagu. Esti procesu ye denomináu magnetización detrítica remanente.&lt;ref name=McElhinny2000 /&gt;

La magnetización termu-remanente ye la forma de remanencia qu'anicia les anomalíes magnétiques nes dorsales oceániques. Al espandise'l llechu marín, el magma emana dende'l mantu y esfreceríase pa formar o corteza basáltica nueva. Mientres l'enfriamientu, el basaltu ''guarda'' la direición del campu terrestre. Esti nuevu basaltu formar en dambos llaos de la dorsal y allóñase d'ella. Cuando'l campu magnéticu terrestre inviértese, el nuevu basaltu rexistra la direición inversa. La resultancia ye una serie de bandes que son simétriques alredor de la dorsal. Un barcu arremolcando un magnetómetru na superficie del océanu puede detectar estes bandes ya inferir la edá del fondu marín. Esta circunstancia dexa estrayer información del ritmu al cual el llechu marín espandióse a lo llargo del tiempu.
El datáu radiométrico de los fluxos de llava foi usáu pa cubicar una escala de tiempu de la polaridá xeomagnética, parte de la cual amuésase na imaxe de la izquierda. Esta ye la base de la magnetoestratigrafía, una téunica de correllación xeofísica que puede ser usada pa envalorar la edá tanto de roques sedimentaries como volcániques lo mesmo que de anomalíes del fondu oceánicu.&lt;ref name=McElhinny2000 /&gt;

L'estudiu de fluxos de llava nos [[montes Steens]], nel estáu d'[[Oregón]], indiquen que'l campu magnéticu podría movese a un ritmu bien rápido, percima de los 6 graos per día nun momentu d'inversión magnética.&lt;ref name=&quot;nature.com&quot;&gt;{{cita publicación|títulu=New evidence for extraordinarily rapid change of the geomagnetic field during a reversal | url=http://www.nature.com/nature/journal/v374/n6524/abs/374687a0.html|journal=Nature|fecha=20 d'abril de 1995| doi= 10.1038/374687a0 |apellíu1=Coe|nome1=R.S.|apellíu2=Prévot|nome2=M. |apellíu3=Camps |nome3=P.|volume=374|númberu=6524|páxina=687|bibcode = 1995Natur.374..687C |ref=harv|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

L'enclinos temporales del dipolo que treslladen la exa del dipolo hasta l'ecuador y entós de vuelta a la polaridá orixinal —nótese qu'ensin llegar a producise una inversión— son conocíes como «escursiones».

=== Primer apaición ===
Un estudiu paleomagnético lleváu a cabu sobre dacita colorada australiana y llava acojinada suxeren una estimación de que'l campu magnéticu esistió a lo menos dende hai 3450 millones d'años.&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://europa.agu.org/?view=article&amp;uri=/journals/jb/JB085iB07p03523.xml&amp;t=ja,jb,jc,jd,je,jf,jg,js,jz,1980,Senanayake |nome1=T. N. W. |apellíu1=McElhinney |nome2=W. Y. |apellíu2=Senanayake |títulu=Paleomagnetic Evidence for the Existence of the Geomagnetic Field 3.5 Ga Ago |journal= [[Journal of Geophysical Research]] |volume=85 |page=3523 |year=1980|bibcode = 1980JGR....85.3523M |doi = 10.1029/JB085iB07p03523|ref=harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Tarduno2009&gt;{{cita publicación|last=Usui|first=Yoichi|coauthors=Tarduno, John A., Watkeys, Michael, Hofmann, Axel, Cottrell, Rory D.|títulu=Evidence for a 3.45-billion-year-old magnetic remanence: Hints of an ancient geodynamo from conglomerates of South Africa|journal=Geochemistry Geophysics Geosystems|year=2009|volume=10|issue=9|doi=10.1029/2009GC002496|bibcode = 2009GGG....1009Z07O|ref=harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación|last=Tarduno|first=J. A.|coauthors=Cottrell, R. D., Watkeys, M. K., Hofmann, A., Doubrovine, P. V., Mamajek, Y. Y., Liu, D., Sibeck, D. G., Neukirch, L. P., Usui, Y.|títulu=Geodynamo, Solar Wind, and Magnetopause 3.4 to 3.45 Billion Years Ago|url=https://archive.org/details/sim_science_2010-03-05_327_5970/page/1238|journal=Science|fecha=4 de marzu de 2010|volume=327|issue=5970|pages=1238–1240|doi=10.1126/science.1183445|bibcode = 2010Sci...327.1238T|pmid=20203044|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

=== Futuru ===
[[Ficheru:Brunhes geomagnetism western US.png|thumb|Variaciones del momentu de la exa virtual del dipolo dende la última inversión.]]
Na actualidá'l valor permediu del campu xeomagnéticu ta menguando; esti deterioru correspuende a un 10-15 % del cayente total nos postreros 150 años y aceleróse nos últimos años. La intensidá xeomagnética escayó de manera cuasi continua a partir de máximu un 35% percima del valor actual dende hai 2000 años. El ritmu d'amenorgamientu y la intensidá actual tán dientro del rangu normal de variación, como s'amuesa pola información d'anteriores valores del campu rexistraos en roques (figura de la derecha).

La naturaleza del campu magnéticu de la Tierra ye la d'una fluctuación [[Heteroscedasticidad|heteroscedástica]]. Una midida instantánea d'él —o delles midíes a lo llargo de décades o sieglos— nun ye abondu como para extrapolar un enclín xeneral de la intensidá del campu. Este aumentó y menguó nel pasáu ensin razón aparente. Amás, indicar la intensidá llocal del campu del dipolo (o la so fluctuación) nun ye abonda pa carauterizar el campu magnéticu terrestre como un tou, yá que nun ye puramente un campu dipolar. La componente dipolar d'este puede menguar al par que'l campu magnéticu total caltiénse o aumenta la so magnitú.
El polu norte magnéticu terrestre mover dende'l norte de Canadá a Siberia con un ritmu aceleráu: 10 km per añu nel empiezu del sieglu XX, y en 2003 percima de los 40&amp;nbsp;km per añu;&lt;ref name=&quot;NASA_inconstant&quot;&gt;{{cita web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2003/29dec_magneticfield.htm |títulu=Earth's Inconstant Magnetic Field |fechaaccesu=7 de xineru de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100201053307/http://science.nasa.gov/headlines/y2003/29dec_magneticfield.htm |fechaarchivu=2010-02-01 }}&lt;/ref&gt; dende entós sigue acelerándose.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/12/091224-north-pole-magnetic-russia-earth-core.html |títulu=North Magnetic Pole Moving Due to Core Flux |last=Lovett |first=Richard A. |fecha=24 d'avientu de 2009}}&lt;/ref&gt;

== Orixe físicu ==
=== Nucleu de la Tierra y xeodinamo ===
[[Ficheru:Dynamo Theory - Outer core convection and magnetic field generation.svg|thumb|Esquema qu'ilustra la rellación ente'l movimientu del fluyíu conductor, entamáu en rollos pola fuercia de Coriolis, y el campu magnéticu que'l movimientu xenera.]]
El campu magnéticu terrestre ta mayoritariamente producíu poles corrientes llétriques qu'asoceden nel nucleu esternu, de naturaleza líquida, que ta compuestu de fierro fundíu altamente conductor. El campu magnéticu xenerar al formar una llinia de corriente una espira zarrada ([[Llei de Ampère]]); un campu magnéticu variable xenera un campu llétricu ([[Llei de Faraday]]); y los campos llétrico y magnético exercen una fuercia sobre les cargues que flúin na corriente (la [[Fuercia de Lorentz]]). Estos efeutos pueden combinase nuna ecuación diferencial en derivaes parciales pal campu magnéticu denomada «ecuación d'inducción magnética»:

:&lt;math&gt;\frac{\partial \mathbf{B}}{\partial t} = \eta \nabla^2 \mathbf{B} + \nabla \times (\mathbf{o} \times \mathbf{B}) &lt;/math&gt;

Onde ''o'' ye la velocidá del fluyíu, ''B'' ye'l campu magnéticu, y ''η=1/σμ'' ye la [[difusividad magnética]], siendo σ la [[conductividá llétrica]] y μ la permeabilidá.&lt;ref name=MMMch8&gt;(n'inglés) {{harvnb|Merrill|McElhinny|McFadden|1996|loc=Chapter 8}}&lt;/ref&gt; El términu de la parte izquierda de la ecuación representa la variación temporal esplícita del campu, &lt;math&gt;\nabla^2&lt;/math&gt; ye'l [[Operador laplaciano|operador de Laplace]] y &lt;math&gt; \nabla\times\ &lt;/math&gt; ye l'operador [[rotacional]].

El primer términu nel llau derechu de la ecuación representa una componente de «espardimientu». Nun fluyíu estacionariu'l campu magnéticu escai y les concentraciones de campu estiéndense. Si'l dinamo terrestre apagárase la componente dipolar sumiría nunes poques decenes de miles d'años.&lt;ref name=MMMch8 /&gt;

Reparar que nun conductor perfectu (conductividá σ=&amp;infin;) nun habría espardimientu. Según la [[llei de Lenz]], cualquier cambéu del campu magnéticu sería instantáneamente compensáu por corrientes, polo que'l fluxu al traviés d'un volume de fluyíu dau nun podría camudar. Al movese'l fluyíu, el campu magnéticu mover con él. El teorema que describe esti efeutu llámase «Teorema del fluxu conxelao». Inclusive nun fluyíu con una conductividá finita, xeneraríase nuevu campu nel estiramientu de les llinies de campu al movese'l fluyíu de manera que lo deforme. Esti procesu podría siguir xenerando campu de manera indefinida, si nun fuera porque al aumentar la intensidá d'ésti, oponer al movimientu del fluyíu.&lt;ref name=MMMch8 /&gt;

El movimientu del fluyíu caltener por convección —movimiento basáu na flotabilidá—. La temperatura amontar escontra'l centru de la Tierra, y cuanto más grande seya la temperatura del fluyíu en fondures mayores más llixeru conviértese. Esta flotabilidá ta acentuada pola separación química. Al esfrecese'l nucleu, parte del fierro fundíu se solidifica y xúntase al nucleu internu. Nel procesu elementos más llixeros quedar nel fluyíu, faciéndolo menos trupu. Eso llámase conveición posicional». La [[fuercia de Coriolis]], consecuencia de la rotación del planeta, tiende a entamar al fluyíu en rollos alliniaos na direición de la exa polar norte-sur.&lt;ref name=MMMch8 /&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome1=B. A. |apellíu1=Buffett |títulu=Earth's Core and the Geodynamo |url=https://archive.org/details/sim_science_2000-06-16_288_5473/page/2007 |journal=[[Science]] |volume=288 |issue=5473 |year=2000 |pages=2007&amp;ndash;2012 |doi=10.1126/science.288.5473.2007|bibcode = 2000Sci...288.2007B |ref=harv|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El simple movimientu convectivo d'un fluyíu conductor nun ye abondu como pa garantizar la xeneración d'un campu magnéticu. El modelu esplicáu enriba asume'l movimientu de cargues (como electrones con respectu al nucleu atómicu), que ye un requerimientu pa xenerar un campu magnéticu. Sicasí, nun ta claru cómo esti movimientu de cargues surde nel fluyíu que circula nel nucleu esternu. Los posibles mecanismos que lo esplicaríen inclúin reaiciones electroquímiques que crean l'equivalente d'una pila xenerando corriente llétrica nel fluyíu o un efeutu termoeléctricu (estos dos mecanismos tán de dalguna forma superaos). Campos magnéticos remanentes en materiales magnéticos del mantu, que tán más fríos que'l so [[temperatura de Curie]], tamién aproviríen campos magnéticos a manera de «estátor» d'entamu, qu'induciríen les corrientes riquíes nel fluxu convectivo del fluyíu portándose como un dinamo. Estos mecanismos fueron analizaos pol Philip William Livermore.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://etheses.whiterose.ac.uk/1665/1/thesis.pdf |títulu=Magnetic Stability Analysis for the Geodynamo |fechaaccesu=December 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El campu magnéticu permediu nel nucleu esternu de la Tierra calcular n'alredor de 25&amp;nbsp;G, 50 vegaes cimera al campu na superficie.&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome1=Bruce A. |apellíu1=Buffett |url=http://www.nature.com/nature/journal/v468/n7326/full/nature09643.html |títulu=Tidal dissipation and the strength of the Earth's internal magnetic field |journal=[[Nature]] |volume=468 |pages=952&amp;ndash;954 |year=2010 |bibcode=2010Natur.468..952B |doi=10.1038/nature09643 |issue=7326 |pmid=21164483 |laysummary=http://www.science20.com/news_articles/first_measurement_magnetic_field_inside_earths_core |laysource=Science 20 |ref=harv |idioma=inglés |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222060911/http://www.nature.com/nature/journal/v468/n7326/full/nature09643.html |archivedate=22 d'avientu de 2010 }}&lt;/ref&gt;

=== Modelos numbéricos ===
La ecuaciones de la xeodinamo son desaxeradamente complexes de resolver, y el realismu de les soluciones ta llindáu principalmente pola potencia de cálculu. Mientres décades los teóricos tuvieron llindaos a la creación de dinamos cinemátiques, nos que la velocidá del fluyíu ta prescrita con antelación al cálculu del efeutu del campu magnéticu. La teoría de dinamo cinemática yera esencialmente cuestión de probar distintes xeometríes del fluxu y comprobar si podía afaese a un dinamo.&lt;ref name=Kono2002&gt;{{cita publicación|last=Kono|first=Masaru|coauthors=Paul H. Roberts|títulu=Recent geodynamo simulations and observations of the geomagnetic field|journal=[[Reviews of Geophysics]]|year=2002|volume=40|issue=4|pages=1&amp;ndash;53|doi=10.1029/2000RG000102|bibcode = 2002RvGeo..40.1013K|ref=harv|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Los primeros modelos de dinamo autoconsistentes, los que determinen tantu la velocidá del fluyíu como'l campu magnéticu, fueron desenvueltos por dos grupos en 1995, unu en Xapón&lt;ref&gt;{{cita publicación|last=Kageyama|first=Akira|coauthors=Sato, Tetsuya, the Complexity Simulation Group,|títulu=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II|journal=Physics of Plasmas|fecha=1 de xineru de 1995|volume=2|issue=5|pages=1421&amp;ndash;1431|idioma=inglés|doi=10.1063/1.871485|bibcode = 1995PhPl....2.1421K|ref=harv }}&lt;/ref&gt; y otru nos Estaos Xuníos.&lt;ref name=selfconsistent&gt;{{cita publicación|last=Glatzmaier|first=Gary A.|idioma=inglés|autor2=Roberts, Paul H.|títulu=A three-dimensional self-consistent computer simulation of a geomagnetic field reversal|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1995-09-21_377_6546/page/203|journal=Nature|year=1995|volume=377|issue=6546|pages=203–209|doi=10.1038/377203a0|bibcode = 1995Natur.377..203G|ref=harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu=Glatzmaier|nome=G|coautor=Paul H. Roberts|títulu=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle|publicación=Physics of the Earth and Planetary Interiors|añu=1995|volume=91|númberu=1–3|idioma=inglés|páxines=63–75|doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3|ref=harv}}&lt;/ref&gt; El postreru recibió muncha atención porque consiguió de manera satisfactoria reproducir delles de les carauterístiques del campu terrestre, incluyendo les inversiones xeomagnétiques.&lt;ref name=Kono2002 /&gt;

=== Corrientes na ionosfera y la magnetosfera ===
Les corrientes llétriques inducíes na [[ionosfera]] xeneren campos magnéticos ([[rexón de dinamo ionosférica]]). Esti tipu de campu siempres ye xeneráu na zona onde l'atmósfera atópase más cercana al Sol, y causa alteraciones diaries que puede alteriar los campos magnéticos na superficie hasta 1º. Les variaciones típiques diaries de la intensidá del campu son d'alredor 25&amp;nbsp;nT , con variaciones na escala de los segundos nel orde de 1&amp;nbsp;nT.&lt;ref&gt;{{cita publicación|nome1=Janez |apellíu1=Stepišnik |títulu=Spectroscopy: NMR down to Earth |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-16_439_7078/page/799 |journal=[[Nature]] |volume= 439 |pages=799&amp;ndash;801 |year=2006|bibcode = 2006Natur.439..799S |doi = 10.1038/439799a |issue=7078 |ref=harv }}&lt;/ref&gt;

=== Anomalíes magnétiques de la corteza ===
[[Ficheru:Magnetic Field Earth.png|thumb|Modelu pa les componentes de menor llonxitú d'onda del campu magnéticu terrestre, atribuyíes a anomalíes na [[litosfera]].&lt;ref&gt;{{cita web|last=Frey|first=Herbert|títulu=Satellite Magnetic Models|url=http://core2.gsfc.nasa.gov/terr_mag/sat_models.html|obra=Comprehensive Modeling of the Geomagnetic Field|publisher=[[NASA]]|fechaaccesu=13 d'ochobre de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304214750/http://core2.gsfc.nasa.gov/terr_mag/sat_models.html|fechaarchivu=2016-03-04}}&lt;/ref&gt;]]
Los [[magnetómetros]] detecten esviaciones del campu magnéticu terrestre causáu por artefautos de fierro, dellos tipos d'estructures de piedra, ya inclusive cabianes y xacimientos arqueolóxicos.
L'usu de preseos afechos de detectores aéreos desenvolver mientres la Segunda Guerra Mundial pa detectar submarinos y les variaciones magnétiques del suelu oceánicu fueron mapeadas. El basaltu, la roca volcánica rica en fierro que compón la mayoría del suelu oceánicu, contién un mineral fuertemente magnéticu (la [[magnetita]]) y puede aburuyar les llectures de les brúxules nun ámbitu llocal. Esta distorsión foi detectada por marineros islandeses yá a finales del sieglu XVIII. De manera más importante, por cuenta de la presencia de magnetita, qu'apurre al basaltu cualidá magnétiques medibles, estes variaciones magnétiques suponen otru mediu pa estudiar el suelu del océanu. Cuando l'acabante crear roca esfrezse, los materiales magnéticos dexen rexistru del campu magnéticu terrestre d'esi momentu precisu.

== Midida y analís ==
=== Detección ===
La intensidá del campu magnéticu foi midida per primer vegada por Carl Friedrich Gauss en 1835 y foi midida en numberoses ocasiones de magar, amosando una escayencia relativa d'alredor del 10 % nos postreros 150 años.&lt;ref&gt;{{cita publicación|journal=[[Annual Review of Earth and Planetary Science]] |volume=1988 |issue=16 |page=435 |títulu=Time Variations of the Earth's Magnetic Field: From Daily to Secular |nome1=Vincent |apellíu1=Courtillot |author1-link=Vincent Courtillot |nome2=Jean Louis |apellíu2=-y Mouël |doi=10.1146/annurev.hala.16.050188.002133|bibcode = 1988AREPS..16..389C|idioma=inglés |year=1988 |ref=harv }}&lt;/ref&gt; El satélite Magsat y darréu otros satélites emplegaron magnetómetros de tres eje pa sondiar la estructura tridimensional del campu magnéticu de la Tierra. El satéliste Ørsted señaló la esistencia d'una xeodinamo dinámica n'aición que paez tar faciendo surdir un polu alternativu sol océanu Atlánticu al oeste de Sudáfrica.&lt;ref name=&quot;pmid11948347&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu1=Hulot |nome1=G. |apellíu2=Eymin |nome2=C. |apellíu3=Langlais |nome3=B. |apellíu4=Mandea |nome4=M. |apellíu5=Olsen |nome5=N. |títulu=Small-scale structure of the geodynamo inferred from Oersted and Magsat satellite data |journal=[[Nature]] |volume=416 |issue=6881 |pages=620&amp;ndash;623 |year=2002 |month=Abril |pmid=11948347 |doi=10.1038/416620a |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-04-11_416_6881/page/620|ref=harv|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Les unidaes operaes polos distintos gobiernos especializaes na midida del campu magnéticu terrestre son los llamaes observatorios xeomagnéticos, con frecuencia partee d'un departamentu d'investigación xeolóxica nacional, por casu l'observatoriu Eskdalemuir del Departamentu d'Investigación Xeolóxica Británicu (''British Geological Survey''). Estos observatorios son capaces de midir y predicir les condiciones magnétiques qu'en forma de nubes magnétiques alterien con frecuencia a les telecomunicaciones, a la enerxía llétrica y a otres actividaes humanes.

Les distintes fuercies militares determinen les carauterístiques del campu xeomagnéticu local coles mires de detectar anomalíes que podríen ser causaes por un oxetu metálicu relevante —como un submarín somorguiáu—. Estos detectores d'anomalíes magnétiques son utilizaos n'aviones como'l Nimrod británicu o arremolcaos como instrumental en barcos.

Nel ámbitu comercial, les compañíes de prospección xeofísica tamién usen detectores magnéticos pa identificar anomalíes producíes por menas de minerales interesantes económicamente, como l'[[anomalía magnética Kursk]].

== Modelos estadísticos ==
Cada midida del campu magnéticu tomar nun intre y llugar particular. Si ríquese una estimación precisa del campu n'otros llugares y momentos, les midíes tienen de convertise a un modelu válidu pa realizar predicciones.

=== Harmónicos esféricos ===
{{VT|Harmónicos esféricos|Desarrollu multipolar}}
[[Ficheru:harmoniques spheriques positif negatif.png|thumb|Representación esquemática de los harmónicos esféricos sobre una esfera y les sos llinies nodales. La función P&lt;sub&gt;ℓ''m''&lt;/sub&gt; ye nula en ''m'' círculos que pasen polos polos y en ℓ círculos d'igual llatitú. La función camuda de signu cada vez que se crucia una d'estes llinies.]]
[[Ficheru:VFPt four charges.svg|thumb|Exemplu de campu cuadrupolar. Tamién puede construyise al xuntar dos dipolos. Si esta disposición fuera asitiada nel centru de la Tierra, entós una investigación científica na superficie afayaría dos polos norte magnéticos (nos polos xeográficos) y dos polos sur nel ecuador.]]
La forma más común d'analizar les variaciones globales del campu magnéticu de la Tierra ye afaer les midíes a un grupu d'harmónicos esféricos. Esti métodu foi emplegáu per primer vegada por Carl Friedrich Gauss. Los harmónicos esféricos son funciones que bazcuyen na superficie d'una esfera. Son el productu de dos funciones angulares, una que depende de la llatitú y otra del llargor. La función dependiente del llargor ye nula nun determináu númberu de círculos que pasen polos polos norte y sur; el númberu de diches llinies nodales ye'l valor absolutu del orde m (o n, según fonte). El númberu de círculos de llatitú nos que la función de llatitú anúlase ye igual al orde ℓ. Cada harmónicu ye equivalente a una determinada ordenación de les cargues magnétiques nel centru de la Tierra. Un [[monopolo magnéticu|monopolo]] ye una carga magnética aisllada, fenómenu que nunca foi reparáu. Un dipolo ye l'equivalente a dos cargues opuestes cercanes y un [[cuadrupolo magnéticu|cuadrupolo]] dos dipolos xuntos. Un exemplu de campu cuadrupolar amosar na figura de debaxo a la derecha.&lt;ref name=MMMch2/&gt;

Los harmónicos esféricos puede representar cualquier campu esguilar que satisfaiga determinaes propiedaes. El campu magnéticu tratar d'un campu vectorial, pero si espresar en componentes cartesianes XYZ, cada componente ye la derivada d'una mesma función esguilar denomada'l potencial magnéticu. Los analises del campu magnéticu terrestre usen una versión modificada de los harmónicos esféricos corrientes que difieren nun factor multiplicativu. Los axustes de les midíes del campu magnéticu descomponen el campu magnéticu de la Tierra a una suma d'harmónicos esféricos, multiplicaos cada unu pol coeficiente de Gauss (g&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;ℓ&lt;/sup&gt; o h&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;ℓ&lt;/sup&gt;) más apropiáu.&lt;ref name=MMMch2 /&gt;

El coeficiente de Gauss de menor orde g&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;, qu'apurre la contribución d'una carga magnética aisllada ye por tanto nulu (nun se detectaron monopolos magnéticos). Los siguientes términos (g&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, g&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; y h&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;) determinen la direición ya intensidá de la contribución dipolar; l'axuste dipolar ta inclináu con un ángulu de 10º con respectu a la exa de rotación, tal como se describió antes.&lt;ref name=MMMch2 /&gt;

==== Dependencia radial ====
L'analís d'harmónicos esféricos pue ser usáu pa estremar les contribuciones esternes ya internes al campu cuando les midíes tán disponibles a más d'una altitú (por casu, observatorios en superficie y satélites). Nesti casu, cada términu de coeficiente g&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;ℓ&lt;/sup&gt; o h&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;ℓ&lt;/sup&gt; puede ser descompuestu en dos términos: unu que mengua col radiu nun factor 1/r&lt;sup&gt;ℓ+1&lt;/sup&gt; y otru que s'amonta col radiu con r&lt;sup&gt;ℓ&lt;/sup&gt;. Los términos crecientes son los que s'afaen a fontes esternes (corrientes na ionosfera y la magnetosfera). Sicasí'l permediu temporal d'estes contribuciones a lo llargo d'unos pocos años ye nulu.&lt;ref name=MMMch2 /&gt;

El restu de términos predicen que'l potencial d'una fonte dipolar (ℓ=1) aparra con 1/''r''&lt;sup&gt;''3''&lt;/sup&gt;. El campu magnéticu, que ye una derivada del potencial, cai por tanto con 1/''r''&lt;sup&gt;''3''&lt;/sup&gt;. Los términos cuadrupolares cai con 1/''r''&lt;sup&gt;''4''&lt;/sup&gt;. El restu de componentes d'orde cimeru aparren con un orde progresivamente más rápidu col radiu. El radiu del nucleu esternos ye aproximao la metá del radiu terrestre. Si'l campu na frontera ente nucleu y mantu afacer a harmónicos esféricos, la componente dipolar en más pequeña nun factor 1/8 que la de la superficie. Por diversos argumentos, suelse asumir que namái términos d'orde 14 o inferior tienen el so orixe nel nucleu. Estos términos tienen llonxitúes d'onda de 2000&amp;nbsp;km o inferiores. El restu de componentes de menor magnitú atribuyir a anomalíes na corteza.&lt;ref name=MMMch2 /&gt;

=== Modelos globales ===
L'Asociación Internacional de Xeomagnetismu y Aeronomía emplega un modelu global estándar de campu denomináu'l ''International Geomagnetic Reference Field'' (Campu Xeomagnéticu Internacional de Referencia). Actualízase cada cinco años. El modelu d'undécima xeneración, IGRF11, foi desenvueltu usando datos de satélites (Ørsted, CHAMP y SAC-C) y de una rede mundial d'observatorios xeomagnéticos. El desenvolvimientu n'harmónicos esféricos foi atayáu n'orde 10, con 120 coeficientes, hasta l'añu 2000. Los modelos posteriores a esta fecha fueron atayaos nun grau 13 (195 coeficientes).

Otru modelu de campu global ye'l producíu conxuntamente pol National Geophysical Data Center norteamericanu y el British Geological Survey británicu. Esti modelu atayar nel orde 12 (168 coeficientes). Ye l'usáu pol Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos, el Ministeriu de Defensa británicu, la OTAN y la oficina hidrográfica internacional, según por múltiples sistemes civiles de navegación.

Un tercer modelu, producíu pel Centru de Vuelu Espacial Goddard (NASA y GSFC) y l'Institutu Danés d'Investigación Espacial, emplega un «modeláu refechu» que trata de conciliar datos de bien distintu resolución temporal y espacial llograos en superficie y de fontes satelitales.

== Biomagnetismu ==
{{AP|Magnetorrecepción}}
Esisten animales —ente los que s'inclúin delles especies d'aves y tortúes— que pueden detectar el campu magnéticu de la Tierra y usalo pa empobinase mientres les sos [[Migración animal|migraciones]].&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu=Deutschlander |nome=M. |apellíu2=Phillips |nome2=J. |apellíu3=Borland |nome3=S. |añu=1999 |títulu=The case for light-dependent magnetic orientation in animals |publicación=[[Journal of Experimental Biology]] |volume=202 |númberu=8 |páxines=891&amp;ndash;908 |pmid= 10085262 |ref=harv |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Les vaques y los venaos tienden a alliniar los sos cuerpos na direición norte-sur al folgar, pero non cuando tán cerca de llinies d'alta tensión; esto llevó a creer a los investigadores que'l magnetismu producíu ye'l responsable.&lt;ref name='Burda2009'&gt;{{cita publicación | doi = 10.1073/pnas.0811194106 | year = 2009|idioma=inglés | month = Mar | apellíu1 = Burda |nome1= H. |apellíu2=Begall |nome2=S. |apellíu3=Cerveny |nome3=J. |apellíu4= Neef |nome4=J. |apellíu5= Nemec |nome5= P.
 | títulu = Extremely low-frequency electromagnetic fields disrupt magnetic alignment of ruminants
 | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-04-07_106_14/page/5708 | volume = 106 | issue = 14 | pages = 5708&amp;ndash;5713 | pmid = 19299504 | journal = [[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] | pmc = 2667019 |bibcode = 2009PNAS..106.5708B | ref = harv }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='Nature summary'&gt;{{cita publicación
 | doi = 10.1038/458389a | títulu = Biology: Electric cows | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-03-26_458_7237/page/389 | year = 2009 | journal = Nature
 | volume = 458 | page = 389 | pmid = 19325587 | apellíu1 = Dyson | nome1 = P. J. | issue = 7237 |bibcode = 2009Natur.458Q.389.|idioma=inglés | ref = harv }}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Ecuador magnéticu]]
* [[Escursión xeomagnética]]
* [[Magnetorrecepción]]
* [[Magnetósfera de la Tierra]]

== Referencies y bibliografía ==
{{llistaref|2}}
* {{cita publicación|doi=10.1073/pnas.93.2.646 |apellíu1=Herndon |nome1=J. M. |títulu=Substructure of the inner core of the Earth |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1996-01-23_93_2/page/646 |publicación=[[PNAS]] |volume=93 |issue=2 |páxines=646&amp;ndash;648 |fecha=23 de xineru de 1996 |pmid=11607625 |pmc=40105|bibcode = 1996PNAS...93..646H |ref=harv |idioma=inglés}}
* {{cita publicación|apellíos1=Herndon |nome1=J. M. |títulu=Deep-Earth reactor: Nuclear fission, helium, and the geomagnetic field |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2001-09-25_98_20/page/11085 |publicación=[[PNAS]] |volume=98 |issue=20|idioma=inglés |fecha=25 de setiembre de 2001 |doi=10.1073/pnas.201393998 |páxines=11085 |pmid=11562483 |pmc=58687|bibcode = 2001PNAS...9811085H |apellíu2=Herndon |nome2=JM |páxines=11085–90 |ref=harv }}
* {{cita publicación|apellíu1=Luhmann |nome1=J. G. |apellíu2=Johnson |nome2=R. Y. |apellíu3=Zhang |nome3=M. H. G. |títulu=Evolutionary impact of sputtering of the Martian atmosphere by O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; pickup ions |url=https://archive.org/details/geophysical-research-letters_1992-11-03_19_21/page/2151 |publicación=[[Geophysical Research Letters]]|idioma=inglés |volume=19 | issue=21 |páxines=2151&amp;ndash;2154 |añu=1992|ref=harv|bibcode = 1992GeoRL..19.2151L |doi = 10.1029/92GL02485 }}

== Bibliografía adicional ==
* {{cita llibru|last=Campbell|first=Wallace H.|títulu=Introduction to geomagnetic fields|year=2003|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=New York|isbn=978-0-521-52953-2|idioma=inglés|edition=2nd|ref=harv}}
* {{cita llibru|nome1=Neil F. |apellíu1=Comins |year=2008 |títulu=Discovering the Essential Universe |publisher=[[W. H. Freeman]] |edition=Fourth |isbn=978-1-4292-1797-2|ref=harv|idioma=inglés}}
* {{cita publicación |nome1=Jeffrey J. |apellíu1=Love |idioma=inglés|títulu=Magnetic monitoring of Earth and space |url=http://geomag.usgs.gov/downloads/publications/pt_love0208.pdf |journal=[[Physics Today]] |volume=61 |issue=2 |pages=31&amp;ndash;37 |year=2008 |doi=10.1063/1.2883907|bibcode = 2008PhT....61b..31H |ref=harv}}
* {{cita llibru|first=Ronald T. |last=Merrill |year=2010 |títulu=Our Magnetic Earth: The Science of Geomagnetism|publisher=[[University of Chicago Press]]|idioma=inglés|isbn=0-226-52050-1|ref=harv}}
* {{cita llibru|last=Merrill|first= Ronald T.|apellíu2=McElhinny|nome2=Michael W.|apellíu3=McFadden|nome3=Phillip L.|títulu=The magnetic field of the earth: paleomagnetism, the core, and the deep mantle|publisher=[[Academic Press]]|year=1996|isbn=978-0-12-491246-5|ref=harv|idioma=inglés}}
* {{cita web |idioma=inglés|url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/xen99/xen99256.htm |títulu=Temperature of the Earth's core |work=NEWTON Ask a Scientist |year=1999 |fechaaccesu=September 2011|ref=harv}}
* {{cita llibru |apellíu = Tauxe |first = Lisa |títulu = Paleomagnetic Principles and Practice |publisher = [[Kluwer]] |year = 1998 |isbn = 0-7923-5258-0 |ref=harv|idioma=inglés}}
* {{cita publicación|nome1=J. N. |apellíu1=Towle |títulu=The Anomalous Geomagnetic Variation Field and Geoelectric Structure Associated with the Mesa Butte Fault System, Arizona |url=https://archive.org/details/sim_geological-society-of-america-bulletin_1984-02_95_2/page/221 |journal=Geological Society of America Bulletin |volume=9 |pages=221&amp;ndash;225 |year=1984|idioma=inglés |doi=10.1130/0016-7606(1984)95&lt;221:TAGVFA&gt;2.0.CO;2|ref=harv |issue=2}}
* {{cita publicación|nome1=James R. |apellíu1=Wait |author1-link=James R. Wait |year=1954 |títulu=On the relation between telluric currents and the earth's magnetic field |url=https://archive.org/details/sim_geophysics_1954-04_19_2/page/281 |journal=Geophysics |volume=19 |pages=281&amp;ndash;289 |doi=10.1190/1.1437994|bibcode = 1954Geop...19..281W |ref=harv |issue=2|idioma=inglés}}
* {{cita publicación|apellíos1=Martin |nome1=Walt |enlaceautor1=Martin Walt |añu=1994 |títulu=Introduction to Geomagnetically Trapped Radiation |editorial=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-61611-9|ref=harv|idioma=inglés}}

== Enllaces esternos ==
{{Commons|Earth's magnetic field}}
* Consultar esti términu en [[s:es:Geografía/Fenómeno magnéticos|Wikisource]]
* (n'inglés) ''[http://www.agu.org/sections/geomag/background.html Geomagnetism &amp; Paleomagnetism background material] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303134304/http://www.agu.org/sections/geomag/background.html |date=2013-03-03 }}''. American Geophysical Union Geomagnetism and Paleomagnetism Section.
* (n'inglés) ''[http://geomag.usgs.gov National Geomagnetism Program]''. [[United States Geological Survey]], March 8, 2011.
* (n'inglés) ''[http://www.geomag.bgs.ac.uk BGS Geomagnetism]''. Information on monitoring and modeling the geomagnetic field. British Geological Survey, August 2005.
* (n'inglés) William J. Broad, ''[http://www.nytimes.com/2004/07/13/science/13magn.html?ex=1247457600&amp;en=y8f37y14d213ba16&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland Will Compasses Point South?]''. [[New York Times]], July 13, 2004.
* (n'inglés) John Roach, ''[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/09/0927_040927_field_flip.html Why Does Earth's Magnetic Field Flip?]''. National Geographic, September 27, 2004.
* (n'inglés) ''[http://www.pbs.org/wgbh/nova/magnetic/ Magnetic Storm]''. [[Public Broadcasting Service|PBS]] [[Nova (TV series)|NOVA]], 2003. (''ed''. about pole reversals)
* (n'inglés) ''[http://www.psc.edu/science/Glatzmaier/glatzmaier.html When North Goes South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051208010400/http://www.psc.edu/science/Glatzmaier/glatzmaier.html |date=2005-12-08 }}''. Projects in Scientific Computing, 1996.
* (n'inglés) ''[http://www.phy6.org/earthmag/demagint.htm The Great Magnet, the Earth]'', History of the discovery of Earth's magnetic field by David P. Stern.
* (n'inglés) ''[http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html Exploration of the Earth's Magnetosphere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130214033726/http://www-spof.gsfc.nasa.gov/Education/wmap.html |date=2013-02-14 }}'', Educational web site by David P. Stern and Mauricio Peredo
* (n'inglés) ''[https://web.archive.org/web/20080905113925/http://blackandwhiteprogram.com/interview/dr-dan-lathrop-the-study-of-the-earths-magnetic-field Dr. Dan Lathrop: The study of the Earth's magnetic field]''. Interview with Dr. Dan Lathrop, Geophysicist at the University of Maryland, about his experiments with the Earth's core and magnetic field. 7 - 3 - 2008
* (n'inglés) [http://www.ngdc.noaa.gov/IAGA/vmod/igrf.html International Geomagnetic Reference Field 2011]
* (n'inglés) [http://www.vukcevic.talktalk.net/Global%20Mag%20Anomaly.gif Global evolution/anomaly of the Earth's magnetic field] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624044136/http://www.vukcevic.talktalk.net/Global%20Mag%20Anomaly.gif |date=2016-06-24 }} Sweeps are in 10 degree steps at 10 years intervals. Based on data from: The Institute of Geophysics, [http://www.ethz.ch/index_EN ETH Zurich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031134152/http://www.ethz.ch/index_EN |date=2007-10-31 }}
* {{Enllaz rotu|1=fuercia-del campu-magnetico-terrestre-menguó--un-10-en-los-ultimos-160-anos_a253.html Artículu de ''Enclinos21'': &quot;La fuercia del campu magnéticu terrestre menguó un 10% nos postreros 160 años&quot; |2={{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1= |2=http://www.tendencias21.net/La |date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot }} |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}(Melt Rojas)


{{Tradubot|Campo magnético terrestre}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xeofísica]]
[[Categoría:Magnetismu]]</text>
      <sha1>qxt9gaxhmhu8aj22zjvkn7akh2nkeyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biblioteca Nacional d'España</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114599</id>
    <revision>
      <id>4509888</id>
      <parentid>4504240</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 9 referencia(es) y marcando 14 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91608" sha1="c7r3ozcbks81676fq25edrughgff9yg" xml:space="preserve">{{Organización}}

La '''Biblioteca Nacional d'España''' ('''BNE''') ye un [[organismu autónomu d'España|organismu autónomu]]&lt;ref&gt;Art. 1.1 RD 1638/2009&lt;/ref&gt; encargáu del depósitu del patrimoniu bibliográficu y documental d'[[España]]. Dedicada a axuntar, catalogar y caltener fondos bibliográficos, custodia alredor de trenta millones de publicaciones producíes en territoriu nacional dende empiezos del sieglu {{SIEGLU|XVIII}}: llibros, revistes, mapes, grabaos, dibuxos, partitures y folletos.

La Biblioteca Nacional espubliza esti patrimoniu bibliográficu al traviés del so catálogu y de la ellaboración de la Bibliografía Española y desenvuelve servicios al públicu que van dende les sales de consulta y los servicios a distancia al traviés la so páxina web,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/|títulu=Sitiu web de la Biblioteca Nacional d'España|fechaaccesu=4 de marzu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090221011303/http://www.bne.es/|fechaarchivu=2009-02-21}}&lt;/ref&gt; a los servicios d'información bibliográfica especializada y el préstamu interbibliotecario. L'accesu a les coleiciones dixitales de la Biblioteca realízase al traviés de la [[Biblioteca Dixital Hispánica]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://bdh.bne.es|títulu=Sitiu web de la Biblioteca Dixital Hispánica|fechaaccesu=15 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt; Al traviés del Muséu de la Biblioteca sopelexen les coleiciones, el funcionamientu y la historia de la Biblioteca Nacional. Amás desenvuelve un programa d'actos culturales.&lt;ref&gt;[http://www.bne.es/es/Actividades/ Actividaes culturales de la Biblioteca Nacional d'España] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026154048/http://www.bne.es/es/Actividades/ |date=2021-10-26 }}.&lt;/ref&gt; La so sede principal asítiase nel [[paséu del Prado]], nel llamáu [[Palaciu de Biblioteca y Museos Nacionales]], un edificiu que comparte col [[Muséu Arqueolóxicu Nacional d'España|Muséu Arqueolóxicu Nacional]]. Tien amás una [[Sede de la Biblioteca Nacional d'España en Alcalá de Henares|segunda sede]] en [[Alcalá de Henares]].

== Historia ==
[[Ficheru:BNE fachada.jpg |thumb|Fachada principal de la Biblioteca Nacional, [[Madrid]].]]
[[Ficheru:Biblioteca Madrid.jpg|thumb|150px|Estatua sedente de [[San Isidoro de Sevilla]] na escalinata de la Biblioteca, obra de [[José Alcoverro|José Alcoverro y Amorós]].]]

=== Oríxenes ===
El 29 d'avientu de 1711, el rei [[Felipe V d'España|Felipe V]] aprobó'l plan que-y presenten el so confesor [[Pedro Robinet]] y [[Melchor de Macanaz]] pa crear una Real Biblioteca. La creación d'esta foi un elementu dinamizador de la cultura española dieciochesca, cola misión de «anovar la erudición histórica y sacar al aire los verdaderos raigaños de la nación y de la monarquía españoles».{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=15}} Llueu s'empezó la construcción de la so sede nel pasadizo que xunía los [[Real Alcázar de Madrid]] col [[Real Monesteriu de la Encarnación|conventu de la Encarnación]].{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=16}}

La Real Biblioteca abrir al públicu'l día 1 de marzu de 1712. El 2 de xineru de 1716, Felipe V robló'l Real Decretu fundacional, qu'esclariaba'l calter públicu de la biblioteca, abierta a «tolos estudiosos» y establecía les normes fundamentales pal so funcionamientu.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=26}}

Cuando la biblioteca abrió les sos puertes, los sos fondos taben compuestos de materiales provenientes de les coleiciones privaes de los monarques d'España, [[Felipe IV d'España|Felipe IV]] y Felipe V, que mandó traer más de 6000 volúmenes de Francia.{{Harvnp|García Ejarque|1997}} {{rp|33}} Los primeros exemplares que s'incorporaron a la coleición fueron confiscados a los [[austriacistas|austracistas]], que perdieron la [[Guerra de Socesión d'España|Guerra de Socesión]], como l'arzobispu de Valencia [[Antoni Folch de Cardona]],&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Mira |nome=Joan F.|títulu=Almansa 1707: després de la batalla editorial=Bromera |allugamientu=Alzira |fecha=2006 |páxines=26, 106 |isbn=84-9824-145-6}}&lt;/ref&gt; el [[Gaspar Ibáñez de Segovia|marqués de Mondéjar]] y el duque de Uceda.{{Harvnp|García Ejarque|1997}}{{rp|33}} A esta coleición añadieron delles biblioteques privaes de nobles como'l [[conde d'Aguilar]] y el [[duque de Medinaceli]].{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|pp=20-21}} En 1715, la Real Biblioteca cuntaba yá con 28&amp;nbsp;242 llibros impresos, 1282 manuscritos y 20&amp;nbsp;000 medayes.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=25}}

El precedente del depósitu llegal, establecíu en 1716, dexó que la biblioteca ampliara les sos coleiciones de forma considerable. A esto sumóse l'efectu de la Real Orde del 11 de mayu de 1750, pola cual la Real Biblioteca adquirió'l derechu de tantiguar les tases de llibreríes puestes a la venta, cola oportunidá d'escoyer ente les rellaciones de llibros que se-y presentaben aquelles obres que nun esistíen ente los sos fondos.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/opencms/es/LaBNE/Historia/docs/historia_BNE.pdf|títulu=Historia de la Biblioteca Nacional d'España|fechaaccesu=15 d'avientu de 2011|formatu=PDF|ubicación=Madrid|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111216014042/http://www.bne.es/opencms/es/LaBNE/Historia/docs/historia_BNE.pdf|fechaarchivu=16 d'avientu de 2011}}&lt;/ref&gt;{{rp|3}}

En 1738 publicar la primera obra frutu del trabayu de la biblioteca sol títulu de ''Bibliotheca Universal de la Polygraphia Española'', realizada por [[Cristóbal Rodríguez (archiveru)|Cristóbal Rodríguez]]. Esta obra, sofitada na so preparación pol bibliotecariu mayor [[Juan Ferreras|Juan de Ferreras]], foi la primera d'una serie d'obres de paleografía española.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=26}}

Mientres los tiempos de Juan de Ferreras, tamién s'empezar a ellaborar índices o catálogos pal públicu. El bibliotecariu [[Juan de Iriarte]], cuantimás, encargar d'esta xera, ellaborando'l ''Regia Matritensis Bibliotheca Geographica et Chronologica'' en 1729, el primer catálogu de la biblioteca, y darréu el ''Regia Matritensis Bibliotheca Mathematica'' (catálogu de matemátiques) y ''Regiae Bibliothecae Matritensis Codices Graeci'' (catálogu de manuscritos griegos).{{Harvnp|García Ejarque|1997}}{{rp|502}}

La Real Orde de 19 de xunu de 1761, redactada pol bibliotecariu mayor [[Juan de Santander]] y aprobada pol rei [[Carlos III d'España|Carlos III]], modificó la orixinal de 1716, creando la Imprenta Real que venceyaba «el llabor editorial de la Biblioteca a los más destacaos imprentadores, encuadernadores y grabadores de la dómina». El bibliotecariu mayor pasa a ser direutor de la Biblioteca Real y los bibliotecarios pasen a ser consideraos criaos de la Casa Real, colos sos correspondientes privilexos.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|4}}

Mientres esta dómina (1760-1778) la Biblioteca cuntó con un taller de fundición de tipos empobináu por [[Jerónimo Antonio Gil|Gerónimo Gil]], que foi'l nucleu orixinal del taller de tipos de la Imprenta Real.

=== Sieglu XIX ===
[[Ficheru:Biblioteca Nacional España.jpg|thumb|Detalle del frontón de la fachada principal de la Biblioteca.]]
Mientres el trescursu del sieglu XIX, la Biblioteca camudó delles vegaes de sede, primero en 1809, cuando, mientres el reináu de [[Xosé Bonaparte]], treslladar al conventu de los [[Orde Trinitaria|trinitarios calzaos]] na [[cai de Atocha]]. En 1819, de nuevu hubo de camudar de sede al palaciu onde celebraba les sos sesiones el Conseyu del Almirantazgo Real por cuenta de les reclamaciones realizaes polos trinitarios calzaos tres la vuelta de [[Fernandu VII d'España|Fernandu VII]], y en 1826 producióse un tercer treslláu a l'antigua casa del marqués de Alcañices, na actual cai de Arrieta, llugar onde moró mientres cuasi tol sieglu.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|4}} El terrén onde s'alluga anguaño la Biblioteca Nacional ye'l mesmu nel cual allugábase l'antiguu [[conventu de Copacabana]] o gran Conventu de Recoletos de Madrid. Dichu conventu pertenecía a los relixosos de la [[Orde de Agustinos Recoletos]] y, tres la Desamortización de 1835, foi vendíu y destruyíu.

Les coleiciones de la biblioteca tamién se vieron afeutaes polos fechos del sieglu XIX. Primero, la [[desamortización española]] condució a que munches obres procedentes d'instituciones relixoses suprimíes depositar na biblioteca. N'efeutu, en 1837 créanse les comisiones científicu y artísticu provinciales pa escoyer les obres que, procedentes de los conventos suprimíos, teníen de depositase nes biblioteques y museos, o ser puyaes. Per esta vía depositar na Biblioteca Nacional unos 70&amp;nbsp;000 volúmenes procedentes de los conventos madrilanos afeutaos pola desamortización.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|5}} Pasen tamién a la Biblioteca gran parte de los fondos de la Biblioteca de les Cortes, fundada poles [[Cortes de Cádiz]] en 1814, y suprimida en 1838.{{Harvnp|García Ejarque|1992|pp=203-257}}{{rp|214}} A lo último, en 1869 [[Manuel Ruiz Zorrilla]] dispunxo la prinda de los archivos, biblioteques y coleiciones d'arte en poder de catedrales, cabildros, monesterios y órdenes militares, na llamada desamortización cultural, mediu pol cual ingresaron na Biblioteca Nacional obres bien pervalibles procedentes de les catedrales d'[[catedral d'Ávila|Ávila]] y [[catedral de Toledo|Toledo]].

Por aciu el decretu del 28 de payares de 1836, la Biblioteca Real pasa a denominase Biblioteca Nacional y a depender del [[Ministeriu de la Gobernación d'España|Ministeriu de la Gobernación de la Península]].{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=43}} En 1857, apruébase'l primer reglamentu de la Biblioteca Nacional, nel que s'establez la convocatoria, concesión, y posterior publicación de les obres ganadores de los Premios Bibliográficos qu'añalmente convocaría la Biblioteca Nacional.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|5}}&lt;ref&gt;[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ucm.5312260037;view=1up;seq=1 Decretu orgánicu y reglamentu de la Biblioteca Nacional daos por S.M. en 3 y en 7 de Xineru de 1857]&lt;/ref&gt; Estos premios fixeron que la Biblioteca convertir na principal impulsora de trabayos bibliográficos n'España”, promoviendo l'interés de bibliotecarios y bibliógrafos. En 1858, créase'l cuerpu facultativu d'archiveros, bibliotecarios y arqueólogos, que ye lideráu pol direutor de la Nacional.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=48}}

En 1876, la Biblioteca cuntaba yá con 300&amp;nbsp;000 llibros, 200&amp;nbsp;000 folletos impresos y más de 30&amp;nbsp;000 manuscritos.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=49}} A pesar de les varies mudances, la Biblioteca Nacional siguía creciendo y les sos necesidaes devasaben la capacidá de les sedes qu'hasta entós ocupara. En 1857 pidióse la realización d'un proyeutu pa una nueva sede, y en 1864 escoyóse finalmente la obra del arquiteutu [[Francisco Jareño|Francisco Jareño Alarcón]].{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=52}}

El 21 d'abril de 1866 la reina [[Sabela II d'España|Sabela II]] asitió la primer piedra del [[Palaciu de Biblioteca y Museos Nacionales|Palaciu d'Archivos, Biblioteques y Museos]], asitiáu nel [[Paséu de Recoletos]]. Por razones económiques les obres procedieron con muncha lentitú, y hubo munchos cambeos al proyeutu orixinal.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=53}} En 1884, [[Antonio Ruiz de Salces]] sustituyó a Jareño na direición de les obres de construcción del nuevu edificiu de la Biblioteca Nacional. En 1892 rematóse la construcción del edificiu y el 16 de marzu de 1896 abrir al públicu la Biblioteca Nacional na so nueva sede.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|7}}

=== Sieglu XX ===
[[Ficheru:Biblioteca Nacional, en La Ilustración Artística.jpg|thumb|Edificiu de la Biblioteca Nacional hacia 1904, en ''[[La Ilustración Artística]]''.]]

El sieglu XX empezó pa la Biblioteca cola aprobación del Reglamentu de les biblioteques públiques del Estáu” pol Real Decretu del 18 d'ochobre de 1901. Por aciu esta llei, que derogó a l'anterior de 1857, la Biblioteca Nacional pasó a ser la cabecera de les biblioteques españoles.{{Harvnp|García Ejarque|1992|pp=203-257}}{{rp|208}}

Mientres esti tiempu foi direutor de la Biblioteca Nacional l'eruditu español [[Marcelino Menéndez Pelayo]], que promovió la creación de catálogos especializaos, como lo fueron el ''Catálogu de los Manuscritos árabes esistentes na Biblioteca Nacional de Madrid'' ([[Francisco Guillén Carbayos]] 1899), en 1901 el ''Catálogu de les semeyes de personaxes españoles'' de 1901 y en 1906 el ''Catálogu de la coleición de dibuxos orixinales de la Biblioteca Nacional'', dambos d'Ángel M. Barcia. Tamién se-y dio un impulsu nuevu a la ''Revista d'Archivos, Biblioteques, y Museos'', que foi un preséu importante pal desarrollu del campu de la Biblioteconomía n'España.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=65}}

En 1930, el Ministru d'Instrucción Pública y Belles Artes, [[Elías Tormo]], crea'l Patronatu de la Biblioteca Nacional, órganu que se va ocupar d'escoyer a [[Miguel Artigas]] como direutor de la Biblioteca. Mientres la [[Segunda República Española]], Artigas y el Patronatu llancen un procesu de restauración y ampliación del edificiu y de reformes de los servicios bibliotecarios.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|pp=67-69}} Ente estes, destaca la reorganización del Salón de Llectura, la creación de la Sala Xeneral, abierta al públicu ya inaugurada pol Presidente [[Alcalá Zamora]],&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|7}} y l'ampliación de los horarios.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=67}}

Mientres la [[Guerra Civil Española]], el direutor de la Biblioteca Nacional foi Tomás Navarro Tomás, escoyíu poco primero de empezar la Guerra Civil hasta la so finalización. Nesti periodu tamién se cerraron les sos puertes y los sos fondos más preciosos fueron evacuaos a les [[Torres de Serranos]], en [[Valencia]] y dempués al estranxeru, a Xinebra, en Suiza. Pa salvar de la destrucción los fondos de centros relixosos, palacios o cases particulares, treslladar a la Biblioteca alredor de 500&amp;nbsp;000 volúmenes por aciu la [[Xunta de Prinda y Proteición del Patrimoniu Artísticu]].&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|8}} Munchos d'estos fondos proveníen de prestixoses biblioteques privaes y dalgunos nun pudieron ser devueltos dempués de la guerra.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|pp=67-69}} L'edificiu de la Biblioteca Nacional tamién foi víctima de dellos bombardeos mientres la guerra, anque nun causaron dañu a los fondos que s'allugaben dientro.{{Harvnp|Navarro Tomás|2005|p=229}}

Dempués de la guerra, escoyóse nuevamente como direutor a Miguel Artigas y en 1939 introduzse'l sistema decimal pa la catalogación de fondos nes biblioteques públiques españoles.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|8}} Nos años posteriores a la guerra, celébrense delles esposiciones destacaes, ente elles dos dedicaes a Miguel de Cervantes y otra sol títulu ''Un mileniu del llibru español'' en 1952.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=70}} En 1953 inaugúrase la nueva sede del [[Archivu Históricu Nacional]], qu'antes compartía edificiu cola Biblioteca y el [[Muséu Arqueolóxicu Nacional (España)|Muséu Arqueolóxicu Nacional]].

[[Ficheru:Salón General de Lectura BNE.JPG|thumb|El Salón Xeneral de Llectura.]]
Anque hubo delles reformes de la organización y la xestión de la Biblioteca mientres la década de 1950, la más importante foi'l Decretu Orgánicu del 8 de marzu de 1957 y el so correspondiente Reglamentu, publicáu'l 20 d'avientu del mesmu añu. El nuevu Reglamentu reestructuró los servicios de la Biblioteca, dispunxo que'l Direutor tuviera que ser un miembru del Cuerpu Facultativu y amenorgó les funciones del Patronatu.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=70}} En 1957 tamién se promulga un nuevu Decretu de [[#Depósitu_Llegal|depósitu llegal]] que llogra, finalmente, que los imprentadores cumplan col mesmu.{{Harvnp|Guastavino Gallent|1962}}

A pesar de les reformes, entá había munches llabores bibliotecarios de calter nacional que la Biblioteca nun desempeñaba. Por casu, en 1970 creóse l'Institutu Bibliográficu Hispánicu, qu'incluyía los Serviciu Nacional d'Información Documental y Bibliográfica, el Depósitu Llegal, y la Comisión Nacional de Planificación y Coordinación Bibliográfica.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|9}} La Hemeroteca Nacional, fundada en 1941, axuntaba tamién una importante coleición de prensa española. En 1978, les coleiciones de la Biblioteca allugaben alredor de cinco millones de pieces y tenía alredor de 412&amp;nbsp;000 llectores añales.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=72}}

En 1982 llevar a cabu'l primer estudiu de viabilidá p'automatización de la Biblioteca,&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|9}} que se concretaría na adopción del sistema SABINA, una versión especial del software español SABINI.{{Harvnp|Dexeus|2008}} Por Real Decretu, en 1985 integrar na Biblioteca Nacional l'Institutu Bibliográficu Hispánicu, la Hemeroteca Nacional, y el Centru de l'Ayalga Documental y Bibliográfico.{{Harvnp|García Ejarque|1992|pp=203-257}}{{rp|208}} En 1985, la BNE ye declarada &quot;la institución bibliotecaria cimera del Estáu y la cabecera del Sistema Español de Biblioteques.&quot;{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=73}} A finales de la década de 1980 empecípiense les obres pa crear un segundu depósitu en Alcalá de Henares (inauguráu nel añu 1993) y arrinca el sistema d'automatización ARIADNA, qu'empieza a funcionar en 1991.&lt;ref name=&quot;historia_bne&quot;/&gt;{{rp|9}}

En 1991, por Real Decretu (R.D. 1581/1991 de 31 d'ochobre), apruébase l'Estatutu de la Biblioteca Nacional como Organismu Autónomu, y empecípiase una fase d'ampliación pa la Biblioteca.{{Harvnp|García Ejarque|1992|pp=203-257}}{{rp|209}} Ábrense nuevos servicios como'l d'Información Xenealóxica y Heráldica, Información Xeneral, y Documentación Bibliotecaria. En 1995 inaugúrase'l Muséu del Llibru{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996|p=78}} y síguese col plan d'automatización. En 1996 la BNE inaugura'l so propiu sitiu web n'Internet.

=== Sieglu XXI ===
[[Ficheru:Biblioteca_Nacional_de_España_-_Fachada_em_Comemoração_aos_300_anos.jpg|thumb|left|Fachada conmemorativa de los 300 años de la BNE.]]
El 11 de payares de 2009 entra a valir el nuevu Estatutu de la Biblioteca Nacional d'España aprobáu por Real Decretu 1638/2009, de 30 d'ochobre. Unu de los principales cambeos ye la denominación oficial del organismu, que pasa a ser Biblioteca Nacional d'España, pa una meyor identificación &quot;nos foros y organizaciones internacionales&quot;.&lt;ref name=&quot;estatutu_2009&quot;&gt;{{cita publicación |autor=España |añu=2009 |títulu=Real Decretu 1638/2009, de 30 d'ochobre, pol que s'aprueba l'Estatutu de la Biblioteca Nacional d'España |publicación=Boletín Oficial del Estáu |volume= |númberu=271 |editorial= |formatu=PDF |issn= |url=http://www.boe.es/boe/dias/2009/11/10/pdfs/BOE-A-2009-17893.pdf |fechaaccesu=31 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;

El nuevu estatutu preve que la Biblioteca garantice la representación de les comunidaes autónomes y de les universidaes nel so Patronatu. Pa ello incorpórense como vocales natos el Vicepresidente Segundu de la Conferencia Sectorial de Cultura y el Presidente de la Conferencia de Rectores de les Universidaes Españoles. Modifícase amás el procedimientu pa nomar al Direutor Xeneral, que va ser designáu por Real Decretu, alcordáu en Conseyu de Ministros a propuesta del Ministru de Cultura, previa consulta al Real Patronatu y &quot;atendiendo a criterios de competencia profesional y esperiencia… nel área de biblioteques y xestión cultural&quot;.&lt;ref name=&quot;estatutu_2009&quot;/&gt;

El 5 de mayu de 2010, el [[Conseyu de Ministros d'España]] decidió que'l cargu qu'encabeza a la Biblioteca Nacional pierda la so condición de direición xeneral na estructura xerárquica alministrativa del [[gobiernu español]], convirtiéndose nuna subdireición xeneral, dempués de lo que, [[Milagros del Corral]], la direutora, presentó la so dimisión.&lt;ref name=&quot;rebaxa&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Constensla |nome=Tereixa |añu=2010 |títulu=Bofetada a la Biblioteca Naciona |publicación=El País |url=https://elpais.com/diario/2010/05/05/cultura/1273010407_850215.html |fechaaccesu=17 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt; Asoceder nel cargu la presidenta de la Federación Española de Sociedaes d'Archivística, Biblioteconomía, Documentación y Museística (Fesabid), [[Gloria Pérez-Salmerón|Glòria Pérez-Salmerón]].

Ente los proyeutos de la Biblioteca Nacional mientres esti periodu destaquen dellos. Nel 2007, inauguróse'l nuevu Muséu de la Biblioteca Nacional, que sustituyó al antiguu Muséu del Llibru y amplió la so ufierta cultural y educativo.&lt;ref name=&quot;MuseoBNE&quot;&gt;{{cita publicación |autor=Conseyu Internacional de Museos (ICOM España) |títulu=Inauguración del Muséu de la Biblioteca Nacional |publicación=El País |url=http://www.icom-ce.org/noticiasicom.php?pageNum_contenido_rs=1&amp;totalRows_contenido_rs=17&amp;c=86 |fechaaccesu=18 de mayu de 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141111141222/http://www.icom-ce.org/noticiasicom.php?pageNum_contenido_rs=1&amp;totalRows_contenido_rs=17&amp;c=86 |archivedate=2014-11-11 }}&lt;/ref&gt; En 2008 presentóse la [[Biblioteca Dixital Hispánica]], portal dende'l que s'apuerta a los recursos dixitalizaos pola Biblioteca.&lt;ref name=&quot;creacion_BDH&quot;&gt;{{cita web |url=https://cultura.elpais.com/cultura/2008/01/16/actualidad/1200438006_850215.html|títulu=La Biblioteca Dixital Hispánica lleva 10.000 fondos a la rede|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=El País|fecha=2012}}&lt;/ref&gt; Tamién la Biblioteca empezó a participar en redes sociales, abrió la so páxina en [[Facebook]] nel 2008 y dempués fuéronse añadiendo perfiles n'otres plataformes [[web 2.0]] como [[Twitter]], [[YouTube]], Slideshare, [[Flickr]] y [[Wordpress]].
[[Ficheru:Biblioteca Nacional de España por el Paseo Recoletos en Madrid.jpg|thumb|Biblioteca Nacional d'España en Madrid]]

En 2009, la Biblioteca Nacional empecipió un proyeutu en collaboración con [[Internet Archive]], coles mires de &quot;recoyer, archivar, y caltener el dominiu.es.&quot;&lt;ref name=&quot;archivoweb&quot;&gt;{{Cita conferencia |apellíu=Peréz Morillo |nome=Mar |enllaceautor= |coautores=Icíar Mugerza López |fecha=8 de xunu de 2011 |mes= |títulu=L'archivu web de la BNE |conferencia=Cita na BNE |urlconferencia= |url=http://www.slideshare.net/bne/l'archivu-web-de-la-bne |formatu= |fechaaccesu=18 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt; N'ochobre de 2010, la BNE inauguró'l &quot;Quixote Interactivo&quot;, una versión dixitalizada y interactiva de la obra de [[Cervantes]], qu'inclúi conteníos qu'ayuden a contextualizar la llectura, como un mapa coles aventures del Quixote y apartaos sobre la vida nel sieglu XVII.&lt;ref name=&quot;QuijoteInteractivo&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Medina |nome=Lluis |enllaceautor= |añu=2010 |títulu=L'aventura interactiva de Don Quixote |publicación=El País |url=https://cultura.elpais.com/cultura/2010/10/26/actualidad/1288044008_850215.html |fechaaccesu=17 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;

Nel ámbitu internacional, la Biblioteca collabora na base de datos [[Dialnet]], enllazando autores coincidentes en dambes bases de datos.&lt;ref name=&quot;dialnet&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.fundaciondialnet.es/dialnet/instituciones-collaboradores/ |títulu=Instituciones Collaboradores |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Fundación Dialnet }}&lt;/ref&gt; La so participación nun proyeutu d'investigación col Grupu d'Inxeniería Ontolóxica (Ontology Engineering Group) de la [[Universidá Politéunica de Madrid]] dio como frutu la creación del portal&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151026203716/http://datos.bne.es/]&lt;/ref&gt; con una parte importante de los rexistros de la BNE convertíos a [[Resource Description Framework|RDF]] y disponibles n'abiertu.&lt;ref name=&quot;datos_enllazaos&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Catalogos/DatosEnlazados/index.html |títulu=Dato enllazaos na BNE |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120514031247/http://www.bne.es/es/Catalogos/DatosEnlazados/index.html |fechaarchivu=14 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

Nes asociaciones profesionales [[IFLA]] y [[OCLC]], la BNE ta presente n'importantes grupos de trabayu; forma parte del Virtual Authority File ([[VIAF]])&lt;ref name=&quot;viaf&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/VIAF/ |títulu=VIAF |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120205132724/http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/VIAF/ |fechaarchivu=5 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt; dende los sos entamos y ye tamién importante la so presencia nes entidaes normalizadores como la [[Organización Internacional de Normalización|International Organization for Standardization]] (ISO) o nel so axugu nacional [[AENOR]]. Coles mesmes, la Biblioteca Nacional d'España ta presente en EURIG, un organismu creáu pa promover los intereses profesionales comunes de los usuarios y potenciales usuarios de RDA (''Resource Description and Access'') n'Europa.&lt;ref name=&quot;eurig&quot;&gt;{{cita publicación |autor=Biblioteca Nacional d'España |url=http://www.bne.es/es/AreaPrensa/noticies2011/eurig.html |títulu=Les principales biblioteques nacionales europees roblen l'alcuerdu de cooperación de EURIG |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

La Biblioteca participó amás nel Proyeutu IMPACT,&lt;ref name=&quot;impact&quot;&gt;{{cita web |autor=Biblioteca Nacional d'España |url=http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/OtrosProyeutosEuropeos/IMPACT/ |títulu=Proyeutu IMPACT |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120204003010/http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/OtrosProyeutosEuropeos/IMPACT/ |fechaarchivu=4 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt; qu'analiza la reconocencia de calteres de les obres manuscrites, y tamién el Proyeutu ARROW,&lt;ref name=&quot;arrow&quot;&gt;{{cita web |autor=Biblioteca Nacional d'España |url=http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/OtrosProyeutosEuropeos/ARROW/ |títulu=Proyeutu ARROW |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120219014009/http://www.bne.es/es/LaBNE/Cooperacion/CooperacionInternacional/OtrosProyeutosEuropeos/ARROW/ |fechaarchivu=19 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt; qu'escuerre realizar una base de datos Europea sobre les llamaes obres güérfanes, obres de les cuales nun se conoz quién detenta los derechos de propiedá intelectual. Tamién se trabaya na catalogación de cantorales de los sieglos XVI-XIX, en collaboración cola Fundación Xeneral de la [[Universidá d'Alcalá]].&lt;ref name=&quot;cantorales&quot;&gt;{{cita web |autor=Biblioteca Nacional d'España |url=http://www.bne.es/es/Actividades/Tricentenario/Concierto/ |títulu=Conciertos y Música |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

El 15 de payares de 2010 la Biblioteca Nacional d'España presenta la so ''Catálogu bibliográficu de la coleición d'incunables'', un volume doble, que'l so autor ye [[Julián Martín Abad]], xefe del Serviciu de Manuscritos ya Incunables de la BNE y qu'arrexunta 2297 ediciones y 3158 exemplares.&lt;ref name=&quot;incunables_catalogo&quot;&gt;{{cita nota de prensa |títulu =Catálogu bibliográficu de la coleición d'incunables de la Biblioteca Nacional d'España |url =http://www.bne.es/es/Actividades/AgendaMensual/Axendes2010/Payares2010/catIncunable.html |fecha = |fechaaccesu =22 de mayu de 2012 |idioma = |autor =Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu =https://web.archive.org/web/20120214202019/http://www.bne.es/es/Actividades/AgendaMensual/Axendes2010/Payares2010/catIncunable.html |fechaarchivu =14 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt;

El 13 d'avientu de 2011, los reis d'España inauguraron la esposición ''Biblioteca Nacional d'España: 300 años faciendo historia'', actu col que s'empecipiaron los actos conmemorativos de la celebración del Tricentenario de la so fundación.&lt;ref name=&quot;reis_tricentenario&quot;&gt;{{cita videu |títulu=Los Reis inauguren la esposición '300 años faciendo historia' |persona= |añu=2011 |url=https://www.abc.es/videos-espana/20111213/reis-inauguren-exposicion-anos-1325528519001.html |mediu= |editorial=ABC |llocalización= |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |añoacceso= |mesacceso= |tiempu= |cita= |id= }}&lt;/ref&gt;

== Organización ==
{{VT|Direutores de la Biblioteca Nacional d'España}}
La Biblioteca depende direutamente del [[Historia de los ministerios de Cultura d'España|Ministeriu de Cultura]] o equivalente y del direutor xeneral de la mesma, que cunten con un Real Patronatu a quien la llei atribúye-y les facultaes d'órganu cimeru consultivu» y que tien como estructura estable un Conseyu de Direición, una Direición Téunica y una Xerencia.

== Sedes de la Biblioteca Nacional ==
[[Ficheru:Biblioteca Nacional de España en Alcalá de Henares (RPS 10-03-2012).png|thumb|300px|[[Sede de la Biblioteca Nacional d'España en Alcalá de Henares|Sede de la BNE en Alcalá de Henares]].]]
Según los sos estatutos, formen parte del patrimoniu del organismu autónomu Biblioteca Nacional, les sedes del paséu de Recoletos (Madrid), d'[[Sede de la Biblioteca Nacional d'España en Alcalá de Henares|Alcalá de Henares]] y de la Hemeroteca Nacional.&lt;ref&gt;[http://www.boe.es/boe/dias/1991/11/08/pdfs/A36110-36112.pdf Real Decretu 1581/1991, de 31 d'ochobre, pol que s'aprueba l'Estatutu de la Biblioteca Nacional. BOE. 08/11/1991;(268): 36110-2.]&lt;/ref&gt; Dende'l 2010 añader la Sede Electrónica de la Biblioteca Nacional d'España.&lt;ref&gt;[http://www.boe.es/boe/dias/2010/05/12/pdfs/BOE-A-2010-7620.pdf Resolución de 14 d'abril de 2010, de la Biblioteca Nacional d'España, pola que se crea la Sede Electrónica de la Biblioteca Nacional d'España. BOE. 12/5/2010; (116):42029-30.]&lt;/ref&gt;

== Depósitu Llegal ==
El depósitu llegal puede definise como la esixencia, impuesta por llei, de depositar nuna o delles axencies específiques, exemplares de publicaciones de too tipu, reproducíes en cualquier soporte, pa la distribución pública, arriendu o venta.{{Harvnp|Lunn|1988|p=5}} Tien como oxetivu garantizar el caltenimientu y l'accesu del patrimoniu cultural d'un país a los investigadores de güei y del futuru.

El 26 de xunetu de 1716 [[Felipe V d'España|Felipe V]] resolvió que se debía apurrir una copia de &quot;toles impresiones nueves que se fixeren nos mios dominios&quot; a la so Real Biblioteca de Madrid.{{Harvnp|Guastavino Gallent|1962|p=8}} Esti privilexu, antecedente del depósitu llegal modernu, ostentar la [[Real Biblioteca de San Lorenzo de El Escorial]], para [[Aragón]] y [[Castiella]], dende'l 12 de xineru de 1619.{{Harvnp|García Ejarque|1994|pp=9-10}}

Magar tolos intentos realizaos al traviés de los diversos periodos históricos, el depósitu llegal incumplióse sistemáticamente hasta la promulgación del Real Decretu de 23 d'avientu de 1957.{{Harvnp|Guastavino Gallent|1962|pp=49-57}} Esti Reglamentu estableció un sistema alministrativu que fizo posible que los sos oxetivos cumpliérense. Per otra parte axustaba que los imprentadores yeren los responsables del depósitu llegal. La tipoloxía de los materiales suxetos a depósitu llegal yera realmente amplia, dende materiales impresos, hasta grabaciones sonores, mapes xeográficos, películes, y postales.{{Harvnp|Guastavino Gallent|1962|pp=95-97}}

Esti Decretu, anque derogáu salvu no relativo a les funciones, caltúvose práuticamente intactu nel so conteníu na Orde del 30 d'ochobre de 1971,&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=España |fecha=18 de payares de 1971 |títulu=Orde de 30 d'ochobre de 1971, pola que s'aprueba'l Reglamentu del Institutu Bibliográficu Hispánicu, que'l so capítulu II regula'l Depósitu Llegal |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=276 |páxines=18572-18576 |formatu=pdf |fechaaccesu=21 de payares de 2011 |url=https://boe.es/boe/dias/1971/11/18/pdfs/A18572-18576.pdf}}&lt;/ref&gt; y na de 20 de febreru de 1973,&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=España |fecha=3 de marzu de 1973 |títulu=Orde de 20 de febreru de 1973 del Ministeriu d'Educación y Ciencia pola que se modificar dellos artículos del Reglamentu del Institutu Bibliográficu Hispánicu |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=54 |páxines=4252-4253 |formatu=pdf |fechaaccesu=21 de payares de 2011 |url=https://boe.es/boe/dias/1973/03/03/pdfs/A04252-04253.pdf}}&lt;/ref&gt; pola que se modificar dellos artículos del Reglamentu del Institutu Bibliográficu Hispánicu.

La configuración d'España como [[Estáu rexonal|estáu autonómicu]], coles tresferencies de la xestión del depósitu llegal a les [[comunidaes autónomes]] y los cambeos nel mundu de la edición, xunto a l'apaición de nueves teunoloxíes, faíen imprescindible la promulgación d'una nueva llei.{{Harvnp|Oliván Plazaola|2009|pp=146-155}} La Llei 23/2011, de 29 de xunetu, de Depósitu Llegal establez los siguientes cambeos:

* asitia al editor como suxetu depositante central, 
* establez les competencies de les comunidaes autónomes y de la BNE nesta materia, 
* afita les grandes llinies pal depósitu de les publicaciones electróniques en llinia y 
* amenorga'l númberu d'exemplares que se deben depositar: la BNE recibe dos exemplares de los llibros con ISBN en llugar de trés y toles biblioteques de caltenimientu dexen de recibir les reimpresiones.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=España |fecha=30 de xunetu de 2011 |títulu=Ley 23/2011, de 29 de xunetu, de depósitu llegal |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=182 |páxines=86716-86727 |formatu=pdf |issn=0212-033X |fechaaccesu=21 de payares de 2011 |url=http://www.boe.es/boe/dias/2011/07/30/pdfs/BOE-A-2011-13114.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== Númberu de depósitu llegal ===
El númberu de depósitu llegal ta compuestu de les sigles DL, el númberu de constitución del depósitu y l'añu de constitución espresáu con cuatro cifres. Toles partes van dir dixebraes del restu per un espaciu, salvo l'añu, que va dir precedíu por un guión. Al rematar cada exerciciu, va cerrase la numberación, que se va empecipiar de nuevu al empezar l'añu. Les úniques salvedaes correspuenden a los númberos llograos n'Asturies, onde DL pue ser sustituyíu por DLL (''depósitu llegal''),&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=https://sede.asturias.es/bopa/2013/03/16/2013-04956.pdf|títulu=Decreto 13/2013, de 6 de marzu, sobre depósitu llegal nel ámbitu del Principáu d'Asturies|apellíos=|nome=|fecha=16 de marzu de 2013|publicación=Boletín Oficial del Principáu d'Asturies|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190607053759/https://sede.asturias.es/bopa/2013/03/16/2013-04956.pdf|archivedate=2019-06-07}}&lt;/ref&gt; y Navarra, onde puede sustituyise por LG (''Lege Gordailua'').&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/Navarra2013.pdf|títulu=Decreto Foral 33/2013, de 29 de mayu, pol que se regula'l Depósitu llegal na Comunidá Foral de Navarra|apellíos=|nome=|fecha=11 de xunu de 2013|publicación=Diariu Oficial de Navarra|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt;

=== Llexislación autonómica ===
Tres la entrada a valir de la Llei 23/2011,&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=https://www.boe.es/boe/dias/2011/07/30/pdfs/BOE-A-2011-13114.pdf|títulu=Ley 23/2011, de 29 de xunetu, de depósitu llegal|apellíos=|nome=|fecha=30 de xunetu de 2011|publicación=BOE|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; tan solo ocho comunidaes autónomes afixeron la so normativa a la mesma: [[Andalucía]], [[Aragón]],&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/Aragon2012.pdf|títulu=DECRETO 181/2012, de 17 de xunetu, del Gobiernu d'Aragón, pol que se regula'l depósitu llegal n'Aragón.|apellíos=|nome=|fecha=26 de xunetu de 2012|publicación=Boletín Oficial d'Aragón|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; [[Asturies]], [[Castiella-La Mancha]], [[Ceuta]],&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/ReglamentoDepLegalCeuta.pdf|títulu=Reglamentu 1/2012, de 28 de payares, de depósitu llegal de la Ciudá de Ceuta|apellíos=|nome=|fecha=28 d'avientu de 2012|publicación=Boletín Oficial de la Ciudá de Ceuta|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; [[Cataluña]],&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://travesia.mcu.es/portalnb/jspui/bitstream/10421/6602/1/Decretu_DL_2012.pdf|títulu=Decreto 116/2012, de 9 d'ochobre, del depósitu llegal.|apellíos=|nome=|fecha=11 d'ochobre de 2012|publicación=Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; [[Estremadura]] y [[Navarra]].

El conteníu de toes elles nun difier no esencial, anque esisten diferencies nos siguientes estremaos:

==== Plazu pa asignación de númberu ====
Les úniques que faen referencia espresa son Andalucía&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/BOJA14-247-00008-21349-01_00060623.pdf|títulu=Decreto 161/2014, de 18 de payares, pol que se regula la xestión del depósitu llegal na Comunidá Autónoma d'Andalucía|apellíos=|nome=|fecha=19 d'avientu de 2014|publicación=Boletín Oficial de la Xunta d'Andalucía|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; y Estremadura,&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/DECRETO_DOE_Estremadura.pdf|títulu=DECRETO 6/2014, de 4 de febreru, pol que se regula'l depósitu llegal na Comunidá Autónoma d'Estremadura.|apellíos=|nome=|fecha=10 de febreru de 2014|publicación=Diariu Oficial d'Estremadura|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; que determinen diez díes hábiles a cuntar dende la presentación de la solicitú, y, Castiella-La Mancha&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Alquisiciones/DepositoLegal/LegislacionAutonomica/docs/CastillaLaMancha2012.pdf|títulu=Decreto 136/2012, de 04/10/2012, pol que se regula'l Depósitu Llegal en Castiella-La Mancha.|apellíos=|nome=|fecha=9 d'ochobre de 2012|publicación=Diariu Oficial de Castiella - La Mancha|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; y Navarra qu'establecen 15 díes.

==== Plazu de constitución del depósitu ====
Obligatoriamente, antes de la so distribución o venta, y, salvu Aragón, nel plazu de dos meses dende'l llogru del númberu de depósitu.

==== Númberu d'exemplares a depositar ====
En rellación a los llibros, folletos, recurso multimedia nel qu'unu de los soportes seya en papel, publicaciones seriaes, coleición por fascículos, partitures, mapes, planos, Atles y similares, el númberu d'exemplares a depositar va ser de cuatro, dos pa la Comunidá y dos pa la BNE.

Pal restu de documentos, según lo indicao na siguiente tabla:
{| {{tablaguapa}}
!
!Nacional
!Andalucía
!Aragón
!Asturies
!Castiella-La Mancha
!Ceuta
!Cataluña
!Estremadura
!Navarra
|- 
|Aplicaciones informátiques
|
|
|
|
|
|1
|
|
|
|-
|Banderolas anunciadores y publicitaries
|
|
|
|
|
|1
|1
|1
|2
|-
|Boletinos oficiales disponibles n'internet
|
|
|3
|
|
|
|3
|
|
|-
|Non disponibles n'internet
|1
|3
|3
|3
|
|3
|
|3
|2
|-
|Cartelos
|
|3
|2
|1
|3
|2
|3
|
|2
|-
|Cromos
|
|2
|
|1
|2
|1
|2
|1
|1
|-
|Documentos electrónicos ensin soporte físicu nin disponibilidad n'internet
|
|2
|1
|2
|1
|2
|
|1
|2
|-
|Documentos sonoros
|1
|4
|3
|3
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Documentos audiovisuales
|1
|4
|3
|3
|3
|3
|3
|4
|2
|-
|Encuadernaciones
|1
|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Estampes orixinales
|1
|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Fotografíes editaes
|1
|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Fueyes impreses no comerciales
|
|2
|1
|
|2
|
|4
|2
|1
|-
|Llámines
|
|2
|1
|1
|2
|1
|2
|1
|1
|-
|Llibros artísticos o bibliófilos
|1
|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Llibros de testu |1

|3
|2
|3
|2
|3
|2
|3
|2
|-
|Microformas
|1
|3
|3
|2
|2
|3
|2
|3
|2
|-
|Naipes
|
|
|1
|1
|2
|1
|1
|1
|1
|-
|Películes
|
|2
|1
|
|1
|
|2
|1
|1
|-
|Postales de paisaxes o ciudaes
|1
|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|-
|Restu de postales
|
|2
|1
|1
|2
|1
|2
|1
|1
|-
|Publicaciones electróniques en formatu tanxible |1

|3
|3
|2
|3
|3
|3
|3
|2
|}

=== Depósitu llegal de les publicaciones en llinia ===
Ta reguláu por aciu R.D. 635/2015,&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.boe.es/boe/dias/2015/07/25/pdfs/BOE-A-2015-8338.pdf|títulu=Real Decretu 635/2015, de 10 de xunetu, pol que se regula'l depósitu llegal de les publicaciones en llinia.|apellíos=|nome=|fecha=25 de xunetu de 2015|publicación=BOE|fechaaccesu=7 de mayu de 2016|doi=|pmid=}}&lt;/ref&gt; de 10 de xunetu, y entiéndese d'aquelles publicaciones ensin soporte físicu tanxible.

Esti tipu de depósitu llegal ye aplicable a los sitios web y les sos publicaciones, siempres que contengan patrimoniu bibliográficu, visual, sonoru, audiovisual o dixital de les cultures d'España.

Les principales estremes frente a la regulación del depósitu llegal de les publicaciones tanxibles son:
* La iniciativa del depósitu pasa de los editores a los centros de caltenimientu 
* Les publicaciones en llinia nun van disponer de númberu de depósitu llegal
* Van Ser los centros de caltenimientu los que determinen los sitios web que van ser prindaos o depositaos pal so caltenimientu **
Pa los llibremente accesibles van poder usase robots
** Pa los protexíos o no capturables de forma automática, va alcordar col editor la meyor forma de faelo 
* La única obligación de los editores va ser la de dexar la recoyida de la publicación
* En tou momentu respetará la llexislación sobre propiedá intelectual y proteición de datos de calter personal

== Salas y los sos fondos ==
{| class=&quot;wikitable center&quot;
|+ Sales de consulta&lt;ref name=&quot;sales&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Servicios/SalasConsulta/|títulu=Sales de Consulta|fechaaccesu=13 de marzu de 2012|autor=Biblioteca Nacional d'España|obra=Sitiu web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180417222828/http://www.bne.es/es/Servicios/SalasConsulta|fechaarchivu=2018-04-17}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt; &lt;br /&gt;
! Salas !! Fondos !! Departamentu &lt;br /&gt;
|-
| Sala d'Información Xeneral
|
| Departamentu de Referencia Salón Xeneral
|
* Llibros calteníos nos depósitos xenerales, en soporte orixinal o reproducíos
* Coleición de referencia xeneral, de llibre accesu
| Departamentu de Referencia
|- 
| Sala d'Alcalá de Henares
|
* Fondos calteníos nos depósitos d'esta sede
| Área de Coordinación de Coleiciones
|-
| Sala Cervantes
|
* Manuscritos antiguos y modernos, archivos personales
* Archivu de la Biblioteca Nacional
* Incunables
* Impresos de los sieglos XVI, XVII y XVIII, primeres ediciones y obres especiales de sieglos posteriores
* Obres de teatru 
* Obres de Cervantes
* Coleición de referencia en llibre accesu
| Departamentu de Patrimoniu Bibliográficu
|- 
| Sala Goya
|
* Dibuxos y grabaos
* Llibros ilustraos con estampes orixinales
* Ephemera y [[exlibris]]
* Cartelos
* Fotografía 
* Mapes antiguos y modernos, manuscritos ya impresos, xeografía, viaxes y países
* Biblioteca de referencia y especializada n'arte, dibuxu, grabaos, fotografía, cartografía ya iconografía, en llibre accesu
| Departamentu de Belles Artes y Cartografía
|-
| Sala Barbieri
|
* Partitures manuscrites ya impreses, llibros especializaos en música y musicoloxía manuscritos ya impresos, revistes y folletos especializaos, y archivos orixinales musicales españoles
* Grabaciones sonores
* Documentos audiovisuales y multimedia
* Biblioteca de referencia de Música y Cine, obres completes de compositores, coleiciones estranxeres de partitures, revistes especializaes, en llibre accesu |

Departamentu de Música y Audiovisuales
|-
|Sala de Prensa y Revistes
|
* Revistas, prensa y boletinos oficiales
* Coleición de referencia xeneral y obres especializaes en prensa y medios de comunicación, en llibre accesu 
* Coleición de revistes en llibre accesu 
* Microformas (periódicos, revistes y boletinos oficiales) y prensa dixitalizada
* Publicaciones oficiales de los principales organismos internacionales
|
Departamentu de Referencia
|- 
|Sala d'Información Bibliográfica |

* Bibliografíes xenerales y especializaes
* Bases de datos
* Catálogos de biblioteques españoles y estranxeres
* Otres obres de referencia |

Departamento de Referencia
|- 
|Sala de Documentación Bibliotecaria |

* Obres especializaes en Biblioteconomía, Documentación, Archivística, Museoloxía, y materies allegaes. Tou en llibre accesu, sacante los númberos antiguos de revistes estranxeres
* Obres sobre nueves teunoloxíes aplicaes a la información.

|
Departamentu de Referencia
|}

=== Los fondos y coleiciones ===
[[Ficheru:Alfonso X el Sabio (José Alcoverro) 02.jpg|thumb|Estatua d'[[Alfonsu X el Sabiu]] na escalinata d'entrada ([[José Alcoverro|J. Alcoverro]], [[1892]]).]]

La coleición de la Biblioteca Nacional d'España ye'l reflexu de la sociedá española a lo llargo de los sos trés sieglos d'historia, de los gustos y la cultura del país. La so antigüedá, y esta representatividá de los avatares históricos, convertir nuna de les más relevantes del mundu, integrada por auténtiques ayalgues, tantu poles sos carauterístiques lliteraries y artístiques como pola so importancia histórica y bibliográfica. Esti patrimoniu caltúvose y llegó a nós gracies al entusiasmu y el trabayu d'un gran númberu de persones de bien diversa condición, dende bibliófilos y bibliotecarios a simples ciudadanos, quien cola so aportación personal o les sos conocencies contribuyeron al desarrollu d'una biblioteca escepcional.

==== Les coleiciones históriques ====
Al fondu inicial, van sumándose otres obres por aciu diverses maneres d'alquisición y medría. A les yá mentaes confiscaciones de los nobles partidarios del contendente austriacu na Guerra de Socesión, como les del duque de Uceda, el marqués de Mondéjar, etc., xúnense les permutes de fondos colos conventos de Santu Tomás d'Ávila y el conventu de San Vicente de Plasencia, según les donaciones testamentaries feches por miembros de les instituciones eclesiástiques y la nobleza, frecuentes como métodu pa ganase los favores de los reis.

Pero foi nos sieglos XVIII y XIX cuando la Biblioteca Nacional d'España afítase como la institución bibliotecaria central más estable del país, y esto produció la medría de la so coleición, tantu pola incorporación de les biblioteques de los grandes eruditos, lliteratos, bibliófilos y políticos de la dómina por aciu compra o donación,&lt;ref name=&quot;SMBibliofilos&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Sánchez Mariana|nome=Manuel|títulu=Bibliófilos españoles: dende los sos oríxenes hasta los alboreceres del sieglu XX|fechaaccesu=añu=1993|editorial=Biblioteca Nacional|isbn=}}&lt;/ref&gt; como poles diverses desamortizaciones de los fondos eclesiásticos realizaes a lo llargo del sieglu XIX. Estes constituyeron una importante vía d'ingresu de fondos na Biblioteca Nacional d'España, con coleiciones procedentes de conventos, monesterios y [[Orde militar|órdenes militares]], instituciones que fueron mientres años productores y conservadores d'un gran patrimoniu cultural. Na desamortización de 1869, llamada Desamortización cultural y promulgada por Manuel Ruiz Zorrilla, la BNE recibe dellos de los fondos de les catedrales de Toledo y Ávila.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}}

La siguiente tabla amuesa les coleiciones más importantes adquiríes a les llongura de los años, por compra, donación o legáu testamentariu, les más estensamente representaes nel catálogu de la BNE anguaño:
 {| border=&quot;0&quot; style=&quot;background:#ffffff&quot; align=&quot;top&quot; {{tablaguapa}}
! width=&quot;160 px&quot; style=&quot;background:Lavender; color:Black&quot;| Coleición
! width=&quot;660 px&quot; style=&quot;background:Lavender; color:Black&quot;|Información
! width=&quot;60 px&quot; style=&quot;background:Lavender; color:Black&quot;|Vols.
|-
|Biblioteca d'Ultramar||Conceder a la BNE por Real orde de 6 de mayu de 1899 los fondos pertenecientes a la Biblioteca del Ministeriu d'Ultramar, incorporándose al añu siguiente, por otra real Orde de 4 de febreru de 1908 incorpórase'l restu caltiénense tantu na signatura R como en VE.&lt;ref name=&quot;BibliotecadeUtramar&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu= |nome= |títulu=Muséu-Biblioteca d'Ultramar en Madrid, Catálogu de la Biblioteca |añu= 1899|publicación=Revista d'Archivos, Biblioteques y Museo|volumen=II |númberu= |páxines=382-383 |issn= |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BibliotecadeUtramar2&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu= |nome= |títulu=Muséu-Biblioteca d'Ultramar en Madrid, Catálogu de la Biblioteca |añu= 1900|publicación=Revista d'Archivos, Biblioteques y Museo|volumen=IV |númberu= |páxines=115 |issn= |url=}}&lt;/ref&gt; ||- align=&quot;right&quot; |6137
|-
|[[Cayetano Alberto de la Barrera]]||Bibliotecariu de la BNE nel s. XIX, cervantista, amigu de Bartolomé Gallardo. Por disposición testamentaria dexaba los sos llibros a la Biblioteca Nacional, pasando a la mesma en 1872.&lt;ref name=&quot;BarreraLara&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Lara Garrido |nome=José |títulu=Riesgu y ventura d'un gran bibliógrafu, estudiosu del Sieglu d'Oru. Nuevu perfil de C. A. de la Barrera |añu=2006|publicación=Llectura y signu: revista de literatura |volumen= |númberu=|páxina=245 nota 12 |issn=1885-8597 |url=}}&lt;/ref&gt; Ver exemplos en [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?field2Op=NOT&amp;field1val=%22Cayetano+Alberto+de+la Barrera%22&amp;numfields=3&amp;field3Op=AND&amp;completeText=off&amp;field3val=&amp;field3=toos&amp;field2=autor&amp;field1Op=AND&amp;exact=on&amp;advanced=true&amp;field1=toos&amp;field2val=Cayetano+Alberto+de+la+Barrera&amp;pageNumber=1&amp;pageSize=10 Biblioteca Dixital Hispánica]. ||- align=&quot;right&quot; |484
|-
|[[Agustín Durán|Coleición Agustín Durán]]||Mercada por 9000 duros a la so vilba, María Cayetana Cuervo, en virtú de Real Orde de 27 de xunu de 1863. Formada por obres dramátiques, impreses y manuscrites.&lt;ref name=&quot;CopiaManuscrito&quot;&gt;{{cita llibru |títulu=Inventariu de la llibrería que foi del excelentísimo señor don agustín Duren mercada pol Gobiernu de S.M. con destín a la Biblioteca Nacional en virtú de real Orde fecha en 27 de xunu de 1863. en: Memoria unviada al Escelentísimu Sr. Ministru de Fomentu, instrucción y Obres Públiques, pol Direutor de la Biblioteca Nacional. Ye copia del Ms 18.849 bis de la BN|fechaaccesu=añu=1865|editorial=M. Rivadeneyra|isbn=}}&lt;/ref&gt;||- align=&quot;right&quot; |666
|-
|[[Francisco Asenjo Barbieri|Coleición Barbieri]]||Fueron donaos testamentariamente a la Biblioteca Nacional en 1894, pero solu en 1899 va quedar definitivamente incorporáu esti fondu formáu por música dende la edá media hasta'l sieglu XIX, amás d'una coleición de documentos conocíos como papeles Barbieri: epistolarios, biografíes, tonadillas, llibretos de zarzueles etc. En 1999, la Biblioteca Nacional adquirió alredor de 200 obres manuscrites del compositor que completen la coleición.&lt;ref name=&quot;IsabelLozano&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Lozano Martínez |nome=Isabel |títulu=Los archivos personales y d'entidaes musicales del Departamentu de Música y Audiovisuales de la Biblioteca Nacional|añu= 2011|publicación=Quintes Xornaes d'Archivu y Memoria. Estraordinarios y fuera de serie: formación, caltenimientu y xestión d'archivos personales |fechaaccesu=1 de marzu de 2011 |issn= |url=http://www.archivoymemoria.com}}&lt;/ref&gt; Ver dellos exemplos en [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?field2Op=NOT&amp;field1val=%22Barbieri%22&amp;numfields=3&amp;field3Op=AND&amp;completeText=off&amp;field3val=&amp;field3=toos&amp;field2=autor&amp;field1Op=AND&amp;exact=on&amp;advanced=true&amp;field1=toos&amp;field2val=Barbieri&amp;pageNumber=1&amp;pageSize=10 Biblioteca Dixital Hispánica]. ||- align=&quot;right&quot; |6151
|-
|Coleición [[Manuel Castellano|Castellano]]||En 1871 Hartzenbusch fai un intercambiu d'estampes duplicaes con Manuel Castellano pa dotar a la BNE d'una coleición de fotografíes. A la so muerte, en 1880, mercar al so sobrín el restu de la so coleición.{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}}{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}}{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}} Ver dellos exemplos en [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?llingua=&amp;text=&amp;field2Op=AND&amp;field1val=%22colecci%c3%b3n+castellanu%22&amp;showYearItems=&amp;numfields=3&amp;fechaHdesde=&amp;field3Op=AND&amp;completeText=off&amp;fechaHhasta=&amp;field3val=&amp;field3=toos&amp;fechaHsearchtype=0&amp;field2=toos&amp;field1Op=AND&amp;fechaHen=&amp;exact=on&amp;advanced=true&amp;textH=&amp;field1=toos&amp;field2val=&amp;pageSize=10&amp;language=es Biblioteca Dixital Hispánica]||- align=&quot;right&quot; |2045
|-
|Coleición [[Comín Colomer]]||Donada tres la so muerte pola so vilba, Julia Martín, en 1975, foi comisariu de policía y escritor, les temes sobre los que formen la so biblioteca son la masonería, anarquismu, terrorismu, les internacionales, los antecedentes Partíu Comunista d'España ente otros.&lt;ref name=&quot;FerrerBenimeli&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Ferrer Benimeli |nome=José Antonio |títulu=Fondu masónicu Comín Colomer de la Biblioteca Nacional|añu=1986|publicación=La masonería na historia d'España. Actes del I Symposium de Metodoloxía aplicada a la Historia de la masonería española|editorial=Zaragoza, Departamentu de Cultura y Educación|volumen= |númberu=|páxina=379-383 |url=}}&lt;/ref&gt;||- align=&quot;right&quot; |14&amp;nbsp;370
|-
|Coleición [[Duque de Osuna]]||En 1886, incorporar a la Biblioteca Nacional la Biblioteca Ducal de Osuna y Infantado, ye la incorporación más importante del sieglu XIX, polo que respecta tanto a los manuscritos como a los incunables. Con esta ingresaron la Biblioteca del marqués de Santillana y la Biblioteca de los condes de Benavente, que quedó incorporada a la casa ducal de Osuna en 1771.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}}||- align=&quot;right&quot; |4915
|-
|[[Pascual de Gayangos]]||Bibliófilu, editor, arabista y diplomáticu, realizó importantes alquisiciones de llibros, ensin importa-y enforma'l vendedor y la procedencia. Una primer alquisición parcial, la de los llibros orientales, llevar a cabu en 1895, la incorporación completa de la so biblioteca a la Biblioteca Nacional alcordar en marzu de 1900, pola suma de 400&amp;nbsp;000 pesetes. La coleición d'obres d'especial rareza ya interés pa la historia de la lliteratura española y les obres pertenecientes a los sieglos XVI y XVII incorporar al Departamentu de Llibros Raros y Preciosos y el restu de los impresos incorporar al depósitu xeneral de la biblioteca.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}} ||- align=&quot;right&quot; |17&amp;nbsp;158
|-
|Coleición Gómez-Imaz||Axuntó a lo llargo de la so vida una de les meyores coleiciones privaes sobre la Guerra de la Independencia española. El legáu de Gómez Imaz vender en pública puya na casa Saskia-Sotheby's en mayu de 1977, fecha en que'l Centru Nacional de l'Ayalga Documental y Bibliográfico adquirió 148 llotes de los 244 subastaos. Los llotes ensin adquirir fueron los carentes d'interés documental o bibliográficu y aquelles publicaciones de les que yá esistíen exemplares dientro de les coleiciones de la Biblioteca Nacional. Munchos d'ellos exemplares únicos, fundamentalmente periódicos y revistes de los sieglos XVIII y XIX, pero tamién pervalibles llibros, manuscritos, papeles y documentos que pasaron a arriquecer, de forma notable, los fondos que yá tenía la Biblioteca Nacional sobre la Guerra de la Independencia española.&lt;ref name=&quot;CitaGomezImaz&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Actividades/ActosCulturales/CicloCitaBN/CitaBN2008/ColeccionGomezImaz.htm|títulu=Coleición Gómez Imaz|nome=Biblioteca nacional d'España|formatu=Cita na BNE}}&lt;/ref&gt;{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}}||- align=&quot;right&quot; |4521
|-
|Coleición Graiño||Axuntó una importante coleición de llibros filipinos que foi adquirida a los sos herederos, los hermanos Suárez en 1959, constitúin un conxuntu d'escepcional valor, no solo pola rareza de delles de les sos pieces únicu y desconocíu polos bibliógrafos. Más de la tercer parte d'estes obres tán escrites nes llingües indíxenes (tagalu, pangasinan, cebuano, bisaya) ya impreses polos principales imprentadores filipinos.&lt;ref name=&quot;SMBibliofilos&quot; /&gt;||- align=&quot;right&quot; |768
|-
|[[Francisco de Paula de Borbón|Infante Francisco de Paula]]||La Biblioteca Nacional d'España alluga la biblioteca de música del Infante Francisco de Paula Antonio (1794-1865), hermanu menor de Fernandu VII. La BN mercar nel añu 1878 a un llibreru llamáu Manuel Montes.&lt;ref name=&quot;Coleiciones singulares&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=|nome= |títulu= Coleiciones singulares de la Biblioteca Nacional un estudiu realizáu por Isabel Lozano y José María Sotu|añu= |publicación=|volumen=BN.Archivu C. 498-03 |númberu=|páxina=|issn= |url=}}&lt;/ref&gt; Contién más de 650 obres, principal musical vocal profana, relixosa y d'autores del sieglu XVI-XVIII, ye especialmente rica n'ópera italiana.||- align=&quot;right&quot; |775
|-
|Coleición Izquierdo||Foi nomáu por Godoy conseyeru d'Estáu y axente diplomáticu n'Europa. Vivió munchos años en París y ellí axuntó pal Príncipe de la Paz, una coleición de llibros, estampes y dibuxos que polos acontecimientos políticos quedaron na biblioteca del Gabinete d'Historia Natural hasta qu'en 1904 pasaron a la Biblioteca Nacional.{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}} ||- align=&quot;right&quot; |1518
|-
|Coleición [[José Madrazo|Madrazo]]||La Biblioteca Nacional adquirió, por 5000 pesetes, el llote de dibuxos que correspondió a la so fía Cecilia Madrazo. Foi n'Italia onde Madrazo mercó una escelente seleición de dibuxos y una coleición escelente de caricatures boloñesas y venecianes de los sieglos XVII y XVIII.&lt;ref name=&quot;ColeccionesBADibujos&quot;&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://www.bne.es/opencms/es/Coleiciones/Dibuxos/dibuxos.html |títulu=Coleiciones: Dibuxos |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Sitiu web de la BNE }}&lt;/ref&gt;y.{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}}||- align=&quot;right&quot; |944
|-
|Coleición [[Josef de Mendoza y Ríos|Mendoza]]||La Coleición de mapes axuntada por Mendoza, ingresó na Biblioteca Nacional l'añu 1913, procedente del Ministeriu d'Estáu, güei Ministeriu d'Asuntos Esteriores, que la so Biblioteca caltenía los fondos de l'antigua Secretaría d'Estáu. Ta compuesta por 2405 mapes, estremaos en dos series: la primera, formada por 1697, impresos na so mayoría en Gran Bretaña, na segunda metá del s. XVIII; completar con una segunda serie de 708 mapes, grabaos n'otros países, como Francia, Alemaña, España, Rusia, etc.&lt;ref name=&quot;CitaBNEColecciónMendoza&quot;&gt; {{cita web |url=http://www.bne.es/es/Actividades/ActosCulturales/CicloCitaBN/CitaBN2007/MapasColeccionMendoza.html|títulu=Coleición Mendoza|nome=Biblioteca Nacional d'España|formatu=Cita na BNE|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120220194408/http://www.bne.es/es/Actividades/ActosCulturales/CicloCitaBN/CitaBN2007/MapasColeccionMendoza.html|fechaarchivu=20 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;y.&lt;ref name=&quot;CarmenLiter&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Líter Mayayo |nome=Carmen |títulu=Fondo cartográficos de la Biblioteca Nacional|añu=1992|publicación=Boletín de la ANABAD|volume=XLII|númberu=1 |páxina=152-164 |url=}}&lt;/ref&gt; Ver dellos exemplos en [http://bdh.bne.es/bnesearch/Search.do?field=toos&amp;text=%22Pertenez+a++la+Colecci%C3%B3n+Mendoza%22&amp;showYearItems=&amp;exact=on&amp;textH=&amp;advanced=false&amp;completeText=&amp;pageNumber=2&amp;pageSize=10&amp;language=es Biblioteca Dixital Hispánica] ||- align=&quot;right&quot; |2365
|-
|Coleición [[Pi y Margall]]||La Biblioteca de Francisco Pi y Margal (presidente de la I República Española) incorporar en 1902 a la Biblioteca Nacional por legáu de la so esposa Petra Arsuaga, la coleición ye rica en fondos de filosofía y de tema americana.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996}} ||- align=&quot;right&quot; |1835
|-
|Porcones||Con esta signatura identifícase un fondu integráu por allegamientos en derechu, memoriales que, tanto impresos como manuscritos, presentar nos pleitos peles partes implicaes. D'ellos haise tomáu esta denominación pola unión de les pallabres (“Por” y “Con”) que, tipográficamente destacaes, apaecen nes portaes de dichos impresos pa introducir a caúna de les partes (litigante y demandáu). Son un reflexu de la historia política, social y económica, detallada al traviés de los pleitos que entablaban los distintos estamentos sociales.&lt;ref name=&quot;Impresos antiguos&quot;&gt; {{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/ImpresosAntiguos/impresos.html|títulu=Impresos antiguos.|nome=Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120204030045/http://www.bne.es/es/Colecciones/ImpresosAntiguos/impresos.html|fechaarchivu=4 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; ||- align=&quot;right&quot; |311
|-
|Coleición F. Condeminas||Dientro de la coleición d'atles y obres de Cartografía, Xeografía, viaxes, etc., antiguos y modernos, destaca un importante conxuntu d'atles flamencos y holandeses, amás d'otros franceses, italianos, ingleses y alemanes, de los sieglos XVI al XIX. Merez especial atención la coleición Condeminas de llibros de navegación, donada en 1969.&lt;ref name=&quot;Col. Condeminas&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/opencms/es/ComunidadBNE/Blogs/El%20Blogue_de_la_BNE/docs/Colecciones_del%20Serviciu_de_Cartografxa.pdf|títulu=Coleiciones del Serviciu de Cartografía|nome=Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120412234459/http://www.bne.es/opencms/es/ComunidadBNE/Blogs/El|fechaarchivu=2012-04-12}}&lt;/ref&gt;||- align=&quot;right&quot; |921
|-
|Fernando José de Velasco||Pernomáu xurisconsultu, la so vilba va desfaese llueu de la so biblioteca, una parte de la mesma y la más importante pasa a la biblioteca del marqués de la Romana probablemente en 1805, yera una biblioteca particularmente rica n'impresos, la so coleición de manuscritos incluyía dellos códices medievales.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}} ||- align=&quot;right&quot; |1727
|-
|[[Tomás García Figueres|García Figueres]]||Conocer por coleición García Figueres un fondu especializáu n'África y mundu árabe polo xeneral y del Protectoráu d'España en Marruecos en particular, donáu a la Biblioteca por Tomás García Figueres en 1966. Con esta coleición, xunto a los fondos qu'esistíen yá na BNE, inauguróse'l 23 de payares de 1966 la denomada Seición d'África.{{Harvnp|Carrión Gútiez|1996}}||- align=&quot;right&quot; |18&amp;nbsp;259
|-
|[[Juan María Guelbenzu]]||Mercar a Fernando Rico Barrios en trés apurres: 1990, 1992 y 2003. La coleición de Juan María Guelbenzu que se caltién na Biblioteca Nacional d'España ta formada polo que constituyó la so biblioteca personal, con alredor de mil doscientes partitures impreses y unos cincuenta manuscrites, coleición empecipiada pol so padre, José Guelbenzu. El conteníu del repertoriu ye, na so mayor parte, clásicu y románticu xermanu, n'ediciones franceses y alemanes de les últimes décades del sieglu XVIII y primeres del XIX, anque tamién ta representada la ópera italiana, la lliteratura pedagóxica y la música española coetanea a Guelbenzu.&lt;ref name=&quot;IsabelLozano&quot; /&gt;||- align=&quot;right&quot; |1704
|-
|[[Juan Eugenio Hartzenbusch|Hartzenbusch]]||El 19 de xineru de 1899 donó Juan Eugenio Hartzenbusch un total d'once volúmenes manuscritos, pero la incorporación del legáu definitivu produzse'l 29 de xunetu de 1910.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}} ||- align=&quot;right&quot; |731
|-
|Mandáu Condesa del Campu de Alange||Adquirida en 1884 pola BNE la biblioteca de Manuela de Negrete y Cepeda, condesa de Campu de Alange, rica en pliegos de cordel y treslladada a los estudios de S. Isidro, d'onde se recoyeron, en 1890, los llibros de qu'escarecía la Biblioteca Nacional.{{Harvnp|Martín Abad|1992|pp=97-117}} ||- align=&quot;right&quot; |173
|-
|[[Ramón de Garciasol]]||El poeta Ramón de Garciasol, (que'l so nome verdaderu ye Miguel Alonso Calvo),&lt;ref name=&quot;GarciasolArrchivosPersonales&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/opencms/es/Coleiciones/ArchivosPersonales/archivospersonales.html|títulu=Coleición Archivos Personales y d'Entidaes|nome=Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120204024935/http://www.bne.es/opencms/es/Coleiciones/ArchivosPersonales/archivospersonales.html|fechaarchivu=4 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; mandó la so biblioteca y los manuscritos autógrafos de les sos obres (tamién el so archivu epistolar, inda no apurríu) en 1994||- align=&quot;right&quot; |4830
|-
|[[Valentín Carderera]]||En 1867 foi adquirida pol Estáu la coleición del pintor y eruditu Valentín Carderera, que foi pintor de cámara de Sabela II, formada por semeyes, dibuxos y llibros con grabaos d'autores españoles, italianos, alemanes, flamencos y franceses.{{Harvnp|Santiago Páez|1992|p=117-150}}||- align=&quot;right&quot; |6796
|}

A lo último, hai que destacar la importancia qu'adquier dende 1716, la llexislación que se foi foi promulgando a lo llargo de la so historia, como la llei d'Imprenta y de Propiedá Intelectual (1847 y 1875, respeutivamente), el decretu de 1938, qu'inclúi la proteición de los inventos modernos de les artes gráfiques y los procesos de reproducción,&lt;ref name=&quot;NiñoMasMúsica&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Neñu Mas |nome=María Isabel |títulu=Curtia reseña histórica de la Seición de Música y Archivu de la Pallabra Falada|añu=1966|publicación=Revista d'Archivos, Biblioteques y Museo |volumen=73 |númberu=|páxina=184 |url=}}&lt;/ref&gt; la llei de 1939 de Recuperación y Devolución, promulgada tres la Guerra Civil, pola qu'ingresaron na Biblioteca Nacional d'España los llibros ensin reclamar polos sos propietarios. Ente los finxos llexislativos hai que señalar el decretu de 1957 del Depósitu llegal,&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=España |fecha=23 d'avientu de 1957 |títulu=Decreto pol que s'aprueba'l Reglamentu del Serviciu de Depósitu Llegal |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=17|fecha=20 de xineru de 1958|páxina=|formatu=|fechaaccesu=|url=}}&lt;/ref&gt; que consiguió faer realmente efectivu'l cumplimientu de dichu Depósitu, aumentando de manera radical el fluxu de receición de too tipu de materiales.

Toes estes disposiciones van diseñando l'actual fluxu d'accesu de fondos a la Biblioteca Nacional d'España, que se realiza por trés víes principales, el mentáu Depósitu llegal, la compra y el truecu o donativo.

==== Fondos actuales ====
Na actualidá, la Biblioteca Nacional d'España cunta con unos fondos no exhaustivamente cuantificados, pero que s'avera a los 28 millones d'exemplares. Ente ellos destaquen la coleición de manuscritos, que toma obres dende'l sieglu IX hasta un total de 23&amp;nbsp;000 obres, y la d'[[incunable]]s, 2298 ediciones incunables representaes por 3159 exemplares, incluyíos dos llibros xilográficos.

Ye nos impresos antiguos nos que ye más malo d'establecer un volume exacto, nel catálogu automatizado hai nesti momentu 145&amp;nbsp;150 títulos, pero envalórase qu'esiste un porcentaxe bien alto descritu namái nos catálogos manuales. Ente les coleiciones destacables tán les de Barbieri, Gayangos, Gómez Imaz, Graiño, Usoz o [[Manuel Rico Sinobas|Rico y Sinobas]].&lt;ref name=&quot;Impresos antiguos&quot;/&gt; Una coleición especialmente relevantes ye la Coleición de Cervantes y la de Cervantes-Sedó.&lt;ref name=&quot;Coleición Cervantes&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Cervantes/index.html |títulu=Coleiciones: Cervantes |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190607083829/http://www.bne.es/es/Colecciones/Cervantes/index.html |fechaarchivu=2019-06-07 }}&lt;/ref&gt;

Otru gran conxuntu de materiales son los pertenecientes al departamentu de Belles Artes y Cartografía, constituyíos por grabaos (más de 100&amp;nbsp;000 estampes sueltes y otros 600&amp;nbsp;000 grabaos incluyíos en llibros),&lt;ref name=&quot;Coleición de grabaos&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Grabaos/grabaos.html |títulu=Coleiciones: Grabaos |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120204035939/http://www.bne.es/es/Colecciones/Grabaos/grabaos.html |fechaarchivu=4 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt; dibuxos, fotografíes&lt;ref name=&quot;Coleición de fotografíes&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/Fotografia/index.html |títulu=Coleiciones: Fotografía |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180406152211/http://www.bne.es/es/Colecciones/Fotografia/index.html |fechaarchivu=2018-04-06 }}&lt;/ref&gt; y mapes (a destacar la coleición Mendoza y la de Tomás López y fíos)&lt;ref name=&quot;Coleición de cartogafia&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/GeografiaMapas/geografiamapas.html |títulu=Coleiciones: Xeografía y Mapes |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120215150536/http://www.bne.es/es/Colecciones/GeografiaMapas/geografiamapas.html |fechaarchivu=15 de febreru de 2012 }}&lt;/ref&gt; o les coleiciones d'[[ephemera]] o [[exlibris]].

Les obres curiaes nel Departamentu de Música y Audiovisuales&lt;ref name=&quot;Música&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Colecciones/MusicaMusicologia/index.html |títulu=Coleiciones: Música y Musicoloxía |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |autor=Biblioteca Nacional d'España |obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190607083913/http://www.bne.es/es/Colecciones/MusicaMusicologia/index.html |fechaarchivu=2019-06-07 }}&lt;/ref&gt; entienden partitures impreses y manuscrites (179&amp;nbsp;228), grabaciones sonores en tou tipu de formatos (discos de cayuela, cilindros de cera, vinilos y casetes, 323&amp;nbsp;699 títulos nel catálogu automatizado) y videos (2000, Beta, VHS, DVD y Blu-ray, nel catálogu hai anguaño 98&amp;nbsp;487 títulos).

La coleición de prensa y revistes de la biblioteca nacional tien una gran importancia pa la investigación sociolóxica ya histórica, ya inclúi anguaño 157&amp;nbsp;682 títulos;&lt;ref name=&quot;Seriaes&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Colecciones/PublicacionesPeriódicas/periodicas.html|títulu=Prensa y revistes|nome=Biblioteca Nacional d'España}}&lt;/ref&gt; la mayor parte de la prensa y les revistes históriques tán disponibles na Hemeroteca Dixital. Esta coleición y la so medría añal causa un gran problema d'espaciu, xunto cola coleición de llibros modernos, que anguaño cunta con 2&amp;nbsp;713&amp;nbsp;606 y que crez a un ritmu de 100&amp;nbsp;000 volúmenes añales.&lt;ref name=&quot;Memoria2010&quot;&gt;{{cita publicación |nome=Biblioteca Nacional d'España|títulu=Memoria 2010|añu=2011|publicación=Biblioteca Nacional d'España|url=http://www.archivoymemoria.com}}&lt;/ref&gt;

== Los catálogos ==

=== Catálogu Xeneral ===
Los primeros catálogos de la Real Biblioteca Pública son catálogos manuscritos y enllibraos, como les yá mentaes obres de [[Juan de Iriarte]]. La enorme cantidá de catálogos impresos vieno siendo recoyíos na Guía de catálogos impresos de la Biblioteca Nacional, que na so 3ª edición de 2006 recueye un total de 514 catálogos impresos en monografíes o en publicaciones seriaes; estos catálogos recueyen tou tipu de coleiciones: impresos, manuscritos, mapes, etcétera.&lt;ref name=&quot;coleiciones&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Colecciones|títulu=Coleiciones|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180406152201/http://www.bne.es/es/Colecciones|fechaarchivu=2018-04-06}}&lt;/ref&gt;

Tienen gran importancia los tradicionales catálogos en fiches per autor, títulu, materia o CDU, calteníos y actualizaos laboriosamente a lo llargo de los sieglos a partir d'un catálogu internu “madre”, el llamáu Índiz Xeneral. Nel añu 1956 empezar a redactar el llamáu catálogu diccionariu, qu'entemecía nuna única secuencia de bien refechos criterios d'ordenación, autores, títulos y materies. Coles mesmes les distintes sales caltienen los sos propios catálogos especializaos de les distintes coleiciones, qu'en munchos casos son un recursu únicu.

A partir del añu 1994, la Biblioteca Nacional dispón d'un [[OPAC]] (''Online Public Access Catalog''), esto ye, d'un catálogu d'accesu en llinia, basáu nel sistema Sirtex, que xestionaba la base de datos Ariadna. En 1996, Ariadna entra na web, como la mayoría de los grandes catálogos y pocu dempués faise accesible tamién el catálogu d'autoridaes. Na actualidá'l catálogu automatizado de la Biblioteca Nacional cuenta con alredor de cuatro millones d'obres de too tipu de materiales, 8 millones de volúmenes&lt;ref name=&quot;Estadístiques&quot;&gt;
{{cita web |url=http://www.bne.es/es/LaBNE/Estadisticas/docs/Catxlogos.pdf|títulu=Estadístiques de catálogos|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120205132004/http://www.bne.es/es/LaBNE/Estadisticas/docs/Catxlogos.pdf|fechaarchivu=5 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt; y alredor de 500&amp;nbsp;000 autoridaes completes.&lt;ref name=&quot;Autoridaes&quot;&gt;
{{cita web |url=http://www.bne.es/es/LaBNE/Estadisticas/EstadisticasAutoridades/|títulu=Estadístiques d'autoridaes|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120205141529/http://www.bne.es/es/LaBNE/Estadisticas/EstadisticasAutoridades/|fechaarchivu=5 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;

=== Inventariu Xeneral de Manuscritos ===
En 1953, publicar por primer vegada l'Inventariu Xeneral de Manuscritos de la Biblioteca Nacional, que recueye los códices de la Seición de Manuscritos de la biblioteca. L'inventariu consta hasta'l momentu de quince volúmenes y recueye 11&amp;nbsp;000 títulos de los más de 23&amp;nbsp;000&lt;ref name=&quot;el País&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu= Sorela|nome= Pedro |añu= 1985|títulu=La soledá de los manuscritos |publicación= El País |fecha= 10 de febreru de 1985 |allugamientu= |editorial= |issn= |url= |fechaaccesu=14 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt; que se caltienen güei na biblioteca. Puede aportase a la mayoría de los manuscritos dende'l catálogu automatizado.

=== Catálogu Coleutivu de Publicaciones Periódiques ===
Amás, la Biblioteca Nacional xestiona tamién el Catálogu Coleutivu de Publicaciones Periódiques o CCPP,&lt;ref name=&quot;CCPP&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Catalogos/CatalogosColectivos/PublicacionesPeriodicas/|títulu=Catálogu Coleutivu de Publicaciones Periódiques|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120203042427/http://www.bne.es/es/Catalogos/CatalogosColectivos/PublicacionesPeriodicas/|fechaarchivu=2012-02-03}}&lt;/ref&gt; qu'ufierta información sobre les coleiciones de prensa y revistes que caltienen les principales biblioteques españoles. Contién información sobre alredor de 88&amp;nbsp;000 títulos de seriaes y de los exemplares d'estes, unos 369&amp;nbsp;000 distribuyíos per alredor de 1100&lt;ref name=&quot;DIBI&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Catalogos/CatalogosColectivos/PublicacionesPeriodicas/|títulu=Direutoriu de Biblioteques|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120203042427/http://www.bne.es/es/Catalogos/CatalogosColectivos/PublicacionesPeriodicas/|fechaarchivu=2012-02-03}}&lt;/ref&gt; biblioteques españoles. El Direutoriu de Biblioteques y Hemeroteques Españoles o DIBI recueye datos sobre más de 10&amp;nbsp;400 biblioteques y sirve de sofitu a la llocalización d'exemplares del CCPP.

=== Biblioteca Dixital Hispánica ===
{{AP|Biblioteca Dixital Hispánica}}
La [[Biblioteca Dixital Hispánica]] (BDH) ye'l portal de la BNE al traviés del cual pueden consultase de forma llibre y gratuita les obres dixitalizaes pola Biblioteca. Los materiales disponibles inclúin llibros impresos ente los sieglos XV y XIX, manuscritos, dibuxos, grabaos, folletos, cartelos, fotografíes, mapes, atles y grabaciones sonores.&lt;ref name=&quot;BDH&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/es/Catalogos/BibliotecaDigital/presentacion/|títulu=Presentación de la Biblioteca Dixital Hispánica|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120327083050/http://www.bne.es/es/Catalogos/BibliotecaDigital/presentacion/|fechaarchivu=27 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt; Amás, cola collaboración del Departamentu de Música y Audiovisuales, llevóse a cabu una dixitalización masiva de partitures.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bne.es/webapp/verPostBlog.htm?idPost=123&amp;urlCms=%2Fes%2FComunidadBNE%2FBlogs%2FEl_Blogue_de_la_BNE%2Findex.html |títulu=Los rexistros sonoros na Biblioteca Dixital Hispánica |fechaaccesu=22 de mayu de 2012 |apellíu=Hernández Muñiz |nome=Cayetano |fecha=27 d'abril de 2012 |obra=El blogue de la BNE |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120607055153/http://www.bne.es/webapp/verPostBlog.htm?idPost=123&amp;urlCms=%2Fes%2FComunidadBNE%2FBlogs%2FEl_Blogue_de_la_BNE%2Findex.html |fechaarchivu=7 de xunu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

Al traviés de la BDH y gracies al protocolu [[OAI-PMH]], la Biblioteca Nacional d'España participa en [[Europeana]], el proyeutu de la Comisión Europea pa crear una Biblioteca Dixital Europea, y n'[[Hispana (biblioteca dixital)|Hispana]], el pañador de recursos dixitales del [[Ministeriu d'Educación, Cultura y Deporte]].

Tamién s'incorporó un conxuntu d'obres escoyíes a la [[Biblioteca Dixital Mundial]] (World Digital Library) de la [[UNESCO]].&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Micrositios/Esposiciones/BNE300/documentos/300anos_estudio2.pdf|títulu=L'espardimientu de la coleición na era de Google|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España}}&lt;/ref&gt;

Dende la BDH apuértase amás a l'aplicación d'[[Hemeroteca Dixital de la Biblioteca Nacional d'España|Hemeroteca Dixital]], que dexa la consulta d'alredor de 900 publicaciones de prensa. La Hemeroteca, creada en marzu de 2007, da accesu a la coleición dixital de prensa histórica española qu'alluga la Biblioteca. L'oxetivu ye ufiertar accesu a les cabeceres más importantes de la dómina pa facilitar el so estudiu ya investigación. Na Hemeroteca (al igual qu'en tola BDH) ye posible buscar nel testu completu de los documentos gracies al [[Reconocencia óptica de calteres]] (OCR).&lt;ref name=&quot;Hemeroteca&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.bne.es/es/Catalogos/HemerotecaDigital/MasInformacion/|títulu=Información sobre la Hemeroteca Dixital|fechaaccesu=14 de marzu de 2012|autor=Biblioteca nacional d'España|fecha=2012|obra=Web de la Biblioteca Nacional d'España|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180412224735/http://www.bne.es/es/Catalogos/HemerotecaDigital/MasInformacion|fechaarchivu=2018-04-12}}&lt;/ref&gt;

== Crítiques ==
Nel sieglu XIX el novelista [[Armando Palacio Valdés]] fixo una crítica demoledora del pésimu serviciu qu'ufiertaba la Biblioteca Nacional nel so artículu &quot;La Biblioteca Nacional&quot;, incorporáu al so llibru ''Agües fuertes. Noveles y cuadros'' (Madrid: Establecimientu tipográficu de Ricardo Fe, 1884). Per otra parte, nun se llevaba un control rigorosu de la procedencia de munches de les donaciones y fondos, lo que dexaba polo xeneral un gran lladroniciu no yá per parte del públicu, sinón de los bibliotecarios, con frecuencia asediados y sobornaos polos coleicionistes.

Nel sieglu XX, a pesar de la llei de depósitu llegal, la Biblioteca Nacional conviértese, en pallabres del especialista [[Jesús Cuadrado]] en «el coladeru más grande pa sumir los productos de la [[cultura popular]]», dende [[tebéu|tebéos]] a [[cromu|cromos]], pasando por [[fotonovela|fotonoveles]], noveles de xéneru, [[pegatina|pegatines]], [[calcomanía|calcomaníes]], [[recortable]]s, [[diorama|diorames]] o [[cartelu]]es, que yeren sustraíos por bedeles y archiveros.&lt;ref name=&quot;archivirus&quot;&gt;Cuadrado, Jesús, en ''La [[estricnina]] y los archivirus'', de la serie «La Zancadiella», pa ''[[Hustler]]'', núm. 6, Barcelona, ochobre de 1992.&lt;/ref&gt; Amás, foi robáu un códiz de [[Leonardo da Vinci]], ente otros manuscritos, llibros y mapes valiosísimos.

Cola llegada de la democracia, la situación nun ameyoró, yá que nun se consideraba prioritariu caltener, caltener, reponer o catalogar la denomada cultura popular. D'esta manera, «más de la metá de la metá de la metá de tolos [[tebéu|tebéos]] (apaisaos o verticales, ye lo mesmo) sumieron; namái tán, cuando tán, les fiches, y no toes».&lt;ref name=&quot;archivirus&quot; /&gt; Lo mesmo puede dicise de los cromos o les fotonoveles sobrevivientes, que s'atopaben arrumbadas de mala manera.&lt;ref&gt;Cuadrado, Jesús, en ''La chamarilería europea'' de la serie «En cantu del preselbe», núm. 1, pa la publicación ''Cómic independiente'', núm. 5, Madrid, payares de 1993.&lt;/ref&gt; Por cuenta de esta situación, diversos estudiosos d'estos sectores convertiríen nuna constante la so reclamación d'un Centru de Documentación de la Historieta y la Cultura Popular&lt;ref name=&quot;cargancia&quot;&gt;Cuadrado, Jesús, en ''Primer Cargancia'', de la serie «Epistolatazo», núm. 1, pa ''De Tebeos'', núm. 2, Almería, setiembre de 1993.&lt;/ref&gt; qu'evitara la «irreparable perda de la nuesa memoria gráfica».&lt;ref&gt;Cuadrado, Jesús, en ''Les vengaciones del desván'' de seriar «Rodía Mancada», núm. 4, pa ''[[Makoki (revista)|Makoki]]'', núm. 18, Barcelona, setiembre de 1991.&lt;/ref&gt; Inda güei, la Biblioteca Nacional cadez de l'ausencia de coleiciones enteres de tebeos.{{Harvnp|Cruz Pérez|2008|p=18}}

N'agostu de 2012 entamó, sicasí, la esposición ''El rastru del cómic'', na que se repasaron 155 años de viñetes, de les que la institución caltién anguaño 9600 títulos.&lt;ref&gt;[https://www.rtve.es/noticias/20120809/biblioteca-nacional-espana-abre-les sos-puertes-comic/555663.shtml La Biblioteca Nacional d'España abre les sos puertes al cómic, RTVE.es/EFE 09.08.2012]. [https://www.lavanguardia.com/ocio/20120809/54335844431/rastru-comic-vinetas-biblioteca-nacional.html Otra crónica en [[La Vanguardia]], 9 d'agostu de 2012] y [https://web.archive.org/web/20130118212543/http://es.noticias.yahoo.com/video/nacional-1428525/el rastru-de-el nuesu-comic-155-anos-de-vinetas-en-la biblioteca nacional-30230863.html videu curtiu de Axenciar EFE, del mesmu día, recoyíu en Yahoo Noticies], con imáxenes del orixinal de &quot;Historia de les desgracies d'un home afortunáu&quot; de 1857.&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Asociación d'Estaos Iberoamericanos pal Desarrollu de les Biblioteques Nacionales d'Iberoamérica]]
* [[Biblioteca dixital]]
* [[Códices Madrid I-II]]
* [[The European Library]]
* [[Archivos d'España]]
* [[Biblioteques nacionales]]

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |enllaceautor=Manuel Carrión Gútiez|apellíu=Carrión Gútiez|nome=Manuel|títulu=La Biblioteca Nacional|fechaaccesu=15 d'avientu de 2011|añu=1996|editorial=Biblioteca Nacional|ubicación=Madrid|isbn=8481811491}}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=El Cuerpu Facultativu nos empiezos de l'aplicación de la teunoloxía informática a les biblioteques. |2=http://www.mcu.es/principal/docs/novedades/2008/150Aniversariu_MercedesDexeus.pdf |date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{cita llibru |títulu=Catálogu bibliográficu de la coleición de manuscritos de la Biblioteca Nacional d'España, ellaboráu por Julián Martín Abad|añu=2010|editorial=Biblioteca Nacional|ubicación=Madrid}}
* {{cita llibru |apellíu=Cruz Pérez|nome=Fernando Javier del títulu=Los cómics de Francisco Ibáñez|añu=2008|editorial=Cuenca: Ediciones de la Universidá de Castiella-La Mancha|isbn=978-84-8427-600-5}}
* {{cita publicación |autor=España |fecha=18 de payares de 1971 |títulu=Orde de 30 d'ochobre de 1971, pola que s'aprueba'l Reglamentu del Institutu Bibliográficu Hispánicu, que'l so capítulu II regula'l Depósitu Llegal |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=276 |páxines=18572-18576 |formatu=pdf |fechaaccesu=21 de payares de 2011 |url=https://boe.es/boe/dias/1971/11/18/pdfs/A18572-18576.pdf}}
* {{cita publicación |autor=España |fecha=3 de marzu de 1973 |títulu=Orde de 20 de febreru de 1973 del Ministeriu d'Educación y Ciencia pola que se modificar dellos artículos del Reglamentu del Institutu Bibliográficu Hispánicu |publicación=Boletín Oficial del Estáu |númberu=54 |páxines=4252-4253 |formatu=pdf |fechaaccesu=21 de payares de 2011 |url=https://boe.es/boe/dias/1973/03/03/pdfs/A04252-04253.pdf}}
* {{cita publicación |apellíu=García Ejarque |nome=Luis |añu=1992 |títulu=Biblioteca Nacional d'España |publicación=Boletín de la Anabad |volume=42 |númberu=3-4 |páxines=203-257 |issn=0210-4164 |url=http://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=224197 |fechaaccesu=11 d'abril de 2012}}
* {{cita publicación |apellíu=García Ejarque |nome=Luis | máscaraautor = 1|mes=avientu |añu=1993 |títulu=Edificio ocupaos pola Biblioteca Nacional dende la so fundación|publicación=Revista xeneral d'información y documentación |volumen=2 |númberu=2 |páxines=173-186|editorial= |issn= |url= |fechaaccesu=}}
* {{cita publicación |apellíu=García Ejarque |nome=Luis | máscaraautor = 1|mes=avientu |añu=1994 |títulu=Del privilexu de recibir les obres impreses al depósitu llegal n'España |publicación=Boletín de l'Asociación Andaluza de Bibliotecarios |volume= |númberu=37 |páxines=9-10 |editorial= |issn= |url= |fechaaccesu=16 de payares de 2011}}
* {{cita llibru |apellíu=García Ejarque|nome=Luis|máscaraautor=1|títulu=La Real Biblioteca de S.M y el so personal (1712-1836)|fechaaccesu=13 de xineru de 2012|añu=1997|editorial=Asociación d'Amigos de la Biblioteca d'Alexandría|isbn=8479521872}}
* {{cita llibru |apellíu=Guastavino Gallent|nome=Guillermo|títulu=El depósitu llegal d'obres impreses n'España; la so historia, la so reorganización y resultaos, 1958-1961|fechaaccesu=15 de payares de 2011|añu=1962|editorial=Direición Xeneral d'Archivos y Biblioteques|ubicación=Madrid|oclc=6467776}}
* {{cita web |url=http://www.bne.es/opencms/es/LaBNE/Historia/docs/historia_BNE.pdf|títulu=Historia de la Biblioteca Nacional d'España|fechaaccesu=15 d'avientu de 2011|formatu=PDF|ubicación=Madrid|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111216014042/http://www.bne.es/opencms/es/LaBNE/Historia/docs/historia_BNE.pdf|fechaarchivu=16 d'avientu de 2011}}
* {{cita llibru |apellíu=Lunn|nome=Jean|títulu=Recomendaciones pa llexislación de depósitu llegal|fechaaccesu=2 d'avientu de 2011|idioma=francés|otros=Traducíu por Alicia Girón|añu=1988|editorial=Ministeriu de Cultura, Direición xeneral del llibru y biblioteques|ubicación=Madrid|isbn=8474834570|páxina=5}}
* {{cita publicación |apellíu=Martín Abad |nome=Julián |títulu=Crecedera de la coleición de Manuscritos de la Biblioteca Nacional nel sieglu XIX: curtios apuntes pa una historia necesaria |añu= 1992|publicación=Boletín de la ANABAD|volume=42 |númberu=1 |páxines=97-117 |issn= |url=}}
* {{cita llibru |apellíu=Martín Abad|nome=Julián|máscaraautor=1|títulu=Nuevos ingresos d'impresos antiguos na Biblioteca Nacional: sieglos XVI-XIX|añu=2002|editorial=Biblioteca Nacional|ubicación=Madrid}}
* {{cita llibru |enllaceautor=Tomás Navarro Tomás|apellíu=Navarro Tomás|nome=Tomás|títulu=Biblioteca en guerra|fechaaccesu=10 de mayu de 2012|capítulu=Archivo y biblioteques de la República Española mientres la guerra|añu=2005|editorial=Biblioteca Nacional d'España|ubicación=Madrid|isbn=8488699832}}
* {{cita publicación |apellíu=Oliván Plazaola |nome=Montserrat |añu=2009 |títulu=Situación del depósitu llegal n'España |publicación= Archives et Bibliothèques de Belgique, Archief-en Bibliotheekwezen in België |volume=80 |páxines=146-155 |fechaaccesu=16 de payares de 2011}}
* {{cita llibru |títulu=La Real Biblioteca Pública, 1711-1760: de Felipe a Fernandu VI|añu=2004|editorial=Biblioteca Nacional|ubicación=Madrid}}
* {{cita llibru |apellíu=Sánchez Mariana|nome=Manuel|títulu=Bibliófilos españoles: dende los sos oríxenes hasta los alboreceres del sieglu XX|añu=1993|editorial=Biblioteca Nacional|ubicación=Madrid}}
* {{cita llibru |apellíu=Sánchez Mariana|nome=Manuel|máscaraautor=1|títulu=La formación del fondu bibliográficu de la Biblioteca Real Pública|otros=En: El llibru en palaciu y otros estudios bibliográficos / al cuidu de María Luisa López-Vidreru y [[Pedro Manuel Cátedra|Pedro M. Cátedra]]|añu=1996|editorial=Ediciones Universidá de Salamanca|ubicación=Salamanca|páxina=265-277}}
* {{cita publicación |apellíu=Santiago Páez |nome=Elena |títulu=Los fondos del Serviciu de Dibuxos y Grabaos de la Biblioteca Nacional|añu=1992|publicación=Boletín de la ANABAD |volume=42 |númberu=|páxina=117-150 |url=}}
* [http://www.bne.es/es/LaBNE/MemoriasBN/docs/memoria_2011.pdf Biblioteca Nacional d'España. Memoria 2011.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607084158/http://www.bne.es/es/LaBNE/MemoriasBN/docs/memoria_2011.pdf |date=2019-06-07 }}

== Enllaces esternos ==
* {{Commonscat|Biblioteca Nacional d'España}}
* [http://www.bne.es Biblioteca Nacional d'España] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221011303/http://www.bne.es/ |date=2009-02-21 }}
* [http://blog.bne.es/ El Blogue de la BNE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101032228/http://blog.bne.es/ |date=2020-11-01 }}
* [http://bdh.bne.es Biblioteca Dixital Hispánica]
* [https://web.archive.org/web/20160421175010/https://sede.bne.gob.es/ Sede Electrónica de la BNE]
* [http://www.bne.es/es/Servicios/SalasConsulta/SaladeAlcaladeHenares/ Sede de la BNE en Alcalá de Henares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207034212/http://www.bne.es/es/Servicios/SalasConsulta/SaladeAlcaladeHenares/ |date=2019-12-07 }}
* [http://www.bne.es/es/Micrositios/Guias/FolletosServicios/resources/docs/FolletoServPrestamo.pdf Folletu informativu sobre los préstamos de llibros pola BNE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607084222/http://www.bne.es/es/Micrositios/Guias/FolletosServicios/resources/docs/FolletoServPrestamo.pdf |date=2019-06-07 }}
* [https://web.archive.org/web/20120617031907/http://www.bne.es/es/Servicios/InformacionPractica/docs/guiadellector.pdf Guía del Llector. Biblioteca Nacional d'España]
* [http://www.españaescultura.es/es/temas/biblioteques/ Archivo y Biblioteques na páxina oficial del Ministeriu de Cultura d'España]
* [https://www.rtve.es/alacarta/videos/cronicas/cronicas-biblioteca-nacional-solu-llibros/2321028/ rtve.es: Cróniques - Biblioteca Nacional, no solu llibros] (16 de xineru de 2014)

{{Control d'autoridaes}}
{{ORDENAR:Biblioteca Nacional de Espanzza}}

{{Tradubot|Biblioteca Nacional de España}}
[[Categoría:Biblioteques nacionales|España]]
[[Categoría:Biblioteca Nacional d'España|Biblioteca Nacional d'España]]
[[Categoría:Archivos de fotografía]]
[[Categoría:Paséu de Recoletos]]</text>
      <sha1>c7r3ozcbks81676fq25edrughgff9yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bordón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119328</id>
    <revision>
      <id>4509902</id>
      <parentid>4482537</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="kewkk03ay7ialad5nymrcnctepkojbz" xml:space="preserve">{{llocalidá}}

'''Bordón''' ye un conceyu [[España|español]] de la [[provincia de Teruel]], [[Aragón]], asitiáu na contorna del [[Maestrazgo (Teruel)|Maestrazgo]]. Ta asitiáu a 828 m d'altitú y a 130 km de [[Teruel]]. Tien una población de 132 habitantes ([[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]] [[2008]]).

== Historia ==
D'orixe probablemente [[Cartago|cartaxinés]], a finales del [[sieglu XII]] (escontra [[1196]]) los [[Templarios]] incorporar a la encomienda de Castellote. Concédese-y Carta de Población en [[1282]].

En [[1212]] un pastor topa escondida nuna carrasca una imaxe de la virxe y nel mesmu llugar constrúyese una ermita. Escontra'l [[1306]] los templarios deciden edificar una ilesia mayor por cuenta de la gran devoción escontra la Virxe de la Carrasca. Alredor de la ilesia foise construyendo'l Bordón que se conoz hasta güei.

== Política llocal ==
=== Últimos alcaldes de Bordón ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Periodu !! Alcalde !! Partíu
|- 
| [[1979]]-[[1983]] || Ricardo Gimeno Obón&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.seap.minhap.gob.es/es/areas/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/cargos_representativos/30_aniversario.html |títulu=Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia |autor=Ministeriu de Facienda y Alministraciones Públiques (Gobiernu d'España) |fechaaccesu=6 de marzu de 2014 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140306230615/http://www.seap.minhap.gob.es/es/areas/politica_local/sistema_de_informacion_local_-SIL-/cargos_representativos/30_aniversario.html |fechaarchivu=6 de marzu de 2014 }}&lt;/ref&gt; || [[Unión de Centru Democráticu|UCD]] || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor=orange align=&quot;center&quot; |
|-
| [[1983]]-[[1987]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[1987]]-[[1991]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[1991]]-[[1995]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[1995]]-[[1999]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[1999]]-[[2003]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[2003]]-[[2007]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[2007]]-[[2011]] || || || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor= align=&quot;center&quot; |
|-
| [[2011]]-[[2015]] || Esther Medina Prats&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110907160459/http://www.mpt.gob.es/areas/politica_local/alcaldes_2011/parrafo/00/document_es/Aragon.pdf Alcaldes d'Aragón de les eleiciones de 2011]&lt;/ref&gt; || [[Partíu Aragonés|PAR]] || style=&quot;width: 5px&quot; bgcolor=#FFCC66 align=&quot;center&quot; |
|}

=== Resultaos eleutorales ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;margin:0 auto&quot;
|-
| colspan=&quot;9&quot; width=&quot;600px&quot; bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; |&lt;center&gt;'''Eleiciones municipales'''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://servicios.aragon.es/aeaw/processSelect.do |títulu=Archivu Eleutoral d'Aragón |fechaaccesu=30 de setiembre de 2012 |apellíu=Gobiernu d'Aragón |nome= |fecha= |obra= |idioma= |cita= }}&lt;/ref&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#D8D8D8&quot;
| '''Partíu'''
| align=&quot;right&quot; | '''2003'''
| align=&quot;right&quot; | '''2007'''
| align=&quot;right&quot; | '''2011'''
| align=&quot;right&quot; | '''2015'''
|-
| bgcolor=&quot;#FFCC66&quot; | '''[[Partíu Aragonés|PAR]]'''
| bgcolor=&quot;#FFCC66&quot; align=&quot;right&quot; | 5
| bgcolor=&quot;#FFCC66&quot; align=&quot;right&quot; | 5
| bgcolor=&quot;#FFCC66&quot; align=&quot;right&quot; | 4
| bgcolor=&quot;#FFCC66&quot; align=&quot;right&quot; | 5
|-
| bgcolor=&quot;#1e90FF&quot; | '''[[Partíu Popular d'Aragón|PP]]'''
| bgcolor=&quot;#87CEFA&quot; align=&quot;right&quot; | -
| bgcolor=&quot;#87CEFA&quot; align=&quot;right&quot; | -
| bgcolor=&quot;#87CEFA&quot; align=&quot;right&quot; | 1
| bgcolor=&quot;#87CEFA&quot; align=&quot;right&quot; | -
|-
| bgcolor=&quot;#FF4500&quot; | '''[[Partíu de los Socialistes d'Aragón|PSOE]]'''
| bgcolor=&quot;#FF6347&quot; align=&quot;right&quot; | -
| bgcolor=&quot;#FF6347&quot; align=&quot;right&quot; | -
| bgcolor=&quot;#FF6347&quot; align=&quot;right&quot; | -
| bgcolor=&quot;#FF6347&quot; align=&quot;right&quot; | -
|-
| bgcolor=&quot;#99CC66&quot; | '''[[Chunta Aragonesista|CHA]]'''
|
| bgcolor=&quot;#99CC66&quot; align=&quot;right&quot; | -
|
|
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
| '''''Total'''''
| align=&quot;right&quot; | '''''5'''''
| align=&quot;right&quot; | '''''5'''''
| align=&quot;right&quot; | '''''5'''''
| align=&quot;right&quot; | '''''5'''''
|}

== Fiestes ==
* [[5 de xineru]] &quot;[[Antonio Abad|San Antonio]]&quot;
* Primer llunes de mayu &quot;Procesiones&quot;
* Llunes de Pentecostés &quot;Pascua del Rollu&quot;
*[[Ficheru:Bordón (Maestrazgo, Teruel).jpg|miniaturadeimagen|Bordón (Maestrazgo, Teruel)]][[15 d'agostu]] &quot;Virxe de l'Araña&quot; 

== Ver tamién ==
* [[Llista de conceyos de la provincia de Teruel]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://lugaresconhistoria.com/bordon-teruel Bordón: mitos medievales, templarios y otros enigmes]
* [http://bordon-teruel.tk/ bordon-teruel.tk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116142833/http://bordon-teruel.tk/ |date=2022-11-16 }}
* {{Enllaz rotu|1=pueblu-les sos-xentes-les sos-costumes.html ''Bordón, el pueblu, les sos xentes, les sos costumes'' |2=http://museovirtualmaestrazgo.com/ficha_mus%C3%A9u/606/bordon-el |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}, obra del autor [[Federico Daudén Royo]].


{{Tradubot|Bordón}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de la provincia de Teruel]]
[[Categoría:Conceyos de Teruel]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>kewkk03ay7ialad5nymrcnctepkojbz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benissanó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119778</id>
    <revision>
      <id>4509884</id>
      <parentid>4499984</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10994" sha1="k5vt5a1s0rs8pcumrz2bt7fwkz453ox" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
'''Benissanó'''&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.docv.gva.es/datos/2016/04/01/pdf/2016_2158.pdf |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160414064608/http://www.docv.gva.es/datos/2016/04/01/pdf/2016_2158.pdf |fechaarchivu=2016-04-14 }}&lt;/ref&gt; (en [[castellán]] ''Benisanó'') ye un [[conceyu]] de la [[Comunidá Valenciana]], [[España]]. Asitiáu nel norte de la [[provincia de Valencia]], na [[comarca]] del [[Campu de Turia]], cuenta con 2.136 habitantes ([[INE España|INE]] [[2008]]).

== Xeografía ==
Asitiáu al sureste de la ciudá de [[Llíria]], que'l so términu llindar polos cuatro puntos cardinales. La superficie del términu ye llana, sacante unes nidies ondulaciones pol sector nordeste. El clima ye templáu; los vientos más frecuente son el poniente y el llevante; les agües prodúcense na seronda y primavera. El pueblu ta asitiáu nuna pandiella, xunto a la carretera de Valencia a Ademuz.

Dende [[Valencia]] aportar a esta población, per carretera, al traviés de la [[CV-35]].

== Demografía ==
{| align=&quot;center&quot; rules=&quot;all&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em&quot;| Evolución demográfica

![[1990]] !! [[1992]] !! [[1994]] !! [[1996]] !! [[1998]] !! [[2000]] !! [[2002]] !! [[2004]] !! [[2005]] !! [[2007]]
|-
| align=center| 1.739 || align=center| 1.683 || align=center| 1.659 || align=center| 1.672 || align=center| 1.695 || align=center| 1.784 || align=center| 1.836 || align=center| 1.974 || align=center| 1.964 || align=center| 2.064
|}
== Economía ==
La principal actividá económica ye l'agricultura. Nel regadío, gracies a l'ampliación de la distribución de les agües del ríu [[Turia]], colléchense [[cítricu|cítricos]], [[cebolla|cebolles]], [[cebera|ceberes]] y [[hortoliza|hortolices]]. Esiste una cooperativa agrícola. Críase ganáu cabrío y porcín; hai delles granxes avícoles. Funcionen fábriques de material de construcción y de piensos compuestos.

== Monumentos ==
* '''Ilesia parroquial'''. 
Templu parroquial dedicáu a los Santos Reyes, onde se venera a la Virxe del Fundamentu, patrona de Benissanó. La primitiva ilesia alzar na segunda metá del [[sieglu XV]] so los designios de la familia Cavanillas y Villarrasa, señores de Benissanó. Taba constituyida por una nave [[Arquiteutura gótica|gótica]] principal con dos llaterales cubierta con tesu de artesonado [[mudéxar]] de gran valor artísticu. Esti primitivu templu taba asitiáu sobre l'antigua [[mezquita]] d'orixe árabe. Tres la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]], hubo de ser restaurada nel añu [[1945]]. Y finalmente, nel añu [[1983]] pintóse la fachada y restauráronse les bóvedes, el campanariu y l'altar, aspeutu qu'amuesa anguaño. Tres la baltadera d'esta orixinaria ilesia, nel añu [[1992]] foi bendicida un nuevu edificiu de tres naves remataes en testera plana, coru a los pies; ye d'estilu neogóticu y foi realizada con materiales más modernos.

Hai que destacar como xoyes artístiques d'esta ilesia, tres cuadros calteníos de l'antigua ilesia, unu que formaba parte del primitivu altar mayor, anguaño modificáu: la ''Adoración de los Reis del Palu de San Leocadio'' del sieglu XV, y otru allugáu sobre'l sagrariu, representando un Nazarenu atribuyíu a [[Juan de Juanes]]; amás d'una representación de la [[Virxe de los Desamparaos]] del [[sieglu XVII]], ensin escaecer les 13 capiyes llaterales de gran guapura artística.
Por cuenta de la celebración del Tercer Centenariu del Afayu de la [[Virxe del Fundamentu]], realícense los trabayos de llimpieza y pintura del interior del templu. 

* '''[[Castiellu de Benissanó|Castiellu]]'''. 
El [[Castiellu de Benissanó]] foi edificáu na segunda metá del [[sieglu XV]] sobre la cortil d'una antigua [[alquería (Al-Ándalus)|alquería]] árabe denomada Benixanut.

* '''[[Muralles de Benissanó|Muralles]]'''. 
Caltiénense parte de les primitives muralles, con dellos torrexones y los portales de Valencia y Bétera y del ''Pou''.

== Paraxes naturales ==

* '''Fonte de la Salú'''. Que les sos agües son utilizaes pa les afecciones hepátiques, especialmente la [[ictericia]], siendo bien apreciada en tola ribera del [[Turia]]. 

== Fiestes llocales ==

Al marxe de la riqueza artístico y monumental de Benissanó, esti conceyu tamién ufierta'l bullicio de les sos xentes, siendo pieza esencial la banda de música &quot; La Familiar&quot; de Benissanó, y sobremanera la pólvora. La fiesta n'importancia ye la fiesta a los Titulares de la Parroquia &quot;Los Santos Reyes&quot;. Fiesta que tradicionalmente la Parroquia celebra en collaboración col Escelentísimu Conceyu de la llocalidá, qu'amás de presidir la [[Eucaristía]] d'esi día 6 de xineru celebra la viéspora la solemne [[Cabalgata de Reis]], percorriendo les cais del pueblu.

Tamién a lo llargo del añu Benissanó celebra munches más fiestes como les festividaes n'honor a [[San Vicente Ferrer]] (cola procesión del &quot; Comulgar d'Impidíos&quot;). Les fiestes de mayu a [[Santa Xema]] y [[Santa Rita]], (cola organización de la Fiesta a La [[Inmaculada Concepción]] de María). La fiesta del [[Corpus Christi]] a entamos de branu (cola participación de los neños que tomaron la primera [[comunión]]). Y l'últimu domingu del mes de xunu celebra la fiesta al Sagráu Corazón de Xesús, (que la so imaxe sale en procesión).

* '''Fiestes de [[Antonio Abad|San Antonio Abá]]'''
Tres les fiestes navidiegues y mientres el mes de xineru, el pueblu de Benissanó recuperó una de les sos fiestes más populares: la de [[Antonio Abad|San Antonio Abá]] (''Sant Antoni del Porquet''), que se celebra'l 17 de xineru. Esti día empieza cola bendición de los Panes de San Antonio na misa primera. Pela tarde, los neños y mayores alleguen a la Plaza de la Ilesia pa participar na Bendición de los Animales, y toos pueden tastiar les rosquíes (&quot;els rollets&quot;) de San Antonio que se parten a tolos que pasen los sos animales pa la bendición. 

* '''Fin de selmana Medieval'''
Por cuenta de la celebración de los actos conmemorativos de l'alquisición del Castiellu de Benissanó pol Conceyu'l pasáu 4 de febreru de [[1996]], Benissanó celebra'l so &quot; Fin de selmana Medieval&quot;. Mientres el &quot;Fin de selmana Medieval&quot;, realícense diverses actividaes qu'en redol al castiellu y les sos muralles van ser escenariu de xuegos y ceremonies que se van asoceder a lo llargo de los dos díes recreando lo que sería la vida diaria nuna ciudá [[medieval]]. 

* '''Selmana Santa'''
Ye costume tres la celebración de la mayoría de los actos relixosos y dempués de la [[Vixilia Pascual]], que les [[Clavariesa|Clavarieses]] de la [[Virxe de los Dolores]] ufierten a tolos que s'averaron a la Plaza de la Ilesia unos dulces típicos de Benissanó, como &quot;la torta en llanda&quot; &quot;-yos galletes&quot; (les galletes), &quot;els rossegons&quot; (les rosquíes), y la bébora que tradicionalmente sírvese: la [[mistela]]. El [[Domingu de Pascua]] celébrase'l &quot;Alcuentru&quot; que la so procesión realizar siempres media hora antes de la Misa Mayor, de día siempres y siguiendo la tradición secular la imaxe de la Virxe de los Dolores y la del Cristu Resucitáu danse cita na mesma plaza. Y ye nesi mesmu llugar, onde una neña del pueblu, vistida d'[[ánxel]] recíta-y un versu a la Virxe y a [[Cristu]].

=== Fiestes patronales de Benissanó ===
El día grande de les fiestes patronales ye'l 8 de setiembre en que se celebra la festividá de la patrona de Benissanó, la Virxe del Fundamentu. Podemos dicir qu'estes fiestes, nes qu'amás se festexa a la [[Virxe de los Dolores]] y a [[San José de Nazaret|San José]], empiecen na última selmana d'agostu y estiéndense práuticamente hasta la primera quincena del mes de setiembre.

* '''Fiestes n'honor a la Virxe del Fundamentu'''
La patrona de Benissanó ye la Virxe del Fundamentu ('''''Mare de Déu del Fonament'''''), que se venera dende [[1699]] na Parroquia de los Santos Reyes. Tolos años a mediaos del mes d'abril tien llugar la proclamación de la Reina Mayor de les Fiestes. Dende Finales d'agostu entama la Selmana Deportiva, y tien llugar tamién la Presentación de la Reina Mayor de les Fiestes y la so Corte d'Honor y la Presentación de la Reina Infantil y la so Corte d'Honor. El 7 de setiembre, les Clavarias, según toles peñes del pueblu, asisten a la Gran Ufrienda de flores a la patrona: La Virxe del Fundamentu. 

* '''Fiesta n'honor a la Virxe de los Dolores'''
El día 9 de setiembre, ye la fiesta que les muyeres (''les dones'') del pueblu dediquen a La [[Virxe de los Dolores]]. Les Clavariesas de la Virxe de los Dolores, entamen diversos actos como la tradicional &quot;Despertá&quot; a la madrugada. Pela mañana, recoyida de clavariesas y de siguío solemne Misa cantada n'honor a la [[Virxe de los Dolores]]. Grandiosa [[Mascletá]]. Pela tarde, Solemne procesión n'honor a la Virxe de los Dolores. Al rematar la procesión Festival de Fueos Artificiales. Pela nueche, Verbena o Variedaes.

* '''Festividá a San José, Patrón de Benissanó'''
Celébrase'l día 10 de setiembre, anque cabo dicir, que mientres los díes precedentes los Clavarios de San José preparen una serie d'actos pa tol pueblu. Ye'l día &quot;dels fadrins&quot;. Ente los actos que realicen tán la &quot;Despertá&quot; a la madrugada. Pela mañana recoyida de Clavarios y Solemne Misa. De siguío, misa n'honor al Patriarca [[San José de Nazaret|San José]]. Alredor de les 14:00 hores fabulosa [[Mascletá]]. Pela tarde Procesión, y al rematar Castiellu de Fueos Artificiales. Pela nueche, Verbena o Discu Móvil.

== Política ==
{{Alcaldes_España |
 Alcalde_1 = Jose María Rioja
 | Partíu_1 = AE
 | Alcalde_2 = Jose Castellanu Bolumar
 | Partíu_2 = AP
 | Alcalde_3 = Vicente Castellanu Rioja
 | Partíu_3 = AP
 | Alcalde_4 = Nadal Rioja
 | Partíu_4 = PP
 | Alcalde_5 = Serafin Castellanu Gómez
 | Partíu_5 = PP
 | Alcalde_6 = Serafin Castellanu Gómez
 | Partíu_6 = PP
 | Alcalde_7 = María Isabel Castellanu Brell
 | Partíu_7 = [[PP]]
 | Alcalde_8 = María Isabel Castellanu Brell
 | Partíu_8 = [[PP]]
 | Alcalde_9 = María Isabel Castellanu Brell
 | Partíu_9 = [[PP]]
 | Alcalde_10 = Amparo Navarro Bargas
 | Partíu_10 = [[PSPV-PSOE]]
}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Benissanó}}
* [http://www.benisano.es Web oficial de Benissanó] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101001435/http://benisano.es/ |date=2020-11-01 }}
* {{FVMP}} 
* [https://maps.google.co.uk/maps/ms?hl=en&amp;ie=UTF8&amp;g=karpathos&amp;msa=0&amp;msid=101614601994814517302.000438ddbb264b75b1b60&amp;z=11/ Mapa de los carriles bici alredor de Benissanó y Campu de Turia]


{{Tradubot|Benisanó}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de la provincia de València]]
[[Categoría:Conceyos de València]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>k5vt5a1s0rs8pcumrz2bt7fwkz453ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Becerril de la Sierra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121530</id>
    <revision>
      <id>4509874</id>
      <parentid>4430263</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8662" sha1="9mqebv3cbe3n7dj30fte1yor3qq5llo" xml:space="preserve">{{llocalidá}}

'''Becerril de la Sierra''' ye un [[conceyu]] y [[llocalidá]] [[España|españoles]] de la [[provincia de Madrid|provincia]] y [[Comunidá de Madrid]].

== Historia ==
La historia de Becerril de la Sierra ta marcada pola ausencia de documentos, pos munches de les fontes primordiales pal so estudiu, como l'Archivu Municipal, tán sumíes. Por ello, la historia de Becerril que se conoz ta enmarcada dientro del conxuntu históricu del Real de Manzanares.

A pesar de l'ausencia de datos exactos alrodiu de la so fundación, los historiadores asitien el surdimientu de Becerril de la Sierra nel periodu de Reconquistar de la península ibérica, mientres los sieglos XII y XIII. Más concretamente, el llugar foi fundáu nel periodu reconquistador del Rei Don Alfonso.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.pueblos-espana.org/comunidá+de+madrid/madrid/becerril+de+la sierra/ |títulu=Historia de Becerril de la Sierra |idioma=castellanu }}&lt;/ref&gt;

La primer mención documental de Becerril de la Sierra atópase en 1385, fecha na que se funda un Mayoralgu sobre'l Real de Manzanares, en que'l so privilexu tán citaos tolos llugares, aldegues y villes allugaes dientro de la xurisdicción del Real. Ente ellos ta Becerril de la Sierra. Dende entós pasó a tar so la proteición, tanto xudicial como militar, del Conseyu del Excelentísimo Señor Duque del Infantado, ufiertando a la so Maxestá'l Rei Felipe IV el pidimientu alministrativu con titularidá de Villazgo fecha pol Conceyu, Xusticia y vecinos de Becerril. Finalmente, el llugar foi declaráu como Villazgo en 1636 y confirmáu en 1658 pol VII Duque del Infantado, Marqués de Santillana y Conde del Real de Manzanares, Don Rodrigo de Mendoza y Sandoval.

El primer censu de población atopáu en Becerril de la Sierra cuntaba con 39 homes, ocho d'ellos yeren solteros y dos viudos. Entós daquella, la población de Becerril dedicábase, principalmente, a l'agricultura, al llendo y a la cría de ganáu. Otru censu posterior, el conocíu censu de Castiella de 1594, reflexa que Becerril componer de 69 vecinos, que la so aproximamientu n'habitantes xubía a 276.

Tres el descubrimientu d'América, llegó una dómina de fuerte emigración española y Becerril de la Sierra tamién sufrió les sos consecuencies. A pesar d'esto, hubo habitantes que se quedaron. Estes xentes dedicaben los sos llabores y oficios a les necesidaes de la comunidá vecinal, destacando'l campu de llabranza pola mor del duru clima. Coles mesmes, tamién s'ocupaben dellos meses del añu de la conducción de piedra, carbón y lleñes a la Corte y Villa de Madrid. Otru sector de población ocupar del llendo y del ganáu, principalmente vacunu, lanar y cabrío. Finalmente, otru menor númberu de trabayadores partir ente los xornaleros, criaos, canteros, fabriqueros de carbón, texedores, mampostería, ciruxanu, maestru de primeres lletres y un sacristán.

Una dómina crítica pa Becerril de la Sierra, según para otros munchos pueblos de la contorna, foi lo socedío nel añu 1841, cuando Becerril foi afeutáu poles lleis desamortizadoras y d'espropiación. Entós daquella, la probeza y l'aislamientu acentuar en tola rexón.

Otra manera, no que se refier a otra dómina de crisis, la Guerra Civil española de 1936, la llocalidá nun foi de les que más sufrió les sos nefastes consecuencies. Becerril vivió la guerra otra manera, como llugar d'acoyida de vecinos de les poblaciones estremeres, como Guadarrama y Los Molinos, estropiaes y bien castigaes polos bombardeos y los efeutos de la guerra.

Anguaño, Becerril de la Sierra ye un conceyu desenvueltu, atopadizu y de gran guapura natural y artística. Los sos vecinos yá non yá dedíquense a actividaes de ganadería y agricultura sinón que munchos d'ellos tienen como fondu d'ingresos los establecimientos –restoranes, hoteles, chigres, tiendes...- surdíos del turismu. Precisamente, ésti fai que pel branu y fines de selmana la población multiplíquese y aumente hasta los 18&amp;nbsp;000 habitantes.

== Situación ==
Llinda pel oeste con [[Navacerrada (Madrid)|Navacerrada]] y [[Collado Mediano]], pel este con [[El Boalo]] y pel sur con [[Moralzarzal]].

Ta asitiáu a 50 quilómetros de la [[Madrid|capital]] de la Comunidá de Madrid.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Conceyos. Becerril de la Sierra |url=http://www.sierraguadarramamanzanares.org/municipio/municipio.php?mun=BEC |fechaaccesu=4 de febreru de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20191115030612/http://www.sierraguadarramamanzanares.org/municipio/municipio.php?mun=BEC |fechaarchivu=2019-11-15 }}&lt;/ref&gt;

== Cultura ==
Becerril de la Sierra ufierta exemplos de patrimoniu y cultura que merecen una visita. L'arquiteutura relixosa –con dos ilesies- y la civil –cola plaza de la Constitución y delles fontes- conviven perfectamente y amuesen parte de la tradición y historia de la llocalidá.

=== Conceyu ===
Asitiáu na plaza de la Constitución, el Conceyu ye un edificiu porticado, de tres altures, coronáu con techu de cayuela y un reló.

=== Fonte de la Bola ===
Ta construyida en piedra y presenta dos estrechos caños qu'arramen les sos agua a un pilón con forma rectangular. La fonte ta coronada con una bola pedresa. Atópase na Plaza del Espeyu.

=== Fonte de los Cielos ===
Foi construyida en 1955 en piedra. Presenta un pequeñu pilón ovaláu en que'l so centru asitiar un elementu vertical qu'estrema en dos el pilón onde se recueyen les agües. La fonte ta coronada por una bola pedresa. Atópase na plaza Fonte de los Cielos.

=== Fonte del Cañu ===
Esta fonte circular con dos caños foi construyida en granitu en 1889 y reconstruyida en 1982. Ta asitiada na avenida de Calvo Sotelo, cerca del Conceyu.

=== Ilesia de La nuesa Señora del Valle ===
Foi construyida a finales de la década de 1960 gracies a la iniciativa d'un grupu de persones que pasaba parte de les sos vacaciones en Becerril de la Sierra. La ilesia foi diseñada por que se integrara perfectamente na redolada onde s'alluga. Ello ye que la forma de la so estructura y los colores del formigón simbolicen el monte y los campos de Becerril. 

Tanto la planta como l'alzáu de la ilesia de La nuesa Señora del Valle carauterizar poles sos formes triangulares y polos murios inclinaos. L'interior del templu y el so ornamentación afacer al estilu arquiteutónicu de la ilesia.

=== Ilesia parroquial de San Andrés Apóstol ===
[[Ficheru:Iglesia en Becerril de la Sierra.jpg|derecha|thumb|200px|Ilesia parroquial de San Andrés Apóstol.]]
D'estilu barrocu rural y con influyencies herrerianas, la so construcción, en piedra, ta fechada ente finales del sieglu XVI y principios del XVII. La ilesia -que presenta una nave de planta rectangular con delles irregularidaes- destaca pola so torre de tres cuerpos separaos por impostas y pol so pórticu sobre columnes toscanes. 

L'atriu llateral ye unu de los elementos más pervalibles de la ilesia y la so cubierta a una sola agua asítiase sobre seis columnes toscanes que, de la mesma, reposen sobre un muriu de baxu altor. L'atriu ye tamién el llugar onde s'atopa l'accesu al interior del templu, al traviés d'un arcu de mediu puntu construyíu con dovelas. Hai autores que creen qu'esti atriu foi añadíu a finales del sieglu XVIII.

Al rematar la Guerra Civil española, la ilesia de San Andrés Apóstol taba bastante deteriorada polo que la Xunta Nacional de Reconstrucción de Templos Parroquiales fíxose cargu de la so reconstrucción. Esta ilesia tamién vivió reformes a finales de los años 1960 y tamién en 1995.

== Demografía ==
En datos d'[[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]] de 2011 la población del conceyu de Becerril algamaba los 5231 habitantes, de los cualos 2585 yeren homes y 2646 muyeres. La mayor parte d'ellos, 4655, residentes na llocalidá del mesmu nome.

La evolución de la población na primer década del sieglu XXI foi significativa yá que nel añu 2000 la población xubía a 3246 habitantes.

== Infraestructura educativa ==
Becerril de la Sierra dispón d'una guardería (pública) y de un colexu públicu billingüe llamáu [[Juan Ramón Jiménez]], n'honor al xenial poeta español. Nél impartir [[Educación infantil n'España|educación infantil]], [[Educación primaria|primaria]] y [[Educación secundaria|secundaria]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{Tradubot|Becerril de la Sierra}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Conceyos de la Comunidá de Madrid]]
[[Categoría:Llocalidaes de la Comunidá de Madrid]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>9mqebv3cbe3n7dj30fte1yor3qq5llo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cartaya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122834</id>
    <revision>
      <id>4509993</id>
      <parentid>4461248</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T01:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 6 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66292" sha1="t3gg9e0w8g97e2zsrdh9rz3k2mt13dm" xml:space="preserve">{{Correxir}}
{{llocalidá}}
'''Cartaya''' ye una [[llocalidá]] y [[conceyu]] [[España|español]] de la [[provincia de Huelva]], ([[comunidá autónoma]] d'[[Andalucía]]). Nel añu [[2016]] cuntaba con 19.094 habitantes. La so estensión superficial ye de 226,4 [[Quilómetru cuadráu|km²]] y tien una densidá de 84,12 hab/km².

Cartaya foi fundada como nucleu urbanu pol Marqués de Gibraleón, [[Pedro de Zuñiga y Manrique de Lara|D. Pedro de Zúñiga]], nel estuariu del ríu [[Piedras (ríu español)|Piedras]]. El so nome provién de vocablu feniciu “carteia” que significa ciudá polo que presumiblemente el so poblamientu, anque non siguíu, ye más antiguu. Distintes muertes atopaes nel so territoriu fueron dataos dende la dómina del baxu Imperiu Romanu pos ésta atopábase nun importante nuedu de comunicaciones ente este y oeste. Tamién s'atopa documentada la esistencia de nucleos de población n'[[alquería (Al-Ándalus)|alquerías]] aledañas na Alta Edá Media que constaten que dende tiempos antiguos habitábase esta zona.

La economía del conceyu básase principalmente nel [[sector primariu]], anque nos últimos años del sieglu XX fomentóse'l [[sector servicios]] recurriendo a les sos posibilidaes d'ociu por atopase en zona costera y a los sos paraxes naturales. La renta per cápita ye alta, considerando los conceyos colindantes. Los nucleos d'[[El Rompido]] y de [[Nuevo Portil]] xunto coles numberoses urbanizaciones surdíes nes últimes décades fixo posible, amás, una importante crecedera demográfica. 

Del so términu cabo destacar los sos 4 [[km]] de sablera ([[El Rompido]], [[Sablera de San Miguel (Cartaya)|Sablera de San Miguel]], [[Nuevo Portil|Sablera de Nuevo Portil]], y la parte más occidental d'El Portil, una imaxe urbanística atípica por cuenta de la segregación de Punta Umbría), según, l'antiguu [[Conventu de la Santísima Trinidá (Cartaya)|Conventu de la Santísima Trinidá]], la ilesia parroquial, la [[Ermita de Santa María de Consolación (Cartaya)|ermita de Santa María de Consolación]] y el [[Castiellu de los Zúñiga (Cartaya)|Castiellu de los Zúñiga]].

== Toponimia ==
El topónimu &quot;Cartaya&quot; paez ser de procedencia [[fenicia]]: ''Qart'' o ''carteia'', que podría traducise como &quot;La ciudá&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.ayto-cartaya.es
|títulu= Descripción del Fondu Municipal
|editor= Conceyu de Cartaya
|fechaaccesu= 12 de setiembre de 2010
}}&lt;/ref&gt; Nun tien de confundir se, sicasí, con [[Carteia|Libertinorum Carteia]], en [[San Roque (Cádiz)|San Roque]]. En dómina andalusí apaeció sol nome de ''qarqaya'', fonéticamente bien paecíu al actual.

== Símbolos ==
{{VT|Heráldica municipal de Huelva}}
;'''Escudu'''

El [[blasón]] municipal ye'l siguiente:
{{cita|''De gules, [[castiellu (heráldica)|castiellu]] d'oru adjurado de [[sinople]] sosteníu de monte al natural, y ésti sosteníu d'ondes de [[Plata (heráldica)|plata]] y [[azur]]. A entrambos llaos del [[castiellu (heráldica)|castiellu]], dos [[maceros]].''}}

Foi aprobáu por decretu de [[21 de xunetu]] de [[1972]], y publicáu nel [[BOE]] el [[24 d'agostu]] de dichu añu.&lt;ref name=&quot;escudu&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20071122003001/http://www.diphuelva.es/asp/Archivo/Heraldica/fichamunicipio.asp?mun=Cartaya&amp;idm=21 Diputación de Huelva. Heráldica municipal de Cartaya.]&lt;/ref&gt;

;'''Bandera'''
La bandera municipal foi aprobada nel plenu municipal de [[10 d'agostu]] de [[1998]]&lt;ref name = &quot;escudu&quot;/&gt; y tien la siguiente descripción: 
{{cita|''Colorada con seis franxes no baxo, trés blanques y trés azules. Centraes y sobrepuestes les armes locales.''}}

== Xeografía física ==

=== Situación ===
Atopar a 22 km de [[Huelva]] y a 110 km de [[Sevilla]]. Queda representáu na fueya del MTN50: nᵘ [https://web.archive.org/web/http://www.ign.es/imgmtn50/A1/509992001cns.pdf 999] (2001).
;Llocalización
[[Ficheru:Costa Occidental de Huelva.png|thumb|150px|Contorna de la Mariña Occidental de Huelva.]]
{{ AP|Mariña Occidental (Huelva)}}
El términu municipal de Cartaya asítiase nel suroeste de la [[provincia de Huelva]], na zona de mariña y llindada d'este a sur pel ríu Piedras y la so desaguada, dando orixe a la sablera de San Miguel. El nucleu urbanu atopar a pies de la rivera del Piedras ente que los nucleos d'El Rompido y El Portil -esti postreru tamién pertenez a [[Punta Umbría]]-, atópase na desaguada del Piedras y a pies del Atlánticu respeutivamente.

El términu municipal tien una estensión de 226,4 km²&lt;ref name=&quot;fichaSIMA&quot;&gt;{{cita web |url = https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm21021.htm
|títulu = Ficha de Cartaya (Huelva)
|editor = Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía (TORCA/IEA)
|fechaaccesu = 27 de marzu de 2010

|fecha = 29
|añu = 2010
|mes = Xineru }}&lt;/ref&gt;
con una altitú media de 26 msnm.&lt;ref name=&quot;fichaSIMA&quot;/&gt;

;Poblaciones estremeres
El términu municipal de Cartaya llenda al este y sur con [[Lepe]], que la so división natural ye'l ríu Piedras, al nordeste con Gibraleón y al sureste con Punta Umbría, llocalidá que se segregó de Cartaya na década de 1960.

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Noroeste:'' [[Sanlúcar de Guadiana]] y [[Villanueva de los Castillejos]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norte:'' [[Villanueva de los Castillejos]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordeste:'' [[Gibraleón]]
|-----
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oeste:'' [[Lepe]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Rosa de los vientos.svg|75px]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Este:'' [[Gibraleón]], [[Aljaraque]] y [[Huelva]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Suroeste:'' [[Lepe]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sur:'' [[Lepe]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sureste:'' [[Océanu Atlánticu]] y [[Punta Umbría]]
|}&lt;/center&gt;

=== Orografía ===
El nucleu urbanu atópase cercanu a la derecha de la ribera del ríu Piedras, calce en que la so desaguada asitiar el nucleu menor d'El Rompido. Radicalmente ye la zona más interior, de pinares y pequeñes elevaciones que la faen más abrupta. Por ello'l relieve de la zona puede resumise na esistencia de tres unidaes xeográfiques que corresponderíen a la zona fluvio-mariniega formada nel [[Periodu Cuaternariu]] de la [[Sablera de San Miguel (Cartaya)|Sablera de San Miguel]], a la parte de campu y a la parte de monte baxu.

El suelu componer graves y conglomeraos de cobertories [[Detrito|detríticas]], [[glacis]] y [[derrubio]] de fastera. Nes zones montosas destaquen les afloraciones de cayueles paleozoiques.

;Rede xeodésica &lt;center&gt; 
 
{|{{tablaguapa}} align=&quot;center&quot; 
|+ '''Vértices xeodésicos de Cartaya'''&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.ign.es/ign/es/IGN/vertices_geodesicos.jsp
 |editor = ign.es
 |autor = Institutu Xeográficu d'España |títulu =
 Dato y servicios xeodésicos
 |fechaaccesu = 6 d'avientu de 2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20101129152414/http://www.ign.es/ign/es/IGN/vertices_geodesicos.jsp
 |fechaarchivu = 29 de payares de 2010
}}&lt;/ref&gt; 
|- style=&quot;background:#efefef;&quot; 
!Témino municipal!!Puntu xeodésicu!!Altitú!!Númberu!!Fueya MTN!!Coordenaes 
|- 
|Cartaya||[[Miramundo]]&lt;ref&gt;{{cita web 
|url=ftp://ftp.geodesia.ign.es/Red_Geodesica/Hoja0980/098093.pdf 
|editor=geodesia.ign.es 
|autor=Institutu Xeográficu d'España 
|títulu=Miramundo 
|fecha=4 d'avientu de 2010 
|fechaaccesu=6 d'avientu de 2010 
}}&lt;/ref&gt; ||170,158||98093||980||{{coord|37|17|N|7|09|W|}} 
|}&lt;/center&gt;&lt;center&gt;&lt;small&gt;Fuentes: [[Institutu Xeográficu Nacional d'España]] - [http://www.ign.es/ IGN]&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;

=== Climatoloxía ===
El clima ye de tipu [[Clima mediterraneu|mediterraneu continentalizado]], mediatizado pola so cercanía al mar. Los [[Invierno|invierno]] son bien nidios, raramente les temperatures apuerten a negatives y nun suelen baxar de los 10º; pela cueta los branos son bien templaos rexistrándose medies nos meses de xunetu y agostu de más de 33º. La media añal asítiase nos 18º. Les [[Precipitación (meteoroloxía)|precipitaciones]] nun suelen ser bien abondoses.
El [[16 d'abril]] de [[2010]] un [[tornáu]] de 40 metros de diámetru afaró cultivos y baltó árboles na llocalidá.&lt;ref&gt;[http://www.20minutos.es/noticia/679816/0/tornáu/huelva/kilometros/ Un tornáu de cuarenta metros de diámetru percuerre cinco quilómetros cerca de Huelva]{{20m}}&lt;/ref&gt;

De siguío, amuésase la media de temperatures y precipitaciones a lo llargo del añu 2007:
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
!bgcolor=green colspan=20 style=&quot;color:white;&quot;|Temperatures y precipitaciones medies de Cartaya &lt;/small&gt;
|-
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! !! ene !! feb !! mar !! abr !! may !! jun !! jul !! ago !! sep !! oct !! nov !! dic !! ''MEDIA''
|-
| Temp. máxima (°C)||16,3||17,3||19,7||21||24,8||27,5||32,7||31||28,1||25||21||17,1||''23,5''
|-
| Temp. mínima (°C)||6||8,5||6,9||9,7||12||15,5||21||22,7||20||15,9||11,7||10,2||''13,5''
|-
| Precipitaciones (mm) ||42||64||16||33||36||4||2||4||55||48||52||21||''37,3''
|}
&lt;/center&gt;

=== Hidroloxía ===
El so principal cursu fluvial ye'l ríu Piedras, que constitúi la llende oriental del so términu y lo delimita col conceyu de Lepe. Naz nel términu municipal d'[[El Almendro]], anque la mayor parte de los regueros que-y dan orixe y que vienen de la sierra del Almendro, nacen nel términu municipal de [[Villanueva de los Castillejos]]. Orixinalmente desaguaba na aldega d'El Rompido, topónimu que s'anició por que yera nesa zona donda les foles ''rompíen'' contra los sedimentos del ríu. Estos sedimentos depositaos en direición este fixeron posible gran movilidá na [[ría]] del Piedras, desenvolviendo de manera rápida numberoses paraxes como la Llaguna d'El Portil cuando ésta quedó cerrada.
 
El [[Banzáu de la Chanza]], n'otru conceyu, abastez d'agua a la llocalidá.

=== Ecoloxía ===
;Flora Esiste una importante masa forestal
compuesta por estensos [[Pinus|pinares]] (unes 12.000 [[Hectárea|hectárees]]), [[Juniperus communis|enebros]], nuevos plantíos d'[[Eucalyptus|ocalitales]] y delles zones, bien pequeñes, d'[[Quercus faginea|encinares]] y [[Quercus suber|sufrerales]]. Tou ello, xunto al denomináu [[Paraxa Natural Marismas del Ríu Piedras y Flecha de Nueva Umbria]],&lt;ref name=&quot;marismasYFlecha&quot;&gt;
{{cita web |url = http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7394
|títulu = Marismas del Rio Piedras y Flecha del Rompido
|fechaaccesu = 4 de setiembre de 2015 

|autor = Consejería de Mediu Ambiente. Xunta d'Andalucía }}

&lt;/ref&gt; componen una estensa tierra en relativu estáu semivirgen. 

&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Ficheru:Pinar de Cartaya.JPG|Pinu n'Agües del Pinu, sablera de San Miguel.
Ficheru:Eryngium maritimum 1.jpg|Cardu de mar.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

;Fauna

== Historia ==

=== Prehistoria ===
Esisten poques evidencies [[Arqueoloxía|arqueolóxiques]] [[Prehistoria|prehistóriques]] na zona. En redol a la desaguada del Piedras atopóse pequeñes pieces d'[[industria lítico]] del [[Paleolíticu Inferior]], como xacimientos [[Achelense|achelesenses tempranos]] (cantares y dalgunos [[Bifaz|bifaces]] y picos)&lt;ref name=&quot;xacimientos&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = García Rincón
| nome = José María
| editorial = Ediciones Tartessos SL
| títulu = Artículu &quot;Paleolíticu y epipaleolítico en Huelva&quot;.
| añu = 1986
| ubicación = Huelva |
páxina = 30-34
| isbn= 84-7663-002-6
}}&lt;/ref&gt; o del [[Paleolíticu Mediu]] tipu [[musteriense]].&lt;ref name=&quot;xacimientos&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = García Rincón
| nome = José María
| editorial = Ediciones Tartessos SL
| títulu = Artículu &quot;Paleolíticu y epipaleolítico en Huelva&quot;.
| añu = 1986
| ubicación = Huelva |
páxina = 30-34
| isbn= 84-7663-002-6
}}&lt;/ref&gt; Nun esiste conexón dalguna ente les poblaciones de les veres del Piedras, del [[Ríu Odiel|Odiel]] o del [[Ríu Tinto|Tinto]]. Les primeres evidencies históriques de población nel actual nucleu urbanu de Cartaya nun se daten hasta [[Fenicia|dómina fenicia]].

=== Romanización ===
Si'l nucleu de Cartaya y la so mariña cercana (onde esisten numberosos afayos de [[Pecio|pecios]]) nun fueron probablemente habitaos hasta la llegada [[fenicia]] nun va ser hasta sieglu dempués cuando se dar# en una meyora significativa. En dómina [[Imperiu romanu|romana]] atopábase enclavada nes rexones denominaes ''[[Beturia]] Céltica'' y ''Túrdula'', dientro de la provincia senatorial romana de la ''[[Baetica]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.puertoaroche.com/plinio.htm|títulu = La Beturia Céltica|fechaaccesu = 7 d'agostu de 2008|formatu = html|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20040309083220/http://www.puertoaroche.com/plinio.htm|fechaarchivu = 9 de marzu de 2004}}
&lt;/ref&gt; Cartaya asitiábase cercana al trayeutu de la [[Calzada romana|calzada]] que xunía les ciudaes de ''Praesidio'' y ''Ad Rubras''&lt;ref&gt;Esta postrera identifícase bien con [[Tharsis (Huelva)|Tharsis]] o con [[Cabezas Rubias]], dambes al nordeste de Cartaya.&lt;/ref&gt; y podría disponese na zona cierta industria [[Alfarería|alfarero]], sobremanera [[Ánfora|ánfores]], ante la demanda de los asentamientos de Punta Umbría o [[Onuba (Huelva)|Onuba Aesturia]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://ampa-stjhuelva.org/Collaboraciones/HuelvaRomana0306.pdf
 |formatu = pdf
 |títulu = La presencia romana en la Provincia de Huelva
 |editor = Linares Toro, José Ángel
 |fechaaccesu = 29 de marzu de 2010
 }}&lt;/ref&gt;

Como ye común a tola zona de Huelva, la presencia [[Pueblu visigodu|visigoda]] na contorna foi bien pocu significativa.

=== Edá Media ===
[[Ficheru:Reinos de Taifas en 1037.svg|thumb|150px|Situación de la [[Taifa de Huelva]] na [[península ibérica|península]] escontra'l [[sieglu XI]].]]
Mientres la dómina d'[[Al-Ándalus]], sol nome de ''Cashtm'' estes tierres quedaron enclavaes na [[Cora de Labla]], una [[Cora (división territorial)|Cora]] perteneciente a ''Gharb al Ándalus''. Tres la cayida del [[Califatu de Córdoba]] en [[1012]] integrar na [[Taifa de Huelva]] hasta qu'ésti tamién sumió y en [[1052]] integrar na [[Taifa de Sevilla]].

Tres la [[Reconquista|conquista cristiana]] del norte de Huelva, nel [[sieglu XIII]], dempués de tomar por [[Alfonsu X el Sabiu]] en [[1262]]&lt;ref name = &quot;castilloniebla&quot;&gt;{{cita web|url= http://www.castillodeniebla.com/body_borrina1.htm|títulu= Niebla, 3000 años d'historia|fechaaccesu= 21 de xunetu de 2008|editorial= www.castillodeniebla.com}}&lt;/ref&gt; de les ciudaes de Borrina y Huelva, l'actual provincia de Huelva cobró importancia como territoriu fronterizu con [[Portugal]], sirviendo de frenu a la política expansionista d'esti país y denominándose [[Banda Gallega]] a gran parte d'esa frontera. Va Ser yá en [[1269]] cuando se configura la frontera con Lepe al traviés del Piedras:&lt;ref&gt;De los mapes topográficos posteriores estrayer que ye ende, na actual aldega del Rompido, onde desaguaba'l Piedras ensin formar entá una ría.&lt;/ref&gt;

{{cita|Otrosí mandamos a Maestre Fernán García [...] que partieren los términos ente [[Gibraleón]] y [[Ayamonte]] y ellos partieronlos y pisieron los moxones d'esta guisa. Como caye el ríu de les Piedras na Mar y va derechamente enriba y solmena a la Alcaria de Mertola y de esta Alcaria a Moxon cubiertu hasta Guadiana.|Según copia de D. Corpas González, [[1917]].&lt;ref name=&quot;cartaya1&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíos = 
| nome = 
| editorial = Excelentísimo Conceyu de Cartaya
| títulu = Artículu &quot;Delles considerancies sobre la mariña de Cartaya&quot;. en Revista de feria. &quot;Cartaya 1990&quot;.
| añu = 1990
| allugamientu = Cartaya
| páxina = 170- 171
| isbn= 
}}&lt;/ref&gt;}}

=== Edá Moderna ===
{{VT|Marquesáu de Gibraleón}}
[[Ficheru:Escudo de Baides.svg|thumb|150px|Escudu d'armes de la familia '''Zúñiga'''. Ye a partir del sieglu XV cuando la presencia de los Zúñiga faen posible un asentamientu definitivu de población en Cartaya.]]
Mientres los sieglos XV y XVI Cartaya pasó a formar parte de los señoríos de la [[Casa de Zúñiga]]. La zona yera insegura pos yera frecuentemente atacada por [[Piratería|pirates]] [[berberiscos]] y [[normandu|normandos]]. Hasta que'l [[Marquesáu de Gibraleón|marqués de Gibraleón]] [[Pedro de Zúñiga y Manrique de Lara]], nun ganó un pleitu a Alfonso de Guzmán, [[Casa de Ayamonte|señor de Ayamonte y Lepe]], pol cual pudo establecer un pasu en barca al traviés del [[Piedras (ríu, España)|ríu Piedras]] y fundar xunto a él la población pa poder defender dichu pasu, nun hubo na zona cierta normalidá.&lt;ref name=&quot;senorios&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = González Gómez
| nome = Antonio |
editorial = Editorial Tartessos S.L.
| títulu = Huelva na Edá Media, un enclave fronterizu |
añu = 1987
| ubicación = Cádiz
| páxina = 71-72
| isbn= 84-7663-003-4
}}&lt;/ref&gt; Siete años dempués mandó empecipiar les obres del castiellu, asitiáu güei al oeste del actual cascu urbanu y del que namái se caltién el patiu d'armes. La construcción de la fortaleza, abellugu ideal pa la población, termina per consolidar l'actual poblamientu. Tamién nesa fecha edificóse la primer ilesia, d'estilu [[mudéxar]], sobre la que darréu se llevantó l'actual Parroquia de San Pedro. El so descendiente, [[Álvaro de Zúñiga]] consolidó'l poder familiar na Baxa Andalucía y el so primoxénitu, al casóse cola fía de [[Juan Alfonsu III de Guzmán]] fíxose finalmente en dote de Ayamonte, la cercana Lepe y La Redondela.&lt;ref name=&quot;senorios&quot; /&gt;

Mención estreme merez el ''Puertu de la Ribera''. Este goció yá en [[1509]] d'un induldable tráficu, teniendo comerciu col [[Puertu de Sevilla]] (afaenando nél una nave procedente de Cartaya) o con [[Flandes]]. Les naves cartayeras afaenaben en [[Cabu Espartel]] y [[Cabu Bojador]] y esistía tresporte de [[cabotaxe]], comerciu de [[vinu]] y [[Cebera|grano]].&lt;ref name=&quot;cartaya2&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíos = 
| nome = 
| editorial = Excelentísimo Conceyu de Cartaya
| títulu = Artículu &quot;El Puertu de La Ribera&quot;. en Revista de feria. &quot;Cartaya 1997&quot;.
| añu = 1997
| allugamientu = Cartaya
| páxina = 69
| isbn= 
}}&lt;/ref&gt; Tamién disponía d'[[Estelleru naval|estelleros]] documentándose la fabricación de [[Carabela|carabeles]] nel sieglu XV.&lt;ref&gt;Anque la posterior prohibición a les embarcaciones del [[Golfu de Cádiz]] pa viaxar a [[América]] pola mala calidá de la so madera nun dexó la so puxanza.&lt;/ref&gt; Mientres, el puertu del castiellu de San Miguel d'Arca de Güe, na desaguada del Piedras empezó a quedar aislláu. Magar ello Cartaya nun tuvo la importancia que poblaciones más o menos cercanes como [[Palos de la Frontera]] o [[Moguer]] tuvieron nel aportar históricu na navegación. Aun así marineros locales fueron partes tantu nel [[Primer viaxe de Colón|primer viaxe colombín]], onde apaecen nomes como Talafar, Vizcaino y Alonso Rodríguez,&lt;ref name=&quot;feria88&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = Pérez Pereles
| nome = Diego |
editorial = Conceyu de Cartaya
| títulu = Revista de Feria 1988. Artículu &quot;El puertu perdíu&quot;
| añu = 1988
| allugamientu = Cartaya
| páxina = 68
| isbn=
}}&lt;/ref&gt; como que na [[Segunda espedición colombina]], onde colaron tamién na [[La Niña (carabela)|carabela La Niña]] el marineru cartayero Rodrigo Calafar, na [[carabela San Juan]] Alonso Rodríguez y na [[carabela Cardera]] Juan Vizcaín.&lt;ref name=&quot;marinos&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = González Gómez
| nome = Antonio |
editorial = Editorial Tartessos S.L.
| títulu = Huelva na Edá Media, un enclave fronterizu |
añu = 1987
| ubicación = Cádiz
| páxina = 141-142
| isbn= 84-7663-003-4
}}&lt;/ref&gt; 

La entá insegura población movió a los relixosos de [[Orde de la Mercé|la Mercé Descalza]], orde dedicada a la redención de cautivos, a establecese na llocalidá como yá lo fixera n'otres llocalidaes cercanes. Aun así los poblamientos siguen siendo inestables sumiendo antigües aldegues medievales como la de [[San Miguel d'Arca de Güe]] y con descensu poblacional nel nucleu de resultes d'una [[epidemia]] de [[peste]] en [[1602]].&lt;ref name=&quot;epidemiapeste&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.terra.es/personal9/azul1888/articulos/epidemies.pdf|títulu= Epidemies na Cartaya del Antiguu Réxime|fechaaccesu= 29 de marzu de 2010|editorial= Asociación Cultural Carteia|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20121011060800/http://www.terra.es/personal9/azul1888/articulos/epidemies.pdf|fechaarchivu= 11 d'ochobre de 2012}}&lt;/ref&gt; Esta etapa crítica oldea cola de sieglos posteriores, sobremanera cuando nel sieglu XVIII desenvuélvese gran parte de l'actual trama urbana de Cartaya magar los presumibles estroces (como nel edificiu conventual) del [[Terremotu de Lisboa de 1755]]

=== Edá Contemporánea ===
[[Ficheru:Convento de la Santísima Trinidad de Cartaya.jpg|thumb|200px|Conventu de la Santísima Trinidá.]]
[[Ficheru:Almadraba El Rompido.JPG|thumb|Vista de l'antigua [[almadraba]] frente a [[El Rompido]]. La pesca del [[atún]] atraxo a numberosa población [[Portugal|portuguesa]] y d'otros llugares d'España que finalmente terminó enraigonando nel conceyu.]]

Mientres los años [[1804]] a [[1808]] perteneció a la [[Provincia de Sanlúcar de Barrameda|Provincia marítima de Sanlúcar de Barrameda]] y al [[Reinu de Sevilla (Corona de Castiella)|reinu de Sevilla]] hasta la nueva [[División territorial d'España en 1833|división alministrativa de 1833]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/revli.htm|títulu=&quot;El sieglu XIX y la revolución lliberal&quot;. Xeografía esencial.|fechaaccesu=5 de xunu de 2008|autor=Pastrana Álvarez, Santiago|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080414215702/http://club.telepolis.com/geografo/regional/espa/revli.htm|fechaarchivu=14 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt; terminó englobándose na nueva provincia de Huelva.

Nel postreru de terciu de sieglu surde'l pobláu d'El Rompido. Magar enantes esistieren otros pequeños asentamientos na desaguada del Piedras mientres esos años empezar a trabayar una [[almadraba]] en ''la otra banda'' del ríu. Como les comunicaciones terrestres con Cartaya debíen de faese dende la marxe izquierda del ríu establecieron families nel actual nucleu. Estes families fueron formaes xeneralmente por homes de procedencia forana, munchos d'elles procedíen del vecín [[Portugal]], con muyeres cartayeras. Apellíos portugueses como ''Almeida'' o ''Brito'' son entá comunes na zona.&lt;ref name=&quot;cartaya3&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíos = 
| nome = 
| editorial = Excelentísimo Conceyu de Cartaya
| títulu = Artículu El Rompido, esi llugar desconocíu. &quot;Cartaya 1990&quot;.
| añu = 1990
| allugamientu = Cartaya
| páxina = 162
| isbn= 
}}&lt;/ref&gt;

=== Sieglu XX y sieglu XXI ===
En [[1963]] producióse la [[Independencia|segregación]] del nucleu de Punta Umbría. Ante les demandes d'ésti por cuenta de la so alloñanza al nucleu y la so crecedera turístico y económico,&lt;ref&gt;Punta Umbría superaba daquella los 800 habitantes, l'aumentu de población venti años dempués sobremanera al convertise en segunda residencia de la capital foi espectacular.&lt;/ref&gt; el Conceyu punxera en marcha un espediente solicitando al Conseyu de Ministros la revocación del ''Decretu de 15 de xineru de 1959'' qu'alcordaba la so segregación del nucleu matriz. Finalmente les xestiones nun espolletaron y el [[26 d'abril]] de [[1963]] Punta Umbría convertir nuna nueva llocalidá de la provincia con frontera apenes a ocho quilómetros d'El Rompido. A partir d'entós propúnxose El Portil como espaciu pal so dinamización turística. En [[1968]] aprobóse un plan de dinamización&lt;ref&gt;BOE númberu 182 de 30 de xunetu qu'anuncia a concursu la execución del Plan de promoción turística &quot;El Portil&quot;&lt;/ref&gt; que resultó fallíu favorecíu apenes un leve desenvolvimientu de la zona.

Cola llegada de la [[democracia]] y la promulgación de la [[Constitución española de 1978]] Cartaya, como tol Estáu, consiguió nueves competencies y esperimentu un importante desenvolvimientu asitiándose ente unu de les llocalidaes más poblaes anguaño na provincia de Huelva.

== Población y ordenación urbana ==

=== Nucleos de población ===
El nucleu principal del conceyu ye Cartaya. A veres del [[Ríu Piedras]] asítiense los nucleos menores d'[[El Rompido]] y [[Nuevo Portil]], destacando del primeru les urbanizaciones Urberosa y Los Pinos. Esisten otros conxuntos d'edificaciones en tremáu por tol términu municipal.
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} align=&quot;center&quot;
|+ '''Nucleos urbanos de Cartaya'''
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! Nucleu urbanu !! Habitantes !! Coordenaes!!Distancia a Cartaya (km)
|-
| Cartaya||16.173||{{coord|37|16|59|N|7|09|17|W}}||0 
|-
|[[El Rompido]]||1.737||{{coord|37|13|04|N|7|07|20|W}}||8
|-
|[[Nuevo Portil]]||1.134||{{coord|37|12|52|N|7|03|17|W}}||11
|-
|}&lt;/center&gt;&lt;center&gt;&lt;small&gt;Fuentes: [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]] 2012 (datos de 2011), [[Google Earth]]&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;

=== Demografía ===
{{Pirámide de población
| añu= 2009&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/y245/p05/a2009/l0/&amp;file=00021001.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0 |títulu=Revisión del Padrón municipal 2009. Datos por conceyos. Población por sexu, conceyos y edá (grupos quinquenales). Cartaya |editor=Institutu Nacional d'Estadística, España |fechaaccesu=17 d'abril de 2010 }}&lt;/ref&gt;
| v0=3.30| v5=2.90| v10=2.90| v15=2.90| v20=4.00| v25=4.77| v30=5.23| v35=4.99| v40=4.50| v45=3.63| v50=3.26| v55=2.34| v60=1.86| v65=1.73| v70=1.21| v75=0.84| v80=0.48| v85=0.65
| m0=2.80| m5=2.70| m10=2.60| m15=3.10| m20=3.74| m25=4.61| m30=4.63| m35=4.58| m40=4.24| m45=3.26| m50=2.72| m55=1.91| m60=1.92| m65=1.58| m70=1.30| m75=1.33| m80=0.82| m85=0.73
|vmax=6 |mmax=6
}}

La población en 2010 ye de 18.415 persones, compuesta por 9.508 homes y 8.907 muyeres. La crecedera nos últimos años foi significativu, doblándose la población de fechu qu'esistía a finales de los [[años 1980]]. Nos [[años 1960]] menguó notablemente'l censu porque en [[1963]] independizar de Cartaya la pedanía de [[Punta Umbría]].&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.ayto-puntaumbria.es/historia/historia.php
|títulu= Historia de Punta Umbría
|editor= ayto-puntaumbria.es
|fechaaccesu= 17 d'abril de 2010
|5= 
|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20110903024518/http://www2.ayto-puntaumbria.es/historia/historia.php
|fechaarchivu= 2011-09-03
}}&lt;/ref&gt;

{{Evolución demográfica|center=1|1996=11435|1998=11890|1999=12094|2000=12584|2001=12970|2002=13678|2003=14106|2004=14767|2005=15480|2006=16042|2007=16589|2008=17424|2009=17905|2010=18415|2011=19044|2012=19185|2013=19323|2014=19186|2015=19164|fonte=INE-es}}

{| style=&quot;background:#eeeeee; text-align:center&quot; align=&quot;center&quot;
! '''Evolución demográfica de Cartaya ente 1900 y 2009'''&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=/t20/y245/p05&amp;file=inebase
|títulu= Explotación estadística del Padrón. Series históriques. Cartaya
|editor= Institutu Nacional d'Estadística (INE) España
|fechaaccesu= 18 d'abril de 2010
|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20211201030129/https://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&amp;path=/t20/y245/p05&amp;file=inebase
|fechaarchivu= 2021-12-01
}}&lt;/ref&gt;
|-
|
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:Darkblue

ImageSize = width:500 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat= x.y
Period = from:4000 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor= gridcolor:b increment:2000 start:4000
ScaleMinor= gridcolor:a increment:1000 start:4000
BackgroundColors = canvas:c
BarData=

 bar:1910 text:1910
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1990 text:1990
 bar:2000 text:2000
 bar:2009 text:2009
 
PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1910 from:5000 till: 5995
 bar:1920 from:5000 till: 6971
 bar:1930 from:5000 till: 8165
 bar:1940 from:5000 till: 9002
 bar:1950 from:5000 till: 10562
 bar:1960 from:5000 till: 13041
 bar:1970 from:5000 till: 8281
 bar:1981 from:5000 till: 8990
 bar:1990 from:5000 till: 10504
 bar:2000 from:5000 till: 12584
 bar:2009 from:5000 till: 17905
 
PlotData=

 bar:1910 at: 5995 fontsize:s text: 5.995 shift:(-5,5)
 bar:1920 at: 6971 fontsize:s text: 6.971 shift:(-12,5)
 bar:1930 at: 8165 fontsize:s text: 8.165 shift:(-12,5)
 bar:1940 at: 9002 fontsize:s text: 9.002 shift:(-12,5)
 bar:1950 at: 10562 fontsize:s text: 10.562 shift:(-12,5)
 bar:1960 at: 13041 fontsize:s text: 13.041 shift:(-12,5)
 bar:1970 at: 8281 fontsize:s text: 8.281 shift:(-12,5)
 bar:1981 at: 8990 fontsize:s text: 8.990 shift:(-12,5)
 bar:1990 at: 10504 fontsize:s text: 10.504 shift:(-12,5)
 bar:2000 at: 12584 fontsize:s text: 12.584 shift:(-12,5)
 bar:2009 at: 17905 fontsize:s text: 17.905 shift:(-12,5)
 
&lt;/timeline&gt;
|-
| &lt;small&gt;Gráfica ellaborada por: [[Wikipedia]] sobre la base de los datos del [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE-2009]]&lt;/small&gt;
|}

;Pirámide de población

Del analís de la [[pirámide de población]] deduzse lo siguiente:

* La población menor de 20 años ye'l 23% de la población total.
* La población entendida ente 20-40 años ye'l 37%
* La población entendida ente 40-60 años ye'l 26%
* La población mayor de 60 años ye'l 14% 
 
Esta estructura de la población ye típica nel [[transición demográfica|réxime demográficu modernu]], con una evolución escontra un avieyamientu de la población y un amenorgamientu de la [[Tasa bruta de natalidá|natalidá añal]].

;Inmigrantes
La población estranxera [[padrón municipal|empadronada]] en 2009 suma 3.197 habitantes, que representa un porcentaxe del 17% del padrón, bien cimeru a la media nacional y rexonal, siendo les nacionalidaes más numberoses la [[marroquina]] (876 habitantes), la [[Pueblu rumanu|rumana]] (1.003) y la [[ecuatorianu|ecuatoriana]] (120).&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/y245/p05/a2009/l0/&amp;file=00021003.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0
|títulu= Población por sexu, conceyos y nacionalidá (principales nacionalidaes). Cartaya (2009)
|editor= ine.es
|fechaaccesu= 17 d'abril de 2010
|5= 
}}&lt;/ref&gt;

=== Urbanismu ===

== Política y Alministración Pública ==
[[Ficheru:Plaza de Cartaya 01.JPG|thumb|Conceyu.]]

=== Alministración llocal ===
L'alministración política del conceyu realízase al traviés d'un [[Conceyu]] de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por [[sufraxu universal]]. El censu eleutoral ta compuestu por tolos residentes empadronaos en Cartaya mayores de 18 años y nacionales d'España y de los otros países miembros de la [[Xunión Europea]]. 

Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral,&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/lo5-1985.t3.html#c4 
|títulu = Ley Orgánica 5/1985 Artículu 169
|editor = noticies juridicas.com
|fechaaccesu = 20 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt;qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal de Cartaya ta formada por 17 conceyales. Nes postreres [[Eleiciones municipales d'España de 2015|Eleiciones Municipales celebraes en 2015]] foi escoyíu alcalde [[Juan Miguel Polo Plana]] siendo la constitución del Conceyu la siguiente:

{| width=&quot;100%&quot;
|
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 90%; text-align:center;&quot; align=&quot;center&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;&quot; | Resultaos Eleiciones Municipales en Cartaya.&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://resultaos2011.mir.es/99MU/DMU0121902199_L1.htm?d=403&amp;y=270
|títulu= Resultáu Eleiciones Municipales mayu 2015
|fechaaccesu= 22 de mayu de 2015
}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#eee&quot;
!rowspan=&quot;2&quot;|Partíu políticu
|colspan=&quot;3&quot;|[[Eleiciones municipales d'España de 2015|2015]]
|- style=&quot;background:#eee&quot;
||%||Conceyales
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Partíu Socialista Obreru Español]]||33,46||6
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Independientes por Cartaya]]||24,06||5
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Partíu Popular]]||17,85||3
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Izquierda Xunida (España)|Izquierda Xunida]]||10,06||2
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Partíu Andalucista]]||8,6||1
|}
|
{| align=&quot;left&quot; rules=&quot;all&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: 90%; border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;&quot; | Alcaldes dende les eleiciones municipales de 1979
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | Periodu
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | Nome del [[alcalde]]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1979]]-[[1983]]
| [[Pedro Jurado Hachero]] [[Unión de Centru Democráticu|UCD]]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1983]]–[[1987]]
| [[Guillermo Pérez Gómez]] [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1987]]–[[1991]]
| [[Miguel Romero Palacios]] [[Partíu Andalucista|PA]]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[1991]]–[[2011]]
| [[Juan Antonio Millán Jaldón]] [[Partíu Socialista Obreru Español|PSOE]]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[2011]]–[[Presente (tiempu)|actualidá]]
| [[Juan Miguel Polo Plana]] [[Independientes por Cartaya|ICAR]]
|}
|}

== Economía ==
;Actividá empresarial y emplegu
Nel añu 2008, esistíen nel conceyu, un total de 1.105 empreses, de les que 990, teníen una plantía de menos de 5 trabayadores, 91 empreses teníen una plantía ente 6 y 19 trabayadores y con una plantía cimera a 20 trabayadores había namái 24 empreses.&lt;ref&gt;{{cita web |url = https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm21021.htm
|títulu = Establecimiento comerciales. Añu 2008. Cartaya
|editor= Institutu d'Estadística d'Andalucía. Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía |fechaaccesu=
28 de xineru de 2010
}}&lt;/ref&gt;Cola [[Crisis económica de 2008-2009|crisis económica]] actual que se ta produciendo en toa España, ye posible que los datos correspondientes a l'actualidá (2010) sían sensiblemente inferiores a esa cifres porque son munches les empreses que tán cesando nes sos actividaes.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.andaluciainformacion.es/portada/?a=100809&amp;i=11&amp;f=0
|títulu= Más de 200.000 empreses cierren en 2009 pola crisis
|editor= andaluciainformacion.es
|fechaaccesu= 28 de xineru de 2010
}}&lt;/ref&gt;

Coles mesmes Cartaya pertenez a la [[Mancomunidá de Conceyos Beturia]] polo qu'ésta como la contorna na que s'integra lleva a cabu distintos iniciatives pa promover el desenvolvimientu económicu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.beturia.es/index.php?id=29&amp;L=
|formatu=
|títulu= Páxina d'ayuntamiento |editor=
Mancomunidá Beturia
|fechaaccesu=28 de marzu de 2010 

}}&lt;/ref&gt; Una d'elles foi la creación de la ''Escuela d'Empreses'' de Cartaya (''ULOPA'') que s'encarga de la dinamización económica llocal.&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.ayto-cartaya.es/01_ye/direutoriu.php
|formatu= 
|títulu= Conceyu de Cartaya, direutoriu
|editor= Conceyu de Cartaya
|fechaaccesu= 28 de marzu de 2010
}}&lt;/ref&gt; 

;Renta disponible Según
la base de datos qu'ufierta'l [[Institutu d'Estadística d'Andalucía]] (IEA), la renta neta media declarada por habitante residente en Cartaya en [[2006]] yera de 15.565,08 [[€]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm21021.htm
|títulu= Renta neta media declarada. 2006
|editor= Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía (TORCA/IEA)
|fechaaccesu= 27 de marzu de 2010
|fecha = 29
|añu = 2010
|mes = Xineru }}&lt;/ref&gt;.

=== Sector primariu ===
;Agricultura Nos
últimos años la ganadería perdió ciertu pesu na contorna. L'antigua feria ganadera, que se celebraba conxunta a les fiestes patronales, dexó yá de celebrase.
Tradicionalmente tuvo muncha importancia'l cultivu de [[figu|figos]], [[Citrus medica|cidra]], [[Prunus dulcis|almendra]] y [[aceituna]] (esistía una cooperativa d'[[Aceite d'oliva]] hasta los [[años 1990]]), pero son anguaño los [[cítricu|cítricos]] y el cultivu de [[fresón]] (como asocede en munches llocalidaes del sur provincial) los que contribúin notoriamente a la economía cartayera. Esti conceyu vio cómo nos últimos años, y por causa de les necesidaes llaborales derivaes de la recoyida d'estos cultivos, producíase un importante fluxu migratorio, especialmente de ciudadanos [[Marruecos|marroquinos]] y d'[[Europa Oriental|Europa del Este]]. Conforme al ''Institutu d'Estadístiques d'Andalucía'', la población estranxera residente representa'l 16,29% del total.&lt;ref name=&quot;fichaSIMA&quot;/&gt;

En [[2008]], según esprender de la información llograda pol [[Institutu d'Estadística d'Andalucía]] la llocalidá disponía de la producción agrícola reflexada na tabla axunta.

&lt;center&gt; 
{|{{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center; margin: auto auto auto 1em&quot; align=center
|-
|+'''Distribución d'usos de la superficie agrícola en 2008'''&lt;ref&gt;{{cita web |url = https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm21021.htm
|títulu = Agricultura en Cartaya. Añu 2008
|editor= Institutu d'Estadística d'Andalucía. Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía |fechaaccesu=
22 de marzu de 2010
}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=5|'''Cultivos&lt;br /&gt;yerbáceos'''||Superficie||476&amp;nbsp;[[hectárea|ha]]
|-
|Principal cultivu yerbaceu de regadío||Fresa y fresón
|-
|Superficie cultivada de fresa y fresón||227hai
|- 
|Principal cultivu yerbaceu de secanu||Ceberes d'iviernu pa forraxes 

|-
|Superficie cultivada de trigu||9 ha
|- 
|rowspan=5|'''Cultivos&lt;br /&gt;maderizos'''||Superficie||3.140hai
|- 
|Principal cultivu maderizu de regadío||Naranjo
|- 
|Superficie d'olivar de regadío||1.433 ha
|- 
|Principal cultivu maderizu de secanu||Almendro
|-
|Superficie d'olivar de secanu||180hai
|- 
|}&lt;/center&gt;

;Ganadería Les
mutaciones económiques han imposibilitáu un caltenimientu de la economía ganadera na zona. Magar mientres gran parte del sieglu XX Cartaya si yera significante nesti sentíu (esistía una feria de ganáu bien reconocida na contorna) agora ye pocu más que testimonial, destacando si acasu les granxes d'aves de corral.
{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; align=center
|-
|+'''Censu ganaderu (1999)'''&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/bd/torca_web/torca_tabla.jsp
 |títulu = Cabeces de ganáu per tipu. Añu 1999
 |editor = Institutu d'Estadística d'Andalucía. Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía |fechaaccesu
 = 23 de marzu de 2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20111107042946/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/bd/torca_web/torca_tabla.jsp
 |fechaarchivu = 7 de payares de 2011
}}&lt;/ref&gt;
|Especie animal|| Cabeces
|-
|[[Bovín]]||107
|-
|[[Ovín]]||1.760
|-
|[[Caprino]]||1.664
|-
|[[Porcín]]||686
|-
|[[Aves]] ||197.256
|-
|[[Mular]]||176
|-
|[[Equidae#Especies|Equín]]||246
|-
|[[Oryctolagus cuniculus|Coneyes madres]]||12
|-
|}

;Pesca La base de la economía cartayera
tradicionalmente tamién foi la [[pesca]]. El pequeñu puertu y rula d'El Rompido nun pudo competir con otros puertos cercanos y mayores como los de [[Puertu de Huelva|Huelva]] o [[Puertu de Isla Cristina|Isla Cristina]], sobremanera porque nun s'especializó en nengún sector o n'industria. Magar ello sí nutre bien a la zona y viende importantes captures procedentes del Piedras como [[Donax trunculus|coquinas]]. La yá sumida [[almadraba]], na vera opuesta del ríu, significó la nacencia del asentamientu d'El Rompido.

Dependiente de la [[Conseyería d'Agricultura y Pesca de la Xunta d'Andalucía]] asítiase en Cartaya el'' Centru d'Investigación y Formación Pesquera y Acuícola (CIFPA) '', nun edificiu na paraxa de ''Agües del Pinu''.

=== Sector secundariu ===
;Industria El
''CTM Centro Tresportes y Mercancíes Fenadismer'' ta asitiáu na N-431 aprovechando la situación de Cartaya como nuedu de comunicaciones. El ''Polígonu industrial La Barca'' y el ''Polígonu Industrial La Estación'', esti postreru con 94.445 m² d'estensión y 92 empreses instalaes, complementen la estructura económica de la llocalidá.

=== Sector terciariu ===
;Comerciu Cartaya,
xunto cola cercana Lepe, ye una ciudá de servicios aprovechando la so situación estratéxica na zona costera central de la provincia y les sos comunicaciones terrestres. Esisten delles instalaciones comerciales de tamañu mediu y una gran superficie de la multinacional [[Francia|francesa]] [[Carrefour]].

;Turismu ya infraestructura hotelera [[Ficheru:El
Rompido, Huelva.jpg|thumb|[[El Rompido]].]]
Magar a finales del sieglu XX esistía yá un importante númberu de segundes residencies na so mariña y una llegada mientres el branu de families rellacionaes col pueblu foi a principios del [[sieglu XXI]] cuando'l [[turismu]] convirtióse en motor de la so economía. La ufierta turística aprovechando los quilómetros de sablera que pertenecen al so territoriu concentrar d'esta forma nos nucleos costeros d'[[El Portil]] y [[El Rompido (Huelva)|El Rompido]] sobremanera mientres el periodu branizu.

La infraestructura [[Hotel|hotelera]] actual crear a finales de los 90, enllantándose un modelu de baxa densidá, con hoteles de cuatro y cinco estrelles, golf y deportes náuticos. 

&lt;center&gt;
{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; align=center
|-
|+'''Infraestructura hotelera (2010) '''Cartaya, El Rompido, Nuevo Portil'''
|Hotel ||Estrelles
|-
|El Rompido Golf||5
|-
|Cartaya Garden||4
|-
|Playacartaya||4
|-
|AC Nuevo Portil Golf||4
|-
|Fuerte El Rompido||4
|-
|Plaza Chica||2
|-
|}
&lt;/center&gt;

;Feries comerciales
Disponer d'un pabellón pa feries comerciales y de muestres nel recintu ferial de la llocalidá al que se-y va sumar en curtiu'l ''Nuevu Pabellón de Certámenes Comerciales pa la Mariña de Huelva'' que constrúi'l Conceyu en collaboración cola [[Diputación Provincial de Huelva]].&lt;ref&gt;{{cita web
|url= http://www.ayto-cartaya.es/01_ye/noticias.php?idn=21&amp;opnnd=5
|formatu= 
|títulu= CONSORCIU PA LA CONSTRUCCIÓN Y XESTIÓN DEL NUEVU PABELLÓN L'alcalde presenta una moción pa suscribir dos convenios cola Diputación: unu pa la construcción y otru pa la xestión
|editor= Conceyu de Cartaya
|fechaaccesu= 29 de marzu de 2010
}}&lt;/ref&gt; Les feries comerciales entamaes en Cartaya son:
* Expo-citfresa. Feria de la fresa y de los cítricos que mientres los trés díes de celebración centraliza les actividaes comerciales ya investigadores d'estos cultivos na provincia.
* Feria del Caballu y los sos Complementos. Tradicionalmente Cartaya tuvo una numberosa cabaña equina. Añalmente, mientres tres díes, celebra nel pabellón ferial una muestra de caballos y complementos pa ésti.
* Feria agrícola ya industrial. Simultáneamente a les fiestes patronales celebrar dende [[1964]] esta feria dientro d'un pabellón ferial estable, con una superficie pa espositores de 2000 [[metru cuadráu|m²]], más zones d'almacenaxe, cafetería y oficines. 
* Salón de la automoción y la náutica. Paralelamente a la feria agrícola ya industrial celebra esti salón Provincial del Automóvil, qu'empecipió la so andadura nel añu [[1993]] y rexunta na cortil del Centru de Tresportes de Mercancíes a tolos concesionarios oficiales d'automóviles y camiones de la provincia amás de delles marques náutiques. Dambes cunten con gran tradición na contorna recibiendo una media de 120.000 visites nos cinco díes que dura la muestra.

== Tresporte y comunicaciones ==

=== Regulación del tráficu urbanu ===
L'artículu 7 de la ''Llei sobre Tráficu, Circulación y Seguridá Vial'' aprobáu por RDL 339/1990 atribúi a los conceyos unes competencies abondes pa dexar, ente otres, la inmovilización de los vehículos, la ordenación y el control del tráficu y la regulación de los sos usos.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.dgt.es/was6/portal/contenidos/documento/normes_legislacion/llei_trafico/leytrafico002.pdf
 |formatu = pdf
 |títulu = Ley de Tráficu, Circulación y Seguridá Vial
 |editor = Direición Xeneral de Tráficu |fechaaccesu
 = 14 de febreru de 2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091013180512/http://www.dgt.es/was6/portal/contenidos/documento/normes_legislacion/llei_trafico/leytrafico002.pdf
 |fechaarchivu = 13 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt;

=== Comunicaciones ===
;Carreteres
Col tramu d'enllaz de la {{Identificador carretera española|tipu=autopista|id=A-49|link=Autopista del Quintu Centenariu}} ente [[Huelva]] y [[Ayamonte]] solucionáronse los frecuentes atascos qu'en dómines branices causábense, sobremanera, nes travesíes de [[Lepe]] y Cartaya. Nel sieglu pasáu atayóse la unión col conceyu de Lepe al traviés d'una ponte sobre'l Piedras ente El Rompido y El Tarrón.
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} 
|+Carreteres del términu municipal de Cartaya&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.juntadeandalucia.es/obraspublicasytransportes/www/estaticas/carreteres/rede_autonomica_carreteres/memoria_llistáu.pdf
 |títulu = Catálogu de Carreteres d'Andalucía |editor
 = Xunta d'Andalucía |fechaaccesu
 = 25 de xineru de 2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081209031729/http://www.juntadeandalucia.es/obraspublicasytransportes/www/estaticas/carreteres/rede_autonomica_carreteres/memoria_llistáu.pdf
 |fechaarchivu = 9 d'avientu de 2008
}}&lt;/ref&gt;
|-
!Identificador!!Denominación!!Itinerariu |----

|align=&quot;center&quot;| {{Identificador carretera española|tipu=autopista|id=A-49|link=Autopista del Quintu Centenariu}}||[[Autopista del Quintu Centenariu|Autopista A-49]]|| Comunica dende [[Sevilla]] a la [[frontera portuguesa]] por [[Ayamonte]] tres el so pasu por [[Huelva]]. Enllaza con Cartaya al traviés de la {{Identificador carretera española|tipu=llocal|id=HV-3402|link=auto}} [[Ficheru:Sinnbild Autobahnausfahrt.svg|15px]] 99, 106 y 107.
|----
|align=&quot;center&quot;|{{Identificador carretera española|tipu=nacional|id=N-431|link=auto}} ||[[N-431|Huelva - Ayamonte]]|| Comunica [[Huelva]] con [[Ayamonte]] pasando por Cartaya al traviés de la travesía.
|----
|align=&quot;center&quot;| {{Identificador carretera española|tipu=autonómica|id=A-497|link=auto}} ||[[A-497|Huelva- enllace Cartaya]]||Coneuta Huelva cola {{Identificador carretera española|tipu=nacional|id=N-431|link=auto}} y la {{Identificador carretera española|tipu=autopista|id=A-49|link=Autopista del Quintu Centenariu}} na zona del antiguu apeaderu de ferrocarril. 
|----
|align=&quot;center&quot;|{{Identificador carretera española|tipu=autonómica|id=A-5053|link=auto}} ||[[A-5053|Cartaya - El Rompido]]||Coneuta'l nucleu urbanu con El Rompido y la {{Identificador carretera española|tipu=autonómica|id=A-5052|link=auto}}.
|----
|align=&quot;center&quot;| {{Identificador carretera española|tipu=autonómica|id=A-5052|link=auto}} ||[[A-497|El Rompido- Sablera de La Bota]]||Coneuta [[El Rompido]] cola Plaza de la Bota, l'A-4103 con destín [[Punta Umbría]], l'A-4105 con destín la {{Identificador carretera española|tipu=autonómica|id=A-497|link=auto}}.
|----
|align=&quot;center&quot;|{{Identificador carretera española|tipu=llocal|id=A-5058|link=auto}} ||[[A-497|Carretera Forestal de los Cumes]]||D'El Portil a Cartaya.
|----
|align=&quot;center&quot;| {{Identificador carretera española|tipu=llocal|id=HV-3402|link=auto}} ||[[HV-3402|Huelva- enllace Cartaya]]||Coneuta Cartaya cola {{Identificador carretera española|tipu=autopista|id=A-49|link=Autopista del Quintu Centenariu}}, Tariquejos y la A-490. 
|----
|}&lt;/center&gt;

;Tresporte públicu Esisten
habilitaos apeaderos na travesía de Cartaya y na Avenida d'El Rompido con enllaces a Ayamonte, Huelva, Sevilla. Les conexones per tren sumieron a finales del sieglu XX cola cancelación de la [[Llinia de ferrocarril Gibraleón-Ayamonte]].&lt;ref&gt;L'edificiu apeaderu de RENFE atópase integráu nes instalaciones del Centru de Tresportes ente que la vía convirtióse nuna vía verde.&lt;/ref&gt; De calter turísticu esiste una conexón per mediu de barcaza ente les sableres y la Flecha d'El Rompido mientres periodu branizu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.huelvainformacion.es/article/provincia/803108/los tresbordadores/piedres/mueven/turistes.html 
|títulu = Los tresbordadores del Piedras mueven a 55.300 turistes
|editor = Diariu Huelva Información. Grupu Joly
|fechaaccesu = 3 d'ochobre de 2010
}}&lt;/ref&gt;

== Suministros ==
;Agua potable [[Giahsa]],
ye la empresa instrumental de la ''Mancomunidá de Servicios de la provincia de Huelva'' creada pa la xestión del ciclu integral de l'agua y de los residuos de los conceyos de la provincia. Ye un organismu provincial pa llograr un sistema tarifario razonable y comparable pal nivel de servicios demandaos pola Mancomunidá. En Cartaya, Giahsa ocupar de controlar y supervisar les redes de saneamientu y suministru d'[[agua potable]] y atiende tamién a les necesidaes de fontanería de les dependencies municipales.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.giahsa.com/wps/portal/giahsa/content?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/giahsaes/GIAHSAes/Empecipio |títulu=
Páxina web de GIAHSA
|editor= giahsa.com
|fechaaccesu= 2 de febreru de 2010
}}&lt;/ref&gt; 

;Suministru Pal
suministru d'alimentos perecederos tales como (frutes, verdures, carne y pexe) esisten na llocalidá dellos supermercaos, dalgunos d'ellos de cadenes nacionales tales como [[Mercadona]] , [[Lidl]], [[Carrefour]], [[Supermercaos El Xamón]] o [[Supermercados Día|Día]], amás d'un bon númberu de pequeños establecimientos tradicionales d'alimentación y una plaza de abastos municipal remocicada en [[2010]], onde hai instalaos dellos puestos de venta d'alimentos especializaos por productos (frutería, pescadería, carnicería, etc)

== Bienestar Social ==

=== Educación ===
Esisten dellos centros educativos qu'imparten dende la etapa d'[[Educación infantil (España)|Educación Infantil]] hasta la [[Educación Secundaria Obligatoria]] y educación pa persones adultes. Estos centros escolares dependen de la [[Conseyería d'Educación de la Xunta d'Andalucía]] na Delegación Provincial de Huelva: ''Y.I. Virxe de Consolación'', '' C.D.P. Patitos II'', ''C.E.I.P. Juan Ramón Jiménez'', '' C.E.I.P. Concepción Arenal'', ''C.E.I.P. Maestru Juan Díaz Hachero'',C.E.I.P. Castiellu de los Zúñigas '' I.E.S. Rafael Reyes'', ''I.E.S. Sebastián Fernández'', '' C.Y.PER. Cartaya''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.juntadeandalucia.es/averroes/impe/web/buscadorCentros?prov=5&amp;provincia=5&amp;llocalidaes=CARTAYA&amp;llocalidá=214&amp;centru=&amp;nome_centro=&amp;criterioProyeutos=or&amp;buscar=Buscar&amp;idMenu=mC5nome_centro=&amp;criterioProyeutos=or&amp;buscar=Buscar&amp;idMenu=mC5|títulu=AVERROES. Rede telemática d'Andalucía. Consulta de centros|fechaaccesu=14 d'abril de 2010|autor=|apellíu= |nome=|enllaceautor=www.juntaandalucia.es/averroes|coautores= |fecha= |añu=|mes= |formatu=|obra= |editorial= |páxines= |idioma=|doi= |urlarchivu= |fechaarchivu= |cita= }}&lt;/ref&gt;

;Competencia municipal

Dende la Conceyalía d'educación cooperar cola Alministración Educativa, participación na xestión escolar y caltenimientu de Centros Escolares.

=== Sanidá ===
L'[[atención primaria]] emprestar nel [[centru de salú]] asitiáu na ''Avenida d'El Rompido'' y un consultoriu n'El Rompido, dambos dependientes de la [[Conseyería de Salú de la Xunta d'Andalucía]]. 
;Competencies municipales
Na organización del Conceyu nun figura nenguna conceyalía específica de salú o sanidá, sicasí l'artículu 42 de la ''Llei Xeneral de Sanidá''&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&amp;id=1986/10499
|títulu= Ley 14/1986, de 25 d'abril, Xeneral de Sanidad
|editor= boe.es
|fechaaccesu= 22 de xineru de 2010
}}&lt;/ref&gt;dispón que, los Conceyos, ensin perxuiciu de les competencies de les demás Alministraciones Públiques, van tener les siguientes responsabilidaes mínimes n'asuntos rellacionaos cola Sanidá.

* a) Control sanitariu del mediu ambiente: [[Contaminación atmosférica]], [[Agua potable|suministru d'agües]], saneamientu d'[[agües residuales]], [[basura|residuo urbanos ya industriales]]. 
* b) Control sanitariu d'industries, actividaes y servicios, tresportes, ruíos y vibraciones. 
* c) Control sanitariu d'edificios y llugares de vivienda y convivencia humana, especialmente de los centros d'alimentación, peluqueríes, saunes y centros d'hixene personal, hoteles y centros residenciales, escueles, campamentos turísticos y árees d'actividá físicu deportives y de recréu. 
* d) Control sanitariu de la distribución y suministru d'[[alimentu perecedero|alimentos perecederos]], bebíes y demás productos, direuta o indireutamente rellacionaos col usu o consumu humanos, según los medios del so tresporte. 
* y) Control sanitariu de los [[campusantu|campusantos]] y policía sanitaria mortuoria.

== Patrimoniu ==

=== Patrimoniu civil ===
[[Ficheru:Faros de El Rompido.JPG|thumb|200px|Faros n'El Rompido.]]
Pol so llugar privilexáu nel centru históricu destaca'l [[Castiellu fortaleza de Los Zúñiga]], construyíu sobre una llomba ente [[1417]] y [[1420]], ye la construcción más importante de la llocalidá. Nél destaquen el so patiu d'armes y les [[muralla|muralles]] de más d'ocho metros d'altor que fueron restauraes a finales de los [[años 1990]]. Complementar cola puerta [[mudéxar]] d'accesu a la cortil. Disponía amás de siete torres [[Merlón|almenadas]] y una segunda muralla baxa esterior, dambes yá sumíes. La so misión yera la de vixilancia de los terrenes que llindaben los señoríos de Lepe y Gibraleón, sobremanera del Piedras. Nel [[sieglu XVIII]] proyeutó reconvertíselo en cuartel pa cuerpu de guardia pero refugáu'l proyeutu terminó abandonáu en [[1812]].

Les Cases capitulares son un conxuntu construyíu en [[1555]] con numberoses reformes posteriores&lt;ref name=&quot;feria88b&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíu = Pérez Pereles
| nome = Diego |
editorial = Conceyu de Cartaya
| títulu = Revista de Feria 1988. Artículu &quot;Patrimoniu y progresu&quot;
| añu = 1988
| allugamientu = Cartaya
| páxina = 62-71
| isbn=
}}&lt;/ref&gt; que se complementen col edificiu del Conceyu y la so plaza, reformada a principios de los [[años 2000]], nun espaciu diáfano con casa de la cultura y xulgaos de paz. Tamién son importantes delles edificaciones singulares mudéxares dataes nel sieglu XVII. [[1700]] y [[1850]].&lt;ref name=&quot;feria88b&quot;/&gt; Tamién ye interesante l'arquiteutura popular civil con cases de fachada blanca y estrecha pero con llargor considerable terminaes xeneralmente en patios y cortes o les yá sumíes fontes y llavaderos.

N'El Rompido sobresalen los dos [[Faru|faros]], el más nuevu d'ellos entá n'usu y el más antiguu, edificáu en [[1861]]&lt;ref name=&quot;feria88b&quot;/&gt; primero que la mesma aldega, construyíu en lladriyu y ostionera de Puerto Real.

=== Patrimoniu relixosu ===
Tocantes a arquiteutura relixosa destaquen nel conceyu:
* '''[[Conventu de la Santísima Trinidá (Cartaya)|Antiguu Conventu de Mercedarios Descalzos de la Santísima Trinidá]]''', construyíu nel [[sieglu XVIII]], a partir del añu [[1765]], y asitiáu na zona centro. 
* Parroquia de San Pedro. Sobre una edificación del sieglu XV llevantar ente [[1575]] y [[1606]] un templu de fábrica de lladriyu, piedra y tapial. L'estilu entemez elementos [[Mudéxar|mudéxares]], [[Renacimientu|renacentistes]] y barrocos.&lt;ref name=&quot;feria88b&quot;/&gt;
* '''[[Ermita de La nuesa Señora de Consolación]]''', asitiada nes contornes y bon exemplu del [[barrocu andaluz]] con aportaciones mudéxares. Ye una edificación de trés [[Nave (arquiteutura)|naves]] dixebraes por [[Arcu (arquiteutura)|arcos]] de trés baldíos de mediu puntu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://consolaciondecartaya.blogspot.com/2009/01/la ermita-de-santa-mara-de-consolacin.html
|formatu=
|títulu= Consolación de Cartaya
|editor= 
|fechaaccesu= 10 d'abril de 2010

}}&lt;/ref&gt; Construyida por un [[indianu]] nel [[sieglu XVI]] sufrió importantes estroces nel terremotu de [[1775]]. Tres el so arreglu añadiéronse nueves dependencies n'etapes socesives, la postrera d'elles en [[1943]].&lt;ref name=&quot;feria88b&quot;/&gt;

== Cultura ==

=== Biblioteques ===
La biblioteca de Cartaya ta allugada na 3ª planta del [[Centru Cultural de la Villa (Cartaya)|Centru Cultural de la Villa]]. Tien una Biblioteca Xeneral y Biblioteca Infantil-Xuvenil. Ente otres Seiciones, sobresal la Biblioteca Intercultural, con un gran númberu de volúmenes n'árabe, rumanu, polacu, alemán, francés, rusu, inglés ya italianu. Coles mesmes, destaca la Quijoteca, qu'alluga la inmortal novela cervantina en 28 llingües distintes.Realícense numberoses actividaes d'espardimientu y fomentu de la llectura, sobremanera en collaboración col Centru Anddaluz de les Lletres, tales como Talleres Lliterarios, Cuentacuentos, Alcuentros con Autores y ilustradores, amás de los añales Bibliohallowee, BiblioCarnaval, Día del Llibru. Esisten dos clubes de llectura, unu d'adultos y otru infantil.

L'Archivu Históricu Municipal tien documentos dende'l sieglu XV (1481-1987). Otru fondu ye l'Archivu Entemediu, con documentos dende 1988-2009. Ente los sos fondos destaquen l'Archivu de Protocolu Notarial, en microfilme (1707-1989) y l'Archivu Fotográficu, con más de 10.000 imáxenes dixitalizaes a disposición del públicu.

Teatros
Entra les instalaciones culturales de la ciudá destaca'l [[Centru Cultural Villa de Cartaya]]. Tamién s'utiliza como espaciu escénicu'l mesmu patiu d'armes del Castiellu de los Zúñiga, onde ente otros, celébrase tolos branos el ''Festival Siete soles, siete luna''.

=== Turismu ===

=== Fiestes ===
[[Ficheru:Plaza Larga de Cartaya.JPG|thumb|Cai de la Plaza, tamién conocida por Plaza llarga en contraposición a l'antigua Plaza Redonda del Conceyu.]] 

* '''Fiestes Patronales n'honor de la Santísima Virxe del Rosariu'''. Esta feria relixosa celebrar n'honor de la patrona, que la so imaxe,&lt;ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#191970&quot;&gt;Carrasco Terriza, M.J. &amp; González Gómez, J.M. &amp; Oliver Carlos, A. &amp; Pleguezuelo Hernández, A. &amp; Sánchez Sánchez, J.M.&lt;/span&gt;, ''Guía artística de Huelva y la so Provincia'', pg. 552, 2006, Fundación José Manuel Lara ISBN 84-86556-19-0 &amp; Diputación de Huelva ISBN 84-8163-295-X.&lt;/ref&gt; obra del escultor [[León Ortega]] de [1939], venerar na ilesia parroquial de San Pedro. Esta imaxe ye proclamada Patrona Canónica de la Villa, el 16 de xunu de 2013, tres un trabayu d'investigación histórica que parte dende 1543 hasta los díes de güei, xera ta realizada pola mesma hermandá de la virxe y del cual esprender la importancia de la devoción na villa de Cartaya y que les autoridaes de la [[Santa Sede]] tuvieron a bien pa la Confirmación Canónica d'esti Patronalgu. El primer domingu d'ochobre, y tres la celebración de l'antigua novena, concluyir cola tradicional función y posterior procesión, na cual anuévase'l votu d'alcaldesa perpetua, títulu qu'ostenta dende 1992.{{demostrar}} Na redoma del Pabellón Ferial atópase el recintu ferial, con más d'un centenar de casetes, cais y urbanización con servicios en tou la cortil. Tou atópase distribuyíu en redol a una plaza central onde ta asitiáu l'escenariu onde se dan cita actuaciones tantu [[folclórica|folclóriques]] como de música actual.

* '''Romería de San Isidro'''. Celebrar na paraxa natural que toma'l nome de la Ermita de San Isidro, a dos quilómetros y mediu del pueblu en direición a El Rompido. La fecha de celebración ye variable, y asítiase de normal nel últimu fin de selmana de [[mayu]]. Cartaya cunta con una de les más importantes cabañes equines de la provincia de Huelva, polo que'l caballu ye protagonista indiscutible d'esta romería. Dos selmanes antes tien llugar la busca del santu a la so ermita na pradería y treslládase al pueblu. Mientres esos díes la imaxe permanez na parroquia de San Pedro celebrándose mises nel so honor. El xueves anterior a la romería celebra una ufrienda de flores n'honor a San Isidro. El vienres llevar a cabu'l treslláu del santu y el [[simpecado]] (que permanez nel pueblu mientres tol añu) a la pradería. La romería escurre en dicha pradería'l vienres, el sábadu y el domingu. El domingu treslladar de nuevu'l simpecado al pueblu dexando asina'l santu na so ermita hasta'l próximu añu.

* '''Fiesta d'El Rompido'''. Tien llugar l'últimu fin de selmana del mes de [[xunetu]] y convirtiéronse nuna de les cites más tradicionales y allegaes del branu na mariña de Huelva. Como platu fuerte celébrase la procesión de la [[Virxe del Carmen]], a la que los marineros pasien pel Ríu Piedras nes sos embarcaciones pa brinda-y una ufrienda de flores nes agües que-yos apurren el sustentu.

* '''Cabalgata de Reis'''. Numberosos xarrés percuerren les cais del conceyu reparaes por munches de les persones de les villes colindantes. Ente elles destaquen les que porten a los Trés [[Reis Magos]] que van partiendo carambelos mientres tol percorríu, y que más tarde terminen el percorríu nos balcones del Conceyu de la ciudá d'onde tiren los últimos carambelos xunto con munchos otros regalos . Llevar a cabu un grupu de persones ente les que destaca l'artífiz de la cabalgata [[Antonio Benítez González]]. En paralelu ta la fiesta de los mozos qu'alleguen al recintu ferial pa preparar les sos &quot;navidaes&quot; nes que'l Conceyu de Cartaya dexa emprestaes les casetes de la feria por que ciudadanos puedan prestase ensin que puedan causar problemes a los vecinos de la ciudá.

* '''Selmana Santa'''. Cuenta con delles particularidaes, como la escenificación del auto sacramental del Descendimiento, cuando un grupu d'hermanos, conocíos como los “santos varones”, dan en baxar de la cruz a un cristu articuláu pa depositalo nuna urna del [[sieglu XVII]] na que procesiona peles cais del pueblu. Esta representación tien llugar el vienres santu, y antes, pela tarde, celébrase una misa na que'l [[Cristu]] articuláu bendiz a los fieles, siendo este un momentu que se vive con muncha intensidá y emoción polos sos devotos Otra particularidá de la Selmana Santa en Cartaya ye la procesión de la [[Virxe del Carmen]] que se celebra'l domingu de Resurreición y que representa unu de los momentos más intensos xunto cola procesión de “La Borriquita”, el domingu de Ramos, la de la Virxe de la Esperanza'l miércoles santu, y la de Padre Xesús, na madrugá, que percuerre les cais del conceyu acompañada de cientos de fieles. Otra procesión ye la de la Vera+Cruz, que tien llugar el xueves santu.

* '''Cultos n'honor de la Virxe de Consolación'''. Ente agostu y setiembre tienen llugar estos cultos, bien enraigonaos ente los cartayeros, muestra de la gran devoción qu'espierta dicha imaxe na llocalidá. La imaxe foi realizada en [[1940]] por [[Joaquín Gómez del Castillo]], pa sustituyir a l'anterior desparecida en [[1936]], y foi sufragada por suscripción popular. Mientres tol añu recibe cultu nuna ermita de la que ye titular pela rodiada de la población. L'últimu domingu d'agostu ye treslladada a la Parroquia de San Pedro, na que tien llugar l'antigua y fervorosa novena, según el Rosariu peles cais, el ''besamanes'' y la ''función principal''. El segundu domingu de setiembre la Virxe vuelve a la ermita en procesión, realizándose antes de la entrada la tradicional ''puya de maniguetas'' pa la entrada na ermita, actu de perantigua tradición.

=== Gastronomía ===
{{VT|Gastronomía de la provincia de Huelva}}

== Medios de comunicación ==
;Prensa Esisten
distintes publicaciones de calter provincial, editaes en Huelva y distribuyíes en Cartaya como son los diarios [[Huelva Información]] y [[Odiel Información]]. Otres son editaes llocalmente pol conceyu, como la Revista de Feria, de calter añal. 
;Radio La emisora de radio llocal
ye ''Radio Cartaya'', de calter municipal, al igual que la televisión llamada ''Costaluz TV''.
;Televisión
;Internet

== Deportes ==
El club deportivu más destacáu ye'l [[A.D. Cartaya]], equipu de [[fútbol]] que'l so equipu principal milita na ''Rexonal Preferente de Huelva''. Foi fundáu en [[1956]] y na temporada 2009/2010 tenía 500 socios.{{demostrar}}

Tocantes a instalaciones destaca nel ámbitu públicu l'Estadiu de Fútbol &quot;[[Estadiu Luis Rodríguez Salvador|Luis Rodríguez Salvador]]&quot;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/europe/spain/andalusia/cartaya_salvador.shtml
 |títulu = Estadiu Luis Rodríguez Salvador
 |editor = World Stadiums
 |fechaaccesu = 18 de xineru de 2011
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20111012082551/http://www.worldstadiums.com/stadium_pictures/europe/spain/andalusia/cartaya_salvador.shtml
 |fechaarchivu = 12 d'ochobre de 2011
}}&lt;/ref&gt; con capacidá pa 4.500 espectadores y, anexu a ésti, un complexu deportivu. De calter priváu esiste un [[Karting|kartódromo]] xunto a la zona conocida como ''San Isidro'' que foi construyíu en [[1996]] y que dispón de complexu deportivu y de formación.{{demostrar}}

== Ciudaes hermaniaes ==
* {{bandera|Portugal}} [[Loulé]] (Portugal)

== Personalidaes célebres ==
* [[Rafael Reyes Rodríguez]] (1879-1947), filólogu, abogáu, editor y lexicógrafu, autor d'un famosu ''Diccionariu'' billingüe de francés y español, ente munches otres obres.
* [[Miguel de Vallinas]] (?-[[1675]]), héroe llocal que pereció na defensa de San Miguel tres un ataque pirata.
* La investigadora [[María Casado (investigadora)|María Casado]]
* [[Juan Jesús Rodríguez]], barítonu internacional

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* GARRIDO PALACIOS, MANUEL. '''Cartaya'''. Lunwerg editores. Barcelona (2002) ISBN 84-7782-953-5
* VV.AA. '''Descripción del fondu municipal de Cartaya'''. Exmo. Conceyu de Cartaya.

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}
* {{Wikimapia|37.2836654|-7.1521211|15|Cartaya}}
* [https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm21021.htm Cartaya nel Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía]
* [http://www.juntadeandalucia.es/medioambiente/servtc5/ventana/mostrarFicha.do?idEspacio=7394 Paraxa Natural Marismas del Ríu Piedras]
* [http://www.beturia.es/ Mancomunidá de Conceyos Beturia]

{{Tradubot|Cartaya}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cartaya|Cartaya]]
[[Categoría:Conceyos de Huelva]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>t3gg9e0w8g97e2zsrdh9rz3k2mt13dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castiellu de Tarifa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126430</id>
    <revision>
      <id>4509994</id>
      <parentid>4404437</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T01:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 5 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="j24duzm7ydnf2d0gh1u4823lkonl0qs" xml:space="preserve">{{edificiu}}
El '''castiellu de Tarifa''', tamién denomináu ''castiellu de Guzmán el Bonu'' o ''de los Guzmanes'' ye una [[Castiellu|fortaleza]] medieval asitiada na llocalidá [[Andalucía|andaluza]] de [[Tarifa]], [[España]]. Magar s'alcontraron nel so interior restos d'estructures romanes, la construcción actual ye obra de [[califatu Omeya|dómina califal]]. Dende'l momentu de la so construcción vieno exerciendo funciones militares rellacionaes cola so posición estratéxica nel estremu sur de la [[península ibérica]] y l'[[estrechu de Xibraltar]]. 

Anque la so primitiva función foi la defensa de la ciudá de Tarifa mientres la [[Reconquista]] foi restaurada nel [[sieglu XVII]] por que cumpliera funciones de defensa frente a los ataques de [[pirates berberiscos]] y mientres la [[Guerra d'Independencia española|Guerra de la Independencia]] foi'l centru d'operaciones de les tropes españoles na resistencia tarifeña. Entá güei, el castiellu ye propiedá del [[Ministeriu de Defensa d'España|Ministeriu de Defensa]] siendo declaráu [[Bien d'Interés Cultural (España)|Bien d'Interés Cultural]] en 1931.&lt;ref&gt;{{cita web
|url = http://www.andalucia.org/es/turismo-cultural/visitas/cadiz/monumento/castillo-de-guzman-el-bueno/
|títulu = Castiellu de Guzmán el Bonu
|editor = Andalucía.org
|fechaaccesu = 10 d'abril de 2014
}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Château de Guzman le Bon.jpg|thumb|left|Alcázar dende'l patiu d'armes occidental.]]
El castiellu de Tarifa tien planta [[trapezoide|trapezoidal]] afaciéndose a la escarpia del terrén nel que s'atopa construyíu. Ta formáu por un nucleu orixinal califal, el [[alcázar]] puramente dichu, formáu por [[sillar]]es a [[lluria y carbonizu]]. N'el so murios alternen llenzos d'ente 6,7 y 9,4 metros de llargor con 15 [[torre|torres]] robustes de les que se caltienen 13 y que destaquen por una escasa proyeición horizontal (ente 190 y 210 cm) al respective del so frente (d'unos 3,9 metros sacante nes torres esquineres).&lt;ref&gt;{{Cita publicación
 |autor = Pérez-Malumbres Landa, Alejandro
 |títulu = Les puertes califales del castiellu de Tarifa
 |año = 2009
 |revista = Aljaranda
 |volume = 
 |númberu = 75
 |id = ISSN , Páxs.
 |url = http://www.aytotarifa.com/cultura/aljaranda/A75/puertes_califales.pdf
 }}&lt;/ref&gt; Tol conxuntu atópase coronáu por [[almena|almenes]] de punta de diamante añadíes tres la conquista castellana. Esti alcazre foi mandáu construyir por [[Abd al-Rahmán III]] nel añu 930.&lt;ref&gt;{{Cita publicación
| autor = Gurriarán, Pedro ''et al.''
| títulu = Un aproximamientu a les intervenciones patrimoniales sobre'l castiellu de Guzmán el Bonu. Periodu 2004-2010
| añu = 2009
| revista = Aljaranda
| volume = 
| númberu = 72
| id = ISSN , Páxs.
| url = http://www.aytotarifa.com/cultura/aljaranda/A72/archivos/obrascastillo.pdf
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20121107150935/http://www.aytotarifa.com/cultura/aljaranda/A72/archivos/obrascastillo.pdf
| archivedate = 2012-11-07
| fechaaccesu = 2018-11-03
}}&lt;/ref&gt; 

Al esterior asítiase una [[barbacana]] de [[mampostería]], tamién de fábrica castellana, en tol perímetru del alcazre con [[adarve]] y almenes que dexa un estrechu pasiellu cola construcción central. La barbacana n'orixe arrodiaba tola [[medina]] de Tarifa, quedando'l castiellu nel ángulu suroeste, pero anguaño perdióse la mayor parte d'ésta tres la crecedera de la ciudá.&lt;ref name=&quot;Sierra Muñoz_1&quot;&gt;{{Cita publicación
| autor = Sierra Muñoz, María Rosa
| títulu = El Castiellu de Los Guzmanes en Tarifa, un modelu de fortaleza califal
| añu = 1989
| revista = Almoraima
| volume = 
| númberu = 1
| id = ISSN 1133-5319 páxs. 15-27
| url = http://mancomunidadcg.org/IECG/doc/revistes/Almoraima%201-Articulo%202.pdf
}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Tarifa Castillo Guzman 04gm.jpg|thumb|left|Vista de les torres califales y muriu de contención modernu. Al fondu repara la torre albarrana llamada &quot;de Guzmán el Bonu&quot;.]]
[[Ficheru:Placa árabe, Castillo de Tarifa, España, 2015.JPG|thumb|right|250px|Llábana conmemorativa de la fundación del castiellu]]
Nel estremu más occidental del castiellu atopa la [[torre albarrana]] de planta [[octágono|octogonal]] denomada ''torre de Guzmán el Bonu'' que forma parte de la barbacana y comunicábase col castiellu al traviés d'una [[coracha]]. Nel llenzu de la coracha atópase la denomada ''Puerta gótica'', que comunica'l paséu de ronda dende l'esterior. L'accesu al castiellu realizar pol so llau oeste magar l'accesu orixinal tuvo d'asitiase nel otru estremu, ellí dende onde se comunicaba cola medina y onde anguaño s'atopa una puerta del periodu de los [[reinos de Taifa]]. L'accesu actual ta formáu por un [[arcu de mediu puntu]] y [[bóveda de cañón]] que da accesu al [[patiu d'armes]] oeste con edificaciones del sieglu XVI que fueron parte del Palaciu del [[Marqués de Tarifa]], Fadrique Enríquez. Un segundu patiu d'armes, mayor que l'anterior, ta asitiáu na parte este y tien un pozu y construcciones de los sieglos XVI y XVIII.&lt;ref name=&quot;Sierra Muñoz_1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web
|url = http://www.iaph.es/patrimonio-inmueble-andalucia/resume.do?id=i9520
|títulu = El Castiellu de Guzmán el Bonu
|editor = Institutu andaluz de Patrimoniu históricu
|fechaaccesu = 10 d'abril de 2014
}}&lt;/ref&gt; La torre de Guzmán el Bonu sirvió d'inspiración a la torre del homenaxe del [[Castiellu de Santiago]] de Sanlúcar de Barrameda.&lt;ref&gt;Antonio Romero-Doráu. &quot;[https://www.academia.edu/5139073/Les torres poligonales_de_los castiellos_de_Tarifa_y_Sanl%C3%BAcar_de_Barrameda_emblemes_arquitect%C3%B3nicos_de_la casa_de_Medina_Sidonia Les torres poligonales de los castiellos de Tarifa y Sanlúcar de Barrameda: emblemes arquiteutónicos de la casa de Medina Sidonia]&quot;. ''El Rincón malillo''. Anuariu del Centru d'Estudios de la Mariña Noroeste de Cádiz. Nº 4. Sanlúcar de Barrameda. 2014. Páxs. 14-18.&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}


{{Tradubot|Castillo de Tarifa}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Tarifa]]
[[Categoría:Fortificaciones del Campu de Xibraltar]]
[[Categoría:Castiellos de la provincia de Cádiz]]
[[Categoría:Fortificaciones d'al-Ándalus]]
[[Categoría:Arte emiral y califal]]</text>
      <sha1>j24duzm7ydnf2d0gh1u4823lkonl0qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benacazón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128890</id>
    <revision>
      <id>4509878</id>
      <parentid>4464879</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24374" sha1="5l3oz7o6m337cxfcs2vlli3jssq6eea" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
[[Ficheru:Benacazón (Sevilla).PNG|thumb|250px|[[Términu municipal]] de Benacazón al respective de la [[provincia de Sevilla]].]]
'''Benacazón''' ye un [[conceyu]] [[España|español]] de la [[provincia de Sevilla]], [[Andalucía]] con una población de 7.134 habitantes&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2895 |títulu=Tabla2895 |fechaaccesu=27 d'ochobre de 2017|sitiuweb=www.ine.es|idioma=es}}&lt;/ref&gt;.

== Xentiliciu ==
El xentiliciu de Benacazón ye &quot;benacazonero&quot; o &quot;benacazonera&quot;, anque nos demás y cercanos pueblos del Aljarafe son conocíos como piñoneros, por cuenta de la perantigua tradición qu'había en Benacazón, que consistía en recoyer piñones y turrar pa poder comelos.

== Xeografía física ==
* '''Altitú:''' 120 [[msnm]].
* '''Estensión:''' 32,16 [[quilómetru cuadráu|km²]].
* '''Posición:''' 37°21′″N 6°11′″O 
* '''Ríos:''' [[Ríu Guadiamar]] y Regueru Molinucu

=== Llocalidaes estremeres ===
Benacazón llenda al norte con [[Sanlúcar la Mayor]], al oeste con [[Aznalcázar]] y con [[Huévar del Aljarafe]] , al este con [[Umbrete]] y al sur con [[Bollullos de la Mitación]]

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;{{{1|}}}&quot; width=&quot;60%&quot; align=&quot;center&quot; {| {{{2|}}}&lt;noinclude&gt;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Noroeste:'' [[Sanlúcar la Mayor]] y [[Huévar del Aljarafe]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norte:'' [[Sanlúcar la Mayor]] 
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordeste:'' [[Sanlúcar la Mayor]] y [[Umbrete]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oeste:'' [[Huévar del Aljarafe]] y [[Aznalcázar]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Rosa de los vientos.svg|75px]] 
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Este:'' [[Umbrete]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Suroeste'' [[Aznalcázar]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sur:'' [[Aznalcázar]] y [[Bollullos de la Mitación]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sureste:'' [[Bollullos de la Mitación]]
|}

== Historia ==
Benacazón foi fundada na dómina romana como una aldega llabradora. Sicasí, atopáronse nel conceyu muertes de finales de la Edá del Bronce. La presencia romana en Benacazón rescampló tres l'afayu de restos d'edificios, texas y lladriyos que taben entemecíos cola tierra de llabor.
Pero l'actual nome d'esta población data de la etapa musulmana. Al paecer la denominación de Benacazón vien de un árabe destacáu (Qassum), que fundó una alquería y vivió nestes tierres, dándo-y el nome de ''Ibn'' o ''Ben Qassum'' (Fíu de Qassum).
Tres Reconquistar, el Rei Fernandu III camudó'l nome árabe de Benacazón pol de ''Celada'', pero esti nun cuayo ente la población y caltuvieron l'antigua tradición hasta derivar al so nome actual. Nel añu 1250 les tierres d'esta llocalidá fueron axudicaes a Doña Mayor Arias y al Obispu Don Remondo de Sevilla. Yá en 1419, Benacazón foi cedíu a los so primeres señores Luis Méndez Portocarrero y la so esposa, herederos de Doña mayor Arias, y l'antigua alquería pasó a constituyise como Villa y Señoríu de Benacazón. Depués, el señoríu quedó en manes de la familia Pantoja en 1553 y subordináu a la mesma siguió hasta 1810, cuando se suprimieron los señoríos na rexón.

== Alministración ==
{{Alcaldes_España |
 Alcalde_1 = Pedro Morales Vera |
 Partíu_1 = [[Unión de Centru Democráticu (España)|UCD]]
 | Alcalde_2 = José Manuel Cabrera |
 Partíu_2 = [[PSOE]]
 | Alcalde_3 = José Manuel Cabrera |
 Partíu_3 = [[PSOE]]
 | Alcalde_4 = José Manuel Cabrera |
 Partíu_4 = [[PSOE]]
 | Alcalde_5 = José Manuel Cabrera | 
 Partíu_5 = [[PSOE]]
 | Alcalde_6 = Manuel Adame Valero 
 | Partíu_6 = [[Partíu Andalucista|PA]]
 | Alcalde_7 = Manuel Adame Valero
 | Partíu_7 = [[Partíu Andalucista|PA]]
 | Alcalde_8 = Diego Sánchez Martín (dimisión en febreru&lt;br /&gt;de 2009) - Juana María Carmona González 
 | Partíu_8 = [[PSOE]]
 | Alcalde_9 = José Antonio Fernández Ortiz (cesáu en mayu&lt;br /&gt;de 2012) - Juana María Carmona González ([[PSOE]])
 | Partíu_9 = [[PP]]
 | Alcalde_10 = Juana María Carmona González
 | Partíu_10 = [[PSOE]]
 }}

== Infraestructures y servicios ==

=== Carreteres ===
{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot;
!Nome!!Llugar d'entrada al pueblu!!Llugares a los que va |----

| {{Identificador carretera española|tipu=autovia|id=A-49|link=A-49}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Autovía del V Centenariu &lt;/small&gt; || Norte de la llocalidá (Salida 16) Nordeste de la llocalidá (Salida 14) || Lleva a [[Sevilla]] [[Huelva]] y [[Portugal]] y a tolos conceyos con salida a l'[[A-49]] (El conceyu cunta con 2 salíes a l'autovía)(14 y 16).
|----
| {{Identificador carretera española|tipu=provincial|id=A-473|link=auto}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Avenida de Sanlúcar la Mayor y Avenida de Aznalcázar&lt;/small&gt; || Suroeste y Noroeste de la llocalidá || [[A-473]] Lleva a [[Sanlúcar la Mayor]] y [[Aznalcázar]].
|----
| {{Identificador carretera española|tipu=local|id=SE-3306|link=auto}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Cai Virxe del Rocío&lt;/small&gt; || Sureste de la llocalidá || Lleva a [[Bollullos de la Mitación]].
|----
| {{Identificador carretera española|tipu=local|id=SE-3308|link=auto}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Avenida d'Andalucía&lt;/small&gt; || Esti de la llocalidá || Lleva a [[Umbrete]].
|}

== Tresportes ==

=== [[Ficheru:Ctmam símbolos.svg|90px|link=Intercambiador d'El Perchel|Intercambiador multimodal]] Autobús ===
Por Benacazón pasen dos linia d'autobuses interurbanos del Consorciu de Tresportes de Sevilla:
* '''&lt;span style=&quot;font-size:110%;background-color:#008431;color:white;padding:1px&quot;&gt;M-168&lt;/span&gt;'''. Conecta'l conceyu cola ciudá de [[Sevilla]] con parada na [[Estación d'autobuses de Plaza d'Armes]].
* '''&lt;span style=&quot;font-size:110%;background-color:#008431;color:white;padding:1px&quot;&gt;M-102&lt;/span&gt;'''. Conecta'l conceyu col restu de pueblos del [[Aljarafe]]. Ye una llinia circular y nun va a Sevilla. 
Les paraes que s'alcuentren nel conceyu son:

* '''Av. Pedro de la Rosa''' (fte. Guardería) [Autobús Direutu (Sevilla) y Circular Aljarafe (Sentíu A y B)]
* '''Av. Pedro de la Rosa''' (esq Cristóbal Ramos Tello) [Autobús Direutu (Sevilla) y Circular Aljarafe (Sentíu A y B)]
* '''C/ Antonio Molina''' (fte. Parque) [Autobús Direutu (Sevilla) y Circular Aljarafe (Sentíu A y B)]
* '''C/ San Sebastián''' (Colexu Talhara) [Autobús Direutu (Sevilla) y Circular Aljarafe (Sentíu A y B)]
* '''C/ San Sebastián''' (Roblas) [Autobús por pueblos]
* '''Hotel Andalusí Park''' [Autobús Direutu (Sevilla) y Circular Aljarafe (Sentíu A y B)]
* '''Estación Cercaníes Benacazón''' [Autobús por pueblos]
* '''C/ La Fonte''' (Azulexu Cristu de la Vera+Cruz)[Autobús por pueblos]
* '''Plaza Palacio''' [Autobús por pueblos]
* '''Av. Andalucía''' (Colexu Virxe de les Nieves) [Autobús por pueblos]
* '''Av. Andalucía''' (Polideportivu y Club de Petanca) [Autobús por pueblos]

Horarios: 
* '''Llinia M-168''': {{Enllaz rotu|1= |2=http://www.consorciotransportes-sevilla.com/liniasmetropolitanas/linias/especial.php?idline=168&amp;volver=2 |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* '''Llinies Circulares del Aljarafe''': {{Enllaz rotu|1= |2=http://www.consorciotransportes-sevilla.com/liniasmetropolitanas/linias/especial.php?idline=1022&amp;volver=2 |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

=== [[Ficheru:Cercanias Logo.svg|21px]] Tren ===
Nel conceyu atopa una [[Estación de Benacazón|estación de ferrocarriles]] perteneciente a la [[Llinia C-5 (Cercanía Sevilla)|llinia C-5]] del nucleu de [[Cercanía Sevilla]] y a la [[Llinia 72 (Media Distancia)|Llinia 72]] de Media Distancia de Renfe que comunica con Huelva, Sevilla y enllaces con Córdoba, Puertollano, Ciudá Real, Cuenca, Tarragona, Barcelona, Lleida, Valencia, Zaragoza y Madrid. La [[estación de Benacazón]] allugada a 500 metros del cascu antiguu del conceyu.

Horarios:
* '''Cercanía Sevilla''': http://www.renfe.com/viajeros/cercanias/sevilla/index.html
* '''Media Distancia Renfe''': http://www.renfe.com/viajeros/index.html

== Educación ==
El conceyu tien un [[Institutu d'Educación Secundaria (España)|IES]], el '''IES Virxe del Rosariu''' y 2 colexos: '''C.E.I.P Nuesa Señora de les Nieves''' y '''C.E.I.P Talhara'''.

== Demografía ==
{{Evolución demográfica |1996=4.436|1998=4.937|1999=5.033|2000=5.021|2001=5.055|2002=5.179

|2003=5.463|2004=5.578|2005=5.754|2008=6.103|2007=6.089|2008=6.103|2010=6.726|2012=7.173|2013=7.144|2014=7.214|2015=7.163|2016=7.134
|fonte=Padrón Municipal y Censu de Población y Vivienda INE-es}}

== Monumentos ==

=== Monumentos relixosos ===
* '''[[Ermita de Castilleja de Talhara (Benacazón)|Ermita de Castilleja de Talhara]]:''' Construyida nel sieglu XIV tratar d'una de les ilesies [[mudéxares]] de mayor interés nel [[Aljarafe]] poles sos proporciones. Delantre de diches ruines, atópase una cruz, asitiada sobre un pedestal de piedra nel que s'atopa una llábana na que puede lleese cómo se fundó la villa de Castilleja de Talhara por Alfonso Fernández de Fontes en 1369.
* '''Ermita de Gelo''': Atopar nel tramu de carretera ente Bollullos y Aznalcázar, so la advocación de La nuesa Señora del Rocío. D'estilu mudéxar, tien tres naves de trés planos y foi construyida en lladriyu con armadures de madera. En 1274 ye donada al Cabildru de la Catedral de Sevilla 
* '''Ilesia parroquial Santa María de les Nieves''': Espaciosu edificiu, d'una sola nave, al que nel sieglu XVII añadió otra. La nave central nos sos oríxenes ye mudéxar. L'edificiu de la capiya llevantóse xunto al muriu derechu de la capiya mayor de la ilesia, d'orixe mudéxar esta postrera, y foi reformada y ampliada en 1756, cola resultancia d'un espaciu de planta rectangular.
Anguaño foi restaurada y vuelta a los color orixinal de la so fachada.

=== Monumentos civiles ===
* '''Casa Palaciu''': Anguaño tópase estremáu en dos partes: una propiedá privada na que destaca una arquería mudéxar, y otra propiedá municipal, que foi restaurada apocayá, que cunta qu'una arquería barroca. Anguaño y dende el branu de 2008, atópase allugáu nesti edificiu emblemáticu'l Llar del Pensionista y llueu va acoyer un Centru Públicu d'Accesu a Internet o Centru Guadalinfo (promovíu pol conceyu) y dependencies municipales (Xulgáu de Paz, Axencia de Desarrollu Local y Servicios Sociales).
* '''Torres de molín''': Esisten delles tremaes pol pueblu.
* '''Facienda de Castilleja de Talhara''': Ta asitiada xunto a la ermita del mesmu nome a pocos quilómetros de la llocalidá. Trátase d'una obra fundamentalmente de finales del sieglu XIX, anque s'aprecien nella delles fases. Ta construyida n'estilu neomudéxar, intentando recuperar l'estilu de la ermita. Asina, el material emplegáu ye'l lladriyu, y presenta arcos de ferradures en puertes y ventanes, según almenes gradiaes na parte cimera de los murios.

== Cultura ==

=== Hermandad ===
* '''Hermandá de la Vera+Cruz. 1511'''
Desconozse l'añu de fundación de la Hermandá, anque les sos Regles más antigües son del añu 1722, el pasu del tiempu dexar práuticamente irreconocibles anque, por fortuna esiste una copia d'éstes del añu 1888 onde se fai constar que desconozse la fecha de fundación pero que &quot;por escritures y papeles del añu mil quinientos once tiense dalguna noticia della&quot; (lliteralmente) pos yá naquel añu &quot;tuvo regles aprobaes por onde rexise&quot;. Por esto dende siempres los historiadores afirmaron que l'añu 1511 ye'l primeru que se conoz na so hestoria. Basándose nos documentos y llibros de regles antiguos que tien la hermandá, el Cardenal Arzobispu de Sevilla, Fray Carlos Amigo Vallejo, promulgó en 2005 Decretu d'Ereición Canónica nel que se recueye l'añu 1511 como'l primeru que se conoz na hestoria de la Hermandá. Ello ye que a la fin del llibru de regles de 1888 apaez una acta d'aprobación de les Regles y &quot;tou lo que nelles se contién&quot; del Cardenal Arzobispu de Sevilla mientres una Visita Pastoral a Benacazón, fechada del 22 d'abril de 1912. Xuntes de Gobiernu anteriores tamién se fixeron ecu d'esta fecha como datu ciertu y asina, nel añu 1986, la Hermandá celebró'l 475 aniversariu de la Primer referencia Histórica de la Hermandá. Nel añu 2011 van cumplir por tanto Cinco Sieglos de sentimientu veracrucero en Benacazón y la Hermandá celebrar per tolo alto. Como actu fundamental d'esta efeméride, siendo al tiempu unu de los primeros que se realicen en 2011, La Hermandá va ser recibida n'audiencia xeneral por La so Santidá'l Papa Benedicto XVI na [[Ciudá del Vaticanu]] a les 10 de la mañana del próximu día 12 de xineru.
Los sos titulares son: el Stmu. Cristu de la Vera-Cruz, impresionante imaxe anónima del sieglu XVI d'autor anónimu. Ta realizáu en teles de llinu encoladas sobre una estructura de madera. Ye d'estilu manierista que guarda reminiscencies gótiques visibles nel so pelo natural y na enagüilla, faldellín o columbario de tela bordao y La nuesa Señora de los Dolores, imaxe de candeleru, qu'enantes procesionaba de rodíes y coles manes enxareyaes, atribuyida a Cristóbal Ramos Tello, del sieglu XVIII. 
Na so Capiya tamién s'atopen otres imáxenes: 
** Virxe del Sangre. Antigua titular de la hermandá que foi sustituyida nel sieglu XVIII pola actual doliosa. Ye una imaxe de candeleru coles manes en forma de tenedor, como se suel dicir. Anque ye doliosa, suel portar un neñu nos sos brazos. 
** Virxe del Amparu. Imaxe de talla completa d'unos 50 cm que s'usa pa conformar l'altar de la Hermandá na procesión del Corpus. 
** San Juanito. Pequeña imaxe que representa a Juan Bautista Neñu. Ye'l titular del Grupu Nuevu de la Hermandá y, na Función d'Ilesia, apaez vistíu de nazarenu colos vezos de la hermandá.
** El nuesu Padre Xesús de la Salú na so Resurrección. Imaxe de talla recién, obra d'un imaginero que-y la regaló a la hermandá. Esta Imaxe non procesiona nin foi nunca -pel momento- oxetivu de la Hermandá'l que lo fixera.

* [[Hermandá de la Soledá (Benacazón)|'''Hermandá de la Soledá. 1584''']]
Anque les sos primeres regles daten del 1871, nelles faen mención d'otres munchos más antigües del añu 1584 que sumieron. 
Esta hermandá ye'l resultáu de la fusión en dichu añu 1584 de la Hermandá del Santu Entierru y de la Hermandá de La Nuesa Señora de la Soledá na Ilesia parroquial, un 13 d'abril. La Hermandá tien la so sede na Capiya de la Soledá sita na Plaza de la Constitución, antiguu Hospital de Sangre del Gloriosu San Sebastián y que, a pesar de los pleitos actuales ente los dos hermandaes de penitencia de la llocalidá, nun perteneció nunca a nenguna de los dos. Los sos titulares son: 
** Stmu. Cristu Yacente. Imaxe articulada d'autor anónimu del sieglu XV atribuyíu a la Escuela Castellana. Ye unu de los pocos cristos articuláu que queden na provincia y ye baxáu de la cruz al sepulcru'l Llunes Santu. 
** La Nuesa Señora de la Soledá. Preciosa talla de candeleru atribuyida al círculu de Luísa Roldán &quot;La Roldana&quot;. Sufrió delles restauraciones a lo llargo de la historia que, anque increíble, modificaron bien pocu la so cara. Ye Miembru Honorariu de la Corporación Municipal y foi la primer imaxe mariana benacazonera en recibir la Medaya d'Oru de la Villa. 
** Inmaculada Concepción. Imaxe de candeleru atribuyida a &quot;La Roldana&quot; que procesiona el Domingu de Resurreición. Ye conocida popularmente como la Purecita. 
** Neñu de Dios. Pequeña imaxe atribuyida a Martínez Montañés que procesiona el Domingu de Resurreición portada polos neños del pueblu. Na Función d'Ilesia de la Hermandá, apaez vistíu de acólito, colos colores representativos de la hermandá.
Tanto la Purecita como'l Neñu de Dios, son los titulares del Grupu Nuevu de la Hermandá, que foi apocayá refundado polos mozos soleaeros. 

* '''Hermandá del Rosariu. 1732'''
Hermandá de gloria fundada nel añu 1732, les sos primitives Regles fueron aprobaes el 9 de febreru de 1732. Nel añu 1747 la Orde de Predicadores de Santu Domingu aprobar como Cofradería Dominica. Goció de gran puxanza mientres el sieglu XVIII y XIX como se desmuetra cola multutud de enseres que se caltienen de la dómina.En 1939 piérdese la primitiva Imaxe de la Virxe del Rosariu nuna quema del so altar, encargándose una nueva talla al Escultor Antonio Catillo Lastrucci. Nos años siguiente la Hermandá cai en decadencia, anque nunca se llega a perderr la procesión y los cultos de la Virxe nel mes d'ochobre. Tres dellos intentos de reorganización, en 1984 reorganizar la Hermandá aprobándose nueves Regles nel añu 2003. 
El so titular ye La nuesa Señora del Rosariu, preciosa y perfecta talla, según la imaxe del neñu foi realizada por Castillo Lastrucci nel añu 1939, en 2012/2013 foi restaurada pol Escultor Fernando Murcianu Abá.
Procesiona el sábadu más cercanu al 7 d'ochobre como s'especifica en Fiestes. El Rosariu. 

* '''Hermandá del Rocío. 1915'''
Anque oficialmente fundóse en 1915 y pelegrinó per primer vegada en 1916, créese que los benacazoneros pelegrinaben dende los empiezos de la romería hasta l'aldega almonteña pa rindir cultu a la Virxe del Rocío. 
Anguaño ye la filial nᵘ 13 y tien la so Casa-Hermandá propia na aldega. 
Tien 2 simpecados: el &quot;nuevu&quot;, realizáu en 1956 sobre tela azul con adornos en plata y que ye'l qu'anguaño preside la carreta de madera blanco de la hermandá. Venerar na Ilesia parroquial. 
L'otru simpecado ye'l &quot;vieyu&quot;, col que se realizó la primer pelegrinación. Ta bien deterioráu y a dures penes puede reparase el so color y l'estampa del Blancu Palombu. Venerar na Casa-Hermandá que la Hermandá tien na Plaza de la Constitución, montáu sobre la carreta. 
Empieza'l camín escontra El Rocío'l miércoles antes de Pentecostés. La so hermandá madrina ye la de Villamanrique, a la que se presenta tolos años al so pasu pola llocalidá.
Cabo resaltar que los benacazoneros fueron los primeres en xubir la escalinata de la Ilesia de Villamanrique cola so carreta rociera, y dempués, el restu d'hermandaes siguieron el so exemplu.

== Fiestes ==
* ''Cabalgata de Reis''. Celébrase'l 5 de xineru. El cortexu ta formáu por unes 8 xarrés montaos poles distintes hermandá del pueblu, asociaciones, particulares y el Conceyu.
Como novedá na Cabalgata, dende l'añu 2008 el Conceyu promovió una iniciativa pa entusiasmar entá más a los más pequeños, como ye la instalación de tronos pa los Reis Magos na Plaza Blas Infante (Plaza del Conceyu), onde dempués del percorríu del cortexu. Neñu a neñu van pasando per delantre de los mesmos recibiendo un regalu de manes de SS.MM. los Reis Magos d'Oriente.

* ''Selmana Santa''. La [[Selmana Santa en Benacazón]] vivir de manera bien especial el Xueves y Vienres Santu, coles procesiones de la Vera-Cruz y Soledá, respeutivamente. 
Dambes hermandaes son bien antigües: Vera-Cruz (1511) y Soledá (1584).
Los meyores momentos de la Selmana de Pasión viven el Xueves y Vienres cuando dambes hermandaes lleguen a la popular esquina de &quot;Perico la Gallia&quot;, onde fai 2 revirás siguíes. 
El Domingu de Resurreición, tien llugar la procesión del Neñu de Dios y la Inmaculada Concepción, conocida popularmente como La Purecita. El pasu del Neñu Dios ye portáu por mozu de 12 años y sale dende la Ilesia parroquial, a la que foi treslladáu la nueche del Sábadu Santu. 
La Purecita sale dende la Capiya de la Soledá y llega a la Ilesia por que'l Neñu Dios faiga la so salida. Tres ello, faen el percorríu pol pueblu.

* ''El Rocío''. Benacazón ye rociero dende hai abondo tiempu. Tien una Hermandá del Rocío que foi fundada en 1915 y ye la filial nᵘ 13.(Desconociéndose porqué nun ye'l 11). 
Sale escontra l'aldega'l miércoles antes de Pentecostés, pasando por Villamanrique, onde la recibe la so hermandá madrina, la Quema y llega a l'aldega. 

* ''Les Nieves''. Asina se conocen les fiestes patronales y feria n'honor a la [[Virxe de les Nieves de Benacazón|Virxe de les Nieves]].
Pa ello, instálase un recintu ferial nel Parque Municipal dotáu d'un sistema de microclima puestu en marcha en 2007 pa solliviar el calor; hai una Caseta Municipal onde hai actuaciones y serviciu de chigre y amás d'otres 50 casetes de particulares. 
El primeru día de feria, conocíu como &quot;Día de la Cena&quot; ye cuando se fai la cena de gala nes casetes particulares, siguiéndose la fiesta hasta altes hores de la madrugada. El 4 d'agostu ye'l &quot;Día de la Viéspora&quot; y tien llugar el Santu Rosariu peles cais del pueblu. A les 8 de la mañana del 5 d'agostu, &quot;Día de la Virxe de les Nieves&quot;, realízase la popular '''diana'''. La diana consiste n'espertar a los vecinos pa recorda-yos que pela mañana ye la Función Principal de la patrona. Una banda ameniza la diana mientres los mozos del pueblu baillen al so son. El día 5 pela tarde, procesiona La Nuesa Señora de les Nieves. El día 6, o &quot;Dia del Romerito&quot; ye'l treslláu de la Virxe a la Barriada del Prau, onde se-y reza la salve. A les 12 de la nueche tiren los Fueos Artificiales y más tarde recuéyese la imaxe mariana dando per concluyida les fiestes. 

* ''El Rosariu''. Son les fiestes n'honor de La Nuesa Señora del Rosariu, titular de la Hermandá del Rosariu. 
La Nuesa Señora del Rosariu procesiona el sábadu más cercanu al 7 d'ochobre, pela mañana la Hermandá celebra la so Función Principal d'Institutu, la selmana anterior celébrase'l besamanes, Triduu a la Virxe y el Santu Rosariu col Simpecado en l vispera del día de la procesión. 
Nel Parque Municipal, instálase una Caseta onde se realicen concursos, actuaciones y demás para esfrute de los benacazoneros. 

* ''&quot;To Santu&quot; (Día de Tolos Santos)''. Ye una fiesta nata de Benacazón. El día 1 de payares, el pueblu pasa un día de convivencia nel campu (nel pinar de Aznalcázar), lo que se denomina coloquialmente: &quot;echar los santos&quot;. 

* ''Fiesta del Día d'Andalucía'' (28 de febreru)
Esta fiesta institucional, entamada pol mesmu Conceyu, consiste en cantar l'himnu d'Andalucía na Plaza Blas Infante y darréu el treslláu escontra'l parque municipal, onde se comparte una comida ente tolos asistentes.
Díes antes del 28 de febreru fai entrega d'un agasayo a los mozos benacazoneros que cumplen nel añu en cursu la mayoría d'edá.

== Personaxes pernomaos ==
* [[Francisco Javier Alba y Alarcón]]. Presidente del [[Sevilla Fútbol Club|Sevilla FC]] ente 1914 y 1920 y primer presidente de de la Federación Sur (más tarde llamada [[Federación Andaluza de Fútbol]]) qu'entendía a les provincies d'Andalucía, Estremadura, Canaries y el Norte d'África.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.palanganas.com/wiki/Francisco_Javier_Alba_Y_Alarcn | títulu = Francisco Javier Alba y Alarcón | fechaaccesu = 28 d'avientu de 2013 | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160803170321/http://www.palanganas.com/wiki/francisco_javier_alba_y_alarcn | fechaarchivu = 2016-08-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Pedro de la Rosa Fernández]]. Bordador y imaginero benacazonero nacíu en 1968 y fináu en 2003, autor d'obres de bastante méritu artísticu en dambos campos. Llicenciáu en Belles Artes, foi l'autor de grandes pieces del bordáu, como'l paliu de María Santísima de la Soledá de Benacazón o'l mantu burdeos de La nuesa Señora del Rosariu de Benacazón. Igualmente, nel campu de la imaginería destaquen les imáxenes secundaries del pasu de misteriu de la Hermandá del Güertu de Sanlúcar la Mayor (Sevilla), el Duce Nome de Xesús de Paterna del Campo (Huelva) o la Virxe de la Victoria de Motril (Granada).

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* {{Commonscat|Benacazón}}
* [http://www.benacazon.es Páxina Web del Ayto de Benacazón]
* [https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm41015.htm Benacazón - Sistema d'Información Multiterritorial d'Andalucía]
* [http://www.iaph.es/web/canales/conoce-el-patrimonio/guia-digital/buscador/municipio.jsp?provincia=41&amp;municipio=6069 Patrimoniu cultural de Benacazón na Guía Dixital del Patrimoniu Cultural d'Andalucía. Institutu Andaluz del Patrimoniu Históricu]

{{Tradubot|Benacazón}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Conceyos de Sevilla]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>5l3oz7o6m337cxfcs2vlli3jssq6eea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioma español en Filipines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130696</id>
    <revision>
      <id>4509877</id>
      <parentid>4506205</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <origin>4509877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43737" sha1="dl4vyxfihs0ieujrtkvlhujpl4pu247" xml:space="preserve">El '''[[idioma español|español]]''' foi'l primer [[idioma oficial]] y unitariu de [[Filipines]], dende la llegada de los españoles en 1565 hasta la segunda metá del sieglu XX. Amás d'oficial, l'español aportó a la llingua común y [[llingua vehicular|vehicular]] del país ente finales del sieglu XIX y principios del XX. En 1863 creóse un sistema d'[[educación pública]] qu'impulsó considerablemente la conocencia del español nel país. L'héroe nacional [[José Rizal]] escribió la mayoría de les sos obres n'español, al igual que la mayoría d'escritores y pensadores del sieglu XIX. La [[Revolución filipina]] articular n'idioma español, y la [[Primer República Filipina]] fundada en 1899 estableció l'español como idioma oficial. La [[Constitución de Malolos|primer Constitución de Filipines]], al igual que l'himnu nacional filipín escribir n'español. Na primer metá del sieglu XX, l'español taba bien espublizáu nes grandes ciudaes. Yera la llingua de la prensa, la cultura, el comerciu y, hasta ciertu puntu, de la política filipina. L'español caltuvo'l so estatus oficial (xunto col inglés y el tagalu) hasta [[1973]], estatus que tenía dende [[1571]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.elcastellano.org/filipines.html|títulu=http://www.elcastellano.org/filipines.html|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111004165647/http://www.elcastellano.org/filipines.html|fechaarchivu=4 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt; La Proclamación Presidencial núm. 155 del 15 de marzu de dichu añu 1973, inda a valir, ordena que l'español va siguir siendo idioma oficial en Filipines pa toos aquellos documentos oficiales de la dómina colonial que nun fueron traducíos a la llingua nacional.

Dempués de la eliminación como idioma oficial en 1973, l'español tamién foi esaniciáu como asignatura obligatoria na universidá en [[1987]]. 

En 2009, l'académica y ex-presidenta filipina [[Gloria Macapagal-Arroyo]] foi gallardoniada col [[Premiu Internacional Don Quixote]],&lt;ref name=&quot;telecinco.es&quot;&gt;{{cita web |nome=Axencia EFE|enllaceautor=telecinco.es|títulu=Gloria Macapagal y Mario Vargas Llosa, premiaos colos Don Quixote 2009|añu=2009|url=http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/956888/956888|fechaaccesu=2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110920172529/http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/956888/956888|fechaarchivu=20 de setiembre de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ntrzacatecas.com&quot;&gt;{{cita web|nome=Gabriel Rodríguez|enllaceautor=ntrzacatecas.com|títulu=Otorguen a presidenta de Filipines premiu Don Quixote de la Mancha|añu=2009|url=http://www.ntrzacatecas.com/seiciones/cultura/2009/06/08/otorgan-a-presidenta-de-filipinas-premio-don-quixote-de-el mancha/|fechaaccesu=2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.elpais.com/articulo/cultura/Vargas/Llosa/presidente/Filipinas/reciben/Premio/Don/Quixote/elpepucul/20100415elpepucul_7/Tes|títulu=https://www.elpais.com/articulo/cultura/Vargas/Llosa/presidente/Filipinas/reciben/Premio/Don/Quixote/elpepucul/20100415elpepucul_7/Tes }}&lt;/ref&gt; que reconoz la iniciativa educativa de la [[República de Filipines]] d'introducir el [[idioma español]] nos planes d'estudiu nacionales, qu'amplía l'área de collaboración política, institucional y económica que se desenvuelve en llingua castellana. Nesti sentíu, el 23 de febreru de 2010, mientres la [[V Tribuna España-Filipines]] algamóse l'alcuerdu, ente'l [[Ministeriu d'Educación de Filipines]], el [[Ministeriu d'Educación (España, 2009-2011)|Ministeriu d'Educación d'España]], l'[[Institutu Cervantes]] y l'[[Axencia Española de Cooperación Internacional pal Desenvolvimientu]] (AECID), pol que tolos alumnos de secundaria de Filipines van estudiar español en 2012.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=EUROPA PRESS|sitiuweb=https://www.europapress.es|títulu Tolos alumnos de Secundaria de Filipines van tener la opción d'estudiar español|añu=2010|url=https://www.europapress.es/catalunya/noticia-toos alumnos secundaria-filipines-estudiaren-castellanu-20100223131918.html|fechaaccesu=2010}}&lt;/ref&gt;

Anguaño sicasí l'español sigue siendo namái llingua opcional na escuela filipina y ye falada pol 2% de la población del país. {{ensin referencies|&lt;!-- payares 2016 --&gt;}}

== Historia ==
L'idioma español empezó a predominar sobre les munches llingües natives de [[Filipines]] a partir de [[1565]], fecha en que la espedición de [[Miguel López de Legazpi]] y [[Andrés de Urdaneta]] procedente de la [[Nueva España]], güei [[Méxicu]], llega a [[Isla de Cebú|Cebú]] y funda el primer asentamientu español nes islles.

De primeres, el deprendimientu del español yera opcional, non obligatoriu. Como en dellos llugares d'[[América]], los misioneros predicaron el [[catolicismu]] a los nativos en llingües llocales. En [[1593]], fundóse la primer imprenta local. En 1595 establezse la primer institución académica del país, el Colexu de San Ildefonso, fundáu polos xesuites en Cebú y que más tarde se convertiría na Universidá de San Carlos. En Manila fúndase la [[Universidá de Santu Tomás (Filipines)|Universidá de Santu Tomás]] polos [[dominicos]] en [[1611]]. Dambes universidaes apuéstense'l reconocencia d'universidá más antigua d'Asia.
[[Ficheru:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Fotografía de Intramuros destruyíu mientres la II Guerra Mundial.]]
En 1863, la reina [[Sabela II d'España]] decreta la creación d'un [[Educación pública|sistema escolar públicu]] en tolos territorios españoles. Esto da llugar a la creación d'escueles públiques con enseñanza n'español na mayoría de pueblos y ciudaes de Filipines. A principios del sieglu XX, l'español caltiénse como la llingua franca del país y l'idioma de la educación, prensa, comerciu, política y xusticia. En Manila, l'español xeneralizárase hasta envalorase alredor del 50% la población de la capital con capacidá pa comunicase n'español a finales del sieglu XIX.&lt;ref name=&quot;Rodríguez-Ponga&quot;&gt; Pero ¿cuántos falen español en Filipines? http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf&lt;/ref&gt; En 1898, calcúlase qu'alredor del 15 o 20% de la población del archipiélagu sabría falar español. Unos años antes el porcentaxe sería abondo menor, siendo en 1870 en redol al 2 o 3% según datos del estadista Agustín de la Cavada y Méndez de Vigo. Inclusive dempués de la ocupación norteamericana y la introducción del inglés como llingua d'instrucción en colexos públicos, y a pesar de la muerte d'un 15% de tola población filipina na guerra contra los Estaos Xuníos, la gran mayoría d'ellos instruyíos subversivos y antiguos militares, y, por tanto, de xuru na so mayoría capaces de falar n'español, sigui predominando nes principales ciudaes, como vehículu principal de comunicación ente filipinos, hasta a lo menos, la segunda década del sieglu XX, cuando se prohibe la educación n'otra llingua que nun seya inglés. 

L'idioma oficial de tolos tribunales y los sos rexistros va ser l'idioma español hasta'l [[1 de xineru]] de [[1913]]. Dempués d'esa fecha l'inglés va ser l'idioma oficial, pero n'asuntos xudiciales podrá utilizase l'idioma español, disponiéndose d'intérpretes y nos casos en que toles partes o abogaos axustar por escritu, les actuaciones van llevar a cabu n'español.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gov.ph/1912/10/|títulu=MESSAGE OF THE GOVERNOR-GENERAL TO THE
THIRD PHILIPPINE LEGISLATURE MANILA, October 16, 1912.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161007180022/http://www.gov.ph/1912/10/|fechaarchivu=2016-10-07}}&lt;/ref&gt; 
Los argumentos yeren claros:
{{Cita|&quot;... Nun s'afirma la superioridá del idioma Inglés al traviés d'otros que tienen la lliteratura y la hestoria, cola esceición, seique, que cada vez ye tan rápido que'l llinguaxe de los negocios del mundu, sobremanera nel Alloñáu Oriente, que los países líderes nel esfuerciu comercial y científicu tienen casi universalmente fechu'l so estudiu una parte del so sistema d'escueles públiques. '''Ye l'únicu llinguaxe que yera posible enseñar xeneral en tol Archipiélagu'''. Desgraciadamente, la política de la soberanía anterior equí nun dexaba la enseñanza xeneral de la llingua española, polo que yera conocíu polos comparativamente pocos. Puesto que la capacidá d'utilizar un llinguaxe común ye unu de los elementos esenciales pa la realización de les aspiraciones polítiques del pueblu filipín, ye importante ver hasta qué puntu avancemos nesta direición...&quot;|MESSAGE OF THE GOVERNOR-GENERAL TO THE THIRD PHILIPPINE LEGISLATURE.
}}
El [[31 d'avientu]] de [[1916]] créase'l Boletín Oficial (''Official Gazette'') que se va publicar selmanalmente y por separáu, tantu nos idiomes español ya inglés.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gov.ph/1916/12/|títulu=ACT NON. 2657 AN ACT CONSISTING AN ADMINISTRATIVE CODE SECTION 41. ARTICLE XI Official Gazette|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140102120041/http://www.gov.ph/1916/12/|fechaarchivu=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;

El predominiu del español sobre l'inglés enllargar nun constante cayente hasta aproximao'l final de la [[Segunda Guerra Mundial]]. A partir d'entós, con yá dos generación educaes n'inglés, l'español pierde relevancia. Amás, la destrucción del barriu d'[[Intramuros]] y La Ermita pola aviación norteamericana mientres la [[Batalla de Manila (1945)|Batalla de Manila]] acaba col principal nucleu de cultura hispánica y llingua española de Filipines (unos 300.000 hispanofalantes tan solo en Intramuros). Anque haya delles esceiciones familiares y personales, suelse considerar a la xeneración nacida na posguerra mundial (hasta 1950 aprox.) la última xeneración hispanofalante, momentu nel cual, tres la masacre de la fallida guerra de la independencia, la represión llingüística y los bombardeos de la Segunda Guerra Mundial, la sociedá hispanofalante considérase totalmente esleida y nun vuelve haber relevu xeneracional hispanofalante.

Anguaño, los filipinos hispanofalantes dafechu competentes, siquier a nivel oral, nun son monollingües españoles y namái en casos escepcionales tienen una edá inferior a los 55 años, pola non continuidá del relevu xeneracional nel usu del idioma.

== Influencia nos otros idiomes ==
Hai aproximao 8.000 raigaños españoles en [[Idioma tagalu|tagalu]], y alredor de 6.000 raigaños españoles en [[Llingües bisayes|bisayo]] y otros dialeutos filipinos. El sistema numbéricu n'español, el calendariu, el tiempu, etc. siguen siendo usaos con leves cambeos.

Miles de pallabres españoles caltuviéronse en tagalu y otres llingües llocales, tales como:
* ''bapór'' (‘vapor', barco), 
* ''baka'', (‘vaca'), 
* ''kastilà'' utilizar pa referise a los españoles (castellanos) y al so idioma.
* ''kuwarta'' (‘cuarta'), 
* ''pera'' (‘perra' o ‘monedes'), 
* ''relós'' (‘reló', orixinalmente col soníu francés de la ''j''), 
* ''sabón'', ‘jabón' (la ''j'' pronunciábase como'l francés ''je''&lt;!-- y como 'jsh ' en portugués--&gt;), 
* ''baraha'' (‘baraja', baraja de naipes), 
* ''lamesa/mesa'' (‘mesa'), 
* ''kaldereta'' (‘caldereta', guiso de carne), 
* ''tinidór'' (‘tenedor'), 
* ''silya'' (‘silla'), 
* ''baso'' (‘vaso'), 
* ''bangkito'' (‘banqueta' silla pequeña),

El [[Idioma chabacano|chabacano]], tamién llamáu zamboangueño o chavacano, ye una llingua criolla basada nel español de les Filipines. El chabacano concéntrase, sobremanera, nel sur, nes provincies de [[Zamboanga]] y Isabela - Basilán y partes de Davao, anque dalgunos falantes tamién s'atopen en Luzón (Cavite y Ternate).

A principios del [[sieglu XVII]] l'imprentador tagalu [[Tomás Pinpin]] entamó la xera d'escribir un llibru en tagalu con calteres llatinos con cuenta d'enseñar l'español a los tagalos. El so llibru, publicáu pola prensa dominica onde él trabayaba, apaeció en [[1610]], el mesmu añu en que'l Padre Blanques de San José publicaba la primera ''Gramática del tagalu''.

El testu de Pinpin, pela so parte, utilizaba'l tagalu pa disertar sobre l'español. Col llibru, Pinpin foi'l primer filipín nativu en ser escritor y publicista. Como tal, resulta instructivu cuando esplica l'interés que-y animaba a traducir del tagalu a principios de la dómina colonial. Pinpin ellabora la so traducción más bien refugando que nun refugando les normes d'acentuación del idioma español.

== Falsos amigos ==
Les pallabres siguientes son engañoses. Paecen ser españoles o son les pallabres españoles que camudaron de significáu en delles llingües filipines.

* ''baho'' significa 'güel mal' (paecíu a «bajo»).
* ''barkada'' significa 'peada' (paecíu a «barcada»).
* ''kontrabida'' significa 'malváu' (paecíu a «contra vida»).
* ''sabi'' significa 'dicir' (paecíu a «sabi»).
* ''siguro'' significa 'quiciabes' (paecíu a «seguru»).
* ''syempre'' significa 'de xacíu' (paecíu a «siempres»).
* ''pirmi'' en bisayo y chabacano significa 'siempres' (deriváu de «firme»).
* ''basta'' significa 'a condición que'.
* ''lente'' significa 'suelu, tierra'.
* ''lutò'' significa 'cocinar'.
* ''maske/maski'' significa 'entá' o 'sicasí' (paecíu a «más que»).
* ''kubeta'' significa 'retrete' (deriváu de «cubeta»).
* ''kasilyas'' en bisayo y chabacano significa 'retrete' (deriváu de «caxellos»).
* ''lamierda/lamyerda'' significa 'salir de xordia' (paecíu a «la mierda»).
* ''[[putu|puto]]'' significa 'una torta d'arroz' (paecíu al masculín de «puta»; en dellos países de Hispanoamérica significa ‘homosexual' y n'otros &quot;mujeriego&quot;).
* ''sugal'' significa 'xugada con dineru'&lt;!--;'venturera'--&gt; (paecíu a «jugar»).
* ''mamón'' significa 'pan mullío'.
* ''pera'' significa &quot;perra&quot; o 'dineru'.
* ''kasí/kasé'' significa 'porque', 'ye que' (proveniente del inglés ''because''), paecíu a «casi».
* ''silbí'' significa propósitu, l'usu (paecíu a «sirvir»).
* ''palengke'' significa 'mercáu' (deriváu del mexicanismo «palenque»).

Sicasí, la pallabra que s'usa pa designar &quot;caja fuerte&quot; tien casi'l mesmu significáu n'español, pos se diz &quot;caja de fierro&quot;.

== Filipinismos (pallabres d'orixe filipín) ==
Les pallabres siguientes pueden atopase nel [[Diccionario de la lengua española]] de la [[Real Academia Española|RAE]]:
* [[carabao]]
* [[barangay]]
* [[yoyó|yo-yo]]
* [[abacá]]
* [[cogón]]
* [[sampaguita]]
* [[baguio (furacán)]]
* [[paipay]]
* [[bolu (cuchiellu)|bolo]] (cuchiellu grande de fueya llarga, emplegáu como arma, pa cortar cañes o como preséu de llabranza).
* [[dalaga]]
* [[feluz]] (Trátase d'un filipinismo inda non documentáu na RAE, que'l so significáu ye ''terciopelu'', que vien del [[Idioma tagalu|tagalu]] y del bisayo &quot;pelus&quot;, y ésti del términu [[idioma francés|francés]] &quot;velours&quot;).
* dabuti, dabuten o la hipercorrección de buten (en filipín, mabuti)

=== Incorporaciones al español filipín ===
* [[Nahuatlismos]], estrayíu del ''[[Diccionariu de Filipinismos]]'' editáu [[1921]].&lt;ref&gt;[http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/revistas/nahuatl/pdf/ecn02/021.pdf Dellos nahuatlismos nel castellán de Filipines] en: ''Estudios de Cultura Náhuatl''. [[Miguel León-Portilla]]. Consultáu'l 04-09-2012&lt;/ref&gt;

== Nacionalismu idiomático ==
L'español en Filipines foi vector de [[nacionalismu]] ante dos imperios: [[España]] y [[Estaos Xuníos]]. L'actitú nativista criticó l'español en Filipines como una imposición colonial. Los flaires y funcionarios esforciar n'aprender les llingües indíxenes. De toes formes, les élites natives decidieron ilustrase n'español, y éstes de la mesma fueron asonsañaes pola población urbana. Considerando esti fenómenu, faise necesariu al estudiosu de la hestoria y la [[cultura filipina]]s conocer un idioma nel que s'escribió una estensa cantidá de documentación de calter xurídicu y alministrativu en dómina colonial, amás d'un importante corpus d'interés históricu, llingüísticu y lliterariu. Nél figuren les primeres grandes obres de la lliteratura filipina, según dalgunes de les más completes y detallaes gramátiques descriptives que s'escribieron sobre munches de les llingües natives del país. 

Esto llevábase a cabu por clérigos de les distintes órdenes, cuantimás [[xesuites]], tal como asocediera n'[[Hispanoamérica]] con llingües como'l [[Llingües quechues|quechua]], el [[idioma guaraní|guaraní]] o'l [[Náhuatl]]). Tamién n'español escribieron la primer constitución como república independiente, el so himnu nacional, los sos proclames, los sos decretos gubernamentales, etc.

[[Ficheru:La-solidaridad1.jpg|thumb|200px|left|La Solidaridá]]

Mientres la [[Capitanía Xeneral de les Filipines|dómina colonial española]] y, hasta ciertu puntu, mientres la d'alministración d'Estaos Xuníos, l'español foi la [[llingua vehicular]] que sirvió al propósitu d'unificación nacional, por culpa de que el [[Idioma tagalu|tagalu]] nun tener entá'l prominente papel que dempués llogró. Cada rexón tenía la so llingua y cultura propies, y l'habitante d'elles víase a sigo mesmu como [[ilocano]], [[Idioma pampango|pampango]], [[cebuano]], etc. Esto ye, inda ensin conciencia de ser filipín.

La llingua empieza a xeneralizase a partir de los decretos de modernización de los gobiernos de [[Sabela II d'España|Sabela II]] d'España, a mediaos del [[sieglu XIX]]. Los miembros del estamentu social mestizu o español que contribuyó a la estensión de la llingua y cultura hispániques yeren conocíos como los «[[Ilustraos (Filipines)|ilustraos]]». Tres el mutis d'España y so dominación d'Estaos Xuníos, ellos diéronse a sigo mesmos la misión de relevar a España nel espardimientu d'una identidá y nacionalidá de raigañu hispánicu, entá a cuenta de enfrentase a los designios d'Estaos Xuníos de destruyir toa muerte de cultura hispánica nes Islles.

Nun espolletó la causa hispánica en Filipines, sobremanera en pereciendo gran parte d'aquellos «ilustraos» nel bombardéu d'Estaos Xuníos de [[1945]] sobre [[Manila]], alma y cabeza de la futura nación insular y, tres la guerra, por trate engrosada dicha ciudá por mases migrantes ayenes a tou sentíu hispanizante.

A finales del [[sieglu XIX]], l'escritor nativu [[José Rizal]], coles sos noveles ''[[Noli me tangere (novela)|Noli me tangere]]'' y ''[[La tramposería]]'', publicaes en [[Bélxica]] y [[Alemaña]] respeutivamente, contribúi pela so parte a destacar la componente malaya nel sentíu nacionalista filipín, pero esixendo a España que promueva la educación y, poques gracies, la xeneralización de la llingua española como vehículu d'información. De la obra de Rizal, el grupu independentista [[Katipunan]] estraxo les conseñes más ardorosas pa combatir la dominación española.

Dambes noveles yeren un alegatu contra los defectos de l'alministración colonial, cuantimás del poder conferíu a les órdenes relixoses, que según Rizal, reconocíu [[masón]], amosábense opresoras. Rizal escribió tamién en [[Idioma tagalu|tagalu]], siendo bultables les sos contribuciones a la [[llingüística]] de dichu idioma nativu.

Les órdenes relixoses de les islles se enfurecieron cola publicación de les obres de Rizal, y los sos Provinciales nun agambaron hasta consiguir que les autoridaes españoles aprehendiesen y executaren a Rizal, güei consideráu mártir del colonialismu y padre de la [[patria]] filipina.

== Dómina de dominación d'Estaos Xuníos ==
{{Ap|Ocupación de Filipines por Estaos Xuníos}}
En [[1898]], la xunta constituyente de la [[Primer República Filipina]], activa en [[Malolos]], [[Bulacán]], estableció l'español como primer llingua oficial. Terminaba entós el dominiu colonial español. La mayoría de los medios de comunicación como prensa, radio, documentos y decretos gubernamentales, según la educación, utilizaben inda l'español. L'español caltuvo'l so prestíu y usu hasta bien avanzáu'l [[sieglu XX]]. Dellos investigadores afirmen que tardó más de cincuenta años n'imponese l'inglés sobre l'español, sobremanera pola dificultá que entrañaba'l deprendimientu del [[idioma inglés|inglés]] y (nun principiu) porque la posesión del español yera señal d'eleváu estatus cultural y económicu. 

Anque l'inglés yera promovíu ya inclusive forzáu pola alministración [[colonial americana]] como llingua de la educación y del gobiernu, gran parte de la lliteratura d'entós escribióse en llingua española. La razón ye que la mayor parte de les elites d'aquella xeneración, educaes n'español, per primer vegada esperimentaben la llibertá de disentir, esta vegada contra los intentos d'Estaos Xuníos de desmantelar la cultura hispánica del archipiélagu. Los direutorios militares d'Estaos Xuníos reprimieron duramente la resistencia, tantu la de signu nativista cuanto la de signu hispanista.

Nel Octavu Informe Añal del Direutor de Educación David P. Barrows, fecháu 1 d'agostu de 1908,&lt;ref&gt;&quot;Eight Annual Report&quot; publicáu pol Bureau of Printing, 1957, Manila)&lt;/ref&gt; atópense les siguientes observaciones sobre l'idioma español:

{{cita|&quot;... la población adulta del país, qu'inclúi a persones d'años maduros y d'influencia social, tenía al idioma español como la so llingua polo que'l mesmu idioma español siguía siendo la llingua más importante falada en tolos círculos comerciales, políticos y de prensa&quot;.}}

Esta observación confirma'l datu dau pol abogáu [[Luciano de la Rosa]] sobre l'español siendo'l segundu idioma del 60 per cien de la población total de Filipines mientres les primeres cuatro décades de 1900.

Otra fonte reveladora de la estensión nacional en que s'utilizaba l'idioma español en Filipines ye l'Informe de Henry Ford de 1916 al Presidente d'Estaos Xuníos.

Anque'l Censu de 1903, preparáu pol gobiernu d'ocupación d'Estaos Xuníos, dio a entender que l'idioma español &quot;falar tan solamente'l diez (10) per cientu de los filipinos&quot;, el citáu Informe de Ford desmentir coles sos observaciones. Diz:
&quot;Hai, sicasí, otru aspeutu nesti casu que se debe considerar. Esti aspeutu presentóseme al mio mesmu cuando yo diba viaxando poles isla, usando'l tresporte ordinariu y entemeciéndome con toa clase de xente de toles condiciones. Anque a base d'estadístiques escolares faise la declaración de que son más (numberosos) los filipinos que falen inglés frente a cualesquier otru llinguaxe, naide hai de tar acordies con esta declaración si hai de depender del testimoniu de lo que-y llega al escuchu. &quot;Perdayuri l'español ye l'idioma del negociu y del intercambiu social.&quot;

&quot;Por que cualesquier pueda consiguir una puesta atención de quien sía, l'español resulta ser más útil que l'inglés. Y fora de Manila, ye casi indispensable. Los Americanos que viaxen por toles islla usar de costume.&quot;&lt;ref&gt;The Ford Report of 1916. #3. The Use of English. Pages 365-366.Op.cit.&lt;/ref&gt;

Anque mientres el periodu de colonización española sobresalieron dellos escritores de considerancia, cuantimás José Rizal y Alonso, allabáu por [[Miguel de Unamuno]] y lleíu güei en traducciones ingleses o natives por tolos escolares de Filipines, la verdadera Edá d'Oru del español en Filipines asocede tres la marcha d'España, cuando l'estamentu social nativu o mestizu que cooperara cola obra colonizadora algama la so mayoría d'edá social. La lliteratura hispanu-filipina qu'entós se produz, y que podríamos llamar clásica, ye obra d'escritores ilustraos» como José Rizal, [[Pedro Paternu]], [[Graciano López Jaena]], [[Jesús Balmori]], [[Antonio M. Abad]], [[Manuel Bernabé]], [[Adelina Gurrea]], [[Guillermo Gómez Windham]], [[Claro M. Rectu]]... A estos, yá entrada la segunda metá del [[sieglu XX]] añader [[Evangelina Guerrero]], [[Federico Espín Licsi]], [[Edmundo Farolán Romero]], direutor de ''[[Revista Filipina]]'' y [[Guillermo Gómez Rivera]], éstos dos últimos inda activos a principios del sieglu XXI.

El nacionalismu de raigañu hispánicu de primeres arrobinábase n'español, cuantimás al traviés de los escritos de [[Marcelo H. del Pilar]] ''([[Plaridel]])'', fundador de la publicación quincenal ''[[La Solidaridá]]'', qu'apaecía en [[Barcelona]] y más tarde en [[Madrid]]. El primer periódicu n'español de [[Cebú]], tituláu ''[[El Boletín de Cebú]]'', apaez en [[1886]]. Escontra [[1915]], por presiones de los intereses d'Estaos Xuníos, los periódicos llocales empiecen a publicar seiciones n'inglés. En Cebú, onde tamién esistieron grupos de hispanizantes, l'escritor [[José del Mar]] ganó en [[1965]] cola so obra ''Perfiles'' el [[premiu Zóbel]], instituyíu pa contribuyir al caltenimientu del español como llingua cultural de les islles.

Irónicamente, la mayor parte de la lliteratura filipina en llingua española publicar mientres los díes de la dominación americana. Unu de los más bultables escritores nativos n'español, [[Claro M. Rectu]], siguía escribiendo n'español hasta [[1946]]. Otros conocíos escritores qu'usaron l'español en dichu periodu fueron los poetes [[Isidro Marfori]], [[Cecilio Apóstol]] (autor de ''[[Pentelicas]]'', [[1941]]), Fernando Ma. Guerrero (''Crisalíes'', 1914), [[Flavio Zaragoza Cano]] (''Cantares a España'' y ''De Mactan a Tirái'') y otros.

Ente los periódicos editaos n'español sobresalieron pola so militancia hispanizante ''La Renacencia'', ''La Democracia'', ''La Vanguardia'', ''L'Alderique'', ''El Pueblu de Iloilo'', ''El Tiempu'' y ''La Voz de Manila'' ente otros. Trés revistas, ''The Independent'', ''Philippine Free Press'' y ''Philippine Review'' publicar con seiciones tantu n'español como n'inglés.

== Situación actual del español en [[Filipines]] ==

=== Estadístiques de falantes ===
Na actualidá, alredor de 2 millones de filipinos falen español como segunda llingua, o con competencia partir# con base del español criollu o [[chabacano]], y habría unos 4.000 falantes nativos, casi toos descendientes de families criollas; estes cifres nun inclúin los falantes de chabacano. L'español foi idioma oficial hasta la promulgación de la [[Constitución de les Filipines de 1973|Constitución de 1973]] y asignatura obligatoria n'universidaes hasta [[1987]]. 

Les estadístiques oficiales del censu de 1990, indicaben que namái había 2.657 falantes d'español como llingua materna y otros 689.000 de [[chabacano]] (español criollu), pero nun especifiquen los falantes d'español como segunda o tercer llingua, nin los falantes de chabacano como segunda llingua. Les cifres sobre'l total de falantes nun son bien concretes, dalgunes d'elles cítense na siguiente tabla:

{| {{tablaguapa}}
|-
! Fonte
!Añu
!Nᵘde falantes d'español nativos 
! Nᵘde falantes d'español con dominiu nativu
!Nᵘtotal de falantes d'español como 1ª o 2ª llingua o con competencia llindada
!Nᵘde falantes de chabacano (español criollu)
! Total falantes d'español y chabacano

|-
| Según l'[[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]], residentes españoles.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/p85001/a2016/l0/&amp;file=01001.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0|títulu=Dato del INE }}&lt;/ref&gt;
| 2016
| 4.020
|
|
|
|
|-
| Institutu Cervantes de Manila. Rafael Rodríguez-Ponga&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/cultura/2014/04/03/533cb3y622601d76748b4586.html elmundo.es].&lt;/ref&gt; 
| 2014
| 3.000
|
| Más de 1 mill.
| 1 mill. 
| 2 mill. (2%)

|-
| Francisco Moreno y Jaime Otero{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 2007
|
| 439.000 
| 
| 
| 

|-
| Real Institutu Elcano. (Jaime Otero)&lt;ref&gt;[http://www.anuarioasiapacifico.es/inc/visit.php?id=41 anuarioasiapacifico.es (páxina 418).&lt;/ref&gt;
| 2004
| 3.000
|
| Ente 1,5 y 2 mill.
| 
| 

|-
| Francisco Moreno y Jaime Otero{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 1998
| 
|
| 1.816.289
| 
| 

|-
| Antonio Quilis.{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 1996
| 
|
| 1.816.773 
| 1.200.000 como 1ª y 2ª llingua | 
3.016.773

|-
| R.W.Thompson.&lt;ref&gt;&quot;Pluricentric languages: differing norms in different nations&quot; páxina 45.&lt;/ref&gt;
| 1992
| 
|
| 2.900.000
| 
|

|-
| Censu de Filipines 
| 1990
| 2.657 
| 
|
| 689.000
|
 
|-
| Censu de Filipines&lt;ref name=&quot;codex.colmex_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://codex.colmex.mx:8991/exlibris/aleph/a18_1/apache_media/PYG814LX4HFH3YAMN6D8BBI9YBV1VN.pdf|títulu=http://codex.colmex.mx:8991/exlibris/aleph/a18_1/apache_media/PYG814LX4HFH3YAMN6D8BBI9YBV1VN.pdf }}&lt;/ref&gt;
| 1939
| 417.375 (2,6%) 
| 
| 
| 
| 

|-
| Censu de Filipines&lt;ref name=&quot;codex.colmex_1&quot;/&gt;
| 1918
| 757.463
| 
| 
| 
| 

|-
| Xeografía Xeneral de Les Islles Filipines, 1908 (Padre Frai Manuel Arellano Remondo). Orixe y Connotación, Manila, 1960. Rafael Rodríguez Ponga&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm|títulu=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm}}&lt;/ref&gt;
| 1891-1900
| Ente 900.000 (10%) y 1.260.000 (14%)
| 
| (70%) 6.300.000
| 
| 
|-
|}

Sía que non munches d'estes estádísticas tán sesgadas y suelen basar en datos históricos del español, asina por casu mientres los años 50-70 falábase que'l 3% de los filipinos yera hispanofalante; per otra parte n'estadístiques antigüas solíase considerar el criollu español como español.
La realidá ye que l'usu del español por persones nacíes dempués de la segunda guerra mundial ye anecdóticu, ente los nacíos antes de 1945 hai un usu significativu, pero esti ye un grupu de población que mengua d'añu n'añu fuertemente por motivos agora de muerte natural. Podría envalorase de manera quiciabes daqué optimista que tienen capacidá de comunicase n'español un 10% de la población nacida antes de 1945, magar casi tolos nacíos antes d'esa fecha son capaces de dicir delles frases n'español. Teniendo en cuenta qu'hai unos 5 millones de filipines mayores de 65 años, ye razonable pensar que los que tengan más de 71, sían 1 millón, de los cualos si'l 10% tienen capacidá de comunicase n'español con fluidez, a lo más unos 100.000 de filipinos seríen capaces de falar español, ensin cuntar los falantes d'español criollu. Si pensamos nel históricu 3-6% tendríamos de baxar la cifra a 50.000; esta cifra de xacíu nun contabiliza a los filipinos qu'aprendieron l'español académicamente, pero que nun lo usen, nin lo usaron nunca na so vida cotidiana.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://cultura.elpais.com/cultura/2016/04/12/actualidad/1460464651_728256.html|títulu=diariu El País, 9 Mayu 2016. José Manuel Abad: ''Los postreros del español'' }}&lt;/ref&gt;

=== Enseñanza del español ===
Les principales llingües filipines, tienen nel español una base importante del so vocabulariu, llegando en dalgunes en redol al 20%, polo que l'español ye consideráu como una llingua senciella d'aprender.

Siquier 33.600 persones estudien español nel país, seya n'institutos privaos o n'escueles públiques, según l'[[Institutu Cervantes]]. Anguaño hai un Institutu Cervantes en Manila, pero'l llabor docente del Institutu Cervantes en Manila va ser reforzada nel archipiélagu cola apertura de tres aules Cervantes nes ciudaes de [[Zamboanga]], [[Makati]] y [[Cebú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2013/noticias/nuevos-aularios-filipines.htm|títulu=http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2013/noticias/nuevos-aularios-filipines.htm }}&lt;/ref&gt;
Trátase de ciudaes onde se fala llargamente'l chabacano.

L'[[Institutu Cervantes]] de [[Manila]] y la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'[[España]] en Manila, l'Academia Filipina de la Lengua Española, según diversos grupos d'hispanistes, empecipiaron una nueva fola qu'impulsa'l deprendimientu del idioma español nel país. Ente ellos, la ex-presidenta de [[Filipines]] [[Gloria Macapagal-Arroyo]]. L'oxetivu ye llograr que nesti país, como yá se consiguió en [[Brasil]], l'español pueda retornar a la enseñanza reglada, ya inclusive que vuelva ser llingua oficial.&lt;ref&gt;[http://www.lavanguardia.es/internacional/noticias/20100223/53893960954/el-espanol-sera-ensenado-como-idioma-estranxeru-en-los colexos-de-filipines-institutu-cervantes-chigre.html lavanguardia.es] (Carmen Caffarel, presidenta del Institutu Cervantes)&lt;/ref&gt;

Sicasí, por que el español volviera a la enseñanza obligatoria nes escueles públiques habría que reformar la constitución como nel so día facer (naquella ocasión pa suprimilo) la entós presidenta [[Corazón Aquino]].

La ex-presidenta de Filipines Gloria Macapagal-Arroyo, pidió al [[Gobiernu d'España]] que collaborara nos sos esfuercios de reintroducción del idioma nes escueles d'aquel país. Tres socesivos contactos ente'l Ministru español d'Asuntos Esteriores, el titular del Ministeriu d'Educación filipín y la direición del Institutu Cervantes, en payares de 2008 el Gobiernu de Filipines anunció de gaita y tambor la reincorporación del español na enseñanza secundaria para mediaos de 2009. Esti anunciu foi interpretáu per munchos medios oficiales y de comunicación como la vuelta del español a la escuela pública en Filipines. Inclusive en medios más sensacionalistes falar d'un inusitado resurdimientu del interés pol español en Filipines y de una hipotética vuelta a la oficialidá del español en dichu país. Lo que ta claro, ye que s'abrir nueves perspectives pa la llingua española en Filipines.&lt;ref&gt;Rafael Rodríguez-Ponga, &quot;Nueves perspectives pa la llingua española en Filipines&quot;, Real Institutu Elcano, 2009 [http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/conteníu?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_ye/zones_ye/asia-pacifico/ari27-2009]&lt;/ref&gt; En 2009, l'académica y presidenta filipina [[Gloria Macapagal-Arroyo]] foi gallardoniada col [[Premiu Internacional Don Quixote]],&lt;ref name=&quot;telecinco.es&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;ntrzacatecas.com&quot;/&gt; al introducir la enseñanza de la llingua española nos planes d'estudiu nacionales.

L'entamu de la restauración del español na enseñanza pública de Filipines empezó en xunu de 2009, pero'l procesu nun foi rápidu. El proyeutu empecipiar con una prueba piloto na que l'Institutu Cervantes de Manila, encargar de formar a 34 profesores nos dos meses previos con un cursu intensivu de 240 hores, pa siguir cola so formación per Internet, mientres tol cursu. Esti profesores impartieron les primeres clases a los 1.190 alumnos escoyíos pal proyeutu, en 17 centros, unu en cada provincia.&lt;ref&gt;[http://www.lavanguardia.es/internacional/noticias/20100223/53893960954/el-espanol-sera-ensenado-como-idioma-estranxeru-en-los colexos-de-filipines-institutu-cervantes-chigre.html lavanguardia.es], {{cita web|url=http://lacomunidad.elpais.com/horasur/2009/4/13/filipines-intenta-alicar-espanol|títulu=La Comunidá» HoraSur» Filipines intenta alicar l'español}}&lt;/ref&gt; El programa estender a 8.000 estudiantes en 75 centros públicos, amás de los 6.000 estudiantes qu'hai nel Institutu Cervantes.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2390|títulu=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2390|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140705185542/http://elcastellano.org/noticia.php?id=2390|fechaarchivu=2014-07-05}}&lt;/ref&gt;

Anguaño l'español ye la segunda llingua europea más estudiada en Filipines,&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=el paulatín regresu del español a la enseñanza filipina|url=https://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=1162285}}&lt;/ref&gt; habiendo nel cursu escolar 2014-2015, un total de 77 centros escolares públicos nes 17 rexones alministratives de Filipines qu'imparten español,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mecd.gob.es/filipines/estudiar/en-filipines.html|títulu=http://www.mecd.gob.es/filipines/estudiar/en-filipines.html}}&lt;/ref&gt; amás de 4 centros rexonales, y la Universidá Normal de Manila.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mecd.gob.es/filipines/dms/consejerias-esteriores/filipines/formacion/PH_curso_branu_2013.pdf|títulu=mecd.gob.es}}&lt;/ref&gt;Na enseñanza secundaria impartir l'asignatura d'español nel tercer y cuartu cursu.

El [[11 de setiembre]] de 2012, el secretariu filipín del Departamentu d'Educación, [[Armin Luistro]] anunció un alcuerdu col gobiernu [[chile|chilenu]] pa enseñar español a profesores d'escuela filipinos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://globalnation.inquirer.net/49782/deped-mulls-spanish-for-students|títulu=DepEd mulls Spanish for students|apellíu=Mangunay |nome=Kristine |fechaaccesu=13 de setiembre de 2012}}&lt;/ref&gt;

=== L'español que s'utiliza nes Filipines ===
Por cuenta de que Filipines foi alministráu pol virreinatu de Nueva España en llugar de la mesma España mientres el periodu colonial, l'español filipín tenía una mayor afinidá col español de Méxicu que col español européu (el que se fala n'España). Por casu, el [[seséu]] yera mayoritariu.&lt;ref&gt;Antonio Quilis, &quot;Lo que queda de la llingua española en Filipines [https://web.archive.org/web/20120520170239/http://www.uned.es/sel/pdf/II%20Congresu/Quilis%202002.pdf]&quot;.&lt;/ref&gt;

Anguaño, sicasí, hai un fuerte enclín ente les nueves xeneraciones de falantes (esto ye, aquellos que tán aprendiendo l'idioma) a emplegar una gramática, fonoloxía y vocabulariu más cercana al español européu (usu de &quot;vosotros&quot; como segunda forma del plural, pronunciación de la Z y C nidiu como [θ], la distinción ente la LL y Y,...), por cuenta de la fuerte presencia de la prensa española y l'Institutu Cervantes. A pesar d'ello, les variaciones sobremanera na pronunciación y l'entonación abonden.

=== Rellaciones hispanu culturales ===
Na actualidá, la cultura del idioma español en Filipines ta abanderada pol [[Institutu Cervantes]]. Una de les sos iniciatives a la llectura fizo que, mientres marzu y agostu de 2009, el [[metro de Manila]] llevara impresu nos trenes los poemes n'inglés y español de quince poetes españoles, filipinos y llatinoamericanos.&lt;ref&gt;{{cita web
|nome = EFE
|enllaceautor = EFE - telecinco.es
|títulu = La poesía n'español viaxa al traviés del metro de Manila
|añu = 2009
|url = http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/844597/844597
|fechaaccesu = 2009
}}&lt;/ref&gt; 

Una importante meyora nes rellaciones ente Filipines y el restu de países hispanos, foi la participación de Filipines nes [[Cume Iberoamericana|cumes iberoamericanos]] dende [[2009]], como miembru asociáu.

Dientro de la cultura popular, esisten dellos cantantes y grupos musicales d'ésitu n'español{{ensin referencies}}, como: [[Luis Eduardo Aute]], [[Josh Santana]], [[Antonio Morales]], [[Conchita Panadés]], [[Bambú (banda)|Bambú]], [[Isabel Granada]], [[Imago (banda)|Imago]], [[Miguel Morales Barretto|Miguel Morales]], [[Pilita Corrales]], [[Asin (banda)|Asin]], [[Pupil (banda)|Pupil]], [[Yano]] y [[Sponge Cola]].

Cada [[30 de xunu]] celébrase'l [[Día de l'Amistá Hispanofilipina]], que pretende rescatar los nexos históricu y sociocultural esistentes ente España y les Filipines, ente ellos, l'idioma.

==== Premios Lliterarios n'español en Filipines ====
* [[Premiu Zóbel]], fundáu en 1920, ye'l más antiguu premiu lliterariu instituyíu en Filipines.

Unu de los centros sociales más activos, como recen los sos estatutos:
{{cita|&quot;fortalecer y caltener les rellaciones hispanu-filipines pa caltener la cultura española esistente y los ideales de la [[hispanidá]] en Filipines&quot;.}} ye'l [[Casín Español de Manila]], creáu en 1844,&lt;ref&gt;{{cita web|enllaceautor=casinoespanoldemanila.com|títulu=Casín Español Estatutos|url=http://www.casinoespanoldemanila.com/es/membership/casín-espanol-by-laws/|fechaaccesu=2010}}&lt;/ref&gt; onde se conceden los [[Premiu Zóbel]].

=== Medios de comunicación n'español ===
Mientres la primer década del sieglu XXI esistió un programa de radio de la emisora estatal filipina ''BBS'', llamáu ''[[Filipines, Agora Mesmu]]'' qu'emitía 1 hora diaria n'español (de llunes a vienres), en 6 emisores llocales, dende marzu de 2007.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=rtve|enllaceautor=rtve.es|títulu=Los postreros de Filipines caltienen vivu l'español en radiar|añu=2008|url=https://www.rtve.es/noticias/20080904/los-ultimos-filipines-caltienen-vivu-espanol-radio/150308.shtml|fechaaccesu=2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150215233053/https://www.rtve.es/noticias/20080904/los-ultimos-filipines-caltienen-vivu-espanol-radio/150308.shtml|fechaarchivu=15 de febreru de 2015}}&lt;/ref&gt; Tamién esistió mientres dellos años del sieglu XXI un periódicu dixital n'español llamáu [[y-dyario]].,&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/elmundo/2010/12/10/comunicacion/1291981979.html elmundo.es], [http://e-dyario.com/ y-dyario.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710161108/http://e-dyario.com/ |date=2011-07-10 }}&lt;/ref&gt; que finalmente anguaño nun s'edita.

Sí esisten noticies televisives diaries en [[idioma chabacano]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=Atahualpa Amerise|títulu=L'idioma chabacano, última muerte del español en Filipines|url=http://www.laregion.es/articulo/mundo/idioma-chabacano-ultimo-muerte-espanol-filipines/20170609130840714905.html|fecha=9 de xunu de 2017|fechaaccesu=7 de xunetu de 2017|periódicu=La Crónica}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Criollu chabacanu]]
* [[Llingües de Filipines]]

== Nota ==
García Castellón, Manuel. ''Estampes y cuentos de la Filipines Hispánica'' (Una antoloxía de prosa filipina en castellán). Madrid: Editorial Cla, 2002.

{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* [http://manila.cervantes.es/ Institutu Cervantes de Manila]
* {{Enllaz rotu|1=llingua-espanola Academia Filipina de la Llingua Española |2=http://asale.org/academias/academia-filipina-de-la |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }} 
* [http://www.casamerica.es/?q=cine/el-idioma-espanol-en-filipines/ Documental &quot;L'Idioma Español en Filipines&quot;]
* [http://www.galeondemanila.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=218:documental-sobre-el-idioma-espanol-en-filipines&amp;catid=36:conteníos-de-la web Documental - Asociación Cultural Galeón de Manila]
* [http://semanario-filipinas.blogspot.com/2010/02/alcuerdu-pa-consiguir-que-el-espanol.html Robla d'alcuerdu pa consiguir que l'español seya llingua co-oficial en Filipines (2010)]
* [http://alasfilipinas.blogspot.com/ Ala Filipines. Blogue Filipín en y sobre l'español]
* [https://web.archive.org/web/20111004165647/http://www.elcastellano.org/filipines.html El Castellán. Web del Idioma Español]
* [http://www.arbil.org/119fili.htm La persecución del usu oficial del idioma español en Filipines]
* [https://web.archive.org/web/20041214013018/http://www.iespana.es/revista-arbil/(46)cire.htm Reivindicación del español nes Filipines]
* {{Enllaz rotu|1=Estadístiques del Idioma Español en Filipines |2=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm/ |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://filipinokastila.tripod.com/hispani.html Pallabres en tagalu d'orixe español] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314164636/http://filipinokastila.tripod.com/hispani.html |date=2018-03-14 }}
* [http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf Pero ¿cuántos falen español en Filipines?]
* [http://unesdoc.unesco.org/images/0000/000086/008662EB.pdf The Teaching of Spanish] {{en}}
* [http://kumusta.es Web n'español sobre actualidá en Filipines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528094743/http://kumusta.es/ |date=2017-05-28 }}
* [http://revista.carayanpress.com/ Revista Filipina]

{{Tradubot|Idioma español en Filipinas}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma castellanu|Filipines]]
[[Categoría:Llingües de Filipines|Espanol]]
[[Categoría:Presencia española en Filipines]]</text>
      <sha1>dl4vyxfihs0ieujrtkvlhujpl4pu247</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509879</id>
      <parentid>4509877</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <origin>4509879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43726" sha1="qfijfe3106ig2pp9gf1mh65pl1c4hsf" xml:space="preserve">El '''[[idioma español|español]]''' foi'l primer [[idioma oficial]] y unitariu de [[Filipines]], dende la llegada de los españoles en 1565 hasta la segunda metá del sieglu XX. Amás d'oficial, l'español aportó a la llingua común y [[llingua vehicular|vehicular]] del país ente finales del sieglu XIX y principios del XX. En 1863 creóse un sistema d'[[educación pública]] qu'impulsó considerablemente la conocencia del español nel país. L'héroe nacional [[José Rizal]] escribió la mayoría de les sos obres n'español, al igual que la mayoría d'escritores y pensadores del sieglu XIX. La [[Revolución filipina]] articular n'idioma español, y la [[Primer República Filipina]] fundada en 1899 estableció l'español como idioma oficial. La [[Constitución de Malolos|primer Constitución de Filipines]], al igual que l'himnu nacional filipín escribir n'español. Na primer metá del sieglu XX, l'español taba bien espublizáu nes grandes ciudaes. Yera la llingua de la prensa, la cultura, el comerciu y, hasta ciertu puntu, de la política filipina. L'español caltuvo'l so estatus oficial (xunto col inglés y el tagalu) hasta [[1973]], estatus que tenía dende [[1571]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.elcastellano.org/filipines.html|títulu=http://www.elcastellano.org/filipines.html|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111004165647/http://www.elcastellano.org/filipines.html|fechaarchivu=4 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt; La Proclamación Presidencial núm. 155 del 15 de marzu de dichu añu 1973, inda a valir, ordena que l'español va siguir siendo idioma oficial en Filipines pa toos aquellos documentos oficiales de la dómina colonial que nun fueron traducíos a la llingua nacional.

Dempués de la eliminación como idioma oficial en 1973, l'español tamién foi esaniciáu como asignatura obligatoria na universidá en [[1987]]. 

En 2009, l'académica y ex-presidenta filipina [[Gloria Macapagal-Arroyo]] foi gallardoniada col [[Premiu Internacional Don Quixote]],&lt;ref name=&quot;telecinco.es&quot;&gt;{{cita web |nome=Axencia EFE|enllaceautor=telecinco.es|títulu=Gloria Macapagal y Mario Vargas Llosa, premiaos colos Don Quixote 2009|añu=2009|url=http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/956888/956888|fechaaccesu=2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110920172529/http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/956888/956888|fechaarchivu=20 de setiembre de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ntrzacatecas.com&quot;&gt;{{cita web|nome=Gabriel Rodríguez|enllaceautor=ntrzacatecas.com|títulu=Otorguen a presidenta de Filipines premiu Don Quixote de la Mancha|añu=2009|url=http://www.ntrzacatecas.com/seiciones/cultura/2009/06/08/otorgan-a-presidenta-de-filipinas-premio-don-quixote-de-el mancha/|fechaaccesu=2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.elpais.com/articulo/cultura/Vargas/Llosa/presidente/Filipinas/reciben/Premio/Don/Quixote/elpepucul/20100415elpepucul_7/Tes|títulu=https://www.elpais.com/articulo/cultura/Vargas/Llosa/presidente/Filipinas/reciben/Premio/Don/Quixote/elpepucul/20100415elpepucul_7/Tes }}&lt;/ref&gt; que reconoz la iniciativa educativa de la [[República de Filipines]] d'introducir el [[idioma español]] nos planes d'estudiu nacionales, qu'amplía l'área de collaboración política, institucional y económica que se desenvuelve en llingua castellana. Nesti sentíu, el 23 de febreru de 2010, mientres la [[V Tribuna España-Filipines]] algamóse l'alcuerdu, ente'l [[Ministeriu d'Educación de Filipines]], el [[Ministeriu d'Educación (España, 2009-2011)|Ministeriu d'Educación d'España]], l'[[Institutu Cervantes]] y l'[[Axencia Española de Cooperación Internacional pal Desenvolvimientu]] (AECID), pol que tolos alumnos de secundaria de Filipines van estudiar español en 2012.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=EUROPA PRESS|sitiuweb=https://www.europapress.es|títulu Tolos alumnos de Secundaria de Filipines van tener la opción d'estudiar español|añu=2010|url=https://www.europapress.es/catalunya/noticia-toos alumnos secundaria-filipines-estudiaren-castellanu-20100223131918.html|fechaaccesu=2010}}&lt;/ref&gt;

Anguaño sicasí l'español sigue siendo namái llingua opcional na escuela filipina y ye falada pol 2% de la población del país. {{ensin referencies|&lt;!-- payares 2016 --&gt;}}

== Historia ==
L'idioma español empezó a predominar sobre les munches llingües natives de [[Filipines]] a partir de [[1565]], fecha en que la espedición de [[Miguel López de Legazpi]] y [[Andrés de Urdaneta]] procedente de la [[Nueva España]], güei [[Méxicu]], llega a [[Isla de Cebú|Cebú]] y funda el primer asentamientu español nes islles.

De primeres, el deprendimientu del español yera opcional, non obligatoriu. Como en dellos llugares d'[[América]], los misioneros predicaron el [[catolicismu]] a los nativos en llingües llocales. En [[1593]], fundóse la primer imprenta local. En 1595 establezse la primer institución académica del país, el Colexu de San Ildefonso, fundáu polos xesuites en Cebú y que más tarde se convertiría na Universidá de San Carlos. En Manila fúndase la [[Universidá de Santu Tomás (Filipines)|Universidá de Santu Tomás]] polos [[dominicos]] en [[1611]]. Dambes universidaes apuéstense'l reconocencia d'universidá más antigua d'Asia.
[[Ficheru:Manila Walled City Destruction May 1945.jpg|thumb|200px|Fotografía de Intramuros destruyíu mientres la II Guerra Mundial.]]
En 1863, la reina [[Sabela II d'España]] decreta la creación d'un [[Educación pública|sistema escolar públicu]] en tolos territorios españoles. Esto da llugar a la creación d'escueles públiques con enseñanza n'español na mayoría de pueblos y ciudaes de Filipines. A principios del sieglu XX, l'español caltiénse como la llingua franca del país y l'idioma de la educación, prensa, comerciu, política y xusticia. En Manila, l'español xeneralizárase hasta envalorase alredor del 50% la población de la capital con capacidá pa comunicase n'español a finales del sieglu XIX.&lt;ref name=&quot;Rodríguez-Ponga&quot;&gt; Pero ¿cuántos falen español en Filipines? http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf&lt;/ref&gt; En 1898, calcúlase qu'alredor del 15 o 20% de la población del archipiélagu sabría falar español. Unos años antes el porcentaxe sería abondo menor, siendo en 1870 en redol al 2 o 3% según datos del estadista Agustín de la Cavada y Méndez de Vigo. Inclusive dempués de la ocupación norteamericana y la introducción del inglés como llingua d'instrucción en colexos públicos, y a pesar de la muerte d'un 15% de tola población filipina na guerra contra los Estaos Xuníos, la gran mayoría d'ellos instruyíos subversivos y antiguos militares, y, por tanto, de xuru na so mayoría capaces de falar n'español, sigui predominando nes principales ciudaes, como vehículu principal de comunicación ente filipinos, hasta a lo menos, la segunda década del sieglu XX, cuando se prohibe la educación n'otra llingua que nun seya inglés. 

L'idioma oficial de tolos tribunales y los sos rexistros va ser l'idioma español hasta'l [[1 de xineru]] de [[1913]]. Dempués d'esa fecha l'inglés va ser l'idioma oficial, pero n'asuntos xudiciales podrá utilizase l'idioma español, disponiéndose d'intérpretes y nos casos en que toles partes o abogaos axustar por escritu, les actuaciones van llevar a cabu n'español.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gov.ph/1912/10/|títulu=MESSAGE OF THE GOVERNOR-GENERAL TO THE
THIRD PHILIPPINE LEGISLATURE MANILA, October 16, 1912.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161007180022/http://www.gov.ph/1912/10/|fechaarchivu=2016-10-07}}&lt;/ref&gt; 
Los argumentos yeren claros:
{{Cita|&quot;... Nun s'afirma la superioridá del idioma Inglés al traviés d'otros que tienen la lliteratura y la hestoria, cola esceición, seique, que cada vez ye tan rápido que'l llinguaxe de los negocios del mundu, sobremanera nel Alloñáu Oriente, que los países líderes nel esfuerciu comercial y científicu tienen casi universalmente fechu'l so estudiu una parte del so sistema d'escueles públiques. '''Ye l'únicu llinguaxe que yera posible enseñar xeneral en tol Archipiélagu'''. Desgraciadamente, la política de la soberanía anterior equí nun dexaba la enseñanza xeneral de la llingua española, polo que yera conocíu polos comparativamente pocos. Puesto que la capacidá d'utilizar un llinguaxe común ye unu de los elementos esenciales pa la realización de les aspiraciones polítiques del pueblu filipín, ye importante ver hasta qué puntu avancemos nesta direición...&quot;|MESSAGE OF THE GOVERNOR-GENERAL TO THE THIRD PHILIPPINE LEGISLATURE.
}}
El [[31 d'avientu]] de [[1916]] créase'l Boletín Oficial (''Official Gazette'') que se va publicar selmanalmente y por separáu, tantu nos idiomes español ya inglés.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gov.ph/1916/12/|títulu=ACT NON. 2657 AN ACT CONSISTING AN ADMINISTRATIVE CODE SECTION 41. ARTICLE XI Official Gazette|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140102120041/http://www.gov.ph/1916/12/|fechaarchivu=2014-01-02}}&lt;/ref&gt;

El predominiu del español sobre l'inglés enllargar nun constante cayente hasta aproximao'l final de la [[Segunda Guerra Mundial]]. A partir d'entós, con yá dos generación educaes n'inglés, l'español pierde relevancia. Amás, la destrucción del barriu d'[[Intramuros]] y La Ermita pola aviación norteamericana mientres la [[Batalla de Manila (1945)|Batalla de Manila]] acaba col principal nucleu de cultura hispánica y llingua española de Filipines (unos 300.000 hispanofalantes tan solo en Intramuros). Anque haya delles esceiciones familiares y personales, suelse considerar a la xeneración nacida na posguerra mundial (hasta 1950 aprox.) la última xeneración hispanofalante, momentu nel cual, tres la masacre de la fallida guerra de la independencia, la represión llingüística y los bombardeos de la Segunda Guerra Mundial, la sociedá hispanofalante considérase totalmente esleida y nun vuelve haber relevu xeneracional hispanofalante.

Anguaño, los filipinos hispanofalantes dafechu competentes, siquier a nivel oral, nun son monollingües españoles y namái en casos escepcionales tienen una edá inferior a los 55 años, pola non continuidá del relevu xeneracional nel usu del idioma.

== Influencia nos otros idiomes ==
Hai aproximao 8.000 raigaños españoles en [[Idioma tagalu|tagalu]], y alredor de 6.000 raigaños españoles en [[Llingües bisayes|bisayo]] y otros dialeutos filipinos. El sistema numbéricu n'español, el calendariu, el tiempu, etc. siguen siendo usaos con leves cambeos.

Miles de pallabres españoles caltuviéronse en tagalu y otres llingües llocales, tales como:
* ''bapór'' (‘vapor', barco), 
* ''baka'', (‘vaca'), 
* ''kastilà'' utilizar pa referise a los españoles (castellanos) y al so idioma.
* ''kuwarta'' (‘cuarta'), 
* ''pera'' (‘perra' o ‘monedes'), 
* ''relós'' (‘reló', orixinalmente col soníu francés de la ''j''), 
* ''sabón'', ‘jabón' (la ''j'' pronunciábase como'l francés ''je''&lt;!-- y como 'jsh ' en portugués--&gt;), 
* ''baraha'' (‘baraja', baraja de naipes), 
* ''lamesa/mesa'' (‘mesa'), 
* ''kaldereta'' (‘caldereta', guiso de carne), 
* ''tinidór'' (‘tenedor'), 
* ''silya'' (‘silla'), 
* ''baso'' (‘vaso'), 
* ''bangkito'' (‘banqueta' silla pequeña),

El [[Idioma chabacano|chabacano]], tamién llamáu zamboangueño o chavacano, ye una llingua criolla basada nel español de les Filipines. El chabacano concéntrase, sobremanera, nel sur, nes provincies de [[Zamboanga]] y Isabela - Basilán y partes de Davao, anque dalgunos falantes tamién s'atopen en Luzón (Cavite y Ternate).

A principios del [[sieglu XVII]] l'imprentador tagalu [[Tomás Pinpin]] entamó la xera d'escribir un llibru en tagalu con calteres llatinos con cuenta d'enseñar l'español a los tagalos. El so llibru, publicáu pola prensa dominica onde él trabayaba, apaeció en [[1610]], el mesmu añu en que'l Padre Blanques de San José publicaba la primera ''Gramática del tagalu''.

El testu de Pinpin, pela so parte, utilizaba'l tagalu pa disertar sobre l'español. Col llibru, Pinpin foi'l primer filipín nativu en ser escritor y publicista. Como tal, resulta instructivu cuando esplica l'interés que-y animaba a traducir del tagalu a principios de la dómina colonial. Pinpin ellabora la so traducción más bien refugando que nun refugando les normes d'acentuación del idioma español.

== Falsos amigos ==
Les pallabres siguientes son engañoses. Paecen ser españoles o son les pallabres españoles que camudaron de significáu en delles llingües filipines.

* ''baho'' significa 'güel mal' (paecíu a «bajo»).
* ''barkada'' significa 'peada' (paecíu a «barcada»).
* ''kontrabida'' significa 'malváu' (paecíu a «contra vida»).
* ''sabi'' significa 'dicir' (paecíu a «sabi»).
* ''siguro'' significa 'quiciabes' (paecíu a «seguru»).
* ''syempre'' significa 'de xacíu' (paecíu a «siempres»).
* ''pirmi'' en bisayo y chabacano significa 'siempres' (deriváu de «firme»).
* ''basta'' significa 'a condición que'.
* ''lente'' significa 'suelu, tierra'.
* ''lutò'' significa 'cocinar'.
* ''maske/maski'' significa 'entá' o 'sicasí' (paecíu a «más que»).
* ''kubeta'' significa 'retrete' (deriváu de «cubeta»).
* ''kasilyas'' en bisayo y chabacano significa 'retrete' (deriváu de «caxellos»).
* ''lamierda/lamyerda'' significa 'salir de xordia' (paecíu a «la mierda»).
* ''[[putu|puto]]'' significa 'una torta d'arroz' (paecíu al masculín de «puta»; en dellos países de Hispanoamérica significa ‘homosexual' y n'otros &quot;mujeriego&quot;).
* ''sugal'' significa 'xugada con dineru'&lt;!--;'venturera'--&gt; (paecíu a «jugar»).
* ''mamón'' significa 'pan mullío'.
* ''pera'' significa &quot;perra&quot; o 'dineru'.
* ''kasí/kasé'' significa 'porque', 'ye que' (proveniente del inglés ''because''), paecíu a «casi».
* ''silbí'' significa propósitu, l'usu (paecíu a «sirvir»).
* ''palengke'' significa 'mercáu' (deriváu del mexicanismo «palenque»).

Sicasí, la pallabra que s'usa pa designar &quot;caja fuerte&quot; tien casi'l mesmu significáu n'español, pos se diz &quot;caja de fierro&quot;.

== Filipinismos (pallabres d'orixe filipín) ==
Les pallabres siguientes pueden atopase nel [[Diccionario de la lengua española]] de la [[Real Academia Española|RAE]]:
* [[carabao]]
* [[barangay]]
* [[yoyó|yo-yo]]
* [[abacá]]
* [[cogón]]
* [[sampaguita]]
* [[baguio (furacán)]]
* [[paipay]]
* [[bolu (cuchiellu)|bolo]] (cuchiellu grande de fueya llarga, emplegáu como arma, pa cortar cañes o como preséu de llabranza).
* [[dalaga]]
* [[feluz]] (Trátase d'un filipinismo inda non documentáu na RAE, que'l so significáu ye ''terciopelu'', que vien del [[Idioma tagalu|tagalu]] y del bisayo &quot;pelus&quot;, y ésti del términu [[idioma francés|francés]] &quot;velours&quot;).
* dabuti, dabuten o la hipercorrección de buten (en filipín, mabuti)

=== Incorporaciones al español filipín ===
* [[Nahuatlismos]], estrayíu del ''[[Diccionariu de Filipinismos]]'' editáu [[1921]].&lt;ref&gt;[http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/revistas/nahuatl/pdf/ecn02/021.pdf Dellos nahuatlismos nel castellán de Filipines] en: ''Estudios de Cultura Náhuatl''. [[Miguel León-Portilla]]. Consultáu'l 04-09-2012&lt;/ref&gt;

== Nacionalismu idiomático ==
L'español en Filipines foi vector de [[nacionalismu]] ante dos imperios: [[España]] y [[Estaos Xuníos]]. L'actitú nativista criticó l'español en Filipines como una imposición colonial. Los flaires y funcionarios esforciar n'aprender les llingües indíxenes. De toes formes, les élites natives decidieron ilustrase n'español, y éstes de la mesma fueron asonsañaes pola población urbana. Considerando esti fenómenu, faise necesariu al estudiosu de la hestoria y la [[cultura filipina]]s conocer un idioma nel que s'escribió una estensa cantidá de documentación de calter xurídicu y alministrativu en dómina colonial, amás d'un importante corpus d'interés históricu, llingüísticu y lliterariu. Nél figuren les primeres grandes obres de la lliteratura filipina, según dalgunes de les más completes y detallaes gramátiques descriptives que s'escribieron sobre munches de les llingües natives del país. 

Esto llevábase a cabu por clérigos de les distintes órdenes, cuantimás [[xesuites]], tal como asocediera n'[[Hispanoamérica]] con llingües como'l [[Llingües quechues|quechua]], el [[idioma guaraní|guaraní]] o'l [[Náhuatl]]). Tamién n'español escribieron la primer constitución como república independiente, el so himnu nacional, los sos proclames, los sos decretos gubernamentales, etc.

[[Ficheru:La-solidaridad1.jpg|thumb|200px|left|La Solidaridá]]

Mientres la [[Capitanía Xeneral de les Filipines|dómina colonial española]] y, hasta ciertu puntu, mientres la d'alministración d'Estaos Xuníos, l'español foi la [[llingua vehicular]] que sirvió al propósitu d'unificación nacional, por culpa de que el [[Idioma tagalu|tagalu]] nun tener entá'l prominente papel que dempués llogró. Cada rexón tenía la so llingua y cultura propies, y l'habitante d'elles víase a sigo mesmu como [[ilocano]], [[Idioma pampango|pampango]], [[cebuano]], etc. Esto ye, inda ensin conciencia de ser filipín.

La llingua empieza a xeneralizase a partir de los decretos de modernización de los gobiernos de [[Sabela II d'España|Sabela II]] d'España, a mediaos del [[sieglu XIX]]. Los miembros del estamentu social mestizu o español que contribuyó a la estensión de la llingua y cultura hispániques yeren conocíos como los «[[Ilustraos (Filipines)|ilustraos]]». Tres el mutis d'España y so dominación d'Estaos Xuníos, ellos diéronse a sigo mesmos la misión de relevar a España nel espardimientu d'una identidá y nacionalidá de raigañu hispánicu, entá a cuenta de enfrentase a los designios d'Estaos Xuníos de destruyir toa muerte de cultura hispánica nes Islles.

Nun espolletó la causa hispánica en Filipines, sobremanera en pereciendo gran parte d'aquellos «ilustraos» nel bombardéu d'Estaos Xuníos de [[1945]] sobre [[Manila]], alma y cabeza de la futura nación insular y, tres la guerra, por trate engrosada dicha ciudá por mases migrantes ayenes a tou sentíu hispanizante.

A finales del [[sieglu XIX]], l'escritor nativu [[José Rizal]], coles sos noveles ''[[Noli me tangere (novela)|Noli me tangere]]'' y ''[[La tramposería]]'', publicaes en [[Bélxica]] y [[Alemaña]] respeutivamente, contribúi pela so parte a destacar la componente malaya nel sentíu nacionalista filipín, pero esixendo a España que promueva la educación y, poques gracies, la xeneralización de la llingua española como vehículu d'información. De la obra de Rizal, el grupu independentista [[Katipunan]] estraxo les conseñes más ardorosas pa combatir la dominación española.

Dambes noveles yeren un alegatu contra los defectos de l'alministración colonial, cuantimás del poder conferíu a les órdenes relixoses, que según Rizal, reconocíu [[masón]], amosábense opresoras. Rizal escribió tamién en [[Idioma tagalu|tagalu]], siendo bultables les sos contribuciones a la [[llingüística]] de dichu idioma nativu.

Les órdenes relixoses de les islles se enfurecieron cola publicación de les obres de Rizal, y los sos Provinciales nun agambaron hasta consiguir que les autoridaes españoles aprehendiesen y executaren a Rizal, güei consideráu mártir del colonialismu y padre de la [[patria]] filipina.

== Dómina de dominación d'Estaos Xuníos ==
{{Ap|Ocupación de Filipines por Estaos Xuníos}}
En [[1898]], la xunta constituyente de la [[Primer República Filipina]], activa en [[Malolos]], [[Bulacán]], estableció l'español como primer llingua oficial. Terminaba entós el dominiu colonial español. La mayoría de los medios de comunicación como prensa, radio, documentos y decretos gubernamentales, según la educación, utilizaben inda l'español. L'español caltuvo'l so prestíu y usu hasta bien avanzáu'l [[sieglu XX]]. Dellos investigadores afirmen que tardó más de cincuenta años n'imponese l'inglés sobre l'español, sobremanera pola dificultá que entrañaba'l deprendimientu del [[idioma inglés|inglés]] y (nun principiu) porque la posesión del español yera señal d'eleváu estatus cultural y económicu. 

Anque l'inglés yera promovíu ya inclusive forzáu pola alministración [[colonial americana]] como llingua de la educación y del gobiernu, gran parte de la lliteratura d'entós escribióse en llingua española. La razón ye que la mayor parte de les elites d'aquella xeneración, educaes n'español, per primer vegada esperimentaben la llibertá de disentir, esta vegada contra los intentos d'Estaos Xuníos de desmantelar la cultura hispánica del archipiélagu. Los direutorios militares d'Estaos Xuníos reprimieron duramente la resistencia, tantu la de signu nativista cuanto la de signu hispanista.

Nel Octavu Informe Añal del Direutor de Educación David P. Barrows, fecháu 1 d'agostu de 1908,&lt;ref&gt;&quot;Eight Annual Report&quot; publicáu pol Bureau of Printing, 1957, Manila)&lt;/ref&gt; atópense les siguientes observaciones sobre l'idioma español:

{{cita|&quot;... la población adulta del país, qu'inclúi a persones d'años maduros y d'influencia social, tenía al idioma español como la so llingua polo que'l mesmu idioma español siguía siendo la llingua más importante falada en tolos círculos comerciales, políticos y de prensa&quot;.}}

Esta observación confirma'l datu dau pol abogáu [[Luciano de la Rosa]] sobre l'español siendo'l segundu idioma del 60 per cien de la población total de Filipines mientres les primeres cuatro décades de 1900.

Otra fonte reveladora de la estensión nacional en que s'utilizaba l'idioma español en Filipines ye l'Informe de Henry Ford de 1916 al Presidente d'Estaos Xuníos.

Anque'l Censu de 1903, preparáu pol gobiernu d'ocupación d'Estaos Xuníos, dio a entender que l'idioma español &quot;falar tan solamente'l diez (10) per cientu de los filipinos&quot;, el citáu Informe de Ford desmentir coles sos observaciones. Diz:
&quot;Hai, sicasí, otru aspeutu nesti casu que se debe considerar. Esti aspeutu presentóseme al mio mesmu cuando yo diba viaxando poles isla, usando'l tresporte ordinariu y entemeciéndome con toa clase de xente de toles condiciones. Anque a base d'estadístiques escolares faise la declaración de que son más (numberosos) los filipinos que falen inglés frente a cualesquier otru llinguaxe, naide hai de tar acordies con esta declaración si hai de depender del testimoniu de lo que-y llega al escuchu. &quot;Perdayuri l'español ye l'idioma del negociu y del intercambiu social.&quot;

&quot;Por que cualesquier pueda consiguir una puesta atención de quien sía, l'español resulta ser más útil que l'inglés. Y fora de Manila, ye casi indispensable. Los Americanos que viaxen por toles islla usar de costume.&quot;&lt;ref&gt;The Ford Report of 1916. #3. The Use of English. Pages 365-366.Op.cit.&lt;/ref&gt;

Anque mientres el periodu de colonización española sobresalieron dellos escritores de considerancia, cuantimás José Rizal y Alonso, allabáu por [[Miguel de Unamuno]] y lleíu güei en traducciones ingleses o natives por tolos escolares de Filipines, la verdadera Edá d'Oru del español en Filipines asocede tres la marcha d'España, cuando l'estamentu social nativu o mestizu que cooperara cola obra colonizadora algama la so mayoría d'edá social. La lliteratura hispanu-filipina qu'entós se produz, y que podríamos llamar clásica, ye obra d'escritores ilustraos» como José Rizal, [[Pedro Paternu]], [[Graciano López Jaena]], [[Jesús Balmori]], [[Antonio M. Abad]], [[Manuel Bernabé]], [[Adelina Gurrea]], [[Guillermo Gómez Windham]], [[Claro M. Rectu]]... A estos, yá entrada la segunda metá del [[sieglu XX]] añader [[Evangelina Guerrero]], [[Federico Espín Licsi]], [[Edmundo Farolán Romero]], direutor de ''[[Revista Filipina]]'' y [[Guillermo Gómez Rivera]], éstos dos últimos inda activos a principios del sieglu XXI.

El nacionalismu de raigañu hispánicu de primeres arrobinábase n'español, cuantimás al traviés de los escritos de [[Marcelo H. del Pilar]] ''([[Plaridel]])'', fundador de la publicación quincenal ''[[La Solidaridá]]'', qu'apaecía en [[Barcelona]] y más tarde en [[Madrid]]. El primer periódicu n'español de [[Cebú]], tituláu ''[[El Boletín de Cebú]]'', apaez en [[1886]]. Escontra [[1915]], por presiones de los intereses d'Estaos Xuníos, los periódicos llocales empiecen a publicar seiciones n'inglés. En Cebú, onde tamién esistieron grupos de hispanizantes, l'escritor [[José del Mar]] ganó en [[1965]] cola so obra ''Perfiles'' el [[premiu Zóbel]], instituyíu pa contribuyir al caltenimientu del español como llingua cultural de les islles.

Irónicamente, la mayor parte de la lliteratura filipina en llingua española publicar mientres los díes de la dominación americana. Unu de los más bultables escritores nativos n'español, [[Claro M. Rectu]], siguía escribiendo n'español hasta [[1946]]. Otros conocíos escritores qu'usaron l'español en dichu periodu fueron los poetes [[Isidro Marfori]], [[Cecilio Apóstol]] (autor de ''[[Pentelicas]]'', [[1941]]), Fernando Ma. Guerrero (''Crisalíes'', 1914), [[Flavio Zaragoza Cano]] (''Cantares a España'' y ''De Mactan a Tirái'') y otros.

Ente los periódicos editaos n'español sobresalieron pola so militancia hispanizante ''La Renacencia'', ''La Democracia'', ''La Vanguardia'', ''L'Alderique'', ''El Pueblu de Iloilo'', ''El Tiempu'' y ''La Voz de Manila'' ente otros. Trés revistas, ''The Independent'', ''Philippine Free Press'' y ''Philippine Review'' publicar con seiciones tantu n'español como n'inglés.

== Situación actual del español en [[Filipines]] ==

=== Estadístiques de falantes ===
Na actualidá, alredor de 2 millones de filipinos falen español como segunda llingua, o con competencia partir# con base del español criollu o [[chabacano]], y habría unos 4.000 falantes nativos, casi toos descendientes de families criollas; estes cifres nun inclúin los falantes de chabacano. L'español foi idioma oficial hasta la promulgación de la [[Constitución de les Filipines de 1973|Constitución de 1973]] y asignatura obligatoria n'universidaes hasta [[1987]]. 

Les estadístiques oficiales del censu de 1990, indicaben que namái había 2.657 falantes d'español como llingua materna y otros 689.000 de [[chabacano]] (español criollu), pero nun especifiquen los falantes d'español como segunda o tercer llingua, nin los falantes de chabacano como segunda llingua. Les cifres sobre'l total de falantes nun son bien concretes, dalgunes d'elles cítense na siguiente tabla:

{| {{tablaguapa}}
|-
! Fonte
!Añu
!Nᵘde falantes d'español nativos 
! Nᵘde falantes d'español con dominiu nativu
!Nᵘtotal de falantes d'español como 1ª o 2ª llingua o con competencia llindada
!Nᵘde falantes de chabacano (español criollu)
! Total falantes d'español y chabacano

|-
| Según l'[[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]], residentes españoles.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/p85001/a2016/l0/&amp;file=01001.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0|títulu=Dato del INE }}&lt;/ref&gt;
| 2016
| 4.020
|
|
|
|
|-
| Institutu Cervantes de Manila. Rafael Rodríguez-Ponga&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/cultura/2014/04/03/533cb3y622601d76748b4586.html elmundo.es].&lt;/ref&gt; 
| 2014
| 3.000
|
| Más de 1 mill.
| 1 mill. 
| 2 mill. (2%)

|-
| Francisco Moreno y Jaime Otero{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 2007
|
| 439.000 
| 
| 
| 

|-
| Real Institutu Elcano. (Jaime Otero)&lt;ref&gt;[http://www.anuarioasiapacifico.es/inc/visit.php?id=41 anuarioasiapacifico.es (páxina 418).&lt;/ref&gt;
| 2004
| 3.000
|
| Ente 1,5 y 2 mill.
| 
| 

|-
| Francisco Moreno y Jaime Otero{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 1998
| 
|
| 1.816.289
| 
| 

|-
| Antonio Quilis.{{ensin referencies|&lt;!-- febreru 2018 --&gt;}}
| 1996
| 
|
| 1.816.773 
| 1.200.000 como 1ª y 2ª llingua | 
3.016.773

|-
| R.W.Thompson.&lt;ref&gt;&quot;Pluricentric languages: differing norms in different nations&quot; páxina 45.&lt;/ref&gt;
| 1992
| 
|
| 2.900.000
| 
|

|-
| Censu de Filipines 
| 1990
| 2.657 
| 
|
| 689.000
|
 
|-
| Censu de Filipines&lt;ref name=&quot;codex.colmex_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://codex.colmex.mx:8991/exlibris/aleph/a18_1/apache_media/PYG814LX4HFH3YAMN6D8BBI9YBV1VN.pdf|títulu=http://codex.colmex.mx:8991/exlibris/aleph/a18_1/apache_media/PYG814LX4HFH3YAMN6D8BBI9YBV1VN.pdf }}&lt;/ref&gt;
| 1939
| 417.375 (2,6%) 
| 
| 
| 
| 

|-
| Censu de Filipines&lt;ref name=&quot;codex.colmex_1&quot;/&gt;
| 1918
| 757.463
| 
| 
| 
| 

|-
| Xeografía Xeneral de Les Islles Filipines, 1908 (Padre Frai Manuel Arellano Remondo). Orixe y Connotación, Manila, 1960. Rafael Rodríguez Ponga&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm|títulu=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm}}&lt;/ref&gt;
| 1891-1900
| Ente 900.000 (10%) y 1.260.000 (14%)
| 
| (70%) 6.300.000
| 
| 
|-
|}

Sía que non munches d'estes estádísticas tán sesgadas y suelen basar en datos históricos del español, asina por casu mientres los años 50-70 falábase que'l 3% de los filipinos yera hispanofalante; per otra parte n'estadístiques antigüas solíase considerar el criollu español como español.
La realidá ye que l'usu del español por persones nacíes dempués de la segunda guerra mundial ye anecdóticu, ente los nacíos antes de 1945 hai un usu significativu, pero esti ye un grupu de población que mengua d'añu n'añu fuertemente por motivos agora de muerte natural. Podría envalorase de manera quiciabes daqué optimista que tienen capacidá de comunicase n'español un 10% de la población nacida antes de 1945, magar casi tolos nacíos antes d'esa fecha son capaces de dicir delles frases n'español. Teniendo en cuenta qu'hai unos 5 millones de filipines mayores de 65 años, ye razonable pensar que los que tengan más de 71, sían 1 millón, de los cualos si'l 10% tienen capacidá de comunicase n'español con fluidez, a lo más unos 100.000 de filipinos seríen capaces de falar español, ensin cuntar los falantes d'español criollu. Si pensamos nel históricu 3-6% tendríamos de baxar la cifra a 50.000; esta cifra de xacíu nun contabiliza a los filipinos qu'aprendieron l'español académicamente, pero que nun lo usen, nin lo usaron nunca na so vida cotidiana.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://cultura.elpais.com/cultura/2016/04/12/actualidad/1460464651_728256.html|títulu=diariu El País, 9 Mayu 2016. José Manuel Abad: ''Los postreros del español'' }}&lt;/ref&gt;

=== Enseñanza del español ===
Les principales llingües filipines, tienen nel español una base importante del so vocabulariu, llegando en dalgunes en redol al 20%, polo que l'español ye consideráu como una llingua senciella d'aprender.

Siquier 33.600 persones estudien español nel país, seya n'institutos privaos o n'escueles públiques, según l'[[Institutu Cervantes]]. Anguaño hai un Institutu Cervantes en Manila, pero'l llabor docente del Institutu Cervantes en Manila va ser reforzada nel archipiélagu cola apertura de tres aules Cervantes nes ciudaes de [[Zamboanga]], [[Makati]] y [[Cebú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2013/noticias/nuevos-aularios-filipines.htm|títulu=http://www.cervantes.es/sobre_instituto_cervantes/prensa/2013/noticias/nuevos-aularios-filipines.htm }}&lt;/ref&gt;
Trátase de ciudaes onde se fala llargamente'l chabacano.

L'[[Institutu Cervantes]] de [[Manila]] y la Conseyería d'Educación de la Embaxada d'[[España]] en Manila, l'Academia Filipina de la Lengua Española, según diversos grupos d'hispanistes, empecipiaron una nueva fola qu'impulsa'l deprendimientu del idioma español nel país. Ente ellos, la ex-presidenta de [[Filipines]] [[Gloria Macapagal-Arroyo]]. L'oxetivu ye llograr que nesti país, como yá se consiguió en [[Brasil]], l'español pueda retornar a la enseñanza reglada, ya inclusive que vuelva ser llingua oficial.&lt;ref&gt;[http://www.lavanguardia.es/internacional/noticias/20100223/53893960954/el-espanol-sera-ensenado-como-idioma-estranxeru-en-los colexos-de-filipines-institutu-cervantes-chigre.html lavanguardia.es] (Carmen Caffarel, presidenta del Institutu Cervantes)&lt;/ref&gt;

Sicasí, por que el español volviera a la enseñanza obligatoria nes escueles públiques habría que reformar la constitución como nel so día facer (naquella ocasión pa suprimilo) la entós presidenta [[Corazón Aquino]].

La ex-presidenta de Filipines Gloria Macapagal-Arroyo, pidió al [[Gobiernu d'España]] que collaborara nos sos esfuercios de reintroducción del idioma nes escueles d'aquel país. Tres socesivos contactos ente'l Ministru español d'Asuntos Esteriores, el titular del Ministeriu d'Educación filipín y la direición del Institutu Cervantes, en payares de 2008 el Gobiernu de Filipines anunció de gaita y tambor la reincorporación del español na enseñanza secundaria para mediaos de 2009. Esti anunciu foi interpretáu per munchos medios oficiales y de comunicación como la vuelta del español a la escuela pública en Filipines. Inclusive en medios más sensacionalistes falar d'un inusitado resurdimientu del interés pol español en Filipines y de una hipotética vuelta a la oficialidá del español en dichu país. Lo que ta claro, ye que s'abrir nueves perspectives pa la llingua española en Filipines.&lt;ref&gt;Rafael Rodríguez-Ponga, &quot;Nueves perspectives pa la llingua española en Filipines&quot;, Real Institutu Elcano, 2009 [http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/conteníu?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_ye/zones_ye/asia-pacifico/ari27-2009]&lt;/ref&gt; En 2009, l'académica y presidenta filipina [[Gloria Macapagal-Arroyo]] foi gallardoniada col [[Premiu Internacional Don Quixote]],&lt;ref name=&quot;telecinco.es&quot;/&gt;
&lt;ref name=&quot;ntrzacatecas.com&quot;/&gt; al introducir la enseñanza de la llingua española nos planes d'estudiu nacionales.

L'entamu de la restauración del español na enseñanza pública de Filipines empezó en xunu de 2009, pero'l procesu nun foi rápidu. El proyeutu empecipiar con una prueba piloto na que l'Institutu Cervantes de Manila, encargar de formar a 34 profesores nos dos meses previos con un cursu intensivu de 240 hores, pa siguir cola so formación per Internet, mientres tol cursu. Esti profesores impartieron les primeres clases a los 1.190 alumnos escoyíos pal proyeutu, en 17 centros, unu en cada provincia.&lt;ref&gt;[http://www.lavanguardia.es/internacional/noticias/20100223/53893960954/el-espanol-sera-ensenado-como-idioma-estranxeru-en-los colexos-de-filipines-institutu-cervantes-chigre.html lavanguardia.es], {{cita web|url=http://lacomunidad.elpais.com/horasur/2009/4/13/filipines-intenta-alicar-espanol|títulu=La Comunidá» HoraSur» Filipines intenta alicar l'español}}&lt;/ref&gt; El programa estender a 8.000 estudiantes en 75 centros públicos, amás de los 6.000 estudiantes qu'hai nel Institutu Cervantes.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2390|títulu=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=2390|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140705185542/http://elcastellano.org/noticia.php?id=2390|fechaarchivu=2014-07-05}}&lt;/ref&gt;

Anguaño l'español ye la segunda llingua europea más estudiada en Filipines,&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=el paulatín regresu del español a la enseñanza filipina|url=https://www.abc.es/agencias/noticia.asp?noticia=1162285}}&lt;/ref&gt; habiendo nel cursu escolar 2014-2015, un total de 77 centros escolares públicos nes 17 rexones alministratives de Filipines qu'imparten español,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mecd.gob.es/filipines/estudiar/en-filipines.html|títulu=http://www.mecd.gob.es/filipines/estudiar/en-filipines.html}}&lt;/ref&gt; amás de 4 centros rexonales, y la Universidá Normal de Manila.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.mecd.gob.es/filipines/dms/consejerias-esteriores/filipines/formacion/PH_curso_branu_2013.pdf|títulu=mecd.gob.es}}&lt;/ref&gt;Na enseñanza secundaria impartir l'asignatura d'español nel tercer y cuartu cursu.

El [[11 de setiembre]] de 2012, el secretariu filipín del Departamentu d'Educación, [[Armin Luistro]] anunció un alcuerdu col gobiernu [[chile|chilenu]] pa enseñar español a profesores d'escuela filipinos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://globalnation.inquirer.net/49782/deped-mulls-spanish-for-students|títulu=DepEd mulls Spanish for students|apellíu=Mangunay |nome=Kristine |fechaaccesu=13 de setiembre de 2012}}&lt;/ref&gt;

=== L'español que s'utiliza nes Filipines ===
Por cuenta de que Filipines foi alministráu pol virreinatu de Nueva España en llugar de la mesma España mientres el periodu colonial, l'español filipín tenía una mayor afinidá col español de Méxicu que col español européu (el que se fala n'España). Por casu, el [[seséu]] yera mayoritariu.&lt;ref&gt;Antonio Quilis, &quot;Lo que queda de la llingua española en Filipines [https://web.archive.org/web/20120520170239/http://www.uned.es/sel/pdf/II%20Congresu/Quilis%202002.pdf]&quot;.&lt;/ref&gt;

Anguaño, sicasí, hai un fuerte enclín ente les nueves xeneraciones de falantes (esto ye, aquellos que tán aprendiendo l'idioma) a emplegar una gramática, fonoloxía y vocabulariu más cercana al español européu (usu de &quot;vosotros&quot; como segunda forma del plural, pronunciación de la Z y C nidiu como [θ], la distinción ente la LL y Y,...), por cuenta de la fuerte presencia de la prensa española y l'Institutu Cervantes. A pesar d'ello, les variaciones sobremanera na pronunciación y l'entonación abonden.

=== Rellaciones hispanu culturales ===
Na actualidá, la cultura del idioma español en Filipines ta abanderada pol [[Institutu Cervantes]]. Una de les sos iniciatives a la llectura fizo que, mientres marzu y agostu de 2009, el [[metro de Manila]] llevara impresu nos trenes los poemes n'inglés y español de quince poetes españoles, filipinos y llatinoamericanos.&lt;ref&gt;{{cita web
|nome = EFE
|enllaceautor = EFE - telecinco.es
|títulu = La poesía n'español viaxa al traviés del metro de Manila
|añu = 2009
|url = http://www.telecinco.es/informativos/cultura/noticia/844597/844597
|fechaaccesu = 2009
}}&lt;/ref&gt; 

Una importante meyora nes rellaciones ente Filipines y el restu de países hispanos, foi la participación de Filipines nes [[Cume Iberoamericana|cumes iberoamericanos]] dende [[2009]], como miembru asociáu.

Dientro de la cultura popular, esisten dellos cantantes y grupos musicales d'ésitu n'español{{ensin referencies}}, como: [[Luis Eduardo Aute]], [[Josh Santana]], [[Antonio Morales]], [[Conchita Panadés]], [[Bambú (banda)|Bambú]], [[Isabel Granada]], [[Imago (banda)|Imago]], [[Miguel Morales Barretto|Miguel Morales]], [[Pilita Corrales]], [[Asin (banda)|Asin]], [[Pupil (banda)|Pupil]], [[Yano]] y [[Sponge Cola]].

Cada [[30 de xunu]] celébrase'l [[Día de l'Amistá Hispanofilipina]], que pretende rescatar los nexos históricu y sociocultural esistentes ente España y les Filipines, ente ellos, l'idioma.

==== Premios Lliterarios n'español en Filipines ====
* [[Premiu Zóbel]], fundáu en 1920, ye'l más antiguu premiu lliterariu instituyíu en Filipines.

Unu de los centros sociales más activos, como recen los sos estatutos:
{{cita|&quot;fortalecer y caltener les rellaciones hispanu-filipines pa caltener la cultura española esistente y los ideales de la [[hispanidá]] en Filipines&quot;.}} ye'l [[Casín Español de Manila]], creáu en 1844,&lt;ref&gt;{{cita web|enllaceautor=casinoespanoldemanila.com|títulu=Casín Español Estatutos|url=http://www.casinoespanoldemanila.com/es/membership/casín-espanol-by-laws/|fechaaccesu=2010}}&lt;/ref&gt; onde se conceden los [[Premiu Zóbel]].

=== Medios de comunicación n'español ===
Mientres la primer década del sieglu XXI esistió un programa de radio de la emisora estatal filipina ''BBS'', llamáu ''Filipinas, ahora mismo'' qu'emitía 1 hora diaria n'español (de llunes a vienres), en 6 emisores llocales, dende marzu de 2007.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=rtve|enllaceautor=rtve.es|títulu=Los últimos de Filipinas mantienen vivo el español en la radio|añu=2008|url=https://www.rtve.es/noticias/20080904/ultimos-filipinas-mantienen-vivo-espanol-radio/150308.shtml|fechaaccesu=2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150215233053/https://www.rtve.es/noticias/20080904/ultimos-filipinas-mantienen-vivo-espanol-radio/150308.shtml|fechaarchivu=15 de febreru de 2015}}&lt;/ref&gt; Tamién esistió mientres dellos años del sieglu XXI un periódicu dixital n'español llamáu e-dyario.,&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/elmundo/2010/12/10/comunicacion/1291981979.html elmundo.es], [http://e-dyario.com/ e-dyario.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710161108/http://e-dyario.com/ |date=2011-07-10 }}&lt;/ref&gt; que finalmente anguaño nun s'edita.

Sí esisten noticies televisives diaries en [[idioma chabacano]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=Atahualpa Amerise|títulu=El idioma chabacano, último vestigio del español en Filipinas|url=http://www.laregion.es/articulo/mundo/idioma-chabacano-ultimo-muerte-espanol-filipinas/20170609130840714905.html|fecha=9 de xunu de 2017|fechaaccesu=7 de xunetu de 2017|periódicu=La Crónica}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Criollu chabacanu]]
* [[Llingües de Filipines]]

== Nota ==
García Castellón, Manuel. ''Estampes y cuentos de la Filipines Hispánica'' (Una antoloxía de prosa filipina en castellán). Madrid: Editorial Cla, 2002.

{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* [http://manila.cervantes.es/ Institutu Cervantes de Manila]
* {{Enllaz rotu|1=llingua-espanola Academia Filipina de la Llingua Española |2=http://asale.org/academias/academia-filipina-de-la |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }} 
* [http://www.casamerica.es/?q=cine/el-idioma-espanol-en-filipines/ Documental &quot;L'Idioma Español en Filipines&quot;]
* [http://www.galeondemanila.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=218:documental-sobre-el-idioma-espanol-en-filipines&amp;catid=36:conteníos-de-la web Documental - Asociación Cultural Galeón de Manila]
* [http://semanario-filipinas.blogspot.com/2010/02/alcuerdu-pa-consiguir-que-el-espanol.html Robla d'alcuerdu pa consiguir que l'español seya llingua co-oficial en Filipines (2010)]
* [http://alasfilipinas.blogspot.com/ Ala Filipines. Blogue Filipín en y sobre l'español]
* [https://web.archive.org/web/20111004165647/http://www.elcastellano.org/filipines.html El Castellán. Web del Idioma Español]
* [http://www.arbil.org/119fili.htm La persecución del usu oficial del idioma español en Filipines]
* [https://web.archive.org/web/20041214013018/http://www.iespana.es/revista-arbil/(46)cire.htm Reivindicación del español nes Filipines]
* {{Enllaz rotu|1=Estadístiques del Idioma Español en Filipines |2=http://mimosa.pntic.mec.es/jgomez53/llinguaxe/filipines.htm/ |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://filipinokastila.tripod.com/hispani.html Pallabres en tagalu d'orixe español] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314164636/http://filipinokastila.tripod.com/hispani.html |date=2018-03-14 }}
* [http://descargas.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/bameric/01350553135573500088680/209438_0011.pdf Pero ¿cuántos falen español en Filipines?]
* [http://unesdoc.unesco.org/images/0000/000086/008662EB.pdf The Teaching of Spanish] {{en}}
* [http://kumusta.es Web n'español sobre actualidá en Filipines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170528094743/http://kumusta.es/ |date=2017-05-28 }}
* [http://revista.carayanpress.com/ Revista Filipina]

{{Tradubot|Idioma español en Filipinas}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Idioma castellanu|Filipines]]
[[Categoría:Llingües de Filipines|Espanol]]
[[Categoría:Presencia española en Filipines]]</text>
      <sha1>qfijfe3106ig2pp9gf1mh65pl1c4hsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Idioma ermitañu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130697</id>
    <revision>
      <id>4509875</id>
      <parentid>4500899</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="j0ovd6mfdp882gs5mfmsuvg72ekmh21" xml:space="preserve">{{Ficha d'idioma |nome =
Ermitañu |nativu =
 
|familia madre = Llingua criolla
|oficial = 
|países = {{bandera2|Filipines}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;(namái na ciudá d'[[Ermita (Manila)|Ermita]], [[Gran Manila|área metrópolitana de Manila]])&lt;/small&gt;
|zona =
|falantes = ensin datos
|h1 = 
|h2 = 
|rank = 
|llingua_muerta = 
|familia = [[Llingua criolla]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Criollu español]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Idioma chabacano|Chabacano]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Ermitaño'''
|dialeutu = 
|escritura = [[Alfabetu llatín|Llatín]]
|cooficial = 
|cooficial_con = 
|axencia = 
|iso1 = 
|iso2 = 
|iso3 = 
|mapa = 
|mapa_lleenda = 
}}
'''Ermitañu''' ('''Ermitaño''' o '''Chavacano de Ermita''') ye una variación llingüística del idioma criollu español de [[Idioma chabacano|Chabacano]] falada por un específicu grupu d'individuos na ciudá d'[[Ermita de Manila|Ermita]], parte del área metrópolitana de [[Manila]] en [[Filipines]].

== Descripción ==
L'Ermitañu ye una variación derivada de la combinación del [[Idioma tagalu|tagalu]] y l'[[idioma español|español]] de la mesma manera que'l [[chabacano]] o chavacano de Zamboanga faláu nel sur de Filipines, que ye una combinación del español con incorporación d'elementos de llingües [[visayas]], sicasí dambos idiomes son mutuamente in-intelixibles, yá que presenten diferencies significatives na so estructura yá que un chabacano de Zamboanga nun podría comunicase con un ermitañu d'una manera eficiente. 

== Historia ==
L'ermitañu yera altamente utilizáu n'Ermita mientres el sieglu XIX y principios del sieglu XX, dempués del español que yera l'idioma más utilizáu polos filipinos educaos (criollos y mestizos) nel área metropolitana de Manila, sicasí tres el control de Filipines per parte d'[[Estaos Xuníos]], l'usu del inglés aumentó y al términu de la segunda guerra mundial, dempués del ataque xaponés a Manila, el númberu de los sos falantes escayó, créese que gran parte de falantes nativos d'ermitañu morrieron nesi conflictu, sicasí les cifres exactes nun son conocíes. Anguaño l'ermitañu atópase en peligru d'estinción, ye la única de les variantes del chabacano que se presume estinguida.

A finales de la década de los 1980 y principios de los años 1990, había solamente dos falantes nativos d'ermitañu que s'atopaben en Manila: una güela y el so nietu adolescente. Nun reporte de [https://web.archive.org/web/20120130011400/http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/index.html los estudiantes de llingüística] fechu pola [[Universidá de Filipines]] túvose la oportunidá d'entrevistar a estes dos persones y tomar notes d'esti idioma presuntamente estinguíu. A pesar de la so clasificación como un idioma estinguíu, ye probable qu'esistan unos pocos falantes nativos que s'atopen principalmente en Manila.

== Ver tamién ==
* [[Criollu chabacanu]]
* [[Llingües de Filipines]]
* [[Idioma español en Filipines]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
*Chambers, John, S.J. and Wee, Salvador, S.J., editor, (2003). ''English-Chabacano Dictionary'', Atenéu de Zamboanga University Press.
*McKaughan, Howard P. (1954). &quot;Notes on Chabacano grammar&quot;, ''Journal of East Asiatic Studies 3'', (205–26).
*Michaelis, Susanne., editor, (2008). ''Roots of Creole Structures: Weighing the contribution of substrates and superstrates'', Creole Language Library Volume 33. Amsterdam: John Benjamins.
*Rubino, Carl and Michaelis, Susanne., editor, (2008). &quot;Zamboangueño Chavacano and the Potentive Mode&quot;, ''Roots of Creole Structures: Weighing the contribution of substrates and superstrates'', Creole Language Library Volume 33 (279–299). Amsterdam: John Benjamins.
*Steinkrüger, Patrick O. (2007). &quot;Notes on Ternateño (a Philippine Spanish Creole)&quot;, ''Journal of Pidgin and Creole Languages'', 22(2).
=== Enllaces esternos ===
*[https://web.archive.org/web/20071210032736/http://www.ethnologue.com/14/show_iso639.asp?code=spa Ethnologue Report 14th Edition]
*[http://linguistlist.org/forms/langs/LLDescription.cfm?code=cbk The Linguist List]


{{Tradubot|Idioma ermitaño}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües de Filipines|Ermitañu]]
[[Categoría:Llingües criollas de base española|Ermitañu]]</text>
      <sha1>j0ovd6mfdp882gs5mfmsuvg72ekmh21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509876</id>
      <parentid>4509875</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T13:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43334-07</username>
        <id>151769</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4284" sha1="fqwjqpwarahjexlswqla843juugfoh8" xml:space="preserve">{{Ficha d'idioma |nome =
Ermitañu |nativu =
 
|familia madre = Llingua criolla
|oficial = 
|países = {{bandera2|Filipines}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&amp;nbsp;(namái na ciudá d'[[Ermita (Manila)|Ermita]], [[Gran Manila|área metrópolitana de Manila]])&lt;/small&gt;
|zona =
|falantes = ensin datos
|h1 = 
|h2 = 
|rank = 
|llingua_muerta = 
|familia = [[Llingua criolla]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Criollu español]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Criollu chabacanu|Chabacano]]&lt;br /&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''Ermitaño'''
|dialeutu = 
|escritura = [[Alfabetu llatín|Llatín]]
|cooficial = 
|cooficial_con = 
|axencia = 
|iso1 = 
|iso2 = 
|iso3 = 
|mapa = 
|mapa_lleenda = 
}}
'''Ermitañu''' ('''Ermitaño''' o '''Chavacano de Ermita''') ye una variación llingüística del idioma criollu español de [[Criollu chabacanu|Chabacano]] falada por un específicu grupu d'individuos na ciudá d'[[Ermita de Manila|Ermita]], parte del área metrópolitana de [[Manila]] en [[Filipines]].

== Descripción ==
L'Ermitañu ye una variación derivada de la combinación del [[Idioma tagalu|tagalu]] y l'[[idioma español|español]] de la mesma manera que'l [[chabacano]] o chavacano de Zamboanga faláu nel sur de Filipines, que ye una combinación del español con incorporación d'elementos de llingües [[visayas]], sicasí dambos idiomes son mutuamente in-intelixibles, yá que presenten diferencies significatives na so estructura yá que un chabacano de Zamboanga nun podría comunicase con un ermitañu d'una manera eficiente. 

== Historia ==
L'ermitañu yera altamente utilizáu n'Ermita mientres el sieglu XIX y principios del sieglu XX, dempués del español que yera l'idioma más utilizáu polos filipinos educaos (criollos y mestizos) nel área metropolitana de Manila, sicasí tres el control de Filipines per parte d'[[Estaos Xuníos]], l'usu del inglés aumentó y al términu de la segunda guerra mundial, dempués del ataque xaponés a Manila, el númberu de los sos falantes escayó, créese que gran parte de falantes nativos d'ermitañu morrieron nesi conflictu, sicasí les cifres exactes nun son conocíes. Anguaño l'ermitañu atópase en peligru d'estinción, ye la única de les variantes del chabacano que se presume estinguida.

A finales de la década de los 1980 y principios de los años 1990, había solamente dos falantes nativos d'ermitañu que s'atopaben en Manila: una güela y el so nietu adolescente. Nun reporte de [https://web.archive.org/web/20120130011400/http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/index.html los estudiantes de llingüística] fechu pola [[Universidá de Filipines]] túvose la oportunidá d'entrevistar a estes dos persones y tomar notes d'esti idioma presuntamente estinguíu. A pesar de la so clasificación como un idioma estinguíu, ye probable qu'esistan unos pocos falantes nativos que s'atopen principalmente en Manila.

== Ver tamién ==
* [[Criollu chabacanu]]
* [[Llingües de Filipines]]
* [[Idioma español en Filipines]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
*Chambers, John, S.J. and Wee, Salvador, S.J., editor, (2003). ''English-Chabacano Dictionary'', Atenéu de Zamboanga University Press.
*McKaughan, Howard P. (1954). &quot;Notes on Chabacano grammar&quot;, ''Journal of East Asiatic Studies 3'', (205–26).
*Michaelis, Susanne., editor, (2008). ''Roots of Creole Structures: Weighing the contribution of substrates and superstrates'', Creole Language Library Volume 33. Amsterdam: John Benjamins.
*Rubino, Carl and Michaelis, Susanne., editor, (2008). &quot;Zamboangueño Chavacano and the Potentive Mode&quot;, ''Roots of Creole Structures: Weighing the contribution of substrates and superstrates'', Creole Language Library Volume 33 (279–299). Amsterdam: John Benjamins.
*Steinkrüger, Patrick O. (2007). &quot;Notes on Ternateño (a Philippine Spanish Creole)&quot;, ''Journal of Pidgin and Creole Languages'', 22(2).
=== Enllaces esternos ===
*[https://web.archive.org/web/20071210032736/http://www.ethnologue.com/14/show_iso639.asp?code=spa Ethnologue Report 14th Edition]
*[http://linguistlist.org/forms/langs/LLDescription.cfm?code=cbk The Linguist List]


{{Tradubot|Idioma ermitaño}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües de Filipines|Ermitañu]]
[[Categoría:Llingües criollas de base española|Ermitañu]]</text>
      <sha1>fqwjqpwarahjexlswqla843juugfoh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claire Holt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131524</id>
    <revision>
      <id>4510083</id>
      <parentid>4469998</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T09:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7850" sha1="5ry51tejstfi0537gxmhg6m1pbdsa1m" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Claire Rhiannon Holt''' {{nym}} ye una [[actriz]], [[Australia|australiana]], más conocida por haber interpretáu a Emma Gilbert na serie xuvenil H2O: Just Add Water, y anguaño por dar vida a ''Rebekah Mikaelson'' nos drames sobrenaturales ''The Vampire Diaries'' y ''The Originals''.

== Biografía ==
Holt nació en [[Brisbane]], [[Queensland]], [[Australia]]. A finales de 1988, #graduar de la escuela Stuartholme School en Toowong. L'actriz ta arreyada en numberosos deportes, ente ellos ta la natación, el voleibol water-polo y Tae-Kwon-Do, nesta última disciplina tien una petrina negra. Nel so infacia, Holt asistió a clases de coru na so escuela.

Ye bien bona amiga de los actores Joseph Morgan, [[Nina Dobrev]], Cariba Heine, [[Paul Wesley]] y Phoebe Tonkin, a esta postrera por compartir na serie na que debutó como actriz y la que-y abrió les puertes a incorporase n'otros trabayos posteriores a este, H2O: Just Add Water.

Empezó a salir col actor Rafi Gavron, sicasí la rellación terminó.

Claire empezó a salir con Matt Kaplan y en xunetu de 2015 anuncióse que se comprometieren, la pareya casó n'abril de 2016 sicasí la rellación nun duró y divorciáronse n'abril del [[2015|2017]].&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3160262/Former-Originals-star-Claire-Holt-announces-s-set-tie-knot-handsome-beau-Matt-Kaplan-flaunts-sparkly-engagement-ring.html Off the market! Former The Originals star Claire Holt announces she's set to tie the knot with handsome beau Matt Kaplan and flaunts her sparkly engagement ring]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.aol.com/article/2016/04/29/former-the-originals-star-claire-holt-gets-married/21357082/ Former 'The Originals' star Claire Holt gets married]&lt;/ref&gt;

Claire empezó a salir con Andrew Joblin y a principios d'avientu del [[2017]] anuncióse que la pareya comprometiérase.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-5141861/Vampire-Diaries-Claire-Holt-engaged-Andrew-Joblin.html 'My heart is so full': The Vampire Diaries' Claire Holt is engaged to Andrew Joblon]&lt;/ref&gt; El 5 de marzu de 2018 l'actriz anunció poles sos redes sociales que sufriera un albuertu bonal

== Carrera ==
Antes d'empezar nel mundu de l'actuación Claire apaeció en campañes publicitaries pa numberoses compañíes como Sizzlers, Dreamworld y Queensland Lifesaving. 

En 2006 llogró'l que sería'l so primer trabayu como actriz cuando se xunió al repartu principal de la serie H2O: Just Add Water, onde interpretó hasta la segunda temporada a Emma Gilbert, una moza responsable y deportista que al llegar a una misteriosa isla por accidente #convertir en serena al pie de los sos dos amigues. La serie foi gallardoniada con un premiu Logie y un Nickelodeon Kids Choice Awards Australia. En 2007, Holt llogró un papel principal na película de terror ''The Messengers 2'', remortina de la película homónima onde dio vida a Lindsey Rollins la fía de John Rollins ([[Norman Reedus]]) y Mary Rollins (Heather Stephens). La película foi rodada na ciudá de Sofía, [[Bulgaria]] y foi estrenada para DVD el 21 de xunetu de 2009.

En 2011 #xunir al repartu de la película ''Mean Girls 2'' onde interpretó a Chastity Meyer, una chica roxa cabileña y con muncho ésitu colos mozos de la escuela. Esi mesmu añu apaeció como convidada na serie ''[[Pretty Little Liars]]'' onde interpretó a Samara Cook. Holt ocupó'l puestu númberu 55 na llista de les 100 muyeres más curioses de la televisión en 2011 de BuddyTV. Esi mesmu añu #xunir al repartu de la tercer temporada de la popular serie dramática y sobrenatural ''The Vampire Diaries'', onde interpretó a Rebekah Mikaelson, una vampiresa orixinal y hermana de Freya, Finn, Elijah, Niklaus &quot;Klaus&quot;, Kol y Henrik Mikaelson, hasta 2014.&lt;ref&gt;[http://www.digitalspy.co.uk/ustv/s62/vampire-diaries/news/a334631/the-vampire-diaries-casts-stefans-ex-girlfriend.html 'The Vampire Diaries' casts Stefan's ex-girlfriend]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.digitalspy.co.uk/ustv/s62/vampire-diaries/news/a355489/vampire-diaries-casts-remaining-original-family-members.html 'Vampire Diaries' casts remaining Original family members]&lt;/ref&gt; En 2013 #xunir al repartu principal de la serie ''The Originals'', onde interpreta nuevamente a la vampira Rebekah Mikaelson, la serie ye'l ''spin-off'' de la popular serie ''The Vampire Diaries.''&lt;ref&gt;[http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/vampire-diaries-spinoff-originals-claire-holt-421332 'Vampire Diaries' Spinoff 'The Originals' Adds Claire Holt]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.deadline.com/2013/02/vampire-diaries-spinoff-claire-holt-co-star-casting-originals-cw/ 'Vampire Diaries' Claire Holt To Co-Star In 'The Originals' Spinoff]&lt;/ref&gt; Claire dexó la serie'l 11 de marzu de [[2014]] pero tornó nuevamente pocu dempués como personaxe recurrente. En 2015 #xunir al repartu de la serie ''Aquarius'', onde interpreta a Charmain Tully, hasta agora.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://tvline.com/2014/07/29/claire-holt-aquarius-cast-nbc-the-originals/|apellíu=Swift|nome=Andy|fecha=29 de xunetu de 2014|títulu=The Originals' Claire Holt Joins NBC Drama Aquarius as Series Regular|idioma=inglés|obra=TV Line|fechaaccesu=29 de xunetu de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20230409040059/https://tvline.com/2014/07/29/claire-holt-aquarius-cast-nbc-the-originals/|fechaarchivu=2023-04-09}}&lt;/ref&gt; A finales d'ochobre de 2016 anuncióse que Claire xuniérase al repartu de ''The Divorce Party'' .&lt;ref&gt;[http://deadline.com/2016/10/comedy-the-divorce-party-gets-production-start-date-lead-cast-1201844891/ Start Date Set For 'Divorce Party' As Main Cast Added]&lt;/ref&gt;

A principios del 2017 anúnciose que Claire xuniérase al repartu de &quot; Irreplaceable You &quot; . En 2017 , Holt co-protagonizó con Dustin Lynch nel videu musical Small Town Boy . Claire tamién ye parte del repartu principal de la series Doomsday onde interpreta a Kayla. En xunu de 2017 , estrénose la película &quot; 47 Meters Down &quot; na cual Claire ye la protagonista ( al pie de Mandy Moore ) col papel de Kate . En 2017 proclamóse que Claire diba ser parte del repartu principal de &quot; Wolf in the Wild &quot; . N'agostu de 2017 anuncióse que Claire xuniérase al repartu principal de &quot;Becoming&quot;.

== Filmografía ==
{| {{tablaguapa}} style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |Películes
|-
!Añu
!Títulu
!Personaxe
!Notes
|-
|2009
|''The Messengers 2: The Scarecrow''
| rowspan=&quot;1&quot; |Lindsey Rollins
|Papel principal
|-
|2011
|''Mean Girls 2''
| rowspan=&quot;1&quot; |Chastity Meyer
|Papel Principal 
|-
|2012
|''Blue Like Jazz''
| rowspan=&quot;1&quot; |Penny
|Papel principal
|-
|2016
|''47 Meters Down''
| rowspan=&quot;1&quot; |Kate
|Papel principal
|-
| TBA
| The Divorce Party
| rowspan=&quot;1&quot; | Susan 
| Papel Principal 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |Series de televisión
|-
!Añu
!Títulu
!Personaxe
!Notes
|-
|2006 - 2008
|''H2O: Just Add Water''
| rowspan=&quot;1&quot; |Emma Gilbert
|'''51'''
episodios
|-
|2011
|''[[Pretty Little Liars]]''
| rowspan=&quot;1&quot; |Samara Cook
|'''5'''
episodios
|-
|2011 - 2014
|''The Vampire Diaries''
| rowspan=&quot;1&quot; |Rebekah Mikaelson
|'''38'''
episodios
|-
|2013 - 2018
|''The Originals''
| rowspan=&quot;1&quot; |Rebekah Mikaelson
|'''29'''
episodios
|-
|2015 - 2016
|''Aquarius''
| rowspan=&quot;1&quot; |Charmain Tully
|'''26'''
episodios
|-
|2017-Presente
|Doomsday
| rowspan=&quot;1&quot; |Kayla Greene 
|-
! colspan=&quot;4&quot; |Videos Musicales 
|-
!Añu 
!Artista 
!Cantar
!Notes
|-
|2014
| The Madden Brothers 
| rowspan=&quot;1&quot; |We Are Done 
|Cameo
|-
|2017
| Dustyn Lynch
| rowspan=&quot;1&quot; |Small Town Boy
|Protagonista 
|}

== Premios y nomamientos ==
{| {{tablaguapa}} style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Añu 
!Premios
!Categoría
!Trabayu 
!Results 
|-
|2014 
|&quot;[[Teen Choice Awards]]&quot;
|Meyor Actriz de Ciencia Ficción
| rowspan=&quot;1&quot; | The Originals 
| Nomada 
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>5ry51tejstfi0537gxmhg6m1pbdsa1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bizana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133321</id>
    <revision>
      <id>4509893</id>
      <parentid>3275603</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="022u6ceuoxdn8n4mdkqxoq6oyjdsz06" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
'''Bizana''' ye una llocalicá de la provincia de [[Cabu Oriental]], en [[Sudáfrica]]. 

Bizana cuenta con un hospital provincial hospital, el [[St Patrick's Hospital (Cabu Oriental)|St Patrick's Hospital]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.echealth.gov.za/ |títulu=Eastern Cape Dept of Health official website |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141202063956/http://www.echealth.gov.za/ |fechaarchivu=2014-12-02 }}&lt;/ref&gt;.

== Persones destacaes ==
*[[Winnie Mandela]]


== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Bizana, Eastern Cape|Bizana}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Sudáfrica]]</text>
      <sha1>022u6ceuoxdn8n4mdkqxoq6oyjdsz06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batalla de Waterloo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140603</id>
    <revision>
      <id>4509873</id>
      <parentid>4426349</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35760" sha1="21mssiumq3d2hugnh91vx89ufj00yjh" xml:space="preserve">{{referencies adicionales|guerra|t=20151101170405}}
{{Ficha de conflictu militar
|nome_batalla= Batalla de Waterloo
|imaxe= Battle of Waterloo 1815.PNG
|descripción_imaxe= ''La Batalla de Waterloo'', oleu de [[William Sadler (pintor)|William Sadler]].
|conflictu= les [[Guerres Napoleóniques]], los [[Cien Díes]]
|fecha= [[18 de xunu]] de [[1815]]
|llugar= Cerca de [[Waterloo (Bélxica)|Waterloo]] ([[Bélxica]])
|resultáu= '''Victoria decisiva de la Séptima Coalición'''.
* Fin definitivu del [[Primer Imperiu francés|I Imperiu francés]].
* Exiliu forzosu de [[Napoleón I]] a la [[Islla Santa Lena]].
|combatientes1= {{bandera|Francia}} '''[[Primer Imperiu francés]]'''
|combatientes2= '''[[Séptima Coalición]]''':&lt;br /&gt; {{bandera|Reinu Xuníu}} [[Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda]]&lt;br /&gt; {{bandera|Países Baxos}} [[Reinu Xuníu de los Países Baxos]]&lt;br /&gt; {{bandera|Prusia|1803}} [[Reinu de Prusia]]&lt;br /&gt; {{bandera2|Reinu de Hannover}}&lt;br /&gt; [[Ficheru:Flagge Herzogtum Nassau (1806-1866).svg|20px|border]] [[Ducáu de Nassau]]&lt;br /&gt; {{bandera2|Ducáu de Brunswick}} 
|comandante1= {{bandera|Francia}} [[Napoleón Bonaparte]]
|comandante2= {{bandera|Reinu Xuníu}} [[Arthur Wellesley]]&lt;br /&gt;{{bandera|Prusia|1803}} [[Gebhard Leberecht von Blücher]] 
|soldaos1= 77&amp;nbsp;500 homes&lt;br /&gt;246 cañones
|soldaos2= '''Total''': 122&amp;nbsp;200&lt;br /&gt; 73&amp;nbsp;200 anglu-aliaos&lt;br /&gt; 156 cañones&lt;br /&gt; una seición de cohetes&lt;br /&gt; 49&amp;nbsp;000 prusianos&lt;br /&gt; 134 cañones
|baxes1= '''Total''': 38&amp;nbsp;656&lt;br /&gt; (28&amp;nbsp;000 muertos y mancaos&lt;br /&gt; 10.000 prisioneros)
|baxes2= '''Total''': 24&amp;nbsp;000&lt;br /&gt; 17&amp;nbsp;000 anglu-aliaos (13&amp;nbsp;700 muertos y mancaos)&lt;br /&gt; 7000 prusianos (5600 muertos y mancaos)
}}

La '''batalla de Waterloo''' foi un combate que tuvo llugar el [[18 de xunu]] de [[1815]] nes proximidaes de [[Waterloo (Bélxica)|Waterloo]], una población de l'actual [[Bélxica]] asitiada a unos venti quilómetros al sur de [[Bruxeles]], ente l'exércitu francés, comandado pol emperador [[Napoleón Bonaparte]], contra les tropes britániques, holandeses y alemanes, dirixíes pol [[Arthur Wellesley|duque de Wellington]], y l'exércitu prusianu del [[Mariscal de Campu (rangu militar)|mariscal de campu]] [[Gebhard Leberecht von Blücher|Gebhard von Blücher]].

Tres la vuelta del emperador del so exiliu na [[islla d'Elba]], dando entamu al periodu conocíu como los «[[Cien Díes]]», al axuntase la [[Séptima Coalición]] contra él, Napoleón decidió invadir los [[Países Baxos]], llugar de xunta de les tropes de la nueva alianza. La batalla significó'l final definitivu de les [[Guerres Napoleóniques|guerres napoleóniques]].

Amás de la batalla, formen parte de la campaña de Waterloo tolos combates entablaos dende los primeros alcuentros ente les tropes franceses colos destacamentos prusianos el 15 de xunu hasta la retirada final del exércitu francés el día 18, como les batalles de [[Batalla de Ligny|Ligny]], [[Batalla de Quatre Bras|Quatre Bras]] y [[Batalla de Wavre|Wavre]].

== Causes de la batalla ==
{{VT|Guerres napoleóniques}}
{{AP|Cien Díes}}
[[Ficheru:Strategic Situation of Western Europe 1815.jpg|thumb|upright=1.4|Situación estratéxica d'Europa Occidental en 1815: 250.000 franceses enfrentar a unos 850.000 soldaos enemigos en cuatro [[Frente (términu militar)|frentes]].]]
El 26 de febreru de 1815, [[Napoleón]] fuxe de la islla d'[[Islla d'Elba|Elba]] onde taba [[exiliu|exiliáu]]. El 13 de marzu, al enterase de la noticia, axuntar de nuevu'l [[Congresu de Viena]], onde se-y declara proscritu y decide formase nuevamente una alianza pa prinda-y, la [[Séptima Coalición]].

Una selmana dempués Napoleón llega a París, onde recibe de nuevu'l sofitu del pueblu y alleguen a él tolos oficiales y soldaos de la [[Grande Armée]]. Ante la situación [[Lluis XVIII]] cólase y Napoleón proclamar por segunda vegada emperador.

La nueva coalición formada per Austria, Rusia, Gran Bretaña y Prusia empieza a esplegase nos Países Baxos, que ye cuando Napoleón decide atacar, consciente de la necesidá de detene-yos primero que volvieren xunise tolos exércitos. El 12 de xunu disponer a estrozar la coalición y tomar [[Bruxeles]].

== La invasión de los Países Baxos ==
La principal causa pola que Napoleón optó por una estratexa ofensiva, foi polos posibles efeutos qu'un ésitu repentín podría producir. Per un sitiu, una victoria aplastante podría atraer de golpe la opinión pública francesa a la causa de Napoleón y faer que se viniera embaxo la determinación de la coalición. Per otra parte, la derrota de los aliaos atraería con toa seguridá una revolución al so favor en Bélxica, onde tenía munchos partidarios, que sería de la mesma una nueva fonte de reclutes. Amás del cayente militar de [[Duque de Wellington|Wellington]] que podría atraer el gobiernu ''tory'' de [[Robert Jenkinson|lord Liverpool]] nun gobiernu que seique sería más gustante a roblar la paz. Y a lo último, podría aprovechar pa concentrar un exércitu pa faer frente a los austriacos y los rusos.

Pero lo qu'inclinó la balanza definitivamente yera la sabida esistencia de discrepancies polítiques ente Inglaterra y Prusia. Ello ye que por cuenta de estes diferencies, cada unu de los exércitos tenía les sos propies rutes de suministros en llugar d'una compartida. La ruta de los ingleses partía de Bruxeles, pasando por [[Ninove]] y [[Alost]], hasta llegar a [[Oostende]] y [[Canal de la Mancha|la Mancha]]. La de los prusianos salía de [[Liexa]] y enfusábase na Alemaña central. Un ataque repentín podía obligar a unu de los bandos a retirase siguiendo la so propia llinia de comunicación. Si Napoleón aprovechaba la fienda que los dixebraba, que nun principiu yera yá de 75 quilómetros (distancia ente dambos cuarteles xenerales), podría aisllar a cualesquier de los dos y atacalos por separáu, pos yera claro que nengún de los dos exércitos por separáu sería capaz de valise contra la poderosa [[Armée du Nord]]: un exércitu rápidu, poderosu, con unes tropes esperimentaes y con sede de vengación, y empobinaes pol que foi unu de los meyores estrategues de la Historia.

Les tropes franceses empezaron a movilizase'l 6 de xunu y práuticamente yá tomaren posiciones el 14 de xunu.

== Primeros movimientos ==
[[Ficheru:Waterloo.1816.02.jpg|thumb|Mapa de la zona de Bélxica na que tuvo llugar la batalla, marcada en color coloráu.]]

A les 15 hores del día 15 el Tercer Cuerpu llega a [[Charleroi]], onde s'atopen les tropes de [[Hans Ernst Karl Graf von Zieten| Ziethen]]. Por cuenta de un error nel esplegue del Tercer Cuerpu, la caballería de [[Pierre Claude Pajol|Pajol]] escarez de sofitu nesta llocalidá, polo que l'emperador vese obligáu a allegar él mesmu con un destacamentu de la Guardia pa espulsar a los prusianos de la ciudá y garantizar el control de les pontes del [[Ríu Sambre|Sambre]].

Mientres, el cuartu cuerpu que fuera esviáu escontra les pontes de [[Châtelet]], sufre un imprevistu: el xeneral que diba en cabeza, Bourmont, desierta, semando la dulda y el tracamundiu nel batallón.

Per otra parte, esa mesma mañana la columna de Reille, la única qu'algamó la so posición ensin retrasos nel encruz de Marchienne (a les nueve de la mañana), atopar colos destacamentos de Ziethen, qu'opunxeron tal resistencia que nun fueron desallugaos hasta'l mediudía.

De tal manera, a pesar de los retrasos y dellos inconvenientes, mientres la tarde del 15 de xunu práuticamente toles tropes franceses ocupaben yá les sos posiciones prefijadas.

A Wellington sorprendiéron-y estos fechos cuando taba nun baille xunto con otros oficiales en [[Bruxeles]]. Un mensaxeru dio-y la noticia de la invasión de Napoleón y rápido tuvo qu'axuntar a los sos oficiales y colar al [[campu de batalla]].

== Quatre Bras y Ligny ==
{{AP|Batalla de Quatre Bras|batalla de Ligny}}

Na aldega de Quatre Bras prodúcense les primeres esfriegues ente les tropes de Wellington y les del mariscal [[Michel Ney|Ney]]. Esta llocalidá taba comunicada per una carretera cola aldega de Ligny a la qu'allegaron los prusianos, con Blücher a la cabeza. La resultancia de dambos combates saldar con una retirada de los ingleses en Quatre Bras y una retirada prusiana de Ligny.

Coles mesmes, les órdenes ambigues de Napoleón el [[17 de xunu]] al so subordináu'l mariscal Grouchy d'escorrer a los prusianos con 30&amp;nbsp;000 homes contribuyeron finalmente a la derrota de Napoleón. [[Emmanuel de Grouchy|Grouchy]], nun siendo un madrugador, empezó la persecución tarde'l [[17 de xunu|17]] y el [[18 de xunu|18]]. El [[18 de xunu|18]], cola ala derecha del Exércitu del Norte reforzaa con un cuerpu de caballería, ignoró'l conseyu de Gérard de «colar escontra onde s'oyía los cañoneo» en Waterloo y enfrentóse a la retaguardia prusiana sol mandu del teniente xeneral barón von Thielmann na [[batalla de Wavre]].

Na nueche del [[17 de xunu|17]] al [[18 de xunu|18]], l'exércitu prusianu foi reforzáu cola llegada del IV Cuerpu al mandu del teniente xeneral Bülow von Dennewitz, que nun había tao presente en Ligny.

Dempués de la derrota prusiana en Ligny, la posición de Wellington en Quatre Bras habíase vueltu insostenible. Nun lluviosu día [[17 de xunu|17]], Wellington retiró'l so exércitu a la posición primeramente reconocida de [[Waterloo (Bélxica)|Waterloo]], siguíu pela ala izquierda del Exércitu Francés del Norte sol mandu del mariscal Ney. Napoleón xunir a Ney cola mayoría del Exércitu de Reserva que (cola ala derecha del Exércitu del Norte) ganara a los prusianos en Ligny.

== Waterloo y Wavre ==
[[Ficheru:Bataille Waterloo 1815 reconstitution 2011 cuirassier.jpg|thumb|230px|Reconstrucción de 2011 onde se ve a un coracero francés xunto con infantería imperial.]]
{{AP|Batalla de Wavre}}

La última fase de la batalla empecipiar a les 11:30 del día 18, cerca de Waterloo, onde Wellington respuende al ataque fronteru de Napoleón, mientres espera a los prusianos, qu'avancen lentos por causa de l'agua. Mientres esa decisiva mañana los dos comandantes principales dieron arengues a los suyos y partieron [[xinebra (bébora)|xinebra]], galletes y carne, casu de Wellington, y [[coñá]], casu de Napoleón, que taba en mala traza por una [[cistitis]]. Per otra parte, a les 16:00, en Wavre, Grouchy escuerre a los prusianos que fuxeren y nun puede socorrer a les abrasaes fuercies de Napoleón.

En Waterloo, Wellington tenía la granxa fortificada de [[Hougoumont]] fondiando'l so lladral derechu, y delles otres granxes a la so izquierda. Napoleón notó esti gran problema antes inclusive de que la batalla empezara. Ensin tar seguru de la situación del exércitu prusianu dende la llucha en Ligny dos díes antes, Napoleón taba totalmente convencíu de la necesidá d'empezar l'asaltu a les posiciones de Wellington col arma más tarrecida de la dómina, l'artillería de campu francés. La so entrada en fueu foi retrasada per unes hores hasta que'l suelu papáu pola nube de la nueche anterior ensugárase lo suficiente pa soportar el pesu de les armes. La folla tamién estorbó a la infantería y la caballería mientres s'asitiaben en posición. Cuando finalmente l'artillería francés abrió fueu sobre les posiciones de Wellington a les 11:35, l'esperáu impautu nes tropes aliaes foi embrivíu pel terrén enllamorgáu y blandiu qu'absorbía l'impautu de munches de les dañibles bales de cañón. Amás, Wellington esplegara a la mayoría del exércitu aliáu detrás del visu, pa protexer a les sos tropes de la esperada cortina de fueu.

Un elementu crucial del plan de batalla francés yera atraer a la reserva de Wellington al lladral derechu en defensa de Hougoumont, pero los ataques a la granxa nun tuvieron ésitu, anque nun puntu rompieron la defensa esterior d'ésta antes de ser refugaos. Hougoumont convertir nuna batalla dientro d'otra, y a lo llargo del día los so defensa siguió atrayendo miles de pervalibles tropes franceses a un ataque ensin frutos, mientres cuasi toles reserves de Wellington siguíen nel so centru.

[[Ficheru:Waterloo campaign map.png|thumb|300px|Mapa de la campaña de Waterloo]]

A les 13:30, Napoleón ordenó al mariscal Ney unviar a la infantería de [[Jean-Baptiste Drouet (conde de Erlon)|d'Erlon]] alantre contra'l centru izquierda de Wellington, pasando al este de la granxa de [[La Haye Sainte]]. L'ataque centrar na 1ª brigada belga-holandesa, comandada pol mayor xeneral [[Willem Frederik van Bylandt]], que yera una de les poques unidaes asitiaes na parte delantera de les llombes. [[Jérôme Bonaparte|Jerome Bonaparte]], hermanu de Napoleón, tamién tuvo presente nel ataque. Dempués de sufrir un intensu bombardéu d'artillería ya intercambiar descargues colos elementos avanzaos de d'Erlon mientres nueve minutos, los soldaos de van Bylandt -n'inferioridá numbérica- fueron forzaos a retirase al otru llau de la llomba, ente les llinies de la división del teniente xeneral [[Thomas Picton]]. La división de Picton incluyía unidaes veteranes de la [[Guerra d'Independencia Española|campaña na península ibérica]], ente les que s'atopaben los reximientos [[Highland]], dalgunos de los pocos que yeren curtidos en combate y que permanecíen col contingente británicu de Wellington en Waterloo. La división de Picton avanzó sobre'l visu de la llomba pa enfrentase a d'Erlon. Los británicos fueron estrozaos por descargues y contraataques, pero los soldaos de Picton permanecieron firmes, desfaciendo l'ataque. L'asaltu francés foi finalmente refugáu pola caballería pesada británica comandada por ''lord'' Uxbridge y la famosa carga de los [[Scots Greys]]. Tan espectacular eventu tuvo un costu tan alto pa la caballería pesada que, colectivamente y daqué tremaos, xugaron un pequeñu papel mientres el restu de la batalla. Picton nun llevaba l'equipaxe militar puestu al tresmanase y lluchó con ropa de civil y usó como espada un paragües; morrió nesti enfrentamientu. [[Colin Hackett]], dempués de recibir dellos balazos, siguió garrando la bandera del so reximientu hasta que morrió.

Cuando Napoleón dexó inesperadamente el campu de batalla a les primeres hores de la tarde, Ney, el llugarteniente de los franceses, confundió una maniobra aliada pa reposicionar les sos tropes más tres de les llombes con una retirada xeneral. Ensin consultar, ordenó avanzar a un reximientu, depués a otru, depués a otru, hasta qu'un masivu asaltu d'unos 5000 efeutivos de caballería atronaba xubiendo la rimada. Los ataques fueron repelidos doce veces polos sólidos [[Cuadru d'infantería|cuadro d'infantería]] aliaos (cuatro files de fondura cola bayoneta calada, vulnerables a l'artillería o a la infantería, pero mortales pa la caballería), el rápidu fueu de l'artillería británico obligó a la caballería francesa a recular pa reagrupase y los decisivos contraataques de los reximientos de la Caballería Llixera británica y la Brigada de Caballería pesada holandesa acabaron per esbaratar la desordenada ofensiva imperial.

== Última fase de la batalla y retirada francesa ==
[[Ficheru:Wellington at Waterloo Hillingford.jpg|thumb|upright=1.2|Arthur Wellesley comandando a los británicos en Waterloo, por [[Robert Alexander Hillingford]].]]
Dempués de numberosos ataques a la llomba, la caballería francesa foi efeutivamente estrozada. Los prusianos taben enfrentándose yá al lladral derechu del Exércitu Imperial cuando [[La Haye Sainte]] cayó ante los franceses de primeres de la tarde. Col centru de Wellington espuestu, Napoleón empeñó la so última reserva, la invencible [[Guardia Imperial]]. Dempués de colar al traviés d'una borrina de bales y metralla, paecíen confiaos en machucar a Wellington. Pero ensin sabelo, 1500 Guardias británicos, sol mandu del mayor xeneral [[Pelegrine Maitland]], taben cuerpu a tierra pa protexese de l'artillería francés. Llevantándose toos a una, afararon a la sorprendida Guardia Imperial con descargues de fueu a espetaperru y dempués cargaron. La Guardia Imperial, per primer vegada na so historia, reculó en desorde y caos. Wellington, xulgando que la retirada de la Guardia Imperial amurniara a tolos soldaos francés que lu habíen vistu, espoleó al so caballu [[Copenhagen (Caballu)|Copenhagen]] y ondeó el so sombreru al aire como señal pa una meyora xeneral.

Dempués del fracasáu ataque de la Guardia al centru británicu, la Guardia Imperial francesa corrió poles sos reserves de tres regimiento (delles fontes menten cuatro) al sur de [[La Haye Sainte]] pa una última resistencia frente a los hanoveranos ([[King's German Legion]]). Una [[carga militar|carga]] de la brigada del mayor xeneral [[Frederick Adam]] y una segunda división anglu-aliada, al mandu del teniente xeneral ''sir'' [[Henry Clinton (1771-1829))|Henry Clinton]], llevó al tracamundiu: aquellos que permanecíen n'unidaes semicoherentes llucharon y retiráronse escontra ''La Belle Alliance''. Foi nesti momentu cuando'l coronel [[Hugh Halkett]] aceptó la rindición del xeneral [[Pierre Cambronne]]. 
[[Ficheru:Prussian Attack Plancenoit by Adolf Northern.jpg|thumb|upright=1.2|L'ataque prusianu en [[Plancenoit]], por [[Adolph Northen]].]]

Cuasi coles mesmes, los prusianos, dempués d'una batalla que durara una hora, finalmente refundiaron a los franceses fuera del pueblu de Plancenoit, que taba nel estremu (británicu) esquierdu del [[campu de batalla]]. La última unidá en recular foi la ''Vieya Guardia'' de la Guardia Imperial, aparcada na ilesia y el campusantu de Plancenoit.

Tol frente francés empezó entós a desintegrarse so la meyora xeneral del exércitu anglu-aliáu y l'exércitu prusianu que siguió a la captura de Plancenoit. La última fuercia francés coherente fueron reximientos de la Guardia Imperial aparcaos alredor de ''La Belle Alliance''. Yeren una reserva final y una guardia personal de Napoleón. Mientres un momentu Napoleón confió en que si se calteníen firmes, l'exércitu francés siguiríalos. Pero cuando la retirada convertir nuna fuga, viéronse forzaos a formar cuadros como proteición frente a los elementos avanzaos de la caballería aliada. Formaron en dos cuadros, unu a cada llau de ''La Belle Alliance''. Hasta que foi persuadíu de que la batalla habíase perdíu y que tendría de partir, Napoleón comandó el cuadru que se formó nel terrén eleváu a la derecha (británica) de la ''La Belle Alliance''. Los prusianos enfrentar al cuadru de la izquierda y la brigada del xeneral Adams cargó contra'l cuadru de la derecha forzando la retirada. Según cayía la escuridá, dambos cuadros retirar de la batalla escontra Francia en relativu bon orde, pero l'artillería francés y tolo demás cayeron nes manes de los británicos y los prusianos y viéronse arrodiaos per miles de franceses que nun formaben parte de nenguna unidá coherente. La caballería británica y aliada escorrieron a los franceses hasta les 23:00, los prusianos, relativamente frescos tres una curtia batalla, escorrieron a los restos del exércitu francés mientres tola nueche.

== Desenllaz ==
[[Ficheru:Cuirass holed by a canonball at Waterloo Antoine Fauveau 18Juin 1815.jpg|thumb|upright|La coraza d'un carabineru a caballu francés, Antoine Fauveau, furada por una bala de cañón en Waterloo. Muséu del Exércitu, París.]]
Aproximao a les 21:00, Wellington y Blücher atopar nel qu'enantes fuera cuartel de Napoleón La ''Belle Alliance'', prindando al mariscal Guillermo conde de la Colonialé, significando'l fin de la batalla. A les 21:30, Wellington empieza a redactar el so informe sobre la batalla. Les baxes fueron graves nos dos bandos, lo que fizo pronunciar a Wellington a la fin de la llucha, al ver el campu de batalla llaráu de cuerpos inertes: &quot;Al marxe d'una batalla perdida, nun hai namás deprimente qu'una batalla ganada&quot;.

== Consecuencies ==
Tres la victoria en Waterloo les tropes aliaes enfusar en Francia en busca de Napoleón. El 1 de xunetu, Von Blücher ocupa Versalles, el 8 de xunetu restaura la corona de [[Lluis XVIII]] y dos díes más tarde, el 10 de xunetu, Napoleón ríndese. Va Ser exiliáu el 26 de xunetu na islla de [[Islla Santa Lena|Santa Elena]], asitiada na metá del Atlánticu, onde va morrer seis años dempués.

El suañu de Napoleón morría definitivamente, les fronteres restauráronse volviendo al estáu anterior. Pero'l pasu de la Grande Armée pol continente dexó una doble buelga, qu'en dellos casos, como'l d'España, tardaría solo 5 años n'esplotar (cola revolución de 1820), y fueron les idees del lliberalismu políticu y, de la mesma, d'un sentimientu nacionalista surdíu como reacción a la ocupación francesa en diverses zones del continente.

== Tropes esplegaes nes batalles de la campaña de 1815 ==

Mientres los combates de [[Ligny]] a lo llargo d'un frente d'once quilómetros, participaron nel bandu francés 80&amp;nbsp;000 soldaos y 210 cañones; les baxes envaloraes fueron de 11&amp;nbsp;500 (14&amp;nbsp;%). Los prusianos esplegaron 84&amp;nbsp;000 soldaos y 224 cañones, envalorándose les baxes en cerca de 25&amp;nbsp;000 (30&amp;nbsp;%).&lt;ref&gt;Tolos datos tán sacaos de la obra de David Chandler, ''The Campaigns of Napoleon'' - 1966. Estos datos discrepen de los apurríos por Mark Adkin en ''The Complete Waterloo Companion'' (2001).&lt;/ref&gt;

En [[Batalla de Quatre Bras|Quatre Bras]], un frente d'unos cinco quilómetros, el bandu francés cuntaba con 24&amp;nbsp;000 soldaos y ente 60 y 92 cañones y, les baxes envaloraes fueron de 4000 (17&amp;nbsp;%). Les tropes aliaes que participaron nos combates fueron 36&amp;nbsp;000 soldaos y 42 cañones, de los cualos calcúlase un total de 4800 baxes (13,3&amp;nbsp;%).

Mientres la xornada de [[Mt. Saint Jean]] ([[Waterloo (Bélxica)|Waterloo]]), nun frente d'unos ocho quilómetros, los franceses cuntaben con 72&amp;nbsp;000 homes y 246 cañones y envalórase un total de 41&amp;nbsp;000 baxes (57&amp;nbsp;%). Nel bandu aliáu participaron hasta 140&amp;nbsp;000 (primeramente 68&amp;nbsp;000) soldaos y 200 cañones (primeramente 156) y, les baxes envaloraes fueron 22&amp;nbsp;000 (16&amp;nbsp;%). En [[Wavre]], un frente d'unos cinco quilómetros, les tropes franceses componer de 33&amp;nbsp;000 soldaos y 80 cañones y les baxes envaloraes fueron de 2500 (7,5&amp;nbsp;%). Les fuercies prusianes disponíen de 17&amp;nbsp;000 soldaos y 48 cañones y les baxes fueron unes 2500 (14,5&amp;nbsp;%).

El total de tropes que participaron foi de 122&amp;nbsp;721 y 366 cañones per parte de los franceses; 117&amp;nbsp;000 prusianos y 296 cañones, más 110&amp;nbsp;000 aliaos y 222 cañones. Les baxes totales (incluyendo desertores, prisioneros y mancaos graves) fueron pa los franceses d'unes 60&amp;nbsp;000 y pa los aliaos unes 55&amp;nbsp;000.

== Fuercies de Napoleón: Armée du Nord (Exércitu del Norte) ==
[[Ficheru:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|thumb|[[Napoleón Bonaparte]].]]
La organización inicial (según David Chandler) del '''Armée du Nord''' mientres la campaña de Waterloo (total 122&amp;nbsp;721 homes: infantería 89.000; caballería 22&amp;nbsp;100; 9090 artilleros con 366 cañones; inxenieros, etc. 1978 y 553 nel Estáu Mayor) foi la siguiente:
* '''Ala derecha:''' Mariscal [[Emmanuel de Grouchy]]
** Tercer cuerpu (17&amp;nbsp;150 con 38 cañones): Xeneral conde [[Dominique-Joseph René Vandamme|Dominique Vandamme]]
** Cuartu cuerpu (15&amp;nbsp;700 con 38 cañones) Xeneral conde [[Maurice Étienne Gérard]]
* '''Ala izquierda:''' Mariscal [[Michel Ney]]
** Primer cuerpu (20&amp;nbsp;950 con 46 cañones): Xeneral [[Jean-Baptiste Drouet]], conde D'Erlon
** Segundu cuerpu (25&amp;nbsp;100 con 46 cañones): Xeneral conde [[Honoré Charles Reille]]
* '''Reserva:''' Emperador [[Napoleón Bonaparte|Napoleón I]]
** Guardia Imperial (20&amp;nbsp;278 con 118 cañones): Mariscal [[Édouard Adolphe Casimir Joseph Mortier]], xeneral [[Antoine Drouot]]
** Sestu cuerpu (10&amp;nbsp;300 con 32 cañones): Xeneral [[Georges Mounton]], conde de Lobau
* '''Reserva de caballería:''' Mariscal [[Emmanuel de Grouchy]]
** Primer cuerpu de caballería (3100 con 12 cañones): Xeneral conde [[Pierre Claude Pajol]]
** Segundu cuerpu de caballería (3290 con 12 cañones): Xeneral conde [[Rémy Joseph Isidore Exelmans]]
** Tercer cuerpu de caballería (3700 con 12 cañones): Xeneral [[Francois Étienne Kellermann]], conde de Valmy
** Cuartu cuerpu de caballería (3000 con 12 cañones): Xeneral conde [[Édouard Jean Baptiste Milhaud]]

== Exércitu del mariscal Blücher ==
L'exércitu prusianu entamar de la siguiente forma:
* '''Primer cuerpu:''' Teniente Xeneral [[Hans Ernst Karl Graf von Zieten|Hans Ernst Karl von Zieten]]
* '''Segundu cuerpu:''' Mayor Xeneral [[Georg Dubislav Ludwig von Pirch]]
* '''Tercer cuerpu:''' Teniente Xeneral Barón [[Johann Adolf von Thielmann]]
* '''Cuartu cuerpu:''' Teniente Xeneral Barón [[Friedrich Wilhelm Freiherr von Bülow|Friedrich Wilhelm Graf Bülow von Dennewitz]]
Amás, el Teniente Xeneral [[Friedrich von Kleist]] comandaba una fuercia de 25&amp;nbsp;000 prusianos cerca del [[ríu Mosela|Mosela]].

== Exércitu de Wellington (Exércitu Aliáu) ==
El '''exércitu de Wellington''', una fuercia multinacional de 68&amp;nbsp;000 homes (25&amp;nbsp;000 británicos, 17&amp;nbsp;000 belgues y holandeses, 10&amp;nbsp;000 hanoverianos, 7000 homes de [[Brunswick]], 6000 homes de la King's German Legion –Lexón Real Alemana– y 3000 homes de [[Nasáu]]. La distribución por armes yera: más de 50&amp;nbsp;000 infantes, 11&amp;nbsp;000 caballeros y 6000 artilleros con 150 cañones), y taba entamáu de la siguiente manera:
* '''Primer cuerpu:''' Príncipe [[Guillermu II de los Países Baxos|Guillermu VII d'Orange]] –futuru Guillermu II de los [[Países Baxos]]– (dos divisiones britániques, una belga y otra holandesa).
* '''Segundu cuerpu:''' Teniente xeneral ''lord'' [[Rowland Hill]] (dos divisiones britániques, una aliada, más una brigada adicional belga-holandesa).
* '''Reserva:''' Duque de Wellington (dos divisiones britániques, el cuerpu de Brunswick y el contingente de Nassau).
* '''Contingente adicional:''' [[Henry William Paget, 1er marqués de Anglesey]], ''lord'' Uxbridge (una unidá de caballería pesada y d'artillería).

== Los protagonistes ==

=== Napoleón Bonaparte ===
[[Napoleón|Napoleón I Bonaparte]] (1769-1821). El mesmu Wellington dicía que la presencia de Napoleón nel [[campu de batalla]] equivalía a 40&amp;nbsp;000 soldaos. Esti xeniu militar y la so enorme capacidá p'actuar contundentemente y albidrar lo que l'enemigu diba faer, que yá ganara a exércitos más numberosos, nun pudo esi 18 de xunu na aldega belga de Mont-Saint-Jean, cerca de Waterloo, volver realizar la mesma fazaña. Cúntase que se caltuvo alloñáu de la llinia de batalla por tar enfermu. Con too y con eso, l'exércitu francés tuvo a puntu d'alzase cola victoria. Namái nos momentos finales de la batalla, cuando Blücher algamó les posiciones de Napoleón, decidióse la suerte de Waterloo.

=== Wellington ===
[[Ficheru:Francisco Goya - Portrait of the Duke of Wellington.jpg|thumb|upright=0.8|[[Arthur Wellesley]], duque de Wellington. Obra de [[Francisco de Goya]], [[Galería Nacional de Londres]].]]

[[Duque de Wellington|Arthur Wellesley]], primer duque de Wellington (1760-1852), tenía de mancomún con Napoleón esi amiestu de militar y políticu, ganóse los sos méritos lluchando contra les tropes napoleóniques n'España, pero tamién consiguió rocees na península, pos-y consideraben demasiao defensivu. Nun ye casualidá que la mayoría de les sos victories consiguir gracies a táctiques defensives. Avezáu, o pocu atrevíu como diiríen los sos detractores, a nun llanzase al ataque ensin tar seguru de nun perder, en Waterloo volvió amosase defensivu, motivu pol cual tardó en tomar la decisión d'atacar poniendo en peligru a los prusianos y a tola batalla. Aun así supo esperar el so momentu pa llograr la victoria.

=== Von Blücher ===
[[Ficheru:Blücher (nach Gebauer).jpg|thumb|upright=0.8|[[Gebhard Leberecht von Blücher]].]]

[[Von Blücher|Gebhard Leberecht von Blücher]] (1742-1819), xeneral prusianu, veteranu de 72 años, almiráu &quot;soldáu ente soldaos&quot;, que nun tarrecía tar na llinia de fueu. Resultó mancáu y cuasi prindáu polos franceses tres la última carga en Ligny, pero nun agambó'l so enfotu hasta ver entrar a les sos tropes en París.

=== Bandu Aliáu ===
'''Rebecque'''

L'holandés [[Rebecque|Jean Victor de Constant Rebecque]] (1773-1850), yera xefe del Estáu Mayor del Exércitu Real de los Países Baxos y exoficial de Napoleón. Nun momentu críticu del 16 de xunu, antes de los enfrentamientos de la batalla de Quatre Bras, decidió desobedecer les órdenes de Wellington de retirase del encruz estratéxicu de Quatre Bras que comunicaba a dambos exércitos. D'obedecer, la ocupación d'esti encruz per parte de les tropes franceses seique pudiérase realizar y probablemente dexara'l refuerzu per parte de Ney a Napoleón en Ligny llevando a la derrota total de Blücher como pretendía Napoleón.

'''Gneisenau'''

[[August Neidhardt von Gneisenau|August Wilhem Anton Graf Neidhasrdt Gneisenau]] (1760-1832), teniente xeneral del exércitu prusianu, tomó la crucial decisión de caltener a les sos tropes en contautu coles tropes anglu-aliaes a pesar del fracasu de Ligny. A pesar de que nunca se fio de les intenciones de Wellington, siguió siendo fiel a la idea de caltenese xuníos.

'''Zieten'''

[[Hans Ernst Karl Graf von Zieten|Wieprecht Hans Karl Friedrich Ernst Heinrich Graf von Zieten]] (1770-1848), xeneral prusianu, comandó el primer cuerpu del Exércitu prusianu, destacar mientres les xornaes clave del 15 y del 18 de xunu. Esti postreru, contradiciendo les órdenes de Blücher decidió sofitar el desmoronado lladral esquierdu de Wellington.

'''Bülow'''

Xeneral [[Friedrich Wilhelm Freiherr von Bülow|Fiedrich Wilhelm Graf von Bülow]] (1755-1816), xunto colos sos homes fueron los primeros prusianos, a pesar de cuntar con escases fuercies, n'ayudar a les tropes de Wellington mientres el combate del 18 en Waterloo. A pesar de la so falta d'efeutivos, por orde de Von Blücher quien-y prometió refuerzu, movilizóse rápido.

=== Bandu francés ===
[[Ficheru:Marechal Ney.jpg|thumb|upright=0.8|El [[mariscal Ney]], obra de [[François Gérard]].]]
'''Grouchy'''

[[Emmanuel de Grouchy]], mariscal de campu que comandaba l'ala derecha del Exércitu, recibió la orde d'escorrer a los prusianos tres el combate en Ligny. Anque-yos algamó'l 18 de xunu y venciólos, quitó a Napoleón de 30&amp;nbsp;000 soldaos. A pesar d'ello nun pudo evitar la unión del exércitu prusianu a les tropes de Wellington.

'''Ney'''

El mariscal [[Michel Ney]] (1769-1815) lideró a les fuercies franceses en Quatre Bras y comandó l'ala izquierda del Exércitu. Mientres el combate en Waterloo pidió más tropes a Napoleón, pero ésti retrucó-y diciéndo-y que sacantes que les fabricara, d'ónde esperaba que les sacara. Ney foi fusiláu en París, tres el regresu de [[Lluis XVIII]].

== Nome de la batalla ==
[[Ficheru:0 Braine-l'Alleud 051012 (1).JPG|thumb|La [[Llomba del Lleón]], monumentu llevantáu nel campu de batalla de Waterloo.]]
La batalla foi bautizada pol [[duque de Wellington]]. Tres la victoria, al atopase col mariscal [[Gebhard Leberecht von Blücher]] no que fuera'l cuartel xeneral de [[Napoleón]], Blücher suxirió da-y el nome de dichu campamentu, ''la Belle Alliance'', pero'l duque aportunó en caltener la so propia tradición: les batalles teníen de llevar el nome del llugar onde él pasara la vixilia, y esti llugar yera [[Waterloo (Bélxica)|Waterloo]]. Los franceses utilizaron nun principiu l'apellativu ''de Mont Saint Jean'' pa referise a la batalla. Finalmente, el fechu de que Waterloo fuera más pronunciable pa los anglosaxones y la hexemonía política británica posterior determinaron qu'esi fuera'l nome col que pasó a la posteridá.

== Referencies lliteraries ==
* ''[[Los Miserables]]'' de [[Victor Hugo]]
* ''[[La cartuxa de Parma]]'' de [[Stendhal]]
* ''[[El minutu universal de Waterloo, Momentos estelares de la humanidá]]'' de [[Stefan Zweig]]
* Arenas, Ildefonso. ''Álava en Waterloo''. Barcelona, Edhasa, 2012. ISBN 978-84-350-6260-2

== Ver tamién ==
* [[Guerres Napoleóniques]]
* [[Cien Díes]]
* [[Batalla de Quatre Bras]]
* [[Batalla de Ligny]]
* [[Batalla de Wavre]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* Adkin, Mark. ''The Waterloo Companion, The complete guide to history's most famous battle.'' ed. Aurum Press, London (2001)
*{{cita llibru | 
apellíu= Barbero |
nome= Alessandro |
enllaceautor = Alessandro Barbero |
títulu= La batalla: historia de Waterloo
| editorial= Círculu de Llectores/Destino |
añu= 2004
| ubicación= Barcelona | 
isbn= 978-84-672-2711-6}}
* Chandler, David. «The campaigns of Napoleón» (1966). Traducción de Carlos Fernández-Vitorio y Francisco Fernández-Vitorio en ''Les campañes de Napoleón'', La esfera de llibros S. L. (2005)
* Hofschröer, Peter. ''Waterloo (2005)''. Traducción d'Albert Sasot Mateus en ed. Ariel.
* Mercer, Alexander Cavalié. ''Journal of the Waterloo campaign / kept throughout the campaign of 1815'' (con una introducción de Michael Glover). Perter Davies. London (1969)
* Wellington. Despachos de Wellington ([[19 de xunu]] de [[1815]])
* Wootten, Geoffrey. ''Waterloo 1815 birth of the modern Europe''. Osprey. London (1992)
* Zweig, Stefan. ''Momentos estelares de la humanidá.'' ed. Cantil, Barcelona (2002)

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Battle of Waterloo}}
* [https://web.archive.org/web/20100615005654/http://www.napoleonbonaparte.es/batalles-napoleon/27-batalla-waterloo.html Batalla de Waterloo Portal Napoleón Bonaparte.]
* [https://web.archive.org/web/20080915090242/http://www.waterloo1815.be/en/waterloo/ Official website of Waterloo Battlefield]
* [http://www.wtj.com/archives/wellington/1815_06f.htm Wellington's Dispatches June 19th, 1815]
* [https://web.archive.org/web/20041221081400/http://www.napoleonseries.org/reference/bibliographic/1815sources.cfm Reference Library of Bibliographic Sources - German Waterloo Sources]
* [http://www.gutenberg.net/etext/135 Gutenberg: les Miserables by Victor Hugo] [http://www.classicreader.com/read.php/sid.1/bookid.268/sec.71/ on line versión in HTML] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050216225124/http://www.classicreader.com/read.php/sid.1/bookid.268/sec.71/ |date=2005-02-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20041216012606/http://news.mod.uk/news/press/news_press_notice.asp?newsItem_id=1782 British MOD &quot;On this day&quot; article]
* [http://home.iprimus.com.au/cpcook/indexLW.htm Eye witness accounts of Napoleonic warfare. '''''Are these genuine?''''']
* [https://web.archive.org/web/20050121224511/http://hnn.us/roundup/comments/8630.html Waterloo's significance to the French and British - including proportions of soldiers by nation]
* [https://web.archive.org/web/20041221225108/http://web2.airmail.net/napoleon/Waterloo_Cowards.html Myths and Lies about the performance of Dutch and Belgian troops in 1815]
* [https://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/battle_waterloo_01.shtml BBC History - The Battle of Waterloo]
* [https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A5403881 BBC h2g2 - The Battle of Waterloo, 1815]

{{ORDENAR:Waterloo, Batalla de}}


{{Tradubot|Batalla de Waterloo}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Batalles de Prusia]]
[[Categoría:Batalles de les Guerres Napoleóniques]]
[[Categoría:Batalles de los Países Baxos]]
[[Categoría:Batalles del Reinu Xuníu]]
[[Categoría:Política]]
[[Categoría:Reinu Xuníu en 1815]]
[[Categoría:Provincia del Brabante Valón]]</text>
      <sha1>21mssiumq3d2hugnh91vx89ufj00yjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cancún</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140618</id>
    <revision>
      <id>4509982</id>
      <parentid>4491660</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 8 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113167" sha1="fc7c47p870ucp25oi1ctpfyyxrvdfle" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
'''Cancún''' {{etimoloxía|maya|kaan y kun||trubiecu o nial de culiebres}} ye una ciudá nel estáu de [[Quintana Roo]], siendo cabecera del conceyu de [[Conceyu de Benito Juárez (Quintana Roo)|Benito Juárez]], allugar nel oriente de [[Méxicu]], a más de 1700 km de la [[Ciudá de Méxicu]].{{ensin referencies}} Ye la ciudá más poblada del estáu con 628&amp;nbsp;306 habitantes según últimos censos del [[Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía]] nel [[2010]]. Considerada un destín turísticu de nivel internacional, con certificación de la [[Organización Mundial del Turismu]],&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.eleconomista.es/empresas-finanzas/noticias/144821/02/07/OMT-concede-premio-excelencia-a-la-promocion-turistica-de-Cancun-Méxicu.html| títulu = Premiu OMT Cancún}}&lt;/ref&gt; el proyeutu del so desenvolvimientu empecipió operaciones en [[1974]] como ''Centru Integralmente Entamáu'', pioneru de Fonatur ([[Fonatur (Méxicu)|Fondu Nacional de Fomentu al Turismu]]), antes conocíu como Infratur. 

En pocos años, tuvo un notable tresformamientu, yá que, de ser una islla de pescadores arrodiada de [[selva virxe]] y sableres desconocíes, anguaño ye, xunto con [[Acapulco de Juárez|Acapulco]], el centru turísticu mexicanu más reconocíu nel mundu, del estáu de [[Quintana Roo]]. La [[Organización Mundial del Turismu]] (OMT), al traviés de la Fundación OMT-Themis concedió'l premiu ''Lo Meyor de lo Meyor'' &quot;a la excelencia y la gobernanza&quot; al Fideicomiso de Promoción Turística de Cancún el [[3 de febreru]] de 2007. Cancún convertir d'esta forma nun organismu responder# por pol Departamentu d'Educación y Xestión de la Conocencia de la OMT. Anguaño Cancún ye'l destín que recibe más turistes internacionales de [[Méxicu]], xunto cola [[Ciudá de Méxicu]] y la [[Riviera Maya]]. Amás l'[[Aeropuertu Internacional de Cancún]] ye'l segundu con más movimientu de pasaxeros, lo que convierte a Cancún n'unu de los [[Destinos de Méxicu más visitaos|principales destinos turísticos de Méxicu]].

Cancún atópase estremáu en cinco zones, ''Islla Cancún'' ye la primera y más importante Zona Hotelera, onde se concentra la mayor parte de les sableres y actividaes turístiques, la ''Zona Urbana'' onde habita'l gruesu de la población, ''Puertu Juárez'' ye la tercer zona, atopamos dos muelles principales pa embarcase y cruciar a ''Islla Mujeres'', allugada a tan solo 7&amp;nbsp;km frente al puertu, ''Franxa Ejidal'' ye una zona d'asentamientos distribuyíos de forma irregular na parte norte de la ciudá, nes llendes municipales d'Islla Mujer y Alfredo V. Bonfil.

== Toponimia y escudu ==
[[Archivu:FuenteFonatur.JPG|thumb|Fonte alusiva al escudu de Benito Juárez, Avs. Cobá y Náder.]]

=== Toponimia ===
Esisten dos versiones sobre l'orixe del nome, dependiendo de la [[idioma maya|pronunciación maya]]: la primer versión ye «nial o olla de culiebres» . Esto debe a que la islla de Cancún tien forma de &quot;7&quot;, y nel amanecer aparenta una forma de culiebra dorada, pol reflexu del Sol.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web| url = http://aulex.ohui.net/ye-myn/?busca=Canc%C3%BAn| títulu = Diccionariu maya en llinia| obra = aulex.ohui.net}} |2=http://aulex.ohui.net/ye-myn/?busca=Canc%C3%BAn |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

=== Escudu ===
Un [[escudu]] del [[conceyu]] de [[Benito Juárez]], que tamién representa a la ciudá de Cancún, foi creáu pol [[diseñador gráficu]] californianu d'orixe mexicanu [[Joe Vera]], dempués d'un concursu convocáu por [[Fonatur]].&lt;ref&gt;{{cita web|url= http://www.cancunissimo.com/especial-del mes|títulu= Entrevista a Joe Vera- Escudo|fechaaccesu= 28 de marzu de 2013|autor= Tiziana Roma}}&lt;/ref&gt; Estremar en trés partes: el color azul simboliza'l [[mar Caribe]]; el mariellu, l'[[arena]], y el colloráu, los rayos del [[Sol]].&lt;ref&gt;{{cita web|url= http://www.cancun.gob.mx/Portal/ciudad/escudo|títulu= Cancún - Escudu|fechaaccesu= 22 d'ochobre de 2011|autor= cancun.gob.mx|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20241127095238/https://cancun.gob.mx/Portal/ciudad/escudo|fechaarchivu= 2024-11-27}}&lt;/ref&gt;

== Xeografía ==

=== Allugamientu ===
[[Archivu:Skyline cancun.JPG|250px|left|thumb|Edificios en construcción]]
[[Archivu:Cancun001.JPG|250px|thumb|Vista aérea de la Islla Cancún, dende lo alto de la Torre Escénica, a más de 80 metros d'altor, en mayu del 2008.]]
[[Archivu:nichupte02.JPG|thumb|[[Llaguna Nichupté]]]]
[[Archivu:Atardecer En Cancún.JPG|thumb|Atapecer en Cancún]]

Cuenta con una zona metropolitana de más de 676&amp;nbsp;000 habitantes (según datos del [[Censu de Población y Vivienda de 2010]]). Les sos coordenaes xeográfiques son {{coord|21|09|38|N|86|50|51|W}}, y la so altitú va dende 1 a 8 [[msnm]], por cuenta de una rimada que crez d'este a oeste, paralela a tola [[ciudá]]. Allugar a una distancia d'unos 370&amp;nbsp;[[km]] de la capital del estáu de Quintana Roo —[[Chetumal]]—, a 70&amp;nbsp;km de Playa del Carmen; y colinda escontra l'este col [[mar Caribe]], al norte col conceyu d'[[Islla Mujer]], al oeste col [[Conceyu de Lázaro Cárdenas (Quintana Roo)|conceyu de Lázaro Cárdenas]], y al sur col [[Solidaridá (conceyu)|conceyu de Solidaridá]]. La estensión del conceyu de Benito Juárez ye de 1664&amp;nbsp;km² y cuenta con 22&amp;nbsp;km de mariña.

Cancún atópase allugada al nordeste de la [[península de Yucatán]], y pola mariña puede reparase claramente Islla Mujer, asitiada al este, a 7&amp;nbsp;km de distancia na llamada ''Badea de Muyeres'', zona que crucien diversos [[barcu|barcos]] y llanches que tresporten tol día a los pobladores de la islla escontra la parte continental.

Fernando Martí Brito, cronista oficial de Cancún, primeramente estremó a Cancún en tres zones, o trés &quot;Cancunes&quot;, [[xeografía|xeográfica]] y [[sociedá|socialmente]] falando (datos de [[1985]]).&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc =«Tres rostro de Cancún», p. 71}}&lt;/ref&gt; Anguaño, Cancún atópase estremáu en cinco zones principales, perfectamente identificables pal gobiernu municipal y la sociedá cancunense:

; Zona Hotelera La primera y
más importante ye la Islla Cancún o Zona Hotelera, onde se concentra la mayor parte de les [[sablera|sableres]] y actividaes [[turismu|turístiques]] poles que ye reconocíu esti destín. Islla Cancún ye una llingua de tierra en forma de &quot;7&quot;, con una estensión de 23&amp;nbsp;km. La islla, qu'alluga la mayor parte de los hoteles y sableres, amás de zones residenciales como &quot;Islla Dorada&quot;, &quot;Bay view Grand&quot;, &quot;Les Foles&quot;, el campu de golf ''Pok Ta Pok'' y la entrada a la esclusiva zona de &quot;Puertu Cancún&quot; el residencial más ambiciosu ya importante de la [[ciudá]], ta xunida al continente por trés pontes: la ponte Calinda nel km 4, la ponte de Club Med nel km 20 y la ponte Nizuc nel km 22. La zona hotelera arrodia nel interior del &quot;7&quot; al sistema lagunar Nichupté, compuestu de siete cuerpo d'agua: Llaguna ''Bojórquez'', ''Cuenca del Norte'', ''Cuenca Central'', ''Cuenca Sur'', ''Ríu Inglés'', ''Del Amor'', y ''Laguneta del Mediterraneu''.

; Zona urbana :
La segunda ye'l centru de la ciudá, la zona urbana onde habita'l gruesu de la población cancunense y atópase estremáu en colonies, fraccionamientos, [[supermanzana|supermanzanes]] o rexones, zones regulares perfectamente delimitadas por cais y aveníes pavimentadas, que cunten colos servicios básicos de lletricidá, agua potable, serviciu telefónicu y drenaxe. Equí alcuéntrense la mayor parte de les instituciones [[política|polítiques]], [[educación|educatives]], [[cultura|culturales]] y de [[serviciu públicu|servicios]] de la ciudá.
; Puertu Juárez
: La tercer zona, llamada enantes ''Tamtamchen'', onde atopamos dos muelles principales pa embarcase y cruciar a [[Islla Mujer]], allugada a tan solo 7&amp;nbsp;[[km]] frente al puertu, que ta dedicáu na so mayor parte a la [[pesca]]. Cuenta con una congeladora principal y restoranes onde puede esfrutase de pexe y [[mariscu|mariscos]] frescos. Puertu Juárez ta subdividíu en tres polígono (árees urbanes delimitadas pol gobiernu municipal): la ''supermanzana 86'', qu'alluga'l fraccionamiento Villes Playa Blanca y llega hasta les ruines de ''El Meco'', xusto na llende col conceyu d'Islla Mujer. Frente a dicha demarcación atopa sablera ''Del Neñu'', una de les 10 sableres públiques de Cancún. Los otros dos polígonos, les supermanzanas 84 y 85 alluguen a la mayor parte de la población, qu'anguaño s'envalora en 4.500 habitantes. Nelles habiten pescadores y dellos trabayadores, la mayoría de los cualos viven en palapas asitiaes a una banda de terracerías. Esa zona tamién dexa entever una infinidá de locales comerciales que tuvieron la so puxanza hasta la década de los 80, y que güei tán dafechu abandonaos. Inclusive, mientres la década de los 80 el gobiernu municipal mandó construyir unes arcaes en dambes bandes de l'avenida principal pa resaltar la imaxe urbana.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.novenet.com.mx/seccion.php?id=46272&amp;sec=3&amp;d=19&amp;m=04&amp;y=2007
 |títulu = Absuerbe Puertu Juárez problemes de la ciudá |urlarchivu
 = https://web.archive.org/web/20120312230218/http://www.novenet.com.mx/seccion.php?id=46272&amp;sec=3&amp;d=19&amp;m=04&amp;y=2007
 |fechaarchivu = 12 de marzu de 2012
}}&lt;/ref&gt; El so actual abandonu urbanu y social fai que tanto locales como visitantes usen esti puertu solu pa treslladase a Islla Mujer o comer en dalgún de los sos restoranes.

; Franxa Ejidal
: Zona d'asentamientos distribuyíos de forma irregular na parte norte de la ciudá, nes llendes municipales d'[[Islla Mujer (conceyu)|Islla Mujer]]. Conformar terrenes irregulares ocupaos pela parte más [[probeza|probe]] de la [[población]], na so mayoría inmigrantes d'otros estaos de la [[Méxicu|república]]. Anguaño delles zones de la franxa ejidal tán regularizándose adulces con ayuda del gobiernu, anque debíu a la crecedera de Cancún, cada vez s'aumentar el tamañu de la zona ejidal.

; [[Alfredo V. Bonfil (Quintana Roo)|Alfredo V. Bonfil]]
: La quinta zona, ye una de les trés delegaciones del conceyu Benito Juárez, el ejido [[Alfredo V. Bonfil (Quintana Roo)|Alfredo V. Bonfil]], una población que nació orixinalmente de colonos orixinarios del norte del país, cola misión de contribuyir al aumentu demográficu de Quintana Roo p'algamar la categoría d'estáu llibre y soberanu en [[1974]]. Allugar a 8 km del centru de Cancún, sobre la carretera federal 307 que va al aeropuertu internacional y a la Riviera Maya.

=== Relieve y ecosistemes ===
&lt;!--[[Imaxe:VegetacionBj.JPG|thumb|left|Mapa de vexetación de Benito Juárez.]] --&gt;

[[Archivu:playacancun1.JPG|thumb|left|Sableres de Cancún.]]

; Zona Costera :
La Zona Costera ye una franxa d'[[arena]] blanca que percuerre les costes toa esti conceyu y ye la principal atraición turística de la [[ciudá]]. De norte a sur atopamos sableres públiques dende Puertu Juárez (Sablera del Neñu, o Sablera Neños) hasta llegar a la Zona Hotelera, onde esisten nueve sableres públiques con accesos señalaos a lo llargo de los 22&amp;nbsp;km de la islla: del [[km]] 0 al 22: Sablera les Perlles, Sablera Llagosta, Playa Tortugues, Playa Caracol, Sablera Chac mool, Sablera Marlín, Playa Ballenes, Sablera Delfines (el famosu ''Mirador'') y Sablera Nizuc.
: L'accesu a la restante franxa de sableres foi acutada poles diverses [[Hotel|cadenes hoteleres]], polo que solo se puede aportar a otros puntos caminando sobre la mesma sablera dende cualesquier d'estos accesos.

; Carauterístiques de la vexetación

; Fauna [[Archivu:Quiscalus
mexicanusMPCCA20061226-0567B.jpg|thumb|left|El zanate mexicanu, güéspede permanente de Cancún.]]
[[Archivu:Iguana - Quintana Roo - México 1.jpg|thumb|[[Iguana rayada]], qu'habita nel estáu de Quintana Roo.]]
: Un datu interesante ye'l casu de l'ave ''[[Quiscalus mexicanus]]'', meyor conocíu como ''zanate'', ''pich'' o ''cau''. Esti páxaru de color negru, convirtióse nuna plaga en tola ciudá, esto por cuenta de la so gran adaptabilidá y vezos. En contautu estrechu col home, el quiscal apoderóse de numberoses árees pa la so anidación, y ye común ver volar decenes de parvadas de ''cau'' al tapecer y escuchar a lo llargo de tola avenida Tulum (ya inclusive nel aeropuertu internacional) los sos estridentes cantares antes de dormise sobre los árboles de los camellones.
: Tamién s'atopen animales como'l venado de cola blanca —en peligru d'estinción—, tapir, tepezcuintle y boa, ente otros.

=== Clima ===
Cancún ta asitiáu na mariña oriental del continente, polo que recibe la influencia de corrientes marines calientes, principalmente la corriente del golfu de Méxicu, que favorez un clima templao y lluvioso. El clima predominante del conceyu Benito Juárez inclúyese dientro del grupu A, del tipu Aw, que ye templáu subhúmedo, con agües tol añu, anque más abondosos pel branu.

La temperatura medio añal bazcuya ente 25.5 graos centígrados. El total añal de les agües bazcuya ente los 1000 y 1300 milímetros. Predominen los vientos del este y sureste; mientres el branu la zona vese afeutada por nubes tropicales y ciclones. La temporada de furacanes empieza a mediaos de xunu; los meses más afeutaos son setiembre y ochobre.
{{clima |ubicación=Cancún (Aeropuertu Internacional de Cancún: MMUN)
|metric first = Y |single
line = Y |Jan
record high C = 33.0
|Feb record high C = 38.0
|Mar record high C = 39.0
|Abr record high C = 38.0
|May record high C = 39.0
|Xun record high C = 39.0
|Xnt record high C = 39.0
|Ago record high C = 41.5
|Set record high C = 38.5
|Och record high C = 38.0
|Pay record high C = 37.0
|Avi record high C = 33.5
|year record high C = 41.5
|Xin high C = 28.3
|Feb high C = 29.4
|Mar high C = 30.7
|Abr high C = 32.2
|May high C = 33.5
|Xun high C = 33.7
|Xnt high C = 34.3
|Ago high C = 34.8
|Set high C = 33.7
|Och high C = 31.6
|Pay high C = 29.8
|Avi high C = 28.6
|year high C = 31.7
|Xin mean C = 24.1
|Feb mean C = 24.8
|Mar mean C = 25.8
|Abr mean C = 27.4
|May mean C = 28.7
|Xun mean C = 29.2
|Xnt mean C = 29.5
|Ago mean C = 29.7
|Set mean C = 29
|Och mean C = 27.5
|Pay mean C = 25.9
|Avi mean C = 24.5
|year mean C = 27.2
|Xin low C = 19.8
|Feb low C = 20.3
|Mar low C = 21.0
|Abr low C = 22.6
|May low C = 23.9
|Xun low C = 24.7
|Xnt low C = 24.8
|Ago low C = 24.6
|Set low C = 24.3
|Och low C = 23.3
|Pay low C = 21.9
|Avi low C = 20.5
|year low C = 22.6
|Jan record low C = 13.0
|Feb record low C = 12.0
|Mar record low C = 9.5
|Abr record low C = 14.0
|May record low C = 18.0
|Xun record low C = 20.5
|Xnt record low C = 21.0
|Ago record low C = 20.0
|Set record low C = 19.0
|Och record low C = 15.0
|Pay record low C = 12.0
|Avi record low C = 12.0
|year record low C = 9.5
|rain colour=green
|Jan rain mm = 104.6
|Feb rain mm = 49.5
|Mar rain mm = 44.1
|Apr rain mm = 41.2
|May rain mm = 86.9
|Jun rain mm = 138.3
|Jul rain mm = 77.9
|Aug rain mm = 87.5
|Sep rain mm = 181.9
|Oct rain mm = 271.9
|Nov rain mm = 130.3
|Dec rain mm = 86.1
|year rain mm = 1300.2
|unit rain days = 0.1 mm
|Jan rain days = 9.4
|Feb rain days = 5.9
|Mar rain days = 5.0
|Apr rain days = 4.1
|May rain days = 6.7
|Jun rain days = 11.0
|Jul rain days = 9.3
|Aug rain days = 9.7
|Sep rain days = 14.0
|Oct rain days = 16.4
|Nov rain days = 11.4
|Dec rain days = 9.8
|year rain days = 112.7
|source 1 = Serviciu Meteorolóxicu Nacional (1951–2010)&lt;ref name=SMN&gt;
{{cita web |url = http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL23155.TXT
 |títulu = Normales Climatologicas 1951-2010
 |idioma = castellanu
 |editorial = National Meteorological Service of Mexico
 |fechaaccesu = 6 de marzu de 2015
 |fecha = agostu de 2011
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20150705224131/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL23155.TXT
 |fechaarchivu = 5 de xunetu de 2015
}}&lt;/ref&gt; |fecha=August 2010
}}&lt;!--Infobox ends--&gt;

[[Archivu:atardecernichupte.jpg|300px|thumb|Ocaso sobre la llaguna Nichupté. Ye bien prestosu pa locales y turistes atopase con estos paisaxes nuna zona tropical como Cancún.]]

== Demografía ==
{{Población histórica |
tipu = YE |
fonte = [http://www.microrregiones.gob.mx/zap/default.aspx?entra=nacion www.inegi.org.mx] |títulu=Censos
| porcentaxes = si |
1980 | 33273
| 1990 | 167730
| 1995 | 297183
| 2000 | 397191
| 2005 | 526701
| 2010 | 628306
}}
Cancún ye una ciudá [[ciudadanu del mundu cosmopolita]]. La so recién creación y desenvolvimientu provocó hasta güei un amiestu d'habitantes de diverses rexones de [[Méxicu]] y otros países, esto por cuenta de les numberoses ufiertes de trabayu que presenta nos rubros turísticos. Sicasí, por cuenta de la rexón na que s'atopa, ye identificada enforma col folclor, [[gastronomía]] y costumes del vecín estáu de [[Yucatán]], y la [[cultura maya]].

=== Población ===
Según los censos y conteos del INEGI la ciudá tuvo una gran crecedera poblacional dende la so creación en [[1970]], por cuenta de la gran actividá turística. Anguaño Cancún cuenta con 628&amp;nbsp;306 habitantes según l'últimu censu oficial del [[Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía]], lo que la convierte na ciudá más poblada de [[Quintana Roo]] y la [[Ciudaes de Méxicu más poblaes|23 más poblada de Méxicu]]&lt;ref&gt;http://population-statistics.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=es&amp;des=wg&amp;geo=-151&amp;srt=p12n&amp;col=abcdefghinoq&amp;msz=1500&amp;geo=-2587&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Historico&gt;{{cita web |url = http://geoweb.inegi.org.mx/AHL/realizaBusquedaurl.do?cvegeo=120380124
 |editor = Institutu Nacional d'Estadística y Geografía
 |títulu = Archivo históricu de llocalidá |añu=2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160305012158/http://geoweb.inegi.org.mx/AHL/realizaBusquedaurl.do?cvegeo=120380124
 |fechaarchivu = 5 de marzu de 2016
}}&lt;/ref&gt;

=== Relixón ===
[[Quintana Roo]] ye un estáu bien [[mocedá|nueva]] que por cuenta de la diversidá cultural qu'esiste na rexón tien tamién diversidá de relixones. Según l'últimu censu del 2010 realizáu pol [[Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía|INEGI]], llográronse los siguientes resultaos dientro del conceyu de Benito Juárez:&lt;ref&gt;{{cita web
 | url = http://www3.inegi.org.mx/sistemes/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&amp;s=est
 | títulu = Censo de población y vivienda 2010
 | obra = Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía
 }}&lt;/ref&gt;

* '''Católicos: 419&amp;nbsp;356'''

* '''Protestantes y evanxélicos 93&amp;nbsp;415''' arrexuntaos de la siguiente manera:
** [[Protestantismu#Principales cañes del protestantismu Históriques]] ([[Presbiterianismu|presbiterianos]], [[Ilesies bautistes|bautistes]] y [[Metodismu|metodistes]]): 10&amp;nbsp;639
** [[Pentecostalismu|Pentecosteses]] y [[Movimientu carismáticu|Neopentecostales]]: 21&amp;nbsp;478
** Otres [[Evanxelicalismu|Evanxéliques]] ([[Ilesia de Dios (Séptimu Día)|Ilesia de Dios]], [[Sabatista|sabáticos]], ilesies de Cristu, restauraes, etc.): 60&amp;nbsp;629

* '''Bíbliques distintes d'Evanxéliques 29&amp;nbsp;562''' arrexuntaos de la siguiente manera:
** [[Ilesia Adventista del Séptimu Día|Adventistes del Séptimu Día]]: 9&amp;nbsp;170
** [[La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes|Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes]] (comúnmente conocíos como Mormones): 3415
** [[Testigos de Xehová]]: 16919
** [[Ilesia La Lluz del Mundu|Ilesia del Dios Vivu, Columna y Sofitu de la Verdá, la Lluz del Mundu]]: 669
* '''Xudaica: 446'''
* '''Otres relixones: 757'''
* '''Ensin relixón: 86&amp;nbsp;644'''
* '''Non especificáu: 30&amp;nbsp;996'''

[[Archivu:First Pentecostal Church Cancun.JPG|thumb|190px|left|Primer ilesia pentecostal de Cancún.]]
Cancún ye la ciudá onde se concentren les principales [[relixones]] del conceyu. Dempués de la [[Ilesia Católica]], les [[Pentecostalismu|Ilesies Pentecostales]] son les que tán alquiriendo mayor crecedera.

La primera [[Ilesia (edificiu)|ilesia]] católica establecida na ciudá de Cancún foi la ilesia de Guadalupe o parroquia de Guadalupe establecida na supermanzana 63, que taba fecha de ''huano'', sicasí, la primer ilesia católica de la cual tomóse l'alcuerdu de realizar les construcciones correspondientes, foi la ilesia católica de Cristu Rei, allugada nel parque de Les Palapas na supermanzana 22, en 1974.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080925220305/http://www.novenet.com.mx/seccion.php?id=23655&amp;sec=3&amp;d=16&amp;m=11&amp;y=2006 &quot;Ampliu programa pa honrar a Cristu Rei&quot; Primer ilesia de Cancún.&lt;/ref&gt; En cuanto al ámbitu protestante, la so primer ilesia foi la [[Ilesia nacional presbiteriana de Méxicu|Ilesia Nacional Presbiteriana]] ''Puerta del Cielu'', allugada ente callar Crisantemos y Claveles, cerca de la Av. Tulum y darréu formóse la primera [[Pentecostalismu|Ilesia Pentecostal]] ''Templu Monte de Sion'' de les [[Asamblees de Dios]] na supermanzana 69 antes llamada Colonia Puerto Juárez dambes en 1972.

[[Archivu:CastilloMeco1.JPG|thumb|Dende lo alto del edificiu &quot;El castiellu&quot; de la zona arqueolóxica El Meco, puede apoderase la vista de la badea de Muyeres.]]

== Historia ==

=== Dómina prehispánica ===
Mientres el [[Periodu Clásicu mesoamericanu|periodu clásicu]] y el [[Cronoloxíes de Mesoamérica|periodu posclásico mesoamericanu]], los [[cultura maya|mayes]] caltuvieron una rede comercial dende la [[Llaguna de Términos]] hasta [[Hondures]], pa esta actividá establecieron rutes marítimes que les sos trayectories percorríen tola mariña del actual estáu de [[Quintana Roo]]. Por cuenta de ello realizaron construcciones xunto al mar pa efeutuar intercambios comerciales, según pa vixilar y ayudar la navegación.

D'alcuerdu a los estudios arqueolóxicos, &quot;[[El Meco]]&quot; y &quot;[[Yamil Lu'um]]&quot; y &quot;[[El Rei (sitiu arqueolóxicu)|El Rei]]&quot; fueron puntos habitaos hasta'l [[sieglu XVI]]. Nes [[cróniques d'Indies]] descríbese una llocalidá col nome de ''Belma'', ye probable qu'esta llocalidá correspuenda al puntu conocíu anguaño col nome de &quot;El Meco&quot;.

=== Antecedentes a la construcción de la ciudá ===
La zona qu'agora entiende Cancún ya Islla Mujer foi esplorada por [[Francisco Hernández de Córdoba, descubridor de Yucatán|Francisco Hernández de Córdoba]] en [[1517]]. Pero la historia de la ciudá, propiamente dicha, ye la resultancia del suañu d'un grupu de banqueros que supo atopar un puntu xeográficu onde s'esplotaría'l turismu, convirtiendo'l so suañu nuna realidá de niveles internacionales.

La primer referencia xeográfica d'islla Cancún o Cancuen de la cual tenemos noticies, ye sobre la base d'un mapa ellaboráu pol cartógrafu Juan de Dios González nel añu de 1776. Mientres el sieglu XIX y nel añu de 1841, el capitán Richard Owen Smith, nun percorríu pol Caribe y América Central indica nes sos notes de bitácora la esistencia d'edificios prehispánicos nos estremos norte y sur de la islla. Deduzse que los sitios en cuestión son El Rei, Yamil Lu'um y El Meco (sitios detallaos na seición ''Llugares d'interés'').

[[John Lloyd Stephens]] y [[Frederick Catherwood]] describieron en [[1842]], anque bien someramente, la esistencia de dos edificios asitiaos en Punta Kancum, ellos probablemente referíense a los templos que s'atopen asitiaos en Yamil Lu'um, na Zona Hotelera.
{{cita|... Pela tarde fiximos aldu escontra tierra firme, pasando pola islla de Kancum, que ye una faxa de tierra cubierta de médanos y de dellos edificios de piedra qu'entá se ven. Toa esta mariña esta cubierta de petones de roques con unu o otra estrecha canal, que dexa pasu a les canoes, pa entrar a buscar abrigu, pero de nueche ye bien peligrosu pretendelo. Nós teníamos bien bon vientu, mas como'l puntu próximu topábase inda a bastante distancia, el patrón (capitán) determinó fondiar a les cuatro de la tarde a sotaventu de la Punta Nizuc....|I''ncidentes del viaxe a Yucatán'', John L. Stephens (1843)&lt;ref&gt;{{cita llibru |
 apellíu = Stephens
 | nome = John Lloyd
 | añu = 1843
 | títulu = Viaxe al Yucatán
 | volume = II |
 capítulu = XIX 
 | páxina = 256 
 | editorial = Dastin 
 | isbn = 84-492-0370-8
}}&lt;/ref&gt;}}

Esta visita asocedió mientres la dómina de la primer separación de la [[República de Yucatán]], pela nueche los espedicionarios fueron atacaos por ensames de [[mosquitu|mosquitos]], motivu pol cual fondiaron la embarcación a dalguna distancia de la mariña pa poder dormir.

Alice y [[Augustus -y Plongeon]] visiten la islla en 1877 y 1878 y menten la esistencia d'un sitiu al que llamen Ciudá Nizucte nel estremu sur, posiblemente ellos refiérense al actual sitiu d'[[El Rei (sitiu arqueolóxicu)|El Rei]], pos pela redolada de [[Punta Nizuc]], hasta'l momentu nun se toparon muertes de dalgún asentamientu prehispánicu. Dempués, en 1895 l'esplorador d'[[Estaos Xuníos]] [[William H. Holmes]] llega a la islla cola espedición Allison V. Armour y menta ensin alcontrar, la esistencia de numberosos edificios d'idéntica apariencia a los qu'hai n'islles vecines y nel continente, probablemente identificando los mesmos sitios: [[El Meco]], Yamil Lu'um y El Rei.

=== La encomienda: atopar el paraísu (década de los 60) ===
[[Archivu:planMaestroCun.jpg|thumb|left|Plan Maestru de Infratur.]]

En 1967, Savignac apurrió los resultaos, y fueron sorprendentes: el turismu crecía con mayor rapidez al respective de les esportaciones, unu de los principales motores de la economía nacional. Y en contraste col restu del mundu, en Méxicu esistíen dos organismos rectores del turismu: el Departamentu y el Conseyu de Turismu, dambos dependientes y monopolizados pol Gobiernu Federal, y les sos actividaes centrábense básicamente en Acapulco, única xoya turística esplotada como tal.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc=«La cacería de divises», páxs. 11-14}}&lt;/ref&gt;

Asina, Enríquez Savignac, acompañáu de Pedro Dondé Escalante, dar a la xera de buscar por tou la mariña de Méxicu zones potenciales pa la so esplotación como destín de sablera, n'avión, llancha, dormiendo en cases de campaña en xornaes de delles selmanes, y per otru llau zarrándose nuna oficina, ellaborando matrices y cuadros estadísticos.

Escontra finales de 1968, los téunicos del Bancu de Méxicu escoyeren seis puntos ideales p'allugar nuevos destinos turísticos. Toos presentaben problemes de mal accesu vía terrestre, y atopábense semivírgenes. Dos taben asitiaos nel entós territoriu federal de [[Baxa California Sur]]: el corredor de [[Los Cabos (Méxicu)|Los Cabos]] y [[Loreto (Baxa California Sur)|Loreto]]. Otros dos sitios taben nel [[estáu d'Oaxaca]]: [[Puerto Escondido (Méxicu)|Puerto Escondido]] y [[Huatulco]], que yera'l proyeutu preferíu de los banqueros. Un quintu puntu atopar nel [[estáu de Guerrero]]: [[Ixtapa]]. Pa eses feches, sicasí, el corazón de los banqueros taba n'otra parte. Una perfina llingua de tierra con forma de 7, prendida como un bivalvu a la mariña oriental de Quintana Roo, seduxera al grupu. Téunicamente tratar d'una islla, yá que dos estrechos canales dixebrar del continente, agospiándose nel buecu interior del 7 una serie de llagunes salobres, alimentaes tantu pel mar como por una cantidá incontable de cenotes. La islla en cuestión llamábase Cancún, Kankún o Kan Kun… y pasara toles pruebes. La calidá de les sos sableres —y del sable— yera estraordinaria. La temperatura de l'agua yera templada y tendía a ser estable. L'alloñanza de tierra firme, gracies a les llagunes, dexaría controlar con facilidá la fauna nociva. Y daes les carauterístiques topográfiques, los hoteles podríen dise alliniando unu tres otru, toos frente a la sablera. Cabo señalar que sobre la mariña oriental del estáu de Quintana Roo, que cuerre dende [[cabu Catoche]] hasta la capital [[Chetumal]], nun esistía nada dignu de mención. El primer asentamientu costeru yera Puertu Juárez, una diminuta subdelegación política d'[[Islla Mujer]] que cuntaba con 117 habitantes.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc=«Los buscadores de sableres», páxs. 15-18}}&lt;/ref&gt; Nesi entós, Cancún cuntaba con escasos habitantes: Emilio Maldonado y la so familia, Antonio B. Hernández (Cachito) y Gabriel Garrido (Gabuch), cuidadores de cocales, viviendo estremaos del restu del mundu, sobreviviendo de la pesca y la recoyida. Anguaño son reconocíos oficialmente como los primeros habitantes ''orixinales'' de la ciudá.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc=«Nun alloñáu rincón de Méxicu», páxs. 19-26}}&lt;/ref&gt;

Na Ciudá de Méxicu, Rodrigo Gómez aprobó'l proyeutu y amosar a Antonio Ortiz Mena, secretariu de Facienda, ésti de la mesma dio'l vistu bonu, y presentar al presidente Díaz Ordaz. A principios de 1969, Cancún tenía yá'l beneplácito presidencial pa ser alzáu.

=== Fundación y desenvolvimientu. El plan maestru ===
Los arquiteutos Enrique y [[Agustín Landa Verdugo]], cola collaboración del arquiteutu Javier Solórzano fueron los urbanistes qu'imaxinaron lo qu'habría de ser trazar urbana de Cancún. Concibieron el proyeutu a partir de dos árees: la zona hotelera, na islla, y la ciudá de servicios en tierra firme, conformada por un conxuntu de megamanzanas habitacionales con espacios públicos al centru y comercios y otros servicios na periferia.

La mayor parte de 1969, Savignac, xunto col abogáu Carlos Náder y l'economista Rubén &quot;El Negru&quot; Zaldívar, encargar de buscar a los propietarios de tolos terrenes d'Islla Cancún. Como datu interesáu, Náder fíxose pasar por hacendado, interesáu en mercar Cancún a títulu personal, por que los distintos dueños de los terrenes vencer al [[Bancu de Méxicu]] y empezárase la construcción. Dio resultancia, pero en 1970, finó nun accidente aereu sobre [[Bacalar]]. Una céntrica cai lleva'l so nome.

Un impulsu importante foi'l de [[Javier Colorado Gómez]], quien como gobernador del inda territoriu federal de Quintana Roo sofitó l'entamu de Cancún, y el primer campamentu instalar en xineru de 1970. Nun hubo primer piedra, anque pelos meses de febreru y marzu de 1970 fíxose lo posible por desmontar los terrenes que güei seríen el centru de la ciudá. Sicasí, la fecha de fundación de Cancún ta axustada nel [[Diariu Oficial de la Federación]], al traviés del decretu del 10 d'agostu de 1971.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.cancuntodaynews.com/Cancun/2009.html#mg1
 |obra = Cancun Today
 |títulu = ¿Cuándo se fundó la nuesa ciudá?
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080530171234/http://www.cancuntodaynews.com/Cancun/2009.html#mg1
 |fechaarchivu = 30 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Por tracamundiu popular, tómase la fecha de creación como'l 20 d'abril de 1970 pola Asociación de Pioneros, y popularizóse como la fecha en que s'empecipiaron los trabayos coles máquines, como lo describe'l decretu mentáu (los aniversarios de Cancún siguen tomando equivocadamente'l 20 d'abril como fecha oficial). La construcción de la primer casa particular atribúyese-y al ing. [[Rafael Lara y Lara]], primero quien s'estableció con tola so familia nel área de construcción de la nueva ciudá.

Como parte del plan maestru, túvose qu'engrosar la Islla Cancún hasta un mínimu de 250 a 300 metros, por que cupieren los grandes hoteles y pudiera instalase lo que güei se conoz como'l campu de golf Pok Ta Pok. Nun faltaron los tropiezos, pos el proyeutu Cancún tuvo deteníu pol presidente [[Luis Echeverría]], que de primeres nun consideró vidable la so construcción, pero dempués de ser asesoráu por Don Alberto Bojorquez y consultar col entós gobernador del territoriu [[David Gustavo Gutiérrez]] Ruiz (socesor de Colorado Gómez),&lt;ref&gt;[[Gobernantes de Quintana_Ruco|Gobernantes del estáu de Quintana Roo]]&lt;/ref&gt; en setiembre de 1971 diose'l banderazo de salida, al ser aprobaos los creitos del Bancu Interamericanu de Desarrollu (BID) a la Secretaría de Facienda.

Como datu interesáu, en 1[[973]], l'entós subdireutor de Infratur, [[Sigfrido Paz Pared]], desesperáu pol fedor qu'esprendíen les miasmas de la llaguna, autorizó ensin más la construcción d'una canal marina de conexón. Los contratos con Facienda prevíen la esistencia d'esa vía d'agua, pero la so construcción supeditara a la entrega, per parte de los científicos de la [[Universidá Nacional Autónoma de Méxicu|UNAM]], tachándolo nel so momentu de caru y desequilibrante ambiental. Pero Paz Parés corrió con suerte: el so improvisáu conductu funcionó tan bien qu'anguaño ye conocíu como Canal Sigfrido, y alcuéntrase a una banda de la Ponte Calinda.

Otru datu interesáu: Cancún empezó les sos operaciones aérees nuna pista rudimentaria, funcionando con una torre de control fecha a base de palos y palma que funcionó hasta 1973. (Na so memoria hai un retruque na entrada de la ciudá, cerca del so allugamientu orixinal). Crecencio Ballesteros, principal accionista y nesi entós presidente de [[Mexicana de Aviación]], dixo dalguna vegada, escépticu, mirando'l precariu aeropuertu inicial: “perdónenme que diga esto, pero creo qu'equí nunca va aterrizar un jet de Mexicana”.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc=«Un pequeñu tropiezu burocráticu», páxs. 44 y 45}}&lt;/ref&gt; Una vegada construyíu'l nuevu aeropuertu, el que s'alcuentra anguaño a 20 km del centru de Cancún, en 1976, un jet comercial aterrizó por error na avenida Kabah, la qu'antes funcionaba como pista del primer aeropuertu, causando tracamundiu y sorpresa ente los habitantes, pos esa avenida yá taba en plenu funcionamientu urbanu.

=== Xunta Internacional sobre Cooperación y Desarrollu ===
Una parte importante na historia de Cancún, foi'l so protagonismu por ser la ciudá sede de la Xunta Internacional sobre Cooperación y Desarrollu, tamién llamada Cumbre Norte Sur, llevada a cabu'l 22 y 23 d'ochobre de 1981 gracies al copatrocinio del gobiernu d'[[Austria]], nes instalaciones del hotel Sheraton (güei baltáu). El so oxetivu yera la unión de fuercies de los países participantes pal llogru d'un Nuevu Orde Económicu Internacional. El so impautu na ciudá foi mayúsculu, pos les midíes de seguridá de los diversos países modificaron los vezos de desplazamientu de los habitantes pela ciudá, quien quedaben almiraos pola presencia de visitantes distinguíos.
* Nesta xunta, Estaos Xuníos vetó la participación de Cuba, y la URSS negar a asistir.
* Les temes principales de l'axenda del Cume fueron: seguridá alimentaria y desenvolvimientu agrícola, cuestiones monetaries y financieres, enerxía, comerciu, ya industria de los productos básicos.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|loc=«Arena blanca, arena diplomática», páxs. 67-69 }}&lt;/ref&gt; Los países asistentes fueron: [[Arabia Saudita]], Arxelia, Bangladesh, Brasil, Costa de Marfil, China, Filipines, Guyana, India, Nixeria, Tanzania, Venezuela, Yugoslavia, Alemaña Federal, Austria, Canadá, Estaos Xuníos, Francia, Xapón, Reinu Xuníu, Suecia, y el anfitrión Méxicu.

=== Furacán Gilberto ===
Unu de los episodios que camudó drásticamente la historia de desenvolvimientu de la ciudá y nel norte de la [[Península de Yucatán]], foi'l pasu del [[furacán Gilberto]] ente'l 13 y 14 de setiembre de 1988.

Por cuenta de que na historia rexistrada de Cancún, nengún ciclón tropical haber afeutáu direutamente, esistía muncha desinformación al respeutu, y la población polo xeneral nun pudo preparar afechiscamente p'aguantar el furacán de categoría 5 na [[escala Saffir-Simpson]]. Vientos de más de 320 km/h azotaron con roxura la madrugada y mañana del 14 de setiembre, y a les 6.00 hora llocal el güeyu pasó a pocu más de cuarenta quilómetros del centru de Cancún, provocando marexaes qu'afararon cases, fundieron barcos, y estrellaron enormes buques cargueros, como'l célebre Portachernera I, barcu cubanu que terminó encualláu nes ventanes d'un conxuntu residencial de la Zona Hotelera.

Per una selmana, les actividaes turístiques detener al 100%, mientres empezaba'l procesu de recuperación y llimpieza de los hoteles y la ciudá, según el reestablecimientu de la enerxía llétrica y el serviciu d'agua potable. Gilberto destruyó un millón d'hectárees de monte tropical y [[manglar]] solo nel estáu de Quintana Roo, y cobró 40 víctimes mortales.&lt;ref&gt;Periódicu Novedaes de Quintana Roo, ediciones del 12, 13, 17, 20 y 24 de setiembre de 1988, Añu XIII, núms. 4942, 4943, 4944, 4947, 4951. Vicepresidente y Direutor Xeneral: C.P. Andrés García Lavín.&lt;/ref&gt;

=== Historia recién ===
En [[xunetu]] de [[1983]], acoyó una xunta del [[Grupu Contadora]] llogró Plan de paz de Cancún p'algamar la pacificación en [[Centroamérica]] y el [[Caribe (zona)|Caribe]]. El grupu, concebíu como una plataforma de negociación política y constituyíu por representantes diplomáticos de Méxicu, Venezuela, Panamá y Colombia, tuvo como carauterística principal la de procurar víes de diálogu y de soluciones rexonales pa torgar que los conflictos centroamericanos fueren incluyíos na confrontación este-oeste. Cancún una vegada más se punxo a prueba como una escelente see p'acoyer distintes xuntes diplomátiques, alquiriendo cada vez más importancia a nivel nacional ya internacional.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.fundacionprincipedeasturias.org/esp/04/premiados/trayectorias/trayectoria263.html|títulu=Grupu Contadora|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080516000735/http://www.fundacionprincipedeasturias.org/esp/04/premiados/trayectorias/trayectoria263.html|fechaarchivu=16 de mayu de 2008}}&lt;/ref&gt;

La designación de Cancún como sede del Miss Universu 1989 superando a [[Tel Aviv]] Israel y a [[Viña del Mar]] Chile quien tamién pertenecíen pola see,&lt;ref name=&quot;miss_universu&quot;&gt;{{cita web | url = http://www.elanecdotario.com/vitrina/mu1989a/mu1989.html
 | títulu = Miss Universu 1989
 | obra = L'Anecdotariu }}&lt;/ref&gt;
resultó ser una escelente promoción pa la ciudá dempués del impautu del [[furacán Gilberto]]. El concursu realizar nel auditoriu del hotel Fiesta Americana Condesa. Coronada'l 23 de mayu de 1989, [[Miss Universu 1989|Ángela Visser]] d'Holanda ye considerada la Miss Universu más formosa de tola historia del eventu.&lt;ref name=&quot;miss_universu&quot; /&gt;

Ente'l 9 al 14 de [[setiembre]] de [[2003]] celebróse la Quinta Conferencia Ministerial de la Organización Mundial de Comerciu [[OMC]] que'l so oxetivu foi faer un balance de la [[Ronda de Doha]] pal Desarrollu. Cabo mentar qu'esta xunta tuvo un impautu negativu pal destín, pos miles de manifestantes (conocíos en Méxicu como ''globalifóbicos''), incluyendo llabradores, indíxenes y estudiantes, manifestar na entrada a la Zona Hotelera, conocida tamién como &quot;km 0&quot;. Coles mesmes, la organización del eventu prohibió-yos entrar nel palaciu de congresos por aciu policías y barricaes apostaes a lo llargo del [[bulevar Kukulcán]]. Metanes enfrentamientos ente manifestantes y policías, a lo cimero d'una d'estes barricaes, un llabrador de Corea del Sur, Lee Kyung Hae, clavóse una navaya nel corazón.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://uruguay.indymedia.org/news/2003/09/17611.php
 | títulu = Llabrador coreanu quita la vida en Cancún
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://uruguay.indymedia.org/news/2003/09/17611.php|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Finó más tarde nel hospital, dando llugar a una vixilia de silenciu de los activistes coreanos y simpatizantes de tol mundu. La sociedá cancunense taba impactada colos fechos, y una vegada más s'alteriaba la paz y la normalidá diaria.

Cancún ye una tierra de contrastes políticos, y eso provocó crisis nel gobiernu de la ciudá y el conceyu tres el cambéu de partíos políticos na so direición, una y bones l'estáu foi gobernáu pol Partíu Revolucionariu Institucional (PRI) dende la so creación. Del 17 de xunetu al 26 d'agostu de 2004, Cancún foi gobernáu por un Conseyu Ciudadanu, por cuenta de la destitución del alcalde constitucional pola X llexislatura de Quintana Roo, [[Juan Ignacio García Zalvidea]] (del [[Partíu Verde Ecoloxista de Méxicu]], PVEM). Por dos díes, el conceyu de Benito Juárez foi ingobernable, por cuenta del arrenunciu de 11 de los 13 rexidores del cabildru municipal. Eso provocó la crisis en toles instituciones polítiques y de seguridá de la ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/378318.html|títulu=Destitúin a alcalde de Benito Juárez, Cancún|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071222042404/http://www.esmas.com/noticierostelevisa/mexico/378318.html|fechaarchivu=22 d'avientu de 2007}}&lt;/ref&gt;

La madrugada del 5 de xunu de 2007 tuvo llugar la mayor catástrofe ecolóxica rexistrada na historia de Cancún pola mano del home, tres l'encallamientu múltiple de cuatro embarcaciones sobre la Tercera Barrera Arrecifal nel Parque nacional Punta Nizuc, onde se destruyeron irremediablemente 1200&amp;nbsp;[[m²]] de colonies de corales.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url = http://www.noticaribe.com.mx/cancun/2007/11/destrúin_encallamientu_el petón.html
 |títulu = Desastre ecolóxicu arrecifal en Parque Nizuc
 }}&lt;/ref&gt;

=== Furacán Wilma, un antes y dempués pa Cancún ===
[[Archivu:Popotes(chica).jpg|thumb|Efeutos devastadores del furacán resumir nos postes llétricos de más de trenta metros d'altor doblaos sobre la Av. Bonampak.]]
[[Archivu:FerryEspiritusanto.JPG|thumb|El Ferry ''Bahía Espíritu Santu'', de 2000&amp;nbsp;t y 83&amp;nbsp;m d'eslora, utilizáu pa carga de vehículos, llancó nes sableres cercanes a Puertu Júarez, a una banda de la carretera federal. Tomó más de cuatro meses retiralo del llugar y reflotalo.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.esmas.com/noticierostelevisa/katrina/504720.html|títulu=Rescate del buque Badea del Espíritu Santu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071205141615/http://www.esmas.com/noticierostelevisa/katrina/504720.html|fechaarchivu=5 d'avientu de 2007}}&lt;/ref&gt;]]
[[Archivu:erosioncancun1.JPG|thumb|left|Les sableres de Cancún quedaron severamente erosionadas tres el pasu del furacán Wilma. El gobiernu municipal, estatal y federal priorizó la so recuperación por aciu el dragáu d'un bancu de sable na badea de Muyeres, que, al cabu de cuatro meses, devolvió a la Zona Hotelera de Cancún el so valor más preciáu.]]
El [[16 d'ochobre]] de 2005, el [[furacán Wilma]] formar nel Mar Caribe central frente a les costes d'[[Hondures]] y [[Nicaragua]]. Mientres la ciudadanía siguía sollerte a la evolución del meteoru, el [[19 d'ochobre]], 10&amp;nbsp;[[hora|h]] del centru de Méxicu, Wilma convertir nel furacán más potente de la historia rexistrada, con una presión de 882&amp;nbsp;[[hPa]] y vientos de más de 320 &amp;nbsp;[[km]]/h, na categoría 5 [[Saffir Simpson]], esto provoca numberoses &quot;compres de llerza&quot; nos supermercaos y la xente preparar pal apuerto del furacán. El [[20 d'ochobre]], Wilma avérase amodo a Quintana Roo, y los meteorólogos coinciden en que va entrar pela zona media-norte del estáu, pasando sobre la [[islla de Cozumel]], y asina asocede, mientres un frente fríu mengua la so meyora. El [[22 d'ochobre]], el güeyu de Wilma apárcase sobre Cancún, provocando aselu mientres más de seis hores, y esto aprovechar la población pa realizar saqueos a les tiendes comerciales, llevándose non solu cebera, sinón televisiones, ordenadores ya inclusive llavadores y refrixeradores metanes severes llenes. Esta conducta atípica pa la sociedá cancunense nesti tipu de desastres, foi condergada por tolos niveles de gobiernu y medios informativos. L'exércitu nacional y la policía municipal llograron efeutuar numberoses detenciones y decomisos.

En total, Cancún resintió los sos efeutos por más de 60 hores. Esto resumióse na perda de les sableres de la zona hotelera, el dañu al 100% del tendíu llétricu na ciudá, y de resultes d'esto, inhabilitación del serviciu d'agua potable. Cabo mentar que la ciudá caltener na clarixa total por dos nueches, causando la llerza ente la sociedá, pos s'establecieron [[Toque de queda|toques de queda]] al anochecer. Realizáronse patrulles vecinales de vixilancia, prendiéronse fogatas sobre les cais de distintes colonies, p'abellugar la seguridá propia y de les families vulnerables. De resultes d'esto, sobre Cancún caltener por dellos díes una trupa capa de fumu blanco paecencia a la borrina.

A pesar del duru impautu del meteoru, la Comisión Federal de Lletricidá (CFE) devolvió la lletricidá a Cancún en cuestión de dos selmanes, utilizando la mayor parte del so personal a nivel nacional pa tal efeutu. Cancunenses y exércitu llimpiaron la ciudá apenes se dexaron sentir los vientos. El [[19 de mayu]] de 2006, los gobiernos federal, estatal y la Secretaría de Turismu apurrieron oficialmente les obres de recuperación de 11.5&amp;nbsp;km de sableres erosionadas en zona hotelera, con una reposición de 25&amp;nbsp;[[metru|m]] d'anchu n'arenales. La empresa belga Jan de Nul tuvo al cargu de dicha recuperación. El gobiernu mexicanu invirtió 235 millones de pesos&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.playadelcarmen.gob.mx/qroo/WebPage.php?IdUbicacion=2&amp;Pagina=Nota.php&amp;IdNota=1664
 |títulu = Recuperación de sableres de Cancún
 |obra = Gobiernu del estáu de Quintana Roo }}&lt;/ref&gt;
nos trabayos de dragáu de sable. En dos causes, Cancún recibió l'impautu de dos furacanes categoría 5 n'escala Saffir-Simpson, de fechu los más violentos de la historia rexistrada nel océanu Atlánticu pel Centru Nacional de Furacanes de Miami. La tenacidá y voluntá de la sociedá cancunense por retomar la normalidá, sofitada nel gobiernu municipal, estatal y federal, y l'exércitu nacional, foi reconocida a nivel mundial por diversos países ya instituciones.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.unidaddelvocero.com/2006/Enero/noticias/tblnoticias/20.html
 |títulu = Reconoz la Comunidá Internacional al gobiernu de Quintana Roo |obra =
 Unidá del voceru del gobiernu estatal
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090216212631/http://unidaddelvocero.com/2006/Enero/noticias/tblnoticias/20.html
 |fechaarchivu = 16 de febreru de 2009
}}&lt;/ref&gt;

== Comunicaciones y tresportes ==

=== Aeropuertu Internacional de Cancún ===
[[Archivu:Aeropuerto de Cancún.JPG|left|thumb|Área de documentación na Terminal 2.]]
L'[[Aeropuertu Internacional de Cancún]] ye'l segundu en tamañu, y el que más tráficu internacional recibe en [[Méxicu]]. Recibió en 2004 a más de 10 millones de persones, en 2005 a 9 millones, en 2011 a 13 millones de persones y en 2013 atraxo a más de 15 millones de persones siendo'l más transitáu del estáu y el más importante pal grupu Aeroportuario del Sureste (ASUR). Ye la segunda mayor terminal aérea del país dempués del [[Aeropuertu Internacional de la Ciudá de Méxicu]], en términos de númberu de pasaxeros y operaciones d'aeronaves remanaos.[[Grupu Aeroportuario del Sureste (ASUR)]] foi'l primer grupu aeroportuario con participación de capital quitáu en Méxicu. En payares de 1998, el gobiernu mexicanu vendió una participación del 15&amp;nbsp;% nel capital social de la empresa a Inversiones Téuniques Aeroportuarias (ITA). [[Grupu Aeroportuario del Sureste (ASUR)]] alministra y opera un grupu de nueve aeropuertos na rexón sureste de Méxicu, nes ciudaes de Cancún, [[Cozumel]], [[Mérida (Yucatán)|Mérida]], [[Huatulco]], [[Oaxaca]], [[Veracruz]], [[Villahermosa (Tabasco)|Villahermosa]], [[Tapachula]] y [[Minatitlán (Veracruz)|Minatitlán]]. Grupu Aeroportuario del Sureste, S.&amp;nbsp;A. de C.&amp;nbsp;V. foi constituyíu en 1998 como parte del procesu d'apertura a la inversión nel sistema aeroportuario mexicanu. Anguaño cunta con dos pistes y operen una cantidá considerable de vuelos, cuenta con una nueva torre de control la más alta en Llatinoamérica llegando al llugar non. 18 nes torres de control más altes del mundu, ente otres de les coses más destacables del aeropuertu de Cancún ye l'apocayá creada terminal 3 con un diseñu de clase mundial y con escelente serviciu a los viaxeros, esta terminal foi construyida pensando nel aforru d'enerxía, esta terminal ye xunto col aeropuertu de Guadalaxara de los escasos llugares en Méxicu onde un avión Airbus 380 puede aterrizar si ye necesariu, anque la infraestructura aeroportuaria y de la ciudá nun tendría capacidá inda de recibir eficientemente a tolos viaxeros d'un avión asina d'una sola vegada, coles mesmes, la nueva pista del Aeropuertu Internacional de Cancún foi creada intelixentemente de manera d'aprovechar y maximizar la eficacia del aeropuertu que s'espera siga aumentando'l so númberu de visitantes, la nueva pista crucia nun puntu sobre la carretera que lleva de la ciudá de Cancún escontra l'Aeropuertu de cuenta que ye posible ver cruciar aviones nesta ponte especial percima de la carretera al aeropuertu. El 27 de payares de 2013. L'aeropuertu internacional de Cancún (CUN) convertir nel primer aeropuertu mexicanu en recibir al Airbus-A380, l'avión de pasaxeros más grande del mundu nel marcu de la celebración de los 80 años de Air France y los 15 de ASUR.
Cancun tien vuelos direutos al interior del país, a ciudaes como: Méxicu DF, Guadalaxara, Monterrey y Lleón.

=== Tresporte públicu ===

==== Tresporte urbanu municipal ====
(Información actualizada hasta xineru/2015)'''

Empreses Concesionaries y Permisionarias

* A: Autocar (Autocar S.A. de C.V) Tipu de tresporte: Camión.
* T: Turicún (Turicun S.A. de C.V) Tipu de tresporte: Camión y Minibus (Serviciu d'Aire Acondicionáu).
* MC. Maya Caribe: (Sociedá Cooperativa de Tresporte Maya Caribe S. de R.L. de C.V.) Tipu de tresporte: Camión, Microbús, Serviciu Coleutivu (Combi).
* B: Bonfil: (Sociedá Cooperativa de Tresporte del Ejido Alfredo V. Bonfil S. de R.L. de C.V.) Tipu de tresporte: Camión y Serviciu Coleutivu (Combi).
* FE: F.O.T.V. (Frente Únicu de trabayadores del Volante de la franxa ejidal d'Alfredo V. Bonfil) Tipu de tresporte: Serviciu Coleutivu (Combi)
* IS: F.O.T.V. (Frente Únicu de trabayadores del Volante al serviciu del Conceyu de la Islla Muyeres) Tipu de tresporte: Serviciu Coleutivu (Combi)
* ADO: ADO (Autobuses d'Oriente ADO S.A de C.V.) Tipu de tresporte: Autobús (1/a Clase)
* CDG: ADO (Camionera del Golfu S.A. de C.V.) Tipu de tresporte: Coleutivu Confort (Minivan con Serviciu d'Aire Acondicionáu).
* TXC: Taxis Coleutivos (Sindicatu de Taxista Andrés Q. Roo) Tipu de tresporte: Serviciu Coleutivu (Combi)

Zones del tresporte públicu

* Zona Urbana: (Ciudá de Cancun polo xeneral) Costu: $9.50 MXN Empreses: A, T, MC, B.
* Zona Hotelera: (Bulevar Kukulkan Dende'l km. 0 hasta Wet'n Wild km. 25+500) Costu: $12.00 MXN Empreses: A, T, MC.
* Zona Continental d'Islla Mujer: (Villes Otoch, Villes del Mar, Rancho Viejo) Costu: $9.50 MXN Empreses: A, T, MC, IS, TXC.
* Terminal Marítima: (Ex Blue Bay, Puertu Juárez, Sablera del Neñu, Z.A. El Meco, Punta Sam, Islla Blanca) Costu: $8.00 MXN (hasta Pta. Sam) Empreses: IS, TXC. Costu: $?.?? (hasta I. Blanca) Empreses: IS.
* Polígonu de Bonfil: (Fracc. Les Américas, Villa magna, Campestre, Poliforum, CRIT, Alfredo. V. Bonfil, Col. Doctores, UT, La Salle, Anahuac, Central de Abastos) Costu: $8.00 MXN Empreses: B.
* Franxa Ejidal Bonfil: (Col. 3 Reis, Col. El Milagru, Col. Avante, Col. Valle Verde, Col. Sta Cecilia, Col. Méxicu) Costu: $8.00 MXN Empreses: A, T, B, FE.
* Aeropuertu: (Carretera Federal - 307) Costu: $15.00 MXN aprox Empreses: CDG Costu: $48.00 MXN Empreses: ADO.

==== Tresporte foranu ====
* ADO: Autobuses ADO (Autobuses d'Oriente ADO S.A de C.V) Tipu: Autobús (Serviciu Direutu) Destinos: Valladolid, Mérida, Campeche, Playa del Carmen, F. Carrilo Puertu, Chetumal, ente otres.
* OTE: Autobuses Empobine (Autobuses de Pasaxeros Mérida - Puertu Juárez) Tipu: Autobús (Serviciu Entemediu) Destinos: Leona Vicario, km 80, Chemax, Valladolid, Chichen-Itzá, Pisté, Llibre Unión, Kantunil, Hoctún, Tahmek, Yaxcabá, Mérida.
* MYB: Autobuses Mayab (Autobuses Ales d'Oru S.A de C.V.) Tipu: Autobús (Serviciu Entemediu) Destinos: Kantunil - Chiquilá / Puerto Morelos, Playa del Carmen, Xcaret, Xelhá, Tulum, F. Carrillo Puerto, Llimones, Bacalar, Chetumal // José María Morelos, Tzucacab, Petu, Tekax, Aki, Oxkutzcab, Ticul, Muna, Umán, Mérida TAME
* CTO: Autu-Centro (Autobuses del Centru del Estáu de Yucatán S.A. de C.V.) Tipu: Autobús (Serviciu Entemediu) Destinos: Leona Vicario, km 80, Chemax, Valladolid, Tinum, Dzitás, Tunkás, Izamal, Tixcocob, Cacalchén, Euan, Tixpehaul, Mérida
* NRE: Nordeste (Autobuses del Nordeste en Yucatán S.A. de C.V.) Tipu: Autobús (Serviciu Entemediu) Destinos: Popolnah, L'Edén, Colonia Yucatán, Tizimín, Sucila, Buctzotz, Dzilam González, Dzidzantún, Motul
* AGL: ADO GL (Camionera del Golfu S.A. de C.V.) Tipu: Autobús (Serviciu Executivu) Destinos: Valladolid, Mérida, Campeche, Playa del Carmen, F. Carrilo Puertu, Chetumal, ente otres.
* APL: ADO Platino (Camionera del Golfu S.A. de C.V.) Tipu: Autobús (Serviciu de Luxu) Destinos: Valladolid, Mérida, Campeche, Playa del Carmen, F. Carrilo Puertu, Chetumal, ente otres.
* SCP: Sablera Coleutivu Azul (Sociedá Cooperativa de Tresporte del Conceyu de Solidaridá) Tipu: Coleutivu Confort (Serviciu con Aire Acondicionáu) Destinos: Puerto Morelos y Playa del Carmen
* STX: Sablera Verde (Sindicatu de Taxista Andrés Quintana Roo) Tipu: Coleutivu Confort (Serviciu con Aire Acondicionáu) Destinos: Puerto Morelos y Playa del Carmen
* PYE: Sablera Express (Tresportes Sablera Express S.A. de C.V.) Tipu: Coleutivu Confort (Serviciu con Aire Acondicionáu) Destinos: Puerto Morelos y Playa del Carmen
* DZU: F.O.T.V (Frente Únicu de Trabayadores al Volante al serviciu del conceyu de José María Morelos) Tipu: Taxi Coleutivu (Serviciu entemediu) Destinos: Cancún - Felipe Carrillo Puerto - José María Morelos - Dzuché
* LCV: F.O.T.V (Frente Únicu de Trabayadores al Volante al serviciu del conceyu de Lázaro Cárdenas) Tipu: Taxi Coleutivu (Serviciu Direutu) Destinos: Leona Vicario y km 80 (Ignacio Zaragoza)
* ACR: Col. Sieglu 21 (Asociación de Chiapanecos Residentes en Quintana Roo) Tipu: Serviciu Coleutivu (Combi) Destinos: Col. Sieglu 21 (Colonia Chiapaneca)

==== Serviciu de taxis ====
(Información actualizada hasta Sept/2012)

Empreses Concesionaries o permisionarias. La mayoría de los taxis son tipu Sedan de modelu recién.

* TAQ: Sindicatu de Taxistes &quot;Andrés Quintana Roo&quot;. Color Blanco con franxa verde, pueden xubir y baxar pasaxe en cualesquier parte de la ciudá, en &quot;Sitiu de taxi&quot; aplica tarifa extra, nun puede dar tours, y la tarifa ye fixa (Non taxímetru) que varia según el destín.
* TSL: Taxistes del Conceyu de Solidaridá. Color blancu con franxa azul. Nun pueden xubir pasaxe, pero pueden baxar pasaxe nes sos zones dexaes, nun puede dar tours, y la tarifa ye fixa (NON taxímetru) que varia según el destín.
* TLC: Taxistes del Conceyu de Lázaro Cárdenas. Color blancu con franxa mariella. Nun pueden xubir pasaxe, pero pueden baxar pasaxe nes sos zones dexaes, nun puede dar tours, y la tarifa ye fixa (Non taxímetru) que varia según el destín.
* TIS: Taxistes del Conceyu d'Islla Mujer. Color Colorado con franxa blanca. Nun pueden xubir pasaxe, pero pueden baxar pasaxe en cualesquier parte de la ciudá, nun pueden dar tours, y la tarifa ye fixa (Non taxímetru) que varia según el destín.

=== Medios de comunicación ===
La ciudá de Cancún cunta con medios de comunicación tradicionales y dixitales. Los cualos sirvieron en gran ayuda a la crecedera d'esti polu turísticu.

Radio y TV

* Gala TV Cancún
* Sistema Quintanarroense de Comunicación Social
* Canal 10 (cable)

* Pirata FM.
* Mix FM.
* Radio Cultural Conceyu.
* Máxima FM.
* Radio Turquesa.
* La Z.
* QFM.
* Radio Fórmula QR.
* Caribe FM.

Medios impresos

Periódicos:

* Por Esto! Quintana Roo.
* Novedaes de Quintana Roo.
* Quequi.
* Diariu de Quintana Roo.
* La Verdá de Quintana Roo.
* Quintana Roo Güei.
* De Pesu.
* Diariu Imaxe.
*Publimetro Quintana Roo

== Principales aveníes, monumentos y sitios d'interés ==
[[Archivu:Cevichecancun2.JPG|thumb|Fuente-monumento Diálogu Norte-Sur, conocíu popularmente polos cancunenses como fonte del &quot;Ceviche&quot; pol so particular diseñu. Av. Tulum y Cobá.]]
[[Archivu:Monumindep.JPG|thumb|Monumentu a la Historia de Méxicu, conocíu popularmente polos cancunenses como &quot;batedora&quot; o &quot;llavadora&quot;. Avs. Tulum y Uxmal.]]

[[Archivu:Fuentekukulcan2.jpg|thumb|Fonte de Kukulcán, Av [[Bonampak]] y [[Cobá]], entrada a la Zona Hotelera, conocida como &quot;km 0&quot;.]]
[[Archivu:palaciomun08.jpg|thumb|Palaciu Municipal, y la plaza de la Reforma. A la derecha atópase la estatua de Benito Juárez, emblema del conceyu. Av Tulum.]]
[[Archivu:platanos1.JPG|thumb|left|Monumentu a José Martí, ''Los plátanos''. N'alto y baxorrelieve, amuésense fragmentos de la so poesía y semeyes sobre la piedra. Av Cobá y Náder.]]

=== Aveníes ===
* El [[Bulevar Kukulcán]], que percuerre tola Zona Hotelera 
* Av. [[Tulum]], principal avenida del centru de la ciudá, onde s'alluguen el palaciu municipal, oficines del Gobiernu del Estáu, la estación principal de bomberos, la terminal d'autobuses y los principales bancos
* Av. [[José López Portillo]], que coneuta la carretera federal Puertu Juárez-Mérida, Yucatán
* Av. Cobá, crucia les aveníes [[Yaxchilán]], Tulum y [[Bonampak]]. Conduz a la Zona Hotelera de Cancún o [[Bulevar Kukulcán]]
* Av. Andrés Quintana Roo, coneuta l'oriente col poniente de la ciudá dende la Av. López Portillo a la Av. Kabah, onde continua col nome de Av. Xcaret hasta llegar a la Av. Tulum.
* Av. Bonampak, cuerre paralela a l'Avenida Tulum y ye'l primer enllaz escontra la zona hotelera. Sobre esta avenida ta construyéndose la entrada principal a Puertu Cancún.
* Av. Nichupté, que foi entamada como una vía rápida pa coneutar d'este a oeste les dos entraes a la ciudá, y terminó como importante arteria pa la ciudá.
* Av. Les Torres, que coneuta la entrada de la ciudá, vía Chetumal, cola zona residencial de más recién creación na ciudá.

=== Monumentos y edificios importantes ===
; Fuente Diálogo Norte-Sur: Orixinalmente construyíu n'ochobre de 1981 pa conmemorar la Xunta de mandatarios pola &quot;Cumbre Norte-Sur&quot;. Antes de la construcción del monumentu que güei se ve nes aveníes Cobá y Tulum, l'orixinal yera un conxuntu de figures xeométriques de fierro. Ende conocíase-y como &quot;In''sectronic''&quot;. Desmantelar n'ochobre de 1994.

==== Fonte &quot;Fantasía Caribeña&quot; ====
En 1994, el gobiernu municipal de Benito Juárez llanzó una convocatoria a artistes nacionales ya internacionales col fin de crear un nuevu monumentu. La escultora neoyorkina Lorraine Pinto ganó'l concursu cola fonte &quot;''Fantasía Caribeña''&quot;.&amp;nbsp;Deriváu d'esto, y pol so peculiar forma, conózse-y polos cancunenses como la &quot;''Fonte del Ceviche''&quot;. Ye puntu de xunta de los ciudadanos por cualesquier motivu de celebración llocal, estatal, o nacional. 
; 
; Placa del monumentu :
Ye interesada la lleenda qu'apaez, caltenida del monumentu orixinal:
{{cita|Dios y héroe cultural foi Quetzalcóatl. La so memoria ye heriedu de la que son dueños tolos homes que creen na esistencia d'un mundu y un tiempu de lluz.}}
; Monumentu a la Historia de Méxicu: Diseñáu pol escultor cubanu Ramón De Lázaro Bencomo, meyor conocíu como [[José Delarra]]. Inauguráu en 1981 pol presidente de la república, [[José López Portillo]], empondera la historia nacional al traviés de grabaos de los personaxes históricos de máxima relevancia. Por cuenta de la so forma, popularmente conocióse-y dende la so inauguración como &quot;Monumentu a la Batedora&quot;.&lt;ref&gt;{{harvsp|Martí Brito|1985|«D'amores, olvidos, revanches y fracasos», p. 63}}&lt;/ref&gt;
; Monumentu a José Martí: Primer monumentu diseñáu por [[José Delarra]] fuera de Cuba, en 1978. Alusivu al poeta cubanu, los cancunenses bautizáron-y col nome de monumentu &quot;Los Plátanos&quot;. Cabo mentar qu'esti famosu artista (fináu en 2003) tien diez obres escultóriques nel estranxeru: cinco n'España, dos más en Cancún, una n'Angola y una en República Dominicana.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.radiometropolitana.cu/2008/seiciones/culturales/abrl/delarra26.htm
 |títulu = José Delarra, escultor
 }} |2=http://www.radiometropolitana.cu/2008/seiciones/culturales/abrl/delarra26.htm |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
; Fonte de Kukulcán: Fonte vistosa que-y da'l so nome al bulevar principal, consta de seis cabeces de la culiebra emplumada Kukulcán, retruques de los monumentos de [[Chichén Itzá]], representando al dios del vientu de los antiguos mayes. Estes cabeces empobinar escontra los cuatro puntos cardinales, simbolizando d'igual forma la importancia que tienen na cultura maya.
; Escampada de la Bandera: El primer izamiento del monumental estil bandera foi a cargu del presidente [[Ernesto Zedillo]], el 23 de xineru de 1998. Allugada nel quilómetru 5 de la Zona Hotelera, la bandera ye tan grande que puede apreciase la so ondear, dende'l centru de Cancún, ya inclusive dende [[Islla Mujer]]. L'estil mide 103.7 m, la bandera cunta con una estensión de 1.424 [[m²]] y de 120 [[kg]] de pesu. La testura de la tela con que se fabricó ye similar al que s'usa pa la confección de los paracaíes.&lt;ref&gt;{{cita web
 | url = http://www.travelbymexico.com/cancun/curiosos/index.php
 | títulu = La Bandera
 }}&lt;/ref&gt;

; Palaciu Municipal: Sede del Poder Executivu Municipal, consta de los distintos departamentos que componen la cabecera de Benito Juárez. Na placa de la entrada faise notar que tuvo l'honor de cuntar cola presencia de los Símbolos Nacionales el 5 y 6 d'agostu de 1985. Nes sos instalaciones tamién s'atopa en funciones la estación de Radio Ayuntamiento 105.9 FM, inaugurada'l 25 de payares de 1980, pol presidente de la república [[José López Portillo]], acompañáu del presidente de República Dominicana, Antonio Guzmán Fernández y el presidente municipal d'esi entós, Felipe Amaro Santana (la placa conmemorativa tamién ta detallada na entrada principal de palaciu). Nel frente topa la plancha de la Plaza de la Reforma, escampada utilizada p'actos cívicos, desfiles y feries locales, utilizando la pernomada figura de [[Benito Juárez]] nuna estatua.

=== Llugares d'interés ===
[[Archivu:Parquekabah01.JPG|thumb|Entrada principal del parque urbanu Kabah.]]
[[Archivu:Coati Nasua narica Side 2212px.jpg|thumb|Coatí (nasua narica).]]
[[Archivu:Bahiamujeres.JPG|thumb|Badea de Muyeres, zona que traviesa'l segundu petón más grande del mundu.&lt;ref name=&quot;WWF_2&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.worldwildlife.org/what/wherewework/mesoamericanreef/index.html|títulu=Mesoamerican Reef: The Atlantic Ocean's largest coral reef|editorial=[[World Wildlife Fund]]|fechaaccesu=4 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt; ]]

; Parque Ecolóxicu Kabah
: Esti parque urbanu foi creáu col enfotu de protexer a les especies reinales de Cancún, da-yos un llar, y caltener una gran área verde como zona protexida pa tal efeutu. Declárase como área natural protexida cola categoría de parque urbanu'l 10 de payares de 1995. Ye unu de los principales curiosos d'esti destín pa vecinos residentes y turistes, pos nos sos 39 [[hectárea|ha]] pueden reparase variaes especies vexetales y animales monteses, dalgunos d'ellos en peligru d'estinción. Atopar al suroeste de la ciudá y colinda al norte cola avenida del Monte, al sur cola Nichupté y al este cola Av. Kabah.
L: a vexetación que contién ye'l remanente de la selva mediana subperenifolia, qu'esistió antes de la construcción de la ciudá. La riqueza d'especies pa los vertebraos envalorar en 46 especies, de los cualos 3 son anfibios, 10 reptiles, 21 aves y 12 mamíferos.
Pa: ra fomentar y reforzar la conocencia de los recursos naturales, ufiértense percorríos empuestos, actividaes ecolóxiques y talleres de cada unu, afechu al nivel educativu. El parque cunta con diversos curiosos, destácase la ''casa maya'', primer construyida en Cancún, onde s'agospiaron los promotores y desarrolladores del proyeutu Cancún. Esta casa acondicionóse como muséu históricu anguaño. Otros curiosos son el campamentu chiclero, la cortil maya y el viveru. A lo llargo de los senderos pueden reparase les diverses especies de mamíferos, reptiles y aves, ente les que destaquen los coatíes ([[nasua narica]]), [[cocodrilu|cocodrilos]] y [[monu gatuña|monos araña]]. El parque cunta tamién con zones d'esparcimientu y xuegos infantiles, arrodiaos de la vexetación y tranquilidá en mediu del centru urbanu de Cancún. Munchos ciudadanos utilicen el parque pa trotiar, dir en [[bicicleta]], o a cencielles pa escapar de la vida na ciudá por un ratu, almirando la flora y fauna del llugar.

; [[Parque nacional Mariña Occidental d'Islla Mujer, Punta Cancún y Punta Nizuc]]
: Forma parte de la barrera arrecifal denominada “Gran Petrina de Petones del Atlánticu Occidental” (tamién conocíu como “Gran Petón Maya” y pertenez al Sistema Arrecifal Mesoamericanu”) considerada como la segunda barrera arrecifal más grande del mundu. El parque marín ta estremáu en tres polígono, caúnu atopa frente a les costes descrites nel mesmu nome del parque. La formación arrecifal del polígonu punta Nizuc estender al sur hasta la colindancia del Parque nacional Petón de Puerto Morelos. A diariu entámense tours en diverses marines pa la so esploración submarina. De los trés polígonos que lu conformen, dos allugar na zona costera de Cancún:

; Polígonu 2, Punta Cancún
: El segundu polígonu atopar nel corazón comercial de la zona hotelera que'l so nome ye precisamente Punta Cancún, al norte ye posible aportar por sablera cascoxu” y al oriente por sablera Chac-Mool” y “sablera gavilueta azul”.
: Ye nesti polígonu onde s'atopen los castros que'l so usu ta destináu puramente a la investigación científica, na zona mariniega del polígonu predominen les actividaes de sablera según l'empléu d'embarcaciones non motorizadas como kayak, y windsurf. Les actividaes más relevantes d'esti polígonu son el bucéu autónomu y snorkel polo que ye recomendable aportar por embarcaciones motorizadas dende los clubes náuticos allugaos nes llagunes de Nichupté y Bojórquez al traviés de la canal Sigfrido y canal Nichupté, o bien dende les mesmes sableres de la zona hotelera. Les árees arrecifales más conocíes son cuevones, la bandera, barbones, chitales, del llau norte de la punta, y del llau occidente la zapatera, brincos, rejollada, soraya, san Toribio, pozos azules, barraques, el aristos, la perda, cristal, paré de Sara, llargu y el bajite.
[[Archivu:Canalsigfrido.jpg|thumb|left|Canal Sigfrido, ayuda a remanar la corriente lagunar. Desagua al Mar Caribe, travesando la ponte Calinda.]]
: L'[[Armada de Méxicu]] donó y fundió pa la formación de petones artificiales el barcu cañonero “Juan de la Barrera C-55” el [[25 d'ochobre]] de [[2000]], y el barcu cañonero “Anaya C-58” el [[28 de mayu]] de [[2000]]. En setiembre de [[2004]], el [[furacán Iván]] que crució pela [[canal de Yucatán]] más cercanu a la islla de [[Cuba]] qu'a la península, tuvo tanta fuercia de afectación que'l cañonero Anaya foi partíu pola metá.

; Polígonu 3, Punta Nizuc
: Atopar na parte sur de la zona hotelera en Punta Nizuc, l'accesu terrestre ye complicáu, polo que les actividaes de sablera y deportes non motorizados solo son brindaos por prestadores de servicios allugaos nos hoteles de la mesma área.
: Sicasí les barreres arrecifales de la zona son les más visitaes en tou Cancún, la forma más popular d'aportar ye por aciu l'usu d'embarcaciones motorizadas d'una ó dos places, dende los clubes náuticos allugaos na llaguna Nichupté cruciando polos manglares (“percorríu pola xungla”) y saliendo al océanu al traviés de la canal Nizuc, pa prauticar el snorkel. La práutica de bucéu tamién se realiza nel puntu conocíu como “la boya de los llocos”. Este'l polígonu del parque ye'l más cercanu al [[Aeropuertu Internacional de Cancún]], atopar a tan solo 10 [[km]] cruciando la carretera 307.

[[Archivu:elmecocun.JPG|thumb|left|Vista fronteru del edificiu A, ''El Castiellu'', zona arqueolóxica El Meco. Como datu interesáu: la llende municipal ta demarcado xustu a la metá del sitiu, y la llinia divisoria, marcada cola mojonera oficial, traviesa pola metá los terrenes del Meco. Oficialmente, una parte taría asitiada na metá del conceyu de Benito Juárez, y la otra, n'Islla Mujer.]]
; Zona Arqueolóxica ''El Meco''
{{AP|El Meco}}
: La porción del sitiu anguaño esplorada inclúi fundamentalmente a una plaza de clara función ceremonial y política, según a una serie d'estructures palaciegues y alministratives distribuyíes na so redolada. Na plaza, destaca pola so monumentalidad y altor la Estructura I, conocida tradicionalmente como El Castiellu, que ye un basamento de planta cuadrangular y cuatro cuerpo, rematáu por un templu d'entrada tripartita, qu'amuesa la típica manufactura del estilu Mariña Oriental. Les escavaciones de Peter Schmidt, primero, y de Luis Leira más tarde, evidenciaron la esistencia d'una subestructura conformada por un basamento menor en que la so parte cimera caltúvose un templu d'un solu accesu y arquiteutura más modesta. La intervención efeutuada ente 1997 y 1998 por Leira, dexó esponer una bona parte de la porción posterior d'esti basamento, según l'escelente caltenimientu del llucíu de estuco qu'entá lu cubrir.

[[Archivu:Yamiluum1.JPG|thumb|Templu del Alacrán, Yamil Lu'um, zona hotelera, km 12.]]
; Yamil Lu'um
: Zona arqueolóxica maya, allugar nel km. 12 del [[bulevar Kukulcán]]. Ye posible aportar pola sablera, al traviés d'un hotel, a una banda del templu principal. Foi tema de discutiniu por cuenta de los trabayos de construcción que realiza una cadena hotelera na so contorna.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.novenet.com.mx/seccion.php?id=54946&amp;sec=3&amp;d=20&amp;m=06&amp;y=2007
 |títulu = Zona Arqueolóxica Yamil Lu'um. &quot;Conderguen emplegaos hoteleros la devastación arqueolóxica |urlarchivu
 = https://web.archive.org/web/20080925220310/http://www.novenet.com.mx/seccion.php?id=54946&amp;sec=3&amp;d=20&amp;m=06&amp;y=2007
 |fechaarchivu = 25 de setiembre de 2008
}}&lt;/ref&gt; El monumentu principal conozse como ''Templu del Alacrán'', y dáse-y esti nome por cuenta de los restos d'una estructura del arácnidu que foi atopada nuna de les parés del templu, que llevántase sobre un basamento de parés verticales con una escalinata de cuatro pasos llindada por dos alfardas en forma de dadu; na parte cimera construyóse una plataforma que sofita'l templu d'una sola cámara, a que'l so interior apuértase al traviés de trés claros formaos por dos columnes. El techu planu que lu cubrió tuvo conformáu por un arquitrabe de madera y una serie de morillos asitiaos unu mui cerca del otru; los murios amuesen un llixeru enclín pa escontra fora; el frisu queda llindáu ente dos cornises y coronar un solu planu inclináu. Tola construcción tuvo estucada y pintada, de lo cual anguaño nun se caltién dalguna muerte. L'allugamientu cronolóxicu asítiase nel periodu Postclásico Tardíu ([[1200]]-[[1550]])
[[Archivu:CancunRuins2002.jpg|thumb|Zona arqueolóxica ''El Rei''.]]
; Zona Arqueolóxica El Rei {{AP|El
Rei (sitiu arqueolóxicu)}}
: Allugáu nel km 18 de la Zona Hotelera, ye l'asentamientu arqueolóxicu más notable del área isleña de Cancún. La porción esplorada, qu'inclúi cuarenta y siete estructures, correspuende a una zona relixosa y alministrativa na que de xuru se llevaron a cabu importantes ceremonies y vivieron los personaxes de mayor estatus na vida política d'esa rexón. En delles de les estructures palaciegues que güei pueden visitase, caltiénense fragmentos de pintura mural que faen alusión a dioses y elementos iconográficos rellacionaos cola vida relixosa de los mayes posclásicos del norte de Quintana Roo.
: El nome orixinal del sitiu desconozse, y solo bien apocayá bautizóse-y col nome de &quot;El Rei&quot; por cuenta de qu'en el llugar afayó la porción cimera d'una escultura que representa una cara humana afatáu con un ellaboráu tocáu, que de xuru retrata a un personaxe d'altu rangu. Güei, la cabeza del rei atópase abellugada y espuesta, nel muséu arqueolóxicu de Cancún.

;Muséu Maya de Cancún

El [[Muséu Maya de Cancún]] abelluga una de les coleiciones arqueolóxiques de la cultura maya más significatives de Méxicu, pos non solo inclúi pieces de la mayor relevancia que fueron atopaes nel Estáu de Quintana Roo, sinón tamién una seleición de pieces emblemátiques de los sitios mayes de Palenque, Chichén Itzá, y Comalcalco, ente otros xacimientos representaos.

Ta allugáu nel quilómetru 16.5 del Blvd. Kukulcán, na Zona Hotelera de Cancún. El so diseñu, obra del arquiteutu Alberto García Lascurain, ye vanguardista. Enfatiza la imaxe llinial con murios de celosía en concretu, espacios d'aire llibre que dexen al visitante esfrutar del clima de Cancún. Foi inauguráu'l 2 de payares de 2012. Ta desplantado na denominada selva de San Miguelito, a unos cuantos metros de la llaguna Nichupté y ta integráu al sitiu arqueolóxicu de San Miguelito (ciudá maya de 1250-1550 d.C.), que se visita conxuntamente cola cortil museística, conformando un área total abierta al públicu de pocu más de 80 hectárees. Les edificaciones del Muséu atopar a ocho metros d'altor ya inclúin tres volúmenes de pabellones d'exhibición.
[[Archivu:cancun 2.JPG|400px|thumb|left|Sablera Delfines, ó El Mirador, una de les ventanes al Mar Caribe que caltién la zona hotelera.]]
Tanto'l Muséu como'l xacimientu arqueolóxicu son operaos pol Institutu Nacional d'Antropoloxía y Historia. La visita a la cortil inclúi l'accesu a la zona arqueolóxica de San Miguelito, que se compón de cuatro conxuntos conformaos por estructures precolombines, con un basamento remocicáu mientres la dómina prehispánica, onde se caltienen restos d'un templu. El complexu llogró integrar la vexetación orixinal de San Miguelito coles árees jardinadas del Muséu polo que'l visitante puede realizar un percorríu integral y altamente gratificante.

;El Mirador
Asina se-y conoz tamién a ''Sablera Delfines''. Como'l so nome dicir, constitúi una de les vistes más importantes y espectaculares del Mar Caribe en Cancún. Tantu de día como de nueche, ye llugar de xunta frecuente de los cancunenses. Pel llau este, reparar l'océanu, y pel oeste, una panorámica de la llaguna Nichupté y parte de la zona arqueolóxica'l Rei.

== Gobierno ==
El gobiernu municipal ta conformáu por un alcalde ó presidente municipal electu por votación popular, que de la mesma estrema'l gobiernu en Presidencia y Cabildru, compuestu de 15 regidurías con persones que'l mesmu alcalde escueye, que son departamentos nos que se sofita pa cumplir les diverses funciones de gobiernu.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.cancun.gob.mx
 | títulu = Páxina web del gobiernu municipal
}}&lt;/ref&gt; Como cabecera municipal, Cancún alluga nel so palaciu municipal la sede del Poder Executivu de Benito Juárez.

; Presidencia Municipal {{Enllaz rotu|1=[http://www.cancun.gob.mx/cancun/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=9] |2=http://www.cancun.gob.mx/cancun/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=9 |bot=InternetArchiveBot }}
* Presidente Municipal de Benito Juárez
* Secretariu Particular de la Presidencia Municipal
* Secretaría Téunica 
* Direición de comunicación social
* Coordinación Xeneral d'Asesores
* Unidá de Vinculación con Organismos Descentralizaos
* Secretariu Priváu de la Presidencia Municipal
* Presidencia del DIF
* Direición del DIF
* Direición de Xestión Social
* Direición de Fondu y Desarrollu Turísticu 
* Direición de Radio Cultural Ayuntamiento 
* Direición del Institutu Municipal de la Muyer
* Direición del Institutu Municipal del Deporte 
* Direición del Institutu de Planeación pal Desarrollu Urbanu Municipal
* Direición d'Estadística ya Informática de la Secretaría Téunica 
* Direición de Siguimientu d'Alcuerdos de la Secretaría Téunica 
* Direición de Vinculación Interinstitucional de la Secretaría Téunica 
* Unidá de Vinculación de Tresparencia y Accesu a la Información Pública 
* Direición del Institutu pa la Cultura y les Artes

; Cabildru {{Enllace rotu|1=[http://www.cancun.gob.mx/cancun/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=23&amp;Itemid=9] |2=http://www.cancun.gob.mx/cancun/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=23&amp;Itemid=9 |bot=InternetArchiveBot }}
* Sindico Municipal - Facienda, Patrimoniu y Cunta
* Primer Rexidor - Desarrollu Social y Participación Ciudadana 
* Segundu Rexidor - Obres y Servicios Públicos
* Tercer Rexidor - Ameyora Regulatoria
* Cuartu Rexidor - Planeación y Desarrollu
* Quintu Regidor - Seguridad Pública, Tránsitu y Bomberos
* Sestu Rexidor - Turismu y Ecoloxía
* Séptimu Rexidor - Educación, Cultura y Deporte
* Octavu Rexidor - Industria, Comerciu y Asuntos Agropecuarios
* Novenu Rexidor - Salú y Asistencia Social
* Décimu Rexidor - Desenvuelvo Urbanu 
* Decimoprimer Rexidor - Reglamentación Municipal
* Decimosegundu Rexidor - Espectáculos y Diversiones
* Decimotercer Rexidor - Trabayu y Previsión Social
* Decimocuartu Rexidor - Equidad y Xéneru
* Decimoquintu Rexidor - Asistencia Social a Grupos Vulnerables

== Economía ==
{{Imaxe múltiple |posición_tabla=
rght
|direición = vertical
|semeya1 = Cancun Strand Luftbild (22179809191).jpg
|anchu1 = 250
|semeya2 = Cancun beach aerial - Luftbild (19853282239).jpg
|anchu2 = 250
|semeya3 = Cancun Strand Luftbild (21552302623).jpg
|anchu3 = 250
|semeya4 = Cancun Strand Luftbild (22143397586).jpg
|anchu4 = 250
|semeya5 = Cancun Beach.jpg
|anchu5 = 250
|testu1 = '''Zona hotelera'''
|testu2 = '''Llaguna Nichupté'''
|testu3 = '''Zona hotelera'''
|testu4 = '''Zona hotelera'''
|testu5 = '''Zona hotelera'''
}}

=== Turismu ===
El sector turísticu ye la principal fonte d'ingresos a la ciudá y al conceyu, lo que convierte en motor de la economía de [[Benito Juárez]]:
* En Cancún esisten 181 [[hotel]]es con 35,023 habitaciones y 380 [[restorán|restoranes]]. (dic 2010).
* 3,004,802 [[turista|visitantes]] fueron a Cancún en 2007, nun [[permediu]] de 190 vuelos diarios (dic 2009)
* 2,761,400 [[turista|visitantes]] fueron a Cancún en 2013 siendo la ciudá 63 con más turistes internacionales
* La derrama económica añal en Cancún por conceutu de turismu ye $3072.21 millones de dólares. (xineru-avientu de 2007).
* El gastu permediu per visitante añal solo en Cancún ye $1028.84 dólares. (xineru-avientu de 2007).
* La mayoría de los hoteles ufierten paquetes de too incluyíu, pa caltenelos nesta área, dexando que los precios álcense. Polo xeneral cunten colos sos propios servicios de Marina (deportes y entretenimientu acuáticu) bucéu, snorkel, alimentos y bebíes polo xeneral.
* Cancún cunta cola más variada diversión nocherniega, más de 10 ''discoteques'', arrexuntar nun área conocida como ''Party Center'', nel corazón de la Zona Hotelera.

==== Centros de convenciones ====
Cancun International Convention Center | Cancun ICC ye'l recintu más grande de la llocalidá, con 14,200 m² (152,847 ft2) d'espaciu pa eventos, cuenta col soporte téunicu más modernu del país pa realizar eventos de cualquier tipu, dende un almuerzu executivu, una boda, una convención o congresu, hasta obres de teatru y conciertos musicales. Ta allugáu nel corazón de la zona hotelera en “Punta Cancún”, a tan solo 20 minutos del Aeropuertu Internacional.

CARAUTERÍSTIQUES D'INSTALACIONES:
- 5,096.00 m² pa esposiciones, estremaos ente la planta baxa y el primer nivel.
- 7,018.00 m² disponibles pa congresos y convenciones.
- 10 salones, divisibles en 36 espacios pa sesiones simultánees (breakouts).
- Serviciu d'alimentos y bebíes con capacidá pa 5,000 persones.
- Sistema audiovisual in-house.
- Señalización dixital nos antepares de cada salón.
- Sistema divisoriu con murios sono-aislantes.
- Salones llibres de columnes.
- Sistema de llume regulable y programable.
- Ancles pa colgar materiales con capacidá de 100 kg c/o.
- Carga dinámica nel pisu d'esposiciones de la planta baxa de 2 tonelaes por m², y nos niveles cimeros de 400 kg. por m².
- Llinies analóxiques conmutadas.

==== Campu de Golf Pok Ta Pok ====
El Club de Golf Pok ta Pok foi diseñáu en 1976 por Robert Trent Jones. Esti club non solo ye'l más antiguu sinón tamién el más prestigiado ente los campos de golf de Cancún. El campu de golf allugar a lo llargo de la Islla Cancún, coles sos 18 fuexos, par 72. A lo llargo de cuatro quilómetros (del km 6 al 9) puede contemplase'l campu mientres se percuerre pol bulevar Kukulcán a cuerpu o en vehículu.

==== Places comerciales ====
Ensin dulda constitúin un curiosu turísticu pa los visitantes y locales, por cuenta de les atraiciones que contién caúna d'elles, amás de les compres. Na zona hotelera atópense tres places principales ([[La Islla]], Plaza Kukulkan y Plaza Caracol), qu'ufierten cualquier tipu d'artículos y servicios, amás de [http://www.aquariumcancun.com.mx/ acuariu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161117161546/http://www.aquariumcancun.com.mx/ |date=2016-11-17 }}, restoranes y tiendes departamentales de prestíu.

Na zona centro(urbana) atópense diverses places la mayoría nel so interior con tiendes departamentales y tiendes d'autoservicios boutiques y variedaes.
Ente les places más reconocíes y visitaes atópense Plaza las Américas, Plaza Cancún Mall (Plaza las Américas II), Plaza les tiendes (antes Plaza cancún 2000), Gran Plaza, Plaza Outlet (antes Plaza Paseos Cancún) ente otres pequeñes places comerciales y turístiques na zona urbana.

=== Organismos reguladores del turismu ===

==== Asociación d'Hoteles de Cancún ====
Ye una entidá privada, y foi creada pa promocionar la ciudá y marca de Cancún y participar con competitividá dientro de los mercaos turísticos tantu nacionales, como internacionales. Ye tamién una institución que representa a la hotelería entamada ante les instancies locales, nacionales ya internacionales. La so afiliación actual inclúi a más de 100 hoteles, con alredor de 25,000 habitaciones, amás de tener un capítulu especial de Miembros Aliaos, conformáu por 46 empreses de servicios allegaos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ahqr.com.mx/espanol/ahqr.php|títulu=Asociación d'Hoteles de Cancún|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080206070216/http://www.ahqr.com.mx/espanol/ahqr.php|fechaarchivu=6 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt;

==== CANIRAC ====
La Cámara Nacional de la Industria de Restoranes y Alimentos Condimentados (CANIRAC) ye una organización empresarial, de calter nacional, que representa, integra, educa, promueve y defende los intereses y derechos de los establecimientos que preparen y vienden alimentos pa impulsar el desenvolvimientu de la Industria por aciu la interlocución col Gobiernu y demás sectores, brindando diversos servicios d'interés xeneral.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.canirac.org.mx/portal/132993115/mision/|títulu=CANIRAC y la so Misión|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080421230656/http://www.canirac.org.mx/portal/132993115/mision/|fechaarchivu=21 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt;

==== OVC ====
[[Archivu:PanoramicaPuente.JPG|thumb|600px|Panorámica de la Ponte Calinda, unu de los principales muelles y cais turísticos, a una banda, la cabina de la ''Torre Escénica Cancún'', de 100 metros d'altor, onde puede apreciase gran parte d'Islla Cancún dende los altores. Zona Hotelera, km 4.]]
La función principal de la Oficina de Visitantes y Convenciones de Cancún (OVC), ye'l promover a Cancún y caltener la imaxe como'l meyor destín turísticu de Llatinoamérica, asina mesmu, funge como enllaz ente la iniciativa privada y el sector turísticu internacional pal zarru de negociaciones que dexen el desenvolvimientu del destín. Tratar d'un organismu Non codalosu, conformáu por un Comité Téunicu del Fideicomiso (socios de destín) que caltienen una busca continua d'alternatives de veceros potenciales pal destín al traviés de cámares, asociaciones, sociedaes públiques, privaes nacionales ya internacionales. Sofita ya impulsa el procesu de marketing, ventes, servicios y aliances estratéxiques pal desenvolvimientu y allugamientu del destín.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Oficines_de_Convenciones_y_Visitantes_OCVs/_rid/12678?page=2
 |obra = Secretaría de Turismu |títulu =
 Oficines de Visitantes y Convenciones
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080611045736/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Oficines_de_Convenciones_y_Visitantes_OCVs/_rid/12678?page=2
 |fechaarchivu = 11 de xunu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

=== Otres actividaes económiques ===
Magar el turismu ye la base económica de la ciudá, el sector pesqueru ye otra actividá importante, debíu a la mariña que Cancún tien. La pesca concentrar na zona de Puertu Juárez, que ta clasificáu como puertu medianamente forníu.&lt;ref&gt;[[Quintana Roo]]&lt;/ref&gt; Tien un centru de receición con capacidá de 1-10 ton/día. El cambéu de divises xenerar a partir de la intensa actividá turística, pos a lo llargo del bulevar Kukulcán y nel centru de la ciudá ufiértase esti serviciu en distintes cases de cambéu. El comerciu concentrar nes places y nel centru de la ciudá, según nos mercaos de los suburbios.

== Deportes ==
A partir de [[2006]], la ciudá de Cancún convirtióse en sede de tres equipos profesionales:
[[Archivu:Estadiopotros.JPG|450px|thumb|[[Estadiu Andrés Quintana Roo]].]]

{|{{tablaguapa}} border=&quot;1&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! '''Equipu''' !! '''Deporte''' !! '''Lliga''' !! '''Estadiu'''
|-
| [[Tigres de Quintana Roo]] || [[Béisbol]] || [[Lliga Mexicana de Béisbol]] || [[Estadiu Beto Ávila]]
|-
| [[Club de Fútbol Atlante|Atlante FC]] || [[Fútbol]] || [[Lliga d'Ascensu de Méxicu]] || [[Estadiu Olímpicu Andrés Quintana Roo]]
|-
| [[Pioneros de Quintana Roo]] || [[Baloncestu]] || [[Lliga Nacional de Baloncestu Profesional de Méxicu]] || [[Poliforum de Cancún]]
|-
| [[Lleones Anáhuac Cancún]] || [[Fútbol úmericanu]] || [[Organización Nacional Estudiantil de Fútbol úmericanu|ONEFA]] || [[Rede d'Universidaes Anáhuac|Universidá Anáhuac Cancún]]
|-
| [[Pioneros de Cancún]] || [[Fútbol]] || [[Segunda División de Méxicu]] || [[Estadiu Cancún 86]]
|-
|}

* El Club Deportivo y Social Pioneros de Cancún, perteneciente a la Segunda División de Fútbol en Méxicu, tuvo una escelente temporada en 2012 y 2013 llogrando asitiase como superlíder de la Lliga de Nuevos Talentos, siendo l'equipu invictu ganándose un llugar na final pola llucha al ascensu a la Lliga Premier el 11 de mayu de 2013.
* Pioneros de Cancún ye'l nuevu monarca de la Lliga de Nuevos Talentos (LNT) de la Segunda División Profesional, en venciendo nel partíu de vuelta 3-1 a Santos de Soledad (Atléticu San Luis) y llogró'l mediu boletu p'apostar l'ascensu a la Lliga Premier la siguiente temporada; en casu de repitir el títulu l'ascensu sería de forma automática.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://sipse.com/deportes/trunfa-pioneros-de-cancun-66454.html
 | títulu = Pioneros de Cancún vence a Santos de Soledad; corónase campeón
 | autor = Ángel Mazariego
 | editorial = SIPSE
 | fecha = llunes, 16 d'avientu de 2013, 14:33
}}&lt;/ref&gt;
* Ye importante señalar que nel casu del equipu Atlante, per primer vegada xugóse una lliga de primer División de fútbol profesional en Cancún, y nel mesmu primer tornéu, xugóse la primera final el 9 d'avientu de 2007, consiguiendo esti equipu'l so tercer campeonatu na historia frente a los Pumas de la UNAM, y el primeru pa Cancún Anguaño Equipu d'Ascensu MX.

* Cancún cunta con una plaza de toros techada con aforu pa 5500 persones, onde se realicen corríes, espectáculos ecuestres y bailles típicos mexicanos tolos miércoles. Tamién s'utiliza pa espectáculos diversos, como llucha llibre y conciertos. El 8 de marzu de 2008 llevar a cabu la primer engarradiella de campeonatu mundial de pesu completu del Conseyu Mundial de Boxéu (CMB) en suelu mexicanu, ente'l rusu Oleg Maskaev y el nixerianu Samuel Peter.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.dqr.com.mx/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=10355&amp;Itemid=23
 | títulu = &quot;History in Cancún&quot;, presenten cartelera boxística
}}&lt;/ref&gt;

* Celebráronse dos [[Campeonatu Mundial de Triatlón|campeonatos Mundiales de Triatlón]]; nel [[Campeonatu Mundial de Triatlón de 2002|2002]] y nel [[Campeonatu Mundial de Triatlón de 1995|1995]].

== Educación ==
Cancún ye una ciudá que cunta con una gran cantidá d'escueles d'educación básica: primaries (cursu de seis años escolares) y secundaries (cursu de tres años escolares) allugaes en munchos puntos de la rexón. La mayoría d'estes escueles pertenecen al gobiernu federal y pa les persones con mayores ingresos esisten escueles privaes con diversos programes educativos nos cualos inclúyense pre-maternal, kinder, primaria y hasta preparatoria.

Sicasí, debíu a la enorme crecedera de la población, añu con añu hai un gran porcentaxe de mozos que se queden ensin la posibilidá d'inscribise n'escueles públiques. Ye esta una de les razones de la esistencia de tantes escueles privaes.

[[Archivu:UNICARIBE.JPG|thumb|Edificios alministrativos de la [[Universidá del Caribe]], nel so interior inaugurar en mayu de 2008 una de les más grandes biblioteques de Cancún, l'Antonio Enríquez Savignac]]

=== Nivel mediu superior ===
Tocantes a estudios de nivel mediu cimeru (cursos de seis semestres escolares), Cancún tien preparatorias que cunten col sofitu del gobiernu federal y tamién esisten escueles con enseñanza abierta. De siguío méntense les federales:
* Sistema de Nivel Cimeru:
* Colexu Nacional d'Educación Profesional Téunica del Estáu de Quintana Roo (CONALEP Plantel Cancún I, II y III)
* Colexu d'Estudios Científicos y Teunolóxicos Del Estáu (CECYTE Plantel Cancún I, II, III y IV) y plantel León Vicariu 
* Centru de Bachilleratu Teunolóxicu Industrial y de Servicios del Estáu de Quintana Roo (CBTIS non.111) y sede de la Direición Xeneral d'Educación Teunolóxica ya Industrial.(DGTI)
* Colexu de Bachilleres del Estáu de Quintana Roo (COBACH - BACHILLERES Cancún I, II, III y IV)
* Enseñanza Abierta:
* Centru de Servicios Académicos Integrales (CSAI CANCÚN) (del sistema de Colexu de Bachilleres)
* Centru d'Enseñanza Abierta (CEA CANCÚN)

=== Nivel cimeru ===
De siguío méntense les universidaes qu'esisten en Cancún. Dependiendo de la llicenciatura o carrera, pueden durar dende 8 a 10 semestres escolares o nel so casu 9 Cuatrimestres:

* '''Sofitaes pol Gobiernu Federal'''
** [[Universidá Teunolóxica de Cancún]]
** [[Universidá del Caribe]]
** [[Institutu Teunolóxicu de Cancún]]
** [[Universidá de Quintana Roo]], Unidá Académica Cancún.
** [[Universidá Politéunica de Quintana Roo]].

* '''Universidaes privaes'''
** Universidá Anáhuac Cancún
** Universidá La Salle Cancún
** Universidá TecMilenio
** Universidá Interamericana pal Desarrollu] (XUNÍI)
** Universidá Valle del Grijalva (UVG Cancún)
** Escuela Cimera de Ley
** Universidad d'Oriente Cancún
** Universidá Maya de les Amériques
** Universidá Azteca 
** Institutu d'Estudios Cimeros de la Comunicación (IESCAC)
** Universidá Humánitas
** Universidá del Sur (US)

== Cultura ==

=== Casa de la cultura ===
La Casa de la Cultura de Cancún ye'l centru cultural más importante de la ciudá. Promueve y espubliza les manifestaciones culturales de la comunidá, según la preservación del patrimoniu tanxible ya intanxible del conceyu. Fundada en 1994, anguaño la Casa de la Cultura cunta con una biblioteca, y un total de 37 talleres y 29 maestros. Diariamente llévense a cabu una serie de distintes actividaes como los llunes de cine, los martes al campu, los xueves de conciertu y los sábados de teatru, foros de poesía, cuentu y cantar, esposiciones de Pintura, caravanes culturales, presentaciones ocasionales de llibros d'autores locales y estatales, ente otres actividaes. Convidar a la población polo xeneral por que participe de manera activa en dalguna d'estos programes culturales.

=== Revistes culturales ===
En Cancún publicar dende 1998, anque de manera intermitente, la revista cultural ''[[Tropu a la uña]]''. Güei día atopar na so tercer etapa, siguiendo col so propósitu d'espublizar la obra de los artistes locales, tanto poetes como prosistes, ensayistes, artistes plásticos, fotógrafos, etc, anque tamién venció les sos páxines a prestixoses firmes nacionales ya inclusive internacionales.&lt;ref&gt;Carlos Underwood, «[http://www.diariorespuesta.com.mx/01012013/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=77169%3Asale-nuevamente-tropu-a-la-una-a-promover-valores&amp;Itemid=346 Sale nuevamente ''Tropu a la uña'' a promover valores] {{Wayback|url=http://www.diariorespuesta.com.mx/01012013/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=77169%3Asale-nuevamente-tropu-a-la-una-a-promover-valores&amp;Itemid=346 |fecha=20140202203616 }}», ''Respuesta'', 10 de payares de 2013.&lt;/ref&gt;

=== Asociación de pioneros de Cancún ===
Organización non gubernamental que'l so oxetivu principal ye caltener y fomentar los raigaños de la fundación de Cancún, según sopelexar los fechos históricos relevantes, buscando una identidá cancunense que s'enzanca por cuenta de la diversidá de cultures y persones qu'habiten na ciudá. L'Asociación axuntar en distintes ocasiones a lo llargo del añu, y les opiniones de los miembros son apreciaes pola sociedá cancunense. Gran parte de la historia y contribuciones danse al traviés de la revista de publicación mensual ''Pioneros, pasáu y presente de Quintana Roo''.

=== Festival Internacional de Cine Cancún Riviera Maya ===
El 1ᵉʳ Festival Internacional de Cine Cancún Riviera Maya celebrar del 17 al 23 de payares de 2007 nes sedes Cancún, Playa del Carmen y otros puntos de la Riviera Maya. Sol lema ''ecoloxía d'almes'' el festival promueve la exhibición cinematográfica, la producción audiovisual y la formación profesional de los mozos a partir d'una visión particular: el descubrimientu de nuevos talentos, con especial atención a Méxicu ya Iberoamérica, la crecedera artística del sureste mexicanu y el desenvolvimientu sustentable, con beneficiu direutu pa Cancún. El festival contribúi a arriquecer la imaxe internacional de Quintana Roo y el nuevu turismu de la rexón. Favorez la crecedera social de la zona y aguiya los llazos ente la comunidá cinematográfica del Caribe y Llatinoamérica. N'el so programa destácase la presentación d'óperes primes, documentales y curtiumetraxes. Nel añu 2008 celebróse'l 3 y 9 de payares.

=== Vida nocherniega ===
La ciudá de Cancún ye famosa pola so animada vida nocherniega. La zona principal onde se concentren los más grandes centros nocherniegos ye la so Zona Hotelera nel famosu &quot;[[Party Center]]&quot;, onde tamién s'atopen la mayoría de los restoranes y chigres más famosos y allegaos de la ciudá como por casu: Coco Bongo, Dady O, Mandala y The City siendo los más populares. Na zona centro tamién esisten árees d'entretenimientu nocherniegu, especialmente en redol a l'Avenida Yaxchilán, tratar de sitios más pequeños y menos zaragateros que na Zona Hotelera, pero igualmente animaos onde se concentra la xente local, recomendables pa quien quieran interactuar cola xente del llugar. Cancún creció enforma dende la so fundación, y no que ye consideráu &quot;nuevu cancún&quot; ( supermanzana 17 y 18 nel centru de la ciudá) tamién se desenvolvieron nuevos llugares de recreación nocherniega. Especialmente sobre l'Avenida Bonampak na agora Plaza Península. Decorada principalmente con onix, ye una plaza bien activa con restoranes, cafés, tiendes, y chigres que val la pena visitar o [[Plaza Las Américas-Malecón Américas]] Cancún onde s'atopen non solo les tiendes de la principal plaza comercial de la ciudá sinón, restoranes, tiendes de prestíu.
Anguaño, la Av. Nader ye'l nuevu puntu de moda nel que xente local gocia de salir a restoranes y chigres, compárase-y y dizse que ta creciendo pa convertise nuna zona conocida como &quot;La Condesa&quot; na capital del país. Esta zona carauterizar pola remodelación de cases antigües, les primeres cases construyíes en Cancún, afaciéndoles en chigres y/o restoranes qu'ufierten tanto diseñu como'l productu de moda.

=== Antroxos ===
Mientres el mes de febreru empecipia la temporada d'antroxos de la rexón. Mérida, Campeche, Cozumel, Islla Mujer y Cancún enllenar de color nuna fiesta apinada d'eventos musicales, culturales, artesanales y gastronómicos. En Cancún diversos sectores de la sociedá en coordinación col conceyu llocal participen cola presentación de vistoses caravanes que percuerren les principales aveníes de la ciudá y nel concursu pa escoyer a la reina y rei feu del antroxu. Anque falta enforma por faer, cada añu son más los participantes y públicu asistente, tanto residentes como visitantes nacionales y estranxeros, que se xunen a esta celebración, lo que fai que nun futuru non bien alloñáu, va faer d'esti festival d'allegría, unu de los más importantes y reconocíos del Caribe.

=== Miss Universu ===
El 23 de mayu de 1989 celebrar por segunda vegada en [[Méxicu]] y per primer vegada en Cancún el [[Miss Universu 1989]], que se llevó a cabu nel Hotel Fiesta Americana Condesa onde 76 concursantes compitieron pola corona, cola cual [[Angela Visser]] de los [[Países Baxos]] alzar cola afamada corona.

== '''Transportación del aeropuertu al hotel''' ==
Acute con anticipación la so transportación del aeropuertu, escontra'l so Hotel, tours o destín de Quintana Roo, asina va poder esfrutar más de les sos vacaciones. El nuesu equipu de transportación esperar nel aeropuertu a la so llegada, contrate viaxe senciellu o redondu. Tresporte compartíu o priváu. Choferes profesionales, atentos y respetuosos. Carrocetes con aire acondicionáu y capacidá hasta para 10 persones.

'''Serviciu Compartíu:'''

Inclúi: Receición nel Aeropuertu a la so llegada, Carroceta turística de luxu con aire acondicionáu, compartir el serviciu con güéspedes d'este o otros Hoteles, (hasta la puerta del Hotel).

'''Serviciu Priváu:'''

Inclúi: Receición nel Aeropuertu a la so llegada, Carroceta turística de luxu con aire acondicionáu, serviciu únicu pa quien acuten (hasta la puerta del Hotel).

'''Grupos:'''

Tamién tenemos disponible unidaes de tresporte grandes pa grupos, precios so solicitú de cotización.

== Problemes actuales ==

=== Suicidios ===
Cancún comparte con Guadalaxara'l primer sitiu ente les ciudaes con mayor incidencia de suicidios en Méxicu y llevó a Quintana Roo al segundu llugar ente les entidaes del país, solo detrás de Jalisco. Cancún algamó 106 suicidios en 2007, cuasi un 60 % de los 183 de Quintana Roo nesi añu nel que pasó del octavu al segundu sitiu dientro de la estadística d'estaos. 22 fueron cometíos por mozu non mayores de 22 años. La descomposición familiar motiva a los mozos cancunenses a quitar la vida, según la falta de comunicación, problemes d'embaranzos ensin deseyar o de drogadicción. Inclusive la depresión y el estrés de trabayar en sitios turísticos luxosos y per otru llau vivir en condiciones de probeza, foi tamién un factor importante na motivación de suicidios. De la mesma manera, munchos de los mozos que cometen suicidiu facer na soledá de los sos llares. D'aquellos ente los cualos la depresión ye'l motivu principal que los oriella a tomar esta decisión, un gran porcentaxe atopar en dichu estáu anímicu debíu al abandonu familiar nel que se topen, al tar lloñe de les sos families.&lt;ref&gt;http://www.terra.com/noticias/articulo/html/act1147898.htm &quot;Ocupa Cancún primer llugar en suicidios ente ciudaes mexicanes&quot;.&lt;/ref&gt;

=== Problemes del mediu ambiente ===
; Contaminación del sistema lagunar Nichupté
: Na actualidá, munches partes de la llaguna tán seriamente contaminaes y despiden golores fedientos derivaos del podrén de plantes y descarga d'agües negres per parte de les construcciones que se siguen efeutuando a lo llargo d'Islla Cancún, y de los mesmos hoteles y places comerciales.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.noticaribe.com.mx/cancun/2007/06/documentan_contaminacion_por%20chombu_en_llaguna_nichupte.html|títulu=Artículu sobre la contaminación del sistema lagunar|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080414232336/http://www.noticaribe.com.mx/cancun/2007/06/documentan_contaminacion_por|fechaarchivu=2008-04-14}}&lt;/ref&gt; Dende la edificación de los primeros hoteles na zona hotelera, construyéronse plantes de tratamientu d'agües sirvíes na islla al llau de la llaguna, y los conductos d'evacuación d'agües de lluvia construyir pa vertise sobre la llaguna. Pero apocayá afayóse que dellos hoteles y centros comerciales conectaben los sos conductos d'evacuación d'agües sirvíes a los conductos d'evacuación d'agües de lluvia. El mesmu procedimientu delictivu foi practicáu por otros que les sos instalaciones de tratamientu d'agües sirvíes resultaron insuficientes y que tamién dirixeron les agües sirvíes a los conductos d'agües de lluvia. Alredor del 80% de la superficie de la islla foi impermiabilizada o pavimentada lo cual torga la penetración de l'agua d'agua nel suelu. Ye asina que esa mesma agua al esmucir acarreta consigo metales pesaos, productos del petroleu, aceites de motor y otros compuestos químicos solubles o insolubles a la llaguna.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.unesco.org/csi/wise/cancun1_s.htm Peter Wise
 | títulu = Un Casu d'Estudiu: Cancún, Quintana Roo, Méxicu }}&lt;/ref&gt;.

; El polémicu ''Puertu Cancún''
[[Archivu:Ptocancun.JPG|thumb|600px|Puertu Cancún en construcción.]]
: Puertu Cancún, que s'edifica sobre cuasi 300 hectárees ya inclúi la construcción de, a lo menos, ocho hoteles de luxu, condominios, comercios, cines y una marina pal atraque de 300 embarcaciones, viose envueltu nuna serie d'irregularidaes, tantu na so estructura como nel impautu ecolóxicu que güei representa pa la ciudá y la xente que vive nes sos proximidaes. El 28 d'avientu de 2006, foi deteníu pol FBI y recluyíu nuna cárcel de Chicago, Michael Eugene Kelly, principal accionista del magno complexu. Al proyeutu opunxéronse los grupos ecoloxistes, cuantimás de Quintana Roo, porque afectaba delles hectárees de manglar y espandía al estremu la zona hotelera, yá de por sí enchida y cola competencia de la Riviera Maya. Yera meyor consolidar Cancún y evitar más polarización social y económica. Pero les instancies gubernamentales nun escucharon éstes nin otres razones y dieron a Kelly carta blanca pal so multimillonariu proyeutu en dólares, nel cual tamién participen los grupos mexicanos GICSA y Hansa Urbana, ente otros.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.jornada.unam.mx/2007/02/19/index.php?section=opinion&amp;article=024a1pol
 | títulu = Fraude en Puertu Cancún
 | obra = La Jornada }}&lt;/ref&gt;

: Anguaño, la zona foi deforestada, acabóse cuasi col 100% del manglar nel área, apandóse'l suelu con sascab (tierra blanca de la zona utilizada pa construcciones), llevantáronse edificios, y se trastornó l'hábitat de distintes especies (ente elles el coatí [[nasua narica]]), moviendo la fauna montesa de manera permanente. L'área qu'arrodia a les construcciones, unidaes habitacionales, sufren de contaminación auditiva pol ruíu de la maquinaria, y gracies al esplanáu de sascab, llevántense auténtiques polvorees qu'enllenen de grueses capes de tierra y polvu inclusive l'interior de los llares.

=== Tajamar, Malecón Cancún y Puertu Cancún ===
Allugaos na ciudá y anguaño por terminar dellos proyeutos.
Recibir avisu de qu'un xulgáu de Distritu llevantó la suspensión provisional dau a un grupu de ciudadanos contra los trabayos de desmonte.
Acordies con el boletín, destacóse que'l fondu Nacional de Fomentu al Turismu (fonatur), llogró en 2005 de la Direición Xeneral d'impautu y riesgu Ambiental (Dgira) la secretaria de mediu ambiente y recursos naturales (Semarnat), La manifestación d'impautu ambiental (MIA), que ta vixente y déxa-y realizar trabayos en dicha área.

=== Seguridá ===
Cancún ye una ciudá na que s'han rexistraos fechos violentos rellacionaos col narcotráficu. Ente 2013 y 2016 rexistráronse 76 asesinatos&lt;ref&gt;http://www.milenio.com/policia/disparen-homicidios-cancun-arma_fueu-snsp-seguridá-quintana_roo-asesinato-milenio_0_1059494058.html&lt;/ref&gt;, nel 2016 la cifrá foi de 31 asesinatos&lt;ref&gt;http://www.milenio.com/policia/disparen-homicidios-cancun-arma_fueu-snsp-seguridá-quintana_roo-asesinato-milenio_0_1059494058.html&lt;/ref&gt; y siquier 193 mientres el 2017&lt;ref&gt;http://yucatanalamano.com/destacado/ablayen-a-tiros-a-muyer-en-cancun-lleguen-a-193-asesinatos-esti {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526214400/http://yucatanalamano.com/destacado/ablayen-a-tiros-a-muyer-en-cancun-lleguen-a-193-asesinatos-esti |date=2022-05-26 }} anu/&lt;/ref&gt; la gran mayoría rellacionaos col narcotráficu&lt;ref&gt;http://www.milenio.com/policia/asesinatos-cancun-violencia-narcotrafico-quintana_roo-mileniu-noticies_0_1018698318.html&lt;/ref&gt; nel nucleu urbanu y, siquier en 2016 y 2017, episodios violentos con armes de fueu na denominada zona hotelera.&lt;ref&gt;http://www.milenio.com/policia/asesinatos-cancun-violencia-narcotrafico-quintana_roo-mileniu-noticies_0_1018698318.html&lt;/ref&gt;

== Rellaciones Internacionales ==

=== Consulaos ===
Anguaño la ciudá alluga 28 consulaos que representen a diversos países, 24 consulaos honorarios, 3 axencies consulares y 1 oficina consular.&lt;ref name=&quot;Misiones Estranxeres Acreditaes en Méxicu&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.sre.gob.mx/index.php/representaciones/misiones-estranxeres-acreditaes-en-mexico|editor=[[Secretaría de Rellaciones Esteriores (Méxicu)|Secretaría de Rellaciones Esteriores]]|títulu=Misiones Estranxeres Acreditaes en Méxicu}}&lt;/ref&gt;
{{Llista de columnes|3|
* {{Bandera|Alemaña}} Consuláu Honorariu d'[[Alemaña]]
* {{Bandera|Australia}} Consuláu Honorariu d'[[Australia]]
* {{Bandera|Austria}} Consuláu Honorariu d'[[Austria]]
* {{Bandera|Bélxica}} Consuláu Honorariu de [[Bélxica]]
* {{Bandera|Canadá}} Axencia Consular de [[Canadá]]
* {{Bandera|Chile}} Consuláu Honorariu de [[Chile]]
* {{Bandera|Xipre}} Consuláu Honorariu de [[Xipre]]
* {{Bandera|Cuba}} Oficina Consular de [[Cuba]]
* {{Bandera|Dinamarca}} Consuláu Honorariu de [[Dinamarca]]
* {{Bandera|Eslovaquia}} Consuláu Honorariu d'[[Eslovaquia]]
* {{Bandera|España}} Consuláu Honorariu d'[[España]]
* {{Bandera|Estaos Xuníos}} Axencia Consular Norte d'[[Estaos Xuníos]]
* {{Bandera|Estaos Xuníos}} Axencia Consular Sur d'[[Estaos Xuníos]]
* {{Bandera|Finlandia}} Consuláu Honorariu de [[Finlandia]]
* {{Bandera|Hungría}} Consuláu Honorariu de [[Hungría]]
* {{Bandera|India}} Consuláu Honorariu d'[[India]]
* {{Bandera|Irlanda}} Consuláu Honorariu d'[[Irlanda]]
* {{Bandera|Italia}} Consuláu Honorariu d'[[Italia]]
* {{Bandera|Noruega}} Consuláu Honorariu de [[Noruega]]
* {{Bandera|Países Baxos}} Consuláu Honorariu de [[Países Baxos]]
* {{Bandera|Polonia}} Consuláu Honorariu de [[Polonia]]
* {{Bandera|Portugal}} Consuláu Honorariu de [[Portugal]]
* {{Bandera|Reinu Xuníu}} Consuláu Honorariu de [[Reinu Xuníu]]
* {{Bandera|República Checa}} Consuláu Honorariu de [[República Checa]]
* {{Bandera|República Dominicana}} Consuláu Honorariu de [[República Dominicana]]
* {{Bandera|Sudáfrica}} Consuláu Honorariu de [[Sudáfrica]]
* {{Bandera|Suecia}} Consuláu Honorariu de [[Suecia]]
* {{Bandera|Suiza}} Consuláu Honorariu de [[Suiza]]
}}

=== Ciudaes hermanes ===
Les ciudaes hermanes de Cancún son:

{{columnes}}
* {{Bandera|ARX}} [[Mar de Plata]], [[Arxentina]]; dende l'el 10 de mayu de 2000.&lt;ref name=&quot;SRE&quot;&gt;{{cita web |autor=SRE|url=https://coordinacionpolitica.sre.gob.mx/index.php/entidaes/81-quintana-roo|títulu=Descripción xeneral de los Alcuerdos Internacionales del Quintana Roo|fecha=23 de xineru de 2013|fechaaccesu=12 de xineru de 2015|obra=[[Secretaría de Rellaciones Esteriores (Méxicu)|Secretaría de Rellaciones Esteriores]]|editorial=[[Gobiernu de Méxicu]]}}&lt;/ref&gt; 
* {{bandera|EUA}} [[Pharr (Texas)|Pharr]], [[Estaos Xuníos]]; dende'l 15 de xunetu de 2009.&lt;ref name=&quot;SRE&quot; /&gt;
* {{bandera|EUA}} [[Wichita]], [[Estaos Xuníos]]; dende'l 13 de xineru de 2003.&lt;ref name=&quot;SRE&quot; /&gt;
* {{bandera|EUA}} [[Mission (Texas)|Mission]], [[Estaos Xuníos]]; dende'l 17 de xunetu de 2009.&lt;ref name=&quot;SRE&quot; /&gt;
* {{bandera|CHN}} [[Hangzhou]], [[China]]; dende'l 17 d'ochobre de 2008.&lt;ref&gt;[http://www.revistavortice.com/index.php/en/2011-11-04-01-33-35/2011-08-15-14-21-45/universitaria/103-la-mirilla/1481-refrenden-hermanamiento-cancun-y-hangzou-de-china/ Refrenden hermanamiento Cancún y Hangzou de China] ''www.revistavortice.com'' (17 d'ochobre de 2008). Consultáu'l 14 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;
* {{bandera|MEX}} [[Tlaquepaque]], [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;&gt;{{cita web |url= http://cancun.gob.mx/gobierno-municipal/files/2012/04/QUINTASESIONSOLEMN-20052008.pdf|editor=Cancún.gob|títulu= Quinta Sesión Solemne del Honorable Conceyu Constitucional del Conceyu de Benito Juárez, Quintana Roo, 2005-2008|formatu= PDF}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|GUA|}} [[Antigua Guatemala]], [[Guatemala]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
* {{bandera|CHN}} [[Sanya]], [[China]].&lt;ref&gt;[http://unnuevoqroo.blogspot.mx/2010/06/aprueben-hermanamiento-ente-la ciudá.html Aprueben hermanamiento ente la ciudá de sSanya, provincia de Hainan de la República Popular de China y la ciudá de Cancún] ''unnuevoqroo.blogspot.mx'' ( 19 de xunu de 2010). Consultáu'l 14 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;
* {{bandera|MEX}} [[Tijuana (ciudá)|Tijuana]], [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
{{nueva columna}}
* {{bandera|GUA}} [[Ixcan]], [[Guatemala]].&lt;ref&gt;Cancún.gob (ed.). [http://cancun.gob.mx/gobierno-municipal/files/2012/03/CUADRAGESIMASEPTIMAORDINARIA2008-2011.pdf 47ª Sesión Ordinaria. 2008-2011. 3. L'Honorable Conceyu Constitucional del Conceyu de Benito Juárez, Quintana Roo, 2008-2011] (PDF). Consultáu'l 14 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;
* {{bandera|MEX}} [[Taxco]], [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
* {{bandera|CHN}} [[Hainan]], [[China]].&lt;ref&gt;[http://cancunmio.com/tag/fortalez-sedetur-relacion-con-china-a-traves-del-hermanamiento-de-cancun-con-la provincia-de-hainan Fortalez sedetur rellación con china al traviés del hermanamiento de Cancún cola provincia de Hainan] ''cancunmio.com'' (31 d'ochobre de 2011). Consultáu'l 14 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;
* {{bandera|MEX}} [[Tuxtla Gutierrez]], [[Méxicu]].&lt;ref&gt;Cancún.gob (ed.). [http://cancun.gob.mx/sala-de-prensa/prensa/aprueba-cabildru-de-benito-juarez-hermanamiento-de-cancun-con-tuxtla-gutierrez/ Aprueba cabildru de Benito Juárez hermanamiento de Cancún con Tuxtla Gutiérrez] (30 de xunu del 2017). Consultáu'l 14 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;
* {{Bandera|Méxicu}} [[Oaxaca de Juárez]], [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot; /&gt;
* {{Bandera|Méxicu}} [[Puebla de Zaragoza]], [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
* {{Bandera|Cuba}} [[Varaderu]], [[Cuba]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} [[Frosinone]], [[Italia]].&lt;ref name=&quot;Cancún&quot;/&gt;
{{final columnes}}

== Ver tamién ==
* [[Muséu Maya de Cancún]]
* [[Conceyu de Benito Juárez (Quintana Roo)]]
* [[Puerto Morelos]]
* [[Alfredo V. Bonfil (Quintana Roo)|Alfredo V. Bonfil]]
* [[Ekab]]
* [[Parque nacional Mariña Occidental d'Islla Mujer, Punta Cancún y Punta Nizuc]]
* [[Parque nacional Islla Contoy]]
* [[Islla Mujer]]
* [[Aeropuertu Internacional de Cancún]]
* [[Xcaret]]
* [[Puertu Aventures]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |
 apellíu = Martí Brito
 | nome = Fernando |
 títulu = Cancún, fantasía de banqueros editorial = Editorial Unu |
 añu = 1985 }}
* ''Cancún, Diálogu pa la Historia'', Coordinación xeneral de comunicación social, Presidencia de la República, Edit. Linatti, 1981
* [http://www.cancun.gob.mx Portal del Gobiernu municipal de Benito Juárez]
* [https://web.archive.org/web/20080512031321/http://www.inahqr.gob.mx/ElMeco/ElMeco.htm Zona Arqueolóxica El Meco, INAH]
* [https://web.archive.org/web/20080423051040/http://sedetur.qroo.gob.mx/estadisticas/estadisticas.php Datos turísticos pola Secretaría de Turismu de Quintana Roo]
* [http://www.fonatur.gob.mx Xeneralidaes de Cancún]
* {{Enllaz rotu|1=[http://www.cancun.gob.mx/proteccion_civil/ Direición xeneral de Proteición] |2=http://www.cancun.gob.mx/proteccion_civil/ |bot=InternetArchiveBot }}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Cancún}}
{{wikiviaxes|preposición=de}}
* [http://www.cancun.gob.mx Conceyu de Benito Juárez]

* [https://aquaworld.com.mx/ Aquaworld] Centru d'actividaes Acuátiques en Cancún y La marina más grande de Méxicu

* [https://cancun.house Cancun House] Llistáu de propiedaes inmobiliaries en Cancún y Riviera Maya.
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Méxicu]]</text>
      <sha1>fc7c47p870ucp25oi1ctpfyyxrvdfle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clonazepam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140945</id>
    <revision>
      <id>4510093</id>
      <parentid>4508545</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14336" sha1="471mf70ko3dl9vpsep58d6jm3gdxxzu" xml:space="preserve">{{Avisu médicu}}
{{Ficha xenérica}}

El '''clonazepam''' ye un fármacu perteneciente al grupu de les [[benzodiazepina|benzodiazepines]] qu'actúa sobre'l [[sistema nerviosu central]], con propiedaes [[ansiolítico|ansiolíticas]], [[Antiepiléptico|anticonvulsionantes]], [[miorrelajante]]s, [[sedante]]s, [[hipnótica|hipnótiques]] y [[estabilizadores del estáu d'ánimo|estabilizador del estáu d'ánimu]]. Utilízase como antiepiléptico, ye particularmente preséu nel tratamientu de crisis d'ausencia y ausencies atípiques, y altamente efeutivu en cualquier desorde d'ansiedá, anque s'encamienta nun estender el so usu a más de 30 díes.
Comercialízase, ente otros, so los nomes de Coquan, Clonagin, Clonex, Diocam, Klonopin, Kriadex, Linotril, Paxam, Rivotril y Zatrix.

Tien un fuerte efeutu [[ansiolítico]] y [[hipnóticu]], tamién como estabilizador del estáu d'ánimu al curtiu plazu, causa amnesia anterógrada.

En dosis bien altes, o altes con poca tolerancia, causa una fuerte amnesia pudiendo ser total al curtiu plazu (dependiendo de la vida media de la benzodiazepina sobredosificada), con desinhibición conductual, provocando alta probabilidá d'accidentes graves y actividaes riesgosas/inesperaes, anque una sobredosis puede causar esta amnesia per dellos díes, si consúmese namái benzodiazepina ye cuasi imposible la muerte por sobredosis, en casu d'usase con otres drogues, el riesgu de muerte por sobredosis ye muncho más considerable.

En dosis cróniques, altes y al llargu plazu, causa deterioru cognitivu, (.5mg. o más per día, anque cualquier dosis causa deterioru cognitivu, habiendo, comúnmente, dependientes que superen los 6mg./día.), ye llargamente usada en distintes partes del mundu como [[América del Norte]] (principalmente Estaos Xuníos y [[Méxicu]]), gran parte d'[[Europa]] como [[España]], y munchos otros países, siendo dellos permisivos ya inclusive embriviendo l'adicción crónica a pacientes (por casu, nueves, adultos de la tercer edá, o persones con episodios consideraos como síntomes d'[[Enfermedá mental|enfermedaes psiquiátriques]] por diagnósticu a criteriu del médicu), pueden atopase múltiples esperiencies anecdótiques y científiques de pacientes, médicos, ente otros, indicando la gran dificultá al dexar les dependencies, mientres más altes, más difícil, siendo retirada total peligrosa pal paciente ya inclusive mortal, al igual que l'[[alcohol]] y los [[barbitúricu|barbitúricos]] (los cualos igualmente trabayen básicamente col sistema GABA), podría causar [[delirium tremens]], convulsiones, coma, problemes cardiovasculares y nos casos más graves la muerte por retirada abrupta, lo cual depende del tiempu y la dosis equivalente del fármacu, pudiendo ser 20mg.=1-2mg. en distintos [[benzodiacepina|benzodiacepines]] al respective de la dosis alministrada y l'efeutu causáu, complicándose en casos de [[Múltiple|poli]]-[[drogodependencia]].. 


Ye altamente [[Adicción|adictivu]] produz [[tolerancia (farmacoloxía)|alta tolerancia]], y un inevitable [[Síndrome d'abstinencia|Síndrome d'Astinencia]] dempués del so usu crónicu nun curtiu-llargu plazu, agraváu pol usu y/o [[Abusu de sustancies|abuso]] continuu de la melecina, dexar de tomar la melecina podría causar la muerte nos casos más severos (vease [[Síndrome d'astinencia de les benzodiazepinas]]), polo cual, xeneralmente (hai dellos casos de tratamientos enllargaos o crónicos, por episodios epilépticos o d'ansiedá/pánico severos), alministrar por periodos curtios, en munchos países xunto con Antidepresivos, p'atenuar los sos primeros efeutos secundarios. dar [[bienestar]], [[tranquilidá]], [[Sedante|sedar]], en casos xenerando cierta [[euforia]] al paciente, no que'l tratamientu, xeneralmente [[Inhibidor selectivu de la recaptación de serotonina|serotoninérgico]], exerz efeutos neuroplásticos, tamién s'utilizó en casos d'urxencia en pacientes que carecen [[trestornu bipolar]] o [[trestornu d'ansiedá]].,&lt;ref name=Trestornu_bipolar&gt;Scholten, Amy: [http://www.med.nyu.edu/content?ChunkIID=123800 «Melecines pa trestornu bipolar»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714232814/http://www.med.nyu.edu/content?ChunkIID=123800 |date=2014-07-14 }}, artículu nel sitiu web de la Universidá de Nueva York.&lt;/ref&gt; anque s'encamienta llargamente ser retiráu en dalgún momentu o sustituyíu por una alternativa más segura por cuenta de la so alta adicción y tolerancia.

== Mecanismu d'aición ==
Clonazepam ye un agonista alostérico del receptor GABA, poro, provoca un aumentu na actividá d'esti neurotransmisor. Al ser el so blancu farmacolóxicu'l receptor GABAa causa que al xunise a ésti, ábranse canales de membrana qu'aumenten la entrada del ión cloruru, lo que trai a una hiperpolarización y amenorgamientu de la despolarización de neurones. Esto de la mesma, mengua los potenciales d'aición nerviosa. 

El so efeutu ansiolítico llograr al tornar la sinapsis nel sistema límbico (encargáu de controlar el comportamientu emocional).

El so efeutu rellacionáu col suañu asocede por cuenta de qu'enllarga la fase 2 del suañu non REM y mengua la duración del suañu REM y del suañu d'ondes lentes.

== Farmacocinética ==

Absorber nel tracto gastrointestinal. El so biodisponibilidad ye de 90%. Tien una afinidá a les proteínes del 85%. La eliminación del fármacu ye lenta una y bones los [[metabolitos]] activos pueden permanecer nel sangre dellos díes ya inclusive selmanes, con efeutos persistentes. Absorber con relativa lentitú, la so biodisponibilidad ye del 82-98%, la so concentración plasmática máxima ye de 3-12 hores. El tiempu por qu'apaeza l'aición tres l'alministración oral ye de 20-60 minutos con una duración de la mesma de 6-8 hores en neños y hasta 12 hores nos adultos. El clonazepam ye de [[semivida (medicina)|vida media]] entemedia, fluctuando ente les 30 y les 40&amp;nbsp;hores. La so unión a les proteínes ye alta; se metaboliza nel [[fégadu]] (pela vía del CP450 y CYP3A4) y escrétase por [[reñones|vía renal.]]

El clonazepam indicar pal tratamientu de:

* [[trestornos d'ansiedá]] (por casu, la [[fobia social]]) como [[ansiolítico]]&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Treatment of social phobia with clonazepam and placebo |autor=DAVIDSON, Jonathan et al. |publicación=Journal of Clinical Psychopharmacology |añu=1993 |url=http://journals.lww.com/psychopharmacology/abstract/1993/12000/treatment_of_social_phobia_with_clonazepam_and.8.aspx}}&lt;/ref&gt; y el [[trestornu de llerza]]&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Double-blind, placebo-controlled comparison of clonazepam and alprazolam for panic disorder. |autor=Tesar, George et al. |publicación=Journal of Clinical Psychiatry |volume= 52 |númberu=2 |añu=1991 |url=http://psycnet.apa.org/psycinfo/1991-25392-001}}&lt;/ref&gt;
* trestornos del suañu como'l [[sonambulismu]].
* ausencies de tipu epilépticu (refractaries a les [[succinamida|succinamides]] o al [[acedu valproico]]), *
crisis convulsives tonicoclónicas (xeneralmente acomuñaes con otru anticonvulsivo), *
trestornu bipolar
* síndrome d'astinencia alcohólica{{ensin referencies}}

== Interaiciones ==
Tienen d'evitase cantidaes escesives de té o café. 

L'usu d'esta melecina afecta la capacidá pa conducir y otres actividaes, polo que s'encamienta nun realizar estes actividaes mientres el so usu.

L'usu d'alcohol potencia la sedación de dambos, causando un efeutu sinérgico y depresor altamente peligrosu.

L'usu con estimulantes del SNC puede ser útil en sobredosis, anque nun s'encamienta l'usu siguíu polos altos potenciales d'adicción y dependencia.

== Contraindicaciones ==

El clonazepam nun tien d'utilizar se en pacientes con antecedentes de hipersensibilidad a les [[benzodiazepina|benzodiazepines]], con evidencia clínica o bioquímica d'[[enfermedá hepática]] significativa nin con [[insuficiencia respiratoria|insuficiencia respiratoria grave]]. Puede emplegase en pacientes con [[glaucoma]] d'ángulu abiertu sometíos a una terapia fayadiza, pero ta contraindicado nel glaucoma agudu d'ángulu estrechu.

Nun inxerir alcohol mientres la so alministración.

L'usu concomitante de clonazepam con barbitúricos, anticonvulsionantes, ente otros ta prohibíu yá que puede causar depresión respiratoria. 

Evitar mientres el periodu de lactancia y embaranzu (categoría C).

Indicar al médicu si tómase xunto con [[omeprazol]] yá que aumenta la vida media de dambes melecines.

La ingesta de [[citrus maxima|pomelu]] (toronja), puede afectar al metabolismu del clonazepam.&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;{{cita publicación| apellíu =Grenier |nome =J |coautores=Fradette C., Morelli G., Merritt G. J., Vranderick M., Duchame M. P. |fecha = marzu de 2006 | títulu =Pomelu juice, but not cranberry juice, affects the pharmacokinetics of cyclosporine in humans | url =https://archive.org/details/sim_clinical-pharmacology-and-therapeutics_2006-03_79_3/page/255 |publicación =Clin Pharmacol Ther. | volume=79 |númberu=3| páxines=255-62| pmid=16513449 | idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

La iniciación o suspensión sópita de l'alministración de clonazepam en pacientes con epilepsia o antecedentes d'epilepsia bastia una crisis convulsiva.

== Sobredosis ==

Los síntomes de la sobredosis del clonazepam, similares a los causaos por otros depresores del [[sistema nerviosu central]], inclúin [[somnolencia]], tracamundiu, [[coma (medicina)|coma]], [[estomagada|estomagaes]], amenorgamientu de los reflexos, [[hipertensión]], [[paru respiratorio]] y en casos estremos, con dosis descomanadamente altes, o con usu concomitante de depresores, la muerte. L'antídotu actual ye un [[antagonista (bioquímica)|antagonista]] denomináu [[flumazenil]],&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=Goldfrank L. R.|títulu=Goldfrank's toxicologic emergencies|editorial=McGraw-Hill Medical Publ. Division|allugamientu=Nueva York|añu=2002|isbn=0-07-136001-8|url=https://books.google.com/?id=HVYyRsuUEc0C&amp;pg=PA948&amp;dq=flumazenil+not+to+be+used+in+overdose}}&lt;/ref&gt; que ye alministráu por médicu y anestesistas puramente nel ámbitu hospitalariu.
En casu de sobredosis comunicase darréu al serviciu d'urxencies.
Enantes, anque yá nun ye recomendable, especialmente en persones con afecciones cardiovasculares, yá que podría causar episodios graves, ye útil l'usu de dosis calculaes d'estimulantes como [[anfetamina]], ente otros, pa revertir efeutos que pudieren causar la muerte como [[depresión respiratoria]].

== Reaiciones adverses ==

El clonazepam actúa de manera xeneral como un depresor de les funciones del sistema nerviosu central. Paralelamente al so efeutu anticonvulsivo produz cansanciu y debilidá non habituales, somnolencia, relaxación de la musculatura, sensación de maréu, trestornos del equilibriu, inseguridá motriz y dificultaes na coordinación sicomotora ([[ataxia]]), retardo nos tiempos de reaición ante un estímulu y deterioru nes funciones [[cognición|cognitives]] (principalmente [[amnesia anterógrada]] y dificultaes d'atención y concentración).

Con menor frecuencia, descríbense tamién efeutos paradojales (nel sentíu de que paecen apuntar a la direición opuesta del escorríu efeutu relaxante y ansiolítico) tales como excitabilidad, nerviosismu, molición, comportamientu agresivu o contrariu, estaos de llerza, trestornos del suañu, velees, etc.

Los pacientes xeriátricos y debilitaos, neños y pacientes con trestornos hepáticos, son más sensibles a los efeutos de les benzodiazepinas sobre'l [[SNC]].

El clonazepam, y tolos axentes benzodiazepínicos polo xeneral, tienen contraindicación parcial en casos de [[TDAH]], yá que tienden a producir un efeutu paradóxicu nesti grupu de pacientes, exacerbando los síntomes de hiperactividad ya impulsividá {{ensin referencies}}, amás del potencial efeutu negativu sobre l'atención, la [[memoria de trabayu]] y les [[funciones executives]] polo xeneral.

Ye importante recordar que ye recomendable que'l clonazepam ―según cualesquier otra benzodiazepina― seya consumíu solo por periodos curtios (2 a 4&amp;nbsp;selmanes a lo más) debíu al riesgu de xenerar tolerancia y dependencia física pol [[efeutos al llargu plazu de les benzodiazepinas|peracabo al llargu plazu]]. Los posibles síntomes del síndrome d'astinencia que probablemente apaeza tres el retiru abrupto o descontituación son: [[ansiedá]], perda de la memoria, distorsión de los sentíos, [[disforia]] y en raros casos [[psicosis]] y [[convulsiones]].&lt;ref name=&quot;Marriott-1993&quot;&gt;{{cita publicación |autor=Marriott S, Tyrer P. |títulu=Benzodiazepine dependence. Avoidance and withdrawal |publicación=Drug safety: an international journal of medical toxicology and drug experience. |volume=9 |númberu=2 |páxines=93-103 |fecha = agostu de 1993 |pmid=8104417 |doi=10.2165/00002018-199309020-00003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cgftmamoa2004&gt;{{cita web |autor=McIntosh A., Cohen A., Turnbull N., ''et al.'' |títulu=Clinical guidelines and evidence review for panic disorder and generalised anxiety disorder |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/cg022fullguideline.pdf |editorial=National Collaborating Centre for Primary Care |añu=2004 |fechaaccesu=16 de xunu de 2009}}&lt;/ref&gt;

== Química ==
[[Ficheru:Clonazepam synthesis.svg|600px|miniatura|center|Un esquema de síntesis pa la producción de clonazepam]]

== Ver tamién ==
* [[Síndrome d'astinencia de les benzodiazepinas]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat}}
* {{l-medlineplus}}
* [http://www.eutimia.com/psicofarmacos/ansioliticos/clonazepam.htm Ficha téunica del clonazepam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627030906/https://www.eutimia.com/psicofarmacos/ansioliticos/clonazepam.htm |date=2019-06-27 }}
* [http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/anda/98/75150_Clonazepam.pdf «FDA prescribing»], ficha n'inglés nel sitiu web de la [[FDA]] (Food and Drug Administration).
* [http://www.lasegunda.com/Noticias/Bona-Vida/2012/06/757729/L'amiestu peligroso-de-Ravotril-y-alcohol «L'amiestu peligroso ente Ravotril y alcohol»], artículu nel diariu ''La Segunda'' (Santiago de Chile) de xunu de 2012.


{{Tradubot|Clonazepam}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Benzodiazepinas]]
[[Categoría:Relaxantes musculares]]
[[Categoría:Fármacos del sistema nerviosu]]</text>
      <sha1>471mf70ko3dl9vpsep58d6jm3gdxxzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chabelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143249</id>
    <revision>
      <id>4510068</id>
      <parentid>4504468</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T05:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13575" sha1="mw30iiohpberazwiza237ni9543j8mt" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Xavier López Rodríguez''' {{nym}}&lt;ref name=&quot;V&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vanguardia.com.mx/chabelofestejatrescuartosdesiglo-614684.html |urltrad= |títulu=‘Chabelo' festexa trés cuartos de sieglu |fechaaccesu=12 d'ochobre de 2012 |fecha=19 d'avientu de 2010 |obra=Vanguardia. Espectáculos |editorial=Vanguardia |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130905201419/http://www.vanguardia.com.mx/chabelofestejatrescuartosdesiglo-614684.html |fechaarchivu=5 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt; foi un [[actor]] y [[comediante]] [[Méxicu|mexicanu]] meyor conocíu pol so personaxe de '''Chabelo''', qu'interpretó dende la década de 1950 en películes y programes de radio y televisión. Foi'l conductor d'un programa dominical de concursos empobináu a los neños, llamáu ''En familia con Chabelo'' dende'l 26 de payares de [[1967]] hasta'l 20 d'avientu de [[2015]] el cual foi tresmitíu pela [[Canal de las Estrellas]] de [[Televisa]]. Tamién participó n'otros programes representando al mesmu personaxe y na serie ''[[Los simuladores (Méxicu)|Los simuladores]]'' como'l profesor Mariategui.

== Biografía ==
Los sos padres son orixinarios de la ciudá de [[León (Guanajuato)|León]] ([[Guanajuato]]) dambos viaxaron a la ciudá de [[Chicago]], [[Illinois]], llugar onde nació Xavier. Al cumplir los 18 años foi reclutado pol [[Exércitu de los Estaos Xuníos]], sirvió nuna base de [[San Diego (California)|San Diego]], [[California]] mientres tres meses, tuvo a puntu de participar na [[guerra de Corea]], pero ésta concluyó nesos díes.&lt;ref name=&quot;V&quot;/&gt; 

Tornó a Méxicu pa estudiar la carrera de [[medicina]]. La cual llegó a exercer mientres 4 años nun sanatoriu particular del cual yera sociu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.zocalo.com.mx/seccion/articulo/chabelo-saca-del-closet-a-xavier-lopez-1368285942 |títulu=Chabelo ‘saca del clóset' a Xavier López |fechaaccesu=3 de payares de 2014 |apellíu=Saláu |nome=Ivett |fecha=11 de mayu de 2013 |obra=Zócalo Saltillo |idioma= |cita= |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190127023244/http://www.zocalo.com.mx/seccion/articulo/chabelo-saca-del-closet-a-xavier-lopez-1368285942 |fechaarchivu=2019-01-27 }}&lt;/ref&gt; Coles mesmes, un vecín, quien yera productor radiofónicu d'una empresa xabonera, convidar a trabayar d'ayudante en [[Televisa|Televicentro]] cuando entá estudiaba medicina. 

Foi ayudante de producción, camarógrafu y ''floor manager''. Foi asina que tomó la decisión de dedicase a l'actuación, estudió mientres 4 años arte dramáticu. Les sos primeres incursiones como actor fueron nos teleteatros, sustituyendo a los actores que faltaben o llegaben tarde a la emisión. Conoció a la pareya d'actores [[Arturo Ernesto Manrique Elizondo|Arturo Ernesto Manrique Elizondo, el Panzón Panseco]], y [[Ramiro Gamboa|Ramiro Gamboa, el Tíu Gamboín]]. Esti postreru dio-y la oportunidá de cuntar un chiste d'un llibru, onde'l neñu del mesmu llamábase Chabelo, foi según nació'l personaxe mientres la emisión d'un capítulu del programa ''Carrusel musical''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eltrece.mx/notes/lahistoriadetrasdelmito/151108/xavier-lopez-chabelo-primer-parte|títulu=Xavier López 'Chabelo', primer parte|fechaaccesu=3 de payares de 2014|apellíu=|nome=|fecha=31 d'avientu de 2013|obra=La hestoria detrás del mitu|idioma=|cita=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141104054646/http://www.eltrece.mx/notes/lahistoriadetrasdelmito/151108/xavier-lopez-chabelo-primer-parte|fechaarchivu=4 de payares de 2014}}&lt;/ref&gt;

Robló un contratu pa ser la imaxe de la empresa refresquera [[PepsiCo]], por tal motivu viaxó per dellos países de Llatinoamérica.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.excelsior.com.mx/funcion/2013/04/25/896048 |títulu= Chabelo prepara l'adiós |fechaaccesu=4 de payares de 2014 |apellíu=Díaz Moreno |nome=Eva |fecha=25 d'abril de 2013 |obra=[[Excélsior]] |idioma= |cita= }}&lt;/ref&gt; Anició en [[Nueva York]] trabayando nel Teatru Puertu Ricu, dempués de faer una xira n'Estaos Xuníos, tornó a Méxicu onde por 7 años escribió y emitió el programa de radio ''La media hora de Chabelo''.&lt;ref name=&quot;T&quot;&gt;{{cita web |url= http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/009429/chabelo/ |títulu= Chabelo |fechaaccesu= 3 de payares de 2014 |apellíu= Televisa |nome= |fecha= 8 d'agostu de 2014 |obra= Esmás espectáculo |idioma= |cita= |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20200221185234/http://www2.esmas.com/entretenimiento/biografias/009429/chabelo |fechaarchivu= 2020-02-21 }}&lt;/ref&gt;

Incursionó nel cine en 1958 na película ''[[Chistelandia]]'' y les sos remortines, que yeren escoyetes de chistes proyeutaos en cortes cinematográficos. En 1962 interpretó al so personaxe Chabelo na película ''[[L'extra]]'' protagonizada por [[Cantinflas|Mario Moreno, Cantinflas]]. 

En 1968 interpretó'l so papel nes películes ''[[El criado malcriado]]'' protagonizada por [[Mauricio Garcés]] y ''[[L'avisu inoportunu]]'' protagonizada por [[Los Polivoces]]. Tien filmao más de 30 películes, aportó a dirixíu por [[Ismael Rodríguez]] y les películes ''[[Pepito y la llámpara maraviyosa]]'' y ''[[Chabelo y Pepito contra les bisarmes]]'', de les cualos foi protagonista, fueron producíes por [[Alfredo Ripstein]]. 

En 1967 estrenó'l programa ''En familia con Chabelo'', que se tresmitió cada domingu dende entós hasta l'añu 2015. A lo llargo de la so trayeutoria artística participó n'otros programes de televisión, como ''La criada bien criada'' protagonizáu por [[María Victoria Cervantes|Maria Victoria]], ''El show del Llocu Valdés'' con [[Manuel &quot;El Llocu&quot; Valdés|Manuel ''el Llocu'' Valdés]], ''El show d'Alejandro Suárez'' con [[Alejandro Suárez]], ''[[La carabina de Ambrosio]]'' con Alejandro Suárez y [[César Mariña]], ''La cuchufleta'' y ''[[La escuelita VIP]]'' con [[Jorge Ortiz de Pinedo]], ente otros.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://infonota.wordpress.com/2009/06/15/biografia-de-chabelo-xavier-lopez/ |títulu= Biografía de Chabelo |fechaaccesu=4 de payares de 2014 |apellíu= |nome= |fecha=15 de xunu de 2009 |obra= Magazin Infonota |idioma= |cita= }}&lt;/ref&gt; 

Grabó más de 30 discos infantiles, ente dellos de los sos cantares atopen El reinu del revés”, “Mamacita, ¿ú Santa Claus?”, “Adiós Superman”, “Garabato coloriáu”, “Si los neños gobernaren el mundu”, “Perru lanudo” y “Yo soi Chabelo”.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/831502.chabelo-ye-lleenda.html |títulu=Chabelo ye lleenda |fechaaccesu=4 de payares de 2014 |apellíu=Morones |nome=Arely |fecha=26 de xineru de 2013 |obra=El Siglo de Torreón |idioma= |cita= }}&lt;/ref&gt;

== En familia con Chabelo ==
''En familia con Chabelo'' foi un programa de variedaes, concursos y participación dedicáu a la familia, tresmitíu por [[Televisa]] y presentáu por Xavier López los domingos. La so primer emisión foi'l 26 de payares de 1967.&lt;ref name=&quot;Y&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.excelsior.com.mx/funcion/2014/02/17/944242 |títulu=Excélsior na Hestoria: 79 años de Xavier López 'Chabelo' |fechaaccesu=3 de payares de 2014 |apellíu= Redaición |nome= |fecha= 17 de febreru de 2014 |obra=[[Excélsior]] |idioma= |cita= }}&lt;/ref&gt; Carauterízase polos artistes y grupos musicales que se presentaron dende los sos empiezos. De primeres y a la fin del programa Chabelo cantaba un cantar del so repertoriu.

El programa tresmitióse cuasi ensin interrupciones dende entós. Les úniques suspensiones fueron por motivos de salú del so conductor, quien apaeció inclusive en carrinos móviles pa poder participar depués d'accidentes automovilísticos y otros problemes de salú, amás d'eventos cómo los [[Xuegos Olímpicos de Beixín 2008|Xuegos Olímpicos de 2008]] y [[Xuegos Olímpicos de Londres 2012|2012]], la [[Pandemia de gripe A (H1N1) de 2009-2010 en Méxicu|pandemia de gripe AH1N1]] n'abril y mayu de 2009 (por cuenta de que nun hubo públicu), la cobertoria pola visita de [[Benitu XVI]] el 25 de marzu de 2012 y les [[Eleiciones federales en Méxicu de 2012|eleiciones presidenciales]] del 1 de xunetu del mesmu añu.

El 27 de payares de 2015, Xavier López anunció'l final del programa tres 48 años al aire, que la so última emisión foi'l domingu 20 d'avientu. Nun comunicáu, la cadena [[Televisa]] dixo que salía del aire por un axuste de programación».&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = ¡Adiós cuates! 'Chabelo' confirma que 'En Familia' va salir del aire tres 48 años|url = http://cnnespanol.cnn.com/2015/11/27/adios-cuates-chabelo-confirma-que-en-familia-saldra-del aire-tres-48-anos/|fechaaccesu = 27 de payares de 2015|sitiuweb = CNN n'Español}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |títulu = Xavier López, l'amigu de tolos neños|url = http://www.elimparcial.com/EdicionEnLinea/Notas/Entretenimiento/27112015/1030870-Xavier-Lopez-l'amigu-de-todos-los-ninos.html|sitiuweb = ElImparcial.com|fechaaccesu = 28 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Premios y reconocencies ==
En 2003 dióse-y una [[Dioses de Plata|Diosa de Plata]] pola so trayeutoria artística.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cronica.com.mx/notas/2003/57694.html |títulu=Pecime va dar Dioses de Plata a Salma y Chabelo |fechaaccesu=3 de payares de 2014 |apellíu= |nome= |fecha=4 d'abril de 2003 |obra=La Crónica de Güei |idioma= |cita= |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190627024925/http://www.cronica.com.mx/notas/2003/57694.html |fechaarchivu=2019-06-27 }}&lt;/ref&gt; En 2005 recibió'l Legend Award, de los [[MTV Movie Awards]] Méxicu.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/event/ev0000906/2005 MTV Movie Awards, Mexico]&lt;/ref&gt; En 2006 recibió'l Premiu Internacional Gavilueta, pola so trayeutoria artística.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.noroeste.com.mx/publicaciones.php?id=174868 |títulu=Apurren La Gavilueta |fechaaccesu=3 de payares de 2014 |apellíu=Redaición |nome= |fecha=2 de xunu de 2006 |obra=Nordeste. El Portal de Sinaloa |idioma= |cita= |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141104065600/http://www.noroeste.com.mx/publicaciones.php?id=174868 |fechaarchivu=4 de payares de 2014 }}&lt;/ref&gt; 

En xunu de 2010 na entrega de les [[Llunes del Auditoriu]] dióse-y la reconocencia especial “Una Vida nel Escenariu”.&lt;ref name=&quot;V&quot; /&gt; Mientres la última tresmisión de 2012 recibió un homenaxe polos sos 2300 programes de ''En Familia con Chabelo''. Nesa mesma tresmisión otorgar los 2 [[Llibru Guinness de los récores|Récores Guiness]], el primeru pola mayor trayeutoria como conductor d'un programa infantil (44 años), y el segundu pol mayor tiempu representando a un personaxe, Chabelo (57 años), l'amigu de tolos neños”.&lt;ref name=&quot;Y&quot; /&gt;

== Vida personal ==
Tuvo dos hermanes, una d'elles collabora como secretaria del programa ''En familia con Chabelo''. La so primer esposa foi Angelita Castani, con quien tuvo casáu mientres dos años. Posteriorme casóse con Teresita Miranda, con quien procreó trés fíos: Óscar, Javier y Juan Gabriel. 

N'ochobre de 2008 sufrió un accidente automovilísticu, al baxar pa revisar el so vehículu foi pilláu por otru conductor, l'accidente provocó-y un esguince y la quiebra de dos costielles. Ye aficionáu a remanar motocicletes, tien una coleición de más de 2400 xaronques.&lt;ref name=&quot;T&quot; /&gt;

== Programes ==
* ''[[En familia con Chabelo]]'' (1968-2015)
* ''[[La criada bien criada]]'' (1970)
* ''[[El show del &quot;Llocu&quot; Valdés]]'' (1971)
* ''[[El show d'Alejandro Suárez]]'' (1972)
* ''[[Detective d'hotel]]'' (1973-1974)
* ''[[La carabina de Ambrosio]]'' (1978)
* ''[[La cuchufleta]]'' (1995)
* ''[[La Güereja y daqué más]]'' (1998)
* ''[[La escuelita VIP]]'' (2004)
* ''[[Los simuladores (serie de televisión de Méxicu)|Los simuladores]]'' (2009)

== Telenoveles ==
* ''[[Cuentu de Navidá (telenovela)|Cuentu de Navidá]]'' (1999) 
* ''[[Carita de ángel]]'' (2000)
* ''[[Navidá ensin fin]]'' (2001)

== Películes ==
* ''[[Viaxe a la Lluna (película de 1958)|Viaxe a la Lluna]]'' (1958)
* ''[[Chistelandia]]'' (1958)
* ''[[Nueva Chistelandia]]'' (1958)
* ''[[Vuelve Chistelandia]]'' (1958)
* ''[[L'extra]]'' (1962)
* ''[[Bones nueche añu nuevu]]'' (1964)
* ''[[Los reis del volante]]'' (1964)
* ''[[Escuela pa solteres]]'' (1965)
* ''[[Los dos rivales]]'' (1966)
* ''[[Autopsia de un fantasma]]'' (1968)
* ''[[La princesa hippie]]'' (1968)
* ''[[L'avisu inoportunu]]'' (1968)
* ''[[Bang bang al fuexu]]'' (1970)
* ''[[Pepito y la llámpara maraviyosa]]'' (1971)
* ''[[Chabelo y Pepito contra les bisarmes]]'' (1973)
* ''[[Chabelo y Pepito detectives]]'' (1973)
* ''[[Los pepenadores d'acá]]'' (1982)
* ''[[Machu que llate nun muerde]]'' (1984)
* ''[[Santu y Chabelo contra los malos de la catafixia]]'' (1985)
* ''[[Axente 0013: Hermelinda Linda 2 (película)]]'' (1986)
* ''[[La tumba de Matías]]'' (1988)
* ''[[Dos machos que llaten nun muerden]]'' (1988)
* ''[[La mio pantasma y yo]]'' (1988)
* ''[[Huevos de oro]]'' (1993)
* ''[[Chilindrina n'apuros]]'' (1994)
* ''[[Club eutanasia]]'' (2005)
* ''[[Chicken little]]'' (Voz) (2005
* ''[[Réquiem pa Diana]]'' (2006)
* ''[[Amar (película)|Amar]]'' (2009)
* ''[[Los simuladores (Méxicu)|Los simuladores]]'' - Temporada II - Episodiu &quot;Dejá Vú&quot;
* ''[[Cartes a Elena]]'' (2011)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{ORDENAR:Lopez, Xavier}}

{{NF|1935|2023|Lopez, Xavier}}

{{Tradubot|Chabelo}}
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Méxicu]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Méxicu]]
[[Categoría:Cantantes de Méxicu]]
[[Categoría:Humoristes de Méxicu]]
[[Categoría:Persones de Chicago]]</text>
      <sha1>mw30iiohpberazwiza237ni9543j8mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chiara Badano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146596</id>
    <revision>
      <id>4510073</id>
      <parentid>4504492</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T06:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14248" sha1="eljfv4wvv7nsoh38yepjkuha70g6b94" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Chiara Badano''' {{nym}} foi una adolescente italiana qu'anguaño{{cuándo}} s'atopa en procesu de ser pronunciada [[santa]] pola [[Ilesia Católica]]. A la edá de nueve años xunir al [[Movimientu de los Focolares]] y recibió el llamatu de &quot;Luce&quot; pola so fundadora [[Chiara Lubich]]. A los 16 años diagnosticóse-y [[osteosarcoma]], un tipu de cáncer oseu bien doliosu. Chiara venció al cáncer el 7 d'ochobre de 1990, dempués d'una dura batalla de dos años.&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot;&gt;{{cita web |url=http://focolare.org/En/sif/2000/20000323e_b.html|títulu=Chiara Luce Badano.|fechaaccesu=26 de febreru de 2012|editorial=Focolare Movement|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120130212108/http://focolare.org/En/sif/2000/20000323y_b.html|fechaarchivu=30 de xineru de 2012}}&lt;/ref&gt; Foi beatificada el 25 de setiembre de 2010 nel santuariu de La nuesa Señora del Amor Divino en Roma pol papa Benedicto XVI.&lt;ref name=&quot;Benedictin XVI&quot; /&gt; El so fiesta celebra'l 29 d'ochobre.

== Biografía ==
Chiara Badano nació'l 29 d'ochobre de 1971, siendo los sos padres Ruggero y María Teresa Badano nel pequeñu pueblu de [[Sassello]], [[Italia]]. La pareya esperó y rezó mientres once años antes de poder tener a Chiara. Considerar el so más grande bendición. Mientres Ruggero trabayaba conduciendo camiones, Maria Theresa permanecía en casa criando a Chiara. Intentó enseñar a la so fía a amar y sirvir a aquellos que carecen necesidá. Cuando taba en xardín d'infantes, Chiara aforraba'l so dineru pa donalo a les misiones d'África. Na escuela primaria, siempres solía regalar la so xinta a dalgún compañeru menos afortunáu. Inclusive cuando la so madre empezó a mandala a la escuela con dos xintes, Chiara a cencielles regalaba los dos.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Swain|nome=Colleen|añu=2011|títulu=Ablaze: Stories of Daring Teen Saints|allugamientu=Liguori, MO|editorial=Liguori Publications|isbn=978-0764820298}}&lt;/ref&gt;Chiara creció con una rellación fuerte y saludable colos sos padres, pero non siempres los obedecía y engarraba con ellos dacuando.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt; Un día, Chiara tomó una mazana que s'atopaba nun árbol del güertu d'un vecín; la so madre más tarde rellató l'acontecimientu «Una tarde, Chiara llegó a casa con una formosa mazana colorada. Pregunté-y d'ónde la sacara. Ella contestóme que la tomara del güertu de la vecina, ensin pidir el so permisu. Espliquélu que siempres tenía de preguntar antes de tomar daqué que nun-y pertenecía, y que yera necesariu que devolviera la mazana y esculpárase cola vecina. Ella nun quería faelo, porque taba bien avergoñada. Yo díxi-y que yera muncho más importante confesar lo que fixera que comer una mazana. Asina foi que Chiara devolvió la mazana y esplicó tou lo asocedío a la vecina. Esta tarde, la muyer tráxolu a Chiara un caxón llenu de mazanes, diciendo qu'aquel día Chiara había &quot;aprendíu daqué bien importante&quot;».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot;/&gt;

== Movimientu de los Focolares ==
Chiara asistió a la primer xunta del [[Movimientu de los Focolares]] en setiembre de 1980; tenía namái 9 años d'edá. Esti grupu, especialmente la so fundadora [[Chiara Lubich]], tuvieron un fondu impautu na vida de Chiara. El grupu enfocar na imaxe de Cristu abandonáu como forma de sobrollevar les situaciones difíciles.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Swain|nome=Colleen|añu=2011|títulu=Ablaze: Stories of Daring Teen Saints|allugamientu=Liguori, MO|editorial=Liguori Publications|isbn=978-0764820298}}&lt;/ref&gt; Chiara escribió más tarde, «Afayé que Jesús abandonáu ye la llave a la unidá con Dios, y quiero escoyelo como'l mio únicu maríu. Quiero tar llista pa da-y la bienvenida cuando venga. Preferilo por sobre toles coses».&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Ball|nome=Ann|añu=2004|títulu=Young Faces of Holiness: Modern Saints in Photos and Words|allugamientu=Huntington, IN|editorial=Our Sunday Visitor|isbn=978-1931709552}}&lt;/ref&gt;

Magar Chiara yera una estudiante consciente, tuvo dificultaes na escuela ya inclusive fracasó nel so primer añu de secundaria.&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot; /&gt; Burllar d'ella con frecuencia polos sos fuertes convencimientos y diéron-y el llamatu de &quot;Hermana&quot;. Chiara fixo una bona cantidá d'amigos, quedándose despierta hasta tarde de cutiu, pa dir tomase un café con ellos. Tamién esfrutó de los pasatiempos normales d'un adolescente como escuchar música pop, baillar y cantar. Chiara yera tamién una vidueña xugadora de tenis; tamién esfrutaba de la natación y el senderismo.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

Mientres el branu de 1988, cuando tenía 16 años, Chiara tuvo una esperiencia que-y camudó la vida en Roma col Movimientu de los Focolares. Escribió-y a los sos padres, «Este ye un momentu bien importante pal mio: ye un alcuentru con Jesús Abandonáu. Nun foi fácil abrazar esti sufrimientu, pero esta mañana Chiara Lubich esplicó a los neños que tenemos de ser la esposa de Jesús Abandonáu».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt; Dempués d'esti viaxe empezó a escribise cartes regularmente con Chiara Lubich. Más tarde pidió-y que-y diera un nuevu nome, yá que este sería l'empiezu d'una nueva vida pa ella. Chiara Lubich dio-y el nome de Chiara Luce, que significa Chiara Lluz.&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot; /&gt; Lubich escribió a Chiara: «la to cara llena de lluz amuesa'l to amor por Jesús» razón pola cual dio-y aquel nome.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

== Enfermedá ==
Mientres el branu de 1988 a los 16 años d'edá, la vida de Chiara sufriría un nuevu cambéu, esta vegada por cuenta de la enfermedá. Chiara sintió un dolor punchante nel costazu mientres xugaba tenis. De primeres nun lu dio mayor importancia, pero cuando la presencia d'esti dolor enllargóse misteriosamente, someter a una serie de pruebes. Los médicos afayaron que tenía una forma de [[cáncer oseu]] pocu avezáu y por demás doliosu, [[osteosarcoma]]. La so madre cunta que cuando volvieron del hospital el día que lu diagnosticaron, yá na casa, al querer consolar a Chiara ella respondió-y agora nun me fales». La so madre quedó esperando al llau d'ella, mientres Chiara taba chada na so cama, dándo-y el llombu. Al cabu de 25 minutos Chiara diose vuelta, miró a la so madre cola sorrisa de siempre y díxo-y «agora sí puedes falame». Esos fueron los 25 minutos que Chiara tomar pa dar el so sí a Jesús nesta situación estrema. Depués d'esto Chiara a cencielles dixo, «Ye pa ti, Jesús; si'l to lo quies, yo tamién lu quiero».&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

A lo llargo del tratamientu, Chiara negar a tomar morfina pa poder tar consciente. Sentía que yera importante conocer la so enfermedá y dolor de forma tal que pudiera ufiertar el so sufrimientu. Dixo, «Amenorga'l mio lucidez y hai una sola cosa que puedo faer agora: ufiertar el mio sufrimientu a Jesús porque quiero compartir el so sufrimientu na cruz lo máximo posible».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt; Mientres les sos estancies nel hospital, tomábase'l tiempu pa caminar con otra paciente que s'atopaba lluchando contra la depresión. Estes caminaes yeren de gran beneficiu pa la otra paciente pero causábenlu a Chiara enforma dolor. Los sos padres incentivar de cutiu a quedase na so habitación y folgar, a lo qu'ella respondía, «Yá voi poder dormir más tarde».&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

Chiara foi capaz de dar testimoniu a los sos padres, amigos y médicos del hospital de Turín. Unu de los sos doctores, el Dr. Antonio Delogu, dixo, «Al traviés de la so sorrisa, y los sos güeyos llenos de lluz, amosónos que la muerte nun esiste; namái la vida».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt; Una amiga del Movimientu de los Focolares dixo, «De primeres pensábamos en visitala pa caltener el so bon ánimu, pero bien llueu entendimos que, ello ye que nós yéramos quien la precisábamos. La so vida yera como un imán que nos atraía a ella».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt;

Chiara caltuvo'l so bon ánimu, inclusive cuando la dura quimioterapia causó que'l so pelo cayérase. Cuando una guedeya de pelo cayíase, Chiara a cencielles ufiertar a Dios diciendo, «Pa ti, Jesús».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt; Donó tolos sos aforros a un amigu que taba por dir se de misión a África. Escribiólu diciendo, «Yá nun preciso esti dineru. Tener tou».&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot; /&gt;

P'ayudar a preparar a los sos padres pa la vida dempués de la so muerte, Chiara fixo reservaciones por que los sos padres cenaren el día de San Valentín depués de que se negaron a dexala sola nel hospital. Tamién los ordenar que nun volvieren antes de medianueche. Escribió, «Santa Navidá 1990. Gracies per tou. Feliz añu nuevu», nuna tarxeta de navidá y esconder ente otres que taben en blancu por que'l so madre atopar más tarde.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

Mientres se sometía a un doliosu procedimientu médicu, Chiara foi visitada por una señora, «Cuando los doctores empezaron a realizame un procedimientu senciellu, pero bastante demandante, una señora con una sorrisa bien formosa y lluminosa entró. Averar a mi y tomó la mio mano, y el so toque enllenóme de valor. De la mesma forma en que llegó, sumió, y yá nun pudi vela más. Pero'l mio corazón taba llenu d'una allegría inmenso y toa medrana abandonárame. Naquel momentu entendí que si tamos llistos pa tou, Dios siempres nos unvia munches señales del so amor».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt;

La fe de Chiara y el so espíritu nunca menguaron nin siquier depués de que'l cáncer torgára-y caminar y una tomografía computada amosara que nun esistía posibilidá dalguna de remisión. En respuesta a esto, dixo a cencielles, «Si tuviera qu'escoyer ente caminar de nuevu y dir al cielu, nun lo duldar. Escoyería los cielu».&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot; /&gt; El 19 de xunetu de 1989 Chiara cuasi muerre d'una hemorraxa. La so fe non flaqueó y dixo, «Nun arramen llárimes por mi. Yo voi onde Jesús. Nel mio funeral nun quiero xente que llore, sinón que cante fuerte».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt;

El Cardenal [[Giovanni Saldarini]] enterar de la enfermedá de Chiara y visitar nel hospital. Preguntó-y, «La lluz nos tos güeyos ye arrogante. ¿D'ónde provién?» Chiara respondió, «Yo namái tratu d'amar a Jesús con toles mios fuercies».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt;

Antes de morrer, díxo-y a la so madre, «¡Oh Ma, los mozos... los mozos... son el futuru. Yá nun puedo correr más, pero cómo me gustaría poder pasa-yos l'antorcha, como nes Olimpiaes! Los mozos tienen tan solo una vida y vale la pena vivila bien».&lt;ref name=&quot;Ann Ball&quot; /&gt;

Cuando Chiara entendió que nun ameyoraría, empezó a entamar la so “boda” (el so funeral) cola so madre. Escoyó la música, los cantares, flores, y les llectures pa la misa.&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt; Quería ser soterrada col so &quot;vistíu de novia&quot; un vistíu blancu con un llazu rosa, porque la so muerte dexaría-y convertise en novia de Cristu.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt; Díxo-y a la so madre, «Cuando m'apuntes, Ma, tenés que dicite a vos mesma, ‘Chiara Luce ta agora viendo a Jesús'».&lt;ref name=&quot;Chiara Badano&quot; /&gt;

== Muerte ==
Mientres les sos hores finales, Chiara realizó la so última confesión y recibió la eucaristía. Acompañada pola so familia, rezaron xuntos «Ven Espíritu Santu». Chiara Badano morrió a les 4:00 de la madrugada del 7 d'ochobre de 1990, acompañada de los sos padres. Les sos últimes pallabres fueron «Adiós mamá, sé feliz porque yo ser». Doscientes persones asistieron al so funeral; l'alcalde de Sassello suspendió les actividaes nel pueblu por que toos pudieren asistir.&lt;ref name=&quot;Colleen Swain&quot; /&gt;

== Beatificación ==
La santificación de Chiara foi promovida pol Obispu de Acquia, Monseñor Livio Maritano en 1999. Foi declarada “[[Venerable]]” el 3 de xunetu de 2008.&lt;ref name='&quot;Press Release&quot;'&gt;{{cita web|url=http://focolare.us/us/component/content/article/213-beatification-of-chiara-luce-badano|títulu=Press Release-Beatification of Chiara Luce Badano.|fechaaccesu=19 de marzu de 2012|editorial=Focolare Movement U.S.A.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110812130158/http://www.focolare.us/us/component/content/article/213-beatification-of-chiara-luce-badano|fechaarchivu=2011-08-12}}&lt;/ref&gt; N'avientu de 2009, el Papa Benedicto XVI reconoció'l milagru d'un mozu italianu que los sos padres pidieron intercesión a Chiara pa curalo de [[meninxitis]], enfermedá que taba destruyendo los sos órganos. Los médicos nun pudieron esplicar la so súbita recuperación.&lt;ref name=&quot;Christine Kelly&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.livingcitymagazine.com/node/2481|títulu=Ordinary, Extraordinary Life.|fechaaccesu=26 de febreru de 2012|apellíu=Kelly|nome=Christine|editorial=Living City Magacín}}&lt;/ref&gt;

Chiara Badano foi declarada “Beata” de la Ilesia Católica'l 25 de setiembre de 2010 nel Santuariu de La nuesa Señora del Divín Amor. Miles de persones allegaron al eventu. L'Arzobispu Angelo Amato, Prefeutu de la [[Congregación pa les Causes de los Santos]] de la [[Santa Sede]], dixo que Chiara foi un gran exemplu de cómo la curtia vida de los mozos puede ser vivida en gran santidá y que «anguaño hai xente virtuoso, qu'en familia, na escuela y na sociedá non desperdician la so vida».&lt;ref name=&quot;Benedictin XVI&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.catholicnewsagency.com/news/benedict-xvi-and-vatican-prelates-remember-example-of-blessed-chiara-luce-badano/|títulu=Benedict XVI and Vatican Prelates Remember Example of Blessed Chiara 'Luce' Badano|fechaaccesu=26 de febreru de 2012|editorial=Catholic News Agency|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160606024920/http://www.catholicnewsagency.com/news/benedict-xvi-and-vatican-prelates-remember-example-of-blessed-chiara-luce-badano/|fechaarchivu=2016-06-06}}&lt;/ref&gt; El día de Chiara Badano festéxase'l 29 d'ochobre.&lt;ref name=&quot;Benedictin XVI&quot; /&gt;

== Ver tamién ==
* [[Pier Giorgio Frassati]]
* [[Ivan Merz]]
* [[Alberto Marvelli]]
* [[Bartolome Blanco Marquez]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1971|1990|Badano, Chiara}}

{{Tradubot|Chiara Badano}}
[[Categoría:Beatos y beates d'Italia]]
[[Categoría:Persones beatificaes]]</text>
      <sha1>eljfv4wvv7nsoh38yepjkuha70g6b94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Choi Ran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146771</id>
    <revision>
      <id>4510076</id>
      <parentid>4469965</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T07:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10181" sha1="7o0cbs48ig462rj52n2mdguh0vqih44" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Choi Ran''' {{nym}} ye una actriz surcoreana. Debutó como actriz en 1979 y convirtióse na [[Actor secundariu|actriz de repartu]] más reconocida en [[Drama coreanu|drames de televisión]], especialmente los escritos poles hermanes Hong.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/7143/gong-yoo-suzy-lee-min-jung-choi-ran-and-yoon-hae-young-take-a-photo-for-big|títulu=Gong Yoo, Suzy, Lee Min Jung, Choi Ran and Yoon Hae Young Take a Photo for ''Big''|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|apellíu=Ho|nome=Stewart|fecha=24 de mayu de 2012|sitiuweb=enewsWorld}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?Non=1710|títulu=Stars Join &quot;Hanareum Hope Festival&quot;|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=19 de setiembre de 2008|sitiuweb=KBS Global}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20101107000164|títulu=Nation abuzz with support for G20 summit|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|apellíu=Chun|nome=Sung-woo|fecha=7 de payares de 2010|sitiuweb=[[The Korea Herald]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150413024017/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20101107000164|fechaarchivu=2015-04-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.arirang.co.kr/News/News_View.asp?nseq=112407&amp;code=Ne2&amp;category=2|títulu=Weekly Star Scene|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=9 de febreru de 2011|sitiuweb=Arirang News|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150411180957/http://www.arirang.co.kr/News/News_View.asp?nseq=112407&amp;code=Ne2&amp;category=2|fechaarchivu=2015-04-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2012/08/123_100829.html|títulu=Seo Taiji tops list of celebrity property holdings|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|apellíu=Kwaak|nome=Je-yup|fecha=14 d'avientu de 2011|sitiuweb=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2012/02/135_105140.html|títulu=Run Turtle Marathon this Sunday|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=17 de febreru de 2012|sitiuweb=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2012030611578|títulu=Celebrities speak out on plight of NK defectors in China|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=6 de marzu de 2012|sitiuweb=[[The Dong-a Ilbo]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://biz.chosun.com/site/data/html_dir/2012/06/08/2012060802068.html|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|fecha=9 de xunu de 2012|sitiuweb=ChosunBiz|idioma=Korean}}&lt;/ref&gt;

== Vida personal ==

Ta casada col periodista deportivu y ex xugador de baloncestu Lee Chung-hee dende 1984.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://english.kbs.co.kr/hallyu/entertainment_news_view.html?Non=685|títulu=Choi Ran and Lee Chung-hee Invited to Thai Royal Ceremony|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|fecha=18 de febreru de 2005|sitiuweb=KBS Global}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2658159|títulu=Sport marriage season pitches into full swing|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|apellíu=Sung|nome=Ho-jun|fecha=16 d'avientu de 2005|sitiuweb=[[Korea JoongAng Daily]]}}&lt;/ref&gt; La pareya tien un fíu llamáu Lee Jun-gi, y dos fíos, Lee Hyeon-gyeong y Lee Hyeon-jeong.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/880/choi-ran-wants-to-make-llee-seung-gi-her-son-in-law|títulu=Choi Ran Wants to Make Lee Seung Gi her Son-In-Law|fechaaccesu=7 d'abril de 2015|apellíu=Choe|nome=Min-ji|fecha=12 d'ochobre de 2011|sitiuweb=enewsWorld}}&lt;/ref&gt;

== Filmografía ==

=== Series de televisión ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;width: 650px; margin-bottom: 10px;&quot;
! width=&quot;10&quot; |Añu
!Títulu
!Rol
! Rede
|-
| 1984 
| ''Independence Gate'' 
| 
|[[KBS 1TV|KBS1]]
|-
| 1985 
| 딸이 더 좋아 
| 
|[[KBS 1TV|KBS1]]
|-
| 1986 
| ''Drama Game'' &quot;Reunion&quot; 
| 
|[[KBS 2TV|KBS2]]
|-
| 1987 
| ''A Tree Blooming with Love'' 
| tía de Soo-jin 
| KBS1
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1993 
| ''Keep Your Voice Down'' 
| 
|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| ''Our Hot Song'' 
| 
|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1994 
| ''General Hospital'' 
| xefa de la seición d'enfermería 132
| [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
|-
| 숨은 그림 찾기 
| 
|KBS2
|-
| ''The Road to You'' 
| 
|KBS2
|-
| 1995 
| ''Love and Marriage'' 
| Yoon Jung-bin 
| MBC
|-
| 1996 
| ''The Season of Blossoming Love'' 
| 
|KBS2
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997 
| ''Medical Brothers'' 
| direutora del hospital [[Gangneung]], Ok
Sook-hyun 
| MBC
|-
| ''Love and Farewell'' 
| 
|MBC
|-
| ''Cinderella'' 
| Park Jin-hee 
| MBC
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1998 
| ''The Barefooted Youth'' 
| especialista forense | 
KBS2
|-
| ''Advocate'' 
| Sung Min-hee 
| MBC
|-
| ''Legendary Ambition'' 
| Song Hye-joo 
| KBS2
|-
| 1999 
| ''Hur Jun'' 
| Hong-choon 
| MBC
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2000 
| ''Mr. Duke'' 
| Park Ae-ja 
| MBC
|-
| ''Clear Skies Tomorrow'' 
| 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2001 
| ''Pretty Lady'' 
| Manager Choi 
| KBS2
|-
| ''Sun-hee and Jin-hee'' 
| Geum-soon 
| MBC
|-
| ''Sangdo'' 
| Woo Yeo-ran 
| MBC
|-
| ''This Is Love'' 
| Park Byung-ok 
| KBS1
|-
| 2002 
| ''Kitchen Maid'' 
| Ms. Park 
| MBC
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003 
| ''Into the Sun'' 
| Ji Hwa-ja 
| SBS
|-
| ''All In'' 
| Manager Jang El mio-ran 
| SBS
|-
| ''Pearl Necklace'' 
| Jung Myung-sook/Chris Jung 
| KBS2
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004 
| ''Kkakdugi (Cubed Radish Kimchi)'' 
| Heo Shil-ne 
| KBS2
|-
| ''Kkangsooni'' 
| Heo Pung-ja 
| EBS
|-
| ''A Second Proposal'' 
| Go Myung-ok 
| KBS2
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2005 
| ''Sassy Girl Chun-hyang'' 
| madre de Llei Mong-ryong 
| KBS2
|-
| ''Sad Love Story'' 
| Sook-ja 
| MBC
|-
| ''A Farewell to Sorrow'' 
| Kim Sun-ok 
| KBS2
|-
| ''[[My Girl (serie de televisión)|My Girl]]'' 
| Bae In-sun 
| SBS
|-
| 2006 
| ''The 101st Proposal'' 
| Jang Eun-im 
| SBS
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007 
| ''Air City'' 
| Choi Jung-hee 
| MBC
|-
| ''Kimcheed Radish Cubes'' 
| Song Soo-nam 
| MBC
|-
| ''Thirty Thousand Miles in Search of My Son'' 
| Nam Hyun-sook 
| SBS
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008 
| ''[[Hong Gil Dong|Hong Gil-dong]]'' 
| Court lady Noh 
| KBS2
|-
| ''Chil-wu the Mighty'' 
| muyer del área de [[Chungju]] 
| KBS2
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009 
| ''[[Swallow the Sun (serie de televisión)|Swallow the Sun]]'' 
| Choi In-sook 
| SBS
|-
| ''Don't Hesitate'' 
| Uhm El mio-soon 
| SBS
|-
| ''[[You're Beautiful (serie de televisión)|You're Beautiful]]'' 
| Choi El mio-ja 
| SBS
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010 
| ''[[Dong Yi (serie de televisión)|Dong Yi]]''&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.hancinema.net/dong-yi-hopes-to-brighten-up-your-2010-22205.html|títulu=''Dong Yi'' hopes to brighten up your 2010|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=2 de febreru de 2010|sitiuweb=[[Hancinema]]}}&lt;/ref&gt; 
| Lady Yoon 
| MBC
|-
| ''You Don't Know Women'' 
| Jang Geum-sook 
| SBS
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2011 
| ''[[Gyebaek (serie de televisión)|Gyebaek]]'' 
| Young-myo 
| MBC
|-
| ''Drama Special'' &quot;Daughters of Bilitis Club&quot;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.hancinema.net/stop-the-broadcasting-viewers-angered-by-homosexual-drama-31998.html|títulu=&quot;Stop the broadcasting!&quot; viewers angered by homosexual drama|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=7 d'agostu de 2011|sitiuweb=[[Hancinema]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2940397|títulu=Lesbians in drama test society's limits|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|apellíu=Park|nome=Charles Junwoo|fecha=19 d'agostu de 2011|sitiuweb=[[Korea JoongAng Daily]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140714233248/http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2940397|fechaarchivu=2014-07-14}}&lt;/ref&gt; 
| Park Myung-hee 
| KBS2
|-
| ''[[Poseidon (serie de televisión)|Poseidon]]'' 
| Young-ran 
| KBS2
|-
| ''[[Glory Jane]]''&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.hancinema.net/spoiler-glory-jane-deals-with-social-problems-34701.html|títulu=''Glory Jane'' deals with social problems|fechaaccesu=6 d'abril de 2015|fecha=26 d'ochobre de 2011|sitiuweb=[[Hancinema]]}}&lt;/ref&gt; 
| Direutora del serviciu d'enfermería | 
KBS2
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2012 
| ''[[Big (serie de televisión)|Big]]'' 
| Kim Young-ok 
| KBS2
|-
| ''Reckless Family'' 
| (invitada) 
| [[MBC Every 1]]
|-
| ''Reckless Family - Season 2'' 
| Choi Ran 
| MBC Every 1
|-
| 2016 
| ''Secrets of Women'' 
| Park Bok-ja 
| KBS2
|}

=== Películes ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;width: 650px; margin-bottom: 10px;&quot;
! width=&quot;10&quot; |Añu
!Títulu
!Rol
|-
| 2001 
| ''The Humanist'' 
|-
| 2002 
| ''Forgive M'Once Again Despite Hatred 2002'' 
| xefa de departamentu Moon 
|-
| 2003 
| ''Run 2 O'' 
| Madam Kim
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2004 
| ''Dead Friend'' 
| madre de La so-in ([[cameo]])
|-
| ''Lovely Rivals'' 
| madre de Go La mio-nam
|-
| ''Shinsukki Blues'' 
| xefa Park ([[cameo]])
|}

== Premios y nomamientos ==
{| {{tablaguapa}} style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; 
! Añu
!Premiu
!Categoría
!Nominación
! Resultáu
|-
| 1979 
| TBC Miss Chunhyang Pageant 
| Winner || {{NA}} || {{celda|Ganadora}}
|-
| 2001 
| KBS Drama Awards 
| meyor actriz de repartu | 
''This Is Love'' || {{celda|Ganadora}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2009 
| Ministry of Strategy and Finance 
| encamientu || {{NA}} || {{celda|Ganadora}}
|-
| Ministry for Food, Agriculture, Forestry and Fisheries 
| encamientu || {{NA}} || {{celda|Ganadora}}
|-
| SBS Drama Awards 
| meyor actriz de repartu, Drama especial 
| ''[[You're Beautiful (serie de televisión)|You're Beautiful]]'', ''[[Swallow the Sun (serie de televisión)|Swallow the Sun]]'' || {{celda|nomada}}
|-
| 2010 
| 5th Korea Sharing Awards 
| Premio Especial de la Comisión Nacional de los Derechos Humanos de Corea | 
{{NA}} || {{celda|Ganadora}}
|-
| 2011 
| 6th Korea Sharing Awards 
| Gran premiu del Alcalde de Seúl || {{NA}} || {{celda|Ganadora}}
|}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{Traducíu ref|en|Choi Ran|oldid=817024912|trad=parcial|fecha=}}
{{Twitter}} (en coreanu)
* {{Facebook|kasac1317|Choi Ran|id=kasac1317|name=Choi Ran}} (en coreanu)
* {{IMDb nome|1194109|Choi Ran|id=1194109|name=Choi Ran}}(n'inglés)

{{NF|1960||Ran, Choi}}


{{Tradubot|Choi Ran}}

[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Corea del Sur]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Corea del Sur]]</text>
      <sha1>7o0cbs48ig462rj52n2mdguh0vqih44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claudia Pavlovich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147475</id>
    <revision>
      <id>4510090</id>
      <parentid>4498716</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 3 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8518" sha1="anz2juht0pcz93lijex5rlrusrdx6ac" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Claudia Artemiza Pavlovich Arellano''' {{nym}} ye una abogada y [[políticu|política]] [[Méxicu|mexicana]] miembru del [[Partíu Revolucionariu Institucional|PRI]]. Ye [[gobernador]]a del [[Estáu de Sonora]] al resultar electa nes [[Eleiciones federales de Méxicu de 2015|eleiciones de 2015]],&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.sinembargo.mx/20-09-2015/1488463 |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170520161748/http://www.sinembargo.mx/20-09-2015/1488463 |fechaarchivu=2017-05-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Excelsior&gt;{{cita publicación |apellíu= Pacheco y Sánchez Dórame|nome=Roberto José y Daniel|títulu= Claudia Pavlovich ye la candidata del PRI a la gubernatura de Sonora|añu= 2015|publicación= Excelsior|url=http://www.excelsior.com.mx/nacional/2015/01/27/1004869}}&lt;/ref&gt; siendo la primer muyer Gobernadora del estáu y la única gobernadora en tol país mientres esti periodu.&lt;ref name=&quot;Claudia Pavlovich asume como gobernadora de Sonora Pavlovich&quot;&gt;[http://www.excelsior.com.mx/nacional/2015/09/13/1045460 Claudia Pavlovich asume como gobernadora de Sonora]&lt;/ref&gt;

== Biografía ==

=== Primeros años y familia ===
Nacida en [[Madalena de Kino]], [[Sonora]], ye fía d'[[Alicia Arellano Tapia]] y de Miguel Pavlovich Sugich. Egresada de la Facultá de [[Llicenciáu en derechu Derechu]] pola [[Universidá de Sonora]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ehui.com/2014/07/22/tien-llicenciatura-terminada-javier-gandara |títulu=¿Tien llicenciatura terminada Javier Gándara? |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |apellíu=Vásquez |nome=Armáu |fecha=22 de xunetu de 2014|editor=Portal Ehui|allugamientu=Sonoru |cita=Claudia Artemiza Pavlovich Arellano apaez con Cédula Non. 2264839, Llicenciatura en Derechu pola Universidá de Sonora nel añu 1996.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://cedula.buholegal.com/2264839/ |títulu=Cédula Profesional de Claudia Artemiza Pavlovich Arellano |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |editor=Uxu Llegal con datos de la [[Secretaría d'Educación Pública (Méxicu)|Secretaría d'Educación Pública]]|ubicación=Méxicu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.excelsior.com.mx/nacional/2015/01/27/1004869 |títulu=Claudia Pavlovich ye la candidata del PRI a la gubernatura de Sonora |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |apellíu=Pacheco |nome=Roberto José |fecha=27 de xineru de 2015 |editor=Periódicu Excelsior|ubicación=Méxicu |cita=Egresada de la Facultá de Derechu na Universidá de Sonora}}&lt;/ref&gt; Ta casada con Sergio Torres Ibarra, con quien tien trés fíos: Claudia, Ana y Gabriela.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ehui.com/2015/01/26/ye-claudia-pavlovich-la-precandidata-del-pri-a-gubernatura |títulu=Ye Claudia Pavlovich la precandidata del PRI a la gubernatura |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |apellíu=Reyes |nome=Gil |fecha=26 de xineru de 2015|editor=Portal Ehui |allugamientu=Sonoru|cita=Claudia sofita una familia sólida col so maríu, el llicenciáu Sergio Torres Ibarra, d'onde fueron procreaes los sos trés fíes, Claudia, Ana y Gabriela, de quien asegura son la so fonte d'inspiración pa siguir dando lo meyor na so vida tanto personal como política.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Excelsior /&gt;&lt;ref name=CNN&gt;{{cita web |url=http://www.cnnmexico.com/perfiles/2015/claudia-artemiza-pavlovich-arellano |títulu=Claudia Artemiza Pavlovich Arellano |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |editor=CNN n'Español |allugamientu=Méxicu |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151117022602/http://www.cnnmexico.com/perfiles/2015/claudia-artemiza-pavlovich-arellano |fechaarchivu=2015-11-17 }}&lt;/ref&gt;

=== Carrera política ===
Ente 2000 y 2003 desempeñóse como [[conceyal|rexidora]] del Conceyu de Hermosillo.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://semanariocritica.com/en-curtiu/elecciones-2015-en-politica-ye-tiempu-de-les muyeres/ |títulu=Eleiciones 2015 - En política, ye tiempu de les muyeres. |fechaaccesu=22 de setiembre de 2015 |apellíu=Editor |nome= |fecha= |obra=Selmanariu Crítica |idioma= |cita=foi rexidora de Hermosillo, de los años 2000 al 2003; }}&lt;/ref&gt; Ente 2006 y 2009 foi diputada llocal na [[LVIII Llexislatura del Congresu del Estáu de Sonora|LVIII Llexislatura]] pol distritu XIV (Nordeste Hermosillo), amás de ser senadora por Sonora na [[LXII Llexislatura del Congresu de la Unión de Méxicu|LXII Llexislatura]].&lt;ref name=SIL&gt;{{cita publicación |apellíu= Ensin nome|títulu= Claudia Artemiza Pavlovich Arellano |añu= 2015|publicación= Sistema d'Información Llexislativa|url=http://sil.gobernacion.gob.mx/Librerias/pp_PerfilLegislador.php?Referencia=9215901}}&lt;/ref&gt; 

Mientres la so carrera política tuvo somorguiada en diversos escándalos; unu d'ellos sería'l [[quema de la Guardería ABC]], onde na so calidá de ''diputada llocal'', abogó polos propietarios de la guardería y la so ''honorabilidá''.&lt;ref name=&quot;AbogóNOAbogada&quot;&gt;{{cita web |url =http://archivo.eluniversal.com.mx/estados/2015/se-reune-pavlovich-con-padres-de-guarderia-abc-1073353.html
|títulu =Axúntase Pavlovich con padres de Guarderia ABC|fechaaccesu = 31 d'agostu de 2015|autor =Amalia Escobar|fecha =30|fecha = 01 de 2015|editorial =eluniversal.com.mx}}&lt;/ref&gt;

=== Eleiciones a gobernadora de Sonora ===
[[Ficheru:Reunión con Claudia Pavlovich, Gobernadora Electa de Sonora. (20549752226).jpg|250px|miniatura|left|Pavlovich nuna xunta con [[Enrique Peña Nieto]], agostu de 2015, en siendo electa gobernadora.]]
El 16 de febreru de 2015 el [[Partíu Revolucionariu Institucional|PRI]] ratificó a Pavlovich como candidata del partíu a la gubernatura de Sonora, nuna convención de Delegaos onde la secretaria del CEN del PRI, [[Ivonne Ortega Pacheco]], tomó-y protesta. La candidatura foi respondida por cola constancia de mayoría expedida pola Comisión de Procesos Internos del CDE del PRI, a manes de Ricardo García Sánchez, ante'l coordinador de la Fracción Parllamentaria del PRI nel [[Congresu de la Unión (Méxicu)|Congresu de la Unión]], [[Manlio Fabio Beltrones]].&lt;ref&gt;http://www.excelsior.com.mx/nacional/2015/02/16/1008512&lt;/ref&gt;

Finalmente, nes [[Eleiciones estatales de Sonora de 2015|eleiciones de xunu]] de 2015 llogró 486&amp;nbsp;944 votos, un 47.58 % del total, colos que se convirtió na candidata más votada y,&lt;ref&gt;http://www.ieesonora.org.mx/estadistica/2015/informacion/resultados/ComputoMpalGob2015.pdf&lt;/ref&gt; poro, na gobernadora del Estáu, la primer muyer que desempeñó esti cargu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dossierpolitico.com/vernoticias.php?artid=163595&amp;relacion=&amp;tipu=Noticies&amp;categoria=1 |títulu=Tien Sonora primer muyer Gobernadora de la hestoria |fechaaccesu=16 de setiembre de 2015 |apellíu=Gutiérrez R. |nome=Fernando |fecha=13 de setiembre de 2015 |obra= |editor=Dossier Políticu |editorial= |allugamientu=Sonoru |idioma= |cita=Pavlovich Arellano conviértese asina na primer muyer Gobernadora del estáu de Sonora y nel Executivu númberu 41 de la hestoria democrática y republicana d'esta entidá y por mandatu de la voluntá popular al traviés del sufraxu mayoritariu. }}&lt;/ref&gt;

==== Discutiniu mientres la eleición ==== 

Na campaña previa a les eleición peneraron unes grabaciones nes que podía oyese a Pavlovich pidiendo favores en cuenta de dineru a empresarios de Sonora por xestiones realizaes.&lt;ref name=&quot;Xestiones&quot;&gt;{{cita web|url =http://eleiciones2015.sdpnoticias.com/sonora/2015/04/16/revelen-contenido-de-espionaxe-telefonico-a-claudia-pavlovich|títulu =Revelen conteníu d'espionaxe telefónicu a Claudia Pavlovich|fechaaccesu =31 d'agostu de 2015|autor =N/D|fecha =04 de 2015|editorial =http://eleiciones2015.sdpnoticias.com (AUDIU reforma.com)}}&lt;/ref&gt; Mientres la campaña foi señalada por usu indebíu de funciones, [[conflictu d'interés]] y [[tráficu d'influencies]]».&lt;ref name=&quot;Dellos3&quot;&gt;{{cita web|url =http://www.proceso.com.mx/402634/2015/04/28/otru-escandalo-de-pavlovich-revelen-audios-sobre-presuntu-moche|títulu =Nuevu escándalu de Pavlovich: revelen audios sobre presuntu “moche”|fechaaccesu =31 d'agostu de 2015|autor =Milton Martínez|fecha =04 de 2015|editorial =proceso.com.mx}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
*[[Congresu del Estáu de Sonora]]
*[[Eleiciones estatales de Sonora de 2015]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1969||Pavlovich Arellano, Claudia}}

{{Tradubot|Claudia Pavlovich}}
[[Categoría:Políticos y polítiques de Méxicu]]
[[Categoría:Políticos y polítiques del PRI]]
[[Categoría:Abogaos y abogaes de Méxicu]]
[[Categoría:Gobernadores de Méxicu]]</text>
      <sha1>anz2juht0pcz93lijex5rlrusrdx6ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cecilia Lugo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148775</id>
    <revision>
      <id>4510054</id>
      <parentid>4461801</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="3walrs1hlcd50cmkra0bd2h83v24bt5" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Cecilia Lugo''' {{nym}} ye una baillarina y coreógrafa de danza contemporánea mexicana. Participó en grupos de danza tales como la [[Compañía Nacional de Danza]] del [[Institutu Nacional de Belles Artes|INBA]] y el [[Balé Folclóricu de Méxicu]].

== Trayeutoria ==
Ye llicenciada n'Estudios Llatinoamericanos pola Universidá Nacional Autónoma de Méxicu ([[Universidá Nacional Autónoma de Méxicu|UNAM]]). La formación artística de Cecilia non solo ta rellacionada cola danza, sinón tamién coles artes escéniques al arreyar como parte de la so trayeutoria los cursos de [[Lluminotecnia escénica|Luminiotecnia]] y un diplomáu en [[Pedagoxía teatral]], ente otros. Participó en grupos de danza tales como la [[Compañía Nacional de Danza]] del [[Institutu Nacional de Belles Artes|INBA]] y el [[Balé Folclóricu de Méxicu]]. La creación de les sos coreografíes arreya música haitiana, mexicana y árabe y en xéneros musicales como'l [[jazz]], el [[rock]], [[Música académica contemporánea|contemporánea]] y [[Mambo (baille)|mambo]].

Nel añu de [[1986]] funda Contempodanza, onde'l so principal oxetivu ye que l'alumnu llogre un autoconocimiento tal que-y dexe tener una mayor crecedera al traviés del arte. Equí podemos atopar a la Compañía Profesional de Danza Contempodanza, La Escuela de Formación Profesional pa Baillarinos en Danza Contemporánea y La Escuela de Balé.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.contempodanza.com.mx/escuela/presentacion.html|títulu=Contempodanza / Compañía|fechaaccesu=9 de marzu de 2018|sitiuweb=www.contempodanza.com.mx}}&lt;/ref&gt;

El 4 de mayu de 2011, recibe'l Premiu Internacional de Danza “José Limón” nel marcu del festival del mesmu nome mientres la so edición númberu 25.&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíos=Notimex|títulu=Cecilia Lugo recibe premiu internacional de danza|url=https://www.eleconomista.com.mx/arteseideas/Cecilia-Lugo-recibe-premiu-internacional-de-danza--20110505-0112.html|fechaaccesu=9 de marzu de 2018|periódicu=L'Economista}}&lt;/ref&gt;

Mientres el ciclu “Danza nel palaciu: l'arte del movimientu” que se llevó a cabu en xunetu de 2011, Cecilia Lugo celebró 25 años de trayeutoria cola presentación de ''Nel estragal'' (1987) como homenaxe a Rosariu Castellanos y ''Memoria de soles'' (2010).&lt;ref&gt;{{cita publicación|títulu=Cecilia Lugo, 25 años de Contempodanza - Procesu|url=http://www.proceso.com.mx/277598/cecilia-lugo-25-anos-de-contempondanza|fecha=1 d'agostu de 2011|fechaaccesu=9 de marzu de 2018|periódicu=Proceso|idioma=es-MX|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180623061642/https://www.proceso.com.mx/277598/cecilia-lugo-25-anos-de-contempondanza|archivedate=2018-06-23}}&lt;/ref&gt; 

“Ente vientu y marea” foi como se nomó l'eventu que conmemora'l 30 aniversariu de Contempodanza.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíos=20Minuto|títulu=Contempodanza celebra'l so XXX aniversariu “Ente vientu y marea”|url=https://www.20minutos.com.mx/noticia/59507/0/contempodanza-celebra-el so-xxx-aniversariu-ente-vientu-y-marea/|fechaaccesu=9 de marzu de 2018|periódicu=20minutos.com.mx - Últimes Noticies}}&lt;/ref&gt;

== Premios y reconocencies ==
* Premiu Nacional de Coreografía [[Institutu Nacional de Belles Artes|INBA]], en [[1986]] cola obra ''Memoria d'un Soliloquiu''
* Mención especial nel concursu Oscar López, [[Barcelona]], [[España]] 1989

* Medaya Belles Artes al Méritu Artísticu, [[2008]]
* Integrante de la primer xeneración de becarios como creador intelectual [[FONCA]] ([[1989]]). 
* Foi miembru del Sistema Nacional de Creadores Artísticos [[FONCA]]: 1993-1996, 1997-2000, 2003-2006, 2010-2013 mientres 4 ocasiones distintes. 
* Nos años 2004, 2007, 2009 y 2011 llogra'l sofitu Méxicu n'Escena [[Conaculta|CONACULTA]] - [[FONCA]]
* En xunetu de 2008, Contempodanza espaciu en movimientu, gana'l Grand Prix nel [[New Prague Dance Festival]], realizáu na Ciudá de [[Praga]]. 
* Medaya Belles Artes al méritu artísticu, reconocencia de más alta grau que da la Institución.
* El 10 d'ochobre de 2008 recibe'l [[Premiu Guillermina Bravo]] en reconocencia a la so trayeutoria. 
* En 2008 mientres el [[Festival Internacional de danza de San Luis Potosí]], trés de los sos baillarinos reciben Premios como; Meyor Baillarín, Meyor Baillarina y Meyor Baillarín con Trayeutoria.

== Obres ==
Dalgunes de les sos creaciones son:
* ''Tarde d'abanicos'' ([[1987]])
* ''Ye… Pérez'' ([[1988]])
* ''Nel estragal'' ([[1989]])
* ''La casa del sol'' ([[1990]])
* ''Rotura: tres personaxes y el desiertu'' ([[1991]])
* ''Ave de sable'' ([[1992]])

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{NF|1955||Lugo, Cecilia}}

{{Tradubot|Cecilia Lugo}}
[[Categoría:Coreógrafes de Méxicu]]
[[Categoría:Baillarinos y baillarines de Méxicu]]
[[Categoría:Académiques de Méxicu]]</text>
      <sha1>3walrs1hlcd50cmkra0bd2h83v24bt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celia Ireland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148896</id>
    <revision>
      <id>4510064</id>
      <parentid>4469913</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T04:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13000" sha1="4pzc9olvxya28s2u7v084b9pzap06bl" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Celia Ireland''' ye una actriz [[Australia|australiana]], más conocida por haber interpretáu a Regina Butcher na serie ''[[All Saints (serie de televisión)|All Saints]]'' y anguaño por dar vida a Liz Birdsworth na serie ''[[Wentworth (serie)|Wentworth]]''.

== Biografía ==
Celia ta casada con Tim Jones con quien tien dos fíos.&lt;ref&gt;[http://smh.domain.com.au/tv-star-ready-for-sea-change-20110205-1ahnd.html Actor seeks bigger home]&lt;/ref&gt;

== Carrera ==
En [[1996]] apaeció como convidada na serie policiaca [[Water Rats]] onde interpretó a Sarah Fleetwood.

En [[1998]] xunir al repartu de la esitosa serie australiana médica [[All Saints (serie de televisión)|All Saints]] onde interpretó a la recepcionista Regina Butcher hasta'l [[2005]].

Nel [[2002]] apaeció na película ''Australian Rules'' onde dio vida a Liz Black. Esi mesmu añu apaeció na popular serie [[Mcleod's Daughters]] como Melanie Powers.
 
El 8 de febreru del [[2013]] apaeció como convidada en dellos episodios de la popular serie australiana [[Home and Away]] onde interpretó a Connie Callahan, la güela de [[Darcy Callahan|Darcy]]. Esi mesmu añu va apaecer na nueva serie [[Wentworth (serie)|Wentworth]] onde va interpretar a la recluyida Liz Birdsworth, sentenciada a 11 años.

== Filmografía ==
===Series de televisión===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2013 - presente || ''[[Wentworth (serie)|Wentworth]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Liz Birdsworth || '''35''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2013 || ''[[Home and Away]]''&lt;ref&gt;[http://au.tv.yahoo.com/home-and-away/ Home and Away Offcial website]&lt;/ref&gt; || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Connie Callahan || '''9''' episodios
|-
| align=&quot;center&quot; | 2013 || ''[[Redfern Now]]'' || align=&quot;center&quot; | Enfermera Edwards || episodiu &quot;Where The Heart Is&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2013 || ''[[Packed to the Rafters]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Colleen Bourke || episodiu &quot;Weathering the Storm&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Me and My Monsters'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Pauline Travis || episodiu &quot;The Monster-Sitter&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Laid'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Madre de Brendan || episodiu # 1.1
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Monster House'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Karen Webb || '''2''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2006 || ''Supernova'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Shirl || '''5''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1998 - 2005 || ''[[All Saints (serie de televisión)|All Saints]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Regina Butcher || '''111''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2002 || ''Don't Blame the Coalas'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Maestra || episodiu &quot;Fate Steps In&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2002 || ''[[Mcleod's Daughters]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Melanie Powers || episodiu &quot;The Bore War&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Dog's Head Bay'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Alice Astassio || episodiu &quot;The Grim Reaper&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1999 || ''[[Murder Call]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Barb Ferris || episodiu &quot;Hide &amp; Seek&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1998 || ''Petals'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1996 || ''[[Water Rats]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Sarah Fleetwood || '''2''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1993 || ''[[A Country Practice]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Judy Hallam || '''2''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1993 || ''The Comedy Sale'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Dellos Personaxes || '''3''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 1992 || ''[[Police Rescue]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Madre de Lachlan || episodiu &quot;Sugar&quot;
|}

===Películes===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| 2008 || ''Cactus'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Vesna || xunto a [[Travis McMahon]], [[David Lyons]], [[Bryan Brown]], [[Shane Jacobson]] y [[Zoe Tuckwell-Smith]]
|-
| 2007 || ''[[Rogue (película)|Rogue]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Gwen || xunto a [[Radha Mitchell]], [[Michael Vartan]], [[Sam Worthington]], [[Stephen Curry (actor)|Stephen Curry]] y [[John Jarratt]]
|-
| 2002 || ''Australian Rules'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Liz Black || xunto a Nathan Phillips, Luke Carroll, Lisa Flanagan y Simon Westaway
|-
| 2000 || ''Angst'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Trabayadora del Casu || xunto a Sam Lewis, [[Jessica Napier]], [[Abi Tucker]], [[Lara Cox]] y [[Kate Garven]]
|-
| 2000 || ''My Mother Frank'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Peggy || xunto a [[Sinéad Cusack]], [[Sam Neill]], [[Matthew Newton]], [[Rose Byrne]], [[Sacha Horler]], Melissa Jaffer y [[Nicholas Bishop]]
|-
| 2000 || ''After the Rain'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Stevie Canetti || xunto a [[Paulina Porizkova]], Robert Taylor, Rupert Cox y [[Alexandra Davies]]
|-
| 1999 || ''Oops!'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Muyer || ''curtiu'' - xunto a Anthony Simcoe
|-
| 1997 || ''[[Thank God He Met Lizzie]]'' || align=&quot;center&quot; | Cheryl || xunto a [[Richard Roxburgh]], [[Cate Blanchett]], [[Frances O'Connor]] y [[Jacek Koman]]
|-
| 1996 || ''Idiot Box'' || align=&quot;center&quot; | Camarera || xunto a [[Ben Mendelsohn]], [[Deborah Kennedy]], Chris Noonan y [[Paul Gleeson]]
|-
| 1996 || ''Floating Life'' || align=&quot;center&quot; | - || xunto a Annette Shun Wah, Annie Yip y Anthony Brandon Wong
|-
| 1995 || ''Dad and Dave: On Our Selection'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Sarah || xunto a [[Geoffrey Rush]], Ray Barrett, [[Barry Otto]], [[Essie Davis]] y David Field
|-
| 1994 || ''Dallas Doll'' || align=&quot;center&quot; | Oficial de Policía || xunto a [[Sandra Bernhard]], Frank Gallacher, [[Rose Byrne]] y [[Roy Billing]]
|}

===Teatru===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Obra&lt;ref&gt;[http://www.ausstage.edu.au/pages/contributor/3602 Theatre Filmography &gt; Celia Ireland]&lt;/ref&gt; !! Personaxe !! Direutor (a) !! Teatru !! Notes
|-
| align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Transparency'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Tim Jones || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| York Theatre || xunto a Glenn Hazeldine, [[Amy Mathews]] y Anna Lise Phillips&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.stagewhispers.com.au/news/transparency |títulu=Transparency {{!}} Stage Whispers |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151208062757/http://www.stagewhispers.com.au/news/transparency |fechaarchivu=2015-12-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot;| 1999 || ''Cyrano de Bergerac'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Marion Potts || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Sydney Theatre || xunto a [[Jack Finsterer]], [[Justine Clarke]] y Michael Denkha
|-
| align=&quot;center&quot;| 1998 || ''The Big Picture'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Ros Horin || align=&quot;center&quot;| Stables Theatre || xunto a Lisa Hensley, [[Genevieve Lemon]] y [[Peter O'Brien]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1998 || ''Navigating'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Marion Potts || align=&quot;center&quot;| Opera House || xunto a Graeme Blundell, Peter Carroll y [[Noni Hazlehurst]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1998 || ''Macbeth Project-Showings'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Patrick Nolan || align=&quot;center&quot;| - || xunto a [[Linda Cropper]], David Field y [[Aden Young]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1996 || ''As You Like It'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Simon Phillips || align=&quot;center&quot;| Drama Theatre || xunto a Lucy Bell, [[Max Cullen]], Anita Hegh y [[Bruce Spence]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1995 || ''The Malevolence'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Patrick Nolan || align=&quot;center&quot;| Belvoir St. Theatre || xunto a [[Tracy Mann]], [[Geoff Morrell]] y Sam Wilcox
|-
| align=&quot;center&quot;| 1995 || ''Pericles'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| John Bell || align=&quot;center&quot;| Alexander Theatre || xunto a Lucy Bell, Jeremy Sims y John Walton
|-
| align=&quot;center&quot;| 1995 || ''Twelfth Night'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| David Fenton || align=&quot;center&quot;| Alexander Theatre || xunto a John Bell, Jeremy Sims, John Walton y Duncan Wass
|-
| align=&quot;center&quot;| 1994 || ''That Eye, The Sky'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| [[Richard Roxburgh]] || align=&quot;center&quot;| - || xunto a [[Susan Prior]], [[Richard Roxburgh]] y [[David Wenham]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1994 || ''All Souls'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Ros Horin || align=&quot;center&quot;| Stables Theatre || xunto a Jeanette Cronin, [[Marshall Napier]] y Jeremy Sims
|-
| align=&quot;center&quot;| 1993 || ''A Rare Jewel'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Richard Buckham || align=&quot;center&quot;| Civic Theatre || xunto a Geoff Cobham, Nola Wallace y David Wood
|-
| align=&quot;center&quot;| 1992 || ''The Real Live Brady Bunch'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Jane Voigts || align=&quot;center&quot;| Footbridge Theatre || xunto a Tyler Coppin, Jeanette Cronin y Rebecca Frith
|-
| align=&quot;center&quot;| 1992 || ''Cosi'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Adam Cook || align=&quot;center&quot;| Belvoir St. Theatre || xunto a [[Ben Mendelsohn]], [[Barry Otto]] y [[David Wenham]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1990, 1991 || ''The Headbutt'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Stephen Abbott || align=&quot;center&quot;| Belvoir St. Theatre || xunto a Glenn Butcher, Peter Mahony y [[David Wenham]]
|-
| align=&quot;center&quot;| 1991 || ''Limeburners'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brent McGregor || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Meg Dunn, Stefo Nantsou y Kerry O'Hearn
|-
| align=&quot;center&quot;| 1989 || ''When I Was a Girl I Used to Scream and Shout'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Christopher Williams || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Helen Mutkins, Peggy Thompson y Dean Watson
|-
| align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Medea'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brian Joyce || align=&quot;center&quot;| Lakeview St. Theatre || xunto a Kerry Casey, Ron Kelly y Cate Murray
|-
| align=&quot;center&quot;| 1989 || ''Blast Me Barnacles'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brent McGregor || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Rod Ansell, Cate Murray y Barry Shepherd
|-
| align=&quot;center&quot;| 1988 || ''A Magic Spell'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Rod Ansell || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Bill Keir
|-
| align=&quot;center&quot;| 1988 || ''Sideshow'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brian Joyce || align=&quot;center&quot;| Lakeview St. Theatre || xunto a Stephen Boyle, Justin Collins y Kerry O'Hearn
|-
| align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Binge'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brian Joyce || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Justin Collins y Paul Makeham
|-
| align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Please Yourself, No One Else Will'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brian Joyce || align=&quot;center&quot;| Freewheels Theatre || xunto a Clare Allridge, Justin Collins y Paul Makeham
|-
| align=&quot;center&quot;| 1987 || ''Dags'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brian Joyce || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Clare Allridge, Paul Makeham y Alana Thompson
|-
| align=&quot;center&quot;| 1986 || ''The Power Prism'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Brent McGregor || align=&quot;center&quot;| - || xunto a Justin Collins, Catherine Hill y Peter Turner
|-
| align=&quot;center&quot;| 1982 || ''Bugsy Malone'' || align=&quot;center&quot;| - || align=&quot;center&quot;| Catherine Hill || align=&quot;center&quot;| Young Theatre || xunto a Alan O'Mara y Anthony Wade
|}

== Premios y nomamientos ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Categoría !! Premiu !! Serie / Películes !! Resultáu
|-
| [[2018]] || ''Most Outstanding Supporting Actress'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Logie Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[Wentworth (serie de televisión)|Wentworth]]'' || style=&quot;background: #ffdddd&quot;| Nomada&lt;ref&gt;[https://www.news.com.au/entertainment/awards/logies/logies-2018-complete-list-of-winners/news-story/1c530cbba69y1587f3ba630002fdfad0 Logies 2018 winners: Full list of Logie award winners, results]&lt;/Ref&gt;
|-
| [[2016]] || ''Most Outstanding Supporting Actress'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Logie Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[Wentworth (serie de televisión)|Wentworth]]'' || style=&quot;background: #ddffdd&quot;|Ganadora
|-
| [[2002]] || ''Best Supporting Actor - Female'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| FCCA Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''Australian Rules'' || style=&quot;background: #ddffdd&quot;|Ganadora
|-
| [[2002]] || ''Best Actress in a Supporting Role'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| AFI Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''Australian Rules'' || style=&quot;background: #ffdddd&quot;|Nomada
|}


== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Celia Ireland}}
* {{IMDb nome|0409850|Celia Ireland}}
* [http://www.tv.com/people/celia-ireland/ Celia Ireland on TV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619115358/http://www.tv.com/people/celia-ireland/ |date=2018-06-19 }}

{{NF|1966||Ireland, Celia}}


{{Tradubot|Celia Ireland}}

[[Categoría:Actores y actrices de cine d'Australia]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión d'Australia]]


[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]</text>
      <sha1>4pzc9olvxya28s2u7v084b9pzap06bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cheree Cassidy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149266</id>
    <revision>
      <id>4510072</id>
      <parentid>4469942</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T06:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11702" sha1="62dwyvyjh26d5uc26ygycymnomw00b4" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Cheree Cassidy''' {{nym}} ye una [[actuación|actriz]] y productora [[Australia|australiana]], más conocida por haber interpretáu a Amy Western na serie ''A Man on the Edge'' y a Debbie Webb na serie ''[[Underbelly: The Golden Mile]]''.

== Biografía ==
En [[2008]] graduar de la prestixosa escuela [[Academia d'Australia Occidental d'Artes Escéniques|Western Australian Academy of Performing Arts &quot;WAAPA&quot;]].

Ye bona amiga del escritor, productor y modelu Chris Dingwall.

== Carrera ==
En 2010 xunir al repartu de la serie ''[[Underbelly: The Golden Mile]]'', onde interpretó a la detective Debbie Webb. En 2011 interpretó a Ivana Holbrook, la xerente de ventes de la revista ''Cleo'' na miniserie ''[[Paper Giants: The Birth of Cleo]]''.&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/tv/papergiants/characters/ivana_holbrook.htm Paper Giants: The Birth of Cleo Official Website - Character - Ivana Holbrook]&lt;/ref&gt; En 2013 xunir al repartu recurrente de la serie ''[[The Time of Our Lives (serie australiana)|The Time of Our Lives]]'', onde dio vida a Alice McQueen hasta'l final de la serie en 2014. En 2014 xunir al repartu de la película curtia ''A Man on the Edge'', onde dio vida a Amy Western.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://amanontheedge.com/downloads.html |títulu=Film - A Man on the Edge |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161017092926/http://amanontheedge.com/downloads.html |fechaarchivu=2016-10-17 }}&lt;/ref&gt; En 2015 interpretó a la enfermera Alicia Kelly mientres l'episodiu &quot;New Nation at War&quot; de la serie ''Australia: The Story of Us''. En 2016 anuncióse que se xuniera al repartu recurrente de la popular serie australiana ''[[Home and Away]]'', onde va interpretar a Samantha &quot;Sam&quot; Webster, una muyer qu'empieza a axuntase con [[Zac MacGuire]] ([[Charlie Clausen]]) y la xente empieza a abarruntar que caltienen una aventura.

== Filmografía&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.showcast.com.au/showcast/View/ViewActorProfile?actorId=36965&amp;d=FKhCBGDNY1_CZPgEm6P4ZQ|títulu= Showcast - Actress Profile - Cheree Cassidy|fechaaccesu=29 de setiembre18 d'ochobre de 2016 |apellíu= Showcast |idioma= inglés}}&lt;/ref&gt;==
=== Series de televisión ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2016 - 2017 || ''[[Home and Away]]''&lt;ref&gt;[http://au.tv.yahoo.com/home-and-away/ Home and Away Official Website]&lt;/ref&gt; || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Samantha &quot;Sam&quot; Webster || '''14''' episodios
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2016 || ''[[Janet King]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Susie Nobakht || '''6''' episodios 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Australia: The Story of Us'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Efra. Alicia Kelly || episodiu &quot;New Nation at War&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2013 - 2014 || ''[[The Time of Our Lives (serie australiana)|The Time of Our Lives]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Alice McQueen || '''12''' episodios 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2011 || ''[[Paper Giants: The Birth of Cleo]]''&lt;ref&gt;[https://www.abc.net.au/tv/papergiants/default.htm Paper Giants: The Birth of Cleo Official Website]&lt;/Ref&gt; || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ivana Holbrook || '''2''' episodios - ''miniserie''
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2010 || ''[[Underbelly: The Golden Mile]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Det. Debbie Webb || '''13''' episodios 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2009 || ''[[Packed to the Rafters]]'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Janice Leadbetter || episodiu &quot;Look Into My Eyes&quot;
|}

=== Películes ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Personaxe !! Notes
|-
| 2015 || ''Going Down'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || ''curtiu'' - xunto a [[Tina Bursill]], Grant Cartwright y Christian Willis
|-
| 2015 || ''Three Kings'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Muyer Baillando || ''curtiu'' - xunto a [[Josef Ber]], Emily Robins, Ian Thong y Kento Tago
|-
| 2015 || ''Talk to Someone'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Jen || ''curtiu'' - xunto a [[Josef Ber]], [[Tom Oakley]], Yure Covich, Vanessa Buckley, Aaron Glenane, [[Jason Montgomery]] y Ainslie McGlynn
|-
| 2015 || ''Manny Lewis'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Jacinta || xunto a Carl Barron, [[Leeanna Walsman]], [[Roy Billing]], [[Damien Garvey]], Vincent Andriano y Peter Bertoni
|-
| 2014 || ''A Man on the Edge'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Amy Western || ''curtiu'' - xunto a [[Tom O'Sullivan]], Liam Challenor, David Anderson y Deborah Webber
|-
| 2009 || ''The Peril of Milton Wintry'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Mozu Putt-Putt || ''curtiu'' - xunto a Dan Bethell, Philip Booth, Colin Doncaster, Julia Fett y Daniela Giangrande
|-
| 2008 || ''Pip's First Time'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || ''curtiu'' - xunto a [[Elizabeth Blackmore]] y Geraldine Hakewill
|}

=== Direutora y productora ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Notes
|-
| 2016 || ''Sandwich'' || ''curtiu'' - xunto a Chris Dingwall&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.dungogfestival.com.au/wp-content/uploads/Australian-Fiction-4-Session-Details.pdf |títulu=Australian - Sandwich |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170302102413/http://www.dungogfestival.com.au/wp-content/uploads/Australian-Fiction-4-Session-Details.pdf |fechaarchivu=2017-03-02 }}&lt;/Ref&gt;
|}

=== Teatru===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Obra&lt;ref&gt;[http://www.ausstage.edu.au/pages/contributor/431689 AusStage Theatre Filmography - Actress - Cheree Cassidy]&lt;/ref&gt; !! Personaxe !! Direutor (a) !! Teatru !! Notes
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2015 || ''Men'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Hazel || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Jessica Tuckwell || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Old Fitzroy Theatre || xunto a Ben O’Toole, Sean Hawkins y Jamie Timony&lt;ref&gt;[http://www.oldfitztheatre.com/men/ Old Fitzroy Theatre | Men]&lt;/Ref&gt;&lt;ref&gt;[http://artsreview.com.au/men/ Men | Australian Arts Review]&lt;/Ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/arts/men-makes-sense-of-masculinity-in-a-mans-world/news-story/6da73a5d2724b379f105c3f1d2db4f2b Men makes sense of masculinity in a man’s world]&lt;/Ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2012 || ''The Boys'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Michelle || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Sam Strong || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Griffin Theatre || xunto a [[Johnny Carr]], [[Josh McConville]], [[Anthony Gee]] y [[Eryn-Jean Norvill|Eryn Norvill]]&lt;ref&gt;[http://www.griffintheatre.com.au/archive/the-boys/ Griffin Theatre : The Boys]&lt;/Ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.australianstage.com.au/reviews/sydney-festival-2012/the-boys-%7C-griffin-theatre-company.html |títulu=The Boys {{!}} Griffin Theatre Company |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170305131651/http://australianstage.com.au/reviews/sydney-festival-2012/the-boys-%7C-griffin-theatre-company.html |fechaarchivu=2017-03-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2012 || ''When Dad Married Fury'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Fury || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Sandra Bates || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ensemble Theatre || xunto a [[Nick Tate]], Warren Jones, Jamie Oxenbould y Di Adams&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.stagewhispers.com.au/reviews/when-d%C3%A1i-married-fury |títulu=When Dad Married Fury |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20250429212207/https://www.stagewhispers.com.au/reviews/when-d%C3%A1i-married-fury |fechaarchivu=2025-04-29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/when-dái-comes-back-all-hell-breaks-loose/story-y6frexmi-1226348091169 When Dad comes back all hell breaks loose]&lt;/Ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2011 || ''The Coming World'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Dora || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| [[Caroline Craig]] || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Darlinghurst Theatre || xunto a [[Ian Meadows]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.darlinghursttheatre.com/whats-on/the-coming-world |títulu=Darlinghurst Theatre &gt; The Coming World |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170227233343/http://www.darlinghursttheatre.com/whats-on/the-coming-world |fechaarchivu=2017-02-27 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2011 || ''Cat On A Hot Tin Roof'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Maggie Pollitt || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Kate Cherry || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || xunto a [[Tom O'Sullivan]], John Stanton, Daniel Murphy y Hugh Parker&lt;ref&gt;[http://www.couriermail.com.au/lifestyle/underbelly-stars-in-cat-on-a-hot-tin-roof/story-fn8zvh1s-1226115917756 Underbelly stars in Cat On A Hot Tin Roof]&lt;/Ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Les liaisons dangereues'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Marquise De Merteuil || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ailsa Piper || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Lysistrata'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Kalonike || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Chris Bendall || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2008 || ''Cloudstreet'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Mrs. Clay || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Kate Cherry || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Spring Awakening'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Martha || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ross McGregor || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Aftershocks'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Marge || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Andrew Lewis || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2007 || ''The Cherry Orchard'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ranyevskaya || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Marcel Schmitz || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2007 || ''Romeo &amp; Juliet'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Lady Capulet || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Chris Edmund || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2006 || ''The Golden Age'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ayre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Ross McGregor || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| WAAPA Theatre || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| -
|-
| rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| 2004 || ''1 in 5'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| - || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Dana-Lee Mierowsky || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| The Edge Theatre || xunto a Joshua North
|}

== Premios y nomamientos ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Categoría !! Premiu !! Película / Serie !! Resultáu
|-
| [[2014]] || ''Best Supporting Actress'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Festival Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''A Man on the Edge'' || style=&quot;background: #ddffdd&quot;|Ganadora
|-
| [[2014]] || ''Best Actress in a Short Film'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Long Beach International Film Festival Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''A Man on the Edge'' || style=&quot;background: #ddffdd&quot;|Ganadora
|-
| [[2014]] || ''Best Supporting Actress in a Short Film'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| Festival Prize Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''A Man on the Edge'' || style=&quot;background: #ffdddd&quot;|Nomada
|-
| [[2010]] || ''Best Lead Actress in a Television Drama'' || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| AFI Award || rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot;| ''[[Underbelly: The Golden Mile]]'' || style=&quot;background: #ffdddd&quot;|Nomada
|}


== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{ORDENAR:Cassidy, Cheree}}

{{Tradubot|Cheree Cassidy}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Actores y actrices de televisión]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión d'Australia]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>62dwyvyjh26d5uc26ygycymnomw00b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cabify</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150246</id>
    <revision>
      <id>4509912</id>
      <parentid>4483687</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T19:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 21 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35436" sha1="0att6s67pdz4aaob5ozu4d5cdqfs0g8" xml:space="preserve">{{Organización}}

'''Cabify''' ye una empresa [[España|española]] de redes de tresporte a nivel internacional que coneuta a usuarios con vehículos al traviés d'una app móvil para [[Teléfonu intelixente|teléfonos intelixentes]]. Con operaciones n'[[España]], [[América Llatina]] y [[Portugal]], la compañía ufierta dos servicios, unu pa veceros corporativos y otru pa usuarios particulares.&lt;ref name=Cinco /&gt;&lt;ref name=Perfil /&gt;&lt;ref name=Espanol /&gt;

Siendo una de les empreses de redes de tresporte más grandes nel mundu de fala hispana, Cabify opera n'[[España]], [[Méxicu]], [[Chile]], [[Colombia]], [[Perú]], [[Brasil]], [[Panamá]], [[Ecuador]], [[Portugal]], [[Arxentina]], [[República Dominicana]] y [[Uruguái]]. A principios de 2016, informó qu'había alcanzáu más d'un millón de descargues a nivel mundial, de les cualos, la gran mayoría son d'España y América Llatina.&lt;ref name=WSJ /&gt;&lt;ref name=Hipertextual /&gt;

== Historia ==
Cabify foi fundada en mayu de 2011 por Juan d'Antonio, empresariu español, inxenieru en telecomunicaciones y graduáu de la Universidá de Stanford.&lt;ref name=Nacion&gt;{{cita web |url = http://www.nacion.com/economia/empresarial/Cabify-competencia-Uber-Costa-Rica_0_1559644116.html |títulu = Cabify, la competencia de Uber, preparar pa operar en Costa Rica |autor = Manuel Avendaño |editorial = La Nación |fecha = 9 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; La motivación de Juan pa crear una empresa de redes de tresporte surdió como reacción a la esperiencia negativa vivida al intentar introducir vehículos llétricos en distintes ciudaes d'Europa. L'altu costu inicial d'esos vehículos faía pocu curiosa la propuesta pa los veceros que percorríen solo unos pocos [[km]] acaldía.&lt;ref name=Finances&gt;{{cita web |url = http://www.finanzas.com/noticias/empresas/20150918/cabify-uber-espanol-crez-3233828.html |títulu = Cabify, el «Uber español», crez dientro y fora de españa |autor = María Gómez Silva |editorial = Finances |fecha = 18 de setiembre de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Pais&gt;{{cita web |url = http://economia.elpais.com/economia/2016/04/26/actualidad/1461690269_838909.html |títulu = Cabify quier llantar cara a Uber y crecer n'América Llatina |autor = Rosa Jiménez Cano |editorial = El Pais |fecha = 3 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;

D'Antonio empezó a aldericar la idea con Adeyemi Ajao, unu de los fundadores de [[Tuenti]], y Brendan Wallace. Cabify estableció la so primer rede de tresporte en [[Madrid]] y pocu tiempu dempués la so idea atraxo a inversores de [[Silicon Valley]]. Juan d'Antonio quedó como'l [[CEO]], ente que Ajao y Wallace convertir n'asesores yá que siguen trabayando na so propia [[startup]].&lt;ref name=Mundu&gt;{{cita web |url = https://www.elmundo.es/elmundo/2012/03/01/economia/1330603278.html |títulu = Coches de luxu a golpe de móvil |autor = Javier González |editorial = El Mundo |fecha = 3 de marzu de 2012 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Cinco&gt;{{cita web |url = http://cincodias.com/cincodias/2011/12/23/empresas/1324651184_850215.html |títulu = Un fundador de Tuenti pasar a los coches de luxu so demanda editorial = Cinco Días |idioma = castellanu|fecha = 23 d'avientu de 2011 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; En xunetu, Samuel Lown xunir al equipu como'l CTO y dos meses dempués entraron Michael Koper y Adrián Merín.&lt;ref name=Mundu/&gt;

En febreru de 2012, namái 6 selmanes dempués del so llanzamientu oficial, Cabify rexistrara 20&amp;nbsp;000 usuarios y realizáu cuasi 3000 viaxes, namái en Madrid.&lt;ref name=Crunch4&gt;{{cita web |url = http://techcrunch.com/2012/02/14/cabify-the-uber-of-europe-plots-expansion-to-15-european-cities/ |títulu = Cabify, the 'Uber of Europe', plots expansion to 15 European cities |autor = Robin Wauters |editorial = TechCrunch |fecha = 14 de febreru de 2012 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Nos siguientes dos años, más de 150 conductores de Madrid xunir a la empresa.&lt;ref name=Motor&gt;{{cita web |url = http://www.motor.es/noticias/mas-de-150-taxistes-madrilenos-pasar a-cabify-201417463.html |títulu = Cabify, nuevu sistema alternativu de tresporte en Madrid |editorial = Motor |fecha = 8 de xunetu de 2014 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; En setiembre de 2012, Cabify recaldó 4 millones de dólares nuna ronda d'inversión Series Seed de Black Vini, el fondu belga Remanez; Angels Investors al traviés de AngelList (incluyendo a los ximielgos Winklevoss) y una serie d'inversores llatinoamericanos.&lt;ref name=Crunch /&gt;&lt;ref name=Crunch3&gt;{{cita web |url = http://techcrunch.com/2014/04/01/cabify-series-a/ |títulu = Uber Competitor Cabify Closes $8M Series A To Accelerate In LatAm |autor = Natasha Llombes |editorial = TechCrunch |fecha = 1 d'abril de 2014 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;

Un añu dempués de la so fundación n'España, empezó operaciones n'[[América Llatina]], abriendo filiales en Méxicu, Chile y Perú.&lt;ref name=Forbes&gt;{{cita web |url = http://www.forbes.com.mx/cabify-anueva-la so-app-y-anuncia-expansion-en-mexico/ |títulu = Cabify anueva'l so app y anuncia espansión en Méxicu |autor = Carlos Morales |editorial = Forbes |idioma = castellanu |fecha = febreru de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nacion2&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.lanacion.cl/noticias/tecnologia/empresas/entamador-espanol-de-los taxis-de-lujo-comparte-les claves-del-exito/2013-06-26/184955.html |títulu = Entamador español de los taxis de luxu comparte les claves del ésitu |autor = Carlos Salazar |editorial = La Nación |idioma = castellanu |fecha = 26 de xunu de 2013 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }} |2=http://www.lanacion.cl/noticias/tecnologia/empresas/entamador-espanol-de-los taxis-de-lujo-comparte-les claves-del-exito/2013-06-26/184955.html |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Terra&gt;{{cita web |url = http://noticias.terra.com.pe/peru/uses-taxis-en-llima-la-app-cabify-te-interesara,5ec55f675ee6d310VgnVCM4000009bcceb0aRCRD.html |títulu = ¿Uses taxis en Lima? La app Cabify te va interesar |editorial = Terra |idioma = castellanu |fecha = 15 de marzu de 2013 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Republica&gt;{{cita web |url = http://larepublica.pe/14-02-2013/san-valentin-cabify-anuncia-servicios-de-taxis-de-lujo-con-descuentu |títulu = San Valentín: Cabify anuncia servicios de taxis de luxu con descuentu editorial = La República |fecha = 14 de febreru de 2013 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Pocos años dempués, el 80% de los ingresos de Cabify provienen del continente americanu.&lt;ref name=Pais /&gt;

La segunda ronda d'inversión de la compañía llevar a cabu n'abril de 2014. La inversión de 8 millones de dólares foi dirixida por Seaya Ventures.&lt;ref name=Confidencial&gt;{{cita web |url = http://www.elconfidencial.com/tecnologia/2016-04-22/beatriz-gonzalez-bbva-startups-cabify-tenedor-seaya-ventures_1187830/ |títulu = El 'fenómeno Beatriz González': la fía del presidente del BBVA trunfa coles 'startups' |autor = C. Otto |editorial = El Confidencial |fecha = 22 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Aquel día, Cabify tenía yá más de 100&amp;nbsp;000 descargues de l'aplicación a nivel global, de les cualos más de 35&amp;nbsp;000 taben n'España.&lt;ref name=Crunch3 /&gt;

Primeramente, la primer categoría foi denominada &quot;Executive&quot; y taba destinada a un nichu bien específicu, con vehículos d'alta gama que yeren un pocu más caros que los taxis. En xunu de 2013, la compañía llanzó “Cabify Lite”, con vehículos de gama media. A finales de 2015, Cabify Lite representaría yá'l 85 % de la ufierta de la empresa.&lt;ref name=Bien&gt;{{cita web |url = http://www.muypymes.com/2015/12/09/somso-empreses-inspeccionaes-espana |títulu = Cabify: &quot;Somos de les empreses más inspeccionaes d'España&quot; |autor = Rodolfo de Juana |editorial = Bien Pymes |idioma = castellanu |fecha = 9 d'avientu de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt;

L'inversor más grande na empresa, el xigante del comerciu electrónicu xaponés [[Rakuten]], que tamién ye un inversor principal de l'aplicación de movilidá [[Lyft]], fixo la so primer inversión en Cabify n'ochobre de 2015, cuando inyectó capital pa da-y un nuevu impulsu n'América Llatina. Los ingresos de Cabify aumentaren a 40 millones de dólares, de 10 millones en 2014 y 1 millón de dólares en 2013.&lt;ref name=FT&gt;{{cita web |url = http://www.ft.com/intl/cms/s/0/79964fcc-6y92-11y5-aca9-d87542bf8673.html#axzz48KZRjqOb |títulu = Spanish taxi-booking app Cabify secures funding from Rakuten |autor = Tobias Buck, Leslie Hook |editorial = Financial Times |fecha = 12 d'ochobre de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; La compañía tamién s'acomuñar con [[Waze]] pa completar los sos viaxes con mayor rapidez y ameyorar la seguridá del conductor y del pasaxeru.&lt;ref name=Crunch2&gt;{{cita web |url = http://techcrunch.com/2016/01/26/lyft-cabify-99taxis-others-to-integrate-wazes-routing-software-in-their-own-apps/ |títulu = Lyft, Cabify, 99Taxis &amp; Others To Integrate Waze's Routing Software In Their Own Apps |autor = Sarah Perez |editorial = TechCrunch |fecha = 26 de xineru de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;

Cola nueva inversión, Cabify amontó la so espansión en Méxicu. El programa &quot;Güei Nun Circula&quot; na [[Ciudá de Méxicu]] xeneró un aumentu del 200% na demanda.&lt;ref name=Financieru&gt;{{cita web |url = http://www.elfinanciero.com.mx/empresas/doble-hoy-nun circula-dispara-usu-de-cabify-y-easy-taxi.html |títulu = Doble güei nun circula dispara usu de Cabify y Easy Taxi |autor = Jair López |editorial = El Financieru |idioma = castellanu |fecha = 8 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Mientres esi periodu, amenorgó les sos tarifes nun 25% pa motivar a los habitantes a utilizar medios alternativos de tresporte.&lt;ref name=Ebiz&gt;{{cita web |url = http://www.ebizlatam.com/cabify-baxa-tarifa-minima/ |títulu = Cabify baxa la so tarifa mínima en Méxicu |editorial = ebiz Latam |idioma = castellanu|fecha = 11 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160411225409/http://www.ebizlatam.com/cabify-baxa-tarifa-minima/ |fechaarchivu=11 d'abril de 2016 }}&lt;/ref&gt; Amás, donó una parte de los sos ingresos a [[UNICEF]].&lt;ref name=Codice&gt;{{cita web |url = https://codiceinformativo.com/2016/04/cabify-recaldara-dineru-pa-el fondu-de-les naciones xuníes-pa-la infancia/ |títulu = Cabify va recaldar dineru pal Fondu de les Naciones Xuníes pa la Infancia editorial = Códiz Informativu |fecha = 26 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Nesi momentu, la compañía operaba en seis ciudaes de Méxicu: Ciudá de Méxicu, [[Monterrey]], [[Querétaro]], [[Puebla (Méxicu)|Puebla]], [[Guadalaxara (Méxicu)|Guadalaxara]] y [[Toluca]].&lt;ref name=Bolsamania&gt;{{cita web |url = http://www.bolsamania.com/mexico/noticias/empresas/cabify-busca-ser-una-de-les-meyores-plataformes-de-tresporte-en-latinoamerica--1136583.html |títulu = Cabify busca ser una de les meyores plataformes de tresporte en Llatinoamérica |autor = Daniel Figa |editorial = Bolsamania |fecha = 25 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;

N'abril de 2016, Rakuten invirtió 92 millones de dólares más en Cabify. La inversión de Rakuten foi parte d'una ronda de financiamientu na que Cabify recaldó 120 millones de dólares. Tres esto la compañía anunció qu'empezaría a operar n'Arxentina ([[Buenos Aires]] y [[Rosario (Arxentina)|Rosario]]),&lt;ref name=Arxentina&gt;{{cita web |url = http://www.lanacion.com.ar/1889367-despues-de-uber-llega-cabify-otru serviciu-pa-pidir-viaxes-con-chofer |títulu = Dempués de Uber llega Cabify, otru serviciu pa pidir viaxes con chofer |autor = Guillermo Tomoyose |editorial = La Nacion |fecha = 15 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Brasil ([[São Paulo]]),&lt;ref name=IDG&gt;{{cita web |url = http://idgnow.com.br/mobilidade/2016/04/27/rival-do-uber-espanhola-cabify-chega-ao-brasil-aberta-aos-taxis/ |títulu = Rival do Uber, espanhola Cabify chega ao Brasil aberta aos táxis |autor = Luiz Mazetto |editorial = IDG |idioma = portugués |fecha = 27 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160814235601/http://idgnow.com.br/mobilidade/2016/04/27/rival-do-uber-espanhola-cabify-chega-ao-brasil-aberta-aos-taxis/ |fechaarchivu = 2016-08-14 }}&lt;/ref&gt; [[Costa Rica]],&lt;ref name=Nacion /&gt; Portugal ([[Lisboa]]),&lt;ref name=Jornal&gt;{{cita web |url = http://ionline.sapo.pt/509896 |títulu = Conheça Cabify, o novo concorrente da Uber |autor = Sónia Peres Pinto |editorial = Jornal i |idioma = portugués |fecha = 8 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20181215171500/https://ionline.sapo.pt/509896 |fechaarchivu = 2018-12-15 }}&lt;/ref&gt; Bolivia, Ecuador, y Panamá.&lt;ref name=ElSiglo&gt;{{cita web |url = http://elsiglo.com/panama/empresa-espanola-tresporte-cabify-expandira-panama/23939424 |títulu = Empresa española de tresporte Cabify va espandir a Panamá |editorial = El Sieglu |fecha = 11 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 30 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Tamién anunció qu'espandiría los sos servicios actuales a ciudaes como [[Valparaíso]] y [[Viña del Mar]] en Chile.&lt;ref name=Tercer&gt;{{cita web |url = http://www.latercera.com/noticia/nacional/2016/04/680-676761-9-cabify-espandir a-la-v-region-y-fai-esixencies-a-choferes.shtml |títulu = Cabify espandir a la V Rexón y fai esixencies a choferes |autor = Oriana Fernández G. |editorial = La Tercer |fecha = 16 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; 

Cuando dio a conocer que diba faer negocios en Colombia, l'Asociación de Consumidores Llibres abrió-y les puertes.&lt;ref name=Columbia&gt;{{cita web |url = http://www.columbia.co.cr/index.php/nacionales/1844-la-asociacion-de-consumidores-llibres-ve-con-bonos-ojos-l%27ingresu-del%20serviciu-cabify |títulu = L'asociación de consumidores llibres ve con bonos güeyos l'ingresu del serviciu Cabify |editorial = Columbia |idioma = castellanu |fecha = 10 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160512100253/http://www.columbia.co.cr/index.php/nacionales/1844-la-asociacion-de-consumidores-llibres-ve-con-bonos-ojos-l%27ingresu-del |fechaarchivu = 2016-05-12 }}&lt;/ref&gt; Con esto Cabify empezó a ufiertar el so serviciu corporativu al sector empresarial en Bogotá en 2015.&lt;ref name=Espectador&gt;{{cita web |url = http://www.elespectador.com/noticias/economia/cabify-llegara-medellin-y-costa-caribe-articulo-629381-0 |títulu = Cabify va llegar a Medellín y la Mariña Caribe |editorial = L'Espectador |fecha = 27 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Más tarde n'abril de 2016, empezó operaciones en [[Cali]] y anunció la so espansión a [[Medellín (Colombia)|Medellín]] y la rexón del [[Rexón Caribe (Colombia)|Caribe]], específicamente nes ciudaes de [[Barranquilla]] y [[Cartagena (Colombia)|Cartagena]]. Tamién dio a conocer qu'entamaba ufiertar los sos servicios en Pereira, Manizales y Bucaramanga a finales d'añu.&lt;ref name=Espectador/&gt;

La compañía opera n'ocho ciudaes españoles a partir de 2016 - Madrid, [[Barcelona]], [[Valencia]], [[Bilbao]], [[Vitoria]], [[La Coruña]], [[Málaga]] y [[Sevilla]], y na islla de [[Tenerife]].&lt;ref name=ABC&gt;{{cita web |url = https://www.abc.es/economia/abci-cabify-taxi-espanol-quier-inspirar-uber-201605080328_noticia.html |títulu = Cabify, el &quot;taxi VIP&quot; español nel que quier inspirase Uber |autor = Unai Mezcua |editorial = ABC |fecha = 8 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Dempués del financiamientu de 2016, Cabify foi valoráu n'alredor de 320 millones de dólares. Anguaño cunta con 400 emplegaos fixos nes árees d'inxeniería, ventes, márketing, loxística y serviciu al veceru.&lt;ref name=WSJ&gt;{{cita web |url = http://www.wsj.com/articles/rakuten-raises-investment-in-latin-america-ride-hailing-app-cabify-1461132183 |títulu = Rakuten Raises Investment in Latin America Ride-Hailing App Cabify |autor = Yoko Kubota |editorial = The Wall Street Journal |fecha = 20 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 7 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Pais /&gt;

== Serviciu ==
Cabify funciona como puntu de contautu ente usuarios y el selectu grupu de conductores privaos, al traviés de l'aplicación móvil disponible para [[Android]] y [[iPhone]], al igual que na so páxina web. Los usuarios paguen pol serviciu al traviés de la so tarxeta de creitu o cuenta de [[PayPal]]; mientres 2016, dellos países incorporaron los pagos n'efectivu. El sistema de pagu ta protexíu por Symantec Verisign.&lt;ref name=Universal2&gt;{{cita web |url = http://archivo.eluniversal.com.mx/articulos/76941.html |títulu = Taxi seguru nel to celular |autor = Marisol Ramirez |editorial = L'Universal |idioma = castellanu|fecha = 27 de marzu de 2013 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; 

El serviciu foi consideráu como una alternativa de movilidá d'alta calidá.&lt;ref name=Cinco /&gt; Ufierta tres categoríes fundamentales de vehículos: Executive, coches como Mercedes S-Class o Audi A8; Lite (p.ej. Toyota Avensis) o Group (6 persones).&lt;ref name=ABC /&gt;&lt;ref name=Courrier&gt;{{cita web |url = http://lecourrier.es/2016/04/22/jai-teste-cabify-qui-dailleurs-vient-de-lever-100-millions/ |títulu = J'ai testé Cabify, qui d'ailleurs vient de lever 100 millions. |autor = R.N. |editorial = Le Courrier d'Espagne |idioma = francés|fecha = 22 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160506220729/http://lecourrier.es/2016/04/22/jai-teste-cabify-qui-dailleurs-vient-de-lever-100-millions/ |fechaarchivu=6 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Adicional a estos servicios principales, Cabify ufierta otros servicios dependiendo de la ciudá onde opera, por casu: Cabify Express, un serviciu d'entrega inmediata vía mototaxis, en Perú; Cabify Taxi, un serviciu p'aportar a taxis locales, n'España; Cabify City, un serviciu de conductores independientes, en Chile; Cabify Bike, un serviciu onde los usuarios pueden conducir les sos bicicletes en Chile, y Cabify Cash, un serviciu que dexa a los usuarios pagar con efectivu en llugar de tarxetes de creitu, en Perú.&lt;ref name=Hipertextual2&gt;{{cita web |url = http://hipertextual.com/2014/06/cabify-taxi |títulu = Cabify anuncia “Cabify Taxi” p'ampliar la so ufierta de transporte vía app |autor = Eduardo Arcos |editorial = Hipertextual |idioma = castellanu |fecha = 5 de xunu de 2014 |fechaaccesu = 31 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20181215173737/https://hipertextual.com/2014/06/cabify-taxi |fechaarchivu = 2018-12-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Negocios&gt;{{cita web |url = http://www.economiaynegocios.cl/noticias/noticias.asp?id=251857 |títulu = Cabify contraataca y llanza serviciu con tarifes hasta 40% más barates |autor = El Mercurio editorial = Economia y negocio |idioma = castellanu|fecha = 14 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 31 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Pais /&gt;

Per otru llau, Cabify foi'l primer serviciu priváu n'ufiertar una opción de tresporte pa persones con discapacidá. El serviciu foi presentáu en xunto con [[Peugeot]] en Méxicu, onde'l 6,6% de la población tien dalgún tipu de discapacidá.&lt;ref name=Forbes2&gt;{{cita web |url = http://www.forbes.com.mx/cabify-llanza-serviciu-enfocáu-pa-discapacitaos/ |títulu = Cabify llanza serviciu enfocáu pa discapacitaos editorial = Forbes |idioma = castellanu |fecha = 24 de setiembre de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; De magar, el serviciu foi incorporáu en Chile, España y Perú. Los planes a futuru de Cabify inclúin una espansión global de Cabify Access, un serviciu enfocáu a les persones con discapacidá.&lt;ref name=Pais /&gt; 

La compañía ufierta'l so serviciu a dos tipos de veceros: usuarios corporativos y usuarios particulares, el primeru ocupa'l 60% de la ufierta de Cabify. Los trayectos realizaos en Cabify polos usuarios corporativos son la prioridá de la compañía. L'oxetivu del serviciu ye tresportar a los emplegaos, incluyendo a grandes veceros como [[Google]], [[Visa (tarxeta de creitu)|Visa]], [[Allianz]], [[Fomentu de Construcciones y Contrates|FCC]] o [[Securitas Direct]].&lt;ref name=Espanol&gt;{{cita web |url = https://www.elespanol.com/economia/innovacion/20151012/70992931_0.html |títulu = Cabify se rearma con nuevos fondos pa competir con Uber |autor = Jesús Martínez |editorial = L'Español |idioma = castellanu |fecha = 16 de febreru de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160422122702/https://www.elespanol.com/economia/innovacion/20151012/70992931_0.html |fechaarchivu=22 d'abril de 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Olive&gt;{{cita web |url = http://www.theolivepress.es/spain-news/2016/05/08/spanish-ride-sharing-app-receives-y106m-in-funding/ |títulu = Spanish ride-sharing app receives €106m in funding |autor = Laurence Dollimore |editorial = Olive Press |fecha = 8 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 7 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Amás, Cabify estendióse nel sector corporativu con aliances de seguridá comercial, incluyíos [[LAN Airlines|LAN]], l'aereollinia más grande en Perú y Chile; [[Aeroméxico]], l'aereollinia mexicana más grande, y les tarxetes de creitu Visa.&lt;ref name=Universal&gt;{{cita web |url = http://www.eluniversal.com.mx/articulo/techbit/2016/05/6/cabify-y-aeromexico-crean-alianza |títulu = Cabify y Aeroméxico crean alianza |editorial = L'Universal |idioma = castellanu|fecha = 6 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Economista&gt;{{cita web |url = http://eleconomista.com.mx/tecnociencia/2015/11/09/cabify-visa-concreten-alianza-movilidá-gratuita |títulu = Cabify y Visa concreten alianza de movilidá gratuita |autor = Yael Córdova |editorial = L'Economista |idioma = castellanu |fecha = 9 de payares de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt;

Cabify ta creciendo rápido al traviés de la creación de rellaciones con empreses locales, contratando tantu taxis tradicionales como conductores privaos de Cabify, faciendo mayor énfasis en caltener a los sos usuarios, por casu, unviando vehículos n'hores pico a los usuarios frecuentes primero que a aquellos que busquen sacar ventaya de la so tarifa única. Gracies a esti enfoque, la empresa afirma que nun tien necesidá de subsidiar a los sos conductores o ufiertar descuentos a los sos usuarios, a diferencia de los sos competidores.&lt;ref name=Crunch&gt;{{cita web |url = http://techcrunch.com/2016/04/20/cabify-raises-120m-at-a-320m-valuation-led-by-rakuten-to-take-on-uber-in-latin-america/ |títulu = Cabify raises $120m at a $320m valuation led by Rakuten to take on Uber in Latin America |autor = Ingrid Lunden |editorial = Tech Crunch |fecha = 20 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 7 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FT /&gt;

=== Aplicación móvil ===
L'aplicación amuesa a los usuarios l'allugamientu de los conductores, llapada al conductor más cercanu, dirixe al conductor hasta'l puntu onde s'atopa l'usuariu y xuega el rol d'intermediariu col métodu de pagu, llevándose Cabify una comisión d'aproximao'l 20%. Una vegada que'l percorríu terminó, l'usuariu recibe'l resume del so viaxe nel so teléfonu móvil, incluyendo información como la distancia, duración y costu del trayeutu. L'aplicación déxa-y al usuariu calificar el viaxe y al conductor.&lt;ref name=Cero&gt;{{cita web |url = https://www.unocero.com/2013/05/28/3-aplicaciones-pa-pidir-taxi-dende-el to-movil/ |títulu = 3 apps pa pidir taxi dende'l to móvil ¡Probar! |editorial = Unu Cero |idioma = castellanu |fecha = 28 de mayu de 2013 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Les direiciones pueden ser guardaes como favorites p'aportar más fácilmente. El sistema tien una cola d'espera, onde busca al conductor más cercanu nun ralu de tiempu que l'usuariu indicó primeramente (de 5 a 30 minutos). El serviciu puede acutar hasta con 30 díes d'anticipación.&lt;ref name=Forbes /&gt;

Cabify da la posibilidá de dar siguimientu al trayeutu dende l'empiezu del viaxe hasta'l puntu de llegada. Si la señal perder mientres más de sesenta segundos o la ruta camuda considerablemente, el pasaxeru va recibir una llamada telefónica pa verificar la so seguridá y comodidá.&lt;ref name=Enclinos&gt;{{cita web |url = http://www.latercera.com/noticia/tendencias/2013/03/659-515760-9-estudiu-determina-el comportamientu-de-los usuarios-de-taxis-via-smartphones-en.shtml |títulu = Estudio determina'l comportamientu de los usuarios de taxis vía smartphones en Chile |editorial = Enclinos |idioma = castellanu |fecha = 26 de marzu de 2013 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; L'aplicación dexa a los usuarios escoyer el tipu de vehículu (Executive, Lite o Group) y ufierta una amplia y variada gama d'opciones, tales como que'l conductor fale un idioma estranxeru,&lt;ref name=ABC /&gt; la temperatura del aire acondicionáu deseyada, que'l conductor abra la puerta, que llame al llegar o qu'escuche la emisora de radio que l'usuariu prefiera.&lt;ref name=Hipertextual&gt;{{cita web |url = http://hipertextual.com/2016/01/cabify-nueva-apliacion |títulu = Cabify anuévase y apunta a Llatinoamérica |autor = Labra Rodríguez |editorial = Hipertextual |idioma = castellanu |fecha = 21 de xineru de 2014 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20181215172402/https://hipertextual.com/2016/01/cabify-nueva-apliacion |fechaarchivu = 2018-12-15 }}&lt;/ref&gt;

Tamién el sistema de Cabify integra Waze pa brindar al conductor la meyor ruta posible.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu1=Perez|nome1=Sarah|títulu=Lyft, Cabify, 99Taxis &amp; Others To Integrate Waze's Routing Software In Their Own Apps|url=https://techcrunch.com/2016/01/26/lyft-cabify-99taxis-others-to-integrate-wazes-routing-software-in-their-own-apps/ |fechaaccesu=11 de xunetu de 2016|editorial=Tech Crunch|fecha=26 de xineru de 2016}}&lt;/ref&gt;

=== Conductores ===
Los coches y conductores de Cabify pasen por una rigorosa seleición y una serie de filtros. Tolos los conductores tienen d'aprobar exámenes psicométricos, toxicológicos (analises d'alcohol y drogues), exame médicu y exame visual (dellos países) amás d'una prueba de conocencies de la ciudá. Los comenenciudos tienen de demostrar que nun tienen antecedentes penales o infracciones de circulación.&lt;ref name=Perfil&gt;{{cita web |url = http://www.perfil.com/sociedad/En-mediu-de-la-engarradiella-por-Uber-en-mayo-desembarcaria-Cabify-20160423-0015.html |títulu = Metanes la engarradiella por Uber, en mayu desembarcaría Cabify |autor = Jairo Straccia, Rosalia Draletti |editorial = Perfil |idioma = castellanu |fecha = 23 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 |8 =  }}&lt;/ref&gt;

Tolos los conductores riquen de vistimienta formal.&lt;ref name=Olive /&gt; Espérase que sían atentos y atiendan los requerimientos del pasaxeru, y de cutiu inclúin servicios adicionales como materiales de llectura dientro del coche y botelles d'agua etiquetaes por Cabify.&lt;ref name=Courrier /&gt; Amás tienen d'escoyer la ruta óptima escontra'l destín, si camuden la ruta ensin l'aprobación del pasaxeru, pueden ser penalizaos por Cabify.&lt;ref name=Universal2 /&gt;

=== Postura llegal ===
A diferencia d'otros competidores, Cabify trata de trabayar col gobiernu p'atopar una manera llegal d'operar.&lt;ref name=FT /&gt; Hasta agora, la empresa tuvo ésitu operando llegalmente nos países onde s'atopa anguaño.&lt;ref name=ON24&gt;{{cita web |url = http://www.on24.com.ar/negocios/13020/cabify-estremar%20de-uber |títulu = Cabify estremar de Uber |editorial = ON24 |idioma = castellanu |fecha = 29 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160503110903/http://www.on24.com.ar/negocios/13020/cabify-estremar |fechaarchivu = 2016-05-03 }}&lt;/ref&gt;

Nel casu d'España, los tresportistes que collaboren con Cabify facer so un réxime de contratu mercantil de servicios, yá sían empreses o autónomos propietarios de flota de vehículos VTC ([[Vehículu de tresporte con conductor|Vehículu de Tresporte con Conductor]]).&lt;ref name=Expansion&gt;{{cita web |url = http://www.expansion.com/2014/06/03/entamadores-empléu/emprendimiento/1401817951.html |títulu = &quot;¿El to 'start up' podría ser global? Fai les maletes y vete a EEXX&quot; |autor = Elena Arrieta |editorial = Espansión |idioma = castellanu |fecha = 3 de xunu de 2014 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Qu'empresten el serviciu direutamente o por aciu personal llaboral contratáu sol réxime xeneral de la Seguridá Social de manera previa al entamu de la so collaboración cola compañía. Cabify nun da d'alta autónomos, sinón qu'estos yá se constituyeron como tales antes d'empezar la so rellación contractual. Los conductores que collaboren con Cabify nun perciben un sueldu mensual nin añal de calter fixu. Los sos ingresos son consecuencia de la facturación de les hores y servicios realizaos.&lt;ref name=&quot;Exapansion2016&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu1=Fernandez|nome1=Javier G.|títulu=Cabify preve superar los 100 millones d'euros de facturación en 2016|url=http://www.expansion.com/economia-digital/companias/2016/07/28/579a045746163fa2038b4583.html |fechaaccesu=16 d'agostu de 2016|editorial=Expansion|fecha=28 de xunetu de 2016|idioma=castellanu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cEconomiaApril&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu1=Munoz|nome1=Ramon|títulu=Cabify consigue una inversión de 106 millones pa la so espansión|url=http://economia.elpais.com/economia/2016/04/20/actualidad/1461145375_759421.html |fechaaccesu=16 d'agostu de 2016|editorial=Economia|fecha=20 d'abril de 2016|idioma=castellanu}}&lt;/ref&gt;

El sistema de control de Cabify dexa caltener un rexistru de tolos cobros y pagos, que nunca se realicen en metálicu. Esto ayuda a esaniciar la economía somorguiada y la precariedá esistente n'otros segmentos del tresporte urbanu.&lt;ref name=Local&gt;{{cita web |url = http://www.thelocal.es/20151105/cabify-insists-were-not-cabs-to-avoid-ban-in-spain |títulu = Cabify insists 'we are not cabs' as startup fights to avoid ban in Spain |editorial = The Local |fecha = 5 de payares de 2015 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Pais2&gt;{{cita web |url = http://economia.elpais.com/economia/2015/11/26/actualidad/1448555187_869265.html |títulu = Los tribunales refuguen cerrar l'aplicación d'arriendu de coches Cabify |autor = Luca Costantini |editorial = El Pais |idioma = castellanu|fecha = 27 de payares de 2015 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; 

La unión de taxis de Santiago protestó en contra de Cabify y [[Uber]], anunciando un paru nacional en mayu de 2016.&lt;ref name=Chile&gt;{{cita web |url = http://www.24horas.cl/nacional/taxistes-realicen-nueva-manifestacion-en-santiago-contra-uber-y-cabify-2005373 |títulu = Taxistes realicen nueva manifestación en Santiago contra Uber y Cabify |editorial = 24 hores |idioma = castellanu|fecha = 4 de mayu de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Delles celebridaes chilenes, qu'usen el serviciu de Cabify, como Cristián Sánchez y Renata Ruiz, sofitaron a la empresa y apaecieron nun videu onde daben les sos razones pa usar Cabify.&lt;ref name=BioBio&gt;{{cita web |url = http://www.biobiochile.cl/2016/04/12/famosos-participen-de-polemica-campana-en-sofitu-a-cabify.shtml |títulu = Famosos participen de polémica campaña en sofitu a Cabify |editorial = BioBio Chile |idioma = castellanu |fecha = 12 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 11 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt; Dempués d'intentar atopar una solución col gobiernu chilenu mientres más de seis meses ensin ésitu, Cabify llanzó Cabify City, que coneuta a los propietarios de los coches particulares colos usuarios de l'aplicación de Cabify. Cabify City ye'l primer serviciu ensin regulación.&lt;ref name=Negocios /&gt;

=== Diferenciadores clave ===
A pesar de que foi llamáu como'l &quot;Uber d'Europa&quot;&lt;ref name=Crunch4 /&gt; y el &quot;Uber Español&quot;,&lt;ref name=Finances /&gt; cuando ye comparáu col so mayor competidor, Cabify tien múltiples diferenciadores, especialmente cuando se fala sobre la so política de precios.

Cabify cobra per quilómetru d'alcuerdu a la ruta óptima. Esto quier dicir qu'optimiza la distancia ente dos puntos, asina'l pasaxeru paga pela ruta más direuta, independientemente de la ruta escoyida pol conductor. Uber, en comparanza, cobra d'alcuerdu a los quilómetros y minutos que l'usuariu viaxa dientro del vehículu.&lt;ref name=Universal2 /&gt;

Amás, Cabify estableció los precios por que'l costu per quilómetru nun camude dependiendo de la hora del día. Uber, pel otru llau, tien precios dinámicos que camuden d'alcuerdu a les hores pico, el clima o eventos locales.&lt;ref name=Arxentina /&gt; Cabify ye descritu como un elementu motivador socialmente: “Nun somos daqué que'l conductor fai nel so tiempu llibre. Somos la so principal fonte d'ingresu. Nun creemos que tendría de ser daqué ocasional, sinón un trabayu que puede sofitar una familia.&quot;&lt;ref name=Pais /&gt;

Una prueba de manexu presentada por [[Diariu ABC|ABC]] estableció que Cabify yera más baratu que'l serviciu de Uber y City Taxi, pol mesmu viaxe.&lt;ref name=ABC2&gt;{{cita web |url = https://www.abc.es/economia/abci-probemos-uber-cabify-y-taxi-cual-forma-mas-barata-y-eficaz-pa movese-ciudá-201604152030_noticia.html |títulu = Probemos Uber, Cabify y Taxi: ¿Cuál ye la forma más barata y eficaz pa movese pela ciudá? |autor = G. Ginés, O. Mezcua, C. Manso |editorial = ABC |idioma = castellanu |fecha = 15 d'abril de 2016 |fechaaccesu = 10 de mayu de 2016 }}&lt;/ref&gt;

== Discutinios ==

=== [[Homicidiu]] de Mara Castiella ===
{{AP|Feminicidio de Mara Castiella}}
El 15 de setiembre del 2017 atopar nel estáu de [[Puebla]], Mexico, el cuerpu de la estudiante Mara Fernanda Castiella, sumida'l 8 de setiembre del mesmu añu. Acordies coles pruebes en poder de la Fiscalía Xeneral del Estáu de Puebla (FGE), Mara foi asesinada pol home que conducía'l taxi priváu de Cabify.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíos=|nome=|títulu=Chofer de Cabify mató a Mara Castiella: FGE Puebla|url=https://aristeguinoticias.com/1509/mexico/chofer-de-cabify-mato-a-mara-castilla-fge-puebla/|fecha=15 de setiembre de 2017 |fechaaccesu=20 de xunu de 2018|periódicu=Aristegui Noticies|allugamientu=|páxina=|númberu=}}&lt;/ref&gt; El 18 de setiembre de 2017, el gobiernu de Puebla atayó la llicencia del serviciu pa operar,&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíos=Camhaji|nome=Elías|títulu=Puebla canciella'l serviciu de Cabify|url=https://elpais.com/internacional/2017/09/18/mexico/1505747892_989631.html|fecha=18 de setiembre de 2017 |fechaaccesu=20 de xunu de 2018|periódicu=El País|ubicación=España |páxina= |númberu=}}&lt;/ref&gt; anque recuperó'l permisu en payares de 2017.&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíos=|nome=|títulu=Cabify vuelve operar en Puebla, a dos meses de la muerte de Mara|url=https://www.proceso.com.mx/510636/cabify-vuelve operar-en-puebla-a-dos-meses-la muerte-mara|fecha=10 de payares de 2017|fechaaccesu=20 de xunu de 2018|periódicu=Proceso|allugamientu=|páxina=|númberu=}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* [https://cabify.com Páxina web oficial]

{{Tradubot|Cabify}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Empreses fundaes en 2011]]
[[Categoría:Empreses de rede de tresporte]]</text>
      <sha1>0att6s67pdz4aaob5ozu4d5cdqfs0g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clean Bandit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150549</id>
    <revision>
      <id>4510092</id>
      <parentid>4484067</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20664" sha1="su8443wummxlrzhyc8vtlcmzqg7nkb1" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Clean Bandit''' ye una [[agrupación musical|banda]] de [[música electrónica]], orixinaria del [[Reinu Xuníu]]. La banda fundar en 2009 en [[Cambridge]], [[Inglaterra]]. Ta compuestu polos integrantes: [[Grace Chatto]] (violonchelu y voz), y los hermanos [[Jack Patterson]] (voz, pianu y pista electrónica) y [[Luke Patterson]] (percusión).

El so estilu carauterizar por una fusión de soníos, entemeciendo música electrónica y toques de pieces clásiques influyida por compositores como [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] y [[Dmitri Shostakóvich|Shostakóvich]].&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cita web|títulu=Clean Bandit: A classical approach to pop music|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27258930|obra=BBC News|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; El nome de la banda provién d'una traducción d'una frase rusa única (Chatto y Patterson vivieron en Rusia por un periodu), onde'l significáu ye similar a la frase inglesa &quot;bastardu completu&quot; o &quot;manguán&quot;, anque tiempu más tarde Jack Patterson declaró qu'en realidá ye un términu más candial similar a &quot;pícaru completu&quot;.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.vibe.com/2014/06/5-facts-you-should-know-about-clean-bandit/ |títulu=5 Facts You Should Forget About Clean Bandit |obra=[[Vibe]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El [[senciellu]] «Mozart's House» de [[2013]], llanzáu por Black Butter Records, algamó'l númberu 17 nel [[Ireland Singles Chart]]. En xineru de [[2014]], el senciellu «[[Rather Be]]» algamó'l 1º puestu na [[UK Singles Chart|llista de senciellos del Reinu Xuníu]], que caltúvose nel visu de la tabla mientres cuatro selmanes. Esi mesmu añu, algamó'l puestu 10 nel [[Billboard Hot 100|''Billboard Hot 100'']].

En 2015, con «Rather Be», la banda gana'l premiu [[Grammy]] a la [[Premiu Grammy a la meyor grabación dance|Meyor Grabación Dance]].&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Grammys 2015: Complete list of winners and nominees|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-grammys-2015-nominees-winners-list-story.html|obra LA Times|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El 7 de xunetu de 2016 llancen el senciellu na so canal de YouTube «Tears» cola cantante [[Louisa Johnson]].

El 19 d'ochobre de 2016 el violinista Neil Milan da un comunicáu na so cuenta de Twitter anunciando que va dexar a la banda, Milan estimó'l sofitu de los sos fans y aseguró que los sos años en Clean Bandit fueron unos de los meyores de la so vida.&lt;ref&gt;https://twitter.com/neil_milan/status/788681468121870336&lt;/ref&gt; El músicu aprovechó tamién pa dar gracies al so equipu, según a la so ex pareya, [[Olly Alexander]], vocalista de la banda [[Years &amp; Years]].

El 21 d'ochobre de 2016 xuben a la so canal de YouTube el videu musical «[[Rockabye (cantar)|Rockabye]]» en collaboración con [[Sean Paul]] y la cantante inglesa [[Anne-Marie]], yá ensin l'integrante Niel Milan. Esti senciellu convertir nel so segundu númberu unu nel Reinu Xuníu, algamando 1.000 millones de visites, cifra que nun paró d'aumentar dende entós.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/clean-bandit-s-rockabye-reaches-number-1-on-the-official-singles-chart-thank-you-so-much-to-everyone-__17047/|títulu=Clean Bandit's Rockabye reaches Number 1 in the UK|idioma=inglés|obra=[[The Official Charts Company]]|fecha=11 de payares de 2016}}&lt;/ref&gt; Tamién lideró les llistes de países como Alemaña, Australia, Irlanda, Suecia, Países Baxos y Nueva Zelanda, ente otros.

En marzu de 2017 llanzaron el senciellu «[[Symphony (cantar de Clean Bandit)|Symphony]]» cola collaboración de la cantante sueca [[Zara Larsson]]. El cantar algamó'l númberu unu en Suecia, Noruega y en Reinu Xuníu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/clean-bandit-and-zara-larsson-s-symphony-heading-for-official-singles-chart-number-1__18865/|títulu=Clean Bandit and Zara Larsson's Symphony heading for Official Singles Chart Number 1|obra=[[The Official Charts Company]]|fecha=24 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt;

El 23 de xunu de 2017 llanzaron xunto a [[Marina and the Diamonds]] el senciellu «[[Disconnect (cantar)|Disconnect]]», cantar que s'interpretó nun conciertu dos años antes, pero hasta'l día primeramente nomáu nun foi publicáu nes plataformes dixitales.
El 1 d'avientu tornara'l violinista de la banda.

En 2018 publiquen el so nuevu single &quot;Solo&quot; nuna collaboración xunto a [[Demi Lovato]].

== Discografía ==

===Álbumes d'estudiu===

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;33&quot;| Añu

!rowspan=&quot;2&quot; 
width=&quot;240&quot;| Álbum
!colspan=&quot;10&quot;| Posiciones más altes nes llistes
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150&quot;| [[Certificación de ventes discográfiques|Certificaciones]]
|- style=&quot;font-size:smaller;&quot;
!width=&quot;25&quot;|[[UK Albums Chart|RU]]&lt;ref name=&quot;Reinu Xuníu&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/25722/clean-bandit/|títulu=Clean Bandit |editorial=Official Charts |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Media Control Charts|ALE]]&lt;ref name=&quot;Alemaña&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.officialcharts.de/artist.asp?name=Clean+Bandit&amp;country=de |títulu=CLEAN BANDIT |idioma=alemán |editorial=musicline.de PhonoNet |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Ö3 Austria Top 40|AUT]]&lt;ref name=&quot;Austria&quot;&gt;{{Cita web |url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHIE CLEAN BANDIT |idioma=alemán|obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Ultratop|BEL]]&lt;ref name=&quot;Bélxica&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHIE CLEAN BANDIT |idioma=alemán|obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Billboard 200|EUA]]&lt;ref name=Estaos Xuníos Album&gt;{{Cita web |url=http://www.billboard.com/music/clean-bandit/chart-history/billboard-200 |títulu=Clean Bandit Chart History: Billboard 200 |editorial=Billboard |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Ultratop|FRA]]&lt;ref name=&quot;Francia&quot;&gt;{{Cita web |url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHIE CLEAN BANDIT |idioma=francés|obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Irlanda|IRL]]&lt;ref name=&quot;Irlanda&quot;&gt;{{Cita web |url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHY CLEAN BANDIT |obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|{{Bandera|Países Baxos}}[[Países Baxos|NLD]]&lt;ref name=&quot;Países Baxos&quot;&gt;{{Cita web |url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHY CLEAN BANDIT |obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|idioma=neerlandés }}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Recording Industry Association of New Zealand|NZ]]&lt;ref name=&quot;Nueva Zelanda&quot;&gt;{{Cita web |url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |títulu=DISCOGRAPHY CLEAN BANDIT |obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140316202627/http://www.charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit |fechaarchivu=2014-03-16 }}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Swiss Music Charts|SUI]]&lt;ref name=&quot;Suiza&quot;&gt;{{Cita web |url=http://swisscharts.com/artist/Clean_Bandit |títulu=DISCOGRAPHY CLEAN BANDIT |obra= |editorial=Hung Medien |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |idioma=alemán}}&lt;/ref&gt;
|-
|-align=center
| 2014
|align=left|''[[New Eyes]]''&lt;small&gt;
* Llanzamientu: 30 de mayu de 2014
* Discográfica: [[Atlantic Records]]
* Formatu: [[LP]], CD y [[descarga dixital]]
* Calificación de Allmusic: {{Rating|3|5}}&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/album/new-eyes-mw0002629471 |títulu=Clean Bandit New Eyes |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018 |apellíu=Jeffries |nome=David |editorial=Allmusic |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| 3 
| 31 
| 67
| 39 
| 180
| 52 
| 9
| 22 
| 30
| 8
|
* {{Bandera|UK}} Oru&lt;ref name=&quot;bpi&quot;&gt;Pa reparar la certificación, escribir na barra que diz Search BRIT Certification «Clean Bandit», y pulsiar &quot;Enter&quot;.{{cita web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|títulu=Certified Awards|obra=BPI|idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|urlarchivu=https://archive.today/20181021092428/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|fechaarchivu=2018-10-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|colspan=&quot;14&quot;|«—» indica un álbum que nun s'asitió nes llistes d'ésitos o que nun foi publicáu nesi territoriu.
|}
&lt;/center&gt;

=== EP's ===

* ''2010'' (2010)

* ''OriginL ClassC'' (2011)

* ''Live From France'' (2012)

=== Senciellos ===
; Como artistes principales 
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|-
!width=&quot;200&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Senciellu
!rowspan=2
width=&quot;33&quot;| Añu
!colspan=11|
Posiciones
!width=&quot;140&quot; rowspan=2|[[Certificación de ventes discográfiques#Senciellos|Certificaciones]]
!width=&quot;80&quot; rowspan=2|Álbum
|-style=&quot;font-size:smaller;&quot;
!width=&quot;25&quot;|[[UK Albums Chart|RU]]&lt;ref name=&quot;Reinu Xuníu&quot;/&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Media Control Charts|ALE]]&lt;ref name=&quot;Alemaña&quot;/&gt;

! width=&quot;25&quot;| &lt;br /&gt;[[Llistes musicales d'Australia|AUS]]&lt;ref name=&quot;Australia&quot;&gt;{{cita web |url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Clean+Bandit|títulu=DISCOGRAPHIE CLEAN BANDIT|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=Hung Medien|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Ultratop|BEL]]&lt;ref name=&quot;Bélxica&quot;/&gt;

! width=&quot;25&quot;| &lt;br /&gt;[[Canadian Hot 100|CAN]]&lt;ref name=&quot;Billboard Canadian Hot 100&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.billboard.com/music/Clean-Bandit/chart-history/canadian-hot-100|títulu=Billboard Canadian Hot 100 |fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=Billboard|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;| &lt;br /&gt;[[Billboard Hot 100|EUA]]&lt;ref name=&quot;The Hot 100&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.billboard.com/music/clean-bandit/chart-history/hot-100|títulu=Clean Bandit - Chart history: The Hot 100|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=Billboard|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Ultratop|FRA]]&lt;ref name=&quot;Francia&quot;/&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Irlanda|IRL]]&lt;ref name=&quot;Irlanda&quot;/&gt;

! width=&quot;25&quot;| &lt;br /&gt;[[Federación de la Industria Musical Italiana|ITA]]&lt;ref name=&quot;Italia&quot;&gt;{{cita web |url=http://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Clean+Bandit+%26+Jess+Glynne&amp;titel=Real+Love&amp;cat=s|títulu=DISCOGRAPHIE CLEAN BANDIT|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=Hung Medien|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Recording Industry Association of New Zealand|NZ]]&lt;ref name=&quot;Nueva Zelanda&quot;/&gt;

!width=&quot;25&quot;|[[Swiss Music Charts|SUI]]&lt;ref name=&quot;Suiza&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«A+Y» &lt;small&gt;(con Kandaka Moore &amp; Nikki Cislyn)&lt;/small&gt;
| rowspan=1 | 2012
| 100
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 
| rowspan=8 | ''New Eyes''
|-
|-align=center
| align=left|«Mozart's House» &lt;small&gt;(con Love Ssega)&lt;/small&gt;
| rowspan=2 | 2013
| 17
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 
|-
|-align=center
| align=left|«Dust Clears» &lt;small&gt;(con [[Noonie Bao]])&lt;/small&gt;
| 43
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 
|-
|-align=center
| align=left|«[[Rather Be]]» &lt;small&gt;(con [[Jess Glynne]])&lt;/small&gt;
| rowspan=4 | 2014
| 1
| 1
| 2
| 2
| 13
| 10
| 2
| 1
| 2
| 2
| 2
| 
* {{Bandera|UK}} 3× Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
* {{Bandera|Alemaña}} 3× Oru&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&amp;strTitel=Rather+Be&amp;strInterpret=Clean+Bandit+feat.+Jess+Glynne&amp;strTtArt=alle&amp;strAwards=checked |títulu=GOLD-/PLATIN-DATENBANK|obra=BVMI |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Australia}} 5× Platino&lt;ref name=&quot;aries18&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.aria.com.au/pages/SinglesAccreds2018.htm |títulu=ARIA Charts - Accreditations - 2018 Singles|obra=ARIA |idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Bélxica}} Platino&lt;ref name=&quot;ultratop15&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.ultratop.be/nl/goud-platina/2015/singles |títulu=GOUD EN PLATINA - SINGLES 2015|obra=ULTRATOP &amp; Hung Medien |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Canadá}} 3× Platino&lt;ref name=&quot;musiccanada&quot;&gt;{{cita web|url=https://musiccanada.com/gold-platinum/?fwp_gp_search=Clean%20Bandit |títulu=Gold/Platinum|obra=Music Canada |idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|USA}} 3× Platino&lt;ref name=&quot;riaa&quot;&gt;{{cita web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&amp;se=Clean+Bandit#search_section|títulu=GOLD &amp; PLATINUM|obra=RIAA |idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Francia}} Platino&lt;ref name=&quot;snep&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.snepmusique.com/les-disques-dor/?awards_cat=0&amp;awards_awd=0&amp;awards_year=0&amp;awards_artist=clean%20bandit&amp;awards_title=&amp;awards_edit_distrib=&amp;awards_sort=date_certif-desc&amp;awards_nb=30&amp;submitAdvanced=Rechercher|títulu=GOLD &amp; PLATINUM|obra=SNEP |idioma=francés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Italia}} 4× Platino&lt;ref name=&quot;fimi&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Clean_Bandit|títulu=Certificazioni|obra=FIMI|idioma=italianu|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180116081416/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Clean_Bandit|fechaarchivu=2018-01-16}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Nueva Zelanda}} Platino&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2506|títulu=26 MAY 2014|fechaaccesu=33 de xunetu de 2018|obra=NZ Music Chart NZ Top 40|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180703170046/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=2506|fechaarchivu=2018-07-03}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Suiza}} Platino&lt;ref name=&quot;ifpisui&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.swisscharts.com/search_certifications.asp?search=clean+bandit|títulu=AWARDS|obra=hitparade.ch|idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Extraordinary (cantar de Clean Bandit)|Extraordinary]]» &lt;small&gt;(con Sharna Bass)&lt;/small&gt;
| 5
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 21
| 17
| —
| —
| 
* {{Bandera|UK}} Plata&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Italia}} Oro&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Come Over]]» &lt;small&gt;(con Stylo G)&lt;/small&gt;
| 45
| 76
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 
|-
|-align=center
| align=left|«[[Real Love (cantar de Clean Bandit y Jess Glynne)|Real Love]]» &lt;small&gt;(Clean Bandit &amp; Jess Glynne)&lt;/small&gt;
| 2
| 2
| 13
| 9
| —
| —
| 131
| 26
| 53
| 35
| 37
| 
* {{Bandera|UK}} Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Australia}} Platino&lt;ref name=&quot;aries15&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.aria.com.au/pages/SingleAccreds2015.htm |títulu=ARIA Charts - Accreditations - 2015 Singles|obra=ARIA |idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Italia}} Oro&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Stronger (cantar de Clean Bandit)|Stronger]]» 
| rowspan=1 | 2015
| 4
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 56
| —
| —
| —
| 
* {{Bandera|UK}} Plata&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Tears (Cantar de Clean Bandit)|Tears]]» &lt;small&gt;(con [[Louisa Johnson]])&lt;/small&gt;
| rowspan=2 | 2016
| 5
| 95
| —
| —
| —
| —
| —
| 21
| —
| 50
| —
| 
* {{Bandera|UK}} Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} Oro&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
| rowspan=6 | ''Por anunciase''
|-
|-align=center
| align=left|«[[Rockabye (cantar)|Rockabye]]» &lt;small&gt;(con [[Sean Paul]] y [[Anne-Marie]])&lt;/small&gt;
| 1
| 1
| 1
| 2
| 4
| 9
| 4
| 1
| 1
| 1
| 1
| 
* {{Bandera|UK}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
* {{Bandera|Alemaña}} 3× Oru&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&amp;strTitel=Rockabye&amp;strInterpret=Clean+Bandit+feat.+Sean+Paul+%26+Anne-Marie&amp;strTtArt=alle&amp;strAwards=checked |títulu=GOLD-/PLATIN-DATENBANK|obra=BVMI |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Australia}} 5× Platino&lt;ref name=&quot;aries18&quot;/&gt;
*{{Bandera|Bélxica}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;ultratop17&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.ultratop.be/nl/goud-platina/2017/singles |títulu=GOUD EN PLATINA - SINGLES 2017|obra=ULTRATOP &amp; Hung Medien |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Canadá}} 5× Platino&lt;ref name=&quot;musiccanada&quot;/&gt;
*{{Bandera|USA}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;riaa&quot;/&gt;
*{{Bandera|Francia}} Diamante&lt;ref name=&quot;snep&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} 7× Platino&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Nueva Zelanda}} Platino&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4330|títulu=06 FEBRUARY 2017|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=NZ Music Chart NZ Top 40|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170203163102/http://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4330|fechaarchivu=2017-02-03}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Suiza}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;ifpisui&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Symphony (cantar de Clean Bandit)|Symphony]]» &lt;small&gt;(con [[Zara Larsson]])&lt;/small&gt;
| rowspan=3 | 2017
| 1
| 9
| 4
| 3
| 34
| —
| 11
| 2
| 8
| 12
| 6
| 
* {{Bandera|UK}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
* {{Bandera|Alemaña}} Platino&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.musikindustrie.de/nc/datenbank/?action=suche&amp;strTitel=Symphony&amp;strInterpret=Clean+Bandit+feat.+Zara+Larsson&amp;strTtArt=alle&amp;strAwards=checked |títulu=GOLD-/PLATIN-DATENBANK|obra=BVMI |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Australia}} 3× Platino&lt;ref name=&quot;aries17&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesSingleAccreds2017.htm |títulu=ARIA Charts - Accreditations - 2017 Singles|obra=ARIA |idioma=inglés|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Bélxica}} Platino&lt;ref name=&quot;ultratop17&quot;/&gt;
*{{Bandera|Canadá}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;musiccanada&quot;/&gt;
*{{Bandera|USA}} Oru&lt;ref name=&quot;riaa&quot;/&gt;
*{{Bandera|Francia}} Diamante&lt;ref name=&quot;snep&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} 4× Platino&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Nueva Zelanda}} Platino&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4381|títulu=24 JULY 2017|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=NZ Music Chart NZ Top 40|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170728160426/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4381|fechaarchivu=2017-07-28}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Suiza}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;ifpisui&quot;/&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Disconnect (cantar)|Disconnect]]» &lt;small&gt;(con [[Marina and the Diamonds]])&lt;/small&gt;
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| —
| 
|-
|-align=center
| align=left|«I Miss You» &lt;small&gt;(con [[Julia Michaels]])&lt;/small&gt;
| 4
| 49
| 20
| 5
| 50
| 92
| 112
| 3
| 75
| 17
| 43
| 
* {{Bandera|UK}} Platino&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Australia}} 2× Platino&lt;ref name=&quot;aries18&quot;/&gt;
*{{Bandera|Bélxica}} Platino&lt;ref name=&quot;ultratop18&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.ultratop.be/nl/goud-platina/2018/singles |títulu=GOUD EN PLATINA - SINGLES 2018|obra=ULTRATOP &amp; Hung Medien |idioma=alemán|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018}}&lt;/ref&gt;
*{{Bandera|Canadá}} Oro&lt;ref name=&quot;musiccanada&quot;/&gt;
*{{Bandera|USA}} Oru&lt;ref name=&quot;riaa&quot;/&gt;
*{{Bandera|Francia}} Oro&lt;ref name=&quot;snep&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} Oro&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
*{{Bandera|Nueva Zelanda}} Oru&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4447|títulu=29 JANUARY 2018|fechaaccesu=3 de xunetu de 2018|obra=NZ Music Chart NZ Top 40|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180131024112/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=4447|fechaarchivu=2018-01-31}}&lt;/ref&gt;
|-
|-align=center
| align=left|«[[Solo (cantar de Clean Bandit)|Solo]]» &lt;small&gt;(con [[Demi Lovato]])&lt;/small&gt;
| rowspan=1 | 2018
| 1
| 1
| 7
| 3
| 21
| 66
| 9
| 1
| 19
| 21
| 2
| 
* {{Bandera|UK}} Oru&lt;ref name=&quot;bpi&quot;/&gt;
* {{Bandera|Australia}} Oro&lt;ref name=&quot;aries18&quot;/&gt;
*{{Bandera|Canadá}} Platino&lt;ref name=&quot;musiccanada&quot;/&gt;
* {{Bandera|Italia}} Oro&lt;ref name=&quot;fimi&quot;/&gt;
|-
| colspan=&quot;15&quot; |&lt;center&gt; «—» indica que'l senciellu nun foi llanzáu o nun s'asitió nesi territoriu.&lt;/center&gt;
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Referencies ==

{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* {{Official website|http://www.cleanbandit.co.uk/}}
* {{Facebook|cleanbandit}}
* {{Twitter|cleanbandit}}
* [http://cleanfilm.co cleanfilm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034831/http://cleanfilm.co/ |date=2014-05-17 }}
* {{Enllaz rotu|1=&quot;Detalles sobre Clean Bandit en Eurochannel&quot; |2=http://eurochannel.com/es/Clean-Bandit-Reinu-Xun%C3%ADu.html |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}


{{Tradubot|Clean Bandit}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Grupos de música electrónica d'Inglaterra]]
[[Categoría:Grupos de pop d'Inglaterra]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Grammy]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con tables frañíes]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]</text>
      <sha1>su8443wummxlrzhyc8vtlcmzqg7nkb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canícula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150853</id>
    <revision>
      <id>4509986</id>
      <parentid>4491665</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7784" sha1="51swz6r1muetbo9cy1ylqkz1cv9vtob" xml:space="preserve">La '''canícula''', '''periodu calismosu''' o díes de les '''canículas''' ye la temporada del añu na cual el calor ye más fuerte, tantu nel [[hemisferiu Sur]] como nel [[hemisferiu Norte|Norte]] (desfasaos seis [[mes]]es ente sigo). La duración bazcuya ente cuatro y siete [[selmana|selmanes]], dependiendo del llugar.

La canícula empieza unes selmanes dempués del [[solsticiu de branu]] (qu'asocede'l 21 de xunu nel [[hemisferiu norte]] y el 21 d'avientu nel [[hemisferiu sur]]); ye la dómina na que'l sol del mediudía ta al máximu altor posible sobre'l [[horizonte]]. Una fecha averada ye'l 14 de xunetu pal hemisferiu norte.&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.elsiglodetorreon.com.mx/noticia/1360450.que-ye-la-canicula.html|títulu=¿Qué ye la canícula?|fechaaccesu=22 de xunetu de 2017|editorial=El Siglo de Torreón}}&lt;/ref&gt;

== Orixe del términu ==
De la espresión canícula, derivada de ''canes'' (perros) y la so alusión al [[fenómenu]] de calor abrasivo, esiste un fundamentu astronómicu: alude a la [[constelación]] [[Can Mayor]]/Canícula y la so estrella [[Siriu]], ''L'Abrasadora'', que'l so [[orto helíaco]] coincidía col fenómenu de calor abrasivo. Asina lo ratifica l'astrónomu Joachim Herrmann (1986):

{{Cita|la so primer salida, ye dicir el so remanecimientu como estrella visible nel cielu de la mañana dempués del so periodu d'invisibilidá, coincidía va dellos sieglos colos díes más calorosos. D'ende provién el calificativu de ''díes perros''.}}

Sicasí, por cuenta de la [[precesión]] del [[exa terrestre]], anguaño remanez Siriu nel cielu matutín a principios de setiembre. Según comenta Herrmann (1986): 

{{cita|La procedencia de la denominación Siriu nun ta del tou clara. Seique'l nome vien de l'astronomía de l'antigua [[Babilonia]] y [...] la mesma pallabra significa ''l'abrasadora''.}}

Per otra parte, la xente de campu, sobremanera les persones mayores que s'acostumaron a empecipiar la [[llantadera]] de los sos cultivos mirando a les estrelles nos países d'[[América Central]], notaben que cerca del 15 de xunetu'l clima ensugábase y nun yera conveniente semar. Esti tiempu secu terminaba cerca del 15 d'agostu, en que la so fecha reiniciaben la llantadera. Esti tiempu paecía coincidir cola posición de la constelación del [[Can Menor]] nel [[cenit]] a la media nueche, aproximao de los 15 graos a los -15 graos del cenit. A esti tiempu denominábase-y canícula ([[Perru|can]] pequeñu), por referise al Can Menor.

== Historia ==
Fai 5.300 años, el fenómenu de la ''canícula abrasadora'' apaecía escontra'l 21 de xunu (nel solsticiu de branu boreal), en coincidencia col eventu estelar del remanecimientu matutín, el orto helíaco de la estrella Siriu, ''L'Abrasadora'' (Herrmann, 1990), de la constelación Canícula / Can Mayor (orto del [[astru]] que se produz cuasi una hora primero que la salida del sol). Sicasí, anguaño, por cuenta de la precesión de la exa terrestre, Siriu remanez nel cielu matutín a principios de setiembre (Herrmann, 1986), al empar que'l tiempu de más calor empieza 75 díes antes, el 21 de xunu: el solsticiu de branu.

Por aciu una senciella regla de tres, si sábese que fai miles d'años el orto de la Canícula asocedía'l 21 de xunu y anguaño tal fechu astronómicu asocede'l 5 de setiembre, hai un desfase de 75 díes. Conocíu'l periodu de la precesión de 25.770 años (les constelaciones van corriéndose colos años, y volverán coincidir trescurríos 25.770 años, ye dicir van tener un desfase de 365 díes), pal desfase de 75 díes, la cantidá de milenios pasaos, en númberos redondos, ye de 5.300 años (25.770 x 75 / 365 = 5.295).

Polo cual, fai 5.300 años, al fenómenu de la canícula denominaríase-y asina porque namái entós yera ciertu que la canícula / el tiempu de más calor yera coincidente col orto helíaco de la constelación Canícula, al que debe'l so nome, y tamién col [[orto]] de la estrella Siriu, ''L'Abrasadora''. 

Gran parte de la importancia del términu ta rellacionada con que mientres el periodu calismosu apaecíen enfermedaes, como la [[peste]], derivaes del eleváu calor. Según apurri Saz Saz (1985, 12), nel ''[[Corpus hipocraticum|Corpus Hipocraticum]]'' se documenta: 

{{cita|Hai que guardase tamién de la salida de les constelaciones, primero la de Canícula, depués la d'[[Constelación|Arturo]] y tamién de la puesta de les [[Constelación|Pléyades]], pos ye sobremanera nestos díes cuando se xulguen les enfermedaes; unes son mortales, otres cesen y tolo demás toma otra forma y otra constitución.}}

== Calor al entamu del branu ==
La causa de que faiga más calor o fríu en determináu llugar del nuesu [[planeta]] nun depende de que se tea más cerca o más lloñe del Sol, sinón del enclín de la exa terrestre con al respective de esti astru. Por ello cuando nun hemisferiu sufren les mayores temperatures nel opuestu algámense les mínimes.

El solsticiu de branu, qu'asocede alredor del 21 d'avientu - 21 de xunu (hemisferio sur y norte, respeutivamente), denota el día que neses semiesferas terrestres recibir más hores de lluz solar y marca l'entamu del branu. Respectu d'esto últimu, si'l 21 d'avientu - 21 de xunu ye'l día que se reciben más hores de [[radiación solar]], la razón de qu'a esta fecha considérese-y l'entamu del branu, non el so máximu, esplicar pol comportamientu de los [[océanu|océanos]]. Puesto que estes enormes mases [[Agua|hídricu]] calécense y esfrécense amodo, el 21 d'avientu - 21 de xunu, fecha d'entamu del branu, los océanos siguen entá templaos, lo cual retrasa los díes de mayor calor.

A los díes por demás calorosos denominar ''calismosos''. Asoceden más d'un mes posterior al 21 d'avientu&amp;nbsp;-&amp;nbsp;21 de xunu. Nes zones de [[clima continental]] esti efeutu ye menos acusáu, y les temperatures máximes asoceden antes. D'esta manera los océanos funcionen como [[amortiguador]]es de la temperatura global del planeta, y eviten cambeos sópitos de temperatura ente una estación del añu y la siguiente. Esto ye posible gracies a que'l [[calor específico]] de l'agua ye bien grande. El calor específico d'una sustancia indica cuánta enerxía calorífico riquir por [[unidá de masa]] por que esa sustancia alce la so temperatura un [[kelvin]]. D'igual manera los díes bien fríos del iviernu van ser (en permediu) un mes más tarde.

Pa la xente del campu, nes canículas hai un balance negativu ente la cantidá d'agua llovida y la [[evapotranspiración]]. Asocede xeneralmente mientres avientu y xineru (xunetu y agostu nel Hemisferiu Norte).

== Bibliografía ==
*Blánquez, A. (1985): Diccionarios: Latino-Español, Español-Llatín. Tomos 1-2-3. Editorial Ramón Sopena, S.&amp;nbsp;A. Barcelona.
*Herrmann, J. (1986 y 1990): Estrelles. Editorial Blume, S. A. Barcelona, Naturart, S. A. Barcelona.
*Martín-Cano, F. (1999): Situaciones estelares de los 22 díes de fiesta fitos fai 5.300 años y fenómenos coincidentes. 

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.cienciasaplicadas.buap.mx/Divulgacion/ArticulosDivulgacion/Tierra/lacanicula.htm Canículas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180727011031/http://www.cienciasaplicadas.buap.mx/Divulgacion/ArticulosDivulgacion/Tierra/lacanicula.htm |date=2018-07-27 }}
* [http://www.tartessos.info/html/situaciones_estelares01.htm Situaciones estelares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090730033758/http://www.tartessos.info/html/situaciones_estelares01.htm |date=2009-07-30 }}
* [http://buscon.rae.es/draeI/SrvltGUIBusUsual?TIPU_HTML=2&amp;TIPU_BUS=3&amp;LEMA=can%C3%ADcula Real Academia Española de la Llingua]


{{Tradubot|Canícula}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Foles de calor]]
[[Categoría:Meteoroloxía]]</text>
      <sha1>51swz6r1muetbo9cy1ylqkz1cv9vtob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>XHamster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153573</id>
    <revision>
      <id>4509910</id>
      <parentid>4503520</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T18:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43113-23</username>
        <id>151778</id>
      </contributor>
      <origin>4509910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30321" sha1="n0irymzbcocwbz5b59whmr74wqo4r61" xml:space="preserve">{{ficha de sitiu web
| nome = xHamster
| logotipu = [[Ficheru:XHamster logo.svg]]
| tipu = [[Pornográficu]]
| llanzamientu = {{Fecha d'entamu|2|4|2007|edá}}
|fechaaccesu=6 d'avientu de 2017
| see = [[Limasol]] ([[Xipre]]),&lt;br /&gt;
|eslogan = 
|url = http://es.xhamster.com/
|rexistro = Opcional
|usuarios = 
|idioma = Inglés, Alemán, Español, Francés, Italianu, Portugués, Polacu, Rusu, Xaponés, Holandés
|propietariu = Hammy Media Ltd
|creador = 
|adoptada por ingresos = 
|alexa = {{increase}} [http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com 76] {{small|(Global September 2017)}}
|estáu actual = Activu |llicencia =
 
}}
'''[[xHamster]]''' ye una web de conteníu [[pornográficu]] fundada nel añu 2007, que la so y ta en [[Limasol]], [[Xipre]].&lt;ref name=&quot;Woods&quot;&gt;{{cita web|apellíos1=Woods|nome1=Ben|títulu=The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites|url=https://thenextweb.com/insider/2016/03/03/the-almost-invisible-men-and-women-behind-the-worlds-largest-porn-sites/|fecha=3 de marzu de 2016|fechaaccesu=29 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt; En payares 2015, atopar na posición númberu 72 nel llistáu mundial del top 100 de sitios d'internet del ranking [[Alexa Internet|Alexa]].&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com &quot;xhamster.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319035430/http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com |date=2016-03-19 }}&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Con más de 100 millones d'usuarios ye la primer páxina d'esti estilu más visitada del mundu, alantre de [[XVideos]] y [[Pornhub]].

La páxina ye conocida tamién por producir ''The Sex Factor'', un [[reality]] nel cual homes y muyeres compiten pa convertise n'estrelles porno. La páxina tamién foi puesta en mirar por cuenta de campañes de publicidá maliciosu y dellos gobiernos bloquiaron a xHamster como parte d'una iniciativa en contra de la pornografía en llinia.

== Historia ==

A principios del añu 2007 un grupu d'individuos decidieron crear un nuevu sitiu pa videos adultos n'internet y asina el 2 d'abril d'esi mesmu añu xHamster ye llanzáu.&lt;ref name=TNW-BW/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://xhamster.com/about.php|títulu=About Us|website=xHamster|fechaaccesu=4 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://whois.domaintools.com/xhamster.com|títulu=XHamster.com WHOIS, DNS, &amp; Domain Info - DomainTools|work=[[WHOIS]]|date=2016|fechaaccesu=21 de febreru de 2016}}&lt;/ref&gt; xHamster foi pensáu como una [[rede social]], un representante dixo que la organización del conteníu de la páxina foi pensada de manera que les persones pudieren chatear na plataforma, intercambiar fotografíes erótiques y videos amateurs y de esa manera faer amigos na rede y seique hasta atopar nueves oportunidaes pa rellaciones íntimes.&lt;ref name=TNW-BW&gt;{{cita web|url=http://thenextweb.com/insider/2016/03/03/the-almost-invisible-men-and-women-behind-the-worlds-largest-porn-sites/|títulu=The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites|website=The Next Web|date=3 de marzu de 2016|autor=Ben Woods}}&lt;/ref&gt; Yá pal añu 2015 el sitiu devasara 10 millones de miembros, asitiando a xHamster como la tercer páxina de pornografía más vista n'internet, xusto detrás de [[XVideos]] y [[Pornhub]].&lt;ref name=&quot;TNW-BW&quot;/&gt; 

En mayu del añu 2016 extrenó ''The Sex Factor'',una serie al estilu reality de competencia onde homes y muyeres compiten por ser nomaos la próxima gran estrella porno.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.nydailynews.com/news/national/belle-knox-host-x-rated-reality-show-sex-factor-article-1.1808954|títulu=Belle Knox to host X-rated reality show, 'The Sex Factor'|publisher=|fechaaccesu=30 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://www.foxnews.com/entertainment/2014/05/30/porn-star-belle-knox-to-host-racy-reality-show/ |títulu=Porn star Belle Knox to host racy reality show|publisher=Fox News|fechaaccesu=14 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt;

xHamster viose envueltu en delles campañes que busquen denunciar la [[cultura de la violación]] y n'ocasiones acutó l'accesu al so sitiu y esaniciáu conteníu como respuesta a problemátiques polítiques que concernen a la comunidá [[LGBTQ]]. Mientres abril del añu 2016 xHamster bloquió l'accesu a la so páxina a usuarios con direiciones IP establecíes en [[Carolina del Norte]], EE.UU como forma de protesta al gobiernu estatal de Carolina del Norte quien aprobó una llei que refugara a los sos condaos y ciudaes l'habilidá d'aprobar lleis que protexeren a la comunidá [[LGBTQ]]&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=Bruce Springsteen or porn site, who will get North Carolina to change its anti-LGBT laws?|url=http://www.timeslive.co.za/world/2016/04/12/Bruce-Springsteen-or-porn-site-who-will-get-North-Carolina-to-change-its-anti-LGBT-laws|fechaaccesu=12 d'abril de 2016|work=Times Live|date=12 d'abril de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://time.com/53171/duke-porn-star-sex-factor-porn-reality-tv/|títulu=Belle Knox: Duke Porn Star Lands Hosting Gig on Porn Reality Show|autor=Michelle Arrouas|work=TIME.com|fechaaccesu=14 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; 

En respuesta al veredictu del afamáu casu de violencia sexual d'Estaos Xuníos, ''People v. Turner'', xHamster instituyó la &quot;Regla Brock Turner &quot;, que prohibió videos de [[violación]], incluyendo aquellos qu'incluyíen escenes de sexu con persones inconscientes o sol efeutu de la hipnosis.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.ibtimes.co.uk/xhamster-crack-down-tosquile-porn-adopts-brock-turner-rule-1565438|títulu=xHamster to crack down on tosquile porn, adopts 'Brock Turner Rule'|last=Russon|first=Mary-Ann|date=14 de xunu de 2016|publisher=International Business Times}}&lt;/ref&gt; 

N'agostu del añu 2016, Alex Hawkins dixo que xHamster patrocinaría'l viaxe de Brendan Dassey a [[Wrestlemania]]. Alex Hawkins dixo que xHamster ta feliz de faer que'l suañu de Brendan de dir a [[Wrestlemania]] fáigase realidá. Amestó que tuvieren falando cola familia y que taben “más qu'emocionaos” de que Brendan va tener la oportunidá de realizar el so suañu dempués de tantos años de congoxes ya inxusticies. La iniciativa orixinal foi de la páxina change.org.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Salo|nome1=Jackie|títulu=Porn site wants to send Brendan Dassey to Wrestlemania|url=http://nypost.com/2016/08/23/porn-site-wants-to-send-brendan-dassey-to-wrestlemania/|publisher=NY Post}}&lt;/ref&gt;

En setiembre del añu 2016, Alex Hawkins faló en nome de xHamster pa confirmar que mercaren el videu porno qu'en presuntu contenía imáxenes de l'actriz d'Estaos Xuníos [[Alexis Arquette]], que foi puestu en venta por un ex-amigu al curtiu tiempu de la muerte de la mesma. xHamster destruyó toles copies del videu, anunciando que &quot;La Señorita Arquette foi un iconu y activista pa la comunidá [[transgenero|trans]] y nun podíamos ver a daquién enllordiara la so alcordanza de la manera que'l vendedor intentaba.”&lt;ref&gt;{{cita noticia|url = http://www.huffingtonpost.com.au/entry/alexis-arquette-sex-tape-report_us_57dabeede4b08cb14094251c?section=us_queer-voices|títulu= Porn Site Buys Alexis Arquette Sex Tape But Not For The Reason You'd Think|date = 17 de setiembre de 2016|fechaaccesu = 18 de setiembre de 2016|newspaper = [[Huffington Post]]|last = Wong|first = Curtis.}}&lt;/ref&gt;

En febreru del añu 2017, xHamster sostuvo audiciones p'atopar actores con paecencia tanta al presidente de EE.UU [[Donald Trump]], como a los miembros de la familia Trump, y los miembros del so gabinete. Los ganadores van ser escoyíos pa participar en películes de parodia pornográfiques. Alex Hawkins dixo, &quot;nun hai nada que'l públicu americanu precise más que conteníu adulto paradóxicu calidable p'ayudar a entender el paisaxe cambiante de la caña Executiva del Gobiernu.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Gardner|nome1=Lucy|títulu=Porn site holds Donald Trump lookalike auditions to hire X-rated actor for series of presidential asonsañes|url=http://www.mirror.co.uk/news/weird-news/porn-site-holds-donald-trump-9766866|publisher=Mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Rense|nome1=Sarah|títulu=Do You Have What It Takes to Be a Donald Trump Porn Impersonator?|url=http://www.esquire.com/lifestyle/sex/news/a50967/donald-trump-porn/|publisher=Esquire|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Micklethwaite|nome1=Jamie|títulu=Porn site wants Donald Trump lookalike 'with small hands' to star in X-rated series|url=http://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/586657/Donald-Trump-Ivanka-Trump-Melania-Trump-porn-hardcore-Xhamster|publisher=Daily Star|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181006000356/https://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/586657/Donald-Trump-Ivanka-Trump-Melania-Trump-porn-hardcore-Xhamster|fechaarchivu=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=KHAL|títulu=A Porn Site Wants a Trump Look-Alike With Small Hands for New Movie|url=http://www.complex.com/pop-culture/2017/02/donald-trump-adult-film-site-look-alike-new-movie|publisher=Complex|fechaaccesu=9 de marzu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170612011232/http://www.complex.com/pop-culture/2017/02/donald-trump-adult-film-site-look-alike-new-movie|fechaarchivu=2017-06-12}}&lt;/ref&gt; En marzu del añu 2017 John Brutal, un enfermeru de diálisis natural de [[Minesota]], foi escoyíu como'l ganador del papel de Donald Trump.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=This 27-Year-Old Just Won A Contest To Play Trump|url=http://www.vocativ.com/412514/new-porn-donald-trump-john-brutal/|publisher=Vocativ|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181006035049/https://www.vocativ.com/412514/new-porn-donald-trump-john-brutal/|fechaarchivu=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;

Mientres l'eclís solar del 21 d'agostu de 2017 xHamster vio un notable cayente nel usu del sitiu, sobremanera nes ciudaes que fueron afeutaes a más altu grau pol eclís. Les ciudaes que pudieron reparar l'eclís total como [[Nashville]], vieron la so audiencia baxar hasta un 43%. [[Charleston]] y [[Portland]] vieron baxes del 36% y 35% respeutivamente, anque depués del eclís los númberos volvieron amontar, un 85% en Charleston y 63% en Portland. Les ciudaes que nun esperimentaron escuridá total pudieron reparar un cambéu muncho menos dramáticu, ciudaes como [[Nueva York]] y [[Los Angeles]] vieron solo un cayente de 15% de la so audiencia.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Sala|nome1=Marc|títulu=El llunes 21 el tráficu a webs porno quedó clisáu|url=https://www.elespanol.com/social/20170823/241226650_0.html|fecha=23 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;

N'agostu del añu 2017 xHamster unvió una carta a los creadores de [[Sense8]], les hermanes [[Hermanes Wachowski|Lilly y Lana Wachowski]], pa pidir la oportunidá de producir de la tercer temporada de la serie. [[Sense8]] yera orixinalmente producida por [[Netflix]], quien decidieron nun anovar la serie pa una tercer temporada. Lana Wachowski dixo que taben creando conteníu pa la tercer temporada cola esperanza de que daquién quixera anovar la serie. Na so carta a los creadores Alex Hawkins escribió que. &quot;xHamster tien un llargu historial de llucha polos derechos de la espresión sexual y la sexualidá non normativa. Amás de dexar miles de millones d'usuarios coneutar con espresiones individuales de xéneru y sexualidá, siguimos animando al nuesu públicu a alzar la voz contra les lleis represores anti-LGBTQ d'EE.XX. y l'estranxeru, y a favor de la educación sexual nes escueles públiques, la planificación familiar y los derechos de los trabayadores sexuales.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=López G.|nome1=Víctor|títulu='Sense8' podría tener una tercer temporada gracies a la ufierta de la web porno xHamster|url=https://www.espinof.com/series-de-ficcion/sense8-podria-tener-una-tercer-temporada-gracies-a-la ufierta-de-la web-porno-xhamster|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La web p'adultos xHamster ufiertar a producir una tercer temporada de Sense8|url=https://www.lavanguardia.com/series/20170817/43610062670/web-porno-xhamster-sense8-temporada-3.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Solera|nome1=Silvia|títulu='Sense8': La web porno xHamster ufierta a les hermanes Wachowski siguir la serie|url=http://www.formulatv.com/noticias/70898/sense8-web-xhmaster-ufierta-hermanes-wachowski-siguir-serie/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Xustu|nome1=David|títulu=Una web porno ufiertar a producir la tercer temporada de Sense8|url=http://cadenaser.com/ser/2017/08/17/television/1502960498_307194.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Psynnoticias|títulu=Sitio porno xHamster quier producir tercer temporada de “Sense8”|url=http://pysnnoticias.com/sitio-porno-xhamster-quier-producir-tercer-temporada-de-sense8-3/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La páxina porno «xHamster» ufiértase como productora de la tercer temporada de «Sense8»|url=https://www.abc.es/play/series/noticias/abci-pagina-porno-xhamster-ufierta-como-productora-tercer-temporada-sense8-201708171248_noticia.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=YOTELE|títulu=Una web porno ufiertar pa recuperar 'Sense8' con una tercer temporada|url=https://okdiario.com/yotele/2017/08/17/web-porno-ufierta-recuperar-sense8-174809|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Guerrero|nome1=Custodio|títulu='Sense8': La páxina porno xHamster ufiertar pa producir una tercer temporada|url=http://www.sensacine.com/noticias/series/noticia-18559138/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;. Hasta los momentos nun hai respuesta oficial pero les hermanes Wachowski nun cerraron les puertes a la oportunidá de siguir con seriar si Netflix lliberara los derechos.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=LES HERMANES WACHOWSKI AXUSTEN COLA WEB PORNO XHAMSTER LA CONTINUACIÓN DE 'SENSE8'|url=http://www.fotogramas.es/series-television/Sense8-temporada-3-web-porno-XHamster-reunion|fecha=14 de payares de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Heredia|nome1=Sara|títulu='Sense8': La páxina porno xHamster afirma que les Wachowski llamólos pa falar de la temporada 3|url=http://www.sensacine.com/noticias/series/noticia-18559862/|fecha=13 de payares de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Páxina ==

xHamster ufierta una gran variedá de videos pornográficos, semeyes y [[lliteratura erótica]] arrexuntaos en categoríes que respuenden a distintos fetiches y preferencies sexuales.&lt;ref name=&quot;Rosewarne2011&quot;&gt;{{cita llibru|autor=Lauren Rosewarne|títulu=Part-time Perverts: Sex, Pop Culture, and Kink Management|url=https://books.google.com/books?id=Ky_Y6KdIIBgC&amp;pg=PA71|añu=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-39157-6|page=71}}&lt;/ref&gt; Los usuarios que deciden xubir conteníu a la páxina escueyen el so allugamientu d'una llista de categoríes. La categoría más popular ye l'[[amateur]] col 30% de los videos xubíos cayendo na mesma.&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://sexualitics.org/wp-content/uploads/2014/08/mazieres_pornstudies_2014.pdf|page=85|doi=10.1080/23268743.2014.888214|títulu=Deep tags: toward a quantitative analysis of online pornography|journal=[[Porn Studies]]|volume=1|issue=1–2|apellíu1=Mazières|nome1=Antoine|apellíu2=Trachman|nome2=Mathieu|apellíu3=Cointet|nome3=Jean-Philippe|apellíu4=Coulmont|nome4=Baptiste|apellíu5=Prieur|nome5=Christophe|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712215147/http://sexualitics.org/wp-content/uploads/2014/08/mazieres_pornstudies_2014.pdf|archivedate=2018-07-12|fechaaccesu=2018-09-27}}&lt;/ref&gt;No que fai a conteníu gai les cargues más populares son nes categoríes &quot;polles grandes&quot; y &quot;ensin condón.&quot; N'Estaos Xuníos l'estáu que ve menos porno según xHamster ye [[Oregón]] con menos de 1.5 hores vistes a la selmana ente que [[Virginia del Oeste]] tien la mayor cantidá d'audiencia nesta categoría con 3.3 hores a la selmana.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Here's Everything You Need To Know About People's Gay Male Porn|url=https://www.buzzfeed.com/benhenry/year-of-the-daddy|publisher=Buzz Feed|fechaaccesu=29 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt; A parte de los videos pre-grabaos los usuarios pueden tamién ver stream en direuto de modelos pagues. Les modelos pueden interactuar colos usuarios por aciu l'usu del serviciu de chat en llinia. Les modelos tamién pueden activar un botón de &quot;mampurres&quot;, que dexa a los usuarios donar un pocu de dineru extra a les modelos.&lt;ref name=&quot;SullivanMcKee2015&quot;&gt;{{cita llibru|author1=Rebecca Sullivan|author2=Alan McKee|títulu=Pornography: Structures, Agency and Performance|url=https://books.google.com/books?id=WxbICgAAQBAJ&amp;pg=PT77|date=19 d'ochobre de 2015|publisher=Wiley|isbn=978-0-7456-9484-9|page=77}}&lt;/ref&gt; xHamster acepta [[Bitcoins]] como forma de pagu lo cual (a diferencia de [[tarxetes de creitu]]) ufierta total anonimatu&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.cryptocoinsnews.com/xhamster-porn-site-helps-you-bitcoin-rise-little-bit/|títulu=xHamster Porn Site Helps You and Bitcoin &quot;Rise a Little Bit&quot;|last=Smart|first=Evander|date=29 d'avientu de 2014|publisher= CryptoCoinsNews}}&lt;/ref&gt; La plataforma amestó una manera &quot;Nocherniegu&quot; que baxa'l rellumu de la pantalla cuando ta activáu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=xHamster's new 'night mode' will make falling asleep to porn easier than ever|url=http://mashable.com/2017/07/24/xhamster-porn-night-mode/#VJxAlx0lziq2|publisher=Mashable|fechaaccesu=29 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

xHamster tamién contién delles carauterístiques de rede social.&lt;ref name=Bakonyi2016/&gt; Los usuarios tienen perfiles detallaos qu'inclúin el so xéneru y semeya al igual que cualquier conteníu que xubieren ellos al sitiu. El conteníu tien la opción de valoración y comentarios y los usuarios pueden rellacionase ente ellos amestando &quot;amigos&quot; o suscribiéndose al conteníu d'otros usuarios.&lt;ref name=Bakonyi2016/&gt; Los axustes de privacidá dexen que delles partes del perfil d'usuariu nun sían visibles sinón pa ciertos miembros, al igual que dexa bloquiar a usuarios y penerar los mensaxes privaos. Los usuarios tamién pueden verificar la so identidá unviando una semeya de sigo mesmos col so nome d'usuariu, esto concéde-yos una estampilla nel so perfil.&lt;ref name=Bakonyi2016&gt;{{cita tesis|first=Barbara|last=Bakonyi|publisher=Erasmus University Rotterdam|títulu=Gender Ideologies on Adult Video-Sharing Websites|url=https://thesis.eur.nl/pub/12318/Bakony.pdf|date=June 2016}}&lt;/ref&gt;

=== HTTPS ===

En xineru del 2017 xHamster convertir n'unu de los primeros sitios d'entretenimientu adultu importante n'incorporar el cifráu HTTPS. HTTPS ufierta privacidá, proteición de [[malware]] ya integridá n'intercambiu d'información.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Grauer|nome1=Yael|títulu=Porn Sites Should Be Using This Basic Security Feature|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/porn-sites-should-be-using-this-basic-security-feature|publisher=Motherboard|fechaaccesu=9 de marzu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170312083751/https://motherboard.vice.com/en_us/article/porn-sites-should-be-using-this-basic-security-feature|fechaarchivu=2017-03-12}}&lt;/ref&gt; Alex Hawkins dixo qu'una de les razones poles cualos amestóse'l cifráu HTTPS a xHamster foi porque la páxina recibe millones de visites de países nos que la ponografía ye illegal.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Hawkins|nome1=Alex|títulu=Who's Watching You When You're Watching Porn?|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/whos-watching-you-when-youre-watching-porn_us_58903804y4b02c397c178bc5|publisher=Huffington Post|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Seguridá ===

N'abril del añu 2013 l'investigador Conrad Longmore atopa que tanto xHamster como [[PornHub]] fueron víctimes d'ataques de publicidaes malicioses con conteníu [[malware]].&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Anderson|nome1=Steve|títulu=Popular porn websites 'host adverts with malware'|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/popular-porn-websites-host-adverts-with-malware-8568608.html|publisher= Independent.co.uk|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Llei|nome1=David|títulu=Top porn sites 'pose growing malware risk' to users|url=http://www.bbc.com/news/technology-22093141|publisher=[[BBC]]|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt; En setiembre del añu 2015 xHamster vuelve ser azotada por publicidá malicioso xunto a [[YouPorn]] y [[PornHub]]. TrafficHaus reportó qu'esto podría ser la resultancia d'una fienda de seguridá.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Anderson|nome1=Steve|títulu=Popular porn websites 'host adverts with malware'|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/popular-porn-websites-host-adverts-with-malware-8568608.html|publisher=Independent.co.uk|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Llei|nome1=David|títulu=Top porn sites 'pose growing malware risk' to users|url=http://www.bbc.com/news/technology-22093141|publisher=[[BBC]]|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt; El 28 de payares del siguiente añu los nomes d'usuariu, correos electrónicos y contraseñes de 380,000 usuarios fueron robaos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motherboard.vice.com/read/hackers-are-trading-hundreds-of-thousands-of-xhamster-porn-account-details |títulu=Hackers Are Trading Hundreds of Thousands of xHamster Porn Account Details |date=28 de payares de 2016 |publisher=Motherboard |first=Joseph |last=Cox |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170131043935/http://motherboard.vice.com/read/hackers-are-trading-hundreds-of-thousands-of-xhamster-porn-account-details |fechaarchivu=2017-01-31 }}&lt;/ref&gt;

=== Educación sexual===
En respuesta a la senstencia del estáu d'[[Utah]] negando'l proyeutu de llei d'educación sexual en febreru del 2017, en xHamster pudo reparase un [[popup]] a visitantes de dichu ufiertando la serie d'educación sexual producida por xHamster ''&quot;The Box&quot;''. El proyeutu de llei 215 refugáu dexaría a los padres escoyer ente un programa educativu integral si nun-yos paecía bien l'esistente, que se basa na astinencia que ye común n'Utah. Esti proyeutu de llei enfrentó oposición por cuenta de qu'animaba a los neños a espresar deseos sexuales y enseñaba a los neños cómo tener rellaciones sexuales.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La educación sexual d'EEXX, en manes de les páxines porno|url=https://www.elmundo.es/sociedad/2017/02/12/58a0bfa5ca4741255f8b4591.html|fecha=12 de febreru de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt; 

N'abril del añu 2017, en respuesta a la decisión del Presidente Trump de dexar que los estaos negáren-y financiamiento a Planed Parenthood (una organización ensin fines d'arriquecimientu qu'apurre atención médica de salú sexual), xHamster dixo que taríen amestando información a la so páxina alrodiu de esta organización con un [[popup]] animando a les persones a realizar donaciones a dicha organización.

===Productos===
En payares del años 2016 la compañía llanzó la so propia cerveza llamada xHamster beer. Ye una cerveza Ale d'estilu Triple 8.5% ABV que ta disponible por 3.90 EUR por .5 llitros. La cerveza tuvo escosada mientres los primeros cinco díes del so llanzamientu.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Wolinski|nome1=Cat|títulu=Craft Beer Gone Wild: Leading Porn Site Releases Its Own Fancy Beer|url=http://www.mensjournal.com/food-drink/articles/craft-beer-gone-wild-leading-porn-site-releases-its-own-fancy-beer-w452701|publisher=Men's Journal|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;

En mayu del añu 2017 xHamster entró n'asociación col inventor Holandés Moon Neimeijer pa crear Minimeyes. Minimeyes ye un dispositivu de sensor de movimientu Bluetooth qu'utiliza sensores infrarroxu pa vixilar l'habitación na que s'atopa. Si Minieyes detecta un intrusu manda una señal al ordenador de cerrar toles ventanes y apagar el soníu cuando l'intrusu tea nel área de cobertoria.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Otero|nome1=Cesar|títulu=Minimeyes, un sensor de movimientu pa ver porno ensin que te pillen|url=https://as.com/betech/2017/05/26/portada/1495791547_595957.html|fecha=26 de mayu de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171201182937/https://as.com/betech/2017/05/26/portada/1495791547_595957.html|fechaarchivu=2017-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Hernández|nome1=David|títulu=Minimeyes, un dispositivu pa ver porno ensin que te pillen|url=http://computerhoy.com/noticias/life/minimeyes-dispositivu-ver-porno-que-te-pillen-62924|fecha=29 de mayu de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

En xunu del añu 2017 xHamster creo la so propia [[Muñeca sexual]] y llamar xHamsterina. Alex Hawkins dixo &quot;al nuesu usuarios encánte-yos ver porno pero la mayoría ver de forma solitaria, asina que nos acomuñar colos espertos en iDoll pa crear la compañera perfecta pal home modernu.&quot; La muñeca foi creada coles preferencies de los usuarios en mente.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=xHamster's new sex doll|url=http://mashable.com/2017/06/28/xhamster-sex-doll/#eR9S19Y1.aqC|publisher=Mashable|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

===Censura===
xHamster foi bloquiada en delles rexones. N'agostu de 2015 el [[gobiernu de la India]] dio la orde a los provisores de serviciu d'Internet bloquiar ciertes páxines, ente elles xHamster.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/porn-block-in-india-hundreds-of-sexual-websites-banned-internet-outraged-10434499.html|títulu=Porn block in India: hundreds of sexual websites banned, internet outraged|date=3 d'agostu de 2015 |work=[[The Independent]]|last=Griffin|first=Andrew}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.livemint.com/Consumer/fUzuGl0WR2TTShRUu8TxcM/How-blocked-websites-are-trolling-Indies-porn-ban.html|work=Mint|date=4 d'agostu de 2015|títulu=How blocked websites are trolling India's porn ban|fechaaccesu=6 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt; En Rusia, un tribunal local na [[República de Tatarstán]] votó a favor d'un bloquiar xHamster y otros sitios web pornográficos n'abril de 2014; el votu pasar al añu siguiente al supervisor de medios estatales.&lt;ref&gt;{{cita noticia|apellíos1=Зыков|nome1=Владимир|títulu=Роскомнадзор внесет сразу 136 порносайтов в черный список|url=https://iz.ru/news/585309|fechaaccesu=3 d'avientu de 2017|fecha=13 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;

Llexislaciones p'acutar páxines pornográfiques inclúin esfuercios por amenorgar incidentes de [[tráficu humanu]] lo que puede obligar a los fabricantes electrónicos a instalar filtros de conteníu p'acutar el material &quot;obscenu&quot;. Sicasí, les organizaciones que sofiten la [[llibertá d'espresión]] manifestáronse en contra de los esfuercios pa incluyir sitios pornográficos como xHamster que recibe 125 millones de clics de Tailandia y 95 millones de clics d'usuarios en Turquía, países nos que'l sitiu ta prohibíu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Porn Ban: Free Speech Groups, Porn Sites Oppose Legislation To Block 'Obscene' Content|url=http://www.ibtimes.com/porn-ban-free-speech-groups-porn-sites-oppose-legislation-block-obscene-content-2524767|publisher=International Business Times|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

Otru esfuerciu pola censura de xHamster tien los sos cimientos na [[neutralidá de rede]] por aciu la cual los gobiernos pueden acutar anchu de banda a delles categoríes d'Internet. Alex Hawkins de xHamster dixo sobre esto &quot;Como empresa internacional, tolos díes podemos ver cómo los gobiernos restrictivos usen ferramientes regulativas, como la llimitación del tráficu, pa llindar l'accesu non solo a la pornografía sinón tamién al discursu políticu.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Porn Companies Tell Us Why the End of Net Neutrality Will Make Porn Boring|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/mbjyx4/porn-companies-tell-us-why-the-end-of-net-neutrality-will-make-porn-boring|publisher=Motherboard|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171216195256/https://motherboard.vice.com/en_us/article/mbjyx4/porn-companies-tell-us-why-the-end-of-net-neutrality-will-make-porn-boring|fechaarchivu=2017-12-16}}&lt;/ref&gt;

===Infracciones de Derechos d'Autor===
Nel añu 2011, xHamster foi demanada por Fraserside Holdings, Ltd., un productor de películes p'adultos y subsidiario de Private Media Group Inc.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=COMPLAINT and Jury Demand|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/2/ |publisher=Docket Alarm|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt;Fraserside y Private alegaron que XHamster había infringido los sos derechos d'autor por aciu la tresmisión de copies de videos adultos al traviés d'Internet. Fraserside presentó'l casu en Iowa, y en 2012 el xuez Mark Bennett determinó que los tribunales de EE. UU. escarecíen de xurisdicción sobre xHamster porque ye una compañía con sede en Xipre que &quot;nun tien oficines en Iowa, nun tien emplegaos en Iowa, nun tien númberu de teléfonu en Iowa [;]. .. xHamster nun anuncia en Iowa [;] Nengún oficial o direutor de xHamster visitó Iowa [; y] ... Tolos servidores de xHamster atópense fora de los Estaos Xuníos &quot;.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Memorandum re Defendant's Motion to Dismiss|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/50/|website=Docket Alarm|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt; El casu foi tornáu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Fraserside IP LLC v. Hammy Media Ltd et al|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}


==Enllaces esternos==
*{{Páxina web|http://es.xhamster.com/}}
{{Tradubot|xHamster}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Sitios web pornográficos]]
[[Categoría:Agospiamientu de videos]]</text>
      <sha1>n0irymzbcocwbz5b59whmr74wqo4r61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509911</id>
      <parentid>4509910</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T18:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>87531</id>
      </contributor>
      <comment>Restored revision 4503520 by [[Special:Contributions/Boner67|Boner67]] ([[User talk:Boner67|talk]]): Not necessary (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>4509911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30317" sha1="6ome3oqp25783ytyki6l5u9ocf4c23i" xml:space="preserve">{{ficha de sitiu web
| nome = xHamster
| logotipu = [[Ficheru:XHamster logo.svg]]
| tipu = [[Pornográficu]]
| llanzamientu = {{Fecha d'entamu|2|4|2007|edá}}
|fechaaccesu=6 d'avientu de 2017
| see = [[Limasol]] ([[Xipre]]),&lt;br /&gt;
|eslogan = 
|url = http://es.xhamster.com/
|rexistro = Opcional
|usuarios = 
|idioma = Inglés, Alemán, Español, Francés, Italianu, Portugués, Polacu, Rusu, Xaponés, Holandés
|propietariu = Hammy Media Ltd
|creador = 
|adoptada por ingresos = 
|alexa = {{increase}} [http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com 76] {{small|(Global September 2017)}}
|estáu actual = Activu |llicencia =
 
}}
'''xHamster''' ye una web de conteníu [[pornográficu]] fundada nel añu 2007, que la so y ta en [[Limasol]], [[Xipre]].&lt;ref name=&quot;Woods&quot;&gt;{{cita web|apellíos1=Woods|nome1=Ben|títulu=The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites|url=https://thenextweb.com/insider/2016/03/03/the-almost-invisible-men-and-women-behind-the-worlds-largest-porn-sites/|fecha=3 de marzu de 2016|fechaaccesu=29 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt; En payares 2015, atopar na posición númberu 72 nel llistáu mundial del top 100 de sitios d'internet del ranking [[Alexa Internet|Alexa]].&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com &quot;xhamster.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319035430/http://www.alexa.com/siteinfo/xhamster.com |date=2016-03-19 }}&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Con más de 100 millones d'usuarios ye la primer páxina d'esti estilu más visitada del mundu, alantre de [[XVideos]] y [[Pornhub]].

La páxina ye conocida tamién por producir ''The Sex Factor'', un [[reality]] nel cual homes y muyeres compiten pa convertise n'estrelles porno. La páxina tamién foi puesta en mirar por cuenta de campañes de publicidá maliciosu y dellos gobiernos bloquiaron a xHamster como parte d'una iniciativa en contra de la pornografía en llinia.

== Historia ==

A principios del añu 2007 un grupu d'individuos decidieron crear un nuevu sitiu pa videos adultos n'internet y asina el 2 d'abril d'esi mesmu añu xHamster ye llanzáu.&lt;ref name=TNW-BW/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://xhamster.com/about.php|títulu=About Us|website=xHamster|fechaaccesu=4 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://whois.domaintools.com/xhamster.com|títulu=XHamster.com WHOIS, DNS, &amp; Domain Info - DomainTools|work=[[WHOIS]]|date=2016|fechaaccesu=21 de febreru de 2016}}&lt;/ref&gt; xHamster foi pensáu como una [[rede social]], un representante dixo que la organización del conteníu de la páxina foi pensada de manera que les persones pudieren chatear na plataforma, intercambiar fotografíes erótiques y videos amateurs y de esa manera faer amigos na rede y seique hasta atopar nueves oportunidaes pa rellaciones íntimes.&lt;ref name=TNW-BW&gt;{{cita web|url=http://thenextweb.com/insider/2016/03/03/the-almost-invisible-men-and-women-behind-the-worlds-largest-porn-sites/|títulu=The (almost) invisible men and women behind the world's largest porn sites|website=The Next Web|date=3 de marzu de 2016|autor=Ben Woods}}&lt;/ref&gt; Yá pal añu 2015 el sitiu devasara 10 millones de miembros, asitiando a xHamster como la tercer páxina de pornografía más vista n'internet, xusto detrás de [[XVideos]] y [[Pornhub]].&lt;ref name=&quot;TNW-BW&quot;/&gt; 

En mayu del añu 2016 extrenó ''The Sex Factor'',una serie al estilu reality de competencia onde homes y muyeres compiten por ser nomaos la próxima gran estrella porno.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.nydailynews.com/news/national/belle-knox-host-x-rated-reality-show-sex-factor-article-1.1808954|títulu=Belle Knox to host X-rated reality show, 'The Sex Factor'|publisher=|fechaaccesu=30 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://www.foxnews.com/entertainment/2014/05/30/porn-star-belle-knox-to-host-racy-reality-show/ |títulu=Porn star Belle Knox to host racy reality show|publisher=Fox News|fechaaccesu=14 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt;

xHamster viose envueltu en delles campañes que busquen denunciar la [[cultura de la violación]] y n'ocasiones acutó l'accesu al so sitiu y esaniciáu conteníu como respuesta a problemátiques polítiques que concernen a la comunidá [[LGBTQ]]. Mientres abril del añu 2016 xHamster bloquió l'accesu a la so páxina a usuarios con direiciones IP establecíes en [[Carolina del Norte]], EE.UU como forma de protesta al gobiernu estatal de Carolina del Norte quien aprobó una llei que refugara a los sos condaos y ciudaes l'habilidá d'aprobar lleis que protexeren a la comunidá [[LGBTQ]]&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=Bruce Springsteen or porn site, who will get North Carolina to change its anti-LGBT laws?|url=http://www.timeslive.co.za/world/2016/04/12/Bruce-Springsteen-or-porn-site-who-will-get-North-Carolina-to-change-its-anti-LGBT-laws|fechaaccesu=12 d'abril de 2016|work=Times Live|date=12 d'abril de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://time.com/53171/duke-porn-star-sex-factor-porn-reality-tv/|títulu=Belle Knox: Duke Porn Star Lands Hosting Gig on Porn Reality Show|autor=Michelle Arrouas|work=TIME.com|fechaaccesu=14 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; 

En respuesta al veredictu del afamáu casu de violencia sexual d'Estaos Xuníos, ''People v. Turner'', xHamster instituyó la &quot;Regla Brock Turner &quot;, que prohibió videos de [[violación]], incluyendo aquellos qu'incluyíen escenes de sexu con persones inconscientes o sol efeutu de la hipnosis.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.ibtimes.co.uk/xhamster-crack-down-tosquile-porn-adopts-brock-turner-rule-1565438|títulu=xHamster to crack down on tosquile porn, adopts 'Brock Turner Rule'|last=Russon|first=Mary-Ann|date=14 de xunu de 2016|publisher=International Business Times}}&lt;/ref&gt; 

N'agostu del añu 2016, Alex Hawkins dixo que xHamster patrocinaría'l viaxe de Brendan Dassey a [[Wrestlemania]]. Alex Hawkins dixo que xHamster ta feliz de faer que'l suañu de Brendan de dir a [[Wrestlemania]] fáigase realidá. Amestó que tuvieren falando cola familia y que taben “más qu'emocionaos” de que Brendan va tener la oportunidá de realizar el so suañu dempués de tantos años de congoxes ya inxusticies. La iniciativa orixinal foi de la páxina change.org.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Salo|nome1=Jackie|títulu=Porn site wants to send Brendan Dassey to Wrestlemania|url=http://nypost.com/2016/08/23/porn-site-wants-to-send-brendan-dassey-to-wrestlemania/|publisher=NY Post}}&lt;/ref&gt;

En setiembre del añu 2016, Alex Hawkins faló en nome de xHamster pa confirmar que mercaren el videu porno qu'en presuntu contenía imáxenes de l'actriz d'Estaos Xuníos [[Alexis Arquette]], que foi puestu en venta por un ex-amigu al curtiu tiempu de la muerte de la mesma. xHamster destruyó toles copies del videu, anunciando que &quot;La Señorita Arquette foi un iconu y activista pa la comunidá [[transgenero|trans]] y nun podíamos ver a daquién enllordiara la so alcordanza de la manera que'l vendedor intentaba.”&lt;ref&gt;{{cita noticia|url = http://www.huffingtonpost.com.au/entry/alexis-arquette-sex-tape-report_us_57dabeede4b08cb14094251c?section=us_queer-voices|títulu= Porn Site Buys Alexis Arquette Sex Tape But Not For The Reason You'd Think|date = 17 de setiembre de 2016|fechaaccesu = 18 de setiembre de 2016|newspaper = [[Huffington Post]]|last = Wong|first = Curtis.}}&lt;/ref&gt;

En febreru del añu 2017, xHamster sostuvo audiciones p'atopar actores con paecencia tanta al presidente de EE.UU [[Donald Trump]], como a los miembros de la familia Trump, y los miembros del so gabinete. Los ganadores van ser escoyíos pa participar en películes de parodia pornográfiques. Alex Hawkins dixo, &quot;nun hai nada que'l públicu americanu precise más que conteníu adulto paradóxicu calidable p'ayudar a entender el paisaxe cambiante de la caña Executiva del Gobiernu.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Gardner|nome1=Lucy|títulu=Porn site holds Donald Trump lookalike auditions to hire X-rated actor for series of presidential asonsañes|url=http://www.mirror.co.uk/news/weird-news/porn-site-holds-donald-trump-9766866|publisher=Mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Rense|nome1=Sarah|títulu=Do You Have What It Takes to Be a Donald Trump Porn Impersonator?|url=http://www.esquire.com/lifestyle/sex/news/a50967/donald-trump-porn/|publisher=Esquire|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Micklethwaite|nome1=Jamie|títulu=Porn site wants Donald Trump lookalike 'with small hands' to star in X-rated series|url=http://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/586657/Donald-Trump-Ivanka-Trump-Melania-Trump-porn-hardcore-Xhamster|publisher=Daily Star|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181006000356/https://www.dailystar.co.uk/news/latest-news/586657/Donald-Trump-Ivanka-Trump-Melania-Trump-porn-hardcore-Xhamster|fechaarchivu=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=KHAL|títulu=A Porn Site Wants a Trump Look-Alike With Small Hands for New Movie|url=http://www.complex.com/pop-culture/2017/02/donald-trump-adult-film-site-look-alike-new-movie|publisher=Complex|fechaaccesu=9 de marzu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170612011232/http://www.complex.com/pop-culture/2017/02/donald-trump-adult-film-site-look-alike-new-movie|fechaarchivu=2017-06-12}}&lt;/ref&gt; En marzu del añu 2017 John Brutal, un enfermeru de diálisis natural de [[Minesota]], foi escoyíu como'l ganador del papel de Donald Trump.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=This 27-Year-Old Just Won A Contest To Play Trump|url=http://www.vocativ.com/412514/new-porn-donald-trump-john-brutal/|publisher=Vocativ|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181006035049/https://www.vocativ.com/412514/new-porn-donald-trump-john-brutal/|fechaarchivu=2018-10-06}}&lt;/ref&gt;

Mientres l'eclís solar del 21 d'agostu de 2017 xHamster vio un notable cayente nel usu del sitiu, sobremanera nes ciudaes que fueron afeutaes a más altu grau pol eclís. Les ciudaes que pudieron reparar l'eclís total como [[Nashville]], vieron la so audiencia baxar hasta un 43%. [[Charleston]] y [[Portland]] vieron baxes del 36% y 35% respeutivamente, anque depués del eclís los númberos volvieron amontar, un 85% en Charleston y 63% en Portland. Les ciudaes que nun esperimentaron escuridá total pudieron reparar un cambéu muncho menos dramáticu, ciudaes como [[Nueva York]] y [[Los Angeles]] vieron solo un cayente de 15% de la so audiencia.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Sala|nome1=Marc|títulu=El llunes 21 el tráficu a webs porno quedó clisáu|url=https://www.elespanol.com/social/20170823/241226650_0.html|fecha=23 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;

N'agostu del añu 2017 xHamster unvió una carta a los creadores de [[Sense8]], les hermanes [[Hermanes Wachowski|Lilly y Lana Wachowski]], pa pidir la oportunidá de producir de la tercer temporada de la serie. [[Sense8]] yera orixinalmente producida por [[Netflix]], quien decidieron nun anovar la serie pa una tercer temporada. Lana Wachowski dixo que taben creando conteníu pa la tercer temporada cola esperanza de que daquién quixera anovar la serie. Na so carta a los creadores Alex Hawkins escribió que. &quot;xHamster tien un llargu historial de llucha polos derechos de la espresión sexual y la sexualidá non normativa. Amás de dexar miles de millones d'usuarios coneutar con espresiones individuales de xéneru y sexualidá, siguimos animando al nuesu públicu a alzar la voz contra les lleis represores anti-LGBTQ d'EE.XX. y l'estranxeru, y a favor de la educación sexual nes escueles públiques, la planificación familiar y los derechos de los trabayadores sexuales.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=López G.|nome1=Víctor|títulu='Sense8' podría tener una tercer temporada gracies a la ufierta de la web porno xHamster|url=https://www.espinof.com/series-de-ficcion/sense8-podria-tener-una-tercer-temporada-gracies-a-la ufierta-de-la web-porno-xhamster|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La web p'adultos xHamster ufiertar a producir una tercer temporada de Sense8|url=https://www.lavanguardia.com/series/20170817/43610062670/web-porno-xhamster-sense8-temporada-3.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Solera|nome1=Silvia|títulu='Sense8': La web porno xHamster ufierta a les hermanes Wachowski siguir la serie|url=http://www.formulatv.com/noticias/70898/sense8-web-xhmaster-ufierta-hermanes-wachowski-siguir-serie/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Xustu|nome1=David|títulu=Una web porno ufiertar a producir la tercer temporada de Sense8|url=http://cadenaser.com/ser/2017/08/17/television/1502960498_307194.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Psynnoticias|títulu=Sitio porno xHamster quier producir tercer temporada de “Sense8”|url=http://pysnnoticias.com/sitio-porno-xhamster-quier-producir-tercer-temporada-de-sense8-3/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La páxina porno «xHamster» ufiértase como productora de la tercer temporada de «Sense8»|url=https://www.abc.es/play/series/noticias/abci-pagina-porno-xhamster-ufierta-como-productora-tercer-temporada-sense8-201708171248_noticia.html|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=YOTELE|títulu=Una web porno ufiertar pa recuperar 'Sense8' con una tercer temporada|url=https://okdiario.com/yotele/2017/08/17/web-porno-ufierta-recuperar-sense8-174809|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Guerrero|nome1=Custodio|títulu='Sense8': La páxina porno xHamster ufiertar pa producir una tercer temporada|url=http://www.sensacine.com/noticias/series/noticia-18559138/|fecha=17 d'agostu de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;. Hasta los momentos nun hai respuesta oficial pero les hermanes Wachowski nun cerraron les puertes a la oportunidá de siguir con seriar si Netflix lliberara los derechos.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=LES HERMANES WACHOWSKI AXUSTEN COLA WEB PORNO XHAMSTER LA CONTINUACIÓN DE 'SENSE8'|url=http://www.fotogramas.es/series-television/Sense8-temporada-3-web-porno-XHamster-reunion|fecha=14 de payares de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Heredia|nome1=Sara|títulu='Sense8': La páxina porno xHamster afirma que les Wachowski llamólos pa falar de la temporada 3|url=http://www.sensacine.com/noticias/series/noticia-18559862/|fecha=13 de payares de 2017|fechaaccesu=30 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Páxina ==

xHamster ufierta una gran variedá de videos pornográficos, semeyes y [[lliteratura erótica]] arrexuntaos en categoríes que respuenden a distintos fetiches y preferencies sexuales.&lt;ref name=&quot;Rosewarne2011&quot;&gt;{{cita llibru|autor=Lauren Rosewarne|títulu=Part-time Perverts: Sex, Pop Culture, and Kink Management|url=https://books.google.com/books?id=Ky_Y6KdIIBgC&amp;pg=PA71|añu=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-39157-6|page=71}}&lt;/ref&gt; Los usuarios que deciden xubir conteníu a la páxina escueyen el so allugamientu d'una llista de categoríes. La categoría más popular ye l'[[amateur]] col 30% de los videos xubíos cayendo na mesma.&lt;ref&gt;{{cita publicación|url=http://sexualitics.org/wp-content/uploads/2014/08/mazieres_pornstudies_2014.pdf|page=85|doi=10.1080/23268743.2014.888214|títulu=Deep tags: toward a quantitative analysis of online pornography|journal=[[Porn Studies]]|volume=1|issue=1–2|apellíu1=Mazières|nome1=Antoine|apellíu2=Trachman|nome2=Mathieu|apellíu3=Cointet|nome3=Jean-Philippe|apellíu4=Coulmont|nome4=Baptiste|apellíu5=Prieur|nome5=Christophe|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712215147/http://sexualitics.org/wp-content/uploads/2014/08/mazieres_pornstudies_2014.pdf|archivedate=2018-07-12|fechaaccesu=2018-09-27}}&lt;/ref&gt;No que fai a conteníu gai les cargues más populares son nes categoríes &quot;polles grandes&quot; y &quot;ensin condón.&quot; N'Estaos Xuníos l'estáu que ve menos porno según xHamster ye [[Oregón]] con menos de 1.5 hores vistes a la selmana ente que [[Virginia del Oeste]] tien la mayor cantidá d'audiencia nesta categoría con 3.3 hores a la selmana.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Here's Everything You Need To Know About People's Gay Male Porn|url=https://www.buzzfeed.com/benhenry/year-of-the-daddy|publisher=Buzz Feed|fechaaccesu=29 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt; A parte de los videos pre-grabaos los usuarios pueden tamién ver stream en direuto de modelos pagues. Les modelos pueden interactuar colos usuarios por aciu l'usu del serviciu de chat en llinia. Les modelos tamién pueden activar un botón de &quot;mampurres&quot;, que dexa a los usuarios donar un pocu de dineru extra a les modelos.&lt;ref name=&quot;SullivanMcKee2015&quot;&gt;{{cita llibru|author1=Rebecca Sullivan|author2=Alan McKee|títulu=Pornography: Structures, Agency and Performance|url=https://books.google.com/books?id=WxbICgAAQBAJ&amp;pg=PT77|date=19 d'ochobre de 2015|publisher=Wiley|isbn=978-0-7456-9484-9|page=77}}&lt;/ref&gt; xHamster acepta [[Bitcoins]] como forma de pagu lo cual (a diferencia de [[tarxetes de creitu]]) ufierta total anonimatu&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.cryptocoinsnews.com/xhamster-porn-site-helps-you-bitcoin-rise-little-bit/|títulu=xHamster Porn Site Helps You and Bitcoin &quot;Rise a Little Bit&quot;|last=Smart|first=Evander|date=29 d'avientu de 2014|publisher= CryptoCoinsNews}}&lt;/ref&gt; La plataforma amestó una manera &quot;Nocherniegu&quot; que baxa'l rellumu de la pantalla cuando ta activáu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=xHamster's new 'night mode' will make falling asleep to porn easier than ever|url=http://mashable.com/2017/07/24/xhamster-porn-night-mode/#VJxAlx0lziq2|publisher=Mashable|fechaaccesu=29 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

xHamster tamién contién delles carauterístiques de rede social.&lt;ref name=Bakonyi2016/&gt; Los usuarios tienen perfiles detallaos qu'inclúin el so xéneru y semeya al igual que cualquier conteníu que xubieren ellos al sitiu. El conteníu tien la opción de valoración y comentarios y los usuarios pueden rellacionase ente ellos amestando &quot;amigos&quot; o suscribiéndose al conteníu d'otros usuarios.&lt;ref name=Bakonyi2016/&gt; Los axustes de privacidá dexen que delles partes del perfil d'usuariu nun sían visibles sinón pa ciertos miembros, al igual que dexa bloquiar a usuarios y penerar los mensaxes privaos. Los usuarios tamién pueden verificar la so identidá unviando una semeya de sigo mesmos col so nome d'usuariu, esto concéde-yos una estampilla nel so perfil.&lt;ref name=Bakonyi2016&gt;{{cita tesis|first=Barbara|last=Bakonyi|publisher=Erasmus University Rotterdam|títulu=Gender Ideologies on Adult Video-Sharing Websites|url=https://thesis.eur.nl/pub/12318/Bakony.pdf|date=June 2016}}&lt;/ref&gt;

=== HTTPS ===

En xineru del 2017 xHamster convertir n'unu de los primeros sitios d'entretenimientu adultu importante n'incorporar el cifráu HTTPS. HTTPS ufierta privacidá, proteición de [[malware]] ya integridá n'intercambiu d'información.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Grauer|nome1=Yael|títulu=Porn Sites Should Be Using This Basic Security Feature|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/porn-sites-should-be-using-this-basic-security-feature|publisher=Motherboard|fechaaccesu=9 de marzu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170312083751/https://motherboard.vice.com/en_us/article/porn-sites-should-be-using-this-basic-security-feature|fechaarchivu=2017-03-12}}&lt;/ref&gt; Alex Hawkins dixo qu'una de les razones poles cualos amestóse'l cifráu HTTPS a xHamster foi porque la páxina recibe millones de visites de países nos que la ponografía ye illegal.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Hawkins|nome1=Alex|títulu=Who's Watching You When You're Watching Porn?|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/whos-watching-you-when-youre-watching-porn_us_58903804y4b02c397c178bc5|publisher=Huffington Post|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Seguridá ===

N'abril del añu 2013 l'investigador Conrad Longmore atopa que tanto xHamster como [[PornHub]] fueron víctimes d'ataques de publicidaes malicioses con conteníu [[malware]].&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Anderson|nome1=Steve|títulu=Popular porn websites 'host adverts with malware'|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/popular-porn-websites-host-adverts-with-malware-8568608.html|publisher= Independent.co.uk|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Llei|nome1=David|títulu=Top porn sites 'pose growing malware risk' to users|url=http://www.bbc.com/news/technology-22093141|publisher=[[BBC]]|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt; En setiembre del añu 2015 xHamster vuelve ser azotada por publicidá malicioso xunto a [[YouPorn]] y [[PornHub]]. TrafficHaus reportó qu'esto podría ser la resultancia d'una fienda de seguridá.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Anderson|nome1=Steve|títulu=Popular porn websites 'host adverts with malware'|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/popular-porn-websites-host-adverts-with-malware-8568608.html|publisher=Independent.co.uk|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Llei|nome1=David|títulu=Top porn sites 'pose growing malware risk' to users|url=http://www.bbc.com/news/technology-22093141|publisher=[[BBC]]|fechaaccesu=13 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt; El 28 de payares del siguiente añu los nomes d'usuariu, correos electrónicos y contraseñes de 380,000 usuarios fueron robaos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motherboard.vice.com/read/hackers-are-trading-hundreds-of-thousands-of-xhamster-porn-account-details |títulu=Hackers Are Trading Hundreds of Thousands of xHamster Porn Account Details |date=28 de payares de 2016 |publisher=Motherboard |first=Joseph |last=Cox |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170131043935/http://motherboard.vice.com/read/hackers-are-trading-hundreds-of-thousands-of-xhamster-porn-account-details |fechaarchivu=2017-01-31 }}&lt;/ref&gt;

=== Educación sexual===
En respuesta a la senstencia del estáu d'[[Utah]] negando'l proyeutu de llei d'educación sexual en febreru del 2017, en xHamster pudo reparase un [[popup]] a visitantes de dichu ufiertando la serie d'educación sexual producida por xHamster ''&quot;The Box&quot;''. El proyeutu de llei 215 refugáu dexaría a los padres escoyer ente un programa educativu integral si nun-yos paecía bien l'esistente, que se basa na astinencia que ye común n'Utah. Esti proyeutu de llei enfrentó oposición por cuenta de qu'animaba a los neños a espresar deseos sexuales y enseñaba a los neños cómo tener rellaciones sexuales.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La educación sexual d'EEXX, en manes de les páxines porno|url=https://www.elmundo.es/sociedad/2017/02/12/58a0bfa5ca4741255f8b4591.html|fecha=12 de febreru de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt; 

N'abril del añu 2017, en respuesta a la decisión del Presidente Trump de dexar que los estaos negáren-y financiamiento a Planed Parenthood (una organización ensin fines d'arriquecimientu qu'apurre atención médica de salú sexual), xHamster dixo que taríen amestando información a la so páxina alrodiu de esta organización con un [[popup]] animando a les persones a realizar donaciones a dicha organización.

===Productos===
En payares del años 2016 la compañía llanzó la so propia cerveza llamada xHamster beer. Ye una cerveza Ale d'estilu Triple 8.5% ABV que ta disponible por 3.90 EUR por .5 llitros. La cerveza tuvo escosada mientres los primeros cinco díes del so llanzamientu.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíu1=Wolinski|nome1=Cat|títulu=Craft Beer Gone Wild: Leading Porn Site Releases Its Own Fancy Beer|url=http://www.mensjournal.com/food-drink/articles/craft-beer-gone-wild-leading-porn-site-releases-its-own-fancy-beer-w452701|publisher=Men's Journal|fechaaccesu=9 de marzu de 2017}}&lt;/ref&gt;

En mayu del añu 2017 xHamster entró n'asociación col inventor Holandés Moon Neimeijer pa crear Minimeyes. Minimeyes ye un dispositivu de sensor de movimientu Bluetooth qu'utiliza sensores infrarroxu pa vixilar l'habitación na que s'atopa. Si Minieyes detecta un intrusu manda una señal al ordenador de cerrar toles ventanes y apagar el soníu cuando l'intrusu tea nel área de cobertoria.&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Otero|nome1=Cesar|títulu=Minimeyes, un sensor de movimientu pa ver porno ensin que te pillen|url=https://as.com/betech/2017/05/26/portada/1495791547_595957.html|fecha=26 de mayu de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171201182937/https://as.com/betech/2017/05/26/portada/1495791547_595957.html|fechaarchivu=2017-12-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|apellíos1=Hernández|nome1=David|títulu=Minimeyes, un dispositivu pa ver porno ensin que te pillen|url=http://computerhoy.com/noticias/life/minimeyes-dispositivu-ver-porno-que-te-pillen-62924|fecha=29 de mayu de 2017|fechaaccesu=1 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

En xunu del añu 2017 xHamster creo la so propia [[Muñeca sexual]] y llamar xHamsterina. Alex Hawkins dixo &quot;al nuesu usuarios encánte-yos ver porno pero la mayoría ver de forma solitaria, asina que nos acomuñar colos espertos en iDoll pa crear la compañera perfecta pal home modernu.&quot; La muñeca foi creada coles preferencies de los usuarios en mente.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=xHamster's new sex doll|url=http://mashable.com/2017/06/28/xhamster-sex-doll/#eR9S19Y1.aqC|publisher=Mashable|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

===Censura===
xHamster foi bloquiada en delles rexones. N'agostu de 2015 el [[gobiernu de la India]] dio la orde a los provisores de serviciu d'Internet bloquiar ciertes páxines, ente elles xHamster.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/porn-block-in-india-hundreds-of-sexual-websites-banned-internet-outraged-10434499.html|títulu=Porn block in India: hundreds of sexual websites banned, internet outraged|date=3 d'agostu de 2015 |work=[[The Independent]]|last=Griffin|first=Andrew}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.livemint.com/Consumer/fUzuGl0WR2TTShRUu8TxcM/How-blocked-websites-are-trolling-Indies-porn-ban.html|work=Mint|date=4 d'agostu de 2015|títulu=How blocked websites are trolling India's porn ban|fechaaccesu=6 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt; En Rusia, un tribunal local na [[República de Tatarstán]] votó a favor d'un bloquiar xHamster y otros sitios web pornográficos n'abril de 2014; el votu pasar al añu siguiente al supervisor de medios estatales.&lt;ref&gt;{{cita noticia|apellíos1=Зыков|nome1=Владимир|títulu=Роскомнадзор внесет сразу 136 порносайтов в черный список|url=https://iz.ru/news/585309|fechaaccesu=3 d'avientu de 2017|fecha=13 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;

Llexislaciones p'acutar páxines pornográfiques inclúin esfuercios por amenorgar incidentes de [[tráficu humanu]] lo que puede obligar a los fabricantes electrónicos a instalar filtros de conteníu p'acutar el material &quot;obscenu&quot;. Sicasí, les organizaciones que sofiten la [[llibertá d'espresión]] manifestáronse en contra de los esfuercios pa incluyir sitios pornográficos como xHamster que recibe 125 millones de clics de Tailandia y 95 millones de clics d'usuarios en Turquía, países nos que'l sitiu ta prohibíu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Porn Ban: Free Speech Groups, Porn Sites Oppose Legislation To Block 'Obscene' Content|url=http://www.ibtimes.com/porn-ban-free-speech-groups-porn-sites-oppose-legislation-block-obscene-content-2524767|publisher=International Business Times|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

Otru esfuerciu pola censura de xHamster tien los sos cimientos na [[neutralidá de rede]] por aciu la cual los gobiernos pueden acutar anchu de banda a delles categoríes d'Internet. Alex Hawkins de xHamster dixo sobre esto &quot;Como empresa internacional, tolos díes podemos ver cómo los gobiernos restrictivos usen ferramientes regulativas, como la llimitación del tráficu, pa llindar l'accesu non solo a la pornografía sinón tamién al discursu políticu.&quot;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Porn Companies Tell Us Why the End of Net Neutrality Will Make Porn Boring|url=https://motherboard.vice.com/en_us/article/mbjyx4/porn-companies-tell-us-why-the-end-of-net-neutrality-will-make-porn-boring|publisher=Motherboard|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171216195256/https://motherboard.vice.com/en_us/article/mbjyx4/porn-companies-tell-us-why-the-end-of-net-neutrality-will-make-porn-boring|fechaarchivu=2017-12-16}}&lt;/ref&gt;

===Infracciones de Derechos d'Autor===
Nel añu 2011, xHamster foi demanada por Fraserside Holdings, Ltd., un productor de películes p'adultos y subsidiario de Private Media Group Inc.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=COMPLAINT and Jury Demand|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/2/ |publisher=Docket Alarm|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt;Fraserside y Private alegaron que XHamster había infringido los sos derechos d'autor por aciu la tresmisión de copies de videos adultos al traviés d'Internet. Fraserside presentó'l casu en Iowa, y en 2012 el xuez Mark Bennett determinó que los tribunales de EE. UU. escarecíen de xurisdicción sobre xHamster porque ye una compañía con sede en Xipre que &quot;nun tien oficines en Iowa, nun tien emplegaos en Iowa, nun tien númberu de teléfonu en Iowa [;]. .. xHamster nun anuncia en Iowa [;] Nengún oficial o direutor de xHamster visitó Iowa [; y] ... Tolos servidores de xHamster atópense fora de los Estaos Xuníos &quot;.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Memorandum re Defendant's Motion to Dismiss|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/50/|website=Docket Alarm|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt; El casu foi tornáu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Fraserside IP LLC v. Hammy Media Ltd et al|url=https://www.docketalarm.com/cases/Iowa_Northern_District_Court/3--11-cv-03025/Fraserside_IP_LLC_v._Hammy_Media_Ltd_et_al/|fechaaccesu=2 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}


==Enllaces esternos==
*{{Páxina web|http://es.xhamster.com/}}
{{Tradubot|xHamster}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Sitios web pornográficos]]
[[Categoría:Agospiamientu de videos]]</text>
      <sha1>6ome3oqp25783ytyki6l5u9ocf4c23i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berthe Hoola van Nooten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158044</id>
    <revision>
      <id>4509887</id>
      <parentid>3827818</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="2j9eofawynwjv8fq16t3dkwijh7oodk" xml:space="preserve">{{persona}}
[[Ficheru:Durio Zibethinus Van Nooten.jpg|thumb|&lt;center&gt;''[[Durio zibethinus]]'' - Durian.]]
'''Berthe Hoola van Nooten''' (nació '''Bartha Hendrica Philippina van Dolder''' {{nym}}, foi una [[artista]] [[ilustrador]]a [[botánica]], notable nes sos ilustraciones de planches ''&quot;Fleurs, Fruits et Feuillages Choisis de l'Ile de Java&quot;'' de [[1863]] a [[1864]].

Van Nooten yera la fía d'un [[vicariu]], y el {{fecha|11|7|1838}} casóse con Dirk Hoola van Nooten, un xuez de [[Paramaribu]]. Tando interesada en [[botánica]], regularmente unviaba especímenes de plantes cultivaes a los Xardinos Botánicos de [[Holanda]], recoyendo n'espediciones escontra [[Surinam]] y [[Java (isla)|Java]] col so maríu. Una traxedia personal y desastre financieru, cutieron cola muerte del so home en [[1847]], dexando a la so transición a la competencia en Java con grandes deldes y una familia nueva de cinco, una situación bien similar a la qu'enfrentaben [[Maria Sibylla Merian]] y [[Elizabeth Blackwell]]. Consciente de la moda europea de les ilustraciones prodixoses de la flora exótica, disponer a producir 40 llámines que representaren les especies de plantes interesantes de Java.

Los sos intentos de publicar la obra fueron infructuosos hasta qu'adquirió'l patrociniu de la [[Sofía de Wurttemberg|reina consorte Sophia Mathilde]], esposa de [[Guillermu III de los Países Baxos]]. Les escepcionalmente bien executaes cromu[[litografía|litografíes]] fueron feches por Pieter Depannemaeker, el llitógrafu belga operando en [[Ledeberg]], [[Gante]].{{cita| ''&quot;Van Nooten yera claramente una artista más que competente, pa les sos plantes espléndidamente tropicales, cola so exuberante xamasca, vivos colores de flores y de frutes exótiques, siendo representaes con gran habilidá. Iguar p'acentuar la rellumanza de cada especie por aciu l'adopción d'un estilu que combina una gran precisión y claridá con un toque de neo-barrocu exuberante, allantándose nes riques formes y colores del trópicu. El güeyu del llector ye darréu prindáu poles fueyes escures, que s'amuesen plegaes o engurriaes o parcialmente esmordigañaben polos inseutos, los detalles de fechu con delicadeza de los folículos y granes, y los grupos fuertes de flores que cayen en cascada pola páxina. La escelente reproducción de los dibuxos del artista en forma de cromos da una calidá táctil d'estes imáxenes atanantes.&quot;'' — Lucia Tongiorgi Tomasi, ''An Oak Spring Flora.''}}

Anque'l llibru publicar nun bon númberu d'ediciones, van Nooten morrió en circunstancies difíciles económiques, en [[Batavia]] a los sos 74 años.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110717225204/http://vldesignprints.com/PastShowAnnouncements/savedindex10.html VLDesignprints]&lt;/ref&gt; El nome de la familia Hoola van Nooten güei ye respetada nos Países Baxos, y ta llistada nel [[Nederlands Patriciaat]]: un rexistru de families neerlandeses que desempeñaron un papel importante na sociedá neerlandesa nos postreros 150 años.&lt;ref&gt;[http://www.nla.gov.au/pub/gateways/issues/98/story09.html National Library of Australia]&lt;/ref&gt;

== Delles publicaciones ==
* 1993. ''Flowers, Fruit &amp; Foliage of the Tropics''. Exotic Miniature Series, ed. ilustr de Sun Tree Publ. Ltd. 84 PP. ISBN 981003833X, ISBN 9789810038335

* 1963. ''Fleurs, fruits et feuillages choisies de la flore et de la pomone de l'Ille de Java''. Ed. Verl. Okis Sa Helinair, 18 pp.

* 1880. ''Fleurs, fruits et feuillages choisis de l'île de Java''. 3ª ed. de C. Murquardt, 88 pp.

* 1870. ''Phylium Pulcherrifolium'', Ed. Emile Tarlier, 3 pp.
{{botánicu|Hoola van Nooten|Hoola van Nooten, Berthe}}

== Referencies ==
{{llistaref}}
* {{cita llibru |apellíos=Tomasi|nome=Lucia Tongiorgi|enllaceautor=|títulu=An Oak Spring Flora: Flower Illustration from the Fifteenth Century to the Present Time: A Selection of the Rare Books, Manuscripts, and Works of Art in the Collection of Rachel Lambert Mellon|url= |fechaaccesu=|añu=1997|editorial=Oak Spring Garden Library; distribuyíu por [[Yale University Press]]|isbn=0300071396|editor=|ubicación=Upperville, Va.; New Haven, Conn. |páxina=|idioma=|capítulu=}}
* {{IPNI autor|Berthe Hoola van Nooten|13367-1}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat}}
{{wikispecies}}
* [http://www.botanicus.org/title/b12006476 Botanicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231125023855/http://www.botanicus.org/title/b12006476 |date=2023-11-25 }}
* [http://www.illustratedgarden.org/mobot/rarebooks/taxa.asp?relation=QK3714N661880 Missouri Botanical Garden]
{{NF|1817|1892|Nooten, Berthe Hoola Van}}

{{Tradubot|Berthe Hoola van Nooten}}
[[Categoría:Botánicos y botániques de los Países Baxos]]
[[Categoría:Ilustradores de los Países Baxos]]</text>
      <sha1>2j9eofawynwjv8fq16t3dkwijh7oodk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Campusantu Municipal de La Carriona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160514</id>
    <revision>
      <id>4509981</id>
      <parentid>4504358</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20619" sha1="9d4z49jbe7548z9bp3u88ni01pulra1" xml:space="preserve">{{edificiu}}

'''El campusantu Municipal de La Carriona''' ye un espaciu creáu a finales del sieglu XIX como zona funeraria pela rodiada d'[[Avilés]], [[Asturies]]. El so arquiteutu foi [[Ricardo Marcos Bausá]]. Tien gran relevancia históricu-artística y por ello forma parte de la ASCE (Association of Significant Cementeries in Europe), amás de liderar el proyeutu EUCEMET, que les sos sigles n'inglés signifiquen &quot;Campusantos europeos: xardinos d'almes, diversidá y patrimoniu&quot;, que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

== Contestu históricu ==
N'[[Avilés]] a finales del sieglu XIX, la villa vive una etapa d'intensu desenvolvimientu, venceyáu a l'actividá portuaria y al comerciu con América, actividaes que xeneren una dómina de prosperidá y una clase social, los “[[indianos]]”. Surden proyeutos industriales como La [[Real Compañía Asturiana de Mines]]. La espansión urbana trespasa los vieyos llendes de la ciudá cercada, a partir de 1850 y hasta 1920 va formándose parte del actual trazáu urbanu: se encauza la ría, constrúyese'l nuevu [[puertu d'Avilés]], Sabugo y la Villa xunir cola puesta en serviciu del mercáu de abastos y un primera enanche ciudadanu estender ente les cais de Rivero y Llanu Ponte. Tamién nesti momentu constrúin edificios carauterísticos d'[[Avilés]] como'l [[teatru Armando Palacio Valdés]] y residencies particulares como les d'Arias de la Noceda o Josefina Balsera. Surden na periferia los primeros barrios p'agospiar a los trabayadores de les nueves fábriques como Buenavista y La Madalena. Amás d'esto, llega la lluz llétrico y el teléfonu a la villa, y gracies al incipiente turismu venceyáu sobremanera a Salinas constrúi una rede de Tranvía Llétricu, pa comunicar dambes poblaciones.

== Antiguos campusantos d'Avilés ==
Enantes al desenvolvimientu de los campusantos a extramuros, víamos como les práutiques funeraries y les inhumaciones realizábense dientro de la planimetría de la ciudá ya inclusive nel interior de les ilesies. Anque la conciencia coleutiva empiece a ver estes práutiques desaparentes nel sieglu XVIII, va ser a partir de 1884 cuando se prohiba definitivamente esta práctica, dixebrándola de la población y acutando el so espaciu a los murios de la [[necrópolis]]. Esti cambéu d'allugamientu va dir xuníu progresivamente a un cambéu na mentalidá, pos la sociedá avezada a la visión de cadabres y práutiques funeraries, va empezar a ver estes actividaes como daqué desagradable. L'usu de campusantos a extramuros va empezar el so procesu de xeneralización n'Europa y tamién n'América, xuníu tou ello a les debíes midíes hixéniques, pa evitar l'espardimientu d'enfermedaes como la [[peste]]. Poro, avanzando'l sieglu XIX vemos un alloñamientu ente la [[muerte]] y la [[vida]] cotidiana.

Unu de los llugares funerarios más importantes foi la [[Capiya de Las Alas]], del sieglu XIV destinada al enterramientu d'esta poderosa familia avilesina. Tamién los nucleos rurales de Miranda y San Cristóbal disponíen de pequeños campusantos. Pero la crecedera demográfica fizo que los vieyos campusantos parroquiales de San Nicolás de Bari y Santu Tomás quedaren pequeños pa la población avilesina, y plantegóse la construcción d'unu nuevu, cerca del Conventu de la Mercé (anguaño entronque de les cais de la Cámara y González Abarca), pero les nueves lleis de sanidá y les protestes de los habitantes faen que llueu haya que buscar un nuevu allugamientu, la Carriona. La Carriona, un llugar altu y ventilado como se dicía daquella, alloñáu naquella dómina de cualquier nucleu habitáu, ye'l llugar escoyíu pa la construcción del nuevu campusantu: El campusantu católicu d'[[Avilés]].

== Construcción del campusantu municipal de La Carriona ==
El proyeutu de construcción ye realizáu pol arquiteutu municipal d'aquellos momentos: [[Ricardo Marcos Bausá]], autor tamién de los proyeutos de la Escuela d'Artes y Oficios y el parque del Muelle, amás de llevar a cabu l'ampliación del Institutu Xovellanos en Xixón. Esti arquiteutu foi importante tamién en [[Madrid]] pol diseñu de la &quot;[[Ciudá Llinial]]&quot;. El proyeutu del nuevu campusantu aprobar en 1884 y en 1888 empecípiense les obres de explanación y zarros, que son realizaes por artesanos avilesinos con piedra estrayida de les canteres de Bustiello y Pillarno. Y va ser dos años dempués cuando se bendiga.

[[Ficheru:Plano del Cementerio Municipal de La Carriona.jpg|thumb|right|Planu del Campusantu Municipal de La Carriona.]]
El campusantu ye de traza mediterránea con planta cuadrada, [[capiya]] y murios perimetrales elevaos pa evitar les exhumaciones. Disponía de capellanía y conserxería, sala d'autopsies, depósitu de cadabres, [[güesera]] y “campusantu civil”, destináu al enterramientu de quien nun profesaben la fe católica y perviviendo hasta cuasi los años ochenta. Establécense exes distribuidores internos qu'estremen los espacios de les [[necrópolis]] de manera racionalista. Coles aveníes podemos ver como se forma na planta una cruz, y de esta manera entiéndese'l cortil zarrada como la ciudá de los muertos. Unu de los elementos más destacaos del conxuntu ye, ensin dulda, la [[capiya]]. Diseñada pol mesmu arquiteutu [[Ricardo Marcos Bausá]], la so construcción toma dende 1891 hasta 1893.

== El Campusantu ==
Na entrada principal y nes [[Columna (arquiteutura)|columnes]] destaquen corones de flores ([[adormideres]]), [[antorches]] encendíes o relós de sable, representatives del pasu inesorable del tiempu, de la llegada de la [[muerte]] y del tránsitu escontra la otra [[vida]]. Reparamos un zarramientu en [[piedra]] que se combina a lo llargo del parámetru de la cerca con obres de rejería. Tou ello ta construyíu nun estilu eclécticu ensin grandes elementos ornamentales, y cargáu de simbolismu.

La [[capiya]] ocupa'l centru del campusantu cortando l'avenida principal de la entrada y funcionando según el mediu onde surden aveníes perpendiculares y diagonales. La planta ye de cruz griega, cola nave principal rematada por un [[ábside]] poligonal y una entrada con una [[escalinata]] dende la que s'apuerta al interior de la [[capiya]]. La nave tresversal que funciona como cruceru rematar de forma recta. L'estilu parte d'una concepción neorrománica, con [[Arcu (arquiteutura)|arcos]] de mediu puntu, óculos y llinies sencielles. Esti calter austeru y el so bicromía alude a lo ''brunelleschiano'', procedente d'[[Italia]]. Marca polo tanto un contraste coles representaciones abigarradas [[barroques]] que tien al so alredor y faen d'ella una construcción sele y sobrio. Al ser el centru del complexu, xerarquiza, poro, les cuadradures que dexa al so pasu, de tal manera que los costos de les mesmes mengüen a midida que allóñense de la [[capiya]] y de les aveníes principales.

[[Ficheru:Cementerio Municipal de La Carriona.JPG|thumb|left|Campusantu Municipal de La Carriona]]
Les principales families avilesines de la dómina escueyen esti espaciu, l'avenida principal, pa la so [[enterramientu]], convirtiéndolo nun auténticu [[muséu]] al campu, pol mapa d'obra arquitectónica y escultórica que contién. Con estos monumentos les families adineraes quieren amosar el so poder social y económicu y perpetuar la so memoria y prestíu nel futuru. Munches d'estes families taben venceyaes al comerciu y tresporte marítimu con [[Cuba]] y otros países americanos, como los Fernández Balsera o los Zaldúa-Carvajal.

Los más importantes artistes asturianos del momentu trabayen nestos proyeutos: [[Manuel del Busto]], Cipriano Folgueras, [[Faustino Nicoli]] o Armando Fernández Cueto ente otros. Siguen llinies y modelos artísticos bien en boga nos campusantos de les principales ciudaes europees, y munchos d'ellos tamién diseñares arquitectures pa los sos veceros nel centru de la villa o nel barriu indianu de Villalegre. A los so llau tou un conxuntu de constructores y talleres desenvuelven una ingente actividá, sobremanera ente 1890 y 1920, dómina de puesta en serviciu del campusantu, esta va ser, poro, la so etapa dorada.

Esisten distintos tipos d'enterramientos: como nichos, panteones y hipogeos (enterramientos en grandes criptes soterrañes), que podemos considerar el tipu d'[[enterramientu]] más repitíu dientro del campusantu.

=== Enterramientu del Marqués de Teberga ===
[[Ficheru:Enterramiento del marqués de Teverga.jpg|thumb|''Enterramientu del marqués de Teberga'']]
Julián García San Miguel foi'l segundu [[marqués]] de Teberga, fíu del primer [[marqués]] qu'amasó una considerable fortuna cola so flota de [[Embarcación de vela|veleros]]. El negociu taba basáu na importación de coloniales procedentes de [[Cuba]] y el treslláu d'[[Emigración|emigrantes]] a aquella isla. Mientres la so vida exerció como políticu y foi una de les persones más importantes na economía d'[[Avilés]], apurriendo gran impulsu a la [[revolución industrial]]. Gracies a él fixeron obres como la canalización de la [[ría]], la llegada del [[ferrocarril]] o la construcción de la nueva ilesia de Sabugo, polo tanto vemos como yera una personalidá bien esmolecida pol desenvolvimientu de la villa avilesina. Ye un [[enterramientu]] en hipogeo, formáu por gran templete con planta de cruz llatina y cubierta con [[bóveda de cañón]] peraltada, rematáu por una [[torre]] de grandes dimensiones que s'asitia sobre'l cruceru. Tou ello ta coronáu por un [[ánxel]] aláu. El conxuntu atópase decoráu con vexetación pedresa utilizada con gran mapa sobre les [[tumbes]]. Esta obra ye del mesmu arquiteutu que diseñó la planimetria del campusantu, Ricardo Marcos Bausá

=== Enterramientu de María Suárez y Familia ===
[[Ficheru:Enterramiento de María Suárez y Familia.jpg|thumb|left|''Enterramientu de María Suárez y Familia'']]
Esta construcción ta diseñada pol mesmu [[Ricardo Marcos Bausá]] (arquiteutu del campusantu) realizáu pa la familia de María Suárez. En 1895 soterróse'l so maríu, Juan Rodríguez, un avilesín qu'emigró a América, onde algamó una alta posición económica.Nesti tipu de construcciones Bausá plantega una división en trés grandes partes: la primera ye la cripta, el llugar soterrañu destináu al [[enterramientu]], sobre esta constrúyese en [[piedra]] una edificación de gustu clasicista, defendíu pola [[Academia de Belles Artes de San Fernando]]. Utiliza elementos como [[pilastres]] adosaes, arcos y columnes profusamente afataes con flores y guirlandes. Nel centru del arcu cimeru asítiase un [[ánxel]] anunciador, col so [[trompeta]] y nel frontón escúlpese un [[reló de sable]]. Como remate cimeru asítiase una cruz.

=== Enterramientu de la Marquesa de San Xuan de Nieva ===
[[Ficheru:Sarcófago del enterramiento de la marquesa de San Juan de Nieva.jpg|thumb|''Sarcófagu del enterramientu de la marquesa de San Xuan de Nieva'', 1902]]
Esti ye'l monumentu más espectacular de tol campusantu. La cripta y el proyeutu fueron diseñaos por Armando Fernández Cueto, artista avilesín que diseñó otros edificios na nuesa villa, como'l del “Gran Hotel” (con perspeutives de [[balneariu]]). Como escultor intervieno otru artista bien importante, Cipriano Folgueras, autor d'otres obres n'[[Asturies]], como la [[estatua]] de [[Fernando de Valdés Salas]], fundador de la [[Universidá d'Uviéu]] y que s'atopa nel [[patiu]] central del Edificiu Históricu de la mesma. El monumentu funerariu construyir nel añu 1902 y ye de [[mármol]] de [[Carrara]]. Tien una gran arca cineraria realizada con un namái bloque de [[mármol]] col [[escudu d'armes]] familiar nel frente, tou ello sofitáu por unes [[garres]] de [[lleón]] representando asina la fuercia, robustez y poder. La figura que ta sentada nesta arca ye un [[ánxel]] anunciador de la [[muerte]], sabemos que ye asina porque tien na so [[mano]] un [[trompeta]]. La so cara ye esmolecedora, con cuévanos nos [[güeyos]] onde la familia punxo [[piedres precioses]] pero que fueron robaes na [[Guerra Civil Española]]. La figura tien un cuerpu femenín, pero la cara ta masculinizado, contribuyendo a abarruntar un inciertu destín. L'arca ta cubierta por un pañu que los sos plegues dexen aldovinar la esistencia d'una cruz.

=== Enterramientu d'Armando Palacio Valdés ===
[[Ficheru:Estatua de Demetria del enterramiento de Armando Palacio Valdés.jpg|thumb|''Estatua de Demetria del enterramientu d'Armando Palacio Valdés'', 1941]]
[[Armando Palacio Valdés]] (1853-1938) anque nació nel conceyu de [[Llaviana (Asturies)|Llaviana]] vivió na villa avilesina dende la so infancia, y ye unu de los más importantes escritores del realismu español. Miembru de la [[Real Academia de la Llingua]] y autor de numberoses obres, como ''Marta y María'' o ''La novela d'un novelista'' que se ambientan n'[[Avilés]]. El so panteón construyir en 1941, siendo'l so autor l'escultor [[Jacinto Higuera]], que llograra'l Premiu Nacional d'Escultura. La muyer representa la figura de Demetria, un personaxe de ''L'aldega perdida'' (obra del mesmu Armando). El [[medallón]] de la parte cimera contién la figura del autor y na parte inferior un testu de la [[novela]] que protagoniza Demetria: “Viaxeru, si dalgún día esguiles los montes d'[[Asturies]] y zarapiques cola tumba del poeta, dexa sobre ella una caña de [[madreselva]]. Asina Dios te bendiga y emponga los tos pasos con felicidá pol Principáu”. [[Armando Palacio Valdés]] da nome al principal [[teatru]] de la villa, a una cai y a un colexu.

=== Enterramientu de Bonifacio Eres ===
[[Ficheru:Enterramiento de Bonifacio Heres.jpg|thumb|left|''Enterramientu de Bonifacio Eres'']]
Bonifacio Eres, [[abogáu]], foi [[alcalde]] d'[[Avilés]] mientres cinco años, ente 1874 y 1879. Foi una persona adinerada y encargó a [[Manuel del Busto]], autor del [[Teatru Palaciu Valdés]], el so panteón. Utiliza como estilu artísticu l'historicismu, unu de los más demandaos del momentu. Nesti casu podemos ver reminiscencies al [[arte medieval]], que s'utiliza nes [[catedrales]], como por casu nel nuevu Templu de Sabugo. Esti [[enterramientu]] asemeya una especie de [[claustru]] d'un [[templu]] [[neogóticu]], allugando un [[sarcófagu]] en arcosolio. Ye destacable el simbolismu d'esta obra, de tal manera que'l campusantu actúa a manera de [[catedral]] acoyendo esti [[enterramientu]] nel so interior. Figuren nél les iniciales del veceru y una imaxe d'una [[calavera]] y [[culiebres]], símbolu de rexeneración y [[inmortalidá]].

=== Enterramientu de la Familia García Morán ===
[[Ficheru:Enterramiento de la familia García Morán.jpg|thumb|''Enterramientu de la Familia García Morán'', 1935.]]
Anque comparte arquiteutu, [[Manuel del Busto]], col enterramientu de Bonifacio Eres ye una obra bien distinta y una de les más orixinales dientro del campusantu, realizada en 1935. La familia García Morán tuvo una gran trayeutoria comercial, una de les más antigües de la contorna avilesina, rellacionada col mundu marítimo y dedicao a la venta d'oxetos y suministros marítimos. Por esti motivu, l'[[enterramientu]] tien la imaxe de la [[popa]] d'un [[barcu]]. Tien tamién la [[rosa de los vientos]] y un [[Timón (dispositivu)|timón]] y na parte cimera los autores executen la figura del [[mástil]] rotu, el simbolismu de derivar y de la [[muerte]].

=== Enterramientu de José Manuel García González «Marcos del Torniello» ===
Otru espaciu dedicáu a la memoria ye'l del [[enterramientu]] de José Manuel García González, más conocíu como «[[Marcos del Torniello]]» (1853-1938). Nació a escasos quilómetros d'[[Avilés]], pero foi na nuesa villa onde moró mientres gran parte del so [[vida]]. Ye unu de los principales [[escritores]] en llingua asturiana, collaborador en numberoses [[revistes]] y publicaciones de la dómina. La so obra más destacada ye ''Gozoniega'', conocida popularmente pol so primera [[versu]]: “Soi de Verdicio”. Algamó gran popularidá y tuvo gran importancia pa la cultura asturiana, anque los sos restos ocupen un modestu panteón.

== Sepultures ==
*[[Jesús Castro González]] y el so hermanu, [[Quini]].

== El Campusantu civil ==
El Campusantu Municipal de La Carriona tenía amás una zona destinada a los enterramientos de los que nun profesaben la fe católica. Por cuenta de les circunstancies históriques tuvo abandonáu nel so caltenimientu, y foi tratáu como un llugar apartáu y ensin importancia. Esta estructura del campusantu permaneció independiente hasta los años ochenta, cuando recuperó importancia cola llegada de les primeres corporaciones escoyíes democráticamente. Cuntaba pal so accesu con una [[puerta]] totalmente independiente del restu de la cortil mortuorio, que llevaba grabada la [[inscripción]] “Paz a los muertos”. Se caltuvo y reutilizó como segundu accesu al campusantu, pero va pasar a la [[historia]] pola so separación de los seres humanos en función de les sos creencies relixoses.

== Otros campusantos n'Avilés ==
A partir de 1925 los habitantes de San Pedro Navarro-Valliniello soliciten la pertenencia al conceyu d'[[Avilés]] y decídese la implantación nesti nuevu barriu del segundu campusantu municipal d'[[Avilés]]. Tien un calter más popular y menos monumental que'l campusantu municipal de La Carriona. Otru de los campusantos d'[[Avilés]] ye'l campusantu parroquial de San Cristóbal de Entreviñas. Les primeres referencies a esta parroquia son de 1312 y sabemos qu'esistía un primer campusantu que foi clausuráu en 1885. En 1896 inaugúrase'l nuevu campusantu y ye de titularidá parroquial, y non municipal como los anteriores.

== El campusantu anguaño ==
[[Ficheru:Placa ASCE.JPG|thumb|left|Placa, Miembru de la Ruta Europea de Campusantos]]
Al construyir el campusantu fai una diferencia ente dos espacios: el llugar [[sagráu]] que ta zarráu y el llugar abiertu o profanu. Diséñase una instalación auxiliar qu'allugaba la residencia del [[capellán]] y del [[conserxe]] de la instalación, actual [[CICLAC]]. Ye un edificiu con dos viviendes, a distintu altor, caúna col so propiu [[patiu]] para [[güerta]] y almacén. Lo que mientres décades fueron les residencies de [[capellán]] y [[conserxe]] conviértense agora nel llugar destináu al fomentu de la conocencia del nuesu pasáu y el nuesu patrimoniu funerariu para esfrute d'avilesinos y visitantes. La ASCE ye una rede de la que formen parte los más importantes campusantos europeos, ente ellos y dende el 2010 el Campusantu Municipal de la Carriona. Ente los sos fines esta fomentar la investigación y caltenimientu de los conteníos funerarios. [[Avilés]] lidera'l proyeutu européu EUCEMET, que tien como oxetivu dar importancia a los campusantos al traviés del so musealización y puesta en valor.

== Ver tamién ==
* [[Centru d'Interpretación del Campusantu de La Carriona]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
* {{cita llibru |apellíu=BERMEYU LORENZO |nome=Carmen |títulu=Arte y Arquiteutura funeraria. Los campusantos d'Asturies, Cantabria y Vizcaya (1787-1936) |idioma=Castellanu |editorial=Universidá d'Uviéu. Vice-Rectoráu d'Estensión Universitaria |añu=xunetu de 1998 |ubicación=Uviéu |isbn=84-8317-055-8}}
* {{cita publicación |apellíu=BERMEYU LORENZO |nome=Carmen |títulu=El campusantu de La Carriona |añu=payares de 2010 |publicación=VII Xornaes d'espacios de creación contemporánea: realidaes y restos na xestión de campusantos históricos}}
* {{cita llibru |apellíu=PORTAL HEVIA |nome=Lluis |títulu=Cipriano Folgueras: Una gloria d'Asturies |idioma=Asturianu |editorial=Ediciones Trabe S.L. |añu=2012 |ubicación=Uviéu |isbn=978-84-8053-667-7}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.ayto-aviles.es {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016164532/http://www.ayto-aviles.es/ |date=2018-10-16 }}.
* [http://www.avilescomarca.info {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210234717/https://www.avilescomarca.info/ |date=2018-12-10 }}
* [http://www.significantcemeteries.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029074009/http://www.significantcemeteries.org/ |date=2018-10-29 }}
* {{Enllaz rotu|1=[http://cementeriosdeasturias.com| Campusantos d'Asturies]|2= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181016164532/http://www.ayto-aviles.es/ |date=2018-10-16 }} |bot=InternetArchiveBot }}

{{Tradubot|Cementerio Municipal de La Carriona}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cementerios d'Asturies|Carriona]]
[[Categoría:Patrimoniu d'Avilés]]</text>
      <sha1>9d4z49jbe7548z9bp3u88ni01pulra1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blatino Erotica Awards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162517</id>
    <revision>
      <id>4509895</id>
      <parentid>4379011</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T15:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="bed8mdut7xesdihyhaelkbqk6uyvza5" xml:space="preserve">{{Ficha de premiu |nome =
 Blatino Erotica Awards
|eventu actual = 
|imaxe = Blatino Erotica Awards.JPG
|tamañu imagen = 
|pie d'imaxe Nomaos al Blatino Erotica Awards de 2010

|nome orixinal = Blatino Erotica Awards
|idioma = [[Idioma inglés|Inglés]]
|descripción = Al meyor de la [[Pornografía gay|industria pornográfica gai]], pertenecientes a les etnies afro y llatinoamericana. 
|presentador = 
|fecha = 
|ubicación = 
|país = {{USA}} 
|anfitrión = 
|anfitriones = 

|inspirador = [[Joe Hawkings]]
|añu = 2007 
|esceición = 
|actual posesor =

|más premios = 
|más nom = 
|ganlink = 
|categoría1 = 
|ganadores1 = 
|categoría2 = 
|ganadores2 = 
|categoría3 = 
|ganadores3 = 

|anterior = 
|siguiente =. 

|actual posesor =
|web oficial = 
}}

'''Blatino Erotica Awards''' son los [[premiu|premios]] daos añalmente a [[actor pornográficu|actores pornográficos]] y artistes de la [[industria del sexu]] [[gai]], pertenecientes a les etnies [[afroamericanu|afro]] y [[llatín (Estaos Xuníos)|llatinoamericana]] nos [[Estaos Xuníos]]. El términu &quot;''Blatino''&quot;, deriva del [[acrónimu]] de les pallabres ''black'' ([[negru (persona)|negru]] n'[[idioma inglés|inglés]]) y ''[[Llatinoamérica|llatín]]''.

== Historia ==
Los gallardones Blatino Erotica Awards, empiecen en 2007 como parte de Blatino Oasis, un [[resort]] pa gais y bisexuales de color allugáu en [[Palm Springs]], [[California]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edgeboston.com/travel////131600/gai_men_of_color_getaway_to_palm_springs |títulu=Gay Men of Color Getaway to Palm Springs|fechaaccesu= 6 d'ochobre de 2013 |fecha=9 d'abril de 2012|editor=Edge Boston|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; L'oxetivu de la premiación, según los sos organizadores, ye &quot;reconocer la contribución de los homes d'ascendencia afro y llatina na industria del sexu, que munches vegaes ye pasada por altu, y que'l so trabayu ye clasificáu como eróticu o sensual por naturaleza&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://clubrimshot.com/blatinoeroticaawards.html|títulu=Blatino Erotica Awards|fechaaccesu=6 d'ochobre de 2013|editor=Clubrimshot.com|idioma=inglés|cita=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120701114104/http://www.clubrimshot.com/blatinoeroticaawards.html|fechaarchivu=2012-07-01}}&lt;/ref&gt; El creador de Blatino Erotica Awards ye [[Joe Hawkings]], un conocíu activista gai [[afroestauxunidense]]. En 1989, Hawkings foi'l primer home abiertamente homosexual de color n'apaecer nun programa de televisión n'Estaos Xuníos, en [[The Oprah Winfrey Show]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ebar.com/pride/article.php?sec=pride&amp;article=99|títulu=Club Promoter Brings a Hip-Hop Beat to Pride|fechaaccesu=6 d'ochobre de 2013|apellíu=Bajko|nome=S.|fecha=25 de xunu de 2009|editor=The Bay Area Reporter|idioma=inglés|cita=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160303213757/http://www.ebar.com/pride/article.php?sec=pride&amp;article=99|fechaarchivu=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;

== Ganadores ==
Dientro de los gallardoniaos atópense conocíos artistes de la industria del porno gai, tales como [[Tiger Tyson]] (2007), [[Marc Williams]] (2008), [[Bobby Blake]] (2009), [[Ty Lattimore]] (2010), [[Diesel Washington]] (2011), y [[Randy Cochran]] (2012).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blatinooasis.com/|títulu=Blatino Oasis|fechaaccesu= 6 d'ochobre de 2013|idioma=inglés|cita=}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.blatinooasis.com/ Sitiu web de los Blatino Erotica Awards]


{{Tradubot|Blatino Erotica Awards}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Premios LGBT]]
[[Categoría:Premios a la industria pornográfica]]</text>
      <sha1>bed8mdut7xesdihyhaelkbqk6uyvza5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carlos González Echegaray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162952</id>
    <revision>
      <id>4509989</id>
      <parentid>4105716</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T23:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8666" sha1="ip8m8s8igen8892c38eyrlllt5do1ja" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Carlos González Echegaray''' {{nym}} foi un reconocíu bibliógrafu y africanista, foi amás filólogu, historiador y vascólogu. Foi miembru del [[Instituto Fernando'l Católicu]], del [[Institutu d'Estudios Africanos]] del CSIC, de la [[Sociedá Vascongada d'Amigos del País]] y de la Xunta de Cultura de Vizcaya. Foi presidente (1980-1999) y Presidente d'Honor de la [http://www.rsmp.es/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2&amp;Itemid=3 Real Sociedá Menéndez Pelayo].&lt;ref&gt;Biblioteca Nacional d'España: «[http://www.bne.es/es/AreaPrensa/noticies2013/1202_FalleceGonzalezEchegaray.html Fina Carlos González Echegaray]», 2013.&lt;/ref&gt; Foi unu de los principales impulsores de los [[Estudios Africanos]] n'España, sociu fundador, Secretariu Xeneral y Presidente d'Honor de l'[[Asociación Española d'Africanistes]], y direutor de la ''[[Revista d'Estudios Africanos]]''.

== Biografía ==
'''Carlos González Echegaray''', perteneciente a una familia con dellos miembros destacables polos sos apurras a la cultura y descendiente del antropólogu ya historiador [[Carmelo Echegaray]], estudió la llicenciatura en Filosofía y Lletres na [[Universidá de Salamanca]] (1951). Foi miembru del Cuerpu Facultativu d'Archiveros y Bibliotecarios y trabayó nes Biblioteques Universitaries de Salamanca y na Menéndez Pelayo de Santander. En 1952 empezó a recoyer materiales na entós Guinea española pa estudiar la morfoloxía y sintaxis de la llingua bujeba, que se convertiría na so tesis doctoral, presentada na Universidá de Madrid.&lt;ref&gt;«Carlos González Echegaray», en ''Auñamendi Eusko Entziklopedia'', Euskomedia Fundazioa, 2003.&lt;/ref&gt; El trabayu, publicáu pol [[Institutu d'Estudios Africanos]] en 1960, foi innovador pola falta d'estudios similares n'España y tien gran importancia documental, al sumir práuticamente esta [[Llingües de Guinea Ecuatorial#Kwasio-Bujeba|llingua bantú]] de la rexón mariniega de Ríu Muni n'años posteriores. Mientres los sos seis años d'estancia en Guinea, recoyó materiales de les llingües y cultures autóctones, que los sos resultaos van dar llugar a una obra de referencia sobre Guinea Ecuatorial, les sos ''Estudios guineos'', en dos volúmenes, unu dedicáu a la filoloxía y otru a la etnoloxía. Ye recordáu tamién como prologuista y editor de la obra de Leoncio Evita, ''Cuando los combes lluchaben'' (1953), considerada la primer novela de la [[lliteratura hispanoafricana]] y guineana en llingua española,&lt;ref&gt;José Ramón Trujillo, «Historia y crítica de la lliteratura hispanoafricana», en Mbaré Ngom y Gloria Nistal (eds.), ''Nueva antoloxía de la lliteratura de Guinea Ecuatorial'', Madrid, 2011.&lt;/ref&gt; dientro d'una etapa denominada colonial o del consentimientu, qu'adopta en parte la perspeutiva del colonizador.,&lt;ref&gt;Mbare Ngom, «Xeografíes postcoloniales de la memoria. Guinea y el discursu colonial n'España», en Rosa Mª Medina y Beatriz Molina, ''Memoria y reconstrucción de la paz''. Madrid: Los Llibros del Tabayón, 2008, páxs.84-87.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Entrevista a Leoncio Evita Enoy», en Mbare Ngom (ed.), ''Diálogos con Guinea Ecuatorial''. Madrid: Editorial Labrys 54, 1996, p.33&lt;/ref&gt;

A la so vuelta a España en 1955, foi nomáu direutor del Archivu de la [[Biblioteca Foral de Bizkaia|Biblioteca de la Diputación Foral de Bizkaia]], de la que fizo un refechu catálogu, y foi profesor de la [[Universidá de Deusto]] hasta 1966. A lo llargo de los años setenta, publicó numberosos estudios sobre la mitoloxía vasca y el euskera en delles publicaciones periódiques del País Vascu. En xineru de 1980 dexó la Subdireición Xeneral de Biblioteques pa ser nomáu Direutor de la [[Hemeroteca Nacional d'España]] en sustitución de Fernández-Pousa, fundador y primer direutor d'esta, que se xubilara n'avientu de 1979.,&lt;ref&gt;«González Echegaray, nuevu direutor de la Hemeroteca Nacional», ABC, 10/01/1980, p.21.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ABC, 12/12/1979, p. 46 http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1980/01/20/042.html.&lt;/ref&gt; En 1984 llevó a cabu'l treslláu previstu de la Hemeroteca Nacional a la so nueva sede, nel Palaciu del Marqués de Perales de la cai Madalena de Madrid.&lt;ref&gt;ABC, 20/01/1980, p.26.&lt;/ref&gt; En 1974 publicó una ''Historia d'África'', que foi considerada nel momentu la primer puerta abierta n'España a la investigación d'una tema «cuasi virxe». En pallabres de Juan Balansó, esta ''Historia d'África'' «vien enllenar cola obra de referencia un vacíu na bibliografía española».&lt;ref&gt;Juan Balansó, «[http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/blanco.y.negro/1975/05/24/057.html Historia del África Negra]», ''Blanco y Negru'', 24/05/1975, páxs. 57-58&lt;/ref&gt;
 
== Llinies d'investigación ==
Les sos llinies de trabayu fundamentales fueron la llingüística y etnoloxía bantús, la hestoria d'África subsaḥariana, la biblioteconomía y hemeroloxía, según los estudios sobre'l País Vascu y la so cultura. Ente les sos obres africanistes, destaquen los ensayos ''Estudios Guineos'', ''Morfoloxía y sintaxis de la llingua bujeba'', ''Historia del África negra'' y ''Etnohistoria y cultures bantús''. Amás d'un reconocíu africanista, foi un notable especialista na bibliografía española de la dómina que va de la Ilustración a Fernando VII, publicando decenes d'artículos en revistes y volúmenes coleutivos.&lt;ref&gt;Ficha de publicaciones en Dialnet: http://dialnet.unirioja.es/servlet/autor?codigo=185075&lt;/ref&gt; Dientro de les sos xeres como bibliotecónomo, descuella la confección de los sos refechos catálogos: la ''Coleición de documentos inéditos de la Guerra de la Independencia'' (1959); el ''[https://www.euskaltzaindia.net/dok/euskera/17046.pdf ''Catálogu de la coleición del príncipe Luis Luciano Bonaparte'']'' (1962), el ''{{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=''Catálogu de Periódicos y revistes de la Guerra de la Independencia y del reináu de Fernando VII'' |2=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000171294&amp;page=1 |date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}'' (1981), denomináu dende entós «coleición González Echegaray»,&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1=http://193.146.129.13/es/Catalogos/ColGEchegaray/index.html |2=http://193.146.129.13/es/Catalogos/ColGEchegaray/index.html |bot=InternetArchiveBot }} Carlos González Echegaray: ''Catálogu de la coleición González Echegaray (Pdf)''. Madrid, BNE.&lt;/ref&gt; etc.

== Bibliografía destacada ==
* González Echegaray, Carlos y Arcadio de Larrea Palacín (1955). ''Lleendes y cuentos bujebas de la Guinea Española''. Madrid: CSIC-Institutu d'Estudios Africanos.
* González Echegaray, Carlos (1959). ''Coleición de documentos inéditos de la Guerra de la Independencia''. Bilbao.
* González Echegaray, Carlos (1960). ''Morfoloxía y sintaxis de la llingua bujeba''. Madrid: CSIC-Institutu d'Estudios Africanos.
* González Echegaray, Carlos (1963). ''L'África ecuatorial española al traviés de la novela y la poesía actuales&quot;. Madrid: N'Archivos del Institutu d'Estudios Africanos.
* González Echegaray, Carlos (1959-64). ''Estudios Guineos''. Madrid: CSIC-Institutu d'Estudios Africanos, vol. I, 1959; vol. 2, 1964.
* González Echegaray, Carlos (1967). ''Evolución y clasificación de nominal nes llingües bantús de la zona norte-oeste''. París: Centre National de Recherche Scientifique.
* González Echegaray, Carlos (1974). ''Historia del África negra''. Madrid: Editora Nacional.
* González Echegaray, Carlos (1979). ''Catálogu de los manuscritos llingüísticos de la coleición Bonaparte que se caltienen nes Biblioteques de Bilbao, Pamplona y San Sebastián''. Madrid: Institutu Bibliográficu Hispánicu; reimp. Markina, 1983.
* González Echegaray, Carlos y Juan Chicharro Lamamié de Clairac (1995). ''Nel país de los elefantes: un récor de caza na Guinea Española''. Madrid: J. Chinarro. ISBN 84-605-4396-X
* González Echegaray, Carlos (1999). ''Etnohistoria y cultures bantús (Guinea Ecuatorial, Gabón y Camerún)''. Madrid: Mundu Negru, 1999. ISBN 84-7295-157-X

== Referencies ==
{{llistaref}}
== Enllaces esternos ==
* [http://www.euskomedia.org/aunamendi/67375 Carlos González Echegaray en Auñamendi]
* [http://dialnet.unirioja.es/servlet/autor?codigo=185075 Carlos González Echegaray en Dialnet]

{{NF|1921|2013|Gonzalez Eche}}


{{Tradubot|Carlos González Echegaray}}

[[Categoría:Africanistes]]
[[Categoría:Filólogos y filólogues d'España]]
[[Categoría:Historiadores d'España]]
[[Categoría:Bibliotecoloxía]]
[[Categoría:Eusquera]]
[[Categoría:Hemeroteques]]
[[Categoría:Persones de Santander]]</text>
      <sha1>ip8m8s8igen8892c38eyrlllt5do1ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BoA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165270</id>
    <revision>
      <id>4509897</id>
      <parentid>4490372</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 3 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66876" sha1="i2rx2h2r5lnnnjwep0ya7tpxltwlpcv" xml:space="preserve">{{persona}}
{{nome coreanu|[[Kwon]]}}

{{Contién testu coreanu}}
{{Contién testu chinu}}

'''Kwon Bo-ah''' ({{coreanu|hangul=권보아|par=non}}; [[katakana]]: クォン・ボア; [[Guri]], [[Provincia de Gyeonggi]], [[5 de payares]] de [[1986]]), conocida pol so [[nome artísticu]] '''BOA''',&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot;&gt;{{cita web|autor1=Robert Michael Poole|títulu=Non constrictions on BOA's ambitions|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fm20090320a1.html|idioma=en|fecha=20 de marzu de 2009|fechaaccesu=21 de xunu de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090324054928/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/fm20090320a1.html|fechaarchivu=24 de marzu de 2009}}&lt;/ref&gt; [[retroacrónimo]] de '''Beat of Angel''', ye una [[cantante]], [[actriz]], [[Compositor de canciones|compositora]] y [[baillarina]] [[surcoreana]].

BOA foi la primer artista coreana a ser conocida internacionalmente, siendo ésitu en toa Asia. En 2000, con catorce años, dempués de dos años d'entrenamientu, ella llanzó ''[[ID; Peace B]]'', el so primer álbum coreanu. Dos años dempués, ella llanzó'l so álbum de debú xaponés, ''[[Listen to My Heart]]'', convirtiéndose na primer estrella del pop coreanu que debuta en Xapón tres la cayida de barreres que torgaben la importación y esportación d'entretenimientu ente los países dende'l final de la [[Segunda Guerra Mundial]].&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt;

En 2002 foi llanzáu'l so segundu álbum coreanu, que s'asitió nel primer llugar, l'álbum permaneció nel primer llugar mientres cuatro meses, siendo l'álbum más vendíu por una solista en Corea del Sur.&lt;ref name=&quot;2ndalbum&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2002_2h.htm|títulu=2002 Year-End Chart|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20040902000000/http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2002_2h.htm |fecha=2 de setiembre de 2004|obra=Music Industry Association of Korea|fechaaccesu=11 de xunetu de 2008|fechaarchivu=2 de setiembre de 2002}}&lt;/ref&gt;

El 14 d'ochobre de 2008, BOA debutó nos Estaos Xuníos col senciellu «[[Eat You Up]]» el senciellu asítiase nel primer llugar de ''[[Billboard]]'' Hot Dance Club Play, el so primer álbum n'inglés, ''[[BOA (álbum)|BOA]]'', foi llanzáu'l 17 de marzu de 2009. Foi la primer solista femenina coreana n'entrar a les llistes de ''Billboard''. En 2010 BOA volvió al mercáu coreanu dempués de cinco años de tar inactiva, col so álbum coreanu ''Hurricane Venus'' que foi llanzáu en 2010. Dempués de dos años, en 2012, foi llanzáu'l so álbum séptimu álbum ''[[Only One (álbum de BOA)|Only One]]'', que foi acompañáu por un senciellu del mesmu nome escritu por ella.

L'habilidá multillingüe de BOA, xunto con cantares nativos en coreanu contribuyeron al so ésitu comercial en tol Sureste Asiáticu.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.japantoday.com/gidx/news207088.html|títulu=BOA|apellíu=Lee|nome=Dan|fecha=30 de mayu de 2003|publicación=G Plus Media|fechaaccesu=20 de payares de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20030524004137/http://www.japantoday.com/gidx/news207088.html|fechaarchivu=13 de febreru de 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050314003136/http://www.japantoday.com/gidx/news207088.html|archivedate=2005-03-14}}&lt;/ref&gt; Ella ye la única artista estranxera que tien más de dos millones d'álbumes vendíos en Xapón y ye la única artista que tien seis álbumes d'estudiu consecutivos númberu unu en [[Oricon]] dende'l so llanzamientu, siendo les otres xaponeses [[Ayumi Hamasaki]] y [[Koda Kumi]]. BOA vendió más de diez millones de discos a lo llargo de la so carrera, incluyendo álbumes, senciellos y DVDs.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://forums.boajjang.com/index.php?showtopic=111747|títulu=BOA's albums,singles Official Sales (Korea,Japan)|fecha=2 de febreru de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140228230013/http://forums.boajjang.com/index.php?showtopic=111747|fechaarchivu=2014-02-28}}&lt;/ref&gt;

En mayu de 2015, BOA llanzó'l so octavu álbum d'estudiu, ''[[Kiss My Lips]]'', con tolos cantares escritos por ella, pa conmemorar los sos quince años de carrera. Tamién anunció un ''show'' en solitariu tituláu ''NOWNESS'',&lt;ref name=&quot;NOWNESS&quot;&gt;{{Cita web|títulu = BOA teases for her upcoming special solo concert 'NOWNESS'! {{!}} allkpop.com|URL = http://www.allkpop.com/article/2015/07/boa-teases-for-her-upcoming-special-solo-concert-nowness|fechaaccesu = 15 de xunetu de 2017}}&lt;/ref&gt; nel cual tolos boletos fueron escosos.&lt;ref&gt;{{Cita web|títulu = BOA the KOREA 보아 on Twitter|URL = https://twitter.com/BoAtheKOREA/status/619104526398689281|fechaaccesu = 17 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Carrera ==
=== 2000-2002: Debú y espansión per Xapón ===
A los once años, BOA acompañó al so hermanu mayor a una audición de [[S.M. Entertainment]]. Anque'l so hermanu foi'l que fizo l'audición como baillarín de ''break-dance'', los axentes de S.M. diéronse cuenta de BOA y ufiertáron-y un contratu la mesma nueche que les audiciones.&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt; Los sos padres primeramente opunxéronse a que BOA abandonara la escuela pa entrar na industria del entretenimientu, pero finalmente aportaron por cuenta de la persuasión de los sos hermanos mayores.&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt; Ella dixo que la so influyencia como cantantes ye [[Seo Taiji]].&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt;

BOA someter a dos años d'entrenamientu, yá la edá de trelce llanzó'l so álbum de debú ''[[ID; Peace B]]'' en Corea del Sur el 25 d'agostu de 2000. L'álbum tuvo un ésitu y entró nel Top 10 de les llistes de Corea del Sur y vendió alredor de 155&amp;nbsp;000 unidaes.&lt;ref name=&quot;MTVK&quot;&gt;{{cita web | urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060705043754/http://www.mtvk.com/news/story.jhtml?id=1535149 |fechaarchivu=5 de xunetu de 2006|url=http://www.mtvk.com/news/story.jhtml?id=1535149| títulu=The first videu on MTV K: BOA &quot;My Name&quot; | publicación=MTV K | fecha=26 de xunu de 2006 | fechaaccesu=29 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; Mentanto, el so sellu discográficu coreanu, S.M. Entertainment, fixo arreglos cola axencia xaponesa [[Avex Trax]] pa llanzar la so carrera musical en Xapón. Ella viose obligada a abandonar la escuela pa preparar&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt; yá principios de 2001, BOA llanzó'l so primera miniálbum, ''Don't Start Now''; vendió alredor de 90&amp;nbsp;000 unidaes. Dempués del so llanzamientu, tomó un descansu de la so carrera musical en Corea pa centrase nel mercáu xaponés, nel que trabayó pa consolidar les sos habilidaes en xaponés.&lt;ref name=&quot;CNNinterview&quot;&gt;{{cita web| publicación=CNN | títulu=BOA TalkAsia Transcript | fecha=15 d'avientu de 2006|fechaaccesu=10 de xineru de 2009|url=http://edition.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/12/15/talkasia.boa.script/index.html}}&lt;/ref&gt;

BOA empezó la so carrera na música xaponesa cantando nel club Velfarre, propiedá de Avex.&lt;ref name=&quot;boaprofile&quot;&gt;{{cita web |url=http://boa.smtown.com/pages/boa/version03/profile.sm |títulu=BOA's profile |publicación=SM Entertainment |fechaaccesu=9 d'ochobre de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090528074916/http://boa.smtown.com/pages/boa/version03/profile.sm |fechaarchivu=28 de mayu de 2009 }}&lt;/ref&gt; En 2001, llanzó'l so primer senciellu xaponés, una versión xaponesa del cantar, «[[ID; Peace B (cantar)|ID; Peace B]]» (orixinalmente del álbum epónimu). El senciellu algamó'l númberu venti na llista d'[[Oricon]] y foi siguíu por «[[Amazing Kiss]]», «[[Kimochi wa Tsutawaru]]» y «Listen to My Heart»; el postreru convertir nel primer senciellu de la cantante n'entrar nel top 5 de Oricon. Dempués de los [[atentaos del 11 de setiembre de 2001]], BOA grabó'l senciellu de caridá «The Meaning of Peace» con [[Kumi Koda]] como parte del proyeutu ''Avex Song Nation'' pa recaldar fondos pa la caridá.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.chosunonline.com/article/20050121000046 | títulu=BOA and Hamasaki Ayumi Join Song+Nation's South Korean Release|publicación=Chosun Ilbo Co.|fechaaccesu=1 d'avientu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081207020747/http://www.chosunonline.com/article/20050121000046 |fechaarchivu=7 d'avientu de 2008|idioma=ja}} (Ríquese accesu de pagu pa ver l'artículu)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.avexnet.or.jp/songnation/index.htm |títulu=Song+Nation |publicación=[[Avex Trax]] |fechaaccesu=24 de xineru de 2008 |idioma=ja |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080120210120/http://www.avexnet.or.jp/songnation/index.htm |fechaarchivu=20 de xineru de 2008 }}&lt;/ref&gt; De 2001 a 2007, BOA condució un programa de radio llamáu ''Beat it BOA's World'' en Japan FM Network.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www2.jfn.co.jp/boa/|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070301013454/http://www2.jfn.co.jp/boa/ |fechaarchivu=1 de marzu de 2007 |títulu=Beat it BOA's World | fechaaccesu=13 d'agostu de 2008 | publicación=Japan FM Network|idioma=ja}}&lt;/ref&gt;

El so álbum debú xaponés, ''[[Listen to My Heart]]'', foi llanzáu'l 13 de marzu de 2002. L'álbum foi una gran meyora na carrera de BOA. L'álbum foi certificáu pola [[Recording Industry Association of Japan|RIAJ]] por vender un millón de copies y asitióse nel primer llugar de Oricon.&lt;ref name=&quot;MTVK&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/million_list/2002.html|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20040603101641/http://www.riaj.or.jp/data/others/million_list/2002.html | títulu= List of million sellers in 2002 | publicación=[[RIAJ]] | fechaaccesu=29 de setiembre de 2008|idioma=ja|fechaarchivu=7 d'abril de 2004}}&lt;/ref&gt; Un senciellu, «[[Every Heart: Minna no Kimochi]]», foi llanzáu'l mesmu día que l'álbum. Dempués del llanzamientu de ''Listen to My Heart'', BOA llanzó'l so segundu álbum d'estudiu coreanu, ''Non. 1'', un mes dempués. L'álbum vendió alredor de 544&amp;nbsp;000 unidaes y convirtióse nel cuartu álbum meyor vendíu en Corea del Sur.&lt;ref name=&quot;2ndalbum&quot; /&gt; ''[[Jumping into the World]]'' (una reedición del miniálbum xaponés ''Don't Start Now'') y el senciellu xaponés «[[Don't Start Now]]» fueron publicaos un mes dempués y nel mesmu día.

BOA llanzó'l so séptimu senciellu «[[Valenti (cantar)|Valenti]]». Algamó la posición númberu dos en Oricon.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/music/special/041201_01.html| títulu=BOA, her memory of Xmas... | fecha=1 d'avientu de 2004 | fechaaccesu=30 de setiembre de 2008 | publicación=[[Oricon]]|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; BOA llanzó dos senciellos más, «Kiseki/Non.1» y «Jewel Song/Beside You: Boku o Yobu Koe», dambos que tamién algamaron el puestu númberu trés. A la fin del añu, BOA llanzó'l so segundu miniálbum coreanu, ''[[Miracle (álbum de BOA)|Miracle]]''.

=== 2003-2005: Ésitu comercial ===
El segundu álbum d'estudiu xaponés de BOA, ''[[Valenti (álbum)|Valenti]]'' (2003), convertir nel so álbum más vendíu, con más de 1&amp;nbsp;249&amp;nbsp;000 copies vendíes.&lt;ref name=&quot;BoAmillion&quot;&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/news/ranking/4676/|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071030184101/http://www.oricon.co.jp/news/ranking/4676/ | títulu=BOA's Greatest Hits Album Breaks the Million Mark! | fechaaccesu=30 de setiembre de 2008 | publicación=[[Oricon]] | fecha=24 de mayu de 2005|idioma=ja|fechaarchivu=30 d'ochobre de 2007}}&lt;/ref&gt; En sofitu del álbum, BOA empezó ''BOA 1st Live Tour Valenti'', la so primer xira xaponesa.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://english.cctv.com/program/cultureexpress/20050822/101496.shtml |títulu=Singer BOA, Asian Star|publicación=[[China Central Television|CCTV]] |fechaaccesu=9 de setiembre de 2008|fecha=22 d'agostu de 2005}}&lt;/ref&gt; Más tarde nesi añu, llanzó dos álbumes coreanos, ''[[Atlantis Princess]]'' y el miniálbum ''Shine We Are!'' El primeru foi'l quintu meyor vendíu en Corea del Sur, con alredor de 345&amp;nbsp;000 unidaes vendíes; esti postreru vendió alredor de 58&amp;nbsp;000 unidaes.

El so tercer álbum d'estudiu xaponés, ''Love &amp; Honesty'' (2004) foi un cambéu de direición musical. L'álbum tuvo un senciellu tituláu «Rock with You» de rock-dance con un pocu de R&amp;B.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.mtv.com/music/artist/boa_3_/artist.jhtml#bio |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080205124038/http://www.mtv.com/music/artist/boa_3_/artist.jhtml|fechaarchivu=5 de febreru de 2008| títulu=BOA Biography |apellíu=David | nome=Hickey | fechaaccesu=13 d'agostu de 2008 | publicación=MTV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;peoplesdaily&quot;&gt;{{cita web|url=http://ent.people.com.cn/BIG5/80644/80651/81827/5643883.html |títulu=BOA, Asia's Most Lucrative 17-Year-Old Girl, Swept Up 6.5 Billion Yuan Last Year |publicación=Central Committee of the Communist Party of China |fecha= 11 d'ochobre de 2004 |fechaaccesu=23 de xineru de 2009 |idioma=zh |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100504174745/http://ent.people.com.cn/BIG5/80644/80651/81827/5643883.html |fechaarchivu=4 de marzu de 2010}}&lt;/ref&gt; Anque l'álbum nun llogró igualar a ''[[Valenti (álbum)|Valenti]]'' en ventes, encabezó la llista d'[[Oricon]] mientres dos selmanes y convirtióse en triple platín certificáu por RIAJ.&lt;ref&gt;{{cita web | publicación=[[RIAJ]] | títulu=BOA's Love &amp; Honesty certification | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/200401.html| fechaaccesu=15 d'agostu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20040219020920/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/200401.html|fechaarchivu=19 de febreru de 2004}}&lt;/ref&gt; En sofitu del álbum, BOA realizó una xira, ''Live Concert Tour 2004: Love &amp; Honesty''.&lt;ref name=&quot;boaprofile&quot; /&gt; En contraste cola primer xira en vivu, que «enfatizó el diseñu asiáticu exóticu», la xira de ''Love &amp; Honesty'' tuvo una tema d'espaciu esterior, ciencia ficción»; ente los accesorios había una nave espacial de tres pisos y el robot [[ASIMO|Asimo]].&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://epochtimes.com/b5/4/4/19/n513464.htm|títulu=BOA Reclines to Sing|publicación=[[The Epoch Times]]|fechaaccesu=19 de febreru de 2009|fecha=19 d'abril de 2004|idioma=zh}}&lt;/ref&gt; La xira, qu'empezó en [[Saitama (Saitama)|Saitama]] y terminó en [[Yokohama]], tomó nueve actuaciones y atraxo a aproximao 105&amp;nbsp;000 de persones.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://english.donga.com/srv/service.php3?bicode=130000&amp;biid=2004042008608|títulu=Middle-Aged Men and Women Also Cheer For Boa |fecha=19 d'abril de 2004|publicación=Donga Ilbo Co.|fechaaccesu=8 d'ochobre de 2008}}&lt;/ref&gt; Sicasí, el so primer álbum recopilatorio, ''[[Best of Soul]]'' (2005), vendió más d'un millón de copies, convirtiendo a BOA na primer cantante asiática non xaponesa en tener dos millones de discos vendíos en Xapón.&lt;ref name=&quot;BoAmillion&quot; /&gt;

BOA reinventó la so imaxe nel so cuartu álbum coreanu, ''[[My Name]]'' (2004); dexó l'estilu llindo y xuvenil» que caracterizara los años anteriores y presentóse como «sexy y sensual».&lt;ref name=&quot;MTVK&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;fic&quot;&gt;{{cita noticia|url=http://epochtimes.com/b5/4/9/30/n675684.htm|títulu=BOA's New Album Is a Foray into the Chinese Market|obra=[[The Epoch Times]]|fechaaccesu=19 de febreru de 2009|fecha=30 de setiembre de 2004|idioma=zh}}&lt;/ref&gt; L'álbum foi l'empiezu d'una incursión nel mercáu chinu y contenía dos canciones cantaes en chinu mandarín.&lt;ref name=&quot;fic&quot; /&gt; Les ventes de los álbumes coreanos de BOA empezaron a menguar, l'álbum vendió 191&amp;nbsp;000 unidaes y convirtióse nel oncenu álbum más vendíu de Corea del Sur del añu.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2004.htm|títulu=2004 Music Sales|publicación=Music Industry Association of Korea|fechaaccesu=8 de xineru de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080801080645/http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2004.htm |fechaarchivu=1 d'agostu de 2008|idioma=ko}}&lt;/ref&gt; En setiembre de 2004, BOA provocó discutiniu en Xapón cuando donó cincuenta millones de dólares a un proyeutu conmemorativo pal activista y nacionalista de la independencia coreana [[An Jung Geun]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.chosunonline.com/article/20040909000014&amp;usg=ALkJrhjCHK_Db0h55JvekBUAe9UCNmD1BA |títulu=Persons such as BOA donate 50 million won to An Jung-geun Memorial Foundation |fecha=9 de setiembre de 2004 |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2008 |obra=Digital Chosun Ilbo |idioma=ja |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081216135453/http://www.chosunonline.com/article/20040909000014%26usg%3DALkJrhjCHK_Db0h55JvekBUAe9UCNmD1BA |fechaarchivu=16 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.chosunonline.com/article/20040910000036&amp;usg=ALkJrhgPbOsOcfkZzBpRbu2tmVRHaxyuCw |títulu=BOA's public relations of &quot;Adomadura Ahn Joong Keun&quot; evoke a sensitive reaction in Japan |fecha=10 de setiembre de 2004 |fechaaccesu=8 de octubr de 2008 |obra=Digital Chosun Ilbo |idioma=ja |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081216135458/http://www.chosunonline.com/article/20040910000036%26usg%3DALkJrhgPbOsOcfkZzBpRbu2tmVRHaxyuCw |fechaarchivu=16 d'avientu de 2008}}&lt;/ref&gt;

Col so quintu álbum coreanu, ''Girls on Top'' (2005), siguió'l so cambéu d'imaxe. L'álbum retrató a la cantante como más «madura y segura de sigo mesma» y foi una declaración de guerra contra'l [[chovinismo]] masculín»; l'apariencia bohemia» de la fotografía de la portada representaba «llibertá y fondura», ente que los videos musicales y fotografíes d'álbumes que retrataben a BOA nel [[Hanbok|traxe tradicional coreanu]] traxeron la idea de la feminidad coreana» na so música. L'álbum tamién siguió la incursión de BOA nel mercáu chinu y, al igual que l'álbum anterior, contenía cantares en chinu mandarín.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://epochtimes.com/b5/5/8/6/n1009772.htm|títulu=Korean &quot;Spice Girl&quot; BOA Declares War on Male Chauvinism|obra=[[The Epoch Times]]|fechaaccesu=19 de febreru de 2009|fecha=6 d'agostu de 2005|idioma=zh}}&lt;/ref&gt; L'álbum vendió menos que l'álbum anterior; foi'l decimocuartu récor más vendíu del añu en Corea del Sur con 113&amp;nbsp;000 unidaes vendíes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2005.htm|títulu=2005 Music Sales|publicación=Music Industry Association of Korea|fechaaccesu=8 de xineru de 2009 |urlarchivu =https://web.archive.org/web/20080801080650/http://www.miak.or.kr/stat/kpop_2005.htm|fechaarchivu=1 d'agostu de 2008|idioma=ko}}&lt;/ref&gt;

=== 2006-2008: L'ésitu sigue en Xapón ===
En 2006, BOA foi na so mayoría inactiva en Corea del Sur, yá que centró la so atención en Xapón. El so cuartu álbum d'estudiu xaponés, ''Outgrow'', foi llanzáu'l 15 de febreru de 2006. L'álbum algamó'l primer llugar en [[Oricon]] na so primer selmana de llanzamientu, faciéndolo'l so cuartu álbum xaponés orixinal consecutivu en consiguir dicha posición. Con 220&amp;nbsp;000 copies vendíes. «Do the Motion», el primer senciellu del álbum, algamó'l primer llugar, convirtiéndola nel cuartu asiáticu non xaponés en tener un senciellu númberu unu nes llistes de Oricon.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.oricon.co.jp/news/ranking/4758/|títulu=First number-one! BOA Achieved an Exploit for the First Time in 21 Years!?|publicación=Oricon|fecha=5 d'abril de 2005|fechaaccesu=26 de xineru de 2008|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; «Merry Christmas from BOA» (2005), el postreru senciellu del álbum, foi'l primer senciellu dixital de la cantante.

En mayu, BOA anovó'l so contratu con S.M. Entertainment hasta 2012. Nesi momentu, Kwon señaló que compartía 100&amp;nbsp;000 (aproximao un millón de dólares) cola so compañía.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://yummycelebrities.com/2006/05/18/kwon-boa-renewed-contract-with-sm-entertainment/|títulu=Kwon BOA renewed contract with SM Entertainment - Yummy Celebrities|obra=yummycelebrities.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110123111407/http://yummycelebrities.com/2006/05/18/kwon-boa-renewed-contract-with-sm-entertainment/|fechaarchivu=23 de xineru de 2011}}&lt;/ref&gt; Ella emprestó la so voz pa interpretar a Heather na versión coreana y xaponesa de la película d'animación ''[[Over the Hedge]]''.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.oricon.co.jp/news/movie/30805/|títulu=Tetsuya Takeda, Yoshizumi Ishihara, Tomochika and BOA Make a Greeting on Stage |fecha=8 d'agostu de 2006|publicación=[[Oricon]]|fechaaccesu=20 de payares de 2008|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; El 21 de setiembre de 2006, llanzó'l so primer senciellu dixital en Corea, una versión coreana de «Key of Heart». En sofitu de ''Outgrow'', BOA fixo una xira especial, ''B0A The Live'', el 29 de setiembre de 2006. La xira, que duró hasta'l 29 d'ochobre, empezó dende Nagoya y cuntó doce espectáculo, dos en caúna de les siguientes ciudaes: Nagoya, Fukuoka, Osaka, Tokiu, Sendai y Sapporo.&lt;ref&gt;{{cita web |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060903013221/http://www.avexnet.or.jp/boa/news.html | url=http://www.avexnet.or.jp/boa/news.html | títulu=News at BOA's Official website | fecha=22 d'agostu de 2008|fechaaccesu=5 de payares de 2015|publicación=[[Avex Trax]]|fechaarchivu=3 de setiembre de 2006 |idioma=ja}}&lt;/ref&gt; Ella entamó'l so primer conciertu de Navidá'l 7 d'avientu de 2006.

[[Ficheru:BoA in 2006.jpg|thumb|190px|left|BOA'l 16 de setiembre de 2006.]]
El quintu álbum d'estudiu xaponés de BOA, ''Made in Twenty'' (2007), siguió la so transición d'una imaxe de «adolescente» a una imaxe más madura. L'álbum, que contenía cantares de R&amp;B y ''dance'', según balaes, asítiase na meyor posición en Oricon, convirtiéndolo nel so sestu álbum en llogralo, amás d'un álbum recopilatorio. Empezó a usar un ordenador personal pa componer un de los cantares («No More Make Me Sick»).&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://magazine.music.yahoo.co.jp/pow/20070111_001/interview_003 |títulu=My first song composed with a personal computer made me feel a sense of accomplishment because my efforts were well rewarded |publicación=Yahoo! Japan |fecha=11 de xineru de 2007 |fechaaccesu=2 de xineru de 2008 |idioma=ja |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110722101609/http://magazine.music.yahoo.co.jp/pow/20070111_001/interview_003 |fechaarchivu=22 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt; El 31 de marzu de 2007, fixo una xira nacional de Xapón en sofitu del álbum. La xira, que vendió unos 70&amp;nbsp;000 boletos, foi, según BOA, «el conciertu más grande» qu'ella diera. Dos canciones de los senciellos de ''Made in Twenty'' fueron utilizaos como temes; «Your Color», del senciellu «Nanairo non Ashita: Brand New Beat / Your Color» (2006), foi utilizáu como'l cantar final del llanzamientu xaponés del xuegu ''Ninety-Nine Nights'' de [[Xbox 360]]. «Key of Heart», del senciellu «Key of Heart / Dotch» (2006), foi la tema final pal llanzamientu xaponés de la película ''Over the Hedge''. Tamién llanzó una versión n'inglés de «Key of Heart», que namái taba disponible na primer edición de prensa del senciellu. Más tarde en 2007, BOA, [[Xiah Junsu]] (de [[TVXQ]]), [[Tablo]] (d'[[Epik High]]) y el pianista de jazz Jin Bora formaron Anyband, una banda creada específicamente pa promover Anycall (marca de [[Samsung]]). La banda llanzó solo un senciellu, «AnyBand».&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.donga.com/fbin/output?f=j__&amp;n=200711070338&amp;df=7|títulu=Xiah Junsu: &quot;Even When First Meeting BOA 6 Years Ago, She Stood Out&quot;|fecha=7 de payares de 2007|fechaaccesu=8 de xineru de 2009|publisher=DongA Ilbo Co.|idioma=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.donga.com/fbin/output?f=j__&amp;n=200711070342&amp;df=7|títulu=BOA: &quot;When First Meeting Tablo, He Asked To Take Pictures&quot;|fecha=7 de payares de 2007|fechaaccesu=8 de xineru de 2009|publisher=DongA Ilbo Co.|idioma=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.donga.com/fbin/output?n=200711070353|títulu=Xiah Junsu-Tablo: &quot;At First, We Didn't Believe We Were Cast for 'AnyBand'&quot; |fecha=7 de payares de 2007|fechaaccesu=8 de xineru de 2009|publisher=DongA Ilbo Co.|idioma=ko}}&lt;/ref&gt; 

Col so sestu álbum xaponés, ''[[The Face]]'' (2008), BOA tomó un control más creativu sobre la so música.&lt;ref name=&quot;faceinterview&quot;&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/music/interview/080227_03.html | títulu=BOA &quot;I Discuss Everything from a Secret Story about the Album's Production to an Unexpected Thing That Happened While Filming a PV!&quot;|fecha=27 de febreru de 2008|publicación=[[Oricon]]|fechaaccesu=17 de setiembre de 2008|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; Nesti momentu, BOA foi influyida pol electropop.&lt;ref name=&quot;faceinterview&quot; /&gt; Amás, BOA incluyó cantares de ''happy spring'' (el cantar principal «Sweet Impact» y el so llau B, «Bad Drive»), un cantar de ''groovy dance'' acompañada por guitarra («Lose Your Mind» de 2007) y balaes.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/music/interview/071001_02.html| títulu=BOA &quot;New Song Is a Heart-twinged Song That Makes You Hope to Fall in Love!!&quot; | fecha=1 d'ochobre de 2007 | fechaaccesu=17 de setiembre de 2008|publicación=[[Oricon]]|idioma=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/music/interview/070425_05.html| títulu=BOA &quot;Cool! The Videu Clip of Her Dance Performance Is a Must-see!!&quot; | fecha=25 d'abril de 2007 | fechaaccesu=17 de setiembre de 2008|publicación=[[Oricon]]|idioma=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.oricon.co.jp/music/interview/071212_01_int.html#interview| títulu=BOA &quot;I Felt Again That I Loved Dancing!&quot; | fecha=12 d'avientu de 2007 | fechaaccesu=17 de setiembre de 2008|publicación=[[Oricon]]|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; Líricamente, BOA centróse principalmente nel amor, anque «Be with You» (2008) yera alrodiu de la rellación d'una persona col so perru. L'álbum asítiase nel númberu unu de les llistes selmanales de Oricon, faciendo a BOA la segunda artista en Xapón en tener seis álbumes d'estudiu consecutivos nel primer llugar (l'otru ye [[Ayumi Hamasaki]], que tien ocho álbumes consecutivos nel númberu unu).&lt;ref&gt;{{cita web | url= http://www.oricon.co.jp/news/confidence/52540/full/ | títulu=BOA Takes Sole Possession of 2nd Place of All Time. Brother and Sister of the Jackson Family Reach the Top 10 Together. | fecha=4 de marzu de 2008 | fechaaccesu=11 d'avientu de 2008 | publicación=[[Oricon]]|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; El 9 de xunu de 2008, BOA y otros nueve artistes de tol mundu grabaron una ''cover'' del cantar «Dedication of Love» de [[Wei Wei (cantante)|Wei Wei]]. Producíu por [[Roald Hoffmann]] y Brian Alan, el single foi utilizáu pa recaldar fondos pa les víctimes del [[Terremotu de Sichuan de 2008|terremotu de Sichuan]].&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://ent.sina.com.cn/y/2008-06-04/00592047541.shtml | títulu=Wei Wei Leads International Stars in 'Dedication of Love'; Proceeds to Go to Disaster Area | publicación=SINA Corporation|fechaaccesu=29 de setiembre de 2008 | fecha=4 de xunu de 2008|idioma=zh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.chinanews.com.cn/yl/mxzz/news/2008/06-03/1270393.shtml | títulu=Wei Wei Sings an English Version of 'Dedication of Love' with Nine International Stars| obra=Chinanews.com | fechaaccesu=29 d'agostu de 2008 | fecha=3 de xunu de 2008|idioma=zh}}&lt;/ref&gt; Pero por cuenta de un horariu apertáu, BOA retirar d'esi proyeutu. La marca de xoyes coreana Ramee tamién llanzó, «Ramee by BOA», una llinia de xoyes diseñada pola mesma cantante.&lt;ref&gt;{{cita noticia |url=http://kr.news.yahoo.com/service/news/shellview.htm?linkid=16&amp;articleid=2008032407480524910&amp;newssetid=83 |títulu='BOA Boss' Jewelry Brand Announced |fechaaccesu=21 de payares de 2008 |fecha=24 de marzu de 2008 |obra=Dong-a Ilbo |idioma=ko |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081216141737/http://kr.news.yahoo.com/service/news/shellview.htm?linkid=16&amp;articleid=2008032407480524910&amp;newssetid=83 |fechaarchivu=16 d'avientu de 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216141737/http://kr.news.yahoo.com/service/news/shellview.htm?linkid=16&amp;articleid=2008032407480524910&amp;newssetid=83 |archivedate=2008-12-16 }}&lt;/ref&gt;

=== 2008-2010: Incursión nos Estaos Xuníos y regresu al mercáu xaponés ===
El 2 de setiembre de 2008, S.M. Entertainment anunció que BOA diría d'escursión los Estaos Xuníos so una nueva filial, S.M. Entertainment USA.&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2008/09/178_30413.html |títulu=BOA Plans Debú in US |obra=The Korea Times |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080917140639/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2008/09/178_30413.html |fechaarchivu=17 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; Col álbum, BOA espera convertise nuna «artista mundial» na vena de [[Janet Jackson]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.rap-up.com/2008/09/23/korean-pop-star-boa-prepares-us-takeover/|títulu=Rap-Up.com - Korean Pop Star BOA Prepares U.S. Takeover|fecha=23 de setiembre de 2008|fechaaccesu=7 de payares de 2015|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211230111211/https://www.rap-up.com/2008/09/23/korean-pop-star-boa-prepares-us-takeover/|fechaarchivu=2021-12-30}}&lt;/ref&gt;

El primer senciellu de BOA, «[[Eat You Up]]», producíu por Thomas Troelsen, foi llanzáu en llinia'l 21 d'ochobre de 2008. Un CD promocional físicu con remezclas de baille de «Eat You Up» foi publicáu. «Eat You Up» asítiase nel novenu llugar de ''Billboard'' [[Hot Dance Club Play]].&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt; El remix de «Eat You Up» col raperu [[Flo Rida]] taba programáu pal so llanzamientu a finales de payares y peneróse n'internet n'avientu.&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.rap-up.com/2008/11/13/boa-enlists-us-hitmakers-for-english-debú/#more-9275 | títulu=BOA Enlists U.S. Hitmakers for English Debú | fechaaccesu=13 de payares de 2008 | publicación=Rap-Up }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.rap-up.com/2008/12/03/new-music-boa-f-flo-rida-eat-you-up-remix/| títulu=New Music: BOA f/ Flo Rida – 'Eat You Up (Remix)'| fechaaccesu=5 de xineru de 2009 | publicación=Rap-Up}}&lt;/ref&gt; BOA interpretó «Eat You Up», según otros cantares nel conciertu ''YouTube's Tokyo Live'', y realizóse en Nueva York el 3 d'avientu de 2008, según en ''[[KIIS-FM Jingle Ball|Jingle Ball]]'' nel [[Honda Center|Anaheim Honda Center]] el 6 d'avientu de 2008.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=https://www.theguardian.com/technology/blog/2008/nov/23/youtube-live|títulu=YouTube Live from San Francisco, but not from Tokyo|apellíu=Schofield|nome=Jack|fecha=23 de payares de 2008|obra=The Guardian|fechaaccesu=26 de payares de 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://ent.sina.com.cn/x/2008-11-24/17012265045.shtml|títulu=Singer BOA's American Debut Single 《Eat You Up》 Is Released on the Internet for the First Time|fecha=24 de payares de 2008|publicación=SINA Corporation|fechaaccesu=26 de payares de 2008|idioma=zh}}&lt;/ref&gt; Tamién interpretó'l cantar «Look Who's Talking» nel eventu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://english.kbs.co.kr/mcontents/entertainment/1558639_11692.html|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081204235330/http://english.kbs.co.kr/mcontents/entertainment/1558639_11692.html|títulu=BOA to Perform in 'Jingle Ball' Concert in O.S|publicación=[[Korean Broadcasting System]]|fecha=3 d'avientu de 2008|fechaaccesu=10 d'avientu de 2008|fechaarchivu=4 d'avientu de 2008}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:BoA perfoming at 2009 San Francisco Pride.jpg|derecha|thumb|220px|BOA actuando en San Francisco Pride Festival en 2009.]] 
BOA llanzó un triple senciellu en Xapón el 18 de febreru de 2009, «Eien / Universe / Believe in Love». El mesmu día, el senciellu de Ravex «Relieve in Love» foi llanzáu, con voces de BOA. 

El so [[BOA (álbum)|álbum homonónimo]] foi llanzáu nos Estaos Xuníos el 17 de marzu y presentó temes de los productores Bloodshy y Avant, según un dúu con [[Sean Garrett]].&lt;ref&gt;{{cita web | url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=200901280834471002&amp;code=100200 | títulu= BOA's 1st U.S. Album to Release March 17 | publicación=Newsen | fechaaccesu=7 de febreru de 2009|idioma=ko}}&lt;/ref&gt; El so segundu álbum recopilatorio xaponés, ''Best &amp; USA'', foi llanzáu'l 18 de marzu conteniendo una escoyeta d'ésitos recién en Xapón col so debú n'inglés.

BOA declaró que «siempres foi'l mio suañu debutar n'América» y enseñáron-y inglés en Los Angeles, pero atopó'l llinguaxe más difícil d'aprender que'l xaponés. Vivía en West Beverly Hills pero almitió que yera difícil faer amigos.&lt;ref name=&quot;JPTIMES&quot; /&gt;

BOA participó nel San Francisco Pride Festival el 28 de xunu de 2009 xunto a [[Solange Knowles]] y The Cliks.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.sfpride.org/celeb/mainstage.html |títulu=SF Pride Main Stage |publicación=SFPride.org |fechaaccesu=8 d'agostu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090813173622/http://www.sfpride.org/celeb/mainstage.html |fechaarchivu=13 d'agostu de 2009}}&lt;/ref&gt; Interpretó per primer vegada en públicu'l so nuevu senciellu «Energetic». Tamién interpretó «Eat You Up» y «I Did It for Love».&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/06/135_47676.html|títulu=BOA Performs at SF Pride|publicación=The Korean Times|fecha=30 de xunu de 2009|fechaaccesu=30 de xunu de 2009}}&lt;/ref&gt;

El 31 d'agostu, S.M. USA llanzó ''BOA Deluxe'', una reedición el so álbum de debú n'inglés. L'álbum contenía dos nueves cantares y una nueva versión de «Energetic».&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/special/2009/09/178_51080.html|títulu=BOA Releases Repackaged Album|apellíu=Han|nome=Sang-hee|fecha=1 de setiembre de 2009|obra=Korea Times|fechaaccesu=14 de setiembre de 2009}}&lt;/ref&gt;

Cola so carrera d'Estaos Xuníos lluchando por ganar tracción, BOA tornó al mercáu xaponés pa llanzar un nuevu senciellu tituláu «Bump Bump!» (2009), que cunta col so compañeru d'axencia Verbal de [[M-Flo]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?sec=ent9&amp;idxno=2009110409351646049|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111006174015/http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?sec=ent9&amp;idxno=2009110409351646049|títulu=BOA releases new single &quot;Bump Bump!&quot; today|apellíu=Kim|nome=Lynn|fecha=4 de payares de 2009|publicación=Asia Economy|fechaaccesu=14 de payares de 2009|fechaarchivu=6 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt; BOA depués publicó «Mamoritai: White Wishes» (avientu de 2009), que foi utilizáu como tema del videoxuegu ''[[Tales of Graces]]'' y celebró un conciertu navidiegu n'avientu.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/08/135_50532.html|títulu=BOA to Hold Xmas Concerts in Tokyo|fecha=22 d'agostu de 2009|obra=Korea Times|fechaaccesu=14 de payares de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://news.livedoor.com/article/detail/4436244/|títulu=BOA 冬ソングのリリース＆2010年全国ツアーの開催が決定！|fecha=6 de payares de 2009|publicación=Livedoor|fechaaccesu=14 de payares de 2009|idioma=ja|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120118011335/http://news.livedoor.com/article/detail/4436244/|fechaarchivu=2012-01-18}}&lt;/ref&gt;

El so séptimu álbum xaponés, ''Identity'', publicóse'l 10 de febreru de 2010, pero asítiase nel cuartu llugar, vendiendo 37&amp;nbsp;606 copies na so primer selmana. Con poca promoción de la so compañía, terminó la so carrera de seis álbumes consecutivos dientro de la primer posición, lo que suxer que sería imposible pa ella caltener la so carrera en tres territorio coles mesmes.&lt;ref name=&quot;weekly&quot;&gt;{{cita web|url=http://blog.oricon.co.jp/nextstage-rarara/archive/116/0 |títulu=2月22日付 アルバム 週間ランキング：NEXT STAGE – スタ☆ブロ - |fechaaccesu=16 de febreru de 2010 |fecha=4 de marzu de 2010|obra=[[Oricon]] |idioma=ja |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100820084010/http://blog.oricon.co.jp/nextstage-rarara/archive/116/0 |fechaarchivu=20 d'agostu de 2010}}&lt;/ref&gt;

=== 2010-2012: ''Hurricane Venus'', película de Hollywood, ''Only One'' y primer conciertu en Corea ===
El 1 de marzu de 2010, S.M. Entertainment anunció que BOA, nel so décimu aniversariu debú, llanzaría un primer álbum d'estudiu coreanu dempués de cinco años.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://isplus.joins.com/article/article.html?aid=1336491|títulu=보아, 5년 만에 국내 복귀…데뷔 10년째 되는 8월 25일 앨범 발매|fechaaccesu=4 de marzu de 2010|idioma=ko}}&lt;/ref&gt; El 21 de xunetu de 2010, Avex llanzó'l senciellu «Woo Weekend», que la so cantar principal foi utilizada pa promover Disney nel ventenu quintu aniversariu de Ice en Xapón.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.avexnet.or.jp/boa/discography/index.html|títulu= BOA Discography|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090205160425/http://avexnet.or.jp/boa/discography/index.html |fechaarchivu=5 de febreru de 2009}}&lt;/ref&gt; Nel so sitiu web oficial de Corea, anunció'l 23 de xunetu de 2010 que fadría un remanecimientu con sestu álbum coreanu tituláu ''Hurricane Venus''. L'álbum foi llanzáu'l 5 d'agostu de 2010 y asitióse nel primer llugar, onde permaneció mientres dos selmanes. «Game» se posició nel sestu llugar. Una reedición del álbum con dos nueves cantares sol nome ''Copy &amp; Pastie'', foi publicáu en setiembre de 2010. L'álbum ganó un Premiu Bonsang en [[Golden Disk Awards]] en 2010, polo que ye la primer vegada na so carrera en recibir un premiu. El 6 d'avientu de 2010, Avex llanzó un senciellu dixital, «I See Me», pa un comercial que promovió los auriculares Audiu Technica en Xapón.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.avexnet.or.jp/boa/mobile_disc/index.html|títulu=BOA nel comercial d'Audiu Technica |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100213100920/http://www.avexnet.or.jp/boa/mobile_disc/index.html|fechaarchivu=13 de febreru de 2010 }}&lt;/ref&gt; N'ochobre, BOA representó a Corea del Sur y presentóse en ''7th Asia Song Festival'', entamáu pola Fundación de Corea pal Intercambiu Cultural Internacional, nel [[Estadiu Olímpicu de Seúl]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://english.kofice.or.kr/d40_asia/d40_asia_02_2010y.asp|títulu=7th Asia Song Festival|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110612015209/http://english.kofice.or.kr/d40_asia/d40_asia_02_2010y.asp|fechaarchivu=12 de xunu de 2011|fecha=23 d'ochobre de 2010|fechaaccesu=12 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:120818-sm콘서트보아.jpg|thumb|left|190px|BOA en 2012.]]
BOA fixo'l so debú nuna película de Hollywood titulada ''[[Make Your Move]]'', dirixida por Duane Adler y producíu por Robert Colt. BOA interpretó a un personaxe llamáu Aya. La filmación empezó en primavera na Ciudá de Nueva York y Toronto Canadá.

N'ochobre de 2011, BOA anunció na so páxina de Twitter que publicaría un nuevu senciellu xaponés: «Munches persones preguntáronme cuando llanzaría'l mio siguiente sencilloen Xapón... Toi preparando'l mio senciellu agora mesmu. Asina que lo escuchares puestu!». El 6 d'ochobre escribió: «Toi diendo al set de filmación pal mio nuevu videu musical». Más tarde, Avex anunció qu'ella publicaría'l senciellu tituláu «Milestone» el 7 d'avientu de 2011. El videu musical estrenóse'l 21 de payares por aciu MTV Japan. El cantar asítiase nel cuartu llugar de la llista de Oricon.&lt;ref&gt;{{cita web|url = http://www.oricon.co.jp/rank/dm/w/2011-12-19/|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120114022134/http://www.oricon.co.jp/rank/dm/w/2011-12-19/|títulu = Oricon Weekly Charts|fecha=19 d'avientu de 2011|fechaaccesu=10 d'ochobre de 2015|sitiuweb=[[Oricon]]|fechaarchivu=14 de xineru de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA announces new single, &quot;Milestone&quot; {{!}} tokyohive.com|url = http://www.tokyohive.com/2011/10/boa-announces-new-single-milestone/|website = www.tokyohive.com|fechaaccesu=11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt;

N'avientu, ella xunióse como xueza nel programa ''K-pop Star'' de [[Seoul Broadcasting System|SBS]], acompañada de Yang Hyun Suk de [[YG Entertainment]] y [[Park Jin Young]] de [[JYP Entertainment]]. Ella representó a S.M. Entertainment.

El 2 de marzu de 2012, S.M. Entertainment confirmó que BOA ta realizando un remanecimientu pa esi añu. Finalmente verificóse que'l regresu de BOA va ser coreanu. El 16 de marzu del mesmu añu, anuncióse que la cantante publicaría un nuevu senciellu coreanu al siguiente día tituláu «One Dream» como tema pa ''K-pop Star'' de SBS. [[Key (cantante)|Key]] de [[Shinee|SHINee]] y [[Henry Lau|Henry]] de [[Super Junior-M]], collaboraron nel cantar como raperos. Esti foi'l so primer cantar en coreanu dende «Copy &amp; Pastie» en 2010.

El 12 de xunetu de 2012, foi anunciáu que BOA llanzaría'l so séptimu álbum coreanu, ''[[Only One (álbum de BOA)|Only One]]'', el 25 de xunetu. BOA escribió y compunxo el senciellu principal. L'álbum foi publicáu digitalmente el 22 de xunetu y ye'l so meyor álbum coreanu vendíu cola combinación de ventes dixitales y físiques. La versión de baille de «Only One» foi lliberáu'l mesmu día que l'álbum, y la versión de drama cola apaición del actor Yoo Ah In, foi publicáu trés díes depués. Más tarde, el videu musical del so siguiente senciellu, «The Shadow», llanzóse'l 18 d'agostu de 2012.

El 7 d'agostu de 2012, BOA declaró nuna xunta d'aficionaos que llanzaría la versión xaponesa de «Only One» nel iviernu de 2013 y taría traduciendo personalmente les lletres de coreanu a xaponés.

A otru día, BOA confirmó que taría faciendo'l so primera alcuerdo en Corea tituláu ''BOA Special Live 2013 ~Here I Am~'' el 26 de xineru de 2013 nel Salón Olímpicu. Los boletos vendiéronse darréu al salir a la venta.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA adds an extra date to her solo concert {{!}} allkpop.com|url = http://www.allkpop.com/2012/12/boa-adds-an-extra-date-to-her-solo-concert|sitiuweb=[[Allkpop]]|fechaaccesu=11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt;

=== 2013-2014: Primer xira coreana, regresu xaponés y actuación ===
El 23 de xineru de 2013, anuncióse que BOA llanzaría un nuevu senciellu dixital el 28 de xineru de 2013 tituláu «Geuleon Neo», un cantar qu'escribió y compunxo en conmemoración de la so primer xira de conciertos en Corea del Sur.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://news.nate.com/view/20130128n17429|títulu=보아,'그런 너' 뮤비 공개…'엔딩 골라보는 재미가 있다'|fecha=28 de xineru de 2012|fechaaccesu=28 de xineru de 2012|publicación=nate.com}}&lt;/ref&gt; El 11 d'abril de 2013, confirmóse que BOA tuvo tres concierto más en solitariu agregos a ''BOA Special Live 2013 (Here I Am)''. Los conciertos fueron el 18 de mayu en Taiwán, nel ximnasiu de la Universidá de Taiwán, el 25 de mayu en Daegu, Corea del Sur nel Centru de Convenciones EXCO, y el 1 de xunu en Busan, Corea del Sur en KBS Hall.

El trentenu tercer cenciellu xaponés de BOA, «Tail of Hope», foi publicáu'l 26 de xunu de 2013, que usóse pal drama xaponés ''Hakui non Namida''. El senciellu cuntó con un cantar tituláu «Baby You...», que ye la versión xaponesa del so cantar coreanu «Geuleon Neo (Disturbance)» y una versión n'inglés de «Tail of Hope».&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://natalie.mu/music/news/87682|títulu=BOA、河村隆一がフジ昼ドラ「白衣のなみだ」テーマ曲担当|fecha=29 de marzu de 2013|fechaaccesu=30 de marzu de 2013|obra=Natalie|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; Una vista previa del videu musical «Tail of Hope» publicóse'l 7 de xunu de 2013 a les 5:50 am (JST) traviés de Mezamashi TV. Una versión curtia del PV foi llanzada'l mesmu día al traviés de la canal oficial de YouTube de Avex Trax.

[[Ficheru:BoA in March 2013 (from acrofan).jpg|thumb|derecha|190px|BOA como Embaxadora de la Campaña Global Benetton S/S en marzu de 2013.]]
El 27 de mayu de 2013, BOA llanzó una banda sonora, «Between Heaven and Hell», pal drama ''[[Shark (serie de televisión)|Shark]]'' de [[Korean Broadcasting System|KBS]].&lt;ref&gt;{{cita noticia|apellíu=Hong|nome=Grace Danbi|títulu=BOA Sings Theme Song for ''Shark'' OST|url=http://enewsworld.interest.me/enews/contents.asp?idx=37082|fechaaccesu=4 de xunu de 2013|publicación=enewsWorld|fecha=27 de marzu de 2013|archiveurl=https://archive.today/20130615230631/http://enewsworld.interest.me/enews/contents.asp?idx=37082|archivedate=2013-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=보아, KBS 새 월화극 '상어' OST 참여|url = http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=106&amp;oid=076&amp;aid=0002343870&amp;viewType=pc|sitiuweb=news.naver.com|fechaaccesu=11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; Ye un cantar de balada, producida por Kim Hyung Suk. El cantar sirvió como tema principal del drama. El 24 de xunu de 2013, el tráiler holandés de la película de Hollywood de BOA, ''Make Your Move 3D'', foi reveláu al traviés de YouTube, afirmando que la película sería finalmente llanzada nos Países Baxos el 24 de xunetu de 2013. Dos díes más tarde, la versión d'Estaos Xuníos de la película foi revelada tamién al traviés de YouTube. Col tiempu anunciar en [[KCON]] 2013 que'l llanzamientu d'Estaos Xuníos de la película sería'l 28 de marzu de 2014. El 16 de xunetu de 2013, anuncióse que BOA sería escoyida como la principal protagonista femenina nel drama coreanu ''Expect to Date''. Va Ser parte de la serie especial de drama de KBS que s'emite cada miércoles a les 11:15 pm ([[KST]]). BOA protagonizó'l drama de dos episodios col actor Choi Daniel. La producción terminó a mediaos d'agostu y el drama estrenar en Corea'l 11 de setiembre.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=[단독]보아, KBS 드라마 '연애를 기대해' 주연 발탁|url=http://star.mt.co.kr/stview.php?non=2013071618532475901 |obra=Star News|fechaaccesu=24 de xunu de 2017}}&lt;/ref&gt;

El 31 de xunetu de 2013, BOA llanzó un nuevu cantar tituláu «Action», que sirvió como tema na galería d'arte na Bienal de Gwangju. BOA y el compositor Yoo Young Jin collaboraron pa escribir el cantar que ye un cantar de ''electronic dance'' qu'inspira a los oyentes a trabayar con pasión p'atopar el so propiu color.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA releases song 'Action' for '2013 Gwangju Design Biennale'|url=http://www.allkpop.com/article/2013/07/boa-releaes-song-action-for-2013-gwangju-design-biennale |sitiuweb=[[Allkpop]]|fechaaccesu=31 de xunetu de 2013}}&lt;/ref&gt; El 23 d'agostu de 2013, anuncióse que BOA taría llanzando'l so senciellu xaponés númberu trenta y cuatro tituláu «Message / Call My Name». El senciellu foi publicáu'l 23 d'ochobre de 2013.

N'ochobre, participó ''Infinity Challenge'' de [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]. Ella foi empareyada Gil de Leessang pa crear un cantar en xunto. El so nome d'equipu y cantar yera «G.A.B», que significa «Gil and BOA». El 2 de payares, realizaron el so nuevu cantar nel ''2013 Infinity Challenge Song Festival''. «G.A.B» tamién foi llanzáu al traviés de sitios musicales de Corea. N'avientu, confirmárase que BOA protagonizaría la so primer película coreana titulada ''Big Match''. BOA interpretó'l papel d'una muyer misteriosa llamada Soo Kyung que camina alredor con una cara de póker. La película empezó a rodase'l mesmu mes y estrenóse nos cines a finales de 2014.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA confirmed to make her domestic filme debú in 'Big Match'|url=http://www.allkpop.com/article/2013/12/boa-confirmed-to-make-her-domestic-filme-debut-in-big-match#axzz2pMnWiVKB|fechaaccesu=5 d'avientu de 2013}}&lt;/ref&gt;

Tamién n'avientu de 2013, el so sitiu web oficial confirmó que llanzaría un nuevu senciellu xaponés en 2014 tituláu «Shout It Out». El senciellu foi orixinalmente programáu pa ser llanzáu'l 26 de febreru, pero por cuenta de una razón desconocida, la fecha de llanzamientu foi camudada pal 5 de marzu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA OFFICIAL WEBSITE|url = http://avex.jp/boa/news/news_detail.php?id=1005914=December|sitiuweb = BOA OFFICIAL WEBSITE|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20171013065337/http://avex.jp/boa/news/news_detail.php?id=1005914=December|fechaarchivu = 2017-10-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA OFFICIAL WEBSITE|url = http://avex.jp/boa/news/news_detail.php?id=1006516=January|sitiuweb = BOA OFFICIAL WEBSITE|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20171013120147/http://avex.jp/boa/news/news_detail.php?id=1006516=January|fechaarchivu = 2017-10-13}}&lt;/ref&gt; El 21 de xineru, Avex xubió'l videu completu de «Shout It Out» na so canal oficial de YouTube. «Shout It Out» ta disponible en tres versiones, incluyendo solo en CD, y dos opciones de CD + DVD.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA flaunts her smooth moves in PV for Japanese single 'Shout It Out' {{!}} allkpop.com|url = http://www.allkpop.com/article/2014/01/boa-flaunts-her-smooth-moves-in-pv-for-japanese-single-shout-it-out#axzz2qU2KOwpe|sitiuweb = [[Allkpop]]|fechaaccesu =11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA releases PV for 'Shout It Out' - Latest K-pop News - K-pop News {{!}} Daily K Pop News|url = http://www.dkpopnews.net/2014/01/boa-releases-pv-for-shout-it-out.html|sitiuweb= www.dkpopnews.net|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt;

En xineru de 2014, el personal de ''The Law of Pleasures'' anunció que BOA fadría una apaición na película. Ella interpreta al vecín d'unu de los personaxes principales de la película. La película foi llanzada'l 13 de febreru de 2014.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = Boa to Make Cameo Appearance in Movie 'The Law of Pleasures'|url = http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/55175/boa-show-off-acting-skills-in-upcoming-movie=January|sitiuweb = mwave.interest.me|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20151224104905/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/55175/boa-show-off-acting-skills-in-upcoming-movie=January|fechaarchivu = 2015-12-24}}&lt;/ref&gt;

En mayu de 2014, Avex Trax anunció que BOA llanzaría'l so trentenu séptimu cenciellu xaponés, «Masayume Chasing», el 23 de xunetu de 2014, que tamién foi utilizáu como'l decimoquintu cantar d'apertura pal anime, ''[[Fairy Tail]]''. Na so páxina web, anuncióse qu'ella va faer una xira xaponesa, ''BOA Live Tour 2014 WHO'S BACK?'', en setiembre. La xira consistió en cinco concierto en total, en cuatro ciudaes. La xira empezó'l 6 de setiembre en Tokiu nel NHK Hall y siguió el 7 en Tokiu nel mesmu llugar, el día 14 en Aichi/Nagoya, el 20 en Osaka, y terminó en Fukuoka el 23. Esta foi la primer xira xaponesa de BOA en cuatro años.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA OFFICIAL WEBSITE|url = http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1009921=May|sitiuweb = BOA OFFICIAL WEBSITE|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160304051921/http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1009921=May|fechaarchivu = 2016-03-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA NEW SINGLE「MASAYUME CHASING」2014.7.23リリース決定!! |url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1009940 |fecha=9 de mayu de 2014}}&lt;/ref&gt; A lo llargo de delles entrevistes, BOA tamién confirmó un nuevu álbum xaponés que saldría en 2014, nel que la so xira en setiembre va promover.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA 約4年半ぶりNEW ALBUM「タイトル未定」今夏リリース決定!! |url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1010158 |fecha=19 de mayu de 2014}}&lt;/ref&gt; El 10 de xunetu, Avex Trax confirmó que l'octavu álbum d'estudiu xaponés de BOA, ''WHO'S BACK?'', va ser llanzáu'l 3 de setiembre.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA 8th ALBUM「WHO'S BACK？」2014.09.03(水)リリース決定！！ |url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1012035 |fecha=10 de xunetu de 2014}}&lt;/ref&gt; El 30 d'agostu de 2014 nun repartu especial de radiu de ''Beat It BOA's World'', BOA dixo que taría llanzando un nuevu senciellu xaponés dempués de la so xira per Xapón. Finalmente verificóse al traviés del sitiu oficial xaponés de BOA que taría llanzando'l so trentenu octavu cenciellu xaponés «FLY» el 3 d'avientu de 2014.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=BOA 2014/12/3発売 NEW SINGLE「FLY」リリース決定！！|url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1015043}}&lt;/ref&gt;

=== 2015-presente: ''Kiss My Lips'' y ''NOWNESS'' ===
Informóse'l 31 d'avientu de 2014, que BOA llanzaría'l so octavu álbum coreanu en dalgún momentu en 2015 pa conmemorar el so décimu quintu aniversariu de debú. Un representante de S.M. Entertainment dixo a los medios de comunicación: «Nun se decidió una fecha específica, pero BOA va llanzar un nuevu álbum en Corea'l próximu añu, y podrá esfrutase tanto de la so música como del encantu del álbum».&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA reported to comeback with a new album next year - Latest K-pop News - K-pop News {{!}} Daily K Pop News|url = http://www.dkpopnews.net/2014/12/boa-reported-to-comeback-with-new-album.html|sitiuweb = www.dkpopnews.net|fechaaccesu=11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; La compañía tamién reveló: «La música va ser tal que solo BOA la puede sacar».&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA to make comeback with Korean album in 2015|url = http://www.koreaboo.com/interactive/boa-make-comeback-korean-album-2015/|sitiuweb = Koreaboo|fechaaccesu= 11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; Este foi'l primer álbum de BOA nel so álbum dende ''[[Only One (álbum de BOA)|Only One]]'', que foi llanzáu en 2012. El 30 d'abril, anuncióse que BOA llanzaría'l so octavu álbum d'estudiu coreanu, tituláu ''[[Kiss My Lips]]'', el 12 de mayu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = '15주년' 보아, 5월12일 정규8집 전격 컴백..전곡 작사·작곡 - 스타뉴스|url = http://star.mt.co.kr/view/stview.php?non=2015043010014538041&amp;outlink=2&amp;SVEC|sitiuweb = star.mt.co.kr|fechaaccesu=11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; S.M. Entertainment reveló que tomó parte del so álbum como compositora, lletrista y productora. L'álbum inclúi una variedá de xéneros, incluyendo pop indie, R&amp;B, funk, y más.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = BOA celebrates her 15th Korean anniversary with 8th album this May|url = http://www.koreaboo.com/photo/boa-celebrates-15th-korean-anniversary-8th-album-may/|sitiuweb = Koreaboo|fechaaccesu = 11 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; El 6 de mayu de 2015, el senciellu de pre-llanzamientu «Who Are You (feat. Gaeko)» foi llanzáu al traviés de dellos sitios de música en llinia acompañáu por un videu musical, interpretáu por [[Sehun]] d'[[EXO]] como'l protagonista masculín. El 8 de mayu, la llista de cantares del álbum revelar en llinia, y un videu teaser pal senciellu principal salió al traviés de la canal oficial de S.M. en YouTube a otru día. Los comerciales pal álbum salieron al aire del 11 de mayu hasta'l 17 de mayu. Mientres seis díes los ''teasers'' pa los cantares del álbum fueron llanzaos al traviés de les varies cuentes sociales de SMTOWN, incluyendo YouTube, Instagram, y Twitter. El 12 de mayu, tol álbum de ''Kiss My Lips'' foi llanzáu con un el videu musical del senciellu principal.

[[Ficheru:BoA at a fansigning event on May 24, 2015 (1).jpg|left|thumb|190px|BOA nun eventu de firmes en 2015.]]
El 1 de xunetu de 2015, anuncióse al traviés de S.M. Entertainment que BOA llevaría a cabu un conciertu especial tituláu ''BOA Special Live 2015: NOWNESS'' pa conmemorar el so décimu quintu aniversariu dende'l so debú.&lt;ref name=&quot;NOWNESS&quot; /&gt; El conciertu tuvo llugar el 22 d'agostu y el 23 d'agostu nel Centru Sejong Pa les Artes Escéniques en Corea del Sur, faciendo de BOA'l primer ídolu femenín pa celebrar un conciertu en solitariu nesti llugar. El 31 d'agostu de 2015, Avex Trax anunció que'l conciertu tamién tendría llugar en Xapón. ''BOA Special Live 2015: NOWNESS in Japan'' tuvo llugar el 11 d'avientu de 2015 nel Tokyo International Forum Hall-A.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1025977|títulu=BOA OFFICIAL WEBSITE|sitiuweb=BOA OFFICIAL WEBSITE|fechaaccesu=18 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt; 

El 9 d'ochobre de 2015, el sitiu oficial xaponés de BOA anunció que taría llanzando'l so trentenu novenu cenciellu xaponés «Lookbook». El senciellu foi llanzáu en cinco ediciones: una edición namái en CD, dos versiones de CD + DVD, y dos ediciones especiales de ''playbutton''.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://avex.jp/boa/news/detail.php?id=1027458|títulu=BOA OFFICIAL WEBSITE|sitiuweb=BOA OFFICIAL WEBSITE|fechaaccesu=18 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt; «Lookbook» sirvió como tema final pal programa de NTV Kei ''Tokui to Goto to Uruwashi non SHELLEY ga Konya Kurabete Mimashita''.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ntv.co.jp/konkurabe/|títulu=徳井と後藤と芳しの指原が今夜くらべてみました|sitiuweb=日本テレビ|idioma=ja-JP|fechaaccesu=18 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt; El senciellu inclúi tamién la versión xaponesa del cantar «Kiss My Lips» y una edición pol so décimu quintu aniversariu, un cantar d'iviernu de la cantante titulada «Meri Kuri».

El 6 d'avientu, S.M. Entertainment reveló que'l cantante, xunto coles sos compañeres d'axencia, [[f(x)]] y [[Rede Velvet]], va participar nel proyeutu especial d'iviernu, ''Winter Garden'', llanzando un senciellu dixital tituláu «Christmas Paradise» el 22 d'avientu.&lt;ref&gt;{{cita web |author= |url=http://www.soompi.com/2015/12/06/sm-releases-another-clue-to-their-winter-garden-project/ |títulu=SM Releases Another Clue to Their &quot;Winter Garden&quot; Project |publicación=[[Soompi]] |fecha=6 d'avientu de 2015 |fechaaccesu=24 d'avientu de 2015 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160105122109/http://www.soompi.com/2015/12/06/sm-releases-another-clue-to-their-winter-garden-project/ |fechaarchivu=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/100630/fx-rede-velvet-and-boa-confirmed-for-winter-garden-project |fechaaccesu=16 d'avientu de 2015 |autor=Jeon El so-el mio |sitiuweb=enewsWorld |fecha=7 d'avientu de 2015 |títulu=f(x), Rede Velvet and BOA Confirmed for Winter Garden Project }}&lt;/ref&gt;

El 12 de xineru de 2016, la canal de YouTube de Avex Trax cargó misteriosamente un cantar de BOA titulada «Make Compléteme», que se canta totalmente n'inglés. Finalmente confirmóse que'l cantar sería'l cantar de la tema pal drama especial ''Fuji TV Ooku'', protagonizada por Sawajiri Erika y Watanabe Mayu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://popcrush.com/boa-english-ballad-make-compléteme-japan-theme/|títulu=BOA Provides English Theme Song for LGBT-Themed Japanese TV Drama|sitiuweb=PopCrush|fechaaccesu=18 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt; El cantar foi llanzada oficialmente pa la so descarga en Xapón y Corea al traviés de sitios como iTunes Japan y [[Melon (serviciu de música online)|Melon]].

El 14 de xunu de 2016, confirmóse que BOA taría collaborando col raperu coreanu Beenzino como parte de ''[[SM Station]]''. El dúu publicó'l décimu octavu senciellos del proyeutu tituláu «Non Matter What» el 16 de xunu a medianueche con un videu musical en YouTube y Naver.&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=Watch: BOA and Beenzino Say Support Each Other “Non Matter What”|url=https://www.soompi.com/2016/06/16/watch-boa-beenzino-say-support-non-matter/|fechaaccesu=25 de xunu de 2017|sitiuweb=[[Soompi]]|fecha=16 de xunu de 2016}}&lt;/ref&gt;

El 28 d'abril de 2017, BOA llanzó un nuevu senciellu pa ''SM Station'' tituláu «Spring Rain» (봄비).&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=BOA drops fateful MV for 'Spring Rain'!|url=http://www.allkpop.com/article/2017/04/boa-drops-fateful-mv-for-spring-rain|fechaaccesu=25 de xunu de 2017|sitiuweb=[[Allkpop]]|fecha=28 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt;

El 27 de xunu de 2017, la cantante publicó un nuevu senciellu tituláu «CAMO», xunto col so videu musical.&lt;ref&gt;{{cita noticia|títulu=BOA drops full 'CAMO' MV|url=http://www.allkpop.com/article/2017/06/boa-drops-full-camo-mv|fechaaccesu=28 de xunu de 2017|sitiuweb=[[Allkpop]]|fecha=26 de xunu de 2017}}&lt;/ref&gt;

En 2018 llanzo'l so primera mini-album One Shot, Two Shot precedíu pol senciellu Nega Dola y One Shot, Two Shot. El mini album contién 7 cancion incluyíu'l senciellu del 2017 Camo.

== Vida personal ==
En xineru de 2017, revelóse que BOA tuviera saliendo col actor Joo Won dende mediaos de 2016,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://popcrush.com/boa-joo-won-dating-couple/|títulu=BOA and Actor Joo Won Are Dating, Reps Confirm|sitiuweb=PopCrush|idioma=en-US|fechaaccesu=18 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt; sicasí en payares de 2017 anuncióse que la pareya habíase separáu.&lt;ref&gt;[http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20171113000932 BOA and Joo Won confirm rumors of breakup]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.sg/joo-won-boa-end-relationship-details-here-19853 Joo Won and BOA end relationship!]&lt;/ref&gt;

== Discografía ==
{{AP|Discografía de BOA}}
{{columnes}}
=== Discografía coreana ===
;Álbum d'estudiu *2000:
''[[ID; Peace B]]''
*2002: ''Non. 1''
*2003: ''[[Atlantis Princess]]''
*2004: ''[[My Name]]''
*2005: ''Girls on Top''
*2010: ''Hurricane Venus''
*2012: ''[[Only One (álbum de BOA)|Only One]]''
*2015: ''[[Kiss My Lips]]''

;Mini-álbum/EP
*2001: ''[[Jumping into the World]]''
*2002: ''[[Miracle (álbum de BOA)|Miracle]]''
*2003: ''Shine We Are!''
*2018: ''One Shot, Two Shot''

{{Nueva columna}}

=== Discografía xaponesa ===
;Álbum d'estudiu *2002:
''[[Listen to My Heart]]''
*2003: ''[[Valenti (álbum)|Valenti]]''
*2004: ''Love &amp; Honesty''
*2006: ''Outgrow''
*2007: ''Made in Twenty (20)''
*2008: ''[[The Face]]''
*2010: ''Identity''
*2014: ''Who's Back?''

;Álbum recopilatorio
*2004: ''K-pop Selection''
*2005: ''[[Best of Soul]]''
*2009: ''Best &amp; USA''
*2011: ''BOA Summer Selection 2011''
*2013: ''Winter Ballad Collection 2013''
*2014: ''Winter Ballad Collection 2014''

;Álbum remix
*2002: ''Peace B. Remixes''
*2003: ''Next World''

{{Nueva columna}}

=== Discografía n'inglés ===
;Álbum d'Estudiu *2009:
''[[BOA (álbum)|BOA]]''

;Senciellos
*2008: «[[Eat You Up]]»
*2009: «I Did It for Love» (Con [[Sean Garrett]])
*2009: «Energetic»
*2010: «Copy &amp; Pastie»
{{final columnes}}

== Xires ==
{| class=&quot;collapsible collapsed&quot; width=&quot;75%&quot; style=&quot;background-color:#White; border-radius:10px;&quot;
! style=&quot;background-color:#D8BFD8; border:; padding-left:5px; border-radius:7px&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;float:lef;&quot;&gt; '''&lt;small&gt;Xires xaponeses&lt;/small&gt;'''
|-
|
* 2003: First Live Tour 2003 - Valenti
* 2004: Live Tour 2004 - Love &amp; Honesty
* 2005: Arena Tour 2005 - Best of Soul
* 2006: The Live «Ura BOA... Kikase Kei (The Other Side of BOA... Listen)»
* 2007: Arena Tour 2007 - Made in Twenty (20)
* 2007: The Live 2007 «X'mas»
* 2008: Live Tour 2008 - The Face
* 2009: The Live 2009 «X'mas»
* 2010: Live Tour 2010 - Identity
* 2010: The Live 2010 «X'mas»
* 2011: The Live 2011 «X'mas» - The 10th Anniversary Edition
* 2014: Live Tour 2014 «Who's back?&quot;
|}
{| class=&quot;collapsible collapsed&quot; width=&quot;75%&quot; style=&quot;background-color:#White; border-radius:10px;&quot;
! style=&quot;background-color:#D8BFD8; border:; padding-left:5px; border-radius:7px&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;float:lef;&quot;&gt; '''&lt;small&gt;Xires coreanes&lt;/small&gt;'''
|-
|
* 2013: Special Live 2013 - Here I am
* 2015: Special Live 2015 - Nowness
|}
{| class=&quot;collapsible collapsed&quot; width=&quot;75%&quot; style=&quot;background-color:#White; border-radius:10px;&quot;
! style=&quot;background-color:#D8BFD8; border:; padding-left:5px; border-radius:7px&quot; | &lt;span style=&quot;float:right;&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;float:lef;&quot;&gt; '''&lt;small&gt;Participaciones en conciertos y shows especiales&lt;/small&gt;'''
|-
|
* 2002: SM China *
2003: SMTOWN Smile Concert 2003
* 2007: 2007 SMTOWN Summer Concert
* 2008: SMTown Live '08
* 2009: BEST &amp; USA Release Party: Thank Your For Your Support!
* 2010–11: SMTown Live '10 World Tour
* 2012–13: SMTown Live World Tour III *
2014-2015: SM Town Live World Tour IV
* 2016: SM Town Live World Tour V
|}

== Filmografía ==
=== Películes ===
{| {{tablaguapa}} style=text-align:center
|-
! Añu
!Títulu
!Papel
! Notes
|-
| 2006
| ''[[Over the Hedge]]'' 
| Heather la Zarigüeya 
| Doblaxe en coreanu y xaponés
|-
| 2012
| ''[[I AM.]]'' 
| Ella mesma |
Documental
|-
|rowspan=3|2014
| ''[[Make Your Move|Make Your Move 3D]]'' 
| Aya
| Película de Hollywood
|-
| ''Venus Talk'' 
| Song Beom Sik 
| Apaición curtia
|-
| ''Big Match'' 
| Soo Kyung
| Película coreana
|-
| 2015
| ''[[SMTown: The Stage]]'' 
| Ella mesma |
Documental
|-
| 2017
| ''Autumn Post Office'' 
| Soo Ryun
| Película coreana
|}


=== Series y programes de televisión ===
{| {{tablaguapa}} style=text-align:center
|-
! Añu
!Títulu
!Cadena
!Papel
! Notes
|-
| 2010
| ''[[Athena: Goddess of War]]'' 
| rowspan=3|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| rowspan=&quot;7&quot;| Ella mesma Apaición curtia, ep 7–8
|-
| 2011–2012
| ''K-pop Star Season 1'' 
| Xueza representando a S.M. Entertainment
|-
| rowspan=3|2012
| Jung Jae-hyung &amp; Lee Hyori's You and I |
Estrella convidada, ep. 22
|-
| ''Win Win''
| [[Korean Broadcasting System|KBS]]
| Estrella convidada, ep 116–117
|-
| ''Road For Hope''
| [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| Estrella convidada
|-
| 2012–2013
| ''K-pop Star Season 2''
| rowspan=2|[[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| Xueza representando a S.M. Entertainment
|-
| rowspan=3|2013
| ''Thank You''
| Estrella convidada, ep 21–22
|-
| ''Waiting for Love''
| [[Korean Broadcasting System|KBS]]
| Joo Yeon Ae
| Drama especial (papel principal)
|-
| ''Infinite Challenge''
| [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]
| rowspan=&quot;3&quot;| Ella mesma |
Empajerada con Gil Seong Joon pa Song Festival 2013
|-
| rowspan=2|2014
| ''[[EXO 90:2014]]''
| [[MBC Every 1]]
| Estrella convidada, ep 9
|-
| Star Documentary Kpop Hero Season 2
| [[Seoul Broadcasting System|SBS]]
| Ep 9
|-
| rowspan=5|2015
| ''[[Crime Scene|Crime Scene 2]]''
| [[JTBC]]
| Colega Kwon
| Estrella convidada, ep 10
|-
| ''Three Meals a Day''
| [[TVN (Corea del Sur)|tvN]]
| rowspan=&quot;4&quot;| Ella mimsa
| Convidada, Ep 6-7 (con Yoo Hae Jin)
|-
| ''Please Take Care of My Refrigerator''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[JTBC]]
| Convidada con [[Key (cantante)|Key]] de [[Shinee|SHINee]]
|-
| ''Hidden Singer Season 4''
| Invitada, ep 1
|-
| ''You Hee-yeol's Sketchbook''
| [[KBS2]]
| Convidada, ep 275
|-
| 2016
| ''My Wife's Having an Affair this Week''
| [[JTBC]]
| Kwon Bo Young
| Papel principak
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2017
| ''[[Produz 101 (Temporada 2)|Produz 101 Season 2]]''
| [[Mnet]]
| Ella mesma |
MC/Mentora
|-
| ''[[Night Goblin]]''
| [[JTBC]]
| Ella mesma Invitada, episodios 16-17
|}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|BOA}}
* [http://www.avexnet.or.jp/boa/ BOA Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041024234521/http://www.avexnet.or.jp/boa/ |date=2004-10-24 }} (xaponés)
* [http://boa.smtown.com/ Páxina oficial de Corea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110307010745/http://boa.smtown.com/ |date=2011-03-07 }} (coreanu)
* [https://web.archive.org/web/20080911173635/http://www.boaamerica.com/ Páxina oficial d'Estaos Xuníos] (inglés)
* [http://www.avex.com.tw/boa/ Páxina oficial de Taiwán] (chinu)


{{NF|1986||Kwon, BOA}}


{{Tradubot|BoA}}

[[Categoría:Cantantes de Corea del Sur|BOA]]
[[Categoría:Cantantes de rhythm and blues|BOA]]
[[Categoría:Baillarinos y baillarines de Corea del Sur|BOA]]
[[Categoría:Compositores de Corea del Sur|BOA]]
[[Categoría:Cantantes en coreanu|BOA]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés|BOA]]
[[Categoría:Cantantes en xaponés|BOA]]

[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]</text>
      <sha1>i2rx2h2r5lnnnjwep0ya7tpxltwlpcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calvià</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167352</id>
    <revision>
      <id>4509965</id>
      <parentid>4500027</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 20 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192128" sha1="q701i3brsvcc4jqevdc6czv7id0wvuc" xml:space="preserve">{{llocalidá}}

[[Ficheru:CalviàPuebloMallorca-rafax.JPG|thumb|Vista parcial na que se repara'l nuevu [[casa consistorial|conceyu]]. L'edificiu ta asitiáu sobre un montículo onde antaño s'atopaben les instalaciones del colexu públicu.]]

[[Ficheru:bahía de Palma Nova.JPG|thumb|Badea de [[Palmanova]] dende l'edificiu ''Rex coxida''.]]

[[Ficheru:SonFerrer-rafax.jpg|thumb|[[Chalé]]s adosaos de la urbanización [[Son Ferrer]] amosando parte de los hoteles de [[Magaluf]] al fondu.]]

'''Calvià''' ye un [[conceyu]] [[España|español]] de la [[provincia]] y [[comunidá autónoma]] de les [[Islles Baleares]].&lt;ref name=&quot;celdrán&quot;&gt;{{cita llibru |títulu=Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios|apellíos=Celdrán Gomáriz |nome=Pancracio |añu=2004 |edición=5ª |páxina=189 |isbn=978-84-670-3054-9 |editorial=Espasa Calpe |ubicación=Madrid}}&lt;/ref&gt; Asítiase na parte occidental de la islla de [[Mallorca]], xunto a la [[sierra de Tramontana]], y estiéndese hasta la [[sierra de Na Burguesa]].&lt;ref name=&quot;galatzo&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=323&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=141 |títulu=Galatzó y Na Burguesa |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=10 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071009224517/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=323&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=141 |fechaarchivu=9 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; El so [[capital (política)|capital]] municipal ye la [[villa de Calviá]], ''Calvià Vila'' en catalán,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=223&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=98 |títulu=Nucleos de población |fechaaccesu=30 de xunu de 2009 |editor=Conceyu de Calvià |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110708112624/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=223&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=98 |fechaarchivu=8 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;de la que deriva'l nome del [[conceyu]].

Tien una superficie aproximada de 145 [[km²]]. Llinda pel norte col conceyu de [[Puigpunyent]] y col d'[[Estellencs]]'', pel este col de [[Palma (Mallorca)|Palma]], pel oeste col d'[[Andratx]] y pel sur col [[mar Mediterraneu]].

En [[2011]], cuntaba con un censu de 52&amp;nbsp;451&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |títulu=Rellación d'unidaes poblacionales |nome=Institutu Nacional d'Estadística |fechaaccesu=21 de xineru de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110622021449/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |fechaarchivu=22 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt; habitantes, de los cualos 18&amp;nbsp;046 yeren estranxeros. Anguaño, ye'l segundu conceyu en númberu d'habitantes de tol [[archipiélagu]] balear, siendo superáu namái pola capital, [[Palma de Mallorca|Palma]]. La so población ta tremada polos distintos nucleu urbanos creaos a raigañu del desenvolvimientu turístico y urbanístico del [[sieglu XX]].

Con una ufierta hotelera de 230 establecimientos, ente hoteles de luxu y cases rurales, puertos deportivos, campos de golf, academies de tenis, zones pa practicar [[senderismu]] y una pista d'[[atletismu]], ye'l conceyu turísticu de mayor importancia de la islla, y el cuartu conceyu d'España en númberu de pernoctaciones (INE 2009).&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://newsmallorca.com/news.php?nid=470&amp;l=es |títulu=Calvià ufierta munches novedaes esta primavera |fechaaccesu=13 de marzu de 2011 |editorial=Foment del turisme |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110714174237/http://newsmallorca.com/news.php?nid=470&amp;l=es |fechaarchivu=2011-07-14 }} |2=http://newsmallorca.com/news.php?nid=470&amp;l=es |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

La xesta histórica que con mayor relevancia marcó la cultura y tradiciones locales respectu al [[historia de Mallorca|resto de Mallorca]], consiste nel [[Desembarcu de Xaime I d'Aragón en Mallorca|desembarcu en Santa Ponça el 10 de setiembre de 1229]] del rei [[Xaime I d'Aragón]] para [[Conquista de Mallorca pol rei Xaime I|conquistar la islla]] a los [[Islam|musulmanes]] que llegaren nel añu [[903]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.conselldemallorca.net/?id_parent=325&amp;id_section=888&amp;id_lang=1 |títulu=Cultura de Mallorca &gt; Añu rei Jaume I |editorial=conselldemallorca.net |fechaaccesu=7 de mayu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

En [[1285]], mientres el reináu de [[Xaime II de Mallorca]] nació como villa, pero yá cuntaba dende [[1248]] cola so propia [[ilesia (edificiu)|ilesia]] [[parroquia (relixón)|parroquial]], ''Sante Ihoannes Caviano'', dedicada a [[Xuan el Bautista|San Xuan]], de la que se cree provién el corderu del so escudu d'armes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138 |títulu=Iglesia parroquial de Calvià |editorial=visitcalvia.com |fechaaccesu=28 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071009225115/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138 |fechaarchivu=9 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; A pesar de la popularidá y usu del so escudu llocalmente, nun cunta con bandera dalguna.

== Toponimia y xentiliciu ==
L'orixe del so [[toponimia|topónimo]] entá ye oxetu de conxetures; créese que procede del patronímicu [[Llatín|llatín]] ''calvianum'', deriváu del nome personal ''Calvius'', lo cual según el filólogu [[Antoni Maria Alcover]], vien de la pallabra ''Caluus'', que significa &quot;amburar&quot; o &quot;tar caliente&quot;, al ser el so terrén grebu y nun contener vexetación.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.platgesdebalears.com/caplaibFront/sablera_basico.es.jsp?cPla=18416&amp;cMun=4&amp;cIsl=MA |títulu=Información sobre'l conceyu Calvià |editorial=platgesdebalears.com |fechaaccesu=30 de xunetu de 2009 |añu=2009}}&lt;/ref&gt; El topónimu oficial ye Calvià, anque en castellán úsase Calviá.&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíos=Celdrán Gomáriz |nome=Pancracio |títulu=Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios |añu=2002 |editorial=Espasa Calpe |isbn=ISBN 84-670-0146-1 }}&lt;/ref&gt;

Oficialmente, el [[xentiliciu]] de los sos habitantes ye calvienses o calvieros, sicasí, l'usu más estendíu tantu en [[idioma catalán|catalán]] como na so traducción al [[Idioma español|castellán]] ye ''calvianero/a'', procedente de ''calvianer''. Coles mesmes creáronse organismos como'l ''Institut Calvianer d'Esports del Ajuntament de Calvià'' y la ''Asociación Calvianera''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.derecho.com/l/boib/estatutos-institut-calvianer-desports-ajuntament-calvia/ |títulu=Estatuto del Institut Calvianer dEsports del Ajuntament de Calvià |editorial=Derechu.com |fechaaccesu=15 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110709013846/http://www.derecho.com/l/boib/estatutos-institut-calvianer-desports-ajuntament-calvia/ |fechaarchivu=9 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.diariodemallorca.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=2008111200_3_408881__Part-Forana-asociacion-alemana-Calvia-dau-esta ayuda social-compatriotes |títulu=L'asociación alemana de Calvià dio anguaño ayuda social a 800 compatriotes |publicación=diariodemallorca.es |editorial=Prensa Ibérica |fechaaccesu=15 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

== Heráldica ==
Tres un informe de la [[Real Academia de la Historia]] basáu en documentos de los sieglos XVIII y XIX, nos cualos definíense les armes del conceyu como un corderu pascual y una cruz, l'escudu d'armes foi aprobáu'l 25 de xunu de 1976 col siguiente blasón:&lt;ref&gt;{{cita llibru |editor=Real Academia de la Historia |títulu=Boletín de la Real Academia de la Historia, Tomu CLXXV |url=https://books.google.es/books?id=8DIlIAGQzmgC&amp;pg=PA210&amp;lpg=PA210&amp;dq=escudo+calvia+corderu&amp;source=bl&amp;ots=rm7rjF_YTE&amp;sig=xHBPRPn4IBbjlH0_7qf5eOLZPwE&amp;hl=es&amp;ei=_G-mSrTmHJCQjAed66SZDg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10#v=onepage&amp;q=escudo%20calvia%20corderu&amp;f=false |fechaaccesu=8 de setiembre de 2009 |páxina=210}}&lt;/ref&gt;

{{cita|''D'azur y el corderu de plata qu'empuña na so mano derecha una bandera d'aquel metal, cargada con cruz de gules. Al timbre corona real, zarrada.''
}}

== Xeografía ==
[[Ficheru:GalatzóMallorca-rafax.jpg|thumb|Vista del [[puig de Galatzó]] dende Calviá.]]
[[Ficheru:Malgrats-rafax.jpg|thumb|[[Malgrats|Islles Malgrats]] en [[Nova Santa Ponça]].]]
[[Ficheru:Islote-La Porrassa-Magalluf-Mallorca-rafax.JPG|thumb|Islla ''Sa Porrassa'' en [[Magaluf]].]]

;Allugamientu

Asítiase na parte occidental de la islla de [[Mallorca]], xunto a la [[sierra de Tramontana]] y estiéndese hasta la [[sierra de Na Burguesa]].&lt;ref name=&quot;galatzo&quot; /&gt; Tien una superficie aproximada de 145,02 [[km²]]. D'un total de 14.372 [[ha]], el 81% correspuende a suelu rústicu con niveles de proteición, el 18% suelu urbanizable o urbanu y l'unu per cientu restante a suelu de baxa proteición.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=1734&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=3820&amp;download=true |títulu=Aspecto ambientales de Calvià |fechaaccesu=13 d'avientu de 2009 |nome=Alberto |fecha=20 d'ochobre |añu=2006 |editor=Ajuntament de Calvià |páxina=4 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120405014447/http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=1734&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=3820&amp;download=true |fechaarchivu=2012-04-05 }}&lt;/ref&gt; Llinda pel norte colos términos de [[Puigpunyent]] y [[Estellencs]], pel este col de [[Palma (Mallorca)|Palma]], pel oeste col d'[[Andratx]], y pel sur col [[mar Mediterraneu]].

La mayor cota de la zona ye'l [[puig de Galatzó]] con 1.026 [[msnm]], la segunda [[Visu (topografía)|visu]], con 926 [[msnm]] ye'l [[Mola del Esclop|Esclop]], monte formáu por un llaberintu de [[ribayu (xeografía)|ribayos]] estendíos ente llombes como'l ''Puig Batiat'' y la ''Penya Blanca''.&lt;ref&gt;{{enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.esgalatzo.es/web/plantilles/jstl/galatzo/area.plt?KPAGINA=625&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Llocalización física y geografía |editor=Ajuntament de Calvià |publicación=esgalatzo.es |fechaaccesu=5 d'agostu de 2009 }} |2=http://www.esgalatzo.es/web/plantilles/jstl/galatzo/area.plt?KPAGINA=625&amp;KIDIOMA=2 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

El so terrén urbanizable atópase bien delimitado xeográficamente por cuenta de que la península sobre la que s'asitia ta marcada pola presencia de zones húmedes al este y oeste (salobrar de Magaluf, de Palmanova y el de Santa Ponça) que de cierta manera, dan llugar a un estrechamientu similar a un [[ismu]] que se cierra al norte.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.uib.es/depart/dha/prehistoria/docs/sep07/11-TurriformeSonFerrer.pdf |títulu=Condicionantes espaciales na construcción del turriforme gradiáu de Son Ferrer (Calvià, Mallorca) |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |autor=Manuel Calvo |coautores=Joan Fornés, Jaume García, Elena Juncosa, Miguel Ángel Iglesias |editorial=www.uib.es |editor=Group de Recerca Arqueobalear |páxina=492 }}&lt;/ref&gt;

El terrén urbanu espandióse por tou la so mariña, constituyéndose dellos nucleos de población nes principales sableres. La mariña estender dende'l cabu Andritxol, hasta la zona de [[Cas Català Ses Illetes]]. Tien 54 [[km]] de llargor y ye bien predresu, fechu que nun torgar que se cunten hasta 34 [[sablera|sableres]] y [[Ensenada|cales]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.infocalvia.es/turismo/playa.html |títulu=Playa de Calvià |editorial=infocalvia.com |fechaaccesu=2 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090713023540/http://www.infocalvia.es/turismo/playa.html |fechaarchivu=13 de xunetu de 2009 }}&lt;/ref&gt; Nél esisten cinco hábitats naturales distintos: 35,5 km de costes predreses, 4,5 km de costes arenoses, trés salobrales, 10 castros, y 7.000 ha de mar costa, con una fondura d'hasta 50 m. Los sos castros más destacaos son: ''el Sec'', ''Sa Porrassa'', ''d'en Sales'', ''Ses Illetes'', ''d'estenedor'' y ''Sa Caleta''. Los de mayor relevancia y de ciertu interés ecolóxicu son les [[Malgrats]] y el d'[[El Toro (Mallorca)|El Toro]], por ser declaraos como reserva marina y área d'especial proteición pa les aves. El territoriu del términu municipal que contién el nucleu urbanu ta representáu na fueya 698 del Mapa Topográficu Nacional.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.ign.es/imgmtn50/A1/506982003cns.pdf
 |títulu = Mapa topográficu nacional. Palma
 |formatu = pdf
 |editorial = ign.es
 |fechaaccesu = 10 de setiembre de 2009
 }} |2=http://www.ign.es/imgmtn50/A1/506982003cns.pdf |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

;Poblaciones estremeres

&lt;center&gt;
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; width=&quot;60%&quot; align=&quot;center&quot; 
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Noroeste:'' [[Andratx]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norte:'' [[Puigpunyent]] y [[Estellencs]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordeste:'' [[Palma (Mallorca)|Palma]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oeste:'' [[Andratx]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Rosa de los vientos.svg|75px]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Este:'' [[Palma (Mallorca)|Palma]]
|----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Suroeste'' [[mar Mediterraneu]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sur:'' [[mar Mediterraneu]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sureste:'' [[mar Mediterraneu]]
|}&lt;/center&gt;

=== Nucleos de población ===
[[Ficheru:Calviàmap.png|thumb|Mapa políticu de Calviá]]

Estremar en dieciocho nucleos de población. Los de mayor relevancia son los sos complexos turísticos, como [[Palmanova]], que foi una de les primeres llocalidaes turístiques que se construyeron na islla, dientro de los terrenes d'una antigua finca llamada ''Ses Planes'' que, al igual que'l restu, empezó con un proyeutu que pretendía construyir una zona residencial tipu ''Ciudad jardín'', pero que por cuenta de la [[guerra civil|guerra civil española]], quedó paralizáu. En [[2009]], ta considerada como una de les zones turístiques más relevantes de Mallorca.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.caib.es |títulu=Resolución del conseyeru d'Economía, Comerciu ya Industria, de 4 de marzu de 2003, pola que se determina la zona de gran arribación turística del conceyu de Calvià al efeuto d'esclusión de llimitación d'horarios comerciales. |fechaaccesu=17 de payares de 2009 |nome=Boib númberu 38 |fecha=29 de payares de 2001 |formatu=pdf |páxina=5188}}&lt;/ref&gt; Otra de les sos llocalidaes, [[Santa Ponça]], tien relevancia histórica por ser el llugar del [[Desembarcu de Xaime I d'Aragón en Mallorca|desembarcu de Xaime I]]. La llocalidá de [[Portals Nous]], que la so relevancia anicia en que tien el [[puertu]] deportivu de sonadía [[Puertu Portals|Portals]] (puntu de xunta d'empresarios, famosos, personaxes de l'alta sociedá, lo mesmo que de los miembros de la familia real española mientres les sos estancies branices nel [[Palaciu de Marivent]]).&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome=Esteban |apellíos=Urreiztieta |títulu=Salta pel aire l'alcuerdu por Puertu Portals: el comprador denuncia al vendedor |url=http://www.elmundo-eldia.com/2006/04/19/illes_balears/1145397600.html |publicación=elmundo-eldia.com |fecha=19 d'abril de 2006 |fechaaccesu=10 de payares de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110710184237/http://www.elmundo-eldia.com/2006/04/19/illes_balears/1145397600.html |fechaarchivu=10 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=La Familia Real al completu axuntar nel Palaciu de Marivent |url=https://web.archive.org/web/http://www.lavanguardia.es/premium/publica/publica?COMPID=53381520480&amp;ID_PAGINA=22088&amp;ID_FORMATO=9&amp;turbourl=false |publicación=lavanguardia.es |axencia=[[Axencia EFE|EFE]] |editorial=La Vanguardia Ediciones |fecha=3 d'agostu de 2007 |fechaaccesu=10 de payares de 2009 }}&lt;/ref&gt; Otru de los sos nucleos turísticos ye [[Peguera]], onde branien y moren ensame de [[Alemaña|xermanos]], que la so fama llogró por cuenta de que a finales de los [[años 1950]] se filmaron dos películes. Igualmente, cabo faer mención a les llocalidaes axacentes a los complexos, como la urbanización [[El Toro (Mallorca)|El Toro]], que ye una zona residencial con un [[puertu|puertu deportivu]] y una pequeña sablera, la urbanización [[Son Ferrer]], nacida como nucleu de residencia de los primeres emigrantes mientres la década de los [[años 1960]] y la urbanización [[Galatzó]], onde s'atopa'l [[polígonu industrial]] de ''Son Bugadelles''.

{| class=&quot;toc&quot; cellpadding=1 cellspacing=0 width=400px style=&quot;float:center; margin: 0em 1em 1em 1em; padding: 0.5y text-align:left;clear:all; margin-left:3px; font-size:90%&quot;
|colspan=4 style=&quot;background:#black; color:white;&quot; align=center bgcolor=&quot;black&quot;|'''Rellación de nucleos y km a la cabeza del conceyu'''
|-
!colspan=1 align=&quot;cneter&quot; |'''Nucleu'''
!colspan=1 align=&quot;center&quot; |'''Coordenaes'''
!colspan=1 align=&quot;cneter&quot; |'''Población'''
!colspan=1 align=&quot;cneter&quot; |'''Alloña'''
|-
| align=left |[[Calvià Vila]]
| align=center|{{Coord|39|33|50,33|N|2|30|16.31|E|type:city}}
| align=right |2.434
| align=right |12
|-
| align=left |[[Capdellá]]
| align=center|{{Coord|39|34|44,19|N|2|28|10.37|E|type:city}}
| align=right |1.012
| align=right |3'6
|-
| align=left |[[Peguera (Mallorca)|Peguera]]
| align=center|{{Coord|39|32|15,47|N|2|27|1.69|E|type:city}}
| align=right |3.988
| align=right |9'8
|-
| align=left |[[Santa Ponça]] ''(Santa Ponça)''
| align=center|{{Coord|39|31|0,56|N|2|28|52.30|E|type:city}}
| align=right |10.736
| align=right |8'3
|-
| align=left |[[Galatzó]]
| align=center|{{Coord|39|31|25,42|N|2|29|53.09|E|type:city}}
| align=right |1.598
| align=right |5'9
|-
| align=left |[[El Toro (Mallorca)|El Toro]]
| align=center|{{Coord|39|29|20,73|N|2|28|51.29|E|type:city}}
| align=right |2.321
| align=right |12
|-
| align=left |[[Portals Vells]]
| align=center|{{Coord|39|29|44,57|N|2|28|19.36|E|type:city}}
| align=right |32
| align=right |13'6
|-
| align=left |[[Son Ferrer]]
| align=center|{{Coord|39|29|41,24|N|2|30|7.24|E|type:city}}
| align=right |5.666
| align=right |9'8
|-
| align=left |[[La Porrassa]]
| align=center|{{Coord|39|30|2,21|N|2|30|59.32|E}}
| align=right |128
| align=right |7'8
|-
| align=left |[[Sol de Mallorca]]
| align=center|{{Coord|39|28|55,10|N|2|31|36.50|E|type:city}}
| align=right |589
| align=right |11'5
|-
| align=left |[[Magaluf]]
| align=center|{{Coord|39|30|29,97|N|2|32|6.33|E|type:city}}
| align=right |3.981
| align=right |9'3
|-
| align=left |[[Palmanova]]
| align=center|{{Coord|39|31|14,03|N|2|32|10.34|E|type:city}}
| align=right |6.906
| align=right |6'1
|-
| align=left |[[Portals Nous]]
| align=center|{{Coord|39|31|59,68|N|2|34|12.08|E|type:city}}
| align=right |2.650
| align=right |9'9
|-
| align=left |[[Bendinat|Castell de Bendinat]]
| align=center|{{Coord|39|32|00,32|N|2|32|10.08|E|type:city}}
| align=right |521
| align=right |11'6
|-
| align=left |[[Cas Català Ses Illetes]]
| align=center|
| align=right |3.533
| align=right |12
|-
| align=left |[[Badea de Palma|Badia de Palma]]
| align=center|
| align=right |754
| align=right |
|-
| align=left |[[Mariña del Aselu]]
| align=center|
| align=right |1.623
| align=right |
|-
| align=left |[[Mariña de Blanes]]
| align=center|
| align=right |2.094
| align=right |
|-
| ''Conceyu''
| align=right |
| align=right | ''50.777''
| align=right |
|-
|colspan=4 style=&quot;background:#e9e9e9;&quot; align=center|&lt;small&gt;Fonte: [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE]], 2008&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |títulu=Calvià, nomenclator, rellación d'unidaes poblacionales |fechaaccesu=14 d'avientu de 2009 |añu=2009 |editorial=ine.es |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110622021449/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |fechaarchivu=22 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;small&gt;Fonte: [[Google Earth]]&lt;/small&gt;
|-
|}

=== Urbanismu ===
[[Ficheru:Solar Ap.El Toro.jpg|thumb|Preparando la cortil pa construyir los apartamentos del [[El Toro (Mallorca)|Toro]]]]
[[Ficheru:Apartaments en Construcció.jpg|thumb|Los apartamentos del [[El Toro (Mallorca)|Toro]] na so fase media de construcción. Puede reparase que fueron encuallaos nel mesmu cantil, asomándose a escasos metros del mar.]]
[[Ficheru:Nova-SantaPonsa-Mallorca-rafax.jpg|thumb|Xalés na zona conocida como ''El visu'', en [[Nova Santa Ponça]].]]

;Balearización
{{AP|Balearización}}

El so desenvolvimientu urbanu ta fuertemente influyíu pol impautu del turismu lo que lo llevó a convertise n'unu de los principales destinos turísticos d'Europa.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.mca-hotels.com/guia-vacaciones-mallorca/9/28/67/pueblos-mallorca/calvia/palma-nova/ |títulu=Palmanova |fechaaccesu=31 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090322204636/http://www.mca-hotels.com/guia-vacaciones-mallorca/9/28/67/pueblos-mallorca/calvia/palma-nova/ |fechaarchivu=2009-03-22 }} |2=http://www.mca-hotels.com/guia-vacaciones-mallorca/9/28/67/pueblos-mallorca/calvia/palma-nova/ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; En [[1975]], l'acelerada construcción de la llocalidá de Palmanova cuntaba con más de venti establecimiento hoteleros. D'esta serie de fechos nació'l términu ''[[Balearización]]'', materia usada en facultaes d'[[urbanismu]] internacionales como exemplu de mala planificación urbanística. Acuñar a principios de los [[años 1970]], especialmente por urbanizar sobre la llinia de la mariña, cuasi dientro del mar, edificando masivamente y ensin previa planificación, ensame d'establecimientos hoteleros y otros edificios peculiares (mientres los [[años 1960]] construyéronse unes torres vivienda que fueron tomaes como la imaxe estereotipada de la balearización en [[Palmanova]] y [[Magaluf]]).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.uv.es/metode/anuario2000/74_2000.html |títulu=La proteición de la mariña nes Islles Baleares |nome=José Manchado |editorial=uv.es |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090604204434/http://www.uv.es/metode/anuario2000/74_2000.html |fechaarchivu=4 de xunu de 2009 }}&lt;/ref&gt; Hasta entós, el conceyu nun yera importante, nun tener nengún puertu y la so economía taba basada na agricultura apoderada poles grandes propiedaes. En 1936 namái cuntaba con tres alojamiento turísticos que xubieron hasta trelce en 1955.&lt;ref name=&quot;maquetación&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.uib.es/ggu/ACTES%20VIII%20COLOQUIU/Indice.pdf |títulu=Adautación local a un nuevu modelu turísticu. L'exemplu del turismu residencial en Peguera. |nome=Petra Schürgers |fechaaccesu=11 de payares de 2011 |editorial=Dpto. de Xeografía, Heinrich-Heine-Universität Düsseldorf }}&lt;/ref&gt; Sicasí, cola llegada masiva del turismu nos años 60, xubió hasta 112 agospiamientos, con una capacidá averada de 6 800 cames, tresformándose l'espaciu costeru d'escasu valor agrariu en parceles de precios elevaos, sacante'l cabu de Cala Figuera, que yera una zona militar.&lt;ref name=&quot;maquetación&quot;/&gt; Por estes feches, el conceyu convirtióse rápido nel destín principal de mases turístiques del mediterraneu.&lt;ref name=&quot;maquetación&quot;/&gt;

;Hestoria

Antes del añu [[1934]], los actuales complexos turísticos consistíen nun proyeutu d'urbanización de zones residenciales de tipu ''Ciudad jardín'', pero mientres la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]] quedó estancáu. En [[1970]], debíu a la puxanza turística, retomar con distintu conceutu al orixinal, edificando descontroladamente ensame d'establecimientos sobre la mariña, cola consecuente destrucción del paisaxe.

Nel añu [[1983]], [[Francisco Obrador Moratinos]] asumió l'alcaldía convirtiéndose nel primer rexidor [[socialista]] nel conceyu dende la instauración de la [[democracia]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.psoecalvia.com/index.php/acercadenosotros/historia |títulu=Organización en Transición |nome=Agrupación Socialista de Calvià |editorial=psoecalvia.com |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090804003611/http://www.psoecalvia.com/index.php/acercadenosotros/historia |fechaarchivu=4 d'agostu de 2009 }}&lt;/ref&gt; Construyó colexos, instalaciones deportives y les bases ya infraestructures pa desenvolver el conceyu. Moratinos recibió'l ''Premiu Cementu'' pola asociación ecoloxista ''Grup d'Ornitologia Balear'' (GOB),&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.alliance21.org/caravan/es/7/pg20.htm |títulu=Grup Balear d'Ornitologia i Defensa de la Naturalesa / GOB |nome=Macià Blázquez Salom |editor=Alianza pa un mundu responsable, plural y solidariu |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; pol so considerable falta de planificación y previsión, causando disfunciones nel mediu ambiente.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://www.diariodemallorca.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=1378_2_228915__Mallorca-Calvia-estrella-victima-balearizacion |títulu=Calvià, estrella y víctima de la balearización |nome=N. Togores |editor=Editorial Prensa Ibérica |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; Años más tarde, en 1973, trés arquiteutos, Joana Roca, Joan Morey y Guillem Oliver, desenvolvieron un estudiu urbanísticu que consistió en llamar l'atención sobre les negatives consecuencies que tendría pal paisaxe basar tola so economía nel desenvolvimientu sistemáticu del turismu.

El políticu [[Josep Meliá]] denunció en 1977 que:

{{cita|la destrucción del paisaxe calvianer tuvo motivada por un modelu económicu d'esplotación colonial.&lt;ref&gt;{{cita llibru |editor=Serviciu d'Estudios del Bancu Bilbao |títulu=Panorama económicu de Baleares |url=http://openlibrary.org/b/OL4341673M/Panorama_económicu_de_Baleares |fechaaccesu=2 d'ochobre de 2009 |allugamientu=Palma de Mallorca |isbn=8440028210 |páxina=298}}&lt;/ref&gt;|Josep Meliá}}

El procesu de cambéu asocedió extraordinariamente rápidu; ente [[1968]] y [[1973]] alterióse la redolada de tal manera qu'en [[2009]], a pesar del enorme volume d'edificación de los últimos años, sigue asemeyándose al de 1973. Na mesma década, otros testimonios importantes citen la destrucción paisaxista nes llocalidaes de [[Magaluf]] y [[Palmanova]] como ensin remediu.

El urbanista Josep Lluís Sert denunció en marzu de 1972 que les Baleares taben sufriendo un procesu de destrucción. El direutor del [[Muséu de Mallorca]], Guillem Rosselló Bordoy, encargáu de velar pola proteición del paisaxe, alvirtió que'l turismu mal enfocáu amenaciaba la identidá local y que yera un grave peligru económicu, por cuenta del escesivu usu capitalista del mediu ambiente y la naturaleza.

=== Ordenanza ecoresponsable ===
La revisión xeneral del Plan d'Ordenación Urbana de ''Calviá 2000'' incorporó una serie de [[Norma urbanística|Normes Urbanístiques]] que tendrán de cumplir tolos [[edificiu|edificios]] de nueva construcción que no respeutivo a la tema medioambiental establez lo siguiente en dalgún de los sos artículos:&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.fercampoenergiasrenovables.com/aguasgris/ORDENZA%20D'EL%20CONCEYU%20DE%20CALVIA%20(MALLORCA)%20SOBRE%20AGÜES%20GRISES.pdf
 |títulu = Ordenanza ecorresponsable del Plan Xeneral de Calviá
 |editorial = dercampoenergiasrenovables.com
 |formatu = pdf
 |fechaaccesu = 15 de payares de 2009
 }} |2=http://www.fercampoenergiasrenovables.com/aguasgris/ORDENZA%20D'EL%20CONCEYU%20DE%20CALVIA%20(MALLORCA)%20SOBRE%20AGÜES%20GRISES.pdf |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
{{cita|

'''Art. 4.28. Calidá de les construcciones'''. Les construcciones van buscar nes sos soluciones de proyeutu la meyor estabilidá, durabilidá, resistencia, seguridá y economía de caltenimientu de los materiales emplegaos y del so allugamientu n'obra.}}

{{cita|

'''Art. 4.29. Aislamientu térmicu y acústicu'''. Les construcciones van cumplir les condiciones d'aislamientu térmicu y acústicu previstes nes disposiciones vixentes sobre aforro d'enerxía y acondicionamientu ambiental.}}

{{cita|

'''Art. 4.33. Instalación d'agua potable'''. Tou edificiu tendrá de disponer nel so interior de serviciu d'agua corriente potable cola dotación abonda pa les necesidaes propies del usu. En tou edificiu dotáu d'aparatos sanitarios destinaos al aséu de les persones y a la llimpieza doméstica tendrá de prevese la correspondiente instalación d'agua caliente.}}

{{cita|

'''Art. 4.34. Instalación d'agües grises, refeches y pluviales'''. 1. Tou edificiu tendrá de tar dotáu d'instalación pal usu d'agües refeches y pluviales pa serviciu de los retretes y pa les instalaciones de riego. *2. Tou edificiu tendrá de cuntar con un sistema de captación y almacenamientu d'agües de lluvia, pal so aprovechamientu na instalación de riego o otros fines.}}

{{cita|

'''Art. 4.38. Reserva pa instalación d'enerxíes alternatives'''. Toa edificación nueva va incorporar obligatoriamente, na forma en que s'establez nel artículu 5.06.c d'estes Normes, espaciu y condiciones fayadices pal allugamientu d'una instalación receptora d'enerxía solar y/o otra fonte d'enerxía de les denominaes alternatives, con capacidá abonda pa cubrir el 60% de les necesidaes enerxétiques medies añales correspondientes al calentamientu de l'agua caliente sanitaria.}}

=== Xeoloxía y relieve ===
[[Ficheru:Calvià-Mallorca-10-rafax.JPG|thumb|left|Parte del relieve del términu.]]
[[Ficheru:Malgrats-3-rafax.jpg|thumb|left|Vista de les [[Malgrats]] dende [[Nova Santa Ponça]].]]
[[Ficheru:Bahía de Santa Ponça-rafax.JPG|thumb|left|Parte de la badea de [[Santa Ponça]] col [[Puig de Galatzó]] al fondu.]]

El so relieve vien marcáu pol contraste ente les sierres nel norte del términu y nel restu del conceyu, de carauterístiques muncho más llanes.

La so sierra principal llámase Na Burguesa y ta asitiada ente la finca calviense de ''Son Falconer'' y la urbanización [[Son Vida]] en Palma, y al igual que'l restu de los montes de Mallorca, tien el so orixe na [[oroxenia alpina]]. Ye la zona más meridional de la sierra de Tramontana. Antaño conocer como [[Portopí]] o ''d'en Bou''. Tien un altor de 500 [[msnm]] y ta cubierta por importantes formaciones de pinar y [[garriga]] mediterránea.&lt;ref name=&quot;galatzo&quot; /&gt;
Les sierres tán compuestes de materiales [[triásicu|triásicos]] y [[xurásicu|xurásicos]], [[caliar|caliares]] y [[dolomía|dolomíes]] principalmente, con presencia de [[margas]] y [[yelsu|yelsos]] tamién.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.raco.cat/index.php/Endins/article/view/104346/153463 |títulu=Cavidad de Serrar de Na Burguesa. Zona 1: S'hostalet (Calvia, Mallorca) |fechaaccesu=12 de payares de 2009 |nome=Miquel Angel Barceló |añu=1992 |editor=ENDINS |editorial=Grup Espeleologic EST. Palma de Mallorca |páxina=26}}&lt;/ref&gt; Les sierres presenten una complicada estructura [[tectónica]], que conforma un [[Relieve xurásicu|relieve plegáu]] con numberosos [[encabalgamientos]], y bastante [[falla|quebráu]].
El calter [[cársticu]] de la Tramontana provoca peculiares fisonomíes nes roques, sobremanera numberoses [[cueva|cueves]], y dalgunes [[dolina|dolines]] y [[lapiaz|lapiaces]], etc.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sedeck.org |títulu=Estáu actual de la conocencia científicodel karst y de les cueves de les Islles Baleares |fechaaccesu=5 d'avientu de 2009 |formatu=pdf |nome=Àngel Ginés |añu=2002 |editor=Sociedad española d'espeleoloxía y ciencies del Karst |editorial=Boletín nᵘ3 Sedeck }}&lt;/ref&gt;

El restu del términu municipal ye relativamente llanu, con amplios valles rellenaos por materiales [[Periodu cuaternariu|cuaternarios]] y [[Era Cenozoica|terciarios]] pocu deformados, en disposición subhorizontal, y pequeñes llombes, de materiales [[mesozoicu|mesozoicos]], apruciendo dacuando.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.raco.cat |formatu=pdf |títulu=Cavidad de Serrar de Na Burguesa. Zona 1: S'hostalet (Calvia, Mallorca) |fechaaccesu=12 de payares de 2009 |nome=Miquel Ángel Barceló |añu=1992 |editorial=www.raco.cat }}&lt;/ref&gt;

La so [[costa (xeografía)|costa]] compónse de materiales caliares ([[Calcarenito]] y similares), sobre los cualos asítiase una variada vexetación según el sustratu, [[roca|predresu]] o [[sable|arenosu]], y l'adautación a la [[sal]], al vientu y a la falta d'agua como factores determinantes.

=== Clima ===
[[Ficheru:Clima Palma (España).PNG|thumb|250px|Climograma de Palma (Son Sant Joan).]]

Dada la cercanía al [[aeropuertu de Palma de Mallorca]], tómense los datos que se disponen nel observatoriu del mesmu.

Dispón d'un [[clima|clima templáu mediterraneu]] con una temperatura medio añal de 16.5&amp;nbsp;°C y una precipitación media añal de 410 [[mm]]. Ta influyida por dos tipos de circulación atmosférica que se manifiesten en dos estaciones bien estremaes: branu templáu y secu, con escasu gradiente de presión, y precipitaciones ocasionales como contraposición a un iviernu húmedu y frescu. El mes más fríu ye xineru, con 15,1/3,5&amp;nbsp;°C y el más calorosu agostu, con 31,0/18,2&amp;nbsp;°C. Esisten precipitaciones mientres aproximao 51 díes al añu y unes 2.756 hores de sol. La temperatura medio pel branu ye de 27 graos y pel iviernu de 14&amp;nbsp;°C. El mes más secu ye xunetu, baxando hasta una media de 7,8&amp;nbsp;l/[[m²]], ente que'l más lluviosu ye avientu, con una media de 81,1&amp;nbsp;l/m².).&lt;ref name=&quot;infocalvia&quot; /&gt; La zona atópase abellugada del vientu nórdicu de la Tramontana per montes de más de mil [[msnm|metros d'altor]].

La variación térmica de les sos agües tien una amplitú d'en redol a 15 graos centígrados. Mientres l'iviernu baxa hasta unos 13&amp;nbsp;°C. A finales de la [[primavera]] produzse un calentamientu qu'alza la temperatura un grau cada selmana. Mientres el branu esiste una capa superficial de 25&amp;nbsp;[[centímetru|cm]] que llega a calecer percima de los 25 graos (daqué según una [[termoclina]]).

{{Clima |metric_first
= yes
|single_line = yes |ubicación=Palma de Mallorca ([[aeropuertu de Palma de Mallorca]])
|Xin_REC_Hi_°C = 15.1
|Feb_REC_Hi_°C = 15.5
|Mar_REC_Hi_°C = 17.1
|Abr_REC_Hi_°C = 19.2
|May_REC_Hi_°C = 23.3
|Xun_REC_Hi_°C = 27.4
|Xnt_REC_Hi_°C = 30.8
|Ago_REC_Hi_°C = 31.0
|Set_REC_Hi_°C = 27.7
|Och_REC_Hi_°C = 23.2
|Pay_REC_Hi_°C = 18.8
|Avi_REC_Hi_°C = 16.1
|Year_REC_Hi_°C = 22.1
|Xin_REC_Lo_°C = 3.5
|Feb_REC_Lo_°C = 3.8
|Mar_REC_Lo_°C = 4.5
|Apr_REC_Lo_°C = 6.5
|May_REC_Lo_°C = 10.5
|Jun_REC_Lo_°C = 14.6
|Jul_REC_Lo_°C = 17.3
|Aug_REC_Lo_°C = 18.2
|Sep_REC_Lo_°C = 15.9
|Oct_REC_Lo_°C = 12.2
|Nov_REC_Lo_°C = 7.6
|Dec_REC_Lo_°C = 5.2
|Year_REC_Lo_°C = 9.9
|xin_precip_mm =36
|feb_precip_mm =32
|mar_precip_mm =28
|apr_precip_mm =34
|may_precip_mm =27
|xun_precip_mm =16
|xnt_precip_mm =7
|Aug_Precip_mm =16
|Sep_Precip_mm =48
|Oct_Precip_mm =68
|Nov_Precip_mm =48
|Dec_Precip_mm =46
|añal_precip_mm = 410
|publicación =Axencia Estatal de Meteoroloxía (AEMET)&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.aemet.es/es/elclima/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=B278&amp;k=bal
 |títulu = Valores Climatolóxicos Normales. Palma de Mallorca / Aeropuertu |editor
 = Axencia estatal de meteoroloxía (AEMET) España |fechaaccesu
 = 9 de setiembre de 2009
}} |2=http://www.aemet.es/es/elclima/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=B278&amp;k=bal |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
}}

=== Hidroloxía ===
[[Ficheru:BordeCosta-Nova Sta Ponsa-rafax.jpg|thumb|[[Nova Santa Ponça]].]]

[[Ficheru:PortalsVells-Calvià-Mallorca-rafax.JPG|thumb|left|[[Ensenada|Cala]] de [[Portals Vells]] (''Portales vieyos'' en [[idioma catalán|catalán]]) d'onde se cree estraxéronse [[bloque (roca)|bloques]] de piedra pa construyir la [[Catedral de Santa María de Palma de Mallorca|catedral de Mallorca]]. Nel [[cantil]] pueden trate les &quot;[[cueva|cueves]]&quot;, anque realmente ye una con 3 entraes intercomunicadas. El so [[llargor (física)|llargor]] ye d'aproximao unos 80 [[metros]] de llongura por unos 60 d'anchu.]]

Según informes del [[Institutu Xeolóxicu y Mineru d'España]], recibe 4,9 [[hectómetru|hectómetros]]
cúbicos d'agua al añu, 0,1 de torna de riego y 0,2 d'infiltraciones
d'agua residual. Les salíes por bombéu son de 6,7 hectómetros cúbicos añales, pero llevar
a cabu un proyeutu siguiendo'l ''Plan Hidrolóxicu Balear'' p'amenorgalo a 4,1 hectómetros.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boe.es/boe/dias/2007/07/20/pdfs/A31664-31667.pdf |títulu=BOE Nᵘ 173 |fechaaccesu=12 de payares de 2009 |fecha=Vienres 20 de xunetu de 2007 |editorial=www.boe.es |páxina=31664}}&lt;/ref&gt;

;Riegues

Debíu al calter enchente de les precipitaciones asocedíes ente los meses d'ochobre y payares, la so rede hidrográfica contién un gran caudal con diversos [[riega (hidrografía)|riegues]] que percuerren la so xeografía, presentando perfiles abruptos qu'enríen les corrientes escontra'l mar. Ente ellos atopa'l riega ''des Gorg'', que naz en Capdellá y desagua en Peguera. La riega ''Vial'', que naz nes contornes del pueblu y que desagua en calar de Santa Ponça, que ye la resultancia de la confluencia de cientos de ribayos y d'otres pequeñes riegues, ente los que cabo mentar el ribayu ''des Cobaix'' y el del ''Pas de la Mula''. Unu de los más llargos d'ellos ye'l de Galatzó, con 23 [[km|quilómetros]] de percorríu y con 72 [[km²]] de [[cuenca hidrográfica]]. La so nacencia producir na aguada occidental del puig de Galatzó y desagua tamién na badea de Santa Ponça (''Santa Ponça'').&lt;ref name=&quot;infocalvia&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.infocalvia.es/turismo/naturaleza.html |títulu=Naturaleza |editor=infoCalvia |fechaaccesu=17 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090911222507/http://www.infocalvia.es/turismo/naturaleza.html |fechaarchivu=11 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== Fauna y flora ===
[[Ficheru:Seta-Naranja-rafax.JPG|thumb|Hongu anaranxáu de la [[sierra de Tramontana]].]]
[[Ficheru:lactarius deliciosus rafax.JPG|thumb|''[[Lactarius sanguifluus|Esclata-sang]]'', una especie de [[lactarius|níscalo]] mesma de les Baleares; distintu del común ''[[Lactarius deliciosus]]''. Crez en zones de pinares, en rellación [[micorriza|micorrícica]] col [[Pinus halepensis|pinu carrasco]].]]
[[Ficheru:Plantas-rafax.JPG|thumb|Exemplares de ''[[Echium candicans|Echium fastuosum]]'' nel mirador del parque del ''hotel Adriano'', na llocalidá del [[El Toro (Mallorca)|Toro]].]]
[[Ficheru:Madroños 1 rafax.JPG|thumb|[[arbutus unedo|Yérbadu]] de los montes de Calviá.]]

De los sos 14&amp;nbsp;552 hectárees, más del 49% correspuenden a montes y [[garriga|garrigues]], principalmente de pinares, anque nes últimes décades sufrió [[desforestación]]. Les tierres cultivables son alredor del 32% nes cualos destaquen principalmente'l [[Prunus dulcis|almendral]], algarrobos (''[[Ceratonia siliqua]]''), [[olivar|olivares]] y, en menor midida, [[figal|figales]]. Delles posesiones cultiven tamién ceberes.

Les especies animales de la redolada nun resulten d'especial relevancia por cuenta de la elevada presencia humana, ausencia de recursos y durez del clima. Les zones a destacar consisten na so mariña predresa y los castros de Cala Figuera, como El Toro, el castru de Refeubetx y les islles [[Malgrats]], que fueron reconocíes internacionalmente al declarales la comisión Europea ''Zona d'Especial Interés pa la Avifauna''.&lt;ref name=&quot;infocalvia&quot; /&gt; Nel 2008, un buceador reportó y fotografió nesta reserva un exemplar de foca monxu (''[[Monachus monachus]]'') de la cual calcúlase que queden menos de 500 exemplares en tol mundu. El Govern balear estudió la posibilidá de reintroduciles nes islles.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://iberianature.com/natura_iberica/2008/06/17/una%20foca%20monxu-en-la%20mari%C3%B1a-de-mallorca/ |títulu=Una foca monxu na mariña de Mallorca |fechaaccesu=3 d'avientu de 2009 |nome=nick Lloyd |fecha=xunu 17 |añu=2008 |editorial=iberianature.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091203234551/http://iberianature.com/natura_iberica/2008/06/17/una |fechaarchivu=2009-12-03 }}&lt;/ref&gt;

Ente'l so vexetación atopen les especies autóctones de les islles al pie d'[[Quercus ilex|encinares]] y [[pinus|pinares]]. Na so fauna llegar a cuntar más d'un millar d'especies, ente los que destaquen la [[Calonectris diomedea|pardela cenicienta]], el [[Phalacrocorax|mabea]], el [[Apus apus|vencejo]], la [[Puffinus puffinus|pardela pichoneta]] y tamién gran númberu de reptiles, como la [[endemismu|reinal]] [[Podarcis lilfordi|llagartesa balear]], una especie presente nos distintos castros del archipiélagu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=221&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Flora y fauna |nome=Ajuntament de Calvià. |fechaaccesu=14 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110720071200/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=221&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=20 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lasmalgrats&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=321&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=141 |títulu=Les Malgrats y El Toro |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=18 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071009223721/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=321&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=141 |fechaarchivu=9 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt;Contién tamién una de les poques colonies de [[Testudo hermanni|tortúa mediterránea]] d'España (presentes amás namái nes provincies de [[Rexón de Murcia|Murcia]] y [[provincia d'Almería|Almería]]).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=2008102400_3_403408__Part-Forana-tortúa-mora-tierra-Comte |títulu=La tortúa mora, en tierra del Comte Mal |fechaaccesu=11 de payares de 2009 |fecha=Vienres 24 |añu=2008 |mes=ochobre |editorial=www.diariodemallorca.es }}&lt;/ref&gt;

Magar nos cantiles la vexetación ye escasa, merecen especial interés pola so condición d'[[endemismu|endemismos]] delles especies como la [[Hippocrepis balearica|violeta de penyal]] y el clavel de cantil (''[[Dianthus alpinus]]''), orixinariu de la cuenca mediterránea, conocíu tamién como ''clavel montés'' o ''del Mediterraneu''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.infoagro.com/flores/flores/clavel.htm |títulu=El cultivu del clavel |fechaaccesu=29 de payares de 2009 |nome=Infoagro Systems, S.L. |editorial=www.infoagro.com }}&lt;/ref&gt; (llamáu asina porque crez nos cantos de los derribadorios) Tamién esiste una rica avifauna, especialmente compuesta d'[[Ave de presa|aves de presa]], tales como los [[Falco eleonorae|ferres de Eleonor]], y les [[Pandion haliaetus|águiles pescadores]], xunto a les postreres [[Aegypius monachus|utres negres]] insulares del mundu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://herbarivirtual.uib.es/cas-med/especie/4391.html |títulu=Hippocrepis balearica Jacq. subsp. balearica |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |autor=Àrea de Botánica, Departament de Bioloxía, Universitat de les Illes Balears |editorial=herbarivirtual.uib.es }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.spain-map.com/sp/informacion/baleares/mallorca/calvia_parque_natural.htm |títulu=Parque Natural de Sa Dragonera, Calvia |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |añu=2009 |editorial=www.spain-map.com }}&lt;/ref&gt; Cabo faer mención, principalmente como parte de la gastronomía, les variedaes de cascoxu ''[[Helix aspersa]]'' y ''[[Helix pomatia]]''.

Tocantes a los [[cogorda comestible|fungos]], les agües de la seronda dexen l'apaición de les sos estructures reproductives ([[cogorda|cogordes]]); destaca'l ''[[Lactarius sanguifluus|esclata-sang]]'', un tipu de [[lactarius|níscalo]] [[península ibérica|ibéricu]].&lt;ref name=&quot;Lactarius&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.fungibalear.net/espanol/mostra_bolet_y.php?codi=37 |títulu=Lactarius sanguifluus |fechaaccesu=3 de payares de 2009 |autor=Secció Micològica Museu Balear de Ciències Naturals |editorial=fungibalear.net |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100315021824/http://www.fungibalear.net/espanol/mostra_bolet_y.php?codi=37 |fechaarchivu=15 de marzu de 2010 }}&lt;/ref&gt; Ye bien apreciáu pol so singular sabor y valor gastronómicu, por cuenta de que ye la cogorda más usada nes recetes de gastronomía del archipiélagu.&lt;ref name=&quot;Lactarius&quot; /&gt;

Les distintes [[especie|especies]] de [[planta|plantes]] monteses que s'atopen nesta rexón pueden catalogase en cuatro grupos d'interés:

* '''Plantes yerbácees''': atopar con mayor frecuencia [[ortiga|ortigues]], [[agrieta|agrietes]] (''[[Rumex pulcher]]'') y fenoyu (''[[Foeniculum vulgare]]''), según otres plantes monteses como por casu uz (''[[Calluna vulgaris]]''). En exclusividad tien cinco especies [[endemismu|reinales]] de [[Limonium|saladina]], especies que se desenvuelven sobre antiguos [[salobral]]es, atopaes nes vieyes salines de Magaluf.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://cambessedes.wordpress.com/2007/12/15/les-saladinas-endemicas-de-magalluf/ |títulu=Les saladinas reinales de Magaluf |autor=Cambessèdes |fechaaccesu=14 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; Na garriga de Santa Ponça atópense delles variedaes d'[[orquídea]] ''[[Orchis collina]]''.

* '''Plantes arbustivas''': la más estendida y común ye'l matu de la cuenca mediterránea denominada llentiscu (''[[Pistacia lentiscus]]''), pero tamién s'atopen otres especies como'l [[Rosmarinus officinalis|romeru]], el [[tomillu]], una especie d'estepa blanca (''[[Cistus albidus]]'') y esparragales de delles especies (''[[Asparagus acutifolius]]'', ''[[Asparagus albus]]'', ''[[Asparagus officinalis]]''). Tamién puede topase hedra (''[[Hedera helix]]'') y otra serie de plantes que tán protexíes, como'l palmito (''[[Chamaerops humilis]]''), los [[Myrtus|mirtos]] y la sabina (''[[Juniperus phoenicea]]'').&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://fichas.infojardin.com/listas-plantas/arbustos-mediterraneos.htm |títulu=Arbusto mediterráneos |editorial=infojardin.com |fechaaccesu=21 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

* '''Felechos''': cabo faer mención al [[Polypodium|felecha]], que reproduzse en zones d'aveséu y llugares frescos.

* '''Árboles''': l'árbol más común que crez nos sos montes ye'l [[Pinus halepensis|pinu carrasco]]. Unu de los mayores problemes a los que s'enfrenta, consiste nes plagues de guxanu procesionaria (''[[Thaumetopoea pityocampa]]''), poles cualos, una brigada especial lleva a cabo actuaciones d'estermín, asitiando trampes y aniquilando los sos niales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://sanitatforestal.caib.es |títulu=La procesionaria en conceyos turísticos,Casu Calviá |fechaaccesu=27 de payares de 2009 |autor=Eduardo Cózar |coautores=Govern de les illes Balears |formatu=pdf |editorial=sanitatforestal.caib.es }}&lt;/ref&gt; Na zona norte, anque en menor midida, atópense delles [[Quercus ilex|encines]], álamos (''[[Populus alba]]''), fresnos (''[[Fraxinus angustifolia]]'') y tamién [[arbutus unedo|yérbadu]].

== Historia ==

=== Prehistoria y Edá Antigua ===
[[Ficheru:Balearic Slinger.jpg|thumb|left|Los [[flonderu balear|flonderos baleares]] fueron unu de los primeros pueblos qu'habitaron y colonizaron les [[Islles Baleares]].]]

La so hestoria empieza como [[pueblu]] dos mil años antes de la era cristiana, anque los sos primeros pobladores daten de la [[era neolítica]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://mallorca.costasur.com/es/historia-cultura.html |títulu=Historia y cultura de Mallorca, Islles Baleares |fechaaccesu=7 d'abril de 2009 |editor=Costasur}}&lt;/ref&gt; Darréu llegaron navegantes [[oriente|orientales]] que faíen escala antes de llegar a la [[Península Ibérica]], a onde dirixíense en busca de [[metal]]es. Veníen d'[[Italia]], d'otres islles mediterránees y d'[[Oriente]] y construyeron pequeños [[pobláu|poblaos]] xunto a les [[mariña|mariñes]], convirtiéndose nos sos primeros habitantes. Los historiadores coinciden en llamar a dicha dómina la ''Cultura de las Cuevas'', por cuenta del frecuente usu d'estes como habitaciones y cortiles funeraries. Na Finca Municipal Galatzó puede atopase al fondu del valle, na zona de Ses Sinyes, una cueva con restos humanos, que demuestra ser habitada. Delles otres muertes de dicha dómina atópense catalogaos nun xacimientu arqueolóxicu llamáu ''[[Parque arqueolóxicu Puig de sa Morisca]]'', nel cual caltiénense restos de lo que foi un [[talayot]] de nueve metros de diámetru.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=251&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=114 |títulu=Conservación y recuperación del mediu natural. |fecha=26 d'ochobre de 2005 |fechaaccesu=10 de payares de 2011 |editorial=Ajuntament de Calvià.}}&lt;/ref&gt; Ta asitiáu sobre una pequeña elevación montascosa na llocalidá de Santa Ponça. Amás, cabo destacar una [[naveta]] llamada ''[[Naveta Alemany|Alemany]]'', el ''[[Turó de Ses Abelles]]'', una [[necrópolis]] asitiada na finca de [[Son Boronat]] y el [[túmulu]] de [[Son Ferrer]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.conselldemallorca.net/sit/phistoric/index_ca.html |títulu=Mapa de llocalización de bienes protexíos |editorial=Conseyu Insular de Mallorca |fechaaccesu=23 d'avientu de 2012 |idioma=catalán}}&lt;/ref&gt;

De la so dómina romana, que duró dende l'añu [[123 e.C.]] hasta'l [[sieglu IV]], nun esisten muertes significatives. Tan solo queden escasos testimonios arqueolóxicos, ente los que destaquen la siquia y los molinos que conducen l'agua a les cases de Galatzó y los restos d'una [[villa romana]] na zona de Santa Ponça conocida como ''Sa Mesquida'', que contién un [[fornu]] que foi utilizáu pa la fabricación de [[cerámica]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.abaleares.com/calvia/index.htm |títulu=Ruta Turística |fechaaccesu=9 de payares de 2009 |editorial=baliares.com }}&lt;/ref&gt;

Nel añu [[425]] foi invadida polos [[vándalos]], pueblu que terminó per asitiar se. L'ausencia de muertes nun dexó pescudar enforma sobre esta dómina, amás de la decadencia empecipiada cola destrucción de [[Pollença]]. Cuando'l xeneral [[Imperiu bizantín|bizantín]] [[Belisario|Flavio Belisario]] ordenó conquistar l'archipiélagu nel añu [[534]] remató esti periodu.

El primer desembarcu musulmán del cual tiense constancia data del añu [[707]], fechu col que remató la dominación bizantina. Mientres los dos siguientes sieglos nun se producieron acontecimientos relevantes, hasta qu'en [[903]], la islla quedó en poder de la dinastía musulmana de los [[Califatu de los Omeyes|omeyes]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mallorca.islasbaleares.com/es/historia.html |títulu=Historia de Mallorca |fechaaccesu=30 de payares de 2009 |editorial=mallorca.islasbaleares.com }}&lt;/ref&gt;

=== Edá Media ===
[[Ficheru:Jaime1aragonimagen.jpg|thumb|left|[[Xaime I d'Aragón]], el Conquistador.]]

[[Ficheru:Cruz-Desembarco Jaime I-rafax.JPG|thumb|left|Cruz conmemorativa en [[Santa Ponça]], nel llugar onde se produció'l desembarcu de les tropes de Xaime I d'Aragón. El monumentu forma parte del treme del [[Paséu Calviá]].]]

En 903, [[Mallorca]] foi conquistada pol xeneral [[almorávide]] [[Issam al-Khawlaní]], que cuntaba cola aprobación del [[emir]] de [[Córdoba (España)|Córdoba]] [[Abd Allah I de Córdoba|Abd Allah]] y Llamar [[Madina Mayurqa]]. Darréu pasó a manes de los [[almohades]], siendo finalmente incorporada a los reinos de Taifas. Los terrenes de Calviá fueron incluyíos na división alministrativa de ''Juz' d' Ahwaz al-Madina''.&lt;ref&gt;Barceló, M., ''Sobre Mayûrqa'', Palma de Mallorca, Quaderns de Ca la Gran Cristiana/2, 1984.&lt;/ref&gt;

En [[1229]] y [[conquista de Mallorca pol rei Xaime I|tres la conquista de Xaime I]], el términu de Calvía foi colonizáu ente otros por families [[Cataluña|catalanes]] que llevaron consigo'l so [[idioma]] y [[cultura]], y que nun consiguió pervivir güei día, yá que los Mallorquinos orixinales yá teníen la so propia llingua, respetada polos moriscos.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://biblioteca.universia.net/ficha.do?id=38138688
 |títulu = La cultura en Mallorca |editor
 = biblioteca.universia.net
 |fechaaccesu = 15 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110724121324/http://biblioteca.universia.net/ficha.do?id=38138688
 |fechaarchivu = 24 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt; Nel repartimientu, el términu de Calviá formó parte de la ''medietas magnatum'', que'l rei donó a los cuatro porcioneros. Concretamente foi axudicáu al [[obispu de Barcelona]], [[Berenguer de Palou]], formando parte de la Baronía de los Obispos de Barcelona.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://usuarios.lycos.es/guerradesucesion/1229-conquista-madina-berenguer-palou.html
 |títulu = 1229 Sitiu de Medina Mayurqa
 |editor = usuarios.Lycos.es.Guerra de socesión
 |fechaaccesu = 5 de xunetu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090415123021/http://usuarios.lycos.es/guerradesucesion/1229-conquista-madina-berenguer-palou.html
 |fechaarchivu = 15 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt; El repartu ente los nobles que contribuyeren a la campaña del rei anició non poques tensiones hasta que s'adoptó la [[pariaje|fórmula del Pariatge]], alcuerdu que consolidó los derechos [[feudalismu|feudales]] de los obispos de [[Barcelona]] que prevaleceríen hasta [[1834]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.iberiarural.es/pueblos-y-ciudaes/islles-baleares/andratx/llugares-interes.htm |títulu=La Trapa |fechaaccesu=3 d'avientu de 2009 |fecha=20 de mayu de 09 |añu=2009 |mes=mayu |editorial=iberiarural.es |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110320222815/http://www.iberiarural.es/pueblos-y-ciudaes/islles-baleares/andratx/llugares-interes.htm |fechaarchivu=20 de marzu de 2011 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=220&amp;KIDIOMA=2&amp;SELECCIONAT=80
 |títulu = Geografía |editor
 = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 14 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708112640/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=220&amp;KIDIOMA=2&amp;SELECCIONAT=80
 |fechaarchivu = 8 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=218&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = El nuesu conceyu |editor
 = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 5 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090810015234/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=218&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 10 d'agostu de 2009
}}&lt;/ref&gt;
Los conquistadores veníen de diversos llugares y en distintes proporciones. Asina, y según el ''Llibre del Repartiment'', les tierres conquistaes fueron partíes ente xente proveniente de lo qu'agora seria Cataluña pero que naquel tiempu pertencia a la corona d'Aragón, d'[[Occitania]] (24,26 %), Italia (16,19 %), Aragón (7,35 %), Navarra (5,88 %), Francia (4,42 %), Castiella (1,47 %) y Flandes (0,73 %) Debíu al estermín o espulsión de la mayor parte de la población autóctona, nun había abonda mano d'obra pal cultivu del campu. En [[1230]] dictóse la [[Carta otorgada|carta de franqueces]], privilexos qu'atraxeron a más repobladores pa cultivar el campu. La nueva población de Mallorca provenía esencialmente de Cataluña, más específicamente del nordeste y dientro d'este, del [[Empordà]].

Dende [[1248]] cuntaba cola so propia ilesia parroquial, ''Sante Ihoannes Caviano'', dedicada a [[Xuan el Bautista|San Xuan]] y en [[1285]], 55 años dempués y mientres el reináu de [[Xaime II d'Aragón]], el segundu fíu de Xaime I,&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/jaime_iim.shtml
 |títulu=La monarquía hispánica
 |apellíu=Cateura
 |nome=Pau
 |editorial=cervantesvirtual.com
 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090921065533/http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/jaime_iim.shtml
 |fechaarchivu=2009-09-21
 }}&lt;/ref&gt; constituyir en villa. Daquella yá cuntaba col so propiu alcalde nomáu pol rei o pol gobernador, que encargábase d'executar les órdenes d'éstos, según tamién del orde públicu y d'alministrar la xusticia. Sicasí, nun cuntaben con poder p'alministrar la villa, que competía a los [[xuráu]] de [[prohome]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://revistas.ucm.es |títulu=L'alministración de xusticia na ciudá de Mallorca na dómina de Pedro'l Ceremoniosu |fechaaccesu=30 de payares de 2009 |apellíu=Cateura Bennaser |nome=Pablo |editorial=revistes.ucm.es |formatu=pdf |editorial=Universidá de Palma de Mallorca }}&lt;/ref&gt; (figura medieval que cuntaba con ciertes funciones)

[[Ficheru:Torre del Cap Andritxol-pjt.jpg|miniaturadeimagen|Torre del Cap Andritxol, Peguera]]
Na dómina medieval la presencia de pirates nel mar [[Mar Mediterraneu|Mediterraneu]] obligó a construyir numberoses torres de defensa.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_imp.plt?KPAGINA=231&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Arquiteutura militar y Torres de defensa |editor
 = Ajuntament de calviá
 |fechaaccesu = 14 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708113006/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_imp.plt?KPAGINA=231&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 8 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt;

Pa sostener les [[parroquia (relixón)|parroquies]] y los sos clérigos, el rei y los [[terrateniente]]s qu'ostentaben la xurisdicción, dexaben una cuarta parte de los [[diezmu|diezmos]] que recibíen de los llabradores. Dicha cantidá yera estremada n'otros cuatro partes, de les cualos trés d'elles, quedaben en posesión del rector de la parroquia y la postrera concedíase-y al [[sacerdote]] o al [[vicariu]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.raco.cat/index.php/Mayurqa/article/view/119296/157070 |títulu=Los diezmos na diócesis de Mallorca nel sieglu XVI |fechaaccesu=3 d'avientu de 2009 |apellíu=Vidal |nome=Josep |formatu=pdf |añu=2009 |editorial=raco.cat }}&lt;/ref&gt;

El sistema sanitariu atender na so mayoría médicos [[xudíu|xudíos]], los denominaos como [[chueta|chuetes]], grupu d'ascendientes d'una parte de los [[chueta|xudíos mallorquinos]] [[Cristianu nuevu|conversos]] al cristianismu. L'hospital más cercanu atopar en [[San Telmo (Mallorca)|San Telmo]], que se fundara en [[1303]] por Xaime II. Fundamentalmente dedicábase a atender y a recoyer comerciantes y marineros de les naves que dende Palma se dirixíen a Barcelona. Tamién lo usaben como abellugu cuando diba mal tiempu.

=== Edá Moderna ===
[[Ficheru:Tumba de Los Montcada-Mallorca-rafax.jpg|thumb|Monumentu nel llugar onde finaron en combate [[Guillermu II de Bearne|Guillermo y Ramón Montcada]], parte güei día del treme del [[Paséu Calviá]],&lt;ref&gt;{{cita web |títulu = Cruz de los Montcadas
 |editor = Ajuntament de Calvià
 |url = http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138
 |fechaaccesu = 1 d'ochobre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20071009225115/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138
 |fechaarchivu = 9 d'ochobre de 2007
}}&lt;/ref&gt; cerca de [[Palmanova]].]]

Dende'l [[sieglu XIII]] hasta metá del [[sieglu XX]] l'agricultura constituyó la única dedicación de la población. De primeres, l'actividá agrícola llevar a cabu pela redolada de la badea de Santa Ponça, llegando nesos tiempos a denominar a la zona como ''términu de Santa Ponça''; la espresión ''términu de Calviá'', aplicóse muncho depués. A pesar de la so llongura mariniega, la población vivía de llombu al mar, ocupada n'estrayer provechu d'una tierra seco y poco fértil.

Nel [[sieglu XVI]] la villa llibrar del azote de la [[peste]] qu'abrasó la población, a pesar de qu'otros conceyos como'l vecín Andratx sufrieron la epidemia.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalviaSinHijos.plt?KPAGINA=377&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=145 |títulu=Zones: Calvià Vila |fechaaccesu=12 de payares de 2009 |autor=Ajuntament de Calvià |editorial=visitcalvia.com}}&lt;/ref&gt; Naquelles feches y por cuenta de la so manera de vida, la población sufría epidemies y enfermedaes como'l [[paludismu]], que namái dalgunos, como'l cura y dalgún [[artesanu]], llibrar por nun trabayar en ''Ses Rotes'', onde tresformaben la cebera. El jornal d'un obreru consistía en cuatro o seis ''sous'' (una docena de güevos costaba un ''sou'' y mediu). Mientres estos sieglos esistín'[[esclavu|esclavos]] [[Pueblu árabe|árabes]], sacante nes zones marítimes, col fin d'evitar fugues o complicidá colos pirates.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=222&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Edad moderna |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=15 d'agostu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110720071018/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=222&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=20 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

En 1748 la situación de miseria del conceyu aportó a tan tráxica qu'un cronista de la dómina describir asina:

{{cita|El trigu llegó a dir tan caru que se pagaben 25 Sous por barchilla, (unidá pa midir ceberes, 13,750 llitros aprox) y afortunáu el que podía atopalo. Y llegó hasta tal puntu la fame que nun se daba a cada casa más que dos ''doblers'' de pan, anque la familia fora numberosa, y diose permisu pa comer carne en cuaresma, y munches persones que nun teníen dineru pa mercar carne comíen yerbes, y dixéronme que delles persones pasaren más de quince díes comiendo solamente yerbes fervíes, y la xente probe o trabayadora taba tan delgada que nun podía trabayar pola mor del pocu alimentu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome=Pere |apellíos=Xamena Fiol |títulu=Historia de Mallorca |páxina=261|fechaaccesu=15 de payares de 2009}}&lt;/ref&gt;|Pere Xamena Fiol}}

El [[llatifundismu]] entamó la vida económico y social de la villa dende'l [[sieglu XIV]] hasta'l [[sieglu XX]] y el territoriu yera na so gran mayoría propiedá d'unos pocos señores. En [[1863]], el 66,3% de les tierres taba partíu, siguiendo una tradición secular, ente cuatro propietarios. El [[Pedro Caro y Sureda|marqués de la Romana]] cuntaba con 2516 [[hectárea|hectárees]], coles que cubría [[Bendinat]] y Peguera, pero amás tenía otres 990 nel conceyu d'[[Andratx]]. El marqués de Bellpuig tenía 4376 hectárees en Santa Ponça, el mayor llatifundiu de Mallorca hasta entráu'l sieglu XIX. Per otra parte, esistía un pequeñu grupu de llabradores conocíos como ''els roters'', a quien los señores venciéren-yos porciones de tierra cercanes al mar, llabradores que cultivaben ceberes y que vivíen en condiciones miserables.

Nel [[sieglu XVIII]], una aportunante [[seca]] y una mala collecha de cebera nes tierres del conceyu provocaron un llargu periodu de [[fame]]. El [[28 de payares]] de [[1715]], [[Felipe V d'España|Felipe V]] suprimió los [[fueru|fueros]] y privilexos de Baleares por aciu el ''decretu de Nueva Planta'' qu'estendió la organización alministrativa del [[Reinu de Castiella]], la prohibición del catalán y la obligatoriedá del usu del [[Idioma español|castellán]] nes islles.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://perseo.sabuco.com/historia/Terminospau2005.htm
 |títulu=Término d'historia d'España
 |editor=Universidad
 de Castiella-La Mancha
 |fechaaccesu=8 de marzu de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090212200042/http://perseo.sabuco.com/historia/Terminospau2005.htm
 |fechaarchivu=2009-02-12
 }}&lt;/ref&gt;

En [[1838]] inauguróse la llinia marítima de [[barcu de vapor|barcos de vapor]] [[Barcelona]]-Palma, fechu que facilitó la llegada de viaxeros dende la península y dende l'estranxeru, que averábense a esfrutar en calar y sableres del conceyu. Nesta dómina llegaben viaxeros motivaos por deseos d'aventura, interés por esplorar un mundu y una sociedá distinta de la que conocíen, o inclusive por razones terapéutiques, como foi por casu el casu de [[Frédéric Chopin]]. Díes en que la publicación y espardimientu d'obres referíes a la islla contribuyeron a convertila en llugar de destín preferente pa munchos viaxeros, ilustraos, artistes y [[xeógrafu|xeógrafos]].

El [[caciquismu]] deriváu del llatifundismu afectólu fondamente a lo llargo de la segunda metá del [[sieglu XIX]] y principios del sieglu XX, que daquella se componía de xornaleros del campu y pequeños propietarios. La restauración fizo que les clases dirixentes agraries recuperaren el poder, col sofitu políticu y representación polos dos partíos moderaos mayoritarios: [[Conservadorismu|conservadores]] y [[Lliberalismu|lliberales]]. Pa caltenese nel poder, dambos sirviéronse del caciquismu. A finales del [[sieglu XIX]], la fame y la probeza impulsó la [[emigración]] escontra [[América]], concretamente a [[Cuba]] y a l'[[Arxentina]], según a [[Francia]] y [[Arxelia]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.uib.es/catedra_iberoamericana/publicaciones/estrades/index.html |títulu=Fundació Cátedra Iberoamericana |editorial=uib.es/
 cátedra iberoamericana |fechaaccesu=23
 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110820145813/http://www.uib.es/catedra_iberoamericana/publicaciones/estrades/index.html |fechaarchivu=2011-08-20 }}&lt;/ref&gt;

=== Edá Contemporánea ===
[[Ficheru:Cala Figuera Calviá.jpg|thumb|Atapecer dende'l Cabu de Cala Figuera.]]

[[Ficheru:CalaElToro.JPG|thumb|La [[ensenada|cala]] de la [[Sablera]] d'[[El Toro (Mallorca)|El Toro]]. La pequeña sablera foi construyida artificialmente, ente que la sablera natural atopábase onde s'atopen les roques de contención. Esti cambéu realizóse por cuenta de que mientres los fuertes temporales d'iviernu, el mar estrozaba la carretera que conduz hasta un pequeñu complexu de servicios de restauración.]]
[[Ficheru:Puig-de-Sa-Morisca-rafax.jpg|thumb|Vista del montículo onde s'asitia'l [[Parque arqueolóxicu Puig de sa Morisca]] en [[Nova Santa Ponça]]. El xalé usa fachada con una téunica de [[marjada]] similar a la típica mallorquina, bien frecuente ente les cases de la zona.]]

Por cuenta de l'actitú [[cacique|caciquil]] que imperaba dende antaño, Calviá foi una de les primeres zones en desenvolver una actitú crítica ya inconformista, a pesar de nun tener malapenes [[industria]], pos tan solo esistíen dos empreses productores de [[cementu]] y de [[yelsu]]. A principios del [[sieglu XX]], sobre una estructura económica basada na agricultura [[autarquía|autárquica]] [[llatifundismu|llatifundista]], creáronse les primeres asociaciones obreres [[socialista|socialistes]]. Los trabayadores de la tierra yeren xornaleros qu'apenes algamaben a subsistir y la débil industria dedicar a treslladar a Palma los productos de la tierra. Estructura social que se caltuvo hasta principios de la década de los sesenta.

Les primeres urbanizaciones del conceyu empezaron a xestase en [[1920]], cuando al finar los propietarios de les tierres, los sos allegaos vendieron les propiedaes o los mesmos propietarios vender por desconocimientu del so auténticu valor. Al llegar a [[1960]], los cambeos de propiedá fueron tan fundamentales que facilitaron el desenvolvimientu inmediatu. Empezó una rápida urbanización de los trés cuartes partes de la mariña, llegando a cementar les sos meyores zones. Dalgunos de los postreros terratenientes, como Miguel Nigorra Oliver, el presidente del [[Bancu de Creitu Balear]], llegó a controlar al traviés de los sos filiales [[inmobiliaria|inmobiliaries]] cuasi'l total del desenvolvimientu de Santa Ponça. En 1986, tenía más de diez mil [[chalé]]s a lo llargo del conceyu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.entretots.info/paginas/noticies/20050213a%20uh.htm |títulu=La llarga mano de formigón de los Nigorra |fechaaccesu=2 de payares de 2009 |autor=www.entretots.info |editorial=entretots.info |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100203225728/http://www.entretots.info/paginas/noticies/20050213a%20uh.htm |fechaarchivu=3 de febreru de 2010 }}&lt;/ref&gt;

El movimientu [[sindicatu|sindical]] y el [[socialismu]] tuvieron un papel importante na so política hasta la [[Segunda República Española|Segunda República]]. En [[1923]] fundóse la ''Federació Obrera Calvianera'', miembru d'[[Unión Xeneral de Trabayadores (España)|UXT]] y darréu la ''Xunió Agrària de Calvià'', amás de ''La Fraternal''. El 30 de setiembre d'este mesmu añu, inaugurar con un presupuestu de mediu millón de [[peseta|pesetes]] la [[Casa del Pueblu (España)|Casa del Pueblu]]. Años dempués, en [[1962]], cuntaba con cuatro carniceríes, tres panaderíes, una llechería, diez apinaos, tres cafés, dos merceríes, cinco carpinteríes, dos ferreros, un taller de bicicletes y una llinia d'autobús. La so escasa industria consistía en cinco maestros d'albañilería, dellos tresportistes, dos fábriques de cementu y yelsu, un tratante de frutos secos, una máquina de descascarillar [[Prunus dulcis|almendra]], un [[molín]] [[farina|fariñero]], una trituradora d'[[algarroba]], un tratante de lleña y una [[almazara]].

El [[30 de xunetu]] de [[2009]], alredor de les dos de la tarde, la llocalidá de Palmanova [[Atentáu de Palmanova de 2009|sufrió un atentáu]] per parte de la banda terrorista [[ETA]], asitiando esplosivos llámpara en dos vehículos de la [[guardia civil]], de los cualos namái unu llegó a españar, provocando víctimes y causando la muerte de dos guardias civiles, Diego Salvà Lezaun, de 27 años, y Carlos Sáenz de Tejada García, de 28 años, xunto a la [[casa cuartel]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/mallorca/2009/07/30/h1strongdos-guardias-civiles-muertos-atentáu-palmanovastrongh1/489399.html
 |títulu=Dos guardias civiles muertos nun atentáu en Palmanova
 |editorial=diariodemallorca.es
 |fecha=30 de xunetu de 2009
 |formatu=Noticia de prensa |fechaaccesu=30
 de xunetu de 2009 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.vanguardia.com.mx/diario/noticia/europa/internacional/condena_unanime_en_contra_de_eta/387096
 |títulu = Conderga unánime en contra d'ETA editorial = vanguardia.com.mx
 |fechaaccesu = 1 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://archive.today/20120703145327/http://www.vanguardia.com.mx/diario/noticia/europa/internacional/condena_unanime_en_contra_de_eta/387096
 |fechaarchivu = 2012-07-03
 }}&lt;/ref&gt;

== Demografía ==
La población de raigañu mallorquín ye escasa, n'el so mayoría formar españoles d'orixe peninsular que proceden principalmente d'[[Andalucía]], que llegaron a la islla nes primeres remeses importantes de trabayadores de los [[años 1960]], xunto a los sos descendientes, amás d'inmigrantes estranxeros.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ub.es/geocrit/sn-94-21.htm |títulu=Inmigración y cohesión social en Calvià, Mallorca (Resume) |apellíu=Miranda |nome=Miguel Ángel |editor=Scripta Nova |fechaaccesu=23 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Cuntaba en [[2008]] con un censu de 50.777 habitantes, de los cualos 25.548 yeren homes y 25.229 yeren muyeres (50,31% frente al 49,69%).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |títulu=Rellación d'unidaes poblacionales |editor=Institutu Nacional d'Estadística |fechaaccesu=12 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110622021449/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |fechaarchivu=22 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt; Trátase del segundu conceyu, en númberu d'habitantes, de tol [[archipiélagu]] balear, namái por detrás de la capital, [[Palma de Mallorca|Palma]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=El conceyu supera'l llistón de 50.000 habitantes empadronaos |url=https://web.archive.org/web/http://www.diariodemallorca.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=1395_3_232323__Part-Forana-conceyu-supera-liston-50000-habitantes-empadronaos |axencia=
diariodemallorca.es |editorial=Editorial Prensa Ibérica |fecha=xueves 28 d'avientu de 2006 |fechaaccesu=17 de payares de 2009}}&lt;/ref&gt;

;Pirámide de población
{{Pirámide de población
|añu=(2008)&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/y245/p05/a2008/l0/&amp;file=00007001.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0
 |títulu=Revisión del Padrón municipal 2008. Datos por conceyos. Población por sexu, conceyos y edá (grupos quinquenales). Calviá
 |editor=Institutu Nacional d'Estadística, España
 |fechaaccesu=8
 de setiembre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

| v0=2.48| v5=2.70| v10=2.57| v15=2.76| v20=3.15| v25=4.23| v30=4..57| v35=4.41| v40=4.35| v45=4.32| v50=3.87| v55=3.30| v60=2.71| v65=1.88| v70=1.35| v75=0.80| v80=0.49| v85=0.35
| m0=2.29| m5=2.67| m10=2.63| m15=2.59| m20=3.01| m25=4.20| m30=4.51| m35=4.38| m40=4.60| m45=4.22| m50=3.57| m55=3.11| m60=2.49| m65=1.79| m70=1.37| m75=0.89| m80=0.72| m85=0.63
|vmax=5 |mmax=5
}}
Del analís de la [[pirámide de población]] deduzse lo siguiente:

* La población menor de 20 años ye'l 21% de la población total.
* La población entendida ente 20-40 años ye'l 32%
* La población entendida ente 40-60 años ye'l 32%
* La población mayor de 60 años ye'l 15%

Esta estructura de la población ye típica nel [[transición demográfica|réxime demográficu modernu]], con una evolución escontra un avieyamientu de la población y un amenorgamientu de la [[Tasa bruta de natalidá|natalidá añal]].

;Evolución de la población

Dempués de la [[Reconquista]], la so población, al igual que la del restu de la islla, constituyíase básicamente de families catalanes, occitanes ya italianes qu'inmigraren animaes polos conquistadores.

Dempués de la [[Guerra Civil Española|Guerra Civil]], la villa quedó dafechu aprobetada. La fame, el contrabandu y la falta d'emplegu obligaron a los paisanos a retomar actividaes agraries que fueren abandonaes pola so escasa productividá. Pa revitalizar la economía, l'Alministración llevó a cabu una política d'obres públiques construyendo'l [[Puertu de Palma de Mallorca|puertu de Palma]], xunto a una campaña que promovía [[lluna de miel|luna de miel]] en Mallorca, coles mires d'atraer turismu nacional que potenciara la riqueza de la islla. A partir de [[1970]], producióse un aumentu espectacular de la población de resultes del desenvolvimientu turísticu. La llegada continua de foranos, tanto de rexones españoles como d'otros países, aumentó la demanda d'emplegu.

;Población estranxera

Del total de les 50.777 persones censaes en 2008, 18.046 yeren de nacionalidá estranxera, que representaben el 35,54% de la población, porcentaxe bien cimeru a la media nacional. Los estranxeros residentes na ciudá vienen de distintos países y continentes, siendo les colonies de nacionalidá [[Reinu Xuníu|británica]] (5.832), [[Alemaña|alemana]] (4.033) y [[arxentina]] (474) les más numberoses.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/y245/p05/a2008/l0/&amp;file=00007003.px&amp;type=pcaxis&amp;L=0
 |títulu=Población por sexu, conceyos y nacionalidá (principales nacionalidaes).
 |editor=Institutu Nacional d'Estadística (INE). España
 |fechaaccesu=8
 de setiembre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

{| style=background:#eeeeee align=center
! '''Gráficu de la evolución de la población de Calviá ente 1920 y 2011'''&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=12&amp;type=db&amp;divi=DPOP&amp;idtab=9
 |títulu = Series históriques de población
 |editor = Institutu Nacional d'Estadística (INE) España |fechaaccesu
 = 8 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110213065453/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=12&amp;type=db&amp;divi=DPOP&amp;idtab=9
 |fechaarchivu = 13 de febreru de 2011
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=12&amp;type=db&amp;divi=DPOH&amp;idtab=9
 |títulu = Poblaciones de fechu dende 1900 hasta 1991. Cifres oficiales de los Censos respeutivos.
 |editor = Institutu Nacional d'Estadística (INE). España |fechaaccesu
 = 8 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20101116130755/http://www.ine.es/jaxiBD/tabla.do?per=12&amp;type=db&amp;divi=DPOH&amp;idtab=9
 |fechaarchivu = 16 de payares de 2010
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |títulu=Rellación d'unidaes poblacionales |autor=Institutu Nacional d'Estadística |fechaaccesu=21 de xineru de 2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110622021449/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaAvanzada&amp;entidá_amb=non&amp;codProv=7&amp;codMuni=11&amp;codEC=0&amp;codES=0&amp;codNUC=0&amp;L=0 |fechaarchivu=22 de xunu de 2011 }}&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|
|- align=&quot;center&quot;
|
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,1)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:55000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2000 text:2000
 bar:2008 text:2008
 bar:2011 text:2011

PlotData=
 color:d width:20 align:left

 bar:1920 from:0 till: 2570
 bar:1930 from:0 till: 2617
 bar:1940 from:0 till: 2804
 bar:1950 from:0 till: 2335
 bar:1960 from:0 till: 3005
 bar:1970 from:0 till: 4890
 bar:1981 from:0 till: 22016
 bar:1991 from:0 till: 37173
 bar:2000 from:0 till: 37419
 bar:2008 from:0 till: 50777
 bar:2011 from:0 till: 52451

PlotData=

 bar:1920 at: 2570 fontsize:s text: 2.570 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 2617 fontsize:s text: 2.617 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 2804 fontsize:s text: 2.804 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 2335 fontsize:s text: 2.335 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 3005 fontsize:s text: 3.005 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 4890 fontsize:s text: 4.890 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 22016 fontsize:s text: 22.016 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 37173 fontsize:s text: 37.173 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 37419 fontsize:s text: 37.419 shift:(-10,5)
 bar:2008 at: 50777 fontsize:s text: 50.777 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 52451 fontsize:s text: 52.451 shift:(-10,5)

&lt;/timeline&gt;
|-
| &lt;small&gt;Gráfica ellaborada por [[Wikipedia]] sobre la base de los datos del [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|INE-2011]]&lt;/small&gt;
|}

== Gobiernu y alministración ==

=== Alministración municipal ===
[[Ficheru:AjuntamentAntic-Calvià-Mallorca-rafax.JPG|thumb|Antigua [[casa consistorial]]. Asítiase nuna plaza con xardinos frente a la ilesia. Les dependencies son agora usaes pol equipu de Radio Calvià, tantu pa emitir como pa impartir cursos de llocutor. La fachada de la entrada contién un enorme mural embaldosado qu'amuesa la hestoria del pueblu por aciu escenes dibuxaes cronológicamente.]]

L'alministración política del conceyu realízase al traviés d'un [[conceyu]] de xestión democrática, que los sos componentes escoyer cada cuatro años por [[sufraxu universal]]. El [[censu eleutoral]] ta compuestu por tolos residentes empadronaos en Calviá, mayores de 18 años y con nacionalidá de cualesquier de los países miembros de la [[Xunión Europea]]. Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral,&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&amp;id=1985/11672
 |títulu = Ley Orgánica 5/1985, de 19 de xunu, del Réxime Eleutoral Xeneral. Art. 169.
 |fecha = 1985
 |editor = Xefatura del Estáu. [[BOE]] nᵘ 147/1985 (España)
 |fechaaccesu = 9 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080625052633/http://www.boe.es/g/es/bases_datos/doc.php?coleccion=iberlex&amp;id=1985%2F11672
 |fechaarchivu = 25 de xunu de 2008
}}&lt;/ref&gt; qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal ta formada por 25 conceyales. Nes Eleiciones Municipales de 2015, el Partíu Socialista foi la fuercia más votada, llogrando 10 conceyales, siguida pol Partíu Popular con 9, Sí Se Puede Calviá con 2, Ciudadanos con 2 y Esquerra Oberta de Calvià con 2. Por aciu un alcuerdu con SSPC y EOC el PSOE invistió alcalde al so candidatu, [[Alfonso Luís Rodríguez Badal]].

* '''Alcaldes dende la instauración de la democracia'''

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align:center;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em;&quot; | '''Alcaldes dende les eleiciones municipales de 1979'''
|- style=&quot;background:#eee&quot;
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | Periodu
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | Nome del [[alcalde]]
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | [[Partíu políticu]]
|-
| align=right| 1979 - 1983|| [[Francisco Font Quetglas]]|| (Independiente)
|-
| align=right| 1983 - 1991|| [[Francisco Obrador Moratinos]]|| ([[PSOE]])
|-
| align=right| 1991 - 2003|| [[Margarita Nájera Aranzábal]]|| ([[PSOE]])
|-
| align=right| 2003 - 2011|| [[Carlos Delgado Truyols]]|| ([[PP]])
|-
| align=right| 2011 - 2015|| [[Manuel Onieva]]|| ([[PP]])
|-
| align=right| Dende 2015|| [[Alfonso Rodríguez Badal]]|| ([[PSOE]])
|-
|}
&lt;/center&gt;

;Presupuestu municipal

El Plenu del Conceyu, axuntáu en convocatoria estraordinaria'l día 9 d'avientu de 2010, aprobó'l presupuestu municipal pal exerciciu 2011.

L'equipu de gobiernu alzó a sesión plenaria un presupuestu municipal de 99.761.573,81 € un 6,85% menos qu'en 2010. A esta cifra hai qu'añader los presupuestos de les empreses municipales y organismos autónomos, esto ye, IMEB, IFOC, Llar de Calvià S.A. y ''Calvià 2000 S.A.'' El presupuestu consolidáu (llográu de la suma de los presupuestos anteriores ensin cuntar importar derivaos d'operaciones ente ellos) algama los 107.122.083'16 euros, lo que supón un amenorgamientu al respeutive de 2010 del 13,22%.

;Plenu municipal

El [[conceyu|Plenu Municipal]] constitúi l'órganu de máxima representación política de la ciudadanía nel gobiernu municipal. Tien ente otres competencies l'aprobación de les Ordenances Municipales, los presupuestos municipales, los planes d'ordenación urbanística y el control y fiscalización de los órganos de gobiernu. El Plenu ye convocáu y presidíu pol alcalde, y ta integráu polos 25 conceyales.

;Árees municipales

La xestión executiva municipal ta entamada n'árees de xestión al mandu de les cualos hai un conceyal del equipu de gobiernu. Cada área de gobiernu tien delles delegaciones en función de les competencies que se-y asignen y que son variables d'unos gobiernos municipales a otros. Les árees actuales de xestión del Conceyu son les siguientes:&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/principal_Cas.plt?KPAGINA=21&amp;KIDIOMA=2&amp;SELECCIONAT=5
 |títulu = Organización Municipal
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 17 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090810020653/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/principal_Cas.plt?KPAGINA=21&amp;KIDIOMA=2&amp;SELECCIONAT=5
 |fechaarchivu = 2009-08-10
 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/principal_Cas.plt?KPAGINA=21&amp;KIDIOMA=2&amp;SELECCIONAT=5 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

* ''Agricultura. Alcaldía. Suministru. Calidá. ''Calvià 2000''. Ciudadanos Estranxeros. Comerciu. Comunicación. Cultura. Defensora del Ciudadanu. Deportes. Educación y Biblioteques (IMEB). Xestión de Sableres y Mariniega. IFOC (formación y emplegu). Mocedá. Llar de Majors. Caltenimientu. Mediu Ambiente. Movilidá y Servicios Urbanos. Patrimoniu. Policía Llocal.''

=== Alministración autonómica ===
Ye al [[Conseyu Insular de Mallorca]] a quien correspuende'l gobiernu autonómicu de la islla de [[Mallorca]]. El [[Gobiernu de les Islles Baleares]] ye l'ente executivu autonómicu pa tol archipiélagu balear, qu'abarca: Mallorca, [[Menorca]], [[Eivissa (islla)|Eivissa]] y [[Formentera]]. Les principales competencies que xestiona'l Gobiernu son la educación non universitaria, la sanidá pública y l'ordenación del territoriu.

=== Alministración xudicial ===
El conceyu pertenez al [[Partíu xudicial (España)|partíu xudicial]] númberu 3 de les Islles Baleares, que los sos [[xulgáu de primera instancia ya instrucción|xulgaos de primera instancia ya instrucción]] atopar na ciudá de [[Palma (Mallorca)|Palma]], na [[Vía Alemaña]], 5. El conceyu dispón d'un [[xuez de paz xulgáu de paz]], allugáu nel Centru de Servicios de Palmanova en calle Diego Salvà Lezaun, nᵘ2 que desenvuelve les competencies propies d'esta figura xurídica.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=7&amp;numpartido=3
 |títulu=Partíu xudicial númberu3 de Baleares
 |editor=cgpe.es
 |fechaaccesu=9 de setiembre de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110612082028/http://www.cgpe.es/partido.aspx?idprovincia=7&amp;numpartido=3
 |fechaarchivu=2011-06-12
 }}&lt;/ref&gt;

== Economía ==
[[Ficheru:CasinoMallorca.JPG|thumb|left|Les instalaciones del antiguu ''Gran Casino Mallorca'', l'únicu [[Casinu de xuegu|casinu]] de la islla, cuando s'atopaba na [[urbanización]] [[Sol de Mallorca]], antes de ser treslladáu a [[Palma de Mallorca|Palma]]. Ente otros eventos, los visitantes podíen esfrutar d'unu de los meyores espectáculos de la islla. Tamién, yera la sede del [[Calvià Chess Festival]], eventu ajedrecístico que forma parte del [[campeonatu del mundu d'axedrez]].]]

[[Ficheru:Palmeras-rafax.JPG|thumb|left|Campu de [[Golf]] ''Poniente'', xunto a la urbanización [[Son Ferrer]]. Componer de 18 fuexos par 72 y 6430 m² ente pinos, olivares y flora mediterránea. Contién tamién siete llagos y numberosos bunkers.]]

L'actividá económica básase principalmente nel turismu, que la so ufierta abarca dafechu tol territoriu. La xestión comercial de les zones costeres de la so mariña supón una de les sos principales fontes de riqueza. En segundu llugar estender na promoción del paquete complementariu: zones que contienen instalaciones deportives o que la so topografía dexa actividaes empobinaes escontra la naturaleza, como ye'l casu del [[Galatzó (finca)|parque Galatzó]] o de les islles [[Malgrats]], declaraes [[reserva ecolóxica]] y les 88,85 [[ha]] de la so parte remanecida declaraes indefinidamente como área especial de proteición de les aves.&lt;ref name=&quot;lasmalgrats&quot; /&gt;

En [[1998]] desenvolvióse un plan ellaboráu pa dexar la realización de diches bases predeterminadas, naciendo asina l'organismu municipal llamáu ''Axenda 21 Llocal pa Calvià''. El plan configúrase como una actuación de l'alministración pública que garantice'l futuru económicu, social, medioambiental y patrimonial. Ta proyeutáu escontra la sostenibilidá y basáu nes inversiones necesaries pa executar proyeutos de diversa índole. El so financiamientu procede del conceyu de Calviá, en collaboración col Gobiernu d'España y la Comunidá Autónoma de les Baleares.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://habitat.aq.upm.es/bpes/onu98/bp438.html |títulu=Agenda 21 Llocal pa Calvià: desenvolvimientu sostenible nun conceyu turísticu (España) |editor=Gloria Gómez Muñoz |fechaaccesu=18 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; Dalgunos de los resultaos llograes inclúin la voladura y baltadera de doce edificios de la [[mariña]], convirtiendo dalgunu de los llugares en zona verde, y la creación de mil quinientos miembros del serviciu especializáu na formación y l'emplegu. La inversión inicial del proyeutu en 1998 superó los 810.000 euros.

;Renta per cápita

Calviá ye una de les ciudaes de Baleares con mayor [[renta per cápita]] debíu al sustentu económicu que brinden los sos servicios turísticos. Anque la ganadería y l'agricultura ye una fonte d'ingresos pa les families, la so economía empobínase sobremanera a sofitar el [[sector terciariu]], dende la construcción hasta la puesta en marcha de servicios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/mallorca/2009/10/29/renta-per-capina-balear-2008-inferior-media-estatal-primer-vegada/516847.html |títulu=La renta per cápita balear en 2008 foi inferior a la media estatal per primer vegada |fechaaccesu=14 de payares de 2009 |apellíu=Navinés |nome=Ferrán |apellíu2=Huguet |nome2=Llorenç |fecha=Xueves 29 |añu=2009 |mes=ochobre |editorial=diariodemallorca.es }}&lt;/ref&gt;

Por cuenta de la diferencia cuantitativa ente población residente y la gran cantidá qu'allega en calidá de turista, nun ye posible evaluar el presupuestu municipal con rellación a la primera, cola cual suel resultar que se simplifica como unu de los conceyos aparentemente más ricos d'Europa, en función de la inversión pública recibida per cápita.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.admonline.calvia.com/PGOU2009/DOCUMENTU_ESCRITU/EstudioEconomicoFinanciero.pdf |títulu=Estudio económicu financieru |fechaaccesu=26 de xunu de 2010 |autor=Jaime Martínez Llabrés, Ester Gatell |editorial=Plan Xeneral d'Ordenación Urbana de Calvià |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100821143047/http://www.admonline.calvia.com/PGOU2009/DOCUMENTU_ESCRITU/EstudioEconomicoFinanciero.pdf |fechaarchivu=21 d'agostu de 2010 }}&lt;/ref&gt;

La renta per cápita media d'España foi en 2008 de 24.020 euros según datos del [[Institutu Nacional d'Estadística (España)|Institutu Nacional d'Estadística]] (INE). A Baleares atribúyese-y una renta media de 25.967 euros, cifra cimera a la media nacional.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://noticias.terra.es/economia/2009/0324/actualidad/renta-per-capina-de-los-espanoles-crecio-el-26-en-2008-hasta-24020-euros.aspx
 |títulu = Renta per cápita de los españoles creció'l 2,6% en 2008 hasta 24.020 euros
 |editorial = noticias.terra.es
 |fecha = 24 de marzu de 2009
 |fechaaccesu = 30 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090819051120/http://noticias.terra.es/economia/2009/0324/actualidad/renta-per-capina-de-los-espanoles-crecio-el-26-en-2008-hasta-24020-euros.aspx
 |fechaarchivu = 19 d'agostu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Sicasí El Centru d'Investigación Económica (CRE) informó por aciu el ''XLI Informe Económicu y Social de Balears 2008'' de que la renta per cápita balear, afecha d'alcuerdu al poder de compra, asitiar por primer vegada nesti sieglu per debaxo de la media nacional.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/mallorca/2009/09/09/mallorca-renta-capina-balears-primer-inferior-media-nacional/501771.html
 |títulu=La renta per cápita en Balears ye per primer vegada inferior a la media nacional
 |editor=Diariu de Mallorca |fechaaccesu=30
 de setiembre de 2009

}}&lt;/ref&gt;

;Emplegu

Por aciu el ''Institutu de Formación y Ocupación'' llevar a cabo talleres d'emplegu, formación, insertamientu profesional y aiciones formatives. Nos talleres d'emplegu, mientres un añu, los alumnos son contrataos pol conceyu pa realizar trabayos determinaos, ente que'l plan de formación encargar d'apurrir a los paraos la necesaria cualificación pal so insertamientu llaboral.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/servei_Cas.plt?KSERVEI=87&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212
 |títulu = Curso pa trabayadores en situación de desemplegu
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 24 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708112816/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/servei_Cas.plt?KSERVEI=87&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212
 |fechaarchivu = 2011-07-08
 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/servei_Cas.plt?KSERVEI=87&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

Según datos del ''Anuariu Económicu d'España 2009, editáu pola Caixa'',&lt;ref name=&quot;caixa2009&quot;&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.anuarieco.lacaixa.comunicacions.com/java/X?_ev.1.TARGET=DAESMU.VIEW&amp;_ev.1.METHOD=SETPARAMSONLY&amp;_ev.1.PROVID=767
 |títulu = Anuariu Econónmico d'España 2009. Calviá
 |editorial = lacaixa.comunicacions.com
 |fechaaccesu = 19 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20150509174231/http://www.anuarieco.lacaixa.comunicacions.com/java/X?_ev.1.TARGET=DAESMU.VIEW&amp;_ev.1.METHOD=SETPARAMSONLY&amp;_ev.1.PROVID=767
 |fechaarchivu = 2015-05-09
 }} |2=http://www.anuarieco.lacaixa.comunicacions.com/java/X?_ev.1.TARGET=DAESMU.VIEW&amp;_ev.1.METHOD=SETPARAMSONLY&amp;_ev.1.PROVID=767 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; el paru qu'esistió mientres los primeru años de la [[década de 2000]] foi práuticamente insignificante, nun superando nengún añu'l dos per cientu. N'agostu de [[2009]], nel contestu de la [[Crisis económica de 2008-2009|crisis económica]] d'ámbitu global sobrevenida en 2008, l'índiz de desemplegu caltúvose baxu, anque repicó hasta'l 3,6%, lo que na práctica traducir en plenu emplegu.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.cgsbaleares.com/noticies/ficha_noticia.es.html?tIte=solu-trés-conceyos-de-mallorca-retayaron--el desempleo-en-agostu&amp;cite=655
 |títulu=Namái tres conceyos de Mallorca retayaron el desemplegu n'agostu
 |formatu=noticia
 |fecha=4
 
 de setiembre de 2009
 |editorial=cgsbaleares.com
 |fechaaccesu=19 de setiembre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

=== Agricultura, ganadería y pesca ===
[[Ficheru:Almendras-rafax.JPG|thumb|[[Prunus dulcis|Almendres]] de Calviá.]]

Tamién y anque en menor midida, la so economía básase na agricultura, principalmente [[olivar|olivares]], [[Ceratonia siliqua|algarrobos]] (''Ceratonia silicua'') y [[almendrales]]. En ganadería, gochos y oveyes y tamién una notable variedá de pesca. Na so estensión esisten numberoses [[masía|masíes]] qu'antaño constituyíen les fontes de suministru alimenticiu de la población.

Les esplotaciones agraries, 175 según el censu de [[1999]], ocupaben 8.917 hai, el 92% de la propiedá y l'ocho per cientu n'arrendamientu. 3.365 hai tán llabraes (945 d'herbales, 1.462 de frutales, 99 d'olivar y una de viñéu), 198 dedicar a camperes permanentes, 4.753 a esplotaciones forestales y 601 hai son otres tierres non forestales. La mayoría d'elles, 113 teníen menos de cinco hai y trenta superaben los cincuenta hai. Les unidaes ganaderes censaes en 1999 yeren 681: 562 d'ovín, cuarenta y nueve d'aves, trenta y tres de caprino, venticinco de porcín, diez d'equín y dos de bovín.

=== Industria y construcción ===
La so actividá [[industria]]l tuvo centrada básicamente nel sector de la construcción, yá qu'en 2008 había censaes un total de 1.380 empreses, sicasí, n'actividaes rellacionaes cola industria había namái un censu de 226 d'elles, dedicaes a diversos ámbitos industriales.&lt;ref name=&quot;caixa2009&quot; /&gt;

=== Servicios ===
;Comerciu

L'área municipal de ''Comerciu y Actividaes Económiques'' tien como principal oxetivu'l desenvolvimientu de proyeutos y xeres pa la modernización, promoción y dinamización de les empreses del conceyu. Estremar en dos seiciones, la de ''Comerciu y Actividaes Económiques'' y la de ''Gabinete Téunicu y d'estudiu'', que'l so cometíu ye la xestión de tramitaciones de llicencies per solicitú de los comenenciudos. Tamién desenvuelve aiciones qu'aumenten y sostengan l'actividá empresarial, especialmente del [[comerciu]], según la restauración y l'entretenimientu. Amás contribúi a la solución d'alcuerdos sectoriales coles asociaciones empresariales de mayor relevancia pa impulsar los negocios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=196&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Desenvuelvo económicu |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=16 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090302073644/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=196&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=2 de marzu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; align=center
|-
|+'''Distribución empreses comerciales por sectores''':&lt;ref name=&quot;caixa2009&quot; /&gt;
|Sector comercial|| Empreses
|-
|Oficines bancaries: bancos (44), caxes d'aforros (33) y cooperatives de creitu (1) ||78
|-
|'''Empreses comerciales mayoristas'''||'''101'''
|-
|'''Empreses comerciales minoristes'''||'''1.980'''
|-
|'''Supermercaos'''||'''81'''
|-
|Hipermercaos ||8
|-
|'''Centros Comerciales'''||'''1'''
|-
|Chigres y restoranes||853
|-
|}
&lt;/center&gt;

;Turismu

[[Ficheru:Hotel-PortAdriano-Mallorca-rafax.JPG|thumb|left|Hotel Adriano na llocalidá d'[[El Toro (Mallorca)|El Toro]]]]

[[Ficheru:Magalluf-Mallorca-rafax.JPG|thumb|Badea de [[Magaluf]].]]

[[Ficheru:BungeeRocket.JPG|thumb|left|El [[bungee rocket]] de la cai ''Punta Ballena'' en [[Magaluf]]. Atraición de feria que s'atopa asitiada nun ampliu xalé que foi una de les primeres construcciones del complexu turísticu. Nel [[2009]], xunto al bungee, convirtióse en discoteca y puntu d'alcuentru bien frecuentáu por escandinavos.]]

Dende empiezos de los [[años 1960]], al recibir les primeres grandes remeses de turistes, entainar en construyir rápido toa una infraestructura de servicios pa ello (campos de [[golf]], [[Parque acuáticu|parques acuáticos]], [[hotel]]es, etcétera), llegando a convertise nuna de les zones con mayor actividá turística de la islla.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=171&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=9
 |títulu = Calvià: un claru exemplu del cayente d'un destín turísticu maduru |editor
 = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 8 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070707221000/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=171&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=9
 |fechaarchivu = 7 de xunetu de 2007
}}&lt;/ref&gt; En [[2009]], ye internacionalmente conocíu por delles de les sos llocalidaes, como son; [[Magaluf]], [[Palmanova]], [[Santa Ponça]] (''Santa Ponça''), [[El Toro (Mallorca)|El Toro]], [[Portals Nous]], [[Illetes]] y [[Peguera]], por cuenta de los turistes que cada añu frecuentar.

P'agospiar al millón y mediu de visitantes añales, disponer d'una ufierta qu'incluyía en 2005 más de 120.000 cames: 44.000 n'hoteles, 16.000 n'apartamentos y 60.000 residencies turístiques.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://habitat.aq.upm.es/boletin/n15/afpra.html |títulu=Calvià Axenda Local 21. Un apueste pol futuru: la rehabilitación integral de Calvià
 |apellíu=Prats |nome=Fernando |editor=Institutu Juan de Herrera |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; La ufierta completar con 853 tabiernes y restoranes, amás de 1.145 comercios.&lt;ref name=&quot;caixa2009&quot; /&gt; Delles multinacionales como [[Fiesta Hotel Group]] (con sede n'[[Eivissa (ciudá)|Eivissa]]) o [[Sol Meliá]] disponen d'una amplia ufierta na zona, principalmente na llocalidá de [[Magaluf]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.fiestahotelgroup.com/index.php/es/footer/avera_de_fiesta_hotel_group/historia |títulu=Historia |fechaaccesu=22 de xunetu de 2009 |editor=Fiesta Hotel Group |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090529205807/http://www.fiestahotelgroup.com/index.php/es/footer/avera_de_fiesta_hotel_group/hestoria |fechaarchivu=29 de mayu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Llogró'l segundu puestu ente los conceyos con más banderes azules nes sos sableres del Estáu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Les sableres y puertos de Balears llogren 80 ´banderes azules´ en 2007 |url=http://www.diariodeibiza.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=3087_2_169188__Pitiuses-i-Balears-playa-puerto-Balears-llogren-banderes-azules-2007 |publicación=diariodeibiza.es |axencia=[[Europa Press]] |editorial=Prensa Ibérica |fecha=31 de mayu de 2007 |fechaaccesu=23 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110720140617/http://www.diariodeibiza.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=3087_2_169188__Pitiuses-i-Balears-playa-puerto-Balears-llogren-banderes-azules-2007 |fechaarchivu=2011-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720140617/http://www.diariodeibiza.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=3087_2_169188__Pitiuses-i-Balears-playa-puerto-Balears-llogren-banderes-azules-2007 |archivedate=2011-07-20 }}&lt;/ref&gt; La sablera de [[Palmanova]] concentra la mayoría de servicios, polo que foi premiada col gallardón calidable ''Q'', siendo la única de les Baleares que tien dicha distinción.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=134&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=105 |títulu=Playa Palmanova |editor=Ajuntament de calviá |publicación=calvià.com |fechaaccesu=25 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090312075753/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=134&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=105 |fechaarchivu=12 de marzu de 2009 }}&lt;/ref&gt; Les unidaes que velen pola seguridá de los sos usuarios, ([[policía|policía turística]], [[proteición civil]] y [[Socorrista acuáticu|socorristes]]), cunten con una embarcación de [[salvamentu marítimu]]. A esti equipu, xúnese l'asociación ''Voluntaris sense fronteres'' (Voluntarios ensin fronteres), que so los apartaos trés y cuatro del artículu 30 de la constitución española, empréstense voluntariamente al cumplimientu de los deberes que dicha constitución atribúye-yos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=180 |títulu=Reglamentu de l'agrupación municipal de voluntarios de proteición civil de Calvià |fechaaccesu=9 de payares de 2009 |autor=Voluntaris sense fronteres |fecha=5 d'ochobre de 1995 |editor=BOIB 125 |formatu=pdf |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180121071514/http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=180 |fechaarchivu=2018-01-21 }}&lt;/ref&gt; Pola so asociación col material que foi usáu na construcción de la [[Catedral de Santa María de Palma de Mallorca|catedral de Palma]], destaca la caleta de [[Portals Vells]]. El restu de sableres principales atopar nos complexos de [[Magaluf]], [[Santa Ponça]] y [[Peguera]].

A finales de los [[años 1990]] l'equipu de gobiernu llocal invirtió nun proyeutu que llevó a cabu una serie d'[[Performance|espectáculo públicos]] con conteníu [[multimedia]] (usando teunoloxía [[láser]] con equipos audiovisuales y máquines que creaben una pantalla [[agua|acuático]]) nes sos costes y sableres. Realizábense les fines de selmana de branu y cuntaben con asistencia multitudinaria, ente seis mil y diez mil persones por sesión.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.solyvera.com/malaguf.php
 |títulu = Solyvera Magaluf Mallorca |editorial
 = solyvera.com
 |fechaaccesu = 3 d'ochobre de 2009
}} |2=http://www.solyvera.com/malaguf.php |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

P'apurrir información sobre los distintos servicios, dispón de seis oficines distribuyíes nos complexos de mayor relevancia; la so sede atopar nel edificiu del conceyu en Calvià Vila.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=277&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Oficines Municipales de Inf. Turística |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=23 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070622161144/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=277&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=22 de xunu de 2007 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Katmandu-Magalluf-Mallorca-rafax.JPG|thumb|[[La casa de Katmandú]] en [[Magaluf]], [[Mallorca]]. Ente distintes sales temátiques contién más de 3.000 pieces de coleición, amás d'un cine [[4D]].]]

[[Ficheru:ELTORO-Mallorca-rafax.JPG|thumb|[[Restorán]] [[El Toro (Mallorca)|El Toro]] (al fondu col techu coloráu) amosando parte de la badea y ''El barcu'', nomatu col que se conocen los [[apartamentu|apartamentos]] encuallaos en cantu del [[cantil]].]]

[[Ficheru:Aventura de piratas-Mallorca-rafax.jpg|thumb|left|[[Pirates Adventure]] en [[Magaluf]].]]

La llocalidá de Magaluf tien un muséu llamáu [[La casa de Katmandú]]; la so peculiaridá consiste en que se construyó al aviesu. Contién una coleición de 3000 pieces variaes y un cine con teunoloxía [[4D]]. Ente otres de les atraiciones del complexu, atópense cenar espectáculu [[Pirates Adventure]] y la [[discoteca|macrodiscoteca]] [[BCM Planet Dance]], una de les más grandes d'Europa, onde la [[Spice Girls|Spice Girl]] [[Geri Halliwell]] actuó de gogó antes de formar el grupu musical que la catapultó a la fama y tamién el ''llar'' del [[disk jockey]] internacional [[DJ Sammy]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.zocalo.com.mx/seccion/articulo/llega-geri-halliwell-a-los-37-anos-ensin propuesta musical-y-con-nuevu-amor |títulu=Llega Geri Halliwell a los trenta y siete años ensin propuesta musical y con nuevu amor |editorial=Zócalo.com.mx |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/servicio/lupa/lente.jsp?pRef=2009071600_9_484748&amp;pIdFoto=1845116 |títulu=DJ Sammy nel so estudiu de Palma editorial=diariodemallorca.es |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2009 }}&lt;/ref&gt; En [[La Porrassa]], a unos 800 metros de Magaluf, atópense los parques acuáticos ''Aqualand'' y ''Western Waterpark'', xunto a les instalaciones d'un ''[[karting]]'' profesional.

Dende delles de les sos llocalidaes, en temporada alta (xunu, xunetu y agostu) pueden faese minicruceros d'un día de duración, nos cualos faise un percorríu por distintes cales del términu.

Na Urbanización [[Sol de Mallorca]], atópase l'únicu [[casinu de xuegu]] de la islla. Tamién tien un pequeñu cai deportivu.

Peguera, especializada en turismu [[Alemaña|xermanu]], celebra n'ochobre la so propia versión de la ''[[Oktoberfest]]'', una fiesta [[Baviera|bávara]] con tradición d'alredor de doscientos años en [[Múnich]], onde puede consumise [[Gastronomía de Baviera|cerveza y productos bávaros]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.fundacioncalvia.com/
 |títulu=Oktoberfest 2009
 |editor=Fundación Calvià
 |fechaaccesu=15 de setiembre de 2009 
}}&lt;/ref&gt;

En [[1995]], basándose nes indicaciones de la [[cume de Rio]] y del ''Quintu programa de la U. E.'', apostar por una fonda innovación de les polítiques de desenvolvimientu turísticu y local, ellaborando un ''Plan d'Excelencia'' consistente na xestión integral de la mariña.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.moratoriaya.com/dsostenible_calvia.htm
 |títulu = Declaración de Calvià sobre Turismu y Desarrollu Sostenible nel Mediterraneu |autor
 = Ajuntament de Calvià
 |editorial = moratoriaya.com
 |fechaaccesu = 25 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090202015041/http://moratoriaya.com/dsostenible_calvia.htm
 |fechaarchivu = 2 de febreru de 2009
}}&lt;/ref&gt;

En [[2001]], llogró financiamientu d'un proyeutu européu llamáu ''LIFE Ambiente (MED-COAST S-T)'' dedicáu a desenvolver estratexes y ferramientes pa la sostenibilidá del turismu en zones costeres del Mediterraneu.

L'[[turismu rural|agroturismo]] ye, comparáu col turismu de mases, cuasi inesistente, anque col tiempu ta desenvolviéndose. Cabo mentar les [[finca|finques]] [[Son Malero]], construyida en [[1430]], y [[Mofarés]], en que les sos habitaciones respetar los elementos tradicionales. Amás, dispón tamién d'un antiguu [[Molín|molín d'aceite]], según un modestu [[muséu]] de ferramientes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mundoanuncio.com/anuncio/dormir_una finca rural_1126705646.html
 |títulu=Finca Mofarés Calvià
 |editor=mndoanuncio.com
 |fechaaccesu=8 d'agostu de 2009 
}}&lt;/ref&gt; Otra importante posesión ye [[Son Boronat]], onde puede apreciase un [[Arquiteutura arábiga|sistema de canales árabe]] y la verdadera [[torre]] de defensa de la masía, fechada nel [[sieglu XIV]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.sonboronat.es/
 |títulu = Welcome to Son Boronat, Agroturismo Hotel and Restaurant
 |editorial = sonboronat.es
 |fechaaccesu = 21 de xunetu de 2009
 |idioma = inglés
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090507075347/http://www.sonboronat.es/
 |fechaarchivu = 7 de mayu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Na mesma llinia, cabo faer mención a la finca ''ye Burotell'', onde se lleven a cabu tou tipu d'actividaes culturales rexonales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.esburotell.com/ |títulu=Ye Burotell |fechaaccesu=14 d'avientu de 2009 |añu=2009 |editorial=esburotell.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181031154315/https://esburotell.com/ |fechaarchivu=2018-10-31 }}&lt;/ref&gt;

== Tradiciones ==
[[Ficheru:Masía Sa Porrassa-rafax.JPG|thumb|[[Posesión (arquiteutura)|Posesión]] de [[La Porrassa|Sa Porrassa]]. Tien una torre de defensa que s'alza a 40 [[metros sobre'l nivel del mar]]. Foi construyida ente [[1595]] y [[1616]] con marés y [[mampostería]] de piedra.]]

[[Ficheru:parroquia capdellá rafax.JPG|thumb|[[Ilesia (edificiu)|Ilesia]] ''La nuesa señora del Carmen'' de [[Capdellá]], que'l so orixe ye la concentración de xornaleros agrícoles de les posesiones del [[Berenguer de Palou|obispu de Barcelona]] que tenía en réxime de [[pariaje]] col rei.]]

Parte de los costumes tradicionales de los habitantes tienen el so raigañu na forma de ganase la vida. La recoyida de la [[aceituna|oliva]], el carbón y la lleña fueron les actividaes más comunes antes de l'apaición del turismu. Les neñes solíen trabayar xunto a les sos madres y otres muyeres cuando cumplíen los diez años. Partíen a cuerpu dende les sos cases a l'amanecida y volvíen al anochecer, acompañando a los [[carru|carros]] que tresportaben el productu. Allegaben escoltaes pol capataz que, al llombu del so caballu, vixilaba los campos onde trabayaben a lo llargo de tola xornada.&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Garcías |nome=Gina |coautores=Sebastià Verd |editor=Ajuntament de Calvià |títulu=Calvià del verde al azul (Hestoria, economía y sociedá) |url=http://www.iberlibro.com/CALVIA-VERDE-AZUL-Historia-economía-sociedad/919235187/bd |añu=1986 |mes=avientu |isbn=84-505 4704-0 |páxina=177}}&lt;/ref&gt;

Nos meses d'iviernu, tresportaben unes piedres llises recoyíes nos [[riega (hidrografía)|riegues]] llamaes ''macs de torrent'' que calecíen al fueu y envolubraben en [[pañuelu|pañuelos]] para darréu calecer les manes cuando se-yos entumíen pol fríu. Una frase popular mallorquina, ''amolla ye mac'' (suelta la piedra), emplegar pa riquir daqué d'otra persona.

Ente les miseries que sufríen y la severidá del capataz, que obligar a volver al olivero por una sola oliva que s'había quedáu escaecida o tener que dirixise a cuerpu escontra les olivares a pesar de dir los carros vacíos, nacieron les ''Cantares de la recoyida d'aceituna''.&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=Calvià del verde al azul (Hestoria, economía y sociedá) |editorial=ajuntament de Calvià |isbn=84-505 4704-0 }}&lt;/ref&gt; Los homes, mientres les muyeres faíen la recoyida, solmenaben les cañes de les olivares y llimpiaben los [[monte|montes]] de [[pinu]]. Mientres sieglos, les xeres de llimpieza de los montes y la talla de lleña que depués vendíen en [[Palma de Mallorca|Palma]], nos fornos d'[[alfarería]] y de pan, caltuvo los campos calteníos de les quemes.

;La vida doméstica.

Les ''[[Posesión (arquiteutura)|posesiones]]'' que s'atopen a lo llargo del conceyu representen el símbolu d'un sistema social y económico carauterísticu del antiguu réxime. Por cuenta de la rudez de les sos tierres, l'actividá agrícola yera bastante básica, olivares, algarrobos, almendrales y ceberes. La ganadería consistía mayoritariamente n'oveyes y cabres. Por cuenta del so escasu caláu, calar de la mariña nun sirvíen como puertos y namái usar pequeñes barques de pesca p'abellugase del mal tiempu. La única cala que s'utilizó como puertu foi la de Santa Ponça, que sirvió pa tresportar almendra comercialmente. Agregu a la esplotación de los pinares pa faer lleña, conformaba la principal fonte de riqueza del conceyu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=232&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Possessions de Calvià
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 13 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070507103320/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=232&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 7 de mayu de 2007
}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Comarca-del-Pariatge-rafax.jpg|thumb|left|Contorna del términu, la zona xunto al mesmu conocida como ''Contorna d'ye pariatge'']]

Hasta la entrada del turismu les viviendes nun dispunxeron de servicios hixénicos mínimos. Les posesiones atopaben la mayoría de les vegaes asitiaes nel mesmu inmueble que la del [[llabrador|payés]], anque les sos llendes taben bien definíos. Los señores cuntaben con un rudimentariu retrete que solía desaguar nes [[figu chumbo|figales chumbas]] que s'atopaben xunto al campu de les viviendes. El serviciu namái podía ser utilizáu polos propietarios cuando nos sos díes de visita precisar, pero non polos payeses, sacante en contaes ocasiones cola autorización de los ''señores'' al atopase enfermos. Les necesidaes de los payeses llevar a cabu en «ye figueral de moru» (el campu de chumberes) pel branu, iviernu, día o nueche.&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Garcías |nome=Gina|coautores=Sebastià Verd |editor=Ajuntament de Calvià |títulu=Calvià del verde al azul (Hestoria, economía y sociedá) |url=http://www.iberlibro.com/CALVIA-VERDE-AZUL-Historia-economía-sociedad/919235187/bd |añu=1986 |mes=avientu |isbn=84-505 4704-0 |páxina=180}}&lt;/ref&gt;

El autoabastecimiento marcaba la vida doméstica colos productos llograos del propiu güertu como: verdures, [[hortoliza|hortolices]], carne de les aves del corral y lleche d'oveyes o de cabres. Escases families solíen tener una vaca, pero toos elles solíen comer [[embutíu|embutíos]] de gochu procedentes de la matanza que faíen cada añu, que consistía nun gochu qu'engordaben pa usu personal y otru que se vendía. Los menús habituales consistíen en platos ellaboraos coles materies primes más algamadices, como'l ''[[pa amb oli]]'' (pan con aceite), les [[Sopes mallorquines|sopes]] (sopes escaldiaes), el [[fritu|fritu mallorquín]] (fritura de pataques con [[fégadu]], pimientos y [[Foeniculum vulgare|fenoyu]]) y otros platos de la denominada «comida probe» na que verdures y [[cebera|ceberes]] yeren los sos principales ingredientes.

Cada familia solía fabricase'l so propiu [[xabón]] coles [[ceniza|cenices]] que llograben quemando [[pulgu|pulgos]] d'[[Prunus dulcis|almendra]], cola cual ellaboraben [[llexía]] virxe. Los sos habitantes movíense frecuentemente a Palma y a los pueblos vecinos por aciu carros y darréu con un autobús al que llamaben ''ye correu'' (el corréu).

;Mitoloxía

[[Ficheru:Calvià mallorca 11 rafax.JPG|thumb|La entrada al pueblu pola vieya carretera escontra Palma]]

La población de principios del [[sieglu XX]] taba convencida de que los [[Fantasma|espíritus]] de los qu'emigraren a [[Cuba]] y a otres partes d'[[América]], a los qu'enxamás volvieron ver, retornaben a los sos llares natales, y amenazadoramente vixilaben pa saber lo que nellos asocedía; inclusive se creía que tamién se vengaben polos cambeos que los nuevos habitantes fixeren nes viviendes mientres la so ausencia. Los escasos habitantes de los sos [[L'Aldea|caseríos]] emprestaben muncha atención a cualquier ruíu o pasu estrañu poles proximidaes de les sos [[güertu|güertos]], tantu pola so probeza, como pola medrana a entidaes malines o [[pantasmes]].

Estes tradiciones socavaron con mayor buelga nos neños a quien los sos padres, siguiendo la tradición, tresmitíen-yos hestories sobre seres malvaos como parte de la so educación. Ente ellos cabo destacar a ''María Enganxa'', bruxa qu'habitaba dientro de los [[pozu|pozos]] esperando a que los infantes desobedientes asomar p'atrapalos y encloyalos pa tola eternidá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://encina.pntic.mec.es/agonza59/peninsulares.htm |títulu=Asustadores de la península ibérica |apellíu=González |nome=Alejandro |editor=Universidad Nacional del Centru de Perú, UNCP |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090826003932/http://encina.pntic.mec.es/agonza59/peninsulares.htm |fechaarchivu=26 d'agostu de 2009 }}&lt;/ref&gt; ''Na Merdisa'', una malhumorada carnicera que se convertía en dos crueles canes afamiaos que se balanciar sobre los neños malos» y encloyar ensin dexar rastru d'ellos. O los ''demonis boiets'', que yeren unos espíritus que se caracterizaben por tener cierta benevolencia, pero con tal capacidá de trabayar qu'alloriaben a quien tuviera que soportalos, yá que ciscaben constantemente que-yos dieren trabayu o comida (''feina o menjar'').

;El Romance del ''Compte Mal''

Al traviés de les xeneraciones viénose tresmitiendo la [[lleenda]] na cual el ''pantasma del Compte Mal'' surdía cada añu na [[nueche de San Xuan]], dende'l [[Puig de Galatzó]], montando al llombu d'un enorme [[caballu]] verde envueltu en llapaes. Cuntaben que'l so [[alma]] en pena solía asustar a la población, especialmente a les moces vírxenes que s'atopaben soles en casa y cuando dormíen.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.diariodemallorca.es/seiciones/noticia.jsp?pRef=2008051800_4_358970__Diariu-de-Palma-Comte-ente-realidad-mito
 |títulu=El
 Comte Mal, ente la realidá y el mitu
 |fecha=18
 de mayu de 2008
 |editorial=diariodemallorca.es
 |editor=Bartomeu Bestard
 |fechaaccesu=4 d'ochobre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

== Gastronomía ==
{{AP|Gastronomía de Mallorca}}
[[Ficheru:Pa amb oli-rafax.JPG|thumb|Platu típicu de Mallorca, ''[[pa amb oli]]'' acompañáu de [[xamón serranu]].]]
[[Ficheru:Tombet.jpg|thumb|Una ''[[greixonera]]'' con [[tumbet]].]]

Unu de los platos más populares ye'l [[fritu mallorquín]] (''frit mallorquí''), que consiste nuna fritura de [[fégadu]] con [[pataca|pataques]] y pimientos; puede ser de sangre y/o asadura de corderu, gochu o tamién marineru. Cabo tamién faer mención a les [[sopa|sopes]] mallorquines, el [[tumbet]], el [[llombu con col]] o con ''[[Lactarius sanguifluus|esclatasang]]'' (variedá más sabrosa del [[rovellón]] atopáu na Península Ibérica), y les [[berenxena|berenxenes]] rellenes. Esisten diverses formes de preparar l'arroz, la más típica ye la llamada ''[[arroz brut|arròs brut]]'', que consiste nun arroz caldoso con cogordes, cascoxos, carne de gochu, coneyu y d'aves. El [[pa amb oli]], propiu de delles cenes, consiste tamién nel platu rexonal de la islla. Los embutíos son tamién unu de los principales elementos de la so gastronomía; [[sobrasada]], [[butifarra|butifarrón]], ''camaiot'' y ''blanquet'' ente otros.

En comíes y alcuentros xeneralmente familiares ye típicu faer [[gochu|porcella]] asada, con pataques estazaes y condimentadas con yerbes de la islla, como'l [[Rosmarinus officinalis|romeru]]. La [[ensalada]] que suel consumise pel branu o cola porcella, conocer como ''[[trempó]]'' y ellabórase con [[tomate]], [[cebolla]] y [[pimientu verde]].

=== Repostería y pastes ===
El [[Repostería d'España|duce]] por excelencia ye la [[ensaimada]] que suel tomase nel [[almuerzu]], pero que tamién se faen de tamaños familiares rellenes de [[crema (gastronomía)|crema]], [[pelo d'ánxel]], [[chocolate]] o con [[sobrasada]]. En Selmana Santa son esenciales les [[empanada|empanaes]], rellenes d'[[acelga]] y [[pasa|pases]], anque'l restu del añu suelen ser tamién de [[carne de pollu|pollu]] con arbeyos, [[atún]] o sobrasada. Pueden tar feches de pasta [[sabor duce|dulce]] o [[sabor salao|salada]], anque son más habituales les de pasta salao. Tamién son típicos los ''[[crespells]]'' y unes empanaes conocíes como ''[[rubiol|rubioles]]'', rellenes tradicionalmente de [[requesón]], de [[pelo d'ánxel]] o de [[mermelada]]. Tamién ye bien habitual la denominada [[coca de trempó]], fecha d'una especie d'ensalada conocida como ''[[trempó]]'' o de pimientos coloraos asaos, xunto a los ''[[Cocarroi|cocarolls]]'', que son una especie d'empanaes de forma triangular rellenes de verdura y pases.

== Tresportes y comunicaciones ==
;Regulación del tráficu urbanu

L'artículu 7 de la ''Llei sobre Tráficu, Circulación y Seguridá Vial'' (aprobada por RDL 339/1990) atribúi a los conceyos unes competencies abondes pa dexar, ente otres, la inmovilización de los vehículos, la ordenación y el control del tráficu y la regulación de los sos usos.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.dgt.es/was6/portal/contenidos/documento/normes_legislacion/llei_trafico/leytrafico002.pdf
 |formatu = pdf
 |títulu = Ley de Tráficu, Circulación y Seguridá Vial
 |editor = Direición Xeneral de Tráficu |fechaaccesu
 = 15 de payares de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091013180512/http://www.dgt.es/was6/portal/contenidos/documento/normes_legislacion/llei_trafico/leytrafico002.pdf
 |fechaarchivu = 13 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; Esta regulación tien llugar al traviés de la ''Ordenanza Municipal de Tráficu, Circulación y Seguridá Vial'', aprobada en sesión de Plenu'l 29 de xunetu de 2004, y nella definen los usos que pueden dase a les víes, les [[velocidá|velocidaes]] que pueden algamar los vehículos según los horarios y zones establecíes pa la carga y descarga de mercancíes na ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=89&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=165
 |títulu=Ordenanza Municipal de Tráficu, Circulación y Seguridá Vial
 |editor=Conceyu de Calviá
 |fechaaccesu=17 de setiembre de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210604204718/http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=89&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=165
 |fechaarchivu=2021-06-04
 }}&lt;/ref&gt;

;Parque de vehículos de motor

El conceyu tien un parque automovilísticu de 714 automóviles por cada 1.000 habitantes, superior a los 602 del conxuntu insular.&lt;ref name = &quot;caixa2009&quot; /&gt; Per otra parte, esiste un parque de 4.077 vehículos ente [[camión|camiones]] y [[furgoneta|furgonetes]], especialmente eleváu dada la importancia de la loxística de repartu a urbanizaciones.
&lt;center&gt;
{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; align=center
|-
|+'''Parque vehículos de motor (2008)'''&lt;ref name=&quot;caixa2009&quot; /&gt;
|Tipu de vehículu|| Cantidá
|-
|Automóviles||36.229
|-
|Camiones y furgonetes||4.079
|-
|Otros vehículos||6.650
|-
|'''Total'''||'''46.956'''
|}
&lt;/center&gt;

;Rede viaria

L'[[autovía]] [[Ma-1]] o '''Autovía de Poniente''' (''Autovía de Ponent'' en [[Idioma catalán|catalán]]) ye la vía de comunicación más importante que comunica los distintos nucleos urbanos con [[Palma (Mallorca)|Palma]] y [[Andratx]]. L'autovía pasa por [[Cas Catala]], [[Illetes]], [[Portals Nous]], [[Palmanova]], [[Santa Ponça]], [[Peguera (Mallorca)|Peguera]], [[Calvià Vila]], [[Camp de Mar]], Andratx y el [[puertu d'Andratx]]. Esta carretera principal percuerre tol conceyu y estremar en dos zones bien estremaes. Una parte norte agrícola-rural y una parte sur turística-urbana.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.andratx.net/andratxPortal/fdes_d4_v1.jsp?codMenuPN=4&amp;codMenu=195&amp;language=es |títulu=El Tresporte en Andratx |fechaaccesu=7 de marzu de 2009 |editor=Ajuntament d'Antratx |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090908035938/http://www.andratx.net/andratxPortal/fdes_d4_v1.jsp?codMenu=195&amp;codMenuPN=4&amp;language=es |fechaarchivu=2009-09-08 }} |2=http://www.andratx.net/andratxPortal/fdes_d4_v1.jsp?codMenuPN=4&amp;codMenu=195&amp;language=es |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

La distancia per carretera dende [[Calvià Vila]] hasta'l centru de Palma ye de 20 [[km]], dende'l so nucleu de población más alloñáu, Peguera, ye de 22,2 y dende el so nucleu más cercanu, Illetes, de 11,3 [[km]]. Otra vía importante ye la carretera secundaria ''Ma-1C'' (antigua [[C-719]]) qu'escurre poles urbanizaciones de la mariña, dende [[illetas|Cala Mayor]] hasta [[Magaluf]].

;Autobuses urbanos
La única estación d'[[autobús]] del conceyu atopar en [[Palmanova]]; denominar tamién el intercambiador. Dichu edificiu, amás de sirvir como parada d'autobús, utilizar p'allugar delles dependencies municipales. La empresa concesionaria que lleva a cabu'l tresporte por autobús consiste en ''Transabus S. A.'' La llinia 3 de la [[Empresa Municipal de Tresportes de Palma de Mallorca|EMT de Palma de Mallorca]] escurre pol conceyu, yá que el so percorríu remata na llocalidá d'[[Illetes]].

== Servicios públicos ==

=== Enerxía ===
;Lletricidá

El 10 d'abril de [[2006]] entró a valir la normativa que facultó a [[Rede Llétrica d'España|Rede Llétrica Española]] pa exercer les funciones d'operación del sistema llétricu balear. El ''Real Decretu 1747/2003'', de 19 d'avientu, foi desenvueltu poles órdenes ministeriales ITC 913/2006, de 30 de marzu, onde se precisa que Rede Llétrica ye l'operador del sistema llétricu en [[Baleares]] y que se responsabiliza de la xestión téunica de los sos sistemes.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.ree.es/seie/baleares/sistema_balear.asp
 |títulu = Sistema llétricu balear
 |editor = Rede Llétrica Española |fechaaccesu
 = 27 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090917231835/http://www.ree.es/seie/baleares/sistema_balear.asp
 |fechaarchivu = 17 de setiembre de 2009
}}&lt;/ref&gt;

El sistema llétricu balear tien dos subsistemas: Mallorca-[[Menorca]] y [[Eivissa (ciudá)|Eivissa]]-[[Formentera]]. El subsistema Mallorca-Menorca ta conectáu a 132 [[Vatiu|KV]]. Ta prevista ampliar la conexón llétrical por aciu dos enllaces submarinos. L'enllaz submarín ente Sagunto y Santa Ponça ta siendo instaláu en 2011 y llueu va empezar el periodu de pruebes Per mediu d'esti enllaz submarín, cola rede peninsular de Rede Llétrica Española, la dependencia enerxética de Mallorca de les sos centrales térmiques sume. Adicionalmente, en Mallorca va poder consumise enerxía ecolóxica proveniente de parques eólicos y saltos d'agua, ensin necesidá de tener qu'instalalos na islla, col consiguiente aforru n'impautu al territoriu insular.

La producción d'[[enerxía llétrica]] en Mallorca alimentar hasta 2011 de les centrales llétriques de Son Reus (612 [[Megavatiu|MW]]), Cas Tresorer (313 MW) y la d'[[Alcudia]] (585 MW).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.diariodemallorca.es/palma/2009/08/18/diariu-palma-gesa-invierte-millones-central-electrica-cass-tresorer/495019.html
 |títulu=GESA invierte 207 millones na central llétrica de Cas's Tresorer
 |editor=diariodemallorca (España)
 |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009

}}&lt;/ref&gt;

;Carburantes

La [[Compañía Loxística d'Hidrocarburos]] (CLH) tien en [[Son Banya]] les sos instalaciones más importantes de la islla. Neses instalaciones el carburante llega por buque tanque. Ellí almacénase y distribúyese por aciu camiones cisterna a les gasolineres y por [[oleoductu]] dende [[1994]] a la instalación aeroportuaria de Son San Xuan de CLH.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.clh.es/revistasclh/Numbero2/html/02c.htm
 |títulu=CLH en Mallorca
 |editorial=clh.es/revistaclh/Numbero2
 |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

;Gas natural

Los conceyos de Palma y el so área metropolitana, [[Marratxí]], Calviá y [[Lluchmayor]], van disponer de [[gas natural]], gracies a un nuevu [[gasoductu]] de diecisiete quilómetros de tubería que empalmará cola canal submarina. El plan futuru ye que toles centrales de les islles, sacante ''Ye Murterar'' en [[Alcudia]], empleguen namái gas natural.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2009/04/22/baleares/1240407588.html
 |títulu=Palma, Llucmajor, Marratxí y Calvià van tener Gas Natural n'avientu 2009
 |formatu=Noticia de prensa |fecha=22
 d'abril de 2009
 |editor=Periódicu El Mundo (España)
 |fechaaccesu=26 de setiembre de 2009

}}&lt;/ref&gt;

=== Residuos urbanes ===
A efeutos de consiguir la sostenibilidá del conceyu llevar a cabu diversos programes como la recoyida selectiva o'l [[compost]]folie individual.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=106&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Calvià 2000 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2009 |editor=Ajuntament de Calviá |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090302073556/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=106&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=2 de marzu de 2009 }}&lt;/ref&gt; La recoyida selectiva ye tan solo del 17% de los residuos orgániques totales xeneraos nel conceyu y provién de los hoteles. El restu de la fraición de residuos orgániques municipales, 51.984 tonelaes en 2008, el 83% del total, nun se recueye selectivamente sinón que se fai de forma entemecida con envases, [[plásticu|plásticos]] y papel, teniendo que llevalo a la [[incineradora]] o al [[vertideru (basura)|vertideru]] de Son Reus,&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://mallorcaconfidencial.com/20090907_17179-el-consell-de-mallorca-rebaxa-la tasa-de-residuos-un-5 |títulu=Tarifa Anticrisis |editor=Mallorca confidencial |fechaaccesu=18 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt; a quien en 2008 pagar 7.300.000 euros pol so tratamientu. Esiste una Ordenanza Municipal de llimpieza y eliminación de residuos sólides y urbanos.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=86&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=162
 |títulu=Ordenanza Municipal de Llimpieza y Eliminación de Residuos Sólides Úrbanos
 |idioma=catalán
 |editor=Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu=24 de setiembre de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210604204723/http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=86&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=162
 |fechaarchivu=2021-06-04
 }}&lt;/ref&gt;

=== Agua y saneamientu ===
La xestión de llimpieza, agua y caltenimientu ye llevada a cabu pola empresa ''Calvià 2000''. El programa políticu conocíu como ''Axenda Local 21'' contempla'l compromisu [[ecoloxía|ecolóxicu]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=106&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Empresa Calviá 2000
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 4 d'ochobre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090302073556/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=106&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 2 de marzu de 2009
}}&lt;/ref&gt; La [[depuradora]] d'agües residuales local asítiase ente Santa Ponça y Palmanova, na autopista escontra [[Andratx]], frente a la urbanización [[Galatzó]].

La [[desalinizadora]] d'agua potable de l'[[Axencia Balear de l'Agua]] atópase allugada en Son Ferrer y produz 2.000.000 de metros cúbicos d'agua potable al añu. El restu de necesidaes acuíferes son cubiertes principalmente cola desalinizadora de [[Palma (Mallorca)|Palma]] y los acuíferos que xestiona l'Axencia. El conceyu merca al añu 10.000.000 de metros cúbicos d'agua a dicha axencia y estos son distribuyíos pola empresa ''Calvià 2000'' al traviés de la so rede capilar. El 27 d'ochobre de 2005 aprobóse la ''Ordenanza Municipal Reguladora del Serviciu de Suministru d'Agua Potable''.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=2158&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=5340
 |títulu=Ordenanza Municipal Reguladora del Serviciu d'Agua Potable. Calviá
 |editor=Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu=24 de setiembre de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170721032600/http://www.calvia.com/servlet/model.web.ShowDoc?KARXIU=2158&amp;TABLENAME=WEB.DOCUMENTACIO&amp;pageProcessKey=LOADINGDOCUMENT&amp;KDOCUMENTACIO=5340
 |fechaarchivu=2017-07-21
 }}&lt;/ref&gt;

Sicasí, l'equipu de gobiernu de Carlos Delgado, cabeza del partíu popular, alcordó en 2010 privatizar el suministru d'agua potable del conceyu mientres 50 años.&lt;ref name=&quot;Barceló&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.attacmallorca.es/2010/02/21/agües-de-calvia/ |títulu=Aguas de Calviá |fechaaccesu=14 d'avientu de 2011 |autor=María del Pilar Barceló |fecha=21 de febreru de 2010 |editorial=Attac Mallorca }}&lt;/ref&gt; La operación llevar a cabu en cuenta de axudicala pol pagu d'una cantidá inicial de 15 millones d'euros a los que mientres los primeros cuatro años, van añadíse-y 2,5 millones más, un 5% de l'agua facturada mientres el total del periodu d'axudicación y 1 millón más d'euros dende'l quintu hasta l'octavu añu.&lt;ref name=&quot;Barceló&quot;/&gt;

El suministru taba enantes xestionáu por trés empreses qu'operaben en diverses zones territoriales: “Agües del Términu Municipal de Calvià, S.A.”, so la marca Aterca y perteneciente al grupu Agbar, la Compañía d'Agües Peguera, S.L&quot; y finalmente la empresa municipal ''Calvià 2000'', que tamién s'encarga de la llimpieza y el caltenimientu del conceyu.&lt;ref name=&quot;Barceló&quot;/&gt; Aterca y agües Peguera apurríen un serviciu de 1,6844 y 1,6772 euros por [[metru cúbicu]], respeutivamente, ente que ''Calvià 2000'', con un serviciu calidable y práuticamente ensin incidencies, facer por 1,4754 euros.&lt;ref name=&quot;Barceló&quot;/&gt; La midida llevada a cabu pol consistoriu xeneró un enfrentamientu colos sindicatos, les entidaes ciudadanes y los partíos políticos de la oposición, que la so unión y nuna asamblea llevada a cabu, decidió xenerar un calendariu de movilizaciones en contra de dicha resolución.&lt;ref name=&quot;Barrasa&quot;&gt;{{cita web |url=http://ultimahora.es/mallorca/noticia/noticias/part-forana/nueva-manifestacion-ciudadana-contra-la-privatizacion-del serviciu-de-agua.html |títulu=Nueva manifestación ciudadana contra la privatización del serviciu d'agua |fechaaccesu=14 d'avientu de 2011 |autor=J. Rosselló F.Barrasa |5= |fecha=12 de marzu de 2010 |editorial=Última Hora }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.rojoynegro.info/2004/spip.php?article28515 |títulu=Balears : Non al esmantelamientu de Calvià-2000 |fechaaccesu=14 d'avientu de 2011 |autor=CGT Balears |fecha=11 d'agostu de 2009 |editorial=Colorado y Negru}}&lt;/ref&gt; Sol lema «Porque lo público ye serviciu y lo privao beneficiu. Non a la privatización de ''Calvià 2000''», y recordando que'l serviciu d'agua potable consistía nel más rentable de la empresa, yá que nel exerciciu anterior cifrárase un [[superavit económicu|superavit]] de tres millones d'euros, llevar a cabu delles concentraciones de protesta con asistencia de los representantes de dellos partíos políticos y de los sindicatos.&lt;ref name=&quot;Barrasa&quot;/&gt; Pela so parte, l'equipu de gobiernu, llevó a cabu per primer vegada na hestoria del conceyu un plenu del conceyu a les ocho de la mañana, coles mires d'evitar les manifestaciones.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://ultimahora.es/mallorca/noticia/noticias/part-forana/delgado-aprobara-manana-la-privatizacion-de l'agua-a-una hora-insolita-pa-evitar-manifestaciones.html |títulu=Delgado va aprobar mañana la privatización de l'agua a una hora insólita pa evitar manifestaciones |fechaaccesu=14 d'avientu de 2011 |autor=F. Barrasa |fecha=22 d'avientu de 2009 |editorial=Última Hora }}&lt;/ref&gt;

=== Suministru ===
El conceyu tien una bona rede d'establecimientos comerciales dedicaos a l'alimentación de tamañu y xestión distintes, dende [[hipermercáu|hipermercaos]] hasta pequeñes tiendes tradicionales d'alimentación, pasando por dellos [[supermercáu|supermercaos]]. El suministru a estos establecimientos facer por aciu camiones de repartu procedentes d'almacenes mayoristas y n'ocasiones son los mesmos tenderos y hoteleros quien se mueven colos sos vehículos a les instalaciones de [[Mercapalma]], distante pocos quilómetros de los distintos nucleos de población, p'adquirir los productos perecederos que vienden.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://establecimientos-comerciales.paginas-amarillas.es/Hipermercaos_y_Supermercaos_en_Calvia_(Illes_Balears)-ff820x997.htm
 |títulu=Hipermercaos y supermercaos en Calviá
 |editorial=paginasamarillas.es
 |fechaaccesu=15 de payares de 2009

}}&lt;/ref&gt;

== Bienestar social ==

=== Educación ===
La ufierta de centru educativos públicos componer d'once colegio d'[[Educación Primaria]] y trés [[Institutu d'Educación Secundaria|Institutos d'Educación Secundaria]] (IES): ''Calviá'', ''Son Ferrer'' y ''Bendinat''.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=30&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212
 |títulu = Centro educativos de Calviá
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 30 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708112956/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=30&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212
 |fechaarchivu = 2011-07-08
 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=30&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=212 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

El ''Institutu Municipal d'Educación y Biblioteques de Calvià'' (IMEB) ye un organismu llocal de calter alministrativu y de servicios. La so misión consiste na xestión direuto y descentralizao de les competencies municipales en materia d'educación y biblioteques. Componer de variedá de servicios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=33&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Institutu Municipal d'Educación y Biblioteques de Calviá (IMEB) |editor=Ajuntament de Calviá |fechaaccesu=6 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090302073342/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=33&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=2 de marzu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

El conceyu cunta con una emisora de radio y una de televisión llamada [[IB3]], que ta asitiada nel ''Polígonu Industrial de Son Bugadelles''. La institución que xestiona la formación y l'emplegu ye'l ''Institutu de Formación y Ocupación de Calvià'' (IFOC), que s'atopa asitiáu en Palmanova, xunto a la oficina de correos, el [[hospital|centro médicu]] y la casa cuartel de la [[guardia civil]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://ib3noticies.com/portada-tv
 |títulu = IB3 Televisió
 |editorial = ib3noticies.com
 |fechaaccesu = 23 de xunetu de 2009
 |idioma = Catalán
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090531065416/http://ib3noticies.com/portada-tv
 |fechaarchivu = 31 de mayu de 2009
}}&lt;/ref&gt;

Nel [[polígonu industrial]] de ''Son Bugadelles'' atópase la institución ''Deixalles'', qu'ufierta ayuda a toes aquelles persones con dificultaes na integración social por aciu la realización d'actividaes nes que meyor s'afaigan. Realiza cursinos y talleres artísticos.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.deixalles.org/indice_delegaciones.php
 |títulu=Delegacions de la Fundació
 |editorial=deixalles.org
 |fechaaccesu=31 d'agostu de 2009
 |idioma=catalán
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211023163922/http://www.deixalles.org/indice_delegaciones.php
 |fechaarchivu=2021-10-23
 }}&lt;/ref&gt; Nel mesmu llugar puede faese entrega de too tipu d'instrumentos, oxetos y ropa que s'atope en bon estáu, coles mesmes, pueden llograse a baxu preciu tou tipu d'instrumentos.

El [[25 d'abril]] de [[2007]], dientro del programa conocíu como ''Ciudaes Dixitales de les Islles Baleares'', poner en marcha un proyeutu consistente nuna [[Internet|rede]] de [[Telecomunicación|telecomunicaciones]] pa emprestar servicios de voz y datos al traviés de [[wifi|teunoloxía inalámbrica]], pol cual creóse accesu gratuitu a [[Internet]] nes sos sableres importantes.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=572&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2
 |títulu = Calvià.com Noticies
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 4 d'ochobre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708112801/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=572&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2
 |fechaarchivu = 8 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt;

=== Sanidá ===
Pa l'atención primaria esisten unidaes básiques de salú nos principales nucleos urbanos y esisten tamién centros de salú en Santa Ponça y en Palmanova (esti postreru inauguróse en setiembre de 2009 y ufierta una amplia gama de servicios sanitarios&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=1132&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2
 |títulu = Inauguráu'l nuevu centru de salú de Palmanova
 |editor = Ajuntament de Calviá. Comunicación
 |fechaaccesu = 1 d'ochobre de 2009
 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=1132&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;).

El so [[hospital]] principal ye'l ''PAC de Santa Ponça'', que funciona les venticuatro hores como ''Centru d'Atención Siguida'', cubriendo l'asistencia sanitaria regular y d'urxencia.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=27&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=73
 |títulu = Unidad Básiques de Salú
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 2 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110708112755/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=27&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=73
 |fechaarchivu = 2011-07-08
 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=27&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=73 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Esisten un total de venticinco farmacies, de les cualos cuatro d'elles aseguren serviciu de guardia les venticuatro hores.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://perso.wanadoo.es/noticiascalvia/FARMACIES.htm
 |títulu=Farmacies de Calvià |apellíu=Almazán |editorial=perso.wanadoo.es |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Coles mesmes, cuenta con un ''Centru d'Atención al Drogodependiente'', proyeutu que foi llanzáu pol [[Partíu Popular|equipu de gobiernu]] el [[25 de xineru]] de [[2007]]. Les sos instalaciones atopar na llocalidá de Magaluf, na cai ''Tirso de Molina'' nᵘ1.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/ |títulu=Plan municipal de prevención y atención de drogodependencias |formatu=pdf |fechaaccesu=14 d'avientu de 2009 |autor=Ajuntament de Calvià |fecha=25 de xineru |añu=2007 |editorial=calvia.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200510213427/https://calvia.com/ |fechaarchivu=2020-05-10 }}&lt;/ref&gt;

=== Seguridá ciudadana ===
Ente [[1930]] y [[1960]], esistía un únicu [[policía]] que realizaba tou tipu de funciones, y nun foi hasta [[1964]] cuando se creó'l ''Cuerpu de Policía Llocal de Calvià'', con un total de diez miembros, comandados por un oficial. En [[1972]] amplióse nuevamente la plantía, añadiendo otros diez axentes y dellos vehículos. A partir de 1981 empezó la llexislación específica de policía. En 1984 incorporáronse nueves promociones y configuróse un ''cuadru de mandos''. En [[2009]] dispón d'un total de 166 axentes, estremaos ente cuatro inspeutores, seis [[sarxentu|sarxentos]], trelce oficiales, 116 policías y ventisiete policías turísticos en temporada braniza. El cuerpu cunta con un parque móvil de más de cincuenta vehículos y de una moderna rede de comunicaciones.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=228&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=113 |títulu=Historia de la Policía Llocal de Calvià |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=23 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110708112810/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=228&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=113 |fechaarchivu=8 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

Hai de solliñar que nel [[2004]], Calviá foi'l primer conceyu español en prohibir l'exerciciu de la prostitución na vía pública y, de magar, la policía llocal realizó un total de 964 denuncies.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=Libertad Balear |títulu=La Policía Llocal de Calviá celebra la so diada felicitándose pola baxada d'actos delictivos nel conceyu |url=http://www.libertadbalear.com/?p=191371 |formatu=noticia |fecha=Llunes, 14 d'avientu |fechaaccesu=14 d'avientu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110713203720/http://www.libertadbalear.com/?p=191371 |fechaarchivu=13 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

Ta operativu'l sistema de ''Emerxencies 112'', qu'atiende cualquier situación d'urxencia. La Seguridá Ciudadana ta al cargu de la [[Guardia Civil]] col so recién Puestu Principal asitiáu nel Polígonu de Son Bugadellas y dos Oficina d'Atención al Ciudadanu pa la dómina braniza, denominaes S.A.T.E. (Serviciu d'Atención al Turista Estranxeru), una en Magaluf y otra en Peguera y la [[Policía Llocal]], con sede tamién nel Polígonu de Son Bugadellas. Amás cunta con Proteición Civil y un parque de [[Bomberu|Bomberos]] asitiáu en Santa Ponça.

=== Servicios sociales ===
A manera de desaniciar na midida de lo posible los efeutos producíos pola crisis mundial en numberoses families, dispunxo d'un presupuestu económicu p'amontar les prestaciones a les más precisaes. Apurriéronse 70.631 [[euru|euros]] a un total de 228 d'elles en conceutu d'ayuda, una medría del 40% al respeutive de los 49.000 del exerciciu del [[2008|añu anterior]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=1115&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2 |títulu=Midíes sociales pa desaniciar la crisis económica |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=21 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090915195314/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/noticia_Cas.plt?KNOTICIA=1115&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=2 |fechaarchivu=15 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Pa les persones de la tercer edá que precisen ayuda pa realizar actividaes cotidianes, esiste una residencia llamada ''Llar de Majors''. L'edificiu atopar en [[Calvià Vila]], tien trés plantes d'altor, ta afechu pa persones con minusvalías y tien calefaición central.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=17&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Llar de Mayores de Calvià |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=24 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090302073629/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=17&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=2 de marzu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Nel so ''Programa d'Atención Integral pa persones con discapacidá'' dexa'l derechu d'usu d'una vivienda municipal a la ''Asociación Síndrome de Down de Baleares'' (ASNIMO). L'oxetivu fundamental de dichu organismu consiste n'ameyorar la calidá, llibertá y responsabilidaes del coleutivu de persones con discapacidá intelectual.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.libertadbalear.com/?p=152383 |títulu=Calvià dexa una vivienda a ASNIMO pa favorecer l'autonomía y l'insertamientu na sociedá de les persones con síndrome de Down |autor=Libertad Balear |editorial=libertadbalear.com |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110713204058/http://www.libertadbalear.com/?p=152383 |fechaarchivu=13 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Arquiteutura ==
El venticuatro de xunetu de 2009, Carlos Delgado, xunto a la teniente d'alcalde de ''Patrimoniu'', Teresa Martorell y al direutor xeneral de ''Ordenación del Territoriu y Turismu'', Jaime Martínez, presentó'l ''Plan de recuperación del Patrimoniu Históricu y Natural'', ente que los sos oxetivos atópase la restauración de dellos de los sos xacimientos arqueolóxicos, según la puesta en marcha del so funcionamientu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mallorcadiario.com |títulu=Calvià presenta'l so Plan de recuperación patrimonial |fechaaccesu=16 de payares de 2009 |autor=Calvià al día |fecha=vienres 24 |añu=2009 |mes=xunetu |editorial=www.mallorcadiario.com |páxina=1}}&lt;/ref&gt;

=== Arquiteutura relixosa ===
[[Ficheru:IglesiaCalvià-rafax.JPG|thumb|[[Ilesia (edificiu)|Ilesia]] de Calviá, dedicada a San Xuan Bautista, orixinaria del añu [[1248]] y reconstruyida nel añu [[1867]].]]

[[Ficheru:ParroquiaSantaPonsa-rafax.JPG|thumb|[[Ilesia (edificiu)|Ilesia]] de [[Santa Ponça]].]]

La [[Ilesia de San Xuan Bautista (Calvià)|Ilesia parroquial de San Xuan Bautista]] alzar nel añu 1248 n'honor a [[San Xuan Bautista]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138
 |títulu = Iglesia parroquial de Calvià
 |fechaaccesu = 5 d'ochobre de 2009
 |editorial = visitcalvia.com
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20071009225115/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=286&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=138
 |fechaarchivu = 9 d'ochobre de 2007
}}&lt;/ref&gt; Consiste nuna sola nave, con cinco [[capiya|capiyes]] llaterales d'arcu de mediu puntu, dedicaes a distintos santos. El [[presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]] definir por un [[arcu toral]] cubiertu per un cuartu d'esfera con forma de [[concha]]. El [[pórticu]] formar cinco [[arquivolta|arquivoltes]] de mediu puntu, qu'alternen la decoración floral con punta de diamante. Sobre'l pórticu esiste un enorme relieve que representa a [[Xesús]] nel [[güertu de Getsemaní]]. Nos llaterales atopen unos nichos coles imáxenes de [[Franciscu d'Asis|San Francisco]], de [[Paula de Roma|Santa Paula]] y de [[Rita de Casia|Santa Rita]]. Nel coronamiento de la fachada atopa'l [[arcángel San Miguel]], posando cola actitú de vencer a [[Lucifer]]. En 1780 reformóse la rectoría sobre la ilesia antigua. Destaquen el portal y el claustru. La entrada consiste nun antepar cubiertu por una [[bóveda]] d'[[Aresta (xeometría)|aresta]] rebaxada.

En [[1595]], el [[templu]] siguía aislláu, pero atopábase arrodiáu de viviendes que terminaron formando'l pueblu rural. Nel [[sieglu XVI]] cuntaba con una torre de defensa. Na mesma dómina venerábase la imaxe de la ''Mare de Déu dels Dolors''. L'edificiu tien una capiya dedicada a [[Sebastián (mártir)|San Sebastián]], al cual atribúyese-y el milagru de salvar al [[Calvià Vila|pueblu]] de la peste qu'azotó a la islla en [[1652]]. A lo llargo de los años, l'edificiu sufrió diverses reformes. En [[1867]] derrumbóse l'antigua ilesia y empezóse una nueva construcción, qu'al poco tiempu tuvo que detenese. Les obres reiniciar en [[1890]] y concluyeron seis años dempués, resultando nuna mixtura d'estilos, destacando'l [[arquiteutura neoclásica|neoclásicu]] con elementos [[Neorrománicu|neorrománicos]] y [[arquiteutura neogótica|neogóticos]].

La [[Ermita de la piedra sagrada]] ye una pequeña construcción d'estilu neorrománicu que s'atopa asitiada na fastera d'un cuetu ente Santa Ponça y Palmanova. La so importancia anicia en que caltién la piedra onde Xaime I d'Aragón oficializó un [[altar]] pa la [[ritual|ceremonia]] d'entrada en combate antes d'empezar la conquista de la islla.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.mallorcapropertydirect.com/docs/guides/en/McaGuidesSWsp.php
 |títulu=Guía de Mallorca
 |editor=mallorcapropertydirect.com
 |fechaaccesu=23 de xunetu de 2009
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110714024344/http://www.mallorcapropertydirect.com/docs/guides/en/McaGuidesSWsp.php
 |fechaarchivu=2011-07-14
 }}&lt;/ref&gt;

La [[Ermita de Portals Nous]] foi diseñada pol [[arquiteutu]] [[Antonio Sureda y Villalonga]], que ellaboró los sos planos al estilu neogóticu en [[1865]]. Atopar na llocalidá de [[Portals Nous]], na zona llamada ''Patiu de los Silos''.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://ciudad.turismo.hispavista.com/monumentu/c5344-ermita-de-portal-nou
 |títulu = Ermita de Portal Nou
 |editorial = HispaVista.com
 |fechaaccesu = 20 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110711171057/http://ciudad.turismo.hispavista.com/monumentu/c5344-ermita-de-portal-nou
 |fechaarchivu = 11 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt;

=== Arquiteutura civil ===
[[Ficheru:CalviàPueblo3-rafax.JPG|thumb|Centru de [[Calvià Vila]].]]

Al ser l'agua un bien escasu nes sos tierres, abonden les construcciones realizaes pa llograla y conducila escontra les estensiones de cultivu. Dientro d'esta tipoloxía destaquen en relevancia los ''Qüanats'', que son conducciones d'orixe árabe que se vinieron utilizando dende antaño. Les más significatives son ''Sa Galareia d'aigua de Valldurgent'' y ''Sa Font de Sa Corriola''. Tamién cabo faer mención al ellaboráu sistema d'inxeniería d'agua de [[Bendinat]] y la fonte pública de [[Capdellá]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.infocalvia.es/turismu/historiaypatrimonio.html
 |títulu = Conducciones d'agua y Qânâts
 |editor = infocalviatacticas.es
 |fechaaccesu = 20 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090911222503/http://www.infocalvia.es/turismu/historiaypatrimonio.html
 |fechaarchivu = 11 de setiembre de 2009
}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:El ToroMallorca-rafax.jpg|thumb|Xalé nel cantil del [[El Toro (Mallorca)|Toro]].]]

Los sos dos centros urbanos históricos, Calvià Vila y Capdellá, contienen delles cases d'interés patrimonial, ente les que s'atopen ''Can Verger'', ''Can Ros'' y ''Ye Pontet''.

L'edificiu sede del conceyu asítiase na [[Calvià Vila|entrada del pueblu]]. Inaugurar en [[1989]] y foi proyeutáu polos arquiteutos Rafael Balaguer y Jaime Vidal, quien xunieron elementos de l'[[arquiteutura]] popular y tradicional mallorquina, como la [[texa]], el [[maré]] o la piedra picada, cola funcionalidad y el diseñu de construcciones [[vanguardia|vanguardistas]].

En [[1929]] construyóse una cruz pa conmemorar el séptimu centenariu de reconquistar. La so base contién representaciones de delles escenes d'esta. Asítiase sobre unu de los estremos de la [[Badea (xeografía)|badea]] de Santa Ponça. Mientres la celebración añal del desembarcu llevar a cabo concierto xunto a ella, según actuaciones de teatru y conferencies.

=== Posesiones ===
[[Ficheru:Son Roig Calvià Mallorca 14 rafax.JPG|thumb|[[Finca]] ''Son Roig'', xunto a [[Calvià Vila]].]]

Esisten trenta y un [[Posesión (arquiteutura)|posesiones]] qu'antaño constituyíen les principales fontes de suministru alimenticiu y económicu local. Dalgunes d'elles permanecen funcionando, bien polos sos propietarios, como ye'l casu de [[La Porrassa]], o bien por convertiles al agroturismo como [[Son Boronat]]. Delles cases antigües fueron reconstruyíes o iguaes polos sos nuevu propietarios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.abc-mallorca.es/una casa-paraiso-en-calvia/ |títulu=Una casa paraísu en Calviá |fechaaccesu=3 d'avientu de 2009 |apellíu=Kroiss |nome=Roland |coautor=Thomas Baar |fecha=payares 24 |añu=2009 |editorial=abc-mallorca.es }}&lt;/ref&gt; Desque en mayu de [[2006]] fora adquirida en titularidá, la finca más destacada ye [[Galatzó (finca)|el parque natural Galatzò]].&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.esgalatzo.es/web/plantilles/jstl/galatzo/area.plt?KPAGINA=624&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Afaya Galatzó
 |editorial = esgalatzo.es
 |fechaaccesu = 27 d'agostu de 2009
}} |2=http://www.esgalatzo.es/web/plantilles/jstl/galatzo/area.plt?KPAGINA=624&amp;KIDIOMA=2 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Cuenta con más de catorce millones de metros cuadraos d'estensión y ye la mayor finca de titularidá pública de les Baleares.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.caib.es/sacmicrofront/archivopub.do?ctrl=MCRST186ZI97763&amp;id=97763 |títulu=Guía de la finca pública Galatzó
 |editor=Ajuntament de Calvià
 |fechaaccesu=11 de payares de 2011 }}&lt;/ref&gt; La posesión tien más de 5000 metros cuadraos de construcciones, ente les que se cunten dos [[molín|molinos]] d'agua, una [[capiya]], numberoses cabañes de llabrador y [[fornu de cal|horno de cal]]. Na so estensión esisten montes d'encines, pinares, garrigas d'[[acebuche]]s, palmitos, (''[[Chamaerops humilis]]'') [[Phragmites australis|carriza]], [[estepa|estepes]], según olivares, algarrobos, (''[[Ceratonia siliqua]]'') almendrales y güertes incorporaes pol home. Al respeutive de la so fauna, contién cabres mallorquines, fuines, papalbes, (''[[Mustela nivalis]]'') ginetas, coneyos, perdices, torcaces, tortúes, [[Turdus|tordos]] y toa clase de [[reptil]]es invertebraos propios d'esta sierra. Tamién ye parte d'un importante nucleu de más de 15 xacimientos arqueolóxicos de dómines pretalayóticas y talayóticas. Atopáronse restos de [[cerámica]] árabe y romana, lo que fai pensar que darréu a la dómina talayótica, la posesión de la finca foi construyida sobre una [[alquería (Al-Ándalus)|alquería]] árabe.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url=http://www.revistaiberica.com/Rutes_y_destinos/bale/galatzo_calvia_baleares.htm
 |títulu=Afaya Galatzó
 |editor=Editorial Ocitur, S.L/ revistaiberica.com
 |fechaaccesu=25 de setiembre de 2009
 }}&lt;/ref&gt;

=== Molinos ===
[[Ficheru:Molino-SantaPonsa-Calvià-Mallorca-rafax.JPG|thumb|left|[[Molín]] de [[Santa Ponça]].]]

Los [[molín|molinos]] esistentes reflexen l'actividá [[agricultura|agrícola]] que tuvo hasta los años 1950, consistiendo nuna de les poques tipoloxíes de patrimoniu [[etnoloxía|etnolóxicu]] catalogaes y protexíes. Ente los más importantes caben destacar los ''Molins de Galatzó'' que fueron construyíos na dómina romana, el ''Molí de Santa Ponça'' (que foi dafechu reformáu por una [[escuela]] [[taller]] local) y los ''Molins urbàns de Calvià''.

=== Torres costeres ===
A manera de sistema de defensa de les incursiones que llevaben a cabu los pirates [[Berbería|bereberes]] o [[Imperiu otomanu|turcos]] a finales del [[sieglu XV]], construyir en distintos puntos de la mariña torres vigía. Cuando dalguna nave pirata o desconocida averábase, avisaben a la población. En 2009 siguen de pies, anque dalgunes d'elles atópense en grave estáu de deterioru. Topar so la proteición de la ''Declaración xenérica del Decretu de 22 d'abril de 1949'', y la ''Llei 16/1985'' sobre'l [[Patrimoniu Históricu Español]].&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.castillosnet.org/programs/castillosnet.php?tip=inf&amp;dat=baleares/PM-CAS-045 |títulu=Torre des Cap Andritxol |fechaaccesu=16 de payares de 2009 |apellíu=Buades G. |nome=Antonio |editorial=castillosnet.org |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110725145539/http://www.castillosnet.org/programs/castillosnet.php?tip=inf&amp;dat=baleares%2FPM-CAS-045 |fechaarchivu=2011-07-25 }} |2=http://www.castillosnet.org/programs/castillosnet.php?tip=inf&amp;dat=baleares%2FPM-CAS-045 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Cúntense les siguientes:

;[[Torre des Cap Andritxol]]
Torre que foi construyida ente [[1580]] y [[1582]] y consiste nuna edificación a 180 [[msnm|metros sobre'l nivel del mar]]. El so diseñu, de tipu cilíndricu, tien una terraza cimera y una cámara principal. Tien un portal [[dintel|adintelado]] y asitiáu a cuatro metros del suelu. La cámara principal ye [[bóveda|abovedada]], construyida con [[mampostería]] y trabada con morteru. Una escalera que sale del portal conduz a la terraza.

;Castellot de Santa Ponça

Consiste nuna torre de planta circular de volume troncocónico y con dos aniellos semicilíndricos de [[maré]]s talláu que se construyó en [[1302]] y foi reforzada en [[1588]]. Tien dos plantes, na primera atópense les dependencies que sirvíen d'estancia de la tropa y del [[pólvora|polvorín]], na principal orixinalmente atopábase la puerta.

;Torre de Illetes

Ye una torre circular construyida ente [[1577]] y [[1597]] a la que con posterioridá se -y añader un forru al so alredor p'aumentar la superficie de la so terraza cimera y poder asina asitiar más pieces d'[[artillería]].

;[[Torre de Sa Porrassa]]

La construcción de la torre de Sa Porrassa empecipiar en [[1595]] y remató en [[1616]]. Ta asitiada a unos cuarenta metros sobre'l nivel del mar. Consiste nuna torre de defensa con una cámara principal llixeramente troncocónica, con una base d'altor variable rematada por un crodó. Una [[escalera de cascoxu]] interna dexa xubir a la planta cimera. Ta construyida con [[mampostería]] de piedra y marés.

;[[Torre de Cala Figuera]]

Construyir ente [[1579]] y [[1582]]. Consiste nuna torre asitiada a unos 20 [[msnm]] sobre'l nivel del mar. Ta formada por dos cuerpos, unu troncocónicu na base y otru circular, onde ta asitiada la cámara principal.

;[[Torre de Portals Vells]]

Construyir en [[1584]], usando mampostería mista de piedra y arenisca trabada con morteru. Ta asitiada a 25 metros sobre'l nivel del mar. Ye un edificiu de planta cilíndrica y presenta una cámara principal a unos cuatro metros sobre'l suelu. Aportar por un portal con [[dintel]] de piedra caliar. La [[bóveda]] ye esférica y el pavimentu ye de marés.

=== Equipamientu de zones verdes ===
Dende finales de los años 1980 y sol plan xeneral de la ''Axenda local 21'', el conceyu vien aplicando distintes polítiques dedicaes a embrivir l'impautu turísticu. El proyeutu incorporó una redolada natural y turístico d'alta calidá sobre'l que desenvolver un modelu turísticu non espansivu nin masificado. Baltáronse hoteles obsoletos de les árees más congestionadas y desenvolviéronse proyeutos centraos en [[ecoloxía]] urbana, la rexeneración de sableres, la construcción de paseos marítimos, el Parque Natural de Na Burguesa, les reserves marines y la depuración d'agües residuales.

La baltadera d'hoteles y creación de zones verdes tuvo un presupuestu de 9.999 millones de [[peseta|pesetes]]. Nuna primer fase invirtiéronse 215 millones pa mercar y baltar vieyos inmuebles y edificios. Nel Plan de meyora y embellecimiento de zones turístiques invirtiéronse 2.000 millones de pesetes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://habitat.aq.upm.es/bpes/ceh2/bpes10.html |títulu=Agenda 21 en Calvià, un destín turísticu maduru nel Mediterraneu (España) |fechaaccesu=30 d'ochobre de 2009 |autor=Javier Echenagusía |editor=Conceyu de Calvià }}&lt;/ref&gt;

== Idiomes ==
Los idiomes oficiales nel conceyu, al igual que nel restu de conceyos de la islla, son el [[idioma catalán|catalán]] y l'[[idioma español|español]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.boe.es/boe/dias/2007/03/01/pdfs/A08703-08728.pdf
 |títulu=LEY ORGÁNICA 1/2007, de 28 de febreru, de reforma del Estatutu d'Autonomía de les Illes Balears
 |formatu=pdf
 |fecha=1 de marzu de 2007
 |editor=Boletín Oficial del Estáu (BOE) Númberu 52
 |fechaaccesu=5 d'ochobre de 2009

}}&lt;/ref&gt; El conceyu cunta con una escuela oficial d'idiomes, que s'atopa asitiada na llocalidá de [[Bendinat]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.aprendelo.com/colexos/les-illes-balears/escuela-oficial-de-idiomes-de-calvia-07181.html
 |títulu = Escuela Oficial D'Idiomes De Calvià
 |editorial = aprendelo.com
 |fechaaccesu = 10 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090825052921/http://aprendelo.com/colexos/les-illes-balears/escuela-oficial-de-idiomes-de-calvia-07181.html
 |fechaarchivu = 25 d'agostu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Los aspeutos más destacaos del catalán de Mallorca, el [[mallorquín]], son la neutralización de la ''a'' y la ''y'' tóniques en [ə], y l'emplegu del artículu [[Catalán salat|saláu]] (''ye, sa, ses'') en llugar de ''el, la, els'' y ''-yos''. Debíu al altu nivel turísticu, munchos de los sos habitantes apoderen dellos idiomes europeos, principalmente'l [[Idioma inglés|inglés]] y l'[[Idioma alemán|alemán]] y en menor midida'l [[Idioma suecu|suecu]], el [[Idioma noruegu|noruegu]] y l'[[Idioma italianu|italianu]].

Una de les sos principales carauterístiques consiste na diversidá idiomática de la población. El mallorquín, el castellán, l'alemán y l'inglés son los idiomes más utilizaos. Dellos nucleos de población como Magaluf o Peguera convirtiéronse en llugares d'amplia residencia d'orixe británicu y xermánicu. Un importante númberu de los sos comercios tán anunciaos n'inglés o alemán.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ub.es/geocrit/sn-94-21.htm
 |títulu=Inmigración y cohesión social en Calviá (Mallorca)
 |apellíu=Miranda |nome=Miguel Ángel
 |editor=Scripta Nova
 |fechaaccesu=5 d'ochobre de 2009

}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bestofmallorca.net/information/cities/magaluf-magalluf |títulu=Magaluf is the prefered destination for British looking for fun |fechaaccesu=11 de payares de 2009 |editorial=bestofmallorca.net |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304132004/http://www.bestofmallorca.net/information/cities/magaluf-magalluf |fechaarchivu=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;

Al envís de enriar les moliciones de distintos coleutivos y persones del conceyu ante una supuesta degradación del idioma, creóse la plataforma ''Calvià per la Llengua'', dedicada a trabayar a favor de la plena normalización de la llingua catalana.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mallorcaweb.net/calviacatala/quiSom/qui_som.html |títulu=Qui som? |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |editorial=mallorcaweb.net |idioma=catalán |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160305015046/http://www.mallorcaweb.net/calviacatala/quiSom/qui_som.html |fechaarchivu=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;

== Cultura ==
[[Ficheru:serenidad.jpg|thumb|''Serenidá'', nome de la obra qu'encabeza la coleición [[surrealismu|surrealista]] del pintor calviense Tomás Ortega.]]

La [[cultura]] calvianera, por cuenta de la constante inmigración, ta basada na multiculturalidad, influencies de munchos llugares que s'hermanaron coles costumes puramente mallorquines.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ub.es/geocrit/sn-94-21.htm |títulu=Inmigración y multiculturalidad |fechaaccesu=30 d'ochobre de 2009 |autor=Miguel Ángel Miranda González, |fecha=2001 |editor=Scripta Nova }}&lt;/ref&gt; Tien variedá d'instalaciones partíes polos distintos nucleu de población. Pa dexar que los sos visitantes esquicen la so cultura, esisten actividaes tantu pel branu como pel iviernu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=348&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=144 |títulu=Cultura y Tradición |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=21 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071012094544/http://www.visitcalvia.com/web/plantilles/jstl/turisme/webcalvia.plt?KPAGINA=348&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=144 |fechaarchivu=12 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; Por cuenta del ensame de bienes culturales con que cunta, en 2009, el conceyu foi incluyíu con una tipoloxía propia nel catálogu de bienes culturales a protexer, aprobáu pol boletín oficial del BOIB col númberu 126.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://toponimiamallorca.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=147:graner-des-delme&amp;catid=25:g&amp;Itemid=174 |títulu=Graner des Delme |fecha=2007 |fechaaccesu=10 de payares de 2011 |editorial=ToponimiaMallorca}}&lt;/ref&gt;

El Departamentu Municipal de Cultura coordina los distintos centros culturales del conceyu. Ufiértense actividaes pa tolos públicos, ente elles cabo destacar los [[taller]]es, los cursinos de formación, les esposiciones d'artistes, según l'usu de sales pa xuntes ya información d'eventos culturales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.balearsculturaltour.org/fichaequipamiento.php?codcss=4_3&amp;cod=24&amp;idioma=es&amp;id=171 |títulu=Sala d'esposiciones del conceyu de Calvià |editor=INESTUR, Conselleria de Turisme |fechaaccesu=15 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110725034722/http://www.balearsculturaltour.org/fichaequipamiento.php?codcss=4_3&amp;cod=24&amp;idioma=es&amp;id=171 |fechaarchivu=2011-07-25 }}&lt;/ref&gt; Dispón de seis instalaciones qu'inclúin biblioteca y aules temátiques distribuyíes ente los sos nucleos de población más importantes, amás, tamién dispón d'una escuela de [[danza]], una de [[música]] y una d'[[idioma|idiomes]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=175&amp;KIDIOMA=2 |títulu=Departamentu de Cultura |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=15 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091121221737/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=175&amp;KIDIOMA=2 |fechaarchivu=21 de payares de 2009 }}&lt;/ref&gt;

El 5 de xunu de 2009 inauguróse una esposición permanente realizada pol ''Grupu Pro Arte y Cultura''. Trátase d'una donación de 81 obres al consistoriu per parte de 78 artistes. El coleutivu ta representáu pola artista y mecenes Mayte Spínola y amadrinado por [[Ana d'Orleans]], [[Ducáu de Calabria|duquesa de Calabria]]. Amás, celebra esposiciones benéfiques destinaes a la Fundación Irene Megías contra la meninxitis.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.contralameningitis.org/noticies/sobre-la-fundacion/asistimos-a-la-exposicion-del%20grupu-pro-arte-y-cultura-en-calvia.html |títulu=Asistimos a la esposición del Grupu 'Pro Arte y Cultura' en Calviá |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |apellíu=Gil |nome=Rosa |fecha=Llunes, 15 |añu=2009 |mes=xunu |editorial=contralameningitis.org |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090626145823/http://www.contralameningitis.org/noticies/sobre-la-fundacion/asistimos-a-la-exposicion-del |fechaarchivu=2009-06-26 }}&lt;/ref&gt;

=== Espacios escénicos ===
Los trés espacios escénicos municipales colos que cunta son, ''Sa Societat'', la ''Sala Palmanova'' y el ''Casal de Peguera'' y formen parte de la ''Asociación de Teatros y Auditorios Públicos de les Illes Balears'' (ATAPIB), según del ''Circuitu d'Artes Escéniques del Consell de Mallorca''. Tamién s'atopen incluyíos nel ''Proyeutu Alcover''. Cunten con serviciu téunicu de [[soníu]] y llume mientres tol añu. Les distintes programaciones ufiertaes inclúin: conciertos de la banda municipal y la escuela de música, obres de teatru clasificaes pa distintos públicos, tantu infantil, xuvenil como adultu, en modalidá aficionáu y profesional, [[danza]] y muestres d'espresión artística escolar. Esiste una ordenanza municipal na cual especifíquense les tarifes a abonar pa la so cesión temporal.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/servei_Cas.plt?KSERVEI=263&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=91 |títulu=Espacio escénicos municipales |editor=Ajuntament de Calvià |fechaaccesu=17 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110708112909/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/servei_Cas.plt?KSERVEI=263&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=91 |fechaarchivu=8 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

=== Actividaes culturales ===
En 2001 inauguróse la ''Gran festa del Hip Hop a Mallorca'', el mayor conciertu de [[hip-hop]] de les Baleares, nel cual dellos grupos d'esti estilu musical axuntar nel polideportivu de Magaluf. Nesi festival tamién empezó'l concursu de [[grafiti]] calvianer. En 2009, habilitáronse parés municipales pa llevar a cabo evento grafiteros con hip-hop a lo llargo de tol añu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mallorcaweb.com/noticies/2002/07/calvia-hip-hop-2002/ |títulu=Calvià Hip Hop 2002 |editorial=mallorcaweb.com |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009 |idioma=catalán |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210604204720/http://www.mallorcaweb.com/noticies/2002/07/calvia-hip-hop-2002/ |fechaarchivu=2021-06-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://perso.wanadoo.es/noticiascalvia/CONCEYU.htm |títulu=El conceyu de Calvià suprime'l so festival de hip-hop |apellíu=CARRASCO A. |nome=M. |editorial=perso.wanadoo.es |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

A lo llargo del añu llevar a cabo concierto al campu, dances, teatru, artes plástiques, gastronomía y talleres d'[[artesanía]]. A manera de promocionar el turismu de temporada baxa, l'[[Carlos Delgado Truyols|equipu de gobiernu]] inauguró en 2009 un percorríu cultural llamáu ''Rutes del desembarcu'', que ufierta la práctica d'una actividá deportiva como pasiar, col valor añadíu cultural y históricu de la ruta.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.libertadbalear.com/?p=192768 |títulu=Calvià amplía la so ufierta turístico y cultural coles Rutes del Desembarcu' |fechaaccesu=3 d'avientu de 2009 |fecha=3 d'avientu |añu=2009 |editorial=libertadbalear.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110713204046/http://www.libertadbalear.com/?p=192768 |fechaarchivu=13 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

Dende 2017 celebrar nel Antiguu Aquapark de Calviá el [[Mallorca Live Festival]], el festival de [[música independiente]] más importante que tien llugar nes islles&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://ultimahora.es/noticias/part-forana/2017/01/14/241966/magaluf-sera-sede-festival-internacional-musica-indie.html |títulu=Magaluf va ser sede d'un festival internacional de música ‘indie' |fechaaccesu=19 d'ochobre de 2018 |fecha=14 de xineru |añu=2017 |editorial=Última Hora }}&lt;/ref&gt;, que cerró la so tercer edición con sold out y más de 27.000 asistentes en 2018&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://cadenaser.com/emisora/2018/05/15/radio_mallorca/1526368967_845081.html |títulu=El Mallorca Live Festival cierra la so tercer edición con un sold out y 27.000 asistentes |fechaaccesu=19 d'ochobre de 2018 |fecha=15 de mayu |añu=2018 |editorial=Cadena SER }}&lt;/ref&gt;.

=== Fiestes populares ===
[[Ficheru:MorosycristianosMallorca.JPG|thumb|Celebración de los [[moros y cristianos]] en [[Santa Ponça]].]]

;Fiestes Rei En Jaume Les
fiestes del desembarcu son l'acontecimientu cultural y festivo más representativu del conceyu. Nelles conmemora'l [[Desembarcu de Xaime I d'Aragón en Mallorca|desembarcu de les tropes del rei]] [[Xaime I d'Aragón]] na mariña de [[Santa Ponça]] en [[1229]]. Mientres la celebración recréase'l desembarcu del rei cristianu na sablera, siguíu de la escaramuza que tuvo llugar ente les tropes cristianes y les mores. Tal que ye típicu, Calvià tien a dos xigantes, ''Xaime I'' y la so esposa ''Violant d'Hongria'', que fueron construyíos en 1999 por Vicente Alberola.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://web.archive.org/web/http://www.aperejosepcanyellas.com/geganters.php?lang=SP |títulu=Els Gegants de Calvià |fechaaccesu=14 d'avientu de 2009 |añu=2009 |editorial=aperejosepcanyellas.com }}&lt;/ref&gt;

;Alimara
Trátase d'unes festividaes n'honor de [[Antonio Abad|San Antonio]] y [[Sebastián (santu)|San Sebastián]] que se celebren el 17 para [[Antonio Abá]] y el 20 de xineru pa San Sebastián. Enciéndese una enorme [[foguera]] al llau de la ilesia, na que se quemar un moñecu que representa a un demoniu; pela redolada enciéndense pequeñes fogueres onde los vecinos garren [[butifarra|butifarrones]] y [[sobrasada]]. D'esta tradición, hai constancia de celebración dende 1952, añu en que la peste nun afectó al pueblu, según paez gracies a San Sebastián.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.conselldemallorca.cat/altramallorca/espanyol/cap4/index.htm |títulu=Ruta de les fiestes y les tradiciones populares |fechaaccesu=4 d'avientu de 2009 |autor=Consell de Mallorca |añu=2009 |editorial=conselldemallorca.cat |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090919052233/http://www.conselldemallorca.cat/altramallorca/espanyol/cap4/index.htm |fechaarchivu=19 de setiembre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

;Falles
Nel añu 1994, un grupu de valencianos de la urbanización [[El Toro (Mallorca)|El Toro]] decidieron realizar un [[monumentu fallero]] pa celebrar la fiesta propia de la so tierra. Dende entós creóse la ''Falla El Toro'', qu'añu tres d'añu se celebra en dicha llocalidá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cevex.gva.es/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=32&amp;Itemid=141&amp;lang=es |títulu=Falla El Toro de Calvià |editorial=cevex.gva.es |fechaaccesu=16 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110720141123/http://www.cevex.gva.es/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=32&amp;Itemid=141&amp;lang=es |fechaarchivu=20 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

;Antroxu

Nos díes que precieden a la llegada de la [[Cuaresma]] celébrase'l [[antroxu]], que faise primero pa infantes y adolescentes y depués celébrase otru p'adultos. En dambos llévase a cabu un concursu al meyor disfraz y grupu, los ganadores reciben premios en metálicu.

;Selmana santa

El 16 de mayu de [[1997]] alcordóse la creación de la ''Hermandá y Cofradería del Cristu del Sangre y La Nuesa Señora de la Esperanza de Son Ferrer y El Toro''. Los [[estatutu|estatutos]] aprobar por decretu l'obispu mallorquín [[Teodoro Úbeda]]. Adquiriéronse dos imáxenes tallaes nel pueblu cordobés de [[Cabra (Córdoba)|Cabra]], pol [[imaginero]] Salvador Guzmán Moral, una d'un [[Cristu]] y la otra d'una Virxe.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sonferrer.net/cofradia_historia_miembros/historia.htm |títulu=Hermandad y Cofradería del Cristu del Sangre y La Nuesa Señora de la Esperanza de Son Ferrer y El Toro |apellíu=Ruiz |nome=Rafael |editorial=sonferrer.net |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090224085225/http://www.sonferrer.net/cofradia_historia_miembros/historia.htm |fechaarchivu=24 de febreru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

;''Pa en Caritat'' y ''Diumenge de l'Àngel''

Dempués de la [[Selmana Santa]] les parroquies convoquen a los vecinos pa faer una pequeña escursión al campu. La comida del eventu consiste en compartir les arrayadures que se preparar especialmente pa la [[Pascua]], como les [[empanada|empanaes]], los [[rubiol|rubioles]], y los [[crespells]].

;San Xuan

El 24 de xunu celebra la festividá n'honor de [[San Xuan Bautista]], el santu patrón del conceyu. Nel [[Calvià Vila|pueblu]] ríndese homenaxe a los mayores de la tercer edá, celebrando una misa y actuaciones de bailles rexonales. Esta celebración vien realizándose dende los [[años 1950]].

== Deportes ==
[[Ficheru:Calvià-Andratx-Peguera-Mallorca-rafax.jpg|thumb|left|Percorríu [[ciclismu|ciclista]] ente villes de la [[contorna]].]]

Na [[década de 2000]], construyóse un paséu piatonal que coneuta con tolos sos nucleos. El llamáu [[Paséu Calviá]], conocíu como'l ''Pulmón Verde'' del conceyu, tien zones de descansu, instrumentos temáticos y deportivos nun percorríu de 32 [[quilómetru|quilómetros]]. La so filosofía basar en priorizar el tránsitu viandante. Con un presupuestu básicu de 255.000 [[euru|euros]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://boib.caib.es/pdf/2003019/mp82.pdf
 |títulu=Anuncio de concursu de delles obres y servicios del Ajuntamente de Calviá
 |editorial=boib.caib.es Númberu 19
 |fecha=11 de febreru de 2003
 |formatu=pdf
 |fechaaccesu=5 d'ochobre de 2009

}}&lt;/ref&gt; el proyeutu empezó a ellaborase en [[2003]]. En [[2008]], yá rematáu aprobóse aptu tamién para [[ciclismu|ciclistes]] nun plenu municipal.

;Eventos deportivos

La llocalidá acueye añalmente la meta de la postrera de les carreres o trofeos [[ciclistes]] profesionales d'un día que componen la [[Challenge Vuelta a Mallorca]], que nel mes de febreru estrena la temporada ciclista n'[[España]]; dicha xornada denominar ''[[Troféu Calvià]]''. L'eventu recibe una importante cantidá de turistes, lo que dexa a pequeños establecimientos hoteleros empezar la temporada un poco primero de lo habitual.

Amás, mientres tol añu la llocalidá cunta con cinco itinerario [[Cicloturismo|cicloturistes]], destacando que cualesquier de les sos rutes puede realizase en dambos sentíos y empecipiase dende cualesquier de los sos puntos. Coles mesmes, los cinco circuitos atópense enllazaos formando un itinerariu más estensu.

Nel mes d'avientu celebra'l [[maratón]]. La edición XXV de [[2009]] dexó la inscripción voluntaria adicional que dexó a aquellos que lo deseyaren llograr un ''Dosal 0'' pa collaborar cola organización [[Unicef]]. Ta entamáu pola ''Asociación Deportiva d'Atletismu de Calvià'' (ADA Calvià). El patrociniu cuerre a cargu del conceyu y de la [[Caxa d'Aforros del Mediterraneu]] (CAM). Empieza na Avenida de les Palmeres, xunto al deportivu municipal de Magaluf y tien un percorríu mistu de 21.097 [[km]] nos qu'una vuelta conforma la modalidá de mediu maratón y dos vueltes el maratón completu. El percorríu foi homologado oficialmente pola [[Real Federación Española d'Atletismu]] (RFEA).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.libertadbalear.com/?p=120625 |títulu=El Maratón y Mediu Maratón de Calvià collabora con Unicef |editor=Libertad Balear. El periódicu dixital de Baleares. |fechaaccesu=18 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110713203707/http://www.libertadbalear.com/?p=120625 |fechaarchivu=13 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

En [[2004]] foi la sede de la XXXVI [[Olimpiada d'Axedrez]], prueba reina del calendariu internacional d'esti deporte, axuntando una participación récor de 150 países y más de 1700 axedrecistes, ente ellos, [[Viswanathan Anand]], [[Alexei Shirov]], [[Vassily Ivanchuk]], [[Victor Korchnoi]], [[Francisco Vallejo Pons]] o [[Magnus Carlsen]]. Dende entós y con calter añal, celébrase'l [[Calvià Chess Festival]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.calviafestival.com
 |títulu=Calvia Chess Festival
 |editor=Calviafestival
 |fechaaccesu=5 d'ochobre de 2009

}}&lt;/ref&gt; Esti festival, qu'en 2005 recibió la visita d'[[Anatoly Karpov]] y que cumplió la so tercer edición en 2006, propón un programa de torneos pa participantes de toles categoríes y edaes. El Open Internacional, prueba estrella del ''Calvià Chess Festival'', axuntó en 2006 a 117 xugadores provenientes de 35 países, de los que 26 ostentaben el títulu de ''Gran Maestru internacional''. El ''Calvià Chess Festival'' consolidóse como una de les pruebes de mayor relevancia ajedrecística d'ente les que se celebren n'España. La cuarta edición tuvo llugar del 6 al 24 d'ochobre de 2007.

;Instalaciones deportives

Ente los variaos servicios que dispón la ufierta del ''Área Municipal de Deportes'' cúntense nueve instalaciones deportives, cinco campu de golf profesionales y cinco puertos deportivos.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=61&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Concejalía de Deportes de Calviá
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 30 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090302074918/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=61&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 2 de marzu de 2009
}}&lt;/ref&gt; En [[2009]] inauguróse una pista d'[[atletismu]] xunto al polideportivu de Magaluf.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.libertadbalear.com/?p=169742
 |títulu = Calvià amuesa los sos credenciales al mundu del atletismu editorial = libertadbalear.com
 |fechaaccesu = 31 d'agostu de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110713204137/http://www.libertadbalear.com/?p=169742
 |fechaarchivu = 13 de xunetu de 2011
}}&lt;/ref&gt; L'usu de les instalaciones ta regulada pola Ordenanza Municipal reguladora pa la prestación de servicios nes instalaciones deportives municipales.

;Entidaes deportives

La entidá deportiva más importante del conceyu ye'l C. D. Calviá, que la so fundación ye anterior a la Guerra Civil, magar ye a partir de [[1950]] cuando se forma l'equipu de fútbol&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.cdcalvia.com/index2.html
 |títulu = C.D. Calviá
 |editor = cd calvia
 |fechaaccesu = 30 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090413172816/http://www.cdcalvia.com/index2.html
 |fechaarchivu = 13 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt;

En [[1997]] nació l'asociación deportiva ''ADA Calvià'' con especialidaes en [[cross]], pista y ruta. Ente 2006 y 2007 llogró la [[medaya d'oru]] por clubes júnior femenín de cross y el campeonatu de Baleares júnior de pista en trés causes. En 2009, y col estrenu de la nueva pista d'atletismu de Magaluf, los atletes calvienses consiguieron en dichu campeonatu un total de trece medayes (trés d'oru, cuatro de plata y seis de bronce).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.adacalvia.net |títulu=David Bustos, campeón d'Europa júnior |autor=adacalvia.net |editorial=adacalvia.net |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2009 }}&lt;/ref&gt;

En 200, llevar a cabu l'I Campeonatu d'España de bucéu deportivu nel mar.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.fundacioncalvia.com/descargas/DossierGranFondo08.pdf |títulu=Fundación Calvià |fechaaccesu=21 de payares de 2009 |editorial=fundacioncalvia.com }} |2=http://www.fundacioncalvia.com/descargas/DossierGranFondo08.pdf |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

A los deportistes más destacaos de 2009, un total de sesenta, concediéronse-yos venti mil euros en [[Beca (subvención)|beques]]. Esta ayuda enmarcar nel ''Plan BED'' (''Beques per a esportistes destacats de Calvià'') y apúrrese a menores de dieciocho años. La cuantía a recibir establecer en función a los resultaos y a les marques llograes en [[Competición (deporte)|torneos]] y en [[campeonatu|campeonatos]] internacionales, nacionales y autonómicos. Coles mesmes, apurriéronse subvenciones por un valor de 130.000 [[euru|euros]] a un total de trenta entidaes y clubes deportivos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.libertadbalear.com/?p=155541 |títulu=Calvià entrega 20.000 euros en beques a los sos deportistes más destacaos de 2008 |autor=Libertad Balear |editorial=libertadbalear.com |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110713204122/http://www.libertadbalear.com/?p=155541 |fechaarchivu=13 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Medios de comunicación ==
;Prensa escrita

Por cuenta de la cercanía de [[Palma de Mallorca|Palma]], los medios masivos d'información que se peracaben son los que se publicar na capital, como'l [[Última Hora (España)|Última Hora]], el [[Diariu de Mallorca]], [[El Mundo (España)|El Mundo]], el [[Diari de Balears]] y la tirada local n'inglés [[Majorca Daily Bulletin]]. Estos medios empresten atención a l'actualidá que se xenera nel conceyu por aciu corresponsales. Tamién se vienden los principales periódicos nacionales ya internacionales, especialmente los británicos, como [[The Sun]], [[The Star]], [[Daily Mirror|The Daily Mirror]] y [[News of the World (periódicu)|News of the World]] que son distribuyíos ente toles llibreríes y hoteles del conceyu.&lt;ref name=&quot;prensaescrita&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.prensaescrita.com/baleares.php
 |títulu=Periódicos diarios de Baleares editorial=Prensaescrita.com
 |fechaaccesu=29 de setiembre de 2009

}}&lt;/ref&gt;

Coles mires de incentivar el comerciu, la ''Fundación Calvià'' ellaboró un proyeutu d'una guía llamada ''Calvià Shopping'', que pretende amosar una llista de los establecimientos de cada zona, lo mesmo que de los servicios qu'ufierta. Distribuyir por tol términu de manera totalmente gratuita.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.fundacioncalvia.com/calviashopping.html |títulu=Calvià Shopping |fechaaccesu=12 de payares de 2009 |editorial=fundacioncalvia.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304093303/http://www.fundacioncalvia.com/calviashopping.html |fechaarchivu=4 de marzu de 2016 }}&lt;/ref&gt;

;Emisores de radio

Se sintonizan con normalidá cuasi toles emisores qu'emiten dende Palma y que representen a la totalidá de les emisores de radio nacionales y rexonales. Amás, llocalmente emite la emisora municipal ''Radio Calviá'', que se fundó a mediaos de los [[años 1980]]. Emite dende'l 107.4 del dial de [[Frecuencia Modulada]] (FM).&lt;ref name=&quot;radio&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.radiocalvia.com/pages/historia.php
 |títulu = Historia de radio Calviá
 |editorial = radiocalvia.com
 |fechaaccesu = 29 de setiembre de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090910062618/http://www.radiocalvia.com/pages/historia.php
 |fechaarchivu = 10 de setiembre de 2009
}}&lt;/ref&gt; La emisora ye parte d'unu de los proyeutos de formación del ''IFOC''. Tamién cabo faer mención a la ''Asociación Radio Cultural de Calvià'', emisora de [[radioaficionáu]] qu'en casos d'emerxencia actúa de soporte a les fuercies del orde y [[proteición civil]].&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=203&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=103 |títulu=Asociación Radio Cultural de Calvià |fechaaccesu=9 de payares de 2009 |editorial=calvia.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110708112925/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=203&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=103 |fechaarchivu=2011-07-08 }} |2=http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/area_Cas.plt?KPAGINA=203&amp;KIDIOMA=2&amp;KNODE=103 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

;Internet

Los principales sitios d'[[Internet]] del conceyu son:
* La web oficial del Conceyu de Calviá, editada en castellanu, catalán ya inglés y qu'inclúi dellos apartaos ente los que destaquen: información institucional del Conceyu, sobre la so configuración y árees de gobiernu; accesu de la ciudadanía a diversa información de servicios útiles pal ciudadanu; axenda de les actividaes que se desenvuelven na llocalidá; calendariu del contribuyente y seición de prensa, qu'informa de les noticies más destacables qu'asoceden llocalmente.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/principal_Cas.plt?KPAGINA=21&amp;KIDIOMA=2
 |títulu = Páxina web del Ajuntament de Calviá
 |editor = Ajuntament de Calviá
 |fechaaccesu = 15 de payares de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091119005250/http://www.calvia.com/web/plantilles/jstl/Calvia/principal_Cas.plt?KPAGINA=21&amp;KIDIOMA=2
 |fechaarchivu = 19 de payares de 2009
}}&lt;/ref&gt;

* El Portal de turismu de Calviá. Trátase d'un portal oficial editáu pol ''Ajuntament de Calviá'' en dellos idiomes. Trata d'ufiertar a los turistes la información más relevante de les posibilidaes d'ociu, descansu y sobre la so redolada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.visitcalvia.com
 |títulu=Portal de turismu de Calviá
 |editor=visitcalvia.com
 |fechaaccesu=11 de payares de 2011

}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |apellíos=Bisson |nome=T. N. |títulu=Història de la Corona d'Aragó a l'Edat Mitjana |añu=1988 |editorial=Barcelona, Ed. Crítica |idioma=catalán |isbn=84-7423-358-5}}
* {{cita llibru |apellíos=Celdrán Gomáriz |nome=Pancracio |títulu=Diccionario de topónimos españoles y sus gentilicios |añu=2002 |editorial=Espasa Calpe |isbn=84-670-0146-1 }}
* {{cita llibru |autor=Garcías, Gina |coautores=Verd, Sebastià |editor=Ajuntament de Calvià |títulu=Calvià del verde al azul (Hestoria, economía y sociedá) |url=http://www.iberlibro.com/CALVIA-VERDE-AZUL-Historia-economía-sociedad/919235187/bd |añu=1986 |mes=avientu |isbn=84-505 4704-0 |páxina=203}}
* {{cita llibru |apellíos=Santamaría |nome=Álvaro |editor=Palma de Mallorca, Universidá de Barcelona, Facultá de Filosofía y Lletres, Estudiu Xeneral Luliano, 1972 4ᵘ menor. |títulu=Determinantes de la conquista de Baleares (1229-1232). Lleición inaugural del cursu 1972-1973. |url=http://www.antiqbook.com/boox/inetli/40365.shtml |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009 |editorial=Inetllibre S.L. |allugamientu=Palma de Mallorca |idioma=catalán |páxines=65-133 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120310113213/http://www.antiqbook.com/boox/inetli/40365.shtml |fechaarchivu=10 de marzu de 2012 }}
* {{cita llibru |apellíos=Xamena Fiol |nome=Pere |títulu=Historia De Mallorca |url=http://openlibrary.org/b/OL18090321M/Història_de_Mallorca |fechaaccesu=28 de setiembre de 2009 |edición=tercer |añu=1991 |editorial=Editorial Moll |allugamientu=Palma de Mallorca |idioma=catalán |isbn=8427302584}}
* {{cita llibru |apellíos=de Riquer |nome=Borja |apellíos2=Carbonell i Curell |nome2=Anna |títulu=Història, Política, Societat i Cultura dels Països Catalans Volum 3. La forxa dels Països catalans. Segles XIII-XV |url=http://openlibrary.org/b/OL135473M/Histo%CC%80ria_poli%CC%81tica_societat_i_cultura_dels_Pai%CC%88sos_Catalans |formatu=llibro |fechaaccesu=4 d'avientu de 2009 |edición=1ª |añu=1996 |editorial=Enciclopèdia Catalana (Barcelona) |idioma=catalán |isbn=8441224838 }}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{ORDENAR:Calvia}}

{{Tradubot|Calviá}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a exónimos en castellán]]
[[Categoría:Conceyos de les Islles Baleares]]
[[Categoría:Llocalidaes de les Islles Baleares]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Llocalidaes d'España ensin partíu xudicial]]</text>
      <sha1>q701i3brsvcc4jqevdc6czv7id0wvuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catedral de San Esteban de Viena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167365</id>
    <revision>
      <id>4509995</id>
      <parentid>4449233</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T02:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80642" sha1="erskcjbxo5huq73t29d7yvfcp5gr28b" xml:space="preserve">{{edificiu}}
La '''catedral de San Esteban''' (n'[[idioma alemán|alemán]] ''Domkirche St. Stephan'', embrivíu popularmente como ''Stephansdom'') ye la ilesia principal de l'[[archidiócesis]] de [[Viena]] ([[Austria]]) y la sede de la so [[arzobispu]]. Ta asitiada na [[plaza de San Esteban (Viena)|plaza de San Esteban (Stephansplatz)]], en plenu centru de la capital austriaca. La obra foi empecipiada por [[Rodolfo IV d'Austria]] y llevántase sobre les ruines de dos ilesies anteriores, siendo la primera d'elles una parroquia consagrada en [[1147]]. L'edificiu esperimentó tamién delles reformes y ampliaciones a lo llargo de la so historia, siguiendo distintos estilos artísticos. Ye'l símbolu relixosu más importante de Viena y foi testigu d'ensame d'eventos de la hestoria d'Austria.

Nel esterior del edificiu pueden reparase el teyáu, les dos torres campanario —la [[Sur]] y la [[Norte]]— y los pórticos d'entrada al templu: el de los Cantores, el de les Torres, el del Obispu y el Xigante. La campana Pummerín ye una versión reconstruyida de la primitiva, que foi estropiada por una quema.

L'interior de la catedral consta de tres naves y numberosos altares; cada unu d'ellos alluga una variada cantidá d'oxetos y obres d'arte que fueron recibiendo por aciu donaciones de distintes personalidaes. Como en tou templu, d'antiguo realizábense [[sepultura|entierros]] so los sos [[suelu|suelos]], polo que'l llugar caltién los sepulcros de dellos nobles del país.
[[Ficheru:StephansdomBauHistorie.svg|thumb|'''Fases de la construcción de la catedral:''' en verde'l portal, en rosa la edificación de la catedral románica, en violeta la edificación del [[coru (arquiteutura)|coru]] albertino y n'azul les ampliaciones posteriores realizaes a la [[Nave (arquiteutura)|nave]], n'[[arquiteutura gótica|estilu góticu]].]]
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, Hochalter.JPG|thumb|240px|Altar.]]
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, rechtes Seitenschiff.JPG|240px|thumb|Bóveda llateral.]]

== Historia ==
A mediaos del [[sieglu XII]], Viena convirtiérase nun importante centru de la civilización [[Alemaña|alemana]] n'[[Europa]] oriental, y les cuatro ilesies esistentes, incluyendo namái una [[ilesia parroquial]], yeren insuficientes pa satisfaer la demanda relixosa.&lt;ref name=Gruber6/&gt;

En [[1137]], l'obispu de [[Diócesis de Passau|Passau]], [[Reginmar]], y el [[margrave]] [[Leopoldu IV d'Austria (Babenberg)|Leopoldu IV]] roblaron el [[tratáu de Mautern]], onde s'alude per primer vegada a Viena como «Civitas», y treslládase la Ilesia de San Pedro a la diócesis de Passau. Según el tratáu, l'obispu donó al margrave Leopoldu IV les tierres que s'estendíen más allá de les [[muralla|muralles]] de la ciudá, cola notable esceición del territoriu asignáu a la nueva ilesia parroquial, que se convertiría na catedral de San Esteban.&lt;ref name=Gruber6/&gt;

Anque enantes creíase que se construyera nun campu abierto fora de les muralles de la ciudá, la nueva ilesia parroquial foi construyida, probablemente, nun antiguu [[campusantu]] que data de l'antigüedá [[Roma antigua|romana]]; les escavaciones realizaes nel añu [[2000]] pa instalar un sistema de [[calefacción]] punxeron al descubiertu unes tumbes, a 2,5&amp;nbsp;metros per debaxo de la superficie, que fueron fechaes nel [[sieglu IV]] cola téunica del [[carbonu 14]]. Esti descubrimientu suxer la esistencia d'un edificiu relixosu, inclusive anterior a la ilesia [[Ruprechtskirche]].&lt;ref group=n.&gt;La ilesia que ye considerada como la más antigua de Viena. Vease [https://web.archive.org/web/20071014190734/http://www.ruprechtskirche.at/guided_tour/tour.htm páxina de la ilesia n'inglés]&lt;/ref&gt;

La hestoria d'esti templu empecipiar nel añu 1137, con una ilesia d'estilu [[Arquiteutura románica|románicu]] que, unos cien años dempués, reconstruyir nun románicu tardíu. Nel sieglu XVII amplióse utilizando un [[estilu barrocu]]. El [[pórticu]] románicu ta flanqueado poles dos Torres de los Paganos, dambes de 64&amp;nbsp;metros d'altor. La torre del norte, inacabada y con un altor de 68&amp;nbsp;metros, cerrar en [[1579]] con una cubierta renacentista. En tiempos de la [[Contrarreforma]] la catedral foi provista d'adornos barrocos. Dalgunos de los elementos asitiaos tienen una simboloxía acomuñada: les [[Gárgola (arquiteutura)|gárgoles]] del esterior representen a los malos espíritus.

Esta parroquia consagrar al patronu de la catedral de [[Passau]], [[Esteban (mártir)|San Esteban]]. En [[1137]], toles demás ilesies de la ciudá fueron asitiaes so la xurisdicción d'esta ilesia parroquial.&lt;ref name=Gruber6&gt;Gruber, páx. 6&lt;/ref&gt;

N'abril de [[1147]] producióse la consagración parcial de la ilesia, entá n'obres, en presencia del obispu de Passau. Les sos dimensiones yeren esaxeraes pa lo que yera Viena entós daquella, lo que señala la visión de futuru del so creador, quien la preparar pa aportar a sede episcopal o ilesia del ducáu.&lt;ref name=Gruber6 /&gt;

Esta ilesia parroquial foi concluyida en [[1160]], y tenía, coles sos 83&amp;nbsp;metros de llargu, el perfil d'una catedral. Taba empobinada de la mesma forma que l'actual, escontra'l puntu de salida del sol del 26 d'avientu de 1137. Nun queda cuasi nengún restu de l'antigua ilesia, anque gracies a estudios [[Arqueoloxía|arqueolóxicos]] conócense les midíes de la nave central, que tuvo 12&amp;nbsp;metros d'anchu (unos 26 si suman les tres naves), y un llargor, incluyendo'l [[ábside]], de 83&amp;nbsp;metros.&lt;ref name=Gruber6/&gt;

La segunda construcción románica, empecipiada en [[1240]] y consagrada en [[1263]], y de la que se caltién la fachada poniente cola xigantesca puerta, foi promovida esencialmente polos nuevu poderes, la [[burguesía]] y la casa ducal.&lt;ref name=Gruber6/&gt;

El nuevu edificiu góticu de San Esteban empezó a construyise en [[1304]]. La espaciosa cortil de la nave, una de les más anches d'Europa, atestigua qu'equí la burguesía pudo algamar la posición dominante. Ente [[1304]] y [[1344]] llevantóse'l [[Coru (arquiteutura)|coru]]. A partir de [[1359]] empezar a construyir les parés llaterales de la nave central, que zarraron como una funda l'antigua nave románica. Hasta [[1446]] nun se concluyeron les últimes bóvedes sol xigantescu techu. Ente [[1359]] y [[1443]] llevantóse la torre meridional. El primer rayu que recái sobre l'altar mayor y alluma el llugar úsase como símbolu del cielu abiertu que, según lo enunciao nos [[Fechos de los Apóstoles]], pudo reparar San Esteban antes de morrer.&lt;ref name=Gruber6 /&gt;

Les úniques partes qu'entá perduren del antiguu edificiu son la Cámara Negra, asitiada nun nivel inferior de la Torre Pagana sur, y qu'anguaño alluga un confesionariu, y una parte de los baxos de llantar oeste.&lt;ref name=Gruber7&gt;Gruber, páx. 7&lt;/ref&gt;

=== El románicu tardíu ===
[[Ficheru:Wien.Stephansdom64.jpg|thumb|270px|Coru.]]
Ente [[1230]] y [[1245]] construyóse esti edificiu, del que se caltién la parte oeste. Col propósitu de que la ilesia fuera sede episcopal, baltar hasta los [[cimientu|cimientos]] y construyóse nuevamente, sacante les partes inferiores de les Torres Paganes.

Tenía un fondu coru central, un [[transepto]] saliente y una planta basilical de tres naves. Ente los dos Torres Paganes asitiábase la galería oeste, asemeyáu a la [[Catedral de Aquisgrán|Catedral de Carlomagno]] n'[[Aquisgrán]] y a les galeríes de les antigües catedrales imperiales alemanes, concebíes como un espaciu con independencia mesmu pero empobináu escontra'l [[altar]].

En [[1258]] sufrió una quema, y darréu construyéronse los pisos cimeros. Les nueves midíes del edificiu, consagráu'l 23 d'abril de [[1263]] pol obispu Otto de Passau, yeren de 70&amp;nbsp;m de llargu y 65&amp;nbsp;m d'altor.

En [[1267]] [[Gerhard de Transilvania]] fundó la Curia (qu'entá perdura) al cargu de la parte espiritual de la catedral,&lt;ref name=Gruber7 /&gt; [[Hans Puschbaum]] y realizó la bóveda de la nave central. [[Federico III d'Habsburgu|Federico III]] foi quien llogró que se creara l'obispáu de Viena, y en [[1450]] asitió la primer piedra de la torre norte, empecipiándose la so construcción en [[1467]].

El Coru Albertino, construyíu ente [[1304]] y [[1340]] mientres el gobiernu del duque [[Alberto II d'Austria|Alberto II]] ya influyíu pola burguesía vienesa, ye un coru [[arquiteutura gótica|góticu]] de trés [[ábside]]s. Nel so diseñu usóse como modelu'l coru de l'[[abadía]] [[cisterciense]] de [[Heiligenkreuz]], y [[Albert de Passau]] consagrar el [[23 d'abril]] de [[1340]]. Darréu, sol gobiernu del duque [[Rodolfo IV el Fundador]] construyéronse les dos capiyes llaterales oeste de dos plantes, denominaes capiyes ducales. En [[1359]] el duque asitió la primer piedra de la reforma gótica.&lt;ref name=Gruber10&gt;Gruber, páx. 10&lt;/ref&gt; La construcción siguió amodo mientres un sieglu. Asina ye como s'asitió la piedra de Colmano el 23 de marzu de [[1361]] na cual, según dizse, foi martirizáu [[San Colmano de Stockerau|San Colmano]]. Esi mesmu añu empezar a construyir los murios de les naves. El duque [[Rodolfo IV d'Austria|Rodolfo IV]] constituyó en [[1365]] nel llugar la sede del [[Capítulu Colexal de Tolos Santos]], allugando la so sala capitular na galería oeste. Esto sirvió como antecedente pa la creación del [[obispáu]].

En [[1433]] rematóse l'[[Chapitel|aguyeretia]] de la torre sur, en [[1440]] les [[cornisa|cornises]] de la nave central, y el [[teyáu]] antes de [[1474]]. La sacristía inferior edificar ente [[1417]] y [[1430]], pegada a la nave sur. Los murios de la nave central edificáronse arrodiando exteriormente los [[muralla|muro]] románicos, de manera que les obres dexaren siguir les celebraciones relixoses nel interior. Los murios románicos nun se baltaron hasta [[1430]], cuando remató la construcción gótica. En [[1440]] empezar a construyir l'armadura del teyáu con [[madera]] d'[[Larix decidua|alerce]] y ensin emplegar un solu [[clavu (oxetu)|clavu]]. Darréu abovedóse l'edificiu,&lt;ref name=Gruber10 /&gt; siendo'l abovedamiento de la nave central obra de Hans Puschbaum, a partir de [[1466]]. Federico III asitió la piedra inicial de la torre norte en [[1450]], construcción que nun s'empecipiaría hasta [[1467]]. Un datu anecdóticu ye que, por cuenta de les males condiciones climátiques, la producción de vinu d'esi añu resultó malograda por ser ésti demasiáu [[ácidu]], motivu pol que foi utilizáu como morteru pa los [[cimientu|cimientos]].&lt;ref name=Gruber11&gt;Gruber, páx. 11&lt;/ref&gt;

En [[1511]], una dómina marcada polos [[descubrimientu|descubrimientos]], les guerres contra los [[Turquía|turcos]] y les turbulencias relixoses, detuviéronse les construcciones [[medieval]]es, incluyida ésta. Esi añu asitióse la última piedra, según consta nuna [[inscripción]] na mesma. Los trabayos reiniciar en [[1578]], cuando [[Hans Saphoy]] remató la coronación de la parte construyida de la torre norte con una [[cúpula]] d'estilu [[renacencia|renacentista]].&lt;ref name=Gruber11 /&gt;

Mientres los entamos del [[Humanismu renacentista|Humanismu]] construyéronse'l [[púlpitu]], el pie d'[[Órganu (instrumentu musical)|órganu]] del maestru Pilgram, la [[pila bautismal]] y la Sillería de los Conseyeros (sumida nun [[quema]] en [[1945]]), y munches plaques recordatories de ciudadanos vieneses y especialistes de la Universidá. [[Fernando II d'Austria|Fernando II]] dio al obispu'l títulu nobiliariu de Príncipe Obispu o Imperial.

=== Ampliaciones barroques ===
La catedral tuvo una ampliación, d'estilu [[barrocu]], realizada en dos partes: l'altar mayor de los hermanos Pock foi rematáu sol mandatu del príncipe obispu [[Philipp Friedrich von Breuner|Breuner]] en [[1647]]. Nesti periodu realizáronse tamién los ornamientos coloraos de Breuner, qu'anguaño s'usen na festividá del santu patronu de la catedral.&lt;ref name=Gruber11 /&gt; L'altar mayor donar l'episcopáu, ente que la [[burguesía]] fixo lo mesmo cola ornamentación de la nave central. Unos años más tarde, en [[1677]], empezóse una nueva ornamentación siguiendo'l mesmu estilu nos altares llaterales, los oratorios imperiales y los órganos.

En 1683, mientres la segunda invasión turca a la ciudá, la catedral foi impactada por aproximao mil [[munición|bales]] de [[cañón (artillería)|cañón]] (dalgunes de les cuales caltiénense anguaño).&lt;ref name=Gruber12&gt;Gruber, páx. 12&lt;/ref&gt; Col fin d'engañar al enemigu y face-y creer qu'había recursos materiales de sobra, el teyáu foi reparáu con lona. La ciudá foi lliberada'l 12 de setiembre de 1683, dempués d'una misa celebrada pol capellán Marco D'Aviano. Como alcordanza de la batalla encargó la campana ''Pummerin'', forxada cola fundición del bronce de los cañones turcos abandonaos, que foi asitiada na torre sur. En [[1693]] asitióse l'iconu de &quot;María nel Sol&quot;, y en [[1697]] la imaxe de &quot;María Pocs&quot;.&lt;ref name=Gruber12 /&gt;

En [[1723]] el templu alzó la so categoría a ilesia metropolitana, al convertise Viena nuna [[archidiócesis]]. El sacristán Johan Wachter ellaboró en [[1732]] una estadística de les [[lliturxa|lliturxes]] nesta dómina: nun día realizar de permediu cientu cincuenta mises, y a lo menos una [[Papa|pontifical]]. Wachter contabilizó esi añu 1.095 rosarios y 129.000 [[Sacramentu de la penitencia|confesiones]]. Esi mesmu añu cerró'l [[campusantu]] allegante a la ilesia.&lt;ref name=Gruber12 /&gt;

En [[1755]] ampliar por orde de [[María Teresa d'Austria|María Teresa]] la cripta onde fuelguen los restos del duque Rodolfo IV y otros miembros de los [[Habsburgu]], y en 1782 prohibiéronse los entierros na catedral. Esi mesmu añu'l Papa [[Pío VI]] convenció al [[Xosé II d'Austria|emperador Xosé II]] de que camudara la so política relixosa, y concelebró una misa de [[Pascua]] nesti llugar. Na Cámara d'Ornamientos caltiénense pervalibles oxetos donaos nesa oportunidá pol papa al arzobispu de Viena, cardenal Migazzi.&lt;ref name=Gruber12 /&gt;

En [[1699]] baltóse la &quot;Casa de les [[Reliquies cristianes|Reliquies]]&quot; debíu al faigo de menos y a la perda de valor qu'éstes sufrieron tres la [[Reforma Protestante|Reforma]]. Para [[1792]] sumieren los edificios de los cantores, ministros eclesiásticos y [[emprestador]]s, que taben allugaos na parte oeste.

Mientres les [[Guerres Napoleóniques]] de [[1809]] produciéronse lluches dientro del templu nes que fueron estropiaes diverses obres d'arte.&lt;ref name=Gruber13&gt;Gruber, páx. 13&lt;/ref&gt;

=== Del sieglu XIX a l'actualidá ===
[[Ficheru:Pummerin, St. Stephan, Vienna - October 26, 2013.ogg|thumb|right|150px|La badayada de Pummerin]]
[[Ficheru:Stephansdom 1905.jpg|thumb|250px|Imaxe de la Catedral tomada en 1905.]]
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, Kauffmann-Orgel.JPG|thumb|250px|Órganu de la Catedral.]]
Mientres el [[sieglu XIX]] restauróse l'edificiu: en [[1853]] terminar de reconstruyir los frontispicios de la nave central; ente [[1838]] y [[1860]] baltóse y construyó nuevamente l'aguya de la torre sur, y ente [[1859]] y [[1887]] asitiáronse vidreres [[Arquiteutura neogótica|neogótiques]] (que seríen destruyíes en [[1945]] mientres la [[Segunda Guerra Mundial]]). En [[1900]] los restos de les reliquies medievales fueron treslladaos de la sala capitular a la capiya de San Valentín, asitiada na parte oeste.

Al entamu de la Segunda Guerra Mundial protexéronse les obres d'arte más importante: el Portal Xigante, el Púlpitu y el Mausoléu de Federico III. Gracies a ello llograron salvase de la quema asocedida ente'l 11 y [[12 d'abril]] de [[1945]], provocáu poles chispes xeneraes peles cases qu'amburaben pela redolada. De resultes del quema quemaron el teyáu góticu, la sillería gótica de los Conseyeros, el monumentu a la lliberación turca, les vidreres, la gran cruz de Wimpassing, la cruz del jube (de la que se caltienen la cabeza y los brazos), los oratorios imperiales, l'órganu del coru, el Gran Coru, y cuasi la totalidá de les campanes, incluyendo la &quot;Pummerin&quot;.&lt;ref name=Gruber13 /&gt;

En llogrando fondos apurríos polos vieneses, los Estaos federaos d'Austria y dellos donantes estranxeros, l'edificiu reconstruyóse nuevamente col cardenal Theodor Innitzer, tando Karl Holey como maestru d'obres de la catedral. El [[19 de payares]] de [[1948]] volvió utilizase'l templu celebrando una [[misa]]. El [[26 d'abril]] de [[1952]] el [[cardenal]] Innitzer la reinauguró solemnemente. Esi mesmu día poner en funcionamientu la nueva [[Campana (preséu)|campana]] &quot;Pummerin&quot;, realizada sobe el modelu de l'antigua, destruyida.&lt;ref name=Gruber14&gt;Gruber, páx.14&lt;/ref&gt;

L'altar mayor foi remocicáu en [[1989]] pa cumplir coles especificaciones dispuestes pol [[Conceyu Vaticanu II]]. Amás instalóse un nuevu altar, y en 1991 aportó un nuevu órganu conmemorando'l 650 aniversariu de la consagración del Coru Albertino, que foi asitiáu nel Coru de los Apóstoles. En [[1997]] inauguróse'l Portal Xigante por cuenta de los 850 años de la consagración de la ilesia románica. Dichu Portal foi restauráu primeramente; una xera que demandó dellos trabayos.&lt;ref name=Gruber14 /&gt;

En [[1953]] creóse la cripta episcopal pa soterrar a los obispos de Viena. En [[1956]] modernizáronse la [[cripta]] [[duque|ducal]] y construyéronse una [[capiya]], un [[lapida]]rio y una cripta pa canónigos. En [[1960]] un nuevu órganu foi santificáu pol cardenal Frings, y en [[1972]] instalóse la [[vitral|vidrera]] oeste procedente de [[Tirol]].

=== Les figures esteriores ===
[[Ficheru:Wien.Stephansdom25.jpg|thumb|250px|Figures nuna paré esterior de la catedral.]]
Nel esterior atopa una vasta cantidá de [[Figura humana|figures]], munches d'elles retruques del sieglu pasáu. Los orixinales esponer en [[Muséu d'Historia (Viena)|Muséu d'Historia]] de la Ciudá. Les estatues representen [[santu|santos]] y antepasaos de Rodolfo IV: ente elles destácase la figura de San Esteban (datada alredor de [[1460]]). Ye un orixinal allugáu na torre sur, sobre la primer planta, nel denomináu ''Banquín de Starhemberg'', dende onde'l conde [[Rüdiger von Starhemberg]] vixilaba los movimientos de les tropes turques.&lt;ref name=Gruber23 /&gt;

[[Juan Capistrano|San Xuan de Capistrano]] predicó dende'l ''Púlpitu de Capistrano'' (nel sieglu XV) por pidimientu de [[Federico III d'Habsburgu|Federico III]]. Nun se sabe a ciencia cierta si'l púlpitu atopar nel esterior, nel [[campusantu]] d'entós, o si ye'l púlpitu anterior al actual. Los [[franciscanu|franciscanos]] asitiaron sobre'l mesmu una figura barroca del santu del so orde, fináu nuna batalla contra los turcos en [[1456]].&lt;ref name=Gruber23 /&gt;

== Simboloxía ==
Les [[Gárgola (arquiteutura)|gárgoles]] asitiaes nel esterior del [[templu]] cumplíen la función d'axorizar a los malos [[Ser espiritual|espíritus]]: col mesmu fin utilizóse material proveniente de Roma na construcción del templu, pos se creía que les piedres [[paganu|paganes]] santificadas quitáben-yos el poder.&lt;ref name=Gruber15&gt;Gruber, páx. 15&lt;/ref&gt;

Nel [[arcu (arquiteutura)|arcu]] interior derechu del Portal Xigante atópase una llábana funeraria [[Roma|romana]] escasamente legible. En [[1996]] identificóse la figura d'una muyer escondida, ''la Mirona'', que venía de otra llábana romana. Nel Portal del Obispu, nuna [[fornica]] enrexada topábense los llamaos [[Tártaru (mitoloxía)|Tártaros]]; unes divinidaes paganes: una [[lleenda]] qu'inda se puede apreciar alvierte sobre la veneración d'estos ídolos, y convida a respetar la fe cristiana.&lt;ref name=Gruber15 /&gt; So los relós de les Torres Paganes atópense les representaciones d'un [[falu]] a la izquierda y una vulva a la derecha: representen un santuariu paganu dedicáu a una divinidá de la [[fertilidá]]. Recién escavaciones realizaes nel Portal Xigante dexaron afayar una gran cantidá de [[sepultura|sepultures]].&lt;ref name=Gruber15 /&gt;

Tamién hai una [[símbolu|simboloxía]] numbérica nel llugar: los ventanales de les naves llaterales compónense de cuatro partes, ésti ye'l llugar destináu a los [[creencia|fieles]]. Los correspondientes al [[coru]] compónense de trés partes, equí tien llugar el misteriu [[eucaristía|eucarísticu]]. El visu de la [[torre]] fai referencia a los dolce Apóstoles aconceyaos en redol a [[Cristu]], tando compuesta por dolce [[pináculos]]. La baranda del [[púlpitu]] ta compuesta de trés y cuatro [[lóbulu (arquiteutura)|lóbulos]] que formen una [[rueda]].

La catedral guarda tamién delles rellaciones aritmétiques: mide 35,52&amp;nbsp;[[metru|m]] (111&amp;nbsp;[[pie (unidá)|pies]]) d'anchor, y el so [[llargor]] ye tres veces&amp;nbsp;111. L'altor de la torre sur ye de 136,08&amp;nbsp;m (444&amp;nbsp;pies, o cuatro veces&amp;nbsp;111), y hai 343 [[pasu|pasos]] (siete per siete por siete) hasta la cámara de la torre sur.&lt;ref group=n.&gt;1 pie = 32 cm.&lt;/ref&gt;

Anguaño les midíes variaron llixeramente: el templu mide 107,2&amp;nbsp;m de llargor esterior, y l'anchor total de los trés coros ye de 34,2&amp;nbsp;m. La [[nave (arquiteutura)|nave]] central tien de 28&amp;nbsp;m d'anchor, y les naves llaterales 22,4&amp;nbsp;m.&lt;ref name=Gruber17&gt;Gruber, p. 17&lt;/ref&gt;

== Esterior ==
[[Ficheru:Stephansdom, Dom- und Metropolitankirche St. Stephan (50321) stitch IMG 5758 - IMG 5761.jpg|thumb|upright|Vista esterior de la catedral.]]

=== El teyáu ===
Tien la función de xunir les distintes partes de la catedral: [[fachada]] oeste, capiyes de doble planta, naves y coru, y simultáneamente coneuta la ilesia cola torre sur. Los sos [[dimensión|dimensiones]] son de 37,85&amp;nbsp;m sobre la nave central y 25,30&amp;nbsp;m sobre'l coru, con un llargor de 110&amp;nbsp;m. El so anchor ye de 35&amp;nbsp;m, y tien una rimada de 64º que nos puntos más estremos llega a ochenta [[grau sexagesimal|graos]]. El rápidu desaguadoriu de l'[[agua]] d'[[agua]] produz la so autolavado.

Pa la so reconstrucción emplegar 605 tonelaes d'[[aceru]] provenientes de [[Pastorna]] ([[Chequia]]), sustituyendo los trés mil [[tueru (botánica)|tueros]] de la cubierta [[arquiteutura gótica|gótica]] destruyida na quema de [[1945]]. Estos 3.000 tueros equivaldríen a un [[monte]] de 1,5&amp;nbsp;[[km²]]. El teyáu actual componer de 230.000&amp;nbsp;[[texa|texes]] esmaltaes de dellos colores, con un pesu unitariu de 2,5&amp;nbsp;kg. Una fila con toes texer de la cubierta midiría 51&amp;nbsp;km. Dos clavos de cobre enllastraos en [[argamasa]] suxetar a los [[cabrio (arquiteutura)|cabrios]]. Texer asitiáronse formando un dibuxu de diez colores en [[zigzag]], atayáu por una franxa de rombos. Al sur del teyáu del Coru Albertino reparar l'escudu del [[Imperiu austriacu]], fecháu en [[1831]], y el monograma F&amp;nbsp;I ([[Francisco I d'Austria|Francisco I]]). Al norte figuren los escudos de la ciudá de [[Viena]] y de la Segunda República, fechaos en 1950.&lt;ref name=Gruber20&gt;Gruber, páx. 20&lt;/ref&gt;

=== La torre sur ===
[[Ficheru:Wien.Stephansdom23.jpg|thumb|left|Les torres de la catedral.]]
Nun principiu proyeutáronse dos torres iguales, según compruébase nes estatues de [[Rodolfo IV el Fundador]] nos pórticos de los Cantores y del Obispu, que tienen un modelu de la ilesia con dos torres idéntiques. La construcción de la torre norte empecipiar con posterioridá a la finalización de la torre sur.&lt;ref name=Gruber21 /&gt;

Los cimientos de la torre sur, a la que los habitantes llamen cariñosamente &quot;Steffi&quot; (Estebanillo), son de poca fondura, midiendo solamente 3,5&amp;nbsp;metros, lo que demuestra la estabilidá del edificiu.

El duque Rodolfo IV asitió la primer piedra'l [[7 d'abril]] de [[1359]] según diz la tradición. La estancia so la torre y la capiya de [[Catalina d'Alexandría|Santa Catalina]] terminar en [[1369]], y la primer planta en [[1404]]. En [[1409]] túvose que baltar parte de lo construyío por cuenta de la esistencia d'errores d'execución. Este mesmu añu se recomenzó la construcción con un proyeutu realizáu pol maestru Peter von Prachatitz, arregláu económicamente pola burguesía.&lt;ref name=Gruber21&gt;Gruber, páx. 21&lt;/ref&gt; Les primeres campanes asítiase en [[1416]]. En [[1433]] [[Hans Prachatitz]] asitió la cruz de dos brazos de l'aguya de la torre.

La base de la torre forma un cuadráu que pasu ente pasu se convierte en [[octógonu]] regular.&lt;ref name=Gruber21 /&gt; La torre, de figura [[Pirámide (xeometría)|piramidal]], va estrechándose pasu ente pasu dende'l suelu hasta la punta, onde surde un visu con torres [[ángulo|angulares]] que conformen dolce pequeños [[pináculos]] arrodiando l'aguya principal.&lt;ref name=Gruber22&gt;Gruber, páx. 22&lt;/ref&gt; Estos pináculos representen a los dolce apóstoles, yá que la torre ta xunida al [[coru]] de los Apóstoles.

El pisu cimeru octogonal tuvo de ser construyíu sobre'l [[gablete]] triangular, pero una contraorde dada en [[1400]] amestó un pisu de planta cuadrada al gablete, p'agospiar campanes.&lt;ref name=Gruber22 /&gt;

El visu representa a [[Xesús]] y estrémase en trés partes, representando a la [[Dogma de la Santísima Trinidá|Trinidá]]. Sobre un pequeñu soporte de piedra sofita un florón col so capitel. Nél apaez una águila con una cruz de dos brazos. Corona la torre una inscripción grabada del emperador [[Francisco Xosé I]] que reza ''Viribus Unitis''&lt;ref name=Gruber22 /&gt; (&quot;xuníes les fuercies&quot;).

La torre, qu'algama los 136 m d'altor, sirvía de [[Talaya (construcción)|talaya]] pa los bomberos, quien la usaron dende'l [[sieglu XV]] hasta dempués de rematada la Segunda Guerra Mundial. Mientres la invasión [[Turquía|turca]] utilizar con fines estratéxicos. En [[1417]] tenía un reló, que foi desmontáu ente [[1860]] y [[1861]] mientres los llabores de restauración, y nunca foi repuestu, permaneciendo la torre ensin reló hasta güei.

Asitiada nel [[contrafuerte]] este de la torre, nel Portal de la Campaniella, apaez una [[llábana]] n'alcordanza del capitán [[Gerhard Klinkitch]], quien en [[1945]] desobedeció la orde de baltar l'edificiu.&lt;ref name=Gruber22 /&gt;

=== La torre norte ===
[[Ficheru:Wien - Stephansdom (2).JPG|thumb|La torre norte.]]
La llamada ''Torre de la Águila'', pola figura que remata la so corona, empezar a construyir el [[13 d'agostu]] de [[1450]], cuando [[Federico II d'Austria|Federico II]] ordenó l'allugamientu de la primer piedra,&lt;ref name=Gruber22 /&gt; con Hans Puchsbaum como maestru d'obres.

La lleenda diz que s'usó vinu p'apagar la [[cal]], pos la producción d'esi añu resultó bien aceda por cuenta de la prematura maduración de les uves. Dizse que'l vinu fai que'l cal tenga más resistencia.

El [[2 de xunu]] de [[1467]], diecisiete años dempués de la realización de los [[cimientu|cimientos]], volver# a entamar les obres col allugamientu de la primer piedra sobre éstos pol obispu de Passau. Nos planos orixinales puede reparase que la torre sur foi usada como modelu. En [[1511]] la torre algamó'l so altor actual, 68 m, y la obra foi atayada. En [[1578]] llevantóse la cúpula, d'estilu renacentista, qu'alluga la campana Pummerín. Ente los sieglos XVII y XIX proyeutóse la continuación de la obra, pero nunca se llevó a cabu.&lt;ref name=Gruber23&gt;Gruber, páx. 23&lt;/ref&gt;

=== Placa n'homenaxe a Mozart ===
[[Ficheru:Wien.Stephansdom72.jpg|thumb|Placa n'homenaxe a Mozart.]]
Una llábana describe refechamente la rellación de [[Wolfgang Amadeus Mozart]] cola catedral, incluyendo'l fechu de que fuera nomáu direutor musical axuntu poco primero de la so muerte. Ésta yera la so ilesia parroquial cuando vivía na &quot;Casa de Fígaro&quot;. Casóse con Constanze nesti llugar, dos de los sos fíos fueron bautizaos equí, y el so funeral celebrar na Capiya de la Cruz.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.guiadeviena.com/?p=32&amp;l=3&amp;id=1
|títulu = Catedral de San Esteban
|fechaaccesu = 21 de payares de 2009
}}&lt;/ref&gt;

== Los portales ==

=== El Portal de los Cantores ===
Ye una obra d'arte gótico creada hacia l'añu [[1360]] y allugada na entrada llateral suroeste; d'antiguo la entrada de los [[cantor]]es. Nel periodu románicu había una entrada nel mesmu llugar. A principios de [[1400]] el llugar foi protexíu por un [[pórticu]], lo que dexó'l caltenimientu del portal hasta'l presente, anque mientres la restauración del sieglu pasáu perdióse la so antigua [[policromía]].&lt;ref name=Gruber25&gt;Gruber, páx. 25&lt;/ref&gt;

La parte inferior del [[Tímpanu (arquiteutura)|tímpanu]] presenta escenes de la vida del apóstol [[Pablo de Tarsu|San Pablo]] (constitúi la entrada al portal de los Apóstoles). Les escenes amuesen cómo tres la execución de [[Esteban (mártir)|San Esteban]], los sos siguidores punxeron los sos vistíos a los pies d'esti santu.&lt;ref name=apóstoles&gt;Fechos de los Apóstoles 7, 58&lt;/ref&gt;

A la izquierda represéntase la cabalgata de [[Saulo]] escontra [[Damascu]]; nel centru la cayida de Saulo, y d'últimes la so conversión. La parte cimera del [[Tímpanu (arquiteutura)|tímpanu]] representa'l bautismu y martiriu del &quot;Apóstol de los Pueblos&quot;. Diversos artistes esculpieron a los apóstoles na [[jamba]].&lt;ref name=Gruber25 /&gt;

Destáquense coles mesmes les figures del fundador [[Rodolfo IV d'Austria|Rodolfo IV]] y la so esposa Catalina, como si tuvieren engarraos unu a otru, a la entrada de la ilesia. Rodolfo con un modelu de San Esteban na mano derecha y Catalina con un cetru. Coles mesmes, hai figures de San Pablo, de Cristu col globu terráqueo, y tamién figures neogótiques de los santos Rodolfo, Francisco ya Isabel de Turinxa.&lt;ref name=Gruber25 /&gt;

=== Los portales de les torres ===
[[Ficheru:Stephansdom 2006.JPG|thumb|270px|left|La torre sur.]]
En comparanza coles entraes de los príncipes, el Portal de la Campaniella —de la torre sur— y el Portal de la Águila —de la torre norte— son abondo simples. Nel portal de la Campaniella les úniques figures que se reparen son los cuatro qu'amuesen a los [[Evanxeliu|Evanxelistes]] (na entrada de la nave de los Apóstoles), y un ánxel asitiáu na bóveda del pórticu. Nun hai nenguna otra figura orixinal, anque l'allugamientu de los [[baldaquinos]] fai creer qu'esistía un plan iconográfico. Nos asitiaos na parte esterior tópense figures del [[sieglu XIX]] d'estilu neogóticu: dalgunes d'elles son retruques que los sos orixinales atopar nel Muséu d'Historia de la ciudá.

Una estatua de [[Virxe con Neñu|María col Neñu Xesús]] que data del añu [[1420]] atopar na pilastra central interior. Les parés del pórticu del Portal de la Águila tienen solamente una estatua coronada de la Virxe del [[sieglu XVII]], asitiada na entrada a la nave de María.&lt;ref name=Gruber26&gt;Gruber, páx. 26&lt;/ref&gt;

=== El Portal del Obispu ===
D'antiguo l'[[obispu]] entraba a la ilesia por esti portal. Ye paecíu al Portal de los Cantores (allugáu al mesmu altor) y na parte inferior del tímpanu atopa la escena del tránsitu de María. Sobre un llechu asítiase la Virxe, per delantre unos [[candelabru|candelabros]], y unes [[plañidera|plañideres]] a los sos pies y cabecera. Detrás atópase Xesús cola mano derecha llevantada, sosteniendo na izquierda l'alma coronada de la so Madre. Unos murnios apóstoles acompañen la escena con dellos actos llitúrxicos: San Pedro ta lleendo unes oraciones, un apóstol sostién nes sos manes el [[agua bendito]], y otru el [[incensariu]].&lt;ref name=Gruber27&gt;Gruber, páx. 27&lt;/ref&gt;

Na parte cimera del tímpanu puede reparase la escena de la Coronación de María: Cristu ta sentáu nel mesmu tronu que la so madre, sosteniendo la corona sobre la so cabeza. El tronu ta cubiertu por un cortinaxe sosteníu por ánxeles y [[arpía|arpíes]]. La escena ta acompañada por unos ánxeles músicos.&lt;ref name=Gruber27 /&gt;

=== El Portal Xigante ===
Foi construyíu ente [[1230]] y [[1250]], y tresformáu más tarde en [[puerta|portal]] [[Conu (xeometría)|cónicu]] por cuenta de una visita del emperador [[Federico II d'Austria|Federico II]]. Namái hai referencies d'esti portal poles escavaciones. El so nome provién d'una [[tradición]] local, atribuyida a unos güesos de [[mamuts]] ellí allugaos, anque tamién se cree que podría provenir d'una antigua pallabra alemana. Inclusive'l nome de les Torres Paganes podría debese a la so forma de [[minarete]], magar la pallabra &quot;[[paganu]]&quot; pudiera faer referencia a daqué bien antiguu.&lt;ref name=Gruber27 /&gt;

Tres la quema del añu 1258 pudieron destruyise los ornamientos de les pilastres, y de resultes d'ello'l portal sufrió dellos cambeos: dellos relieves de les columnes fueron camudaos de sitiu, asitiáronse les dos figures del [[intradós]] na base en forma d'[[arcu en ojiva]], y modificóse la figura de Cristu nel tímpanu.&lt;ref name=Gruber28&gt;Gruber, páx. 28&lt;/ref&gt;

El [[Pantocrátor]], señor del mundu que toma asientu nun [[tronu]] sobre l'arcu iris, ye representáu nel tímpanu cola mano derecha llevantada pa bendicir, y sosteniendo cola izquierda'l Llibru de la Vida. La cabeza arrodiar con una aureola cola cruz.&lt;ref name=Gruber28 /&gt;

Na [[mandorla]] amestáronse darréu cuatro [[estrella|estrelles]], y el restu de la superficie tien fueyes de plantes. Nes pilastres llaterales de la puerta pueden vese [[Vitis vinifera|sarmientos]] y uves que representen la [[eucaristía]].

Si ingresar al edificiu por esti pórticu puede vese aína'l [[retablu]] del [[altar]] mayor, que presenta la lapidación de San Esteban, el cielu abiertu, y a Cristu allugáu a la derecha del Padre.&lt;ref name=Gruber28 /&gt; El portal sostener por aciu siete pilares en cada llau, con cabeces d'animales asitiaes nel nivel cimeru correspondiéndose colos distintos niveles del portal. L'espaciu alluga plantes y brotos, estremándose cares y figures d'animales. Hai una mona agachada na zona cimera de los capiteles, y el demoniu ta intentando aforcar con una lluria a una persona. Amás apaecen dos águiles del Xuiciu: una que representa la Gloria eterna, y la otra la Perdición. Detrás de les águiles hai figures de lleones, serenes alaes y dos dragones enxareyaos.

Na [[jamba]] de la derecha hai dos perros que fueron asitiaos darréu: los perros tienen una [[cabeza]] común y tán arreyaos con [[pámpanos]] (biltu verde y delgáu de la vide). Tamién se repara a un [[foín]] abasnando de los pelos a un home, y representaciones d'animales varios.&lt;ref name=Gruber28 /&gt; Esta jamba representa'l mundu de los homes apoderáu pol [[demoniu]], ente que la jamba izquierda representa al [[infiernu]]. Sobre les jambas represéntase'l mundu celestial correspondiente a los Santos. Sobre los pilastres atopa una escena colos apóstoles mirando escontra riba: los qu'ocupen posiciones centrales concentren más la so mirada en Xesús y tienen nes sos manes llibros y escritures; a la izquierda puede reparase a San Pedro, y a la derecha a San Pablo.

La construcción gótica precisó cambeos, realizaes nel mesmu periodu que'l [[ventanal]] góticu de [[1440]]. Les figures que s'atopen nel intradós internu representen a un [[hachero]] y a la derecha a un home que podría ser un [[Cantería|picapedreru]] y maestru d'obres. El ropaje de [[Cristu]] represéntase escopleado, representando de xuru una antigua ceremonia d'ingresu al [[obrador]].&lt;ref name=Gruber29&gt;Gruber, páx. 29&lt;/ref&gt;

El pórticu sufrió un cambéu mientres la construcción del ventanal oeste nel [[sieglu XV]]: na parte cimera amuesa a un grifu atacando a un animal y a [[Sansón]] abrir la boca al lleón. A la izquierda preséntase a un xuez coles piernes cruciaes sobre un tronu, y en [[1997]] asitióse una copia d'una figura de San Esteban. El xuez y los lleones son señal d'alministración de xusticia, polo que se cree qu'esti portal yera'l llugar escoyíu p'alministrala.&lt;ref name=Gruber29 /&gt;

La reinauguración d'esti portal realizó'l [[23 de marzu]] de [[1997]], nuna ceremonia encabezada pol [[arzobispu]] [[Christoph Schönborn]]. La restauración dexó afayar restos d'una pintura medieval del portal, y les escavaciones [[arqueoloxía|arqueolóxiques]] desenterraron restos humanos y de construcciones anteriores desconocíes. Como enantes les sepultures namái se topaben pela redolada de les ilesies, les que s'atoparon sol portal más antiguu indiquen la esistencia d'otra ilesia más antigua construyida un pocu más al este. Una vegada rematada la Segunda Guerra Mundial foi añadida una fila a cada llau de la llinia de sielles.&lt;ref name=Gruber29 /&gt;

== L'interior de la catedral ==
[[Ficheru:StephansdomAnnotated-es1.png|360px|right|]]
[[Ficheru:St. Stephen's Cathedral interior.JPG|thumb|360px|Interior.]]
L'interior preséntase como [[ilesia parroquial]] de trés [[nave (arquiteutura)|naves]] construyida escontra'l [[coru (arquiteutura)|coru]]. Cada nave tien una tema [[iconografía|iconográfico]] concretu, amosando los santos nos [[pilastres]]. La central ta dedicada a Xesús, San Esteban y Tolos Santos, la llateral sur a los Apóstoles, y el norte a la Virxe María. El coru central norte tien un llixeru enclín escontra'l norte: esti fechu puede debese a la orientación de la ilesia al este o pudiera representar [[símbolu|simbólicamente]] la cabeza inclinada del [[crucifixu|crucificáu]].&lt;ref name=Gruber34&gt;Gruber, páx. 34&lt;/ref&gt;

=== La nave central ===

==== L'altar mayor ====
L'altar mayor foi un encargu del príncipe obispu Philipp Friedrich, conde Breuner, construyíu polos hermanos Johann Jakob y Tobias Pock de [[Constanza (Alemaña)|Constanza]]. Foi consagráu'l [[19 de mayu]] de [[1947]]. Pol so diseñu orixinal pertenez al tipu ''Porta Coeli'' (Puerta del Cielu) asemeyando na so construcción un portal. Nel retablu preséntase una obra de Tobias Pock que representa'l cielu abiertu. Amuesa la lapidación de San Esteban delantre de les parés de [[Xerusalén]] y enriba'l cielu abiertu onde puede vese a Cristu sentáu a la derecha del [[Dios|Padre]]. Esti altar ye'l primeru y el más importante del estilu [[barrocu]] de Viena.&lt;ref name=Gruber34 /&gt;

Foi modificáu en [[1989]], retirándose'l [[tabernáculo]]. Afayáronse siete [[candelabru|candelabros]] doraos barrocos que representen los siete primeros [[diáconu|diáconos]] de la ilesia. El [[pedestal]], les columnes aisllaes, la [[viguería]] y el [[frontón (arquiteutura)|frontón]] son de [[mármol]] negru polacu, y sobresalen los escudos del pedestal en mármol gris d'[[Estiria]]. Los decoraos restantes son de mármol blanco tirolés.&lt;ref name=Gruber34 /&gt;

El [[retablu]] mide quince [[metros]] d'altor y pintóse sobre plaques d'[[estañu]] pos se creía que la [[tela]] nun diba soportar el pesu de la [[pintura]]. A la izquierda tán [[Sebastián (mártir)|San Sebastián]] y el patrón d'[[Austria]]: el [[margrave]] [[Leopoldu III d'Austria|Leopoldu III]]. A la derecha atópense [[Florián (santu)|San Florián]] y [[Roque (santu)|San Roque]]; los santos abogaos contra la peste. Na parte cimera represéntense dos obispos que nun pudieron ser identificaos hasta'l momentu, pero podríen ser [[San Quirino]] y [[San Severiano]] o [[Bonifacio (mártir)|San Bonifacio]] y [[Ruperto de Salzburgu|San Ruperto]]. Una imaxe rectangular representa a María, Reina de los Apóstoles y de los Santos. L'altar atópase coronáu por un bustu de la Inmaculada. La columna de la Virxe foi bendicida delantre de la ilesia &quot;Am Hof&quot; el día anterior a la consagración. Nesa ceremonia foi cuando l'Emperador [[Fernando III d'Habsburgu|Fernando III]] dio la so pallabra de nomar patrona del [[Archiducáu d'Austria]] a la [[Inmaculada Concepción]].&lt;ref name=Gruber36&gt;Gruber, páx. 36&lt;/ref&gt;

La barroca [[siella|sillería]] del [[coru]] ye sede del capítulu catedraliciu. Foi construyida por Mathias Häckl por orde del obispu Breuner, y proyeutada por Johann Jakob Pock ente los años [[1639]] y [[1648]]. La so parte cimera ta formada por columnes qu'enmarquen unes conches onde s'alluguen bustos del papa [[Pablo II]] y del emperador Federico III, fundadores de la [[diócesis de Viena]], lo mesmo que de otros obispos.
Solo caltiénense trés de les [[vitral|vidreres]] gótiques orixinales; les allugaes nel coru. El ventanal correspondiente a la Crucifixón —que orixinalmente atopar nel centru, como continuación iconográfica del altar mayor góticu—, treslladar al ventanal derechu en 1901, pos l'altar góticu foi baltáu.&lt;ref name=Gruber36 /&gt;

=== Los altares de les pilastres y los llaterales ===

==== Los altares de San Xuan Nepomuceno y de San Carlos Borromeo ====
La imaxe del santu nacional de [[Bohemia]], [[Juan Nepomuceno|San Xuan Nepomuceno]] foi pintada por [[Martino Altomonte]]. Destruyir na quema de la catedral y foi suplantada por otra de similares carauterístiques de [[Johann Georg Schmidt|Schmidt de Krems]], emprestada pola [[Abadía de Melk]]. Al esixise'l so devolución realizó una copia qu'anguaño decora l'altar. A la izquierda allúgase [[San Xuan Bautista]] y a la derecha [[San Xuan Evanxelista]]. La obra remató en [[1723]].&lt;ref name=Gruber36 /&gt;

Una pintura de [[Michael Rothmayer]] decoraba l'altar de San Carlos Borromeo; esta obra, de 1728, caltener nel [[Muséu Catedraliciu de Viena|Muséu Catedraliciu]], y en [[1783]] foi reemplazada por otra del pintor [[Wolfgang Köpps]]. L'artista realizar con [[escayola]], representando la llegada al cielu del cardenal milanés, quien de la mesma yera abogáu contra la [[peste]]. A la izquierda atópase una figura de San Pedro y a la derecha una de [[Santiago'l Menor]]. Na parte cimera represéntense ánxeles.&lt;ref name=Gruber38&gt;Gruber, páx. 38&lt;/ref&gt;

==== L'altar de la imaxe de &quot;María nel Sol&quot; ====
L'altar de [[María (madre de Xesús)|Santa María]] ta arrodiáu per un bancu de comunión, agospiando la [[imaxe milagrosa]] d'estilu góticu tardíu &quot;María nel Sol&quot;, realizada ente los años [[1470]] y [[1480]]. Esta imaxe foi asitiada'l [[18 d'ochobre]] de [[1693]], y presenta a la Virxe sentada sobre la media lluna col neñu Xesús en brazos. Na so cabeza lleva la corona de los Habsburgu, y a los sos pies una familia donante d'identidá desconocida. La obra puede proceder cuasi con seguridá de la escuela de [[Martín Schongauer]], anque recuerde tamién a Hans Siebenbürguer, quien trabayó en Viena nel sieglu XV. L'altar foi proyeutáu por [[Mathias Steinl]]. Dos figures de San Judas Tadeo y [[Simón el Cananéu|San Simón]] topar ente dos ánxeles que recuerden al altar anterior. Na parte cimera pueden reparase les figures de Dios col [[Espíritu Santu]]. A entrambos llaos represéntense a San Xuan Bautista y a [[Benitu de Nursia|San Benitu]], a izquierda y a derecha respeutivamente.&lt;ref name=Gruber39&gt;Gruber, páx. 39&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San José ====
L'altar de [[Xosé de Nazaré|San Xosé]] ye un altar de [[comunión]], construyíu a empiezos de [[1700]] y proyeutáu por Steinl. Contién un retablu de Anton Schoonjans realizáu sobre metal, que representa a San José cuando yera mozu amosando al neñu Xesús a los fieles, y que tien una firma de 1699. Apaecen [[Mateo l'Evanxelista|Mateo]] y [[Marcos l'Evanxelista|Marcos]] ente los ánxeles, y na parte cimera [[Lucas l'Evanxelista|Lucas]] y [[Xuan l'Evanxelista|Juan]]. Tamién alluga una escena de l'anunciación asitiada sobre'l retablu de [[Xosé de Nazaré|San Xosé]].&lt;ref name=Gruber39 /&gt;

==== L'altar de Santa Cecilia ====
Tien un [[retablu]] fechu en [[1701]] col relieve d'un escudu como [[Corona (tocáu)|corona]]. Santa Catalina represéntase arrodillada sobre les nubes. [[Cecilia de Roma|Santa Cecilia]] y [[Santa Lucía]] atopar al so llau, y a lo cimero d'elles un ánxel arrodiáu d'anxelones sostién la corona del martiriu.&lt;ref name=Gruber39 /&gt; Tamién tien estatues de [[San Xuan Evanxelista]] y un santu barbudu ensin nengún tipu d'ornamientu. Na parte cimera hai una imaxe que representa a la Virxe María col Neñu, reparando a los santos del retablu. L'altar ta coronáu con una imaxe sobre un pedestal de [[Isabel d'Hungría|Santa Isabel de Turinxa]]. L'altar foi donáu por [[Nicolás Guillermo Becker]]; fechu conmemoráu con una inscripción nun pasu.&lt;ref name=Gruber40&gt;Gruber, páx. 40&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San Genaro ====
Hai un retablu fechu por Martino Altomonte qu'amuesa la gloria de [[Genaro|San Genaro]] sobre la ciudá de [[Nápoles]]. Unos ánxeles sostienen el blagu nes sos manes, la palma del martiriu y los recipientes que contienen la so sangre. Conocer a Genaro pol milagru de la so sangre, esisten pruebes documentales de 1389 y repitir anguaño. A los sos llaos tán les imáxenes de [[Juan Nepomuceno|San Xuan Nepomuceno]] y [[Nicolás de Bari|San Nicolás]]. Enriba represéntase'l martiriu de San Vito, patrón del altar anterior. [[Santa María Madalena]] ye la única figura [[muyer|femenina]] que puede reconocese. Los relieves del pedestal amuesen la captura de San Genaro y l'amansamientu de los [[Panthera leo|lleones]].&lt;ref&gt;
{{cita web |url = http://www.corazones.org/santos/jenaro.htm
|títulu = San Jenaro
|fechaaccesu = 15 d'avientu de 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Gruber40 /&gt;

==== El púlpitu ====
Afayóse que nun ye obra de Anton Pilgram, como se creía, sinón que ye de finales del [[sieglu XV]] (anterior a 1480). Ta conformáu por trés bloques de piedra [[sable|areniscu]], pudiéndose apreciar les junturas con facilidá. La tribuna d'esti púlpitu naz de la so base como una flor estilizada. Los pétalos vendríen ser los cuatro íconos de los [[Padres de la Ilesia]]. La pilastra mayor central representa'l día domingu; día nel que se predicaba dende equí. Hai dolce figures medianes que representen los dolce Apóstoles. Les restantes iconografíes son figures de veneraos santos y patrones de los oficios.&lt;ref name=Gruber41&gt;Gruber, páx. 41&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:St. Stephen's Cathedral-pulpit.jpg|thumb|220px|left|Detalle del púlpitu.]]
Los cuatro denominaos Padres de la Ilesia, con traces similares y aprucíos nos sos miradores, representen los cuatro temperamentos, y cola figura del &quot;Mirón&quot;, les distintes fases de la vida. Si reparar de derecha a izquierda puede vese a [[Ambrosio (santu)|San Ambrosio]] cola mitra y el llibru que representa'l tipu sanguineu, a [[Jerónimo (santu)|San Jerónimo]] col sombreru cardenaliciu y el llibru representando al vieyu griespu, a [[Gregorio Magno|San Gregorio]] portando la tiara, el llibru y la lente asonsañando al escépticu flemático d'edá entemedia, y a [[Agustín d'Hipona|san Agustín]] cola mitra, el llibru y el tinteru, ye'l mozu murniu desapaecíu nos sos pensamientos.&lt;ref name=Gruber41 /&gt;

El púlpitu conformar por tres bloques de piedra, y los llamaos cuatro Doctores de la Ilesia conformen el cuerpu. Hai una simboloxía [[númberu|numbérica]] acomuñada a esti fechu: trés per cuatro ye igual a dolce, esto representa a la doctrina de los Padres de la Ilesia, según el [[misa|sermón]] que se predica dende equí, basáu nos dolce Apóstoles que formen la base que soporta la obra.&lt;ref name=Gruber42&gt;Gruber, páx. 42&lt;/ref&gt;

La baranda ta conformada por roses con motivos trilobulares y cuatrilobulares, simbolizando a la [[Dogma de la Santísima Trinidá|Trinidá]] y a lo terrenal respeutivamente. Quien decide xubir al púlpitu a predicar tien d'abandonar tou lo terrenal y pecaminoso y asumir lo divino pa poder espublizar afechiscamente la pallabra de Dios. La [[Balaustre|balaustrada]] ta decorada con animales estraños, culiebres, anfibios y sapos. Los sapos viven nos banzaos y eviten el sol, y úsense pa representar el Mal, al igual que les culiebres. El Bien ye representáu polos llagartos y anfibios que prefieren la lluz del sol. Llograr d'esta manera representar la batalla ente'l Bien y el Mal,&lt;ref name=Gruber42 /&gt; y amuésase a los llagartos y a les culiebres taramiando a los sapos y anfibios. A lo cimero de la baranda allúgase la figura d'un perru qu'evita que les culiebres y llagartos algamen al predicador.

Trés pequeñes estatues [[neogóticu|neogótiques]] conformen la entrada a esta cortil. Representen la [[fe (virtú)|fe]], la [[Esperanza (virtú)|esperanza]] y la [[caridá (virtú)|caridá]]; les trés virtúes relixoses. La corona del [[bautisteriu]] sirvía de tornavoz de púlpitu, lo que-y daba la imaxe d'un [[inciensu|incensariu]] abiertu.

Nel denomináu &quot;Mirón&quot; atópase la figura d'un maestru de púlpitu anónimu que de xuru pertenecería al círculu de [[Niclaes Gerhaert van Leyden]]. La [[escuadra]] y el [[Compás (xeometría)|compás]] acreitar como constructor, la vistimienta y pelo como ciudadanu llibre.

Esti púlpitu foi restauráu en delles ocasiones ente [[1652]] y principios del [[sieglu XIX]]. En [[1870]] encontióse'l sofitu, y lleváronse a cabo restauraciones sustanciales en [[1878]]. En [[1880]] el púlpitu foi desmontáu y retiráu. Perdióse la policromía orixinal al esaniciase la pintura gris. Dempués de sustituyir delles partes y restaurase dafechu otres, foi recolocado nel so llugar. Una inscripción allugada sol Mirón conmemora esta obra.&lt;ref name=Gruber42 /&gt;

Esti llugar foi escenariu de sucesos polémicos: el [[12 de xineru]] de [[1552]], en tiempos de la [[Reforma Protestante|Reforma]], el predicador protestante Paulus Speratus con autorización del obispu Georg von Slatkonia realizó un sermón contra la vida monástica afalándolos a abandonar la vida relixosa. Nesti llugar predicó [[San Pedro Canisio]], el primer xesuita alemán y primer predicador de la catedral.

Nel [[sieglu XX]], más precisamente'l [[7 d'ochobre]] de [[1938]], mientres la festividá de [[Nuesa Señora del Rosariu]], nun famosu sermón dedicáu a la mocedá, onde se-yos afalaba a ser fieles a Cristu y a la ilesia, el cardenal Theodor Innitzer dixo: ''¡Namái unu ye'l nuesu Führer: Xesucristu!'', lo que tuvo de resultes l'asaltu de les mocedaes [[Hitler|hitlerianes]] al Palaciu Episcopal.&lt;ref name=Gruber43&gt;Gruber, páx. 43&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San Xuan Bautista ====
Hai un retablu construyíu por [[Johann Michael Rottmayr]] en [[1708]] que representa la imposición del nome San Xuan Bautista per parte del so padre, [[Zacarías (padre de Xuan el Bautista)|San Zacarías]].&lt;ref&gt;Felix Czeike y Helga Czeike (1999), páx.91&lt;/ref&gt; [[Isabel (madre de Xuan el Bautista)|Santa Isabel]] atópase sentada nel centru del retablu teniendo en brazos al neñu amosándo-ylo a los fieles. A la izquierda atópase la Virxe María arrodillada y tras puede reparase a San José.

Esti altar foi realizáu según un proyeutu que s'acopla artísticamente a la pilastra gótica y que tuvo al cargu de Steinl. Sobre'l retablu hai una imaxe de la [[Inmaculada Concepción|Inmaculada]] acompañada d'otres santes.

La coronación del altar realizar una imaxe de la [[Santísima Trinidá|Trinidá]]. A la izquierda San Francisco y a la derecha la venerada imaxe de San Antonio de Padua dirixen la so mirada escontra la nave en cuenta de escontra l'altar.&lt;ref name=Gruber44&gt;Gruber, páx. 44&lt;/ref&gt;

==== La galería oeste y les capiyes llaterales dobles ====
Debaxo de Rodolfo el Fundador construyeron dos [[capiya|capiyes]] dobles: una a la derecha y otra a la izquierda de les Torres Paganes. Ellí allúgase la nave románica que perdura anguaño.

El duque Rodolfo fundó'l Capítulu de Tolos Santos y allugó la so sede nos dos capiyes cimeres que tienen la so entrada na galería. A partir de [[1446]] empezar a abovedar la nave gótica, y pa llogralo túvose que construyir un gran ventanal góticu.

Nes galeríes de les Torres hai amás bóvedes de crucería del románicu tardíu y rosetones con ruedes de radiu y trences. Estos elementos yeren parte de los ventanales esteriores de la nave románica.

La parte norte ta compuesta por un frescu románicu con [[Cristu]] na [[Vesica piscis|mandorla]] y María y [[San Xuan Bautista]] a izquierda y derecha respeutivamente. Debaxo de la escena, na parte izquierda vese una imaxe compuesta por una [[Mano de Dios (arte)|mano]] sobresaliendo de les nubes señalando a una muyer con un neñu en brazos. Esta escena puede significar una donación [[medieval]], o puede indicar el llugar onde s'atopaba la galería ducal de los Babenberg.
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, Valentinskapelle.JPG|thumb|Capiya de San Valentín]]
En [[1440]] terminar de construyir la capiya cimera norte, imponiéndose-y el nome de ''Capiya de San Valentín''. Dende empiezos del [[sieglu XX]] escoyer como llugar d'albergue de l'Ayalga Cardenalicia empecipiáu pol duque Rodolfo, y nun altar d'estilu [[neogóticu]] de Ludwig Linzinger caltiénense les reliquies de dellos santos, según un [[relicariu]] coles cabeces de los santos [[Cosme y Damián (mártires)|Cosme y Damián]]. Nos armarios guarden relicarios y custodies con reliquies varies.&lt;ref name=Gruber&gt;páx. 45&lt;/ref&gt; Los restos de [[Valentín (santu)|San Valentín]] fuelguen nun sarcófagu allugáu nel centru de la capiya. Nel muséu Catedralicio y Diocesano esponer dende 1933 unes poques reliquies medievales y un relicariu con una partícula de la Santa Cruz.

La capiya cimera sur ta dedicada a [[Bartolomé l'Apóstol|San Bartolomé]], y suelse denominar capiya real o ducal. D'antiguo allugaba nos sos ventanales la &quot;Vidrera de los Habsburgu&quot;: esta vidrera ye como una especie d'árbol xenealóxicu, y caltiénse nel Muséu d'Historia de la Ciudá. Equí tamién s'atopen dos figures: una de [[Arcángel Miguel|San Miguel]] coles balances pesando les almes, y otra con San Miguel matando'l dragón.

Na capiya de la Santa Cruz —tamién llamada capiya de Morandus, Tirna, Liechtenstein o Saboya— ta la tumba del príncipe Eugenio, asitiada precisamente nel centru. Un frescu de Johann Ender de [[1853]] y qu'arrodia a un crucifixu tardogótico sirve d'ornamientu a la paré del altar. Les figures de [[Leodegario (santu)|San Leodegario]] y [[Erasmo (santu)|San Erasmo]], a izquierda y derecha respeutivamente, tán espuestes nes ales llaterales abiertes.

La capiya de [[Eligio (santu)|San Eligio]] ye la inferior sur, onde ta espuestu'l Santísimu. Ta afatada con [[Clave (arquiteutura)|claves de bóveda]] del sieglu XIV (Ecce Homo, María y el Neñu). Ésti ye l'únicu retablu d'estilu góticu calteníu.

Atópase tamién l'altar de [[Valentín (santu)|San Valentín]], donáu pol obispu de Chiemse Ludwig Ebner en [[1507]], realizáu orixinalmente pa la capiya de San Valentín. Nel centru atopen les figures de San Valentín con [[Otilia (santa)|Santa Otilia]] y [[Úrsula (santa)|Úrsula]] nes bandes.&lt;ref name=Gruber47&gt;Gruber, páx. 47&lt;/ref&gt;

[[Bárbara (mártir)|Santa Bárbara]] y [[Isabel (santa)|Santa Isabel]] esponer na parte esterior de les ales, a izquierda y derecha respeutivamente.
Les ales fixes amuesen figures de [[Catalina d'Alexandría|Santa Catalina]] (izquierda) y [[Roque (santu)|San Roque]] (derecha). Hai sobre l'altar una diminuta figura d'un ''[[Ecce Homo]]'' que reproduz al orixinal.

A la derecha de la capiya atopa una imaxe [[policromía|policromada]] de la Virxe María anterior al añu 1330 y que vien de un vieyu conventu. La imaxe recibe'l nome de ''la Portera del Cielu'' pos ési yera'l nome de la cai onde s'allugaba'l conventu.

Nes pilastres hai munches figures que representen a [[Ludmila (santa)|Santa Ludmila]], [[Blas de Sebaste|San Blas]], [[Eligio (santu)|San Eligio]], y otros varios santos desconocíos. Nel altar ta espuestu'l Santísimu nel horariu entendíu ente les 6:00 y les 22:00&amp;nbsp;h.&lt;ref name=Gruber47 /&gt;

=== La nave de Santa María ===

==== L'altar de Wiener Neustadt ====
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, Wiener Neustädter Altar.JPG|thumb|left|250px|L'altar de Wiener Neustadt.]]
Esti altar ye del añu [[1447]], según consta nuna placa allugada na [[predela]]. Foi construyíu reutilizando partes yá esistentes nel monesteriu de San Bernardo en Wiener Neustadt. Foi allugáu nesta catedral en [[1883]], emplazado al sur del coru de los Apóstoles, y darréu en [[1952]] foi treslladáu al coru de Santa María.
Esti llugar alluga'l tabernáculo principal de la catedral. Equí tamién hai una inscripción coles vocales &quot;AEIOU&quot; que pueden tener dellos significaos anque son toos dudosos.&lt;ref name=Gruber48&gt;Gruber, páx. 48&lt;/ref&gt;

L'altar tien la carauterística de ser tresformable, y tien cuatro ales. Aniciar a partir d'un [[relicariu]]. Detrás de les ales de la predela hai pequeñes ventanes con traces gótiques onde se calteníen reliquies.

Escenes de la vida de Santa María son exhibíes nes ales abiertes: Anunciación y Visitación a la izquierda, y a la derecha Nacencia de Xesús y Adoración de los Reis. Nes ales zarraes amuésense escenes de la pasión. Xesús nel güertu de Getsemaní y la Crucifixón a la izquierda y la Flagelación y Coronación d'escayos a la derecha.&lt;ref name=Gruber49&gt;Gruber, páx. 49&lt;/ref&gt;

Los díes llaborables pueden vese cuatro files de [[santu|santos]] sobre fondu escuru, pos les ales grandes del altar tán dafechu zarraes, ente que los domingos, cuando tán abiertes, les figures pueden vese sobre fondu doráu. Hai setenta y dos figures: dellos apóstoles, los santos Froilán y Cristóbal y otros menos populares como San Morando.

Los cistercienses tienen una regla bien estricta que prohibe les escultures sacante la del Crucificáu y de la Virxe: por esta causa sobre l'altar abiertu atópase un ciclu marianu. Nel centru ta María, la nueva [[Eva]], que toma asientu nel tronu col neñu Xesús nos sos brazos. A la izquierda represéntase a Santa Bárbara cola torre, y a la derecha Santa Catalina cola espada. Enriba asítiase la escena de la Coronación de María.

L'ala izquierda representa la Nacencia de Xesús y la Segunda Coronación de María. L'adoración de los Reis representar na ala derecha: reparar que nengún de los trés Reis Magos ye negru, y l'escena representa l'adoración al Salvador poles trés edaes: el rei imberbe allugáu a la izquierda simboliza la mocedá, el segundu'l maduror y un rei de rodíes la vieyera.

Na escena cimera reparar el Tránsitu de la Virxe arrodiada de los [[Apóstol]]es. Juan sostién a María mientres Xesús toma l'alma coronada de la so Madre.

Mientres el [[Advientu]] y la [[Cuaresma]] ciérrense les ales interiores, y mientres [[Selmana Santa]] tol altar dafechu.&lt;ref name=Gruber49 /&gt;

==== El cenotafiu del duque Rodolfo IV y la so esposa Catalina ====
Construyir a empiezos de [[1460]] y anguaño atópase bien deterioráu. Na antigüedá había figures de sabios y monxos nos baldaquines de la galería, y un recordatoriu a Rodolfo por fundar la [[Universidá]], consistente en dos figures de Rodolfo y Catalina afataes con piedres precioses.&lt;ref name=Gruber50&gt;Gruber, páx.50&lt;/ref&gt;

El monumentu funerariu topar nel coru central, d'antiguo al llau de la entrada de la tumba. Cuando finó l'emperador [[Federico III d'Habsburgu|Federico III]] en 1493, el cenotafiu foi treslladáu al muriu derechu de la nave de Santa María. Rematada la guerra foi camudáu al muriu esquierdu, y dende hai relativamente pocu tiempu foi treslladáu nuevamente a la derecha del altar.&lt;ref name=Gruber50 /&gt;

=== Los altares llaterales ===

==== L'altar de los santos Pedro y Pablo ====
Data del 1677, y ye l'únicu perteneciente al gremiu de los canteros realizáu con madera. Sobre una mesa gótica empecípiase una construcción xaspiada similar a la del [[altar mayor]]. Al llau del altar de Tobías Pock, que representa la glorificación de los dos apóstoles, atópense les imáxenes de los dos santos reis: a la derecha l'emperador Enrique, y el Margrave Leopoldu a la izquierda. El retablu de riba representa a los santos postraos a los pies de María. A la izquierda y a la derecha los santos [[Sebastián (mártir)|Sebastián]] y [[Roque]].&lt;ref name=Gruber50/&gt;

==== El pie d'órganu ====
Forma un conxuntu col ''[[baldaquino|Baldaquín]] de Füschel'' asitiáu enfrente. Ye una obra del artista Anton Pilgram impulsada pol [[Maximiliano I d'Habsburgu (1459-1519)|Emperador Maximiliano]]. El maestru fixo un autorretratu onde se-y puede ver aprucíu a la [[ventana]]. El maestru d'obres de la [[catedral]] nun taba bien conceptuado ente los sos collaboradores, lo que-y daba cierta inseguridá y eso refléxase na so cara. Tien una [[escuadra]] que lo identifica como arquiteutu, y el so birrete de doctor y la so toga como universitariu. Hai una inscripción na semeya cola fecha de [[1513]] que diz &quot;magister&quot;.

El primer órganu de la catedral atopaba sobre la [[tribuna]], y enfrente allugábense los cantores.&lt;ref name=Gruber50/&gt;

==== L'altar de San Francisco Javier ====
Ye un retablu de [[1690]] que escenifica a [[San Franciscu Xavier]] predicando a un moru. Hai otros íconos que representen a los santos Nicolás y Guillermo.

La [[Coronación de la Virxe]] per parte de la Santísima Trinidá ye amosada nel retablu cimeru. Nos llaterales atopen les santes Bárbara y Catalina, y enriba una estatua de [[Helena de Constantinopla|Santa Elena]] cola cruz. L'altar foi donáu pol barón Nicolás Guillermo Becker von Walhorn en 1690, según consta nuna inscripción na so base.&lt;ref name=Gruber52&gt;Gruber, páx. 52&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San Francisco ====
Ye una obra de Johann Michael Rottmayr.&lt;ref&gt;Felix Czeike y Helga Czeike (1999), páxs.84 y 91&lt;/ref&gt; Escenifica la estigmatización de [[San Franciscu d'Asís]]. Los santos [[San Virgilio|Virgilio]] y [[Juan Casiano|Casiano]] tán a los sos llaos, y [[Santa Úrsula de Colonia Santa Úrsula]] na parte cimera coles sos compañeres. Santiago Apóstol y San Mateo Evanxelista allugar a los llaos. Supónse que Mathias Steinl diseñó los planos.&lt;ref name=Gruber52 /&gt;

==== L'altar del Sagráu Corazón ====
Equí atópase'l [[baldaquino|Baldaquín]] de Pucheim del añu [[1434]], llamáu d'esta forma porque la donó Elisabeth von Pucheim. Foi construyíu pol artista Hans Puchsbaum. Nel altar hai una figura del [[Sagráu Corazón]] procedente del [[sieglu XVIII]].

==== La capiya de Santa Bárbara ====
Ta allugada na base de la Torre de la Águila, y ye un llugar d'oración y meditación. Hasta 1986 inda amosaba signos de la [[II GM|guerra]]. En 1983 asitióse una cruz tardogótica procedente de la [[Parroquia de Schönkirchen]], y a los pies del Crucificáu asitiáronse unes urnes con restos cremados procedentes del [[Auschwitz|campu de concentración d'Auschwitz]], apurríos pol cardenal Franciszek Marcharski al so colega Franz König el 10 de setiembre de 1983. Nel actu tuvo presente [[Xuan Pablo II]]: esi día celebró la Víspora Européu de la Xornada Católica.&lt;ref name=Gruber53&gt;Gruber, páx. 53&lt;/ref&gt;

Los ventanales tardogóticos fueron proyeutaos con vidreres de [[Marc Chagall]] sobre la tema de la imaxe de Dios nel Antiguu y [[Nuevu Testamentu]], pero l'artista finó antes de poder realizalo.&lt;ref name=Gruber53 /&gt;

Na paré oeste del espaciu asitiáu so la torre norte atopa'l bustu orixinal d'un [[Ecce Homo]] d'estilu góticu llamáu ''Cristu del dolor de mueles''. Topar nel muriu esterior, pero foi reemplazáu por una copia en 1960. El nome provién d'una [[lleenda]]; unos borrachos pasaron pol campusantu de San Esteban y burlláronse de la imaxe del Cristu. Dixeron &quot;Dios tien dolor de mueles&quot; y asitiáron-y un pañuelu alredor de la cara. Pela nueche sufrieron un intensu dolor de mueles que nun s'aseló hasta que nun s'esculparon ante la imaxe.&lt;ref name=Gruber54&gt;Gruber, páx. 54&lt;/ref&gt;

=== La nave de los Apóstoles ===

==== La tumba del emperador Federico III ====
La construcción foi encargada a Niclaes Gerhaert van Leydeen pol emperador Federico. Construyir con [[mármol]] procedente de la cantera d'[[Adnet]], cercana a Hallein (Salzburgu). En [[1473]] finó Niclaes en Wieiner Neustadt, llugar a onde treslladóse por seguridá la [[Llábanu (roca)|llosa]] en [[1479]] pa protexela del asediu de Matías Corvino. Tornó a Viena en [[1493]], antes de la muerte del Emperador. Los relieves fueron realizaos por Marx Valmet, y la balaustrada colos sos cincuenta y cuatro figures por Michael Tichter de [[Salzburgu]].

La [[tumba]] construyir en tres relieves: sobre una base llena d'animales naz una balaustrada qu'arrodia'l [[sarcófagu]]. Na base d'ésti atopen les figures de los dolce Apóstoles, y na parte delantera, que da al oeste, la figura central de Cristu nel so papel de Xuez del Universu.&lt;ref name=Gruber56&gt;Gruber, páx. 56&lt;/ref&gt; Llegar a la balaustrada per mediu d'unos pasos y dende ellí puede reparase el sarcófagu. Al llau de la escalera atopa la figura del Cristu Resucitáu xunto a dos ánxeles colos preseos de la [[Viacrucis|pasión]].

Les fundaciones relixoses del Emperador tán representaes por dos escenes nos relieves de les parés.&lt;ref name=Gruber56 /&gt; Les escenes representaes simbolicen les fundaciones relixoses realizaes pol emperador: nel llau oeste'l conventu franciscanu de San Leonardo en [[1463]]; al sur y a la izquierda la fundación del monesteriu cisterciense de San Bernardo de Wiener Neudstadt, del añu 1463; nel centru la fundación del obispáu de [[Liubliana]] en 1461, y a la derecha la fundación del conventu dominicu de San Pedro de Wiener Neudstadt de 1444. Nel llau norte asítiase la Encomienda de la orde de [[San Jorge]] nel castiellu de Wiener Neudstadt (respondida por pol Papa en 1469).&lt;ref name=Gruber56 /&gt; Nel centru representa la fundación del obispáu y el capítulu colexal de Wiener Neudstadt, y a la derecha el monesteriu canónicu de San Ulrico.

Hai otres figures secundaries de príncipes eleutores, obispos y monxes, y tamién una figura yacente del Emperador coles ropes y xoyes de la Coronación. Xunto al monarca allúgase l'escudu de la Orde de San Jorge, l'escudu imperial cola águila bicéfala y l'escudu d'Austria sosteníu por un lleón con [[yelmu]]. A los sos pies l'escudu de los Habsburgu, y nel llateral esquierdu l'escudu de Lombardía y el de l'Antigua Austria, colos cinco ales y la corona archiducal na cual una águila sostién la corona colos cinco vocales en mayúscules y l'escudu d'[[Estiria]].&lt;ref name=Gruber57&gt;Gruber, páx. 57&lt;/ref&gt;

La tumba tien un mensaxe iconográfico: na base hai tou tipu de figures grotesques y otru tipu de seres simbolizando la vida pecaminosa del [[emperador]]. Les sos bones obres tán representaes nos relieves de les parés. Nel cantu cimeru del sepulcru [[monxu|monxos]], sacerdotes y obispos oren pol eternu descansu de l'[[alma]] del monarca. Hai unos pasos na parte este per onde puede xubise a la [[balaustrada]].&lt;ref name=Gruber56 /&gt;

==== La cruz del jube ====
Ye un recordatoriu a los cayíos na [[Segunda Guerra Mundial]], que s'atopa na paré sur del coru de los Apóstoles, onde foi asitiada en [[1952]]. Nel añu [[1945]] allugábase sobre una rexa d'estilu renacentista en forma de cruz sofitada nun arcu trunfal. Cuando la catedral sufrió'l quema quemó parte de la figura del Crucificáu, que foi reconstruyida más tarde. Ente 1515 y 1520 construyéronse seis [[relieve (arte)|relieves]] de la pasión qu'arrodien la cruz.&lt;ref name=Gruber58&gt;Gruber, páx. 58&lt;/ref&gt;

==== El nuevu órganu ====
Foi diseñáu y fabricáu pola empresa Rieger d'Austria en [[1991]], y allugáu na nave de los Apóstoles dempués de quince años de discutinios por causa de razones acústiques, relixoses y arquiteutóniques.
Cuenta con cincuenta y cinco rexistros sobre cuatro manuales. Ye un órganu principal senciellu. La so forma afacer al estilu [[barrocu]] de la decoración del interior de la catedral.&lt;ref name=Gruber58 /&gt;

==== La Virxe de los criaos ====
Según la [[lleenda]], una criada acusada de robar abellugar nesta [[estatua]], y demostróse depués la so inocencia. Pero'l nome d'esta virxe aniciar nel so allugamientu orixinal, l'altar de la Virxe na nave de [[Santa María Madalena]], pos ellí allegaben a misa tolos criaos. El fumu de les veles ser ennegreciendo col pasu del tiempu, pero entá güei ye una de les imáxenes que más oraciones recibe.&lt;ref name=Gruber59&gt;Gruber, páx. 59&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San Leopoldu ====
[[Ficheru:Wien.Stephansdom60.jpg|thumb|220px|Vista llateral del altar de San Leopoldu.]]
Ta allugáu debaxo del baldaquín de Füschel, nel llugar qu'utilizaben d'antiguo los [[cantor]]es. Ye un altar d'estilu neogóticu n'honor al margrave [[San Leopoldu]]. El santu sostién nes sos manes l'[[escudu de la Baxa Austria]] (denomináu de les calandries) y un modelu de la ilesia. Les estatues de los santos [[san colomán|Colomán]] y [[Severino]] topar na [[predela]].

A la derecha del altar la paré presenta un impautu de bala y una inscripción col añu [[1848]] que conmemora l'añu revolucionariu nel qu'hubo lluches dientro del templu.

==== L'altar de la Trinidá ====
Los [[planu (cartografía)|planos]] fueron diseñaos cuasi seguro por [[Georg Raphael Donner]] en [[1740]]. El retablu, obra de Michelangelo Unterberger, ta realizáu n'honor a la [[Santísima Trinidá]]. Otres figures d'[[arcánxel]]es allugar a los sos llaos.

Puede vese un llibru ente [[ánxel]]es que tien les pallabres &quot;In trés unum sunt&quot;. Les escultures d'esti altar son obra de Balthasar Moll.
Una [[sillería]] de coru barroca dixebra los altares de la Trinidá y de San Sebastián.&lt;ref name=Gruber60&gt;Gruber, páx. 60&lt;/ref&gt;

==== L'altar de San Sebastián desconoz quién ye l'autor del retablu (data de principios del [[sieglu XVIII]]). Escenifica el martiriu del santu romanu Sebastián. Nos arcos topen figures de dos [[obispu|obispos]] santos ensin identificar.&lt;ref name=Gruber60 /&gt;

==== L'altar cola imaxe milagrosa de María Pocs ====
Atópase sobre l'altar suroeste del denomináu Baldaquín de Oexl, d'estilu tardogótico. Foi asitiáu'l [[1 d'avientu]] de [[1697]] sobre'l tabernáculo del altar mayor pa la so veneración, y en 1945 foi treslladáu al so allugamientu actual.

Pocs ye una población allugada na diócesis de Eger. La imaxe foi pintada por Stephan Pap en 1676. Ye una virxe milagrosa, fama que llogró dempués d'arramar llárimes en 1696 dempués de ser instalada na ilesia del pueblu. L'emperador Leopoldu I mandar treslladar a Viena p'asitiala na so residencia. Foi espuesta en delles ilesies hasta que finalmente se la asitió na catedral.&lt;ref name=Gruber62&gt;Gruber, páx. 62&lt;/ref&gt;

La imaxe foi alzada a la categoría de Palladium dempués de la victoria consiguida pol príncipe [[Eugenio de Saboya]] sobre los turcos na [[batalla de Zenta]], el 11 de setiembre de 1697, que foi atribuyida a la imaxe pol predicador [[Abraham a Sancta Clara]].

La emperatriz Leonor donó un campanudu marcu que lleva'l nome de &quot;marcu de la Rosa mística&quot; aludiendo a la rosa que lleva'l Neñu Xesús na mano. En [[1776]] reemplazar por unu de plata más senciello y coronáu por un baldaquín. Na festividá de la inmaculada, el 8 d'avientu, utilícense unos adornos que donó tamién la emperatriz.

==== La capiya de Santa Catalina o del Bautisteriu ====
[[Ficheru:Wien - Stephansdom, Katharinenaltar.JPG|thumb|left|220px|La capiya de Santa Catalina.]]
Ye una capiya d'estilu [[arquiteutura gótica|góticu]] allugada so la torre sur. Les claves de bóveda amuesen la Santa Cara, el [[Corderu de Dios]] y la imaxe de [[Catalina d'Alexandría|Santa Catalina]] portando la espada y la rueda.
La capiya cunta anguaño con un altar neogóticu con una estatua gótica de Santa Catalina que procede del periodu entendíu ente [[1420]] y [[1430]].

Hai una estatua de la Doliosa a la entrada sobre'l [[muralla|muro]], y a la derecha otra correspondiente a San Xuan Evanxelista que data de 1895.
La [[pila bautismal]], realizada por un artista desconocíu, ta iguada con mármol de Salzburgu. Ye del añu [[1476]] y estrenóse en [[1481]], y tien una placa confirmando la fecha. Nos sos oríxenes taba allugada na nave central, delantre de la rexa de la comunión, pero treslladar a la capiya nel [[sieglu XVII]].

Na base de la pila atopen les figures de los cuatro [[Evanxeliu|Evanxelistes]]: Mateo, Marcos, Lucas y Juan, portando los sos atributos na mano. Sobresal del pie octogonal y amuesa en catorce escenes a Cristu Salvador del Mundu, a los dolce Apóstoles, y San Esteban.

Nel cantu cimeru biselado de la pila atópense grabaes en [[llatín]] les últimes pallabres del últimu capítulu del Evanxeliu de San Marcos:
{{cita|Esvalixáivos y anunciái l'Evanxeliu a toles criatures. El que crea y bautícese va ser salváu, mas el que nun crea va condergase|Mc. 16, 15s}}

La columna heptagonal de la pila atopar nel púlpitu dende la Segunda Guerra Mundial. Tien l'aspeutu de l'aguya d'una torre, coronada por una escena del Bautismu de Xesús. Nel muriu oeste, ante la capiya, asítiase en [[1947]] los restos del monumentu barrocu a los turcos que se destruyó al cayer la gran campana en [[1945]]. Taba realizáu n'honor de la lliberación de Viena de los turcos en [[1683]], esculpida por Edmund von Hellmer. Tien una inscripción en llatín realizada por Franz Jachym y otra n'alemán de la escritora Paula Von Predarovic (autora del [[Bundeshymne|Himnu Nacional d'Austria]]).

== Imáxenes de les pilastres ==
{{AP|Imáxenes de les pilastres de la Catedral de San Esteban de Viena}}
La catedral tien noventa y seis representaciones marianes nel templu que describen de forma cuasi refecha la vida de la Virxe. Son estatues de piedra o madera, retablos o representaciones aisllaes o grupales nos monumentos funerarios. Numberoses imáxenes tán repitíes por cuenta de les donaciones de la burguesía, aludiendo a la dedicación del templu a Tolos Santos. Les figures de piedra o folla tán en concordanza coles reliquies, altares o les capiyes de la ilesia.&lt;ref name=Gruber66&gt;Gruber, páx. 66&lt;/ref&gt;

== Les sepultures ==
[[Ficheru:StephansdomCatacombsLabeledPlan-es.jpg|thumb|200px|Planu de les cámares soterrañes de la Catedral.]]
{{AP|Sepultures de la Catedral de San Esteban de Viena}}

La catedral alluga quince baltes, incluyíes la del duque. Les sepultures constitúin un conxuntu de pasiellos y cámares que se distribúin nel suétanu de la catedral y otra parte debaxo de la plaza de San Esteban, escontra'l nordeste. Realizáronse entierros hasta 1783, cuando Xosé II prohibió esta práctica.

== Les campanes ==
{{AP|Campanes de la catedral de San Esteban de Viena}}
Los campanarios de la catedral tópense allugaos nes torres de la catedral, utilizar pa brindar espectáculos musicales mientres les festividaes relixoses y les mises dominicales.

Destácase la campana [[Pummerin]], anguaño funciona un retruque de la orixinal, destruyida pola quema de 1945.

== Les sacristíes ==
;Sacristía cimera

Correspondíase orixinalmente cola Sala Capitular. Ye un espaciu con [[bóveda de crucería]] y claves de bóveda ornamentales, allugada na parte sur del altar mayor, refaccionado nel [[sieglu XVII]] y modificáu en [[1718]].

Los [[frescu|frescos]] son obra de Martino Altomonte y escenifican la vida de San Esteban. Hai un llavamanes de mármol barroco con un relieve metálicu y una representación del [[Bautismu de Xesús]].&lt;ref name=Gruber82&gt;Gruber, páx. 82&lt;/ref&gt;

;Sacristía inferior
Ta allugada na parte sur del templu reemplazando una sacristía gótica. La primer estancia tien una decoración en [[estuco]] obra de Giovanni Antonio Tencala, nel techu hai un frescu que representa'l Sacrificiu de Elías, realizáu por Martino Altomonte; atópase enmarcáu por bustos de estuco que presenten distintos [[profeta|profetes]]. Hai un crucifixu grande de madera d'estilu góticu del añu [[1420]].

Atópense les figures de María y Juan realizaes por [[Franz Xaver Messerschmidt]] nel añu 1768. Enfrente hai una representación plástica de Moisés coles tables de la Llei.&lt;ref name=Gruber82 /&gt;
;Sacristía del obispu y de los canónigos

Tien tamién pervalibles estucos y frescos realizaos por Altomonte. Ta decoráu faciendo referencia al [[Nuevu Testamentu]]. El frescu del techu amuesa a San Pedro recibiendo les llaves, foi realizáu en [[1730]]. La cinta contién les pallabres en [[llatín]] del Evanxeliu de San Mateo: &quot;Tu yes Pedro y sobre esta piedra voi edificar la mio Ilesia, y les fuercies de los infiernos nun van prevalecer contra ella&quot;.&lt;ref&gt;Mt. 16:18.&lt;/ref&gt;

Los pequeños medallones amuesen a los cuatro Evanxelistes y l'[[Anunciación|Anunciación de la Virxe]]. Na puerta de la entrada puede vese la figura de la ilesia. El moblame de la [[sacristía]] y dos llavamanes fueron diseñaos cuasi con seguridá por Georg Raphael Donner. Georg Hillebrand realizó los relieves.&lt;ref name=Gruber82 /&gt;

== L'ayalga catedralicia ==
La sacristía inferior nun sufrió daños mientres la quema, polo que se caltuvieron munchos ornamientos y oxetos relixosos qu'anguaño se siguen usando. Contién los ornamientos del obispu Philipp Friedrich Graf Breuner, catalogaos en grandes y pequeños: los grandes atopar nel so estáu orixinal y son los más importantes del primer Barrocu. Pela so parte, los pequeños fueron rediseñados nel añu 1647 utilizando como base unos texíos anteriores.&lt;ref name=Gruber83&gt;Gruber, páx. 83&lt;/ref&gt;

Hai oxetos en desusu anguaño, como los zapatos y les medies pontificales, los guantes o'l [[Manípulo (vistimienta)|manípulo]]. L'Atles con bordaos d'oru utilízase añalmente na festividá del [[26 d'avientu]]. Amás, na festividá del [[8 d'avientu]] utilícense los ornamientos de la emperatriz Leonor, realizaos nel añu [[1697]], afataos con decoraciones florales y bordaos de dellos colores.

El papa [[Pío VI]] donó en 1782 delles casulles; una de color blancu ye utilizada na misa de Pascua pol [[Arzobispu]]. Hai munches obres d'arte calteníes nel Muséu Catedralicio y Diocesano y otres nel Muséu d'Historia de la Ciudá, como l'antiguu [[tabernáculo]] del altar mayor y les estatues orixinales de la torre sur.&lt;ref name=Gruber83 /&gt;

== Notes y referencies ==

=== Notes ===
{{llistaref|group=n.}}

=== Referencies ===
{{llistaref|2}}

=== Bibliografía ===
* {{cita llibru | apellíos =Czeike | nome =Felix | enllaceautor =Felix Czeike | coautores =Helga Czeike | editorial =Köln DuMont | editor = | otros = | títulu =Wien : Kunst, Kultur und Geschichte der Donaumetropole | url = | edición = | fecha = | añu =1999 | mes = | ubicación = | id = | isbn =3770143485 9783770143481 | páxines =84-91 | capítulu = | urlcapítulu = | cita = }}
* {{cita llibru |
apellíos = Gruber
| nome = Reinhard H.
| enllaceautor =
| coautores =
| editorial = Escuela Téunica Cimera de Augsburgu
| editor = ALPINA Druck
| otros añu = 2001
| títulu = La catedral de San Esteban de Viena }}

* {{cita llibru |
editorial = Hrsg. von der Allgemeinen vereinigung für christliche kunst
| páxines = 64
| apellíos = Riehl
| nome = Hans
| idioma=alemán
| títulu = Der St. Stephansdom in
Wien | añu = 1926
}}
* {{cita llibru |
editorial = Zsolnay
| isbn = 3552033165
| páxines = 301
| apellíos = Zykan
| nome = Marlene
| idioma=alemán
| títulu = Der Stephansdom
| añu = 1981
}}
* {{cita llibru |
editorial = K. R. Langewiesche
| apellíos = Strohmer
| nome = Erich V.
| idioma=alemán
| títulu = Der Stephansdom in
Wien | añu = 1960
}}
* {{cita llibru |
editorial = Wiener Dom-Verl
| isbn = 3853510922
| páxines = 420
| apellíos = Feuchtmüller
| nome = Rupert
| coautores = Kodera, Peter
| idioma=alemán
| títulu = Der Wiener Stephansdom
| añu = 1978
}}
* {{cita llibru |
editorial = A. Schroll
| apellíos = Donin
| nome = Richard Kurt
| idioma=alemán
| títulu = Der Wiener Stephansdom und seine Geschichte
| añu = 1952
}}
* {{cita llibru |
editorial = F. Deuticke
| páxines = 30
| apellíos = Macku
| nome = Anton
| idioma=alemán
| títulu = Der Wiener Stephansdom: Eine Raumbeschreibung
| añu = 1948
}}
* {{cita llibru |
edición = 1
| editorial = Pustet, Salzburg
| isbn = 3702505660
| páxines = 432
| apellíos = Böker
| nome = Johann J.
| títulu = Der Wiener Stephansdom in der Spätgotik. Architektur als Sinnbild für das Haus Österreich
| añu = 2007
}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|St. Stephen's Cathedral, Vienna}}
{{wikisource|Fechos de los Apóstoles}}
* [http://www.stephansdom.at Sitiu oficial de la Catedral de San Esteban de Viena] (n'alemán)
* [http://www.dommuseum.at/ Sitiu oficial del Muséu] (n'alemán)
* [http://www.dombauwien.at/ Sitiu oficial de la Oficina Permanente de la Construcción] (n'alemán)
* [http://stephanscom.at Sitiu oficial de la Archidiócesis de Viena] (n'alemán)
* [http://www.stephanskirche.at/ Sitiu oficial de la parroquia] (n'alemán)
* [http://peter-diem.at/Buchtexte/stephansdom.htm Sitio alrodiu de la Catedral de San Esteban de Viena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210407231647/http://peter-diem.at/Buchtexte/stephansdom.htm |date=2021-04-07 }} (n'alemán)
* [http://www.your-friend.info/viena/catedral-san-esteban.html Videu de la Catedral de San Esteban de Viena] (n'español)

== Llicencia ==
{{traducíu ref|en|St. Stephen's Cathedral, Vienna}}

{{Tradubot|Catedral de San Esteban de Viena}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Catedrales d'Austria|Viena]]</text>
      <sha1>erskcjbxo5huq73t29d7yvfcp5gr28b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catedral metropolitana de Medellín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167370</id>
    <revision>
      <id>4509997</id>
      <parentid>4504441</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T02:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 5 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122059" sha1="dxs8j47bbr01hxudwu93m4orrjmjaiz" xml:space="preserve">{{Tradubot|Catedral metropolitana de Medellín}}
{{edificiu}}
La '''Catedral Metropolitana de Medellín''', oficialmente '''Catedral Basílica Metropolitana de la Inmaculada Concepción de María''', ye una [[catedral|ilesia catedralícia]] de cultu [[Ilesia católica|católicu]] dedicada a la [[Virxe María]] sol dogma de la [[Inmaculada Concepción]]. Ta asitiada na zona céntrica de la ciudá de [[Medellín (Antioquia)|Medellín]] ([[Colombia]]), nel [[La Candelaria (Medellín)|barriu Villanueva]], al costáu norte del [[Parque de Bolívar (Medellín)|Parque de Bolívar]]. Amás, el templu foi llamáu d'antiguo y entá se-y conoz pero en menor midida, como '''Catedral de Villanueva''', especialmente mientres la so construcción pa estremala de la [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|Ilesia de la Candelaria]], que por esi entós yera sede episcopal.

La catedral ye'l principal templu de l'[[Archidiócesis de Medellín]], sede del [[Arzobispu]], según del [[Cabildru metropolitanu|Capítulu Metropolitanu]]. Igualmente, ye la sede de la &quot;[[Parroquia (relixón)|Parroquia]] de la Catedral&quot;.&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 10, Serviciu Llitúrxicu y Pastoral Emprestáu pola Catedral
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; En [[1948]], el [[Papa]] [[Pío XII]] concedió-y al templu'l títulu llitúrxicu de [[Basílica Menor]] por [[Curtia Apostólicu|curtiu]] del [[12 de xunu]] d'esi mesmu añu.

L'edificiu foi diseñáu pol [[arquiteutu]] [[Francia|francés]] Charles Émile Carré (1863-1909), n'estilu [[neorrománicu]], cuenta con planta en cruz llatina, consta de tres naves llonxitudinales, de la mesma travesaes pol transepto o nave tresversal, y los sos dos torrexones tienen 66 metros d'altor hasta la cruz.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;
Amás, ye una gran estructura de [[lladriyu]] macizu, pos pa la so construcción utilizáronse aproximao 1.120.000 lladriyos de 8 [[decímetru cúbicu|decímetros cúbicos]] cada unu (xuníos ente sigo con [[Morteru de cal|argamasa]]),&lt;ref name=&quot;Uribe&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Restrepo Uribe, Jorge |títulu=
 Medellín, el so Orixe, Progresu y Desenvuelvo
 |añu= 1981
 |editorial= Servigráficas, Medellín
 |id= ISBN 84-300-3286-X
}}&lt;/ref&gt; los cualos envolubren un [[volume]] de 97.000 metros cúbicos.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;
Pol so valor históricu y por ser una de les principales obres arquiteutóniques del país, foi declarada ''[[Monumentu Nacional|Monumentu Nacional de Colombia]]'' el [[12 de marzu]] de [[1982]].&lt;ref name=&quot;Bien&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.sinic.gov.co/SINIC/Bienes/PaginaDetalleBienes.aspx?AREID=3&amp;SECID=10&amp;SERID=28&amp;IDBIE=1025&amp;REF=2
 |títulu= Bienes d'Interés Cultural, Patrimoniu Arquiteutónicu: Catedral de Villanueva
 |fechaaccesu= 26 de xunu de 2008
 |autor= Sistema Nacional d'información Cultural - Ministeriu de Cultura
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20180211071913/http://www.sinic.gov.co/SINIC/Bienes/PaginaDetalleBienes.aspx?AREID=3&amp;SECID=10&amp;SERID=28&amp;IDBIE=1025&amp;REF=2
 |fechaarchivu= 2018-02-11
 }}&lt;/ref&gt;.

Tamién tien un pequeñu [[muséu]] d'[[arte relixoso]], alcontráu nuna sala allegante a la basílica,&lt;ref name=&quot;rede&quot;&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.museoscolombianos.gov.co/direutoriu_muséu.aspx?id=156
 |títulu = Direutoriu de Museo – Museo de la Basílica Metropolitana
 |fechaaccesu = 26 de xunu de 2008
 |autor = Red Nacional de Museos
 }} |2=http://www.museoscolombianos.gov.co/direutoriu_muséu.aspx?id=156 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; y nun s'atopa abiertu al públicu. La coleición cunta aproximao 40 obres pictóriques (ente los sieglos [[sieglu XVII|XVII]], [[sieglu XVIII|XVIII]], y [[sieglu XIX|XIX]]) y 15 obres escultóriques (ente los sieglos XVIII y XIX).&lt;ref name=&quot;muse&quot; /&gt;

== Historia ==
La hestoria de la catedral ta estremada en dos etapes; la primera d'elles empieza en [[1868]] cola creación de la ''Diócesis de Medellín y Antioquia'' y la posterior busca d'una edificación fayadiza pa ser un templu catedraliciu; esti periodu termina en [[1883]]. La segunda etapa empieza en [[1886]] cuando Bernardo Herrera Restrepo toma posesión como nuevu obispu y entama la xera d'edificar la catedral. Amás, la política ye un factor influyente na hestoria de la basílica, yá que se vivía la rivalidá ente les ciudaes de Medellín y [[Santa Fe d'Antioquia]]; esta postrera pierde en [[1826]] la so condición de capital de la provincia d'Antioquia (güei [[Antioquia|Departamentu d'Antioquia]]) de manes de la segunda, lo qu'incidió por que más tarde tamién fuera treslladáu'l poder relixoso.

=== Primer etapa, orixe y fracasu ===
Cuando'l [[Papa]] [[Pío IX]] ordenó la traslación de la siella episcopal de la [[Archidiócesis de Santa Fe d'Antioquia|Diócesis d'Antioquia]] onde funcionaba dende [[1828]] a la ciudá de Medellín, col nome de ''Diócesis de Medellín y Antioquia'' el [[14 de febreru]] de 1868, nomó executor del decretu al [[Archidiócesis de Bogotá|Arzobispu de Bogotá]], el d'Antioquia ''Vicente Arbeláez Gómez'', quien expedió'l decretu ejecutorial el [[1 d'agostu]] de 1868. Nesi decretu determinó que &quot;el [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|Templu de La Candelaria]] sirviera de catedral, mientres s'edificaba un templu bastante cómodu y decente, el qu'alzaba dende antes de construyilo a la dignidá de catedral con tolos honores, derechos y privilexos consiguientes, dedicando esi mesmu templu a la [[Inmaculada Concepción|Inmaculada Concepción de la Virxe María]]&quot;.&lt;ref name=&quot;jara&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Jaramillo Restrepo, Presbíteru Julio César
 |títulu= Basílica de Medellín
 |añu= 1950
 |editorial= Editorial Bedout
 |id= Nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt;

''[[Valerio Antonio Jiménez]]'' foi preconizáu [[Obispu]] de ''Medellín y Antioquia'' en 1868, consagráu en Bogotá el [[28 de xunu]] del mesmu añu, entró a Medellín y tomó posesión de la diócesis el [[16 de payares]] de 1868, y dempués d'atender los asuntos organizativos más urxentes, empeñar na construcción de la catedral. Con tal fin axuntó'l [[29 de marzu]] de [[1870]] a los [[Canónigu (eclesiásticu)|Canónigos]] y manifestó-yos l'interés que tenía d'empezar lo más aína la Ilesia que sirviera de catedral y que correspondiera a la dignidá de la nueva diócesis, y en vista de la magnitú de la obra quería, primero de too, cuntar cola cooperación y sofitu del [[Cabildru catedraliciu|Capítulu]].&lt;ref name=&quot;jara&quot; /&gt;
[[Ficheru:Obispo Valerio Antonio Jiménez-Medellin.jpg|thumb|180px|[[Valerio Antonio Jiménez]] primer Obispu de la Diócesis de Medellín y Antioquia.]]
En dicha xunta, el Preláu llogró l'interés y sofitu de los Canónigos, de lo cual resuélvese, consultando la conveniencia pública, que la nueva catedral construyir na Plaza de Villanueva (güei Parque de Bolívar). Amás, aprobaron una comisión compuesta polos Canónigos José Dolores Jiménez y Sebastián Emigdio Restrepo, y polos [[llaicu (relixosu)|llaicos]] [[Pedro Justo Berrío]] ([[Gobernadores d'Antioquia|Presidente del Estáu d'Antioquia]]), Marcelino Restrepo, Gabriel Echeverri, Ramón Martínez B. y Guillermo Restrepo, por qu'iguaren los contratos necesarios con cuenta de llograr los terrenes riquíos pa la construcción de la catedral, el Palaciu Episcopal y el [[Seminariu sacerdotal|Colexu Seminariu]]. Esta resolución foi comunicada a dichos personaxes per mediu d'una circular fechada'l [[3 d'abril]] y roblada pol Pbro. José Joaquín Isaza.&lt;ref name=&quot;jara&quot; /&gt;

La invitación del obispu foi secundada viviegamente na primer xunta'l [[7 d'abril]] de 1870. Nella nomóse presidente de la Xunta a Pedro Justo Berrío, Vicepresidente al Pbro. José Dolores Jiménez y Secretariu a Guillermo Restrepo Isaza. Amás distribuyéronse les Comisiones pa les distintes xeres, especialmente la encargada de la compra de los terrenes.

Nes siguientes xuntes de la Xunta informar de los llabores executaos poles distintes comisiones. Ente los llogros más destacaos, atópase la donación de los terrenes per parte del inxenieru y filántropu inglés ''Tyrrel Moore'' pa la construcción de la catedral, adicionalmente xunto a esi llote atopaba la “Plaza de Villanueva”, terrenal que'l mesmu Moore trazara y donara pa la ciudá, que llamóse nun principiu “Plaza de Villanueva”, y, por deséu de Moore pasó a llamase “Plaza de Bolívar” n'honor al [[Simón Bolívar|Llibertador]], (güei [[Parque de Bolívar (Medellín)|Parque de Bolívar]]). La Xunta tamién llogró axustar de manera favorable la piedra de cantera que se precisaría pa la construcción de los edificios, amás d'una corriente d'agua potable y l'alquisición d'otra terrenal redoma.

Convocar na Ilesia de La Candelaria que yera la catedral, a los católicos comenenciudos a una xunta'l [[25 de marzu]] de [[1871]], encabezada pol obispu y polos de la xunta; dar a conocer el decretu del [[8 de febreru]] de [[1871]] qu'ordena la construcción de la catedral na Plaza de Bolívar, y onde tamién s'estima especialmente al señor Tyrrel Moore pola arrogante donación. Na xunta, l'obispu declaró la necesidá de construyir un templu &quot;más cómodu y capaz&quot; que La Candelaria &quot;más dignu de les riqueces, ilustración y progresu de la ciudá de Medellín&quot; y &quot;más apropiáu pa la más cumplíu prestu de les necesidaes espirituales de tola Diócesis polo xeneral&quot;. Convidó a los feligreses a ufiertar mandes y donativos pa poder empezar la obra. Tolos ellí presentes ufiertaron la so ayuda.

El [[4 de febreru]] de [[1873]] foi restablecida la [[Archidiócesis de Santa Fe d'Antioquia|Diócesis d'Antioquia]] (Santa Fe d'Antioquia); dende entós l'obispáu empezó a llamase a cencielles ''Diócesis de Medellín''.

Tiempu dempués, la Xunta de la catedral plantegó dos opciones pa llograr el diseñu: la primera, la consecución de llibros d'arquiteutura relixosa pa estrayer d'ellí'l bocetu, y la segunda, inspirada pol Obispu Coaxutor, José Joaquín Isaza, la de consiguir nel estranxeru un arquiteutu qu'ellaborara'l diseñu. Optar pola segunda.
[[Ficheru:Villanueva-1875.jpg|thumb|230px|left|Llote pa la construcción de la Catedral y del seminariu, sector de Villanueva, [[1875]].]]
Consecuentemente Monseñor Isaza, como [[Deán]] del [[Cabildru catedraliciu|Capítulu]], home formáu en Bogotá, empecipió los primeros contactos empobinaos a buscar un arquiteutu [[xesuita]], pero ante la dificultá d'atopalo, allegó a los [[franciscanu|franciscanos]], quien unviaron dos de los sos sacerdotes y al arquiteutu '''Felipe Crosti''', quien llegó a Medellín el [[14 d'agostu]] de [[1874]], gracies a un arreglu del viaxe que fixera'l cónsul de [[Colombia]] en [[Roma]]. El [[5 d'ochobre]] del mesmu añu, anota l'Obispu Isaza, ''que falara colos arquiteutos, que Crosti paecía-y home entendíu pero pretencioso y que'l flaire yera bonu, moderáu y podía sirvir d'enforma''.

Darréu, llegar a un alcuerdu, y roblóse con Crosti un contratu'l [[18 de payares]] con una validez d'un añu, per mediu del cual asignábase-y, a partir del [[1 de payares]], cientu diez pesos fuertes ($ 110) y cientu sesenta pesos fuertes ($ 160) por indemnización, y designóse como direutor adxuntu al R.P. ''Benjamín Masciantonio'', cola asignación mensual de sesenta peso.

D'una nota de Felipe Crosti, lleida na sesión del [[3 de febreru]] de [[1875]], informa lo siguiente:
{{cita|&quot;Pal 15 de xineru del añu próximu (1875) puede dase principiu a los trabayos del templu, que va construyise. Pa esi día va tar tamién formada la planímetra de los nuevos planos, de los cualos acompaño a La so Señoría Ilustrísima un proyeutu d'embrión&quot;.

&quot;Amenorgué la estensión de los primeres en llargor, y sustituyí la forma de cruz llatina con una de figura semigriega, pa da-y mayor llatitú&quot;.

&quot;Xulgo que convién consiguir lo siguiente:
* 1o. Una calera que s'atope a la menor distancia posible del llugar en qu'ellos tienen d'executase.
* 2o. Que se dea principiu a la construcción de dos tejares&lt;ref&gt;Tejar: Llugar onde se fabriquen texas, lladriyos y adobes.&lt;/ref&gt; pa los efeutos qu'a propósito va indicar el suscritu&quot;.&lt;ref name=&quot;jara&quot; /&gt;}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:left; width:23.5em&quot;style=&quot;width:180px;&quot;
|
{|
|-
{{Etiqueta imaxe aniciu|imaxe=Plano de medellin año 1875.jpg|anchu=180|posición=none}}
{{Etiqueta imaxe pequeña|x=0.08|y=0.257|escala=460|testu=&lt;center&gt;''[[Ficheru:Red dot.svg|5px]]''&lt;/center&gt;}}
{{Etiqueta imaxe pequeña|x=0.109|y=0.263|escala=460|testu=&lt;center&gt;''[[Ficheru:Green dot.svg|5px]]''&lt;/center&gt;}}
{{Etiqueta imaxe pequeña|x=0.181|y=0.295|escala=460|testu=&lt;center&gt;''[[Ficheru:Yellow dot.svg|5px]]''&lt;/center&gt;}}
{{Etiqueta imaxe pequeña|x=0.171|y=0.280|escala=460|testu=&lt;center&gt;''[[Ficheru:Orange pog.svg|5px]]''&lt;/center&gt;}}
|}

&lt;div style=&quot;border: none; width:180px; font-size: 90%; line-height:135%;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbhcaption&quot;&gt;Planu de Medellín en 1875. La Villa de la Candelaria de Medellín empieza a espandise escontra'l norte, al otru llau de la quebrada Santa Elena, esti nuevu desenvolvimientu urbanu empieza a ser llamáu “Villa Nueva” y la Plaza de Bolívar (en verde) xunto cola construcción de la catedral (en colloráu) son los detonantes urbanos d'esti sector. La Plaza Principal (güei Parque Berrío) (en mariellu) onde s'atopa la [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|Ilesia de la Candelaria]] (en naranxa) ye'l centru fundacional de la Villa.
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|}

L'obispu Jiménez expedió decretu'l [[17 de mayu]] de 1875, nomando a Crosti como direutor, al Padre Benjamín Masciantonio como subdireutor y al padre José Dolores Jiménez como Tesoreru Pagador. Amás, que dende esi día diera principiu formal a los trabayos de construcción del templu Catedral, que nun teníen d'atayar se a nun ser por causes graves. Crosti tuvo al mandu de la obra hasta'l [[18 de payares]] de 1875, cuando terminó'l so contratu, que nun foi anováu, amás, al añu siguiente, la construcción tuvo que suspendese por causa de la [[Guerra civil colombiana de 1876-1877|guerra civil de 1876 a 1877]] que tuvo un calter políticu-relixosu.

Dempués de cinco años de suspensión de la obra, el nuevu Obispu de Medellín José Ignacio Montoya Peláez, expedió un decretu'l [[12 de xunetu]] de [[1882]], nomó una nueva xunta, col Pbro. José María Gómez Ángel y el llaicu Guillermo Restrepo Isaza.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt; El 19 de xunu volver# a entamar la construcción, y la Xunta tuvo al mandu de los trabayos hasta'l mes d'ochobre de [[1883]], cuando l'Obispu Montoya decretó la suspensión definitiva, a partir de los conceutos negativos de los Padres Gómez Ángel y Masciantonio, quien resaltaron la monumentalidad del edificiu y la incapacidá ya incompetencia profesional de Crosti.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt;

A pesar de que los planos fueren revisaos y rectificaos, resultaba la obra de tal magnitú que sería imposible acabala nel intre de munchos años, los diseños de Crosti pretendíen una catedral de cinco [[nave (arquiteutura)|naves]] qu'incluyía los atrios actuales, amás, los materiales de que se disponía nun teníen la resistencia necesaria, y fora d'eso, los diseños conteníen serios problemes estructurales, ye asina que l'arquiteutu nun resultó coles capacidaes que la obra riquía.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt;

=== Segunda etapa, nuevu arquiteutu y nuevu proyeutu ===
El [[21 de xineru]] de [[1886]] tomó posesión de la Sede Episcopal de Medellín ''Bernardo Herrera Restrepo'', empezando lo que pudiera llamase la ''segunda dómina'' o ''etapa definitiva de la Catedral''. Atopó que la construcción de la catedral fuera suspendida pol so antecesor, polo cual, solicitó otros conceutos. Primero allegó al arquiteutu bogotanu Mariano Santamaría, quien descalificó los diseños de Crosti y señaló graves errores nos planos.

Como l'Obispu Herrera educárase en [[Francia]], solicitó conceutu al Ablaya L. Douillard, obispu de [[París]] y notable arquiteutu francés, quien refuga totalmente la obra de Crosti. Amás, l'obispu galu encamiénta-y al arquiteutu '''Carlos Carré''', de quien dio'l más altu conceutu. Informó ente otres coses, que se trataba d'unu de los sos meyores discípulos, con una esperiencia de más d'ocho años so la so direición, unu de los alumnos más lúcidos de la Escuela de Belles Artes, amás de que trabayaba nesi entós como inspeutor de la [[Basílica del Sacré Cœur|Ilesia del Sagráu Corazón]] de [[Montmartre]] (París), y quien amás &quot;yera un magníficu católicu, que tenía 25 años y que taba intactu&quot; (l'arquiteutu Carré).

Depués, l'Obispu Herrera dio en restablecer la xunta, que quedó compuesta polos Canónigos José Dolores Jiménez, Juan de Dios Uribe, José María Gómez Ángel, Rafael María González, Sebastián Emigdio Restrepo y los [[llaicu (relixosu)|llaicos]] [[Marceliano Vélez]] (Gobernador del Departamentu d'Antioquia), de los hermanos Prósperu, Guillermo y Carlos Restrepo Euse. Felicidad Xunta conoció les xestiones que tuviera faciendo l'obispu Herrera col Ablaya Douillard, y na xunta del [[22 de setiembre]] de [[1888]], aprobóse la venida del arquiteutu Carré. Mientres en Francia l'obispu y el so discípulu faíen un diseñu preliminar, en Medellín fabricábense intensamente grandes cantidaes de [[lladriyu]] a pidimientu d'éstos, que yá sabíen la disponibilidad de materiales con que cuntaba la rexón.&lt;ref name=&quot;Caree&quot; /&gt;

Carré llegó'l [[30 de xunetu]] de [[1889]], y allugóse nuna celda del seminariu, que simultáneamente sirvió-y d'habitación y d'estudiu. Concluyó los planos del templu en payares del mesmu añu, basáu nos trés tomos de &quot;Eglises de bourgs et villages&quot; traíos d'Europa.&lt;ref name=&quot;Caree&quot; /&gt; Lo axustao con Carré fueron los planos, la direición de la construcción y la formación de delles persones por que pudieren terminar la obra, yá que el so contratu vencía los [[14 de xunu]] de [[1894]] y nun se-y anovaría.

Na xunta de la Xunta del [[19 de xineru]] de [[1890]], l'Obispu presentó los planos que diseñara pa la construcción de la catedral l'arquiteutu Carré, quien, tando presente, esplicó y satisfixo les observaciones que se fixeron. La Xunta alcordó aceptar dichos planos por tar en tou conformes coles opiniones de cada unu de los miembros y darréu dar# en la construcción de la catedral, colos planos y so l'artera direición de Carré. Puede dicise que nesta fecha nació verdaderamente l'actual catedral de Medellín.&lt;ref&gt;Pola proliferación de pequeñes reseñes sobre la catedral, tomar a 1875 como la fecha del empiezu de la construcción del actual edificiu, pero en realidá esa fecha ye l'empiezu del primer intentu que resultó nun total fracasu, por eso, el 19 de xineru de 1890 ye en realidá la fecha de la nacencia de l'actual edificación de la Catedral de Medellín, fecha na que s'aprueben los planos de Carré y darréu dar# en la construcción del templu.&lt;/ref&gt; Dempués, en [[1891]] foi nomáu Mons. Jesús María Marulanda como encargáu de la construcción de la catedral, y gracies a la so capacidá financiera, la so actividá permanente y el so sentíu práuticu diose un gran emburrie a la obra.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;

{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = left
 | direición = vertical
 | títulu = 
 | foto1 = En construcción - Catedral Metropolitana de Medellín.jpg
 | anchu1 = 230
 | testu1 =La catedral en construcción, [[1900]].
 | alineación_texto1 = left
 | semeya2 = Nave central de la Catedral de Medellín durante la construcción.jpg
 | anchu2 = 230
 | testu2 = Interior de la nave central en 1900. Carré tuvo al mandu de la obra hasta [[1894]] y en dambes imáxenes aprecia l'estáu tan avanzáu en que la dexó.
 | alineación_texto2 = left
}}

Pa la construcción utilizáronse distintos materiales, como delles clases de [[piedra]], la común, la de luxu, la pa los [[plintu|plintos]], la negra, la de cantar. Nun empiezu, los lladriyos fueron mercaos a delles ladrilleras per miles, ente dellos tipos: lladriyos senciellos, lladriyos dobles, lladriyos moldurados, lladriyos de clase. Dempués, Monseñor Marulanda mercó por [[Belén (Medellín)|Belén]] un ''[[:drae:tejar|tejar]]'' onde se fabricaron los lladriyos y les [[texa|texes]] necesaries pal templu y vendía el restu con que les sos ganancies pagaba los demás gastos.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt; Utilizóse l'[[argamasa]], amiestu d'[[arena]] y de [[cal]] pa pegar los adobes. Les piedres traer d'[[El Pobláu (Medellín)|El Pobláu]] o les sacaben de la [[quebrada]] La Lloca. El cal venía de [[Santa Bárbara (Antioquia)|Santa Bárbara]]. L'agua pal amiestu provenía del [[acueductu]] de La Fastera y yera propia. Tamién fueron utilizaos otros materiales, como [[pólvora]] y amiestu pa pólvora, [[clavu (oxetu)|clavos]], maderes pa alfardas, bejucos, [[tabla (carpintería)|tables]] y trozas pa les columnes. Monseñor Marulanda mercó una finca en [[Envigado]] pa la provisión d'eses maderes comunes pa construcción, pos les maderes fines veníen de [[San Roque (Antioquia)|San Roque]], [[San Luis (Antioquia)|San Luis]] y [[Puerto Berrío]]. Nesta última llocalidá, Monseñor Marulanda mercó una finca pa dichu fin, la que de la mesma sostenía cola venta de la madera sobrante.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;

Depués, l'Obispu Bernardo Herrera Restrepo partió pa Bogotá, col fin de faese cargu de l'[[Archidiócesis de Bogotá]], y el [[18 de xunu]] de [[1892]] tomó posesión de la Diócesis Joaquín Pardo Vergara, quien siguió la construcción de la catedral. Para [[1897]] terminóse una de les sacristíes, la que s'atopa escontra callar Ecuador y el [[17 d'ochobre]] del mesmu añu bendíxose, col fin d'utilizala como capiya, consagrar a la [[Inmaculada Concepción]] y emprestó serviciu hasta poco primero de la inauguración de la catedral.

Carré siguió'l so llabor hasta xunu de [[1894]], dexando gran parte de les arcaes centrales y de la sacristía (que nel últimu periodu sirvió-y d'estudiu), los planos y les abondes directrices a los constructores emplegaos pa terminar l'edificiu. Reemplazar los señores Heliodoro Ochoa y Salvador Ortiz, que tuvieron venceyaos a la obra hasta que morrieron en [[1916]] y [[1919]] respeutivamente, y quien dexaron la obra bien adelantrada.

Depués, dende la partida de Carré hasta [[1898]], el templu foi sometíu a ciertes contrapropuestes nel diseñu orixinal como fueron: los nichos qu'alluguen imáxenes nos ábsides que rematen les naves llaterales (yá construyíos), l'arcada ciega sobre les columnates principales (en proyeutu), una cúpula que cubría los cruceru, y el baxu relieve qu'afataría los [[tímpanu]] del accesu central (estos dos últimos nunca realizaos).

El maestru [[Francisco Antonio Cano]], creyendo desacertaes dende'l so puntu de vista toes estes propuestes reformadores, manifestó'l so malestar nun artículu publicáu na revista El Montañés (Non.8, d'abril de 1898), anotando, ante la molición sobre'l vacíu del tímpanu que tenía de ser completáu con una pintura. El destacáu pintor opinó, amás, que los nichos realizaos nos ábsides, reemplazando les repises dibuxaes por Carré pa sostener estatues, seríen un “verdaderu error estéticu, porque se quitó a esa superficie tan formosa la unidá que-y daba'l so llimpieza, atayando con un buecu de tan mezquina forma”. Alrodiu de la idea de camudar el muriu llisu diseñáu por Carré sobre les arcaes por un triforio (arcada falsa) onde s'allugaríen escultures, comentó qu'amás de la so difícil apreciación dende embaxo sería demasiáu costosa, asina fueren les escultures feches en “porcaces folles cocíes”. Afortunadamente foi respetada l'autoría intelectual de Carré y el conceutu de Francisco Cano sobre la sobria cubierta del cruceru: “Torre cuadrada de percenciella forma, en cuenta de una cúpula que munchos deseyaron”

El [[24 de febreru]] de [[1902]] la Diócesis de Medellín foi alzada pol Papa [[Lleón XIII]] a la categoría d'[[Archidiócesis]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/mede0.htm
 |títulu= Metropolitan Archdiocese of Medellín, Colombia |fechaaccesu=31
 d'agostu de 2008

 |idioma=inglés
 |editorial= Giga-Catholic Information
}}&lt;/ref&gt; El [[12 d'agostu]] de [[1906]] llegó a la ciudá como Arzobispu ''Manuel José Caycedo'', y venceyóse a la construcción de la Catedral, como los sos predecesores.

El reló de la fachada principal foi donáu pol [[Gobernadores d'Antioquia|ex-presidente del Estáu d'Antioquia]] Recaredo de Villa y foi inauguráu a les 12 del [[mediudía]] del [[20 de xunetu]] de [[1910]], pa celebrar el primer centenariu del berru d'[[Independencia de Colombia]], amás, tamién s'inauguró la torre derecha del templu.

El diseñu o obra negra de la catedral puede considerase que foi termináu en [[1917]], cuando'l [[24 de mayu]] d'esi mesmu añu realizó la primer [[misa]] pontifical, celebrada por Caycedo, por cuenta de les sos bodes de plata episcopal.&lt;ref name=&quot;Carre&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.lablaa.org/blaavirtual/publicacionesbanrep/boletin/boleti3/bol34/charres.htm
 |títulu = Charles Émile Carré (1863-1909)
 |fechaaccesu = 26 de xunu de 2008
 |añu = 1993 - editáu en 1995
 |obra = Boletín Cultural y Bibliográficu del Bancu de la República, Númberu 34.
 |editorial = Biblioteca Luis Ángel Arango |urlarchivu
 = https://web.archive.org/web/20080529074444/http://www.lablaa.org/blaavirtual/publicacionesbanrep/boletin/boleti3/bol34/charres.htm
 |fechaarchivu = 29 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Este foi'l primer actu llitúrxicu episcopal celebráu antes del treslláu de tol cultu de [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|La Candelaria]] a la nueva catedral.
[[Ficheru:Vista Catedral de Medellin-1922.JPG|thumb|left|230px|Vista de la Catedral en 1922. El Templu foi nos sos empiezos la edificación que más sobresalía na creciente ciudá.]]
En [[1919]] l'Arzobispu Caycedo contrató al arquiteutu italianu [[Giovanni Buscaglione]], hermanu salesianu, nacíu n'[[El Piamonte]] el [[1 de marzu]] de [[1874]], quien trabayara n'importantes obres n'[[Italia]], [[Constantinopla]], [[Esmirna]] y [[Alexandría]]. Buscaglione diseñó'l [[baldaquino]], los [[altar]]es, el [[púlpitu]], el [[Coru (arquiteutura)|Coru]] y demás obres ornamentales del templu. Al llau del arquiteutu y como encargáu de los trabayos tuvo ''Lucas Vásquez'' quien darréu s'encargó de la etapa final. Amás, a Buscaglione tamién se-y encargó'l diseñu y construcción del [[Seminariu sacerdotal|Seminariu Mayor]] (1919-1928), que retardárase pa dar prioridá a la catedral (anguaño ye un centru comercial y sede de la Curia arquidiocesana).

En [[1920]], foi construyíu'l [[atriu]] del templu pola Sociedá de Meyores Públiques cola collaboración del Conceyu de Medellín. En [[1923]] l'Arzobispu Caycedo, viendo la estrechura de la capiya (que s'habilitara pa cultu y dedicáu a la Inmaculada Concepción), que tenía una capacidá d'unes 300 persones, ordenó que'l cultu fixérase dientro de la mesma Catedral, pos yá taba termináu l'edificiu y empezaba el so [[ornamientu|ornamentación]].

[[Ficheru:Catedral de Medellín-Propuesta.JPG|thumb|180px|[[Giovanni Buscaglione|Buscaglione]] presentó estos cambeos al proyeutu orixinal, pero fueron refugaes.]]
El [[12 de marzu]] de [[1924]] por cuenta de les bodes d'oru sacerdotal de Monseñor Marulanda, fueron inauguraos los altares y en [[1925]] celebróse la segunda misa pontifical, cuando Medellín celebró los doscientos cincuenta años de la so ereición como Villa, a la qu'asistió l'entós [[Presidente de Colombia|Presidente de la República]] [[Pedro Nel Ospina]].

El [[7 de setiembre]] de [[1928]] a los cuatro y media de la tarde tuvo llugar una [[quema]] na parte cimera central del cruceru provocáu por un [[rayu]]; el cuerpu de bomberos, la policía y l'exércitu trabayaron ''de manera activa y eficaz'' pa escastalo.&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=L'Heraldu d'Antioquia
 |títulu= Un rayu produció ayeri tarde una quema na cúpula de la Catedral de Villanueva
 |añu= oct - 8 - 1928
 |publicación= L'Heraldu d'Antioquia
 |volume= 2
 |númberu= 407
 |id= 1 col. 1-4 p.4
}}&lt;/ref&gt;

En [[1931]] envaloróse que yá l'edificiu podía dase al serviciu como catedral. Asina lo determinó l'Arzobispu Caycedo, por aciu decretu'l [[11 d'agostu]] del mesmu añu, pasando la catedralidad de [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|La Candelaria]], que caltuvo mientres 63 años y devolviendo a ella'l cultu parroquial. Pa lo cual, Mons. Caycedo fixo la traslación solemne del Santísimu dende de l'antigua catedral (Ilesia de La Candelaria) y acompañáu de les sos sufragáneos los Obispos Francisco Cristóbal Toro Correa&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.arquisantioquia.org.co/paginas/obispos/obispos09.html
 |títulu = Escelentísimu Monseñor Francisco Cristóbal Toro Correa
 |fechaaccesu = 31 d'agostu de 2008
 |editorial = [[Archidiócesis de Santa Fe d'Antioquia]]
 |cita = Toro foi'l novenu obispu de la Diócesis d'Antioquia.
 }} |2=http://www.arquisantioquia.org.co/paginas/obispos/obispos09.html |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; y Miguel Ángel Builes Gómez&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://diocesissantarosadeosos.org/portal/content/view/224/213/
 |títulu = Ilustrísimo Señor Miguel Ángel Builes Gómez (1924 - 1971)
 |fechaaccesu = 31 d'agostu de 2008
 |editorial = [[Diócesis de Santa Rosa d'Osos]]
 |cita = Builes foi'l tercer obispu de la Diócesis de Santa Rosa d'Osos
 }} |2=http://diocesissantarosadeosos.org/portal/content/view/224/213/ |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; y del Capítulu Metropolitanu, del Cleru, de les autoridaes civil y militar, amás de la población polo xeneral. El '''[[11 d'agostu]] de 1931, el templu foi inauguráu como Catedral''', por cuenta de les bodes de plata de la posesión de Mons. Manuel José Caycedo na Archidiócesis.

{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = left
 | direición = vertical
 | títulu = 
 | foto1 = Catedral de Medellin-1924.jpg
 | anchu1 = 230
 | testu1 = Fachada principal de la Catedral, [[1924]].
 | alineación_texto1 = left
 | semeya2 = Catedral de Medellin-1916.jpg
 | anchu2 = 230
 | testu2 = Vista noroccidental de la Catedral terminada.
 | alineación_texto2 = left
}}

El [[30 de marzu]] de [[1933]], l'inxenieru ''Oskar Binder'' llevó a Medellín l'[[Órganu (instrumentu musical)|órganu]] de marca Walcker pa la catedral, y amás, dar a la xera del so montaxe, que tuvo llistu pal so estrenu a finales de xunetu de 1933. Pa dichu estrenu, y col fin d'adomar personal pal so manexu, la Archidiócesis contrató per un añu los servicios del organista alemán Alfonso Maerz. El [[12 d'agostu]] del mesmu añu, a les cuatro de la tarde, l'Arzobispu Manuel José Caycedo bendixo l'órganu, y el señor Maerz dio un conciertu con un llenu total.

En [[1944]] esvióse la quebrada “La Lloca” pela Cai La Paz, que pasaba debaxo del [[Presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]] y dende [[1910]] venía tratándose el problema coles entidaes oficiales.&lt;ref name=&quot;cap 9&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 9, Arreglos al Edificiu y Estudiu del Diagnostico n'Orde a la Posible Restauración
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; Al paecer la quebrada foi enriada antes de los trabayos de Carré y dicha canalización consiste nun arcu romanu, (formando una [[bóveda]]), que va más o menos dende la metá de la ''Plazuela Pardo Vergara'', hasta pasar la cai de Venezuela, na ''Plazuela Caicedo''. Esti llugar nun tuvo nengún usu, anque se pensó n'aprovechar l'espaciu p'allugar güeseres.

El [[Papa]] [[Pío XII]] concedió-y a la catedral el títulu de [[Basílica|Basílica Menor]] por [[Curtiu Apostólicu|curtiu]] del [[12 de xunu]] de [[1948]]. Fízose la consagración el [[11 d'agostu]] de [[1950]] por Monseñor Luis Andrade Valderrama, obispu de Santa Fe d'Antioquia, y foi proclamada públicamente Basílica Menor dos díes depués.

En [[1952]], l'empresariu y [[Filantropía|filántropu]] [[Pablo Tobón Uribe]] donó a la Basílica la suma de doscientos mil pesos ($ 200.000) con destín al embellecimiento y llume de la mesma, colo cual mercáronse nueves campanes, confesionarios, 12 altares y meses de mármol, una [[custodia]] y llámpares d'allumáu.

En [[1961]], dellos vecinos de la Basílica pidieron que s'estableciera una [[Parroquia (relixón)|parroquia]] en dichu templu, polo cual l'Arzobispu Tuliu Botero Salazar crea la Parroquia de la Catedral”, por decretu del [[29 de xunu]] de [[1962]], quedando al cargu de tou lo referente al cultu na Basílica y l'alministración del edificiu. El [[12 de marzu]] de [[1982]] la catedral foi declarada ''Monumentu Nacional de Colombia''.&lt;ref name=&quot;cap 9&quot; /&gt; Na tarde del [[5 de xunetu]] de [[1986]] el [[Papa]] [[Xuan Pablo II]] visitó la catedral, y al vela esclamo ¡Magnífica, magnífica!.&lt;ref name=&quot;Arqui&quot;&gt;{{cita web |url = http://arq-medellin.org.co/ILESIA_CATEDRAL.htm
 |títulu = Iglesias d'Interés Cultural - Catedral Basílica Metropolitana |fechaaccesu
 = 6 de xunetu de 2008
 |autor = Archidiócesis de Medellín
 |cita = La páxina sobre la catedral a caducáu, polo cual ye redireccionada a la copia que s'atopa nel [[Internet Archive]]
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20071014151935/http://arq-medellin.org.co/ILESIA_CATEDRAL.htm
 |fechaarchivu = 14 d'ochobre de 2007
}}&lt;/ref&gt;

Ente [[1998]] y [[1999]] adelantrar por cuenta del ''Conseyu de Monumentos Nacionales'' el diagnósticu pa constatar l'estáu físicu del edificiu y poder dar en la so restauración. Ganó'l concursu pa esti fin la Fundación Ferrocarril d'Antioquia.&lt;ref name=&quot;cap 9&quot; /&gt; El trabayu empezar en 1998 y apurrióse en marzu de 1999; y para lo cual realizóse una investigación histórica, el llevantamientu arquiteutónicu y finalmente diose un informe detalláu de deterioros, resquiebros, mugores, desprendimientos y otros problemes.&lt;ref name=&quot;cap 9&quot; /&gt; La conclusión foi que la Catedral taba enferma, pero non desanunciada nin n'estáu terminal. Polo cual l'[[Institutu Nacional de Víes]] -INVIAS- fixera donación al Departamentu d'Antioquia d'un pervalible inmueble con destín a la restauración de dellos monumentos nacionales en Antioquia, ente los cualos ta la Catedral de Medellín, pero anguaño entá ta pendiente la restauración del Templu.&lt;ref name=&quot;cap 9&quot; /&gt;

== La obra de Felipe Crosti ==
[[Ficheru:Cross_of_San_Anthony.svg|thumb|180px|Crux conmissa o Cruz de [[Antonio Abad|San Antonio Abá]].]]
Los altores yeren: la [[cúpula]] 90 a 100 m, los [[muriu de carga|muro]] de la [[nave (arquiteutura)|nave]]
Anguaño nun esisten planos nin maquetes de la obra que pretendía construyir Crosti, solo tán los informes qu'él mesmu dexó, amás, tamién tán los datos suministraos pol arquiteutu bogotanu Mariano Santamaría, consultáu pol Obispu Bernardo Herrera Restrepo.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 4, Primer suspensión de la Construcción
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; Con base nellos, sábese que la [[Planta (arquiteutura)|planta]] yera de cinco naves, empezaba onde güei termina la última escala del atriu y acababa cerca a onde ta'l [[baldaquino]], pos el mesmu Crosti diz que construyó un muriu p'aisllar la construcción de la [[quebrada]] La Lloca y entendía tol terrén que güei ocupen los atrios llaterales.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt;
central 60 m y les naves llaterales 25 m. L'anchu de la fachada yera de 60 m. La planta yera en forma de crux conmissa o [[cruz de San Antonio]], pos el travesal horizontal tenía la mesma midida que'l vertical. La nave central yera de 20 m d'anchu y les cuatro naves llaterales, caúna de 16 m.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt; Tamién se sabe que la bóveda de la nave tresversal solo tenía sofitos en dos columnes y dos brancas,&lt;ref&gt;Una ''branca'' ye una ''jamba'', vease la entrada ''branca'' en [https://web.archive.org/web/20080916025050/http://personal.telefonica.terra.es/web/4y/Vocabulario/Letra%20B.htm esti vocabulariu].&lt;br /&gt;Vease tamién ''[[:drae:jamba|jamba]]'' nel [[Diccionario de la lengua española de la Real Academia Española]].&lt;br /&gt;Según el [[Wikcionario]] ''jamba'' ye: ''Arq''. Llateral vertical que s'atopa a entrambos llaos d'un vanu, y sobre los que fuelga'l dintel o l'arcu.&lt;/ref&gt; lo que ye insuficiente y de mala execución. Lo mesmo asocede col Coru que yera de 30 m d'altor y ensin bases abondes.&lt;ref name=&quot;cap 6&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 6, La obra del Obispu Bernardo Herrera Restrepo
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt;

Yera pos de dimensiones monumentales, irrealizable colos materiales qu'esistíen nesa dómina en Medellín.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt; Yá l'Obispu Jiménez refugára-y el primer diseñu por monumental y costosu. Ente los datos del arquiteutu Santamaría, diz: “el planu cadez de bien de defectos d'estilu y de construcción”,&lt;ref name=&quot;cap 6&quot; /&gt; y l'Ablaya L. Douillard a quien tamién se -y solicitó conceutu, descalificó los diseños, que reflexaben una gran inorancia n'arquiteutura; sería él mesmu quien encamentara a Carré.&lt;ref name=&quot;arquiteutos&quot;&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.viztaz.com.co/unsiglo/paginas/dociudad.htm
 |títulu = Arquiteutura y arquiteutos en Medellín 1886 – 1970
 |fechaaccesu = 16 d'agostu de 2008
 |editorial = Fundación Víztaz
 |autor = David Zuluaga
 |obra = Un sieglu de vida en Medellín
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20231118164423/http://www.viztaz.com.co/unsiglo/paginas/dociudad.htm
 |fechaarchivu = 2023-11-18
 }} |2=http://www.viztaz.com.co/unsiglo/paginas/dociudad.htm |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;Con éses la suspensión total del proyeutu de Crosti foi lo que se consideró más sensatu; y en realidá, lo que se perdió fueron los cimientos, que más palantre nun sirvieron pal nuevu diseñu de Carré.&lt;ref name=&quot;cap 4&quot; /&gt;

== Contestu urbanu ==
[[Ficheru:Catedral en el Centro- Medellin.svg|thumb|260px|left|&lt;small&gt;Redolada urbana actual de la Catedral (colloráu), de la Ilesia de la Candelaria (naranxa) y los parques Bolívar y Berrío nel centru de Medellín. La llinia azul ye'l cursu actual de la quebrada La Lloca, que ta enriada y cubierta. La llinia mariella ye l'antiguu percorríu de felicidá quebrada.&lt;/small&gt;]]
La catedral atópase emplazada nel barriu Villanueva, en plena [[La Candelaria (Medellín)|zona céntrica]] de [[Medellín (Antioquia)|Medellín]], al costáu norte del [[Parque de Bolívar (Medellín)|Parque de Bolívar]], nomáu asina n'honor al llibertador [[Simón Bolívar]], pero nun foi sinón hasta 1923 que s'asitió en tol so centru la estatua ecuestre del llibertador, obra del escultor italianu [[Giovanni Anderlini]] y fundida pol tamién escultor italianu [[Eugenio Maccagnani]].&lt;ref name=&quot;parqueb&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier, Conceyu de Medellín
 |títulu= Historia del Parque de Bolívar
 |añu= 1990
 |editorial= Impresión: El Día, Medellín
 |id= Edición especial, nun tien ISBN
 |cita= L'escultor italianu [[Giovanni Anderlini]] yá morriera, pero dexó la maqueta, contautar a la so fía María Anderlini pa llograla y escoyóse al tamién escultor italianu [[Eugenio Maccagnani]] pa la so execución.
}}&lt;/ref&gt;

Dichu parque ye un sitiu emblemáticu de la ciudá, cargáu de simbolismos históricos y culturales. Al so alredor converxen delles víes nomaes n'honor a sitios y a eventos rellacionaos col llibertador, como ye'l casu de les cais [[Perú]] y [[Bolivia]], les carreres [[Venezuela]] y [[Ecuador]], naciones lliberaes por Bolívar, tamién se topen les cais [[Caraques]] y [[La Paz]], esta última pasa xusto pela parte posterior de la catedral. Coles mesmes, atópase la carrera Junín, unu de los pasaxes comerciales más tradicionales de la ciudá, que remata nel costáu sur del parque y ye llamada asina en memoria de la [[Batalla de Junín|batalla del mesmu nome]].&lt;ref name=&quot;centru&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.centrodemedellin.com/contcentro/historia2.html|títulu=&quot;Tres les buelgues de la hestoria&quot;|fechaaccesu=28 de xunetu de 2008|autor=Corporación Cívica Centru de Medellín|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080913113742/http://www.centrodemedellin.com/contcentro/historia2.html|fechaarchivu=13 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;

Les víes qu'enmarquen al Parque de Bolívar son: pol occidente la carrera 49 (Venezuela), pol oriente la carrera 48 (Ecuador), pel sur la cai 54 (Caraques) y pel norte da cola fachada principal de la catedral.&lt;ref name=&quot;centru&quot; /&gt;

Enantes, el barriu Villanueva xunto col barriu [[Prau (Medellín)|Prau]], conformaben el sector residencial más luxosu del Centru, xuníos por un corredor que los integraba, sicasí, cola creación de l'Avenida Oriental na década de los 60 cortóse dicha integración.&lt;ref name=&quot;barriu&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.centropolis.com.co/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=438&amp;Itemid=51
 |títulu= Ameyoró la seguridá nun 80%
 |fechaaccesu=27 de xunetu de 2008

 |autor= [https://web.archive.org/web/http://www.centropolis.com.co Periódicu Centrópolis]
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.centropolis.com.co|fechaarchivu=1 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; Munches cases fueron reemplazaes por enormes edificios qu'atraxeron a nuevos habitantes.&lt;ref name=&quot;barriu&quot; /&gt; Y a partir de los años 80, Villanueva sufrió'l deterioru del so espaciu públicu, inseguridá y proliferación de indigencia y prostitución, amás, les poques casones qu'entá queden convertir en sedes comerciales careciendo un paulatín deterioru.&lt;ref name=&quot;barriu&quot; /&gt;

Sicasí, el sector recuperóse, la seguridá ameyoró notoriamente,&lt;ref name=&quot;barriu&quot; /&gt; nel parque realícense frecuentemente eventos culturales, como conciertos al campu y alcuentros artesanales, y nel costáu sur-oriental atópase'l [[Teatru Lido]] restauráu en 2007,&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.medellin.gov.co/alcaldia/jsp/modulos/boletines/RBoletin.jsp?IDBOLETIN=2026-2007
 |títulu = Dende'l vienres 21 d'avientu, el Teatru Lido ye'l nuevu espaciu pa les espresiones artístiques de la ciudá
 |fechaaccesu = 31 d'agostu de 2008
 |autor = Mónica Gallego Ruíz
 |editorial = Alcaldía de Medellín
 }} |2=http://www.medellin.gov.co/alcaldia/jsp/modulos/boletines/RBoletin.jsp?IDBOLETIN=2026-2007 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; sede del [[Ballet Folclóricu d'Antioquia]], tamién se busca rescatar el patrimoniu arquiteutónicu del sector.&lt;ref name=&quot;barriu&quot; /&gt;

== Carauterístiques del edificiu ==
La basílica foi construyida so los parámetros del estilu [[neorrománicu]], una reinterpretación del estilu [[Arquiteutura románica|románicu]], lleváu a cabu nel templu de forma sobria y senciella, escareciendo de la esuberancia de les grandes catedrales. La [[Planta (arquiteutura)|planta]] ye [[cruciforme]], tien 6.078 m² d'[[área]], consta de trés [[Nave (arquiteutura)|naves]] llonxitudinales, la principal y dos llaterales, de la mesma travesaes pol [[transepto]] o nave tresversal que forma los brazos de la cruz. Cada nave llonxitudinal cuenta con accesu pola fachada principal y termina n'ábsides, amás, les naves llaterales tienen caúna dos accesos nes sos bandes, que comuniquen colos atrios llaterales.

La fachada principal ta conformada por dos torres, xuníes por un cuerpu qu'enmarca la nave central y onde tamién s'atopen les puertes que comuniquen direutamente coles naves llonxitudinales.

Les [[Columna (arquiteutura)|columnes]] son de forma cilíndrica regular, cunten con [[capitel]]es d'estilu [[corintiu]] reformáu o dexeneráu, bien propios del románicu; amás de les 16 columnes que dixebren les naves llonxitudinales, la basílica tien dos más que sostienen el coru, 64 na parte cimera de la nave central, 32 nos ventanales absidales, 68 nos arcos ornamentales de la nave del cruceru, 4 nos ábsides secundarios, más de 120 nel frontis, 16 nos ventanales del ábside y criptes llaterales, pa un total de 330.

=== Material y estructura ===
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Cimientos.svg|thumb|240px|Perfil de cimientos de la Catedral.]]
La catedral ta edificada en [[lladriyu]] macizu, que s'atopa a la vista tantu nel esterior como nel so interior, y pa la so construcción utilizáronse aproximao 1.120.000 lladriyos de 8 [[decímetru cúbicu|decímetros cúbicos]] cada unu,&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt; los cualos cunten en total con una masa de 11.000 [[metru cúbicu|metros cúbicos]],&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt; qu'envolubren un volume de 97.000 metros cúbicos.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Caree&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Cano Gil, Jorge Humberto (direutor de la investigación)
 |títulu= La obra de Carlos Carré en Colombia |añu=
 1996
 |editorial= Editorial [[Universidá Pontificia Bolivariana]] - [[Bancu de la República de Colombia|Bancu de la República]], Medellín
 |id= ISBN 958-9453-18-X
}}&lt;/ref&gt;

Amás, el lladriyu ye un material que resulta abondo aparente pal estilu del edificiu, una y bones los murios trabayen a compresión y dichu material aguanta esi fenómenu. Adicionalmente, los lladriyos fueron pegaos con [[Morteru de cal|argamasa]], un tipu de [[Morteru (construcción)|morteru]] formáu de [[cal]], qu'actúa como [[conglomerante]], [[arena]] y [[agua]], que al ensugase adquier una constitución dura, pero de menor resistencia y impermeabilidad que'l [[cementu]]; esta argamasa utilizar na edificación del templu yá que al empiezu de la construcción nun s'emplegaben los morteros a base de cementu.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;

Estructuralmente la basílica funciona con [[muriu de carga|muro de carga]] que tresmiten tol pesu a los cimientos y estos de la mesma al [[suelu]], amás cunta con [[contrafuerte]]s pa reforzar los [[muriu de carga|muro]], principalmente onde estos reciben mayores emburries llaterales. Los murios cunten en permediu con 1.70 a 2 m d'espesura y les columnes de les naves llonxitudinales 1.20 m de diámetru.
Los [[Cimentación|cimiento]] llevantáronse sobre la [[roca]], y la piedra de los mesmos algama hasta l'altor de los ventanales; esti detalle nun puede reparase debíu al revestimiento d'adobe.&lt;ref name=&quot;Uribe&quot; /&gt;

Les [[ventana|ventanes]], son angostos y allargaos [[vanu|vanos]] remataos n'[[arcu (arquiteutura)|arcu]], esta forma tan común nel románicu respuende más a razones estructurales, qu'a la estética o a ufiertar un ambiente de clarixa nel interior de la basílica. Como los murios son de carga y al cuntar con una ventana, tán esviándose les cargues escontra los estremos, provocando una sobrepresión en determinaos puntos de la paré. Cada vanu actúa como un arcu de descarga, que ayuda na bifurcación natural de les cargues escontra los llaterales, pero por que esta situación prodúzase ten d'haber abondu espaciu ente ventana y ventana, y una bona cohesión ente los distintos materiales del muriu (lladriyos y argamasa).

=== Esterior ===
L'esterior del templu carauterizar por dar la sensación d'una &quot;compacta solidez&quot;, efeutu xeneráu pola estructura pesada de los gruesos murios, siendo esti de la mesma, unu de les traces de l'arquiteutura románica.

La volumetría del edificiu respuende totalmente a la disposición y composición espacial del interior del templu, la so forma gradiada dexa estremar claramente los distintos cuerpos que lo conformen.

==== Fachada principal ====
La fachada principal da la cara al costáu norte del [[Parque de Bolívar (Medellín)|Parque de Bolívar]] y ye quiciabes el frente con más traces romániques. Ye totalmente simétrica, ta conformada por dos torrexones, con un altor de 66 metros hasta la cruz y xuníos por un cuerpu qu'enmarca la nave central, tien 52 metros d'anchu na parte inferior y de torre a torre tien aproximao 40 metros d'anchu, amás, cuenta con trés entraes, la central y les llaterales, caúna da coles naves del templu.
[[Ficheru:Alzado de la fachada principal Catedral de Medellin.svg|350px|miniaturadeimagen|Fachada principal]]

Cada unu de los torrexones ta formáu por trés cuerpos distintos pero combinaos d'una manera senciella. L'inferior puede dicise que ye'l marcu d'un arcu con tímpanu que da entrada a la nave llateral; el que lu sigue tien la más clásica estructura románica por tar decoráu con 6 grandes saeteras con arcos y columnes que les enmarquen nel esterior; el superior sentar nun cuerpu que bien pudiera sumase a los trés citaos pol so altor y pola so decoración de arquillos siguíos con saeteras más pequeñes nos centros; esti cuerpu cimeru ye'l más saliente non yá pol altor sinón pola construcción y guapura ornamental y ta decoráu con 8 ventanales o ajimeces.
Cada unu d'estos tramos ta dixebráu por moldures de canecillos afataos y dientes de sierra perfilaos por contrafuertes.

El cuerpu asitiáu ente los dos torrexones ta constituyíu na so parte inferior pola entrada principal, formada por una serie d'[[arcu (arquiteutura)|arcos]] concéntricos y en degradación (llamáu [[arquivolta]]), sofitaos en pequeñes columnes, tol conxuntu forma una especie d'arcu abocinado bien senciellu. Ente l'últimu arcu de la arquivolta atópase'l [[Tímpanu (arquiteutura)|tímpanu]] que fuelga sobre'l [[dintel]], depués síguen-y les puertes feches en [[madera]], forraes en llámina de [[fierro]] pegada con grandes [[clavu (oxetu)|clavos]] cabezonos en forma de [[botón (vistimienta)|botón]].

Depués, sobre l'accesu principal, sígue-y un tramu que correspuende al Coru con trés altos ventanales y sobre ésti una variedá de jable moldurado; nel so centru ta'l [[reló]], fabricáu pola Casa ''[[Seth Thomas|Seth Thomas Clock]]'' de [[Thomaston (Connecticut)|Thomaston]], [[EUA]]. Foi construyíu'l [[8 d'abril]] de 1909 como'l númberu 1.514. El mostrario ye de dos metros, da les hores, les medies y los cuartos. Tien tres campanes pero solamente instaláronse dos, sirvieron hasta 1952 pa los toques, tiraes por cuerdes.

==== Fachaes llaterales ====
Nes fachaes llaterales estrémense los distintos cuerpos que conformen el templu, ya igual que la fachada principal cuenta con elementos d'estilu románicu remanaos de forma sobria.
En cada fachada estrema la torre, siguida de los cuerpos llonxitudinales de les naves, depués ta la fachada del transepto y sobre esta atopa la torre del cruceru; dempués sobresal la continuación de les naves pa depués rematar nos ábsides, na parte inferior estrémase'l cuerpu de la sacristía.
[[Ficheru:Catedral de Medellín -Modelo 3D.png|thumb|260px|Volumetría de la catedral, llau sur-oriental.]]
[[Ficheru:Catedral de Medellin -Modelo 3D.png|thumb|260px|Volumetría de la catedral, llau nororiental.]]
Ente la torre y la fachada del transepto atópense los 2 cuerpos, la nave central y la nave llateral más baxa, caúna cuenta con 8 ventanes en forma d'arcu de mediu puntu.
Cada fachada llateral tien tres acceso, dos dan cola nave llateral y la tercera cola sacristía, ya igual que les puertes de la fachada principal tán feches en madera, forraes en llámina de fierro pegada con grandes clavos cabezonos en forma de botón.

==== Fachada posterior ====
Al igual que les fachaes llaterales, na posterior tamién s'estremen dellos cuerpos que conformen la basílica y ye quiciabes onde se nota con mayor resalte la forma gradiada del templu.

De baxo escontra riba, atopamos los cuerpos más pequeños, que dan abellu a les árees posteriores del templu, como'l muséu, la sala capitular, etc.; depués ta'l volume del ábside central, qu'álzase nel mediu de la fachada, arrodiáu de los pequeños cuerpos y de los ábsides llaterales, y darréu de dichu ábside ta la continuación de la nave central, que xunto con al ábside central contienen el presbiteriu; dempués y al mesmu altor de la nave central ta'l volume del transepto o nave tresversal, que ta estremáu pola torre del cruceru siendo'l volume más alto de la parte posterior del edificiu.

==== Cubierta ====
La [[cubierta (construcción)|cubierta]] del templu ye de [[texa]] de folla y [[madera]] de [[Aniba perutilis|comín]], madera altamente valorada nel área de la construcción pola so alta resistencia a les distintes condiciones ambientales (mugor, agua, suelu) y al ataque d'inseutos como'l [[comején]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://biologia.eia.edu.co/ecologia/estudiantes/comín.htm|títulu=Comín - Madera|fechaaccesu=20 de setiembre de 2008|autor=Hugo Andrés Santamaría R.|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081012172904/http://biologia.eia.edu.co/ecologia/estudiantes/comín.htm|fechaarchivu=12 d'ochobre de 2008}}&lt;/ref&gt; La estructura del techu ta conformada por [[Celosía (estructura)|cerchas]], alfardas, alfardas durmientes, tirantes, nuedos de tirantes, cuñas, soleras, piedeamigos, cumbreras, travesales. L'armazón ta en forma de [[caballete]] con mediaguas a llau y llau na nave central, mediaguas na cubierta de les naves llaterales y na torre del cruceru tamién en caballete. Los empates facer con platinas metáliques sobre la madera, una esteriella de [[Gynerium sagitatum|cañabrava]] sobre la que va texer de folla y per debaxo emboñigado ente llistón y llistón y un acabáu que paez de madera. La nave central per dientro tien forma trapezoidal.

==== Atrios ====
Son tres atrio, unu central y dos llaterales, qu'enmarquen parte del edificiu y aisllar de les construcciones de la so alredor, tomen un área de 2.170 metros cuadraos y nun fueron diseñaos por Carré.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 8, La Imaginería, los Vasos Sagraos, los Ornamientos (seición &quot;Sitios especiales de la Catedral&quot;)
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; En [[1920]], la Sociedá de Meyores Públiques de Medellín -SMP- en collaboración col conceyu municipal y el comerciu de la ciudá, constrúin los atrios en [[baldosa]] ranurada de cementu que costó $ 3.000. Amás los cantos de les escales fueron reforzaos con llámines metáliques trayíes d'[[Estaos Xuníos]].&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt;Hubo asina un cambéu del proyeutu orixinal en que los atrios diben al nivel de la cai y xunto a cada puerta había una serie d'escales. Con esti cambéu l'atriu dio resalte a la Catedral.&lt;ref name=&quot;histo parque&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier y Conceyu de Medellín
 |títulu= Historia del Parque de Bolívar
 |añu= 1990
 |editorial= Impresión: El Día, Medellín
 |id= Edición especial, nun tien ISBN
 |capítulu= Cap. XVII – La Fonte Lluminosa 1968
}}&lt;/ref&gt;
Dende [[1967]] buscábase la integración del Parque de Bolívar col templu, pos ente l'atriu central y el parque pasaba un tramu de la cai 56 (Bolivia), polo cual, en [[1968]] foi remocicáu'l parque, suprímose dichu tramu peatonizándolo, asitióse la fonte lluminosa y dexóse un espaciu ampliu ente la pila y l'atriu, que sirve pa realizar ceremonies nel esterior.&lt;ref name=&quot;histo parque&quot; /&gt; En [[1976]], fueron remocicaos los trés atrios, emplegando pa ello grandes baldoses de arenón poles Empreses Públiques Municipales. Hai planos pa cerralos con rexes metáliques, lo qu'unos xulguen necesariu y otros refuguen.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Dende la construcción de la catedral venir cola idea de cerrar los atrios con rexes, y desque el sector empezó a sufrir un gran deterioru social y urbanu, dicha idea a toma más fuercia, atopando tantu partidarios según detractores que lo ven antiestético.&lt;/ref&gt;

=== Interior ===
[[Ficheru:Sección longitudinal Catedral de Medellin.png|thumb|center|upright=3.5|Sección llonxitudinal de la catedral con vista al occidente.]]
L'interior del templu carauterizar por ser un ambiente penumbroso, visiegu y tranquil, solo alteriáu mientres les celebraciones relixoses; la so distribución ta enmarcada acordies cola so planta de cruz llatina, y los sos distintos espacios tán claramente definíos. Cuenta con trés [[nave (arquiteutura)|naves]] llonxitudinales, la principal o central y dos llaterales, de la mesma travesaes pol [[transepto]] o nave tresversal que forma los brazos de la cruz, y l'alcuentru ente esta postrera cola nave central xenera un espaciu llamáu [[cruceru (arquiteutura)|cruceru]]. Cada nave llonxitudinal cuenta, nel estremu sur con accesos na fachada principal y al norte rematen en [[ábside]]s [[bóveda|abovedaes]].

De sur a norte atopamos primero, el sotacoro o pronave, área allugada sol coru y les torres, antecede a les naves llonxitudinales y ye una especie d'antepar o recibidor; nél atopen les piles d'agua bendito, dos estaciones de la vía crucis y nos estremos oriental y occidental atopen dos ábsides de forma [[Trapeciu (xeometría)|trapezoidal]] (trapeciu isósceles) abovedáu, cada unu contién un retablu de mármol y tán cerraos por canciellos (rexes). Igualmente, cada ábside cunta con dos puertes que dan coles escaleres conteníes ente los murios y que comuniquen col coru y les torres, amás l'occidental tien un [[ascensor]] marca [[Elisha Graves Otis|Otis]] que foi asitiáu [[1933]], costó 15.000 [[Pesu colombianu|pesos]] de la dómina y entá funciona perfectamente.
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Plano General.svg|360px|miniaturadeimagen|izquierda]]
La nave central tien 14,50 m d'anchu y un llargor de 98,45 m incluyendo nesta midida'l gruesu de los murios; ta dixebrada de les llaterales, ente'l sotacoro o pronave y el cruceru, por dos [[arcada|arcaes]] a llau y llau, conformaes por dos series d'ocho columnes caúna (16 en total), que miden, incluyendo bases y [[capitel]]es, un altor de nueve metros por 1,20 m de [[diámetru]] y tán xuníes por [[arcu (arquiteutura)|arcos]] de mediu puntu de 1,70 m de diámetru. Sobre estos arcos, na parte alta de la nave central atopar a llau y llau una serie de [[triforios]] o [[Arcada ciega|arcaes ciegues]] que cumple una función solamente decorativa, y sobre estos, tán dos series de 8 ventanales caúna, depués la nave ye cubierta por un [[cubierta (construcción)|techu]] a dos agües formáu por grueses vigues de madera.

Siguiendo pola nave central, escontra'l norte, atópase l'área del cruceru, siendo una especie d'antoxana pal [[Presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]], dicha área ye de forma cuadrada y cada llau tien el mesmu anchu que la nave central, amás, nesta área llevanta la torre del cruceru que sobresal nel esterior y cuenta con 3 ventanales a cada llau. D'últimes la nave central termina nel brazu cimeru de la cruz, que entiende'l [[Presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]], zona que contién la [[cátedra]], l'[[altar mayor]] col [[baldaquino]] y la [[Coru (arquiteutura)|sillería de los Canónigos]], esta postrera arrodiada por un ábside de 14,50 m de diámetru y de la mesma cubiertu por una bóveda de lladriyos, que les sos xuntes d'argamasa formen un encaxe de perfecta execución.

Les naves llaterales cuerren en cuasi toa'l llargor de la nave central, tienen ocho metros d'anchu y tán delimitadas ente les arcaes yá antes descrites y el muriu que da col esterior. Cada nave tien nel so respeutivu muriu, cinco confesionario empotraos a la paré, 8 ventanales colos sos vitrales y coincidiendo cola exa de 6 ventanales, allúgase una estación del viacrucis; nos otros dos alcuéntrense les puertes que comuniquen direutamente colos atrios llaterales. Depués, escontra'l norte de les naves ta la zona que comparte col transepto, pa depués rematar nos ábsides llaterales qu'acovecen pequeños retablos de mármol.
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Nave Central.jpg|thumb|220px|right|Nave Central.]]
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Arcada Occidental.JPG|thumb|240px|right|Serie de columnes ente la nave central y la izquierda.]]

El transepto o nave tresversal, que, como yá se mentara antes, forma los brazos de la cruz, estender en sentíu oriente-occidente o viceversa, tien un llargor de 63,40 m y los mesmos 14,50 m d'anchu que la nave central. Ta estremáu en dos árees, nel estremu de cada brazu atopa un retablu de mármol, y al llau de cada unu d'estos, atópense dos puertes, les que dan escontra'l sur atopar colos atrios llaterales, les que dan al norte comuniquen con distintes dependencies, la del brazu oriental comunica cola sacristía, y l'occidental col panteón de los obispos. Sobre la exa de diches puertes alcuéntrense cuatro cuadros de grandes proporciones y los murios ente'l cruceru y los brazos atópense 2 estatues relixoses sobre repises.

Finalmente, tán les dependencies allugaes nos ángulos cimeros formaos pol encruz de les naves llonxitudinales col transepto. Nel ángulu occidental alcuéntrense dos grandes salones; nel del norte atopa'l muséu d'arte relixoso, y nel del sur ta'l Mausoléu d'Obispos; amás, debaxo d'estos atopa la Cripta de Güeseres. Nel ángulu oriental alcuéntrense delles dependencies; al sur ta'l salón de la sacristía y al norte ta la [[sala capitular]], y otres dependencies menores de la Basílica.

==== Presbiteriu ====
El [[Presbiteriu (arquiteutura)|presbiteriu]] central atópase eleváu del restu del templu por cinco gradies. Entiende l'área final de la [[Nave (arquiteutura)|nave]] central, dende'l [[cruceru (arquiteutura)|cruceru]] hasta l'ábside de más de 14 metros de diámetru y atópase separáu o zarráu del públicu polo xeneral por un comulgatorio (barandiella) de mármol.
Nel presbiteriu atopa l'altar mayor cubiertu por un baldaquino, la sillería de los Canónigos y el solio episcopal.

[[Ficheru:Catedral Metropolitana-Baldaquino&amp;Altar-Medellin.JPG|thumb|150px|left|[[Baldaquino]] y [[Altar mayor|Altar Mayor]].]]
'''[[Baldaquino]] y [[Altar (relixón)|Altar Mayor]]'''. El Baldaquino ye un pabellón que cubre l'altar y da-y resalte, diseñar l'arquiteutu salesianu [[Giovanni Buscaglione]], quien diseñó o aprobó los diseños de cuasi tolos elementos decorativos de la catedral.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 7, La Decoración de la Catedral
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; La [[cúpula]] ta sostenida por cuatro [[Columna (arquiteutura)|columnes]] de [[mármol]] azul escuro na base y nel fuste de rosado de Verona, los [[capitel]]es son d'estilu corintiu y reciben los arcos de mediu puntu con cantos denticulados. Les [[cornisa|cornises]] formen los cuatro costaos y tienen rosetones de mármol crema, la cúpula tien forma octagonal tantu nel so interior como nel so esterior, y ta coronada por una cruz. Cuatro pequeños [[pináculos]] d'esactes proporciones sobresalen nos cuatro ángulos de la cúpula.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

Los mármoles clasificar poles canteres d'onde provienen, el blancu ye de Carrara, el rosado ye mandorlato de Verona, o Nero enoro di Llevanto, l'azul ye gallu di Siena, el café escuro ye de flor di Pesco, tien verde autico y una crema de Rosa d'Agoro. La obra executar la Casa Américo Martino Darsanti nos sos talleres de [[Pietrasanta]].&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Altar.JPG|thumb|250px|right|Altar Mayor.]]
L'Altar Mayor que ta cubiertu pol baldaquino, ye una mesa de mármol blanco de Carrara. El so frente consta d'una arcada adosada a la mesa compuesta de cinco cuerpo, el del centru, el más grande ye un arcu esnacháu, y ye'l qu'enmarca [[La Última Cena]] de [[Leonardo da Vinci]] tallada en tola mesa. Cuando lo asitiaron en 1923 y [[1924]], tenía unes graes pa los candeleros, un [[Sagrariu]] col so expositorio y a cada llau un ánxel portacandelabro. Estos elementos fueron retiraos por orde del Arzobispu García Benítez en [[1944]] y atópense anguaño na Parroquia de La nuesa Señora de Los Llábanos. El costu d'ellos foi de $ 25.065.37.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

En [[1967]] el Párrocu Eugenio Arango fixo un cambéu que consistió en centrar la mesa debaxo del baldaquino, quitar altor suprimiendo dos graes pal pisu sobre'l que se sofita la mesa llamada tamién tarima, d'esta manera yá nun se precisaba altar móvil, podría celebrase de cara al pueblu y quedó más visible la sillería de Canónigos qu'ocupa l'ábside central. El baldaquino tien un altor de 22 metros.&lt;ref name=&quot;Caree&quot; /&gt; La mesa del altar tien 4 metros de llongura por 1.18 d'anchu y 1.5 d'altor y pesa 18 [[tonelada|tonelaes]].&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Catedra.JPG|thumb|200px|left|Cátedra, solio o sede episcopal.]]
'''[[Cátedra|Cátedra, solio o sede episcopal]]'''. La primera yera de madera y foi reemplazada pola actual en [[1940]], nel mesmu añu que fueron asitiaes los dos piles d'agua bendito. Foi diseñada por Hermenegildo Bibolotti, y modificáu nes sos midíes pol Arzobispu Salazar y Herrera; el so diseñu ta acordies con l'estilu del altar y del baldaquino, y costó $ 5.900 pesos.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Tien 5.40 metros d'altu y 4,10 metros d'anchu, la tarima ye de 1,30 x 1,00 metros, la segunda grada ye de 70 x 70 cm., la tercera de 60 x 60 y la cuarta de 30 x 30 cm. Les sielles fueron asitiaes en 1947: les primeres yeren de madera, les actuales son de mármol y tán debidamente acolchaes. Tola cátedra ta adosada a la columna y puesta sobre'l pavimentu de mármol.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Silleria de los Canonigos.JPG|thumb|200px|right|Sillería del coru de los Canónigos.]]
'''Sillería del [[Coru (arquiteutura)|coru]] de los Canónigos'''. Diseñar nes partes llaterales Giovanni Buscaglione y el tronu'l Maestru Luis Eduardo Arenas, [[ebanista]], autor, con otros, de cuasi tol trabayu en [[madera]].&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Construyir ente [[1928]] y [[1932]], costó $60.000, ye totalmente desarmable, ensin un [[clavu (oxetu)|clavu]] nin un [[torniellu]], ta fechu en [[cedru]] negru y gastáronse más de mil trozas de felicidá madera. La sillería ye una obra de [[Talla de madera|talla]] de gran precisión, cuenta con refileros de perlles, fueyes retorcigañaes, palmetas, enxareyaos, espirales, [[voluta|volutes]], brotos, ente otros.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nun ye circular anque asina se ve, ye ochavada nos tableros, pero la moldura cimera y les escales sí son circulares.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Son 32 sielles na primer fila, la pegada al muriu, y 22 na segunda fila, en total 54 asientos. En cada llau hai 27.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín- Ambon.JPG|thumb|150px|left|Ambón.]]
'''[[Ambón]]'''. Atópase xunto a la cátedra, ta fechu en mármol de dellos colores, foi construyíu pol maestru Juan de Dios Urquijo dempués de [[1983]], cuando foi nomáu cardenal l'Arzobispu [[Alfonso López Trujillo]], que'l so escudu cardenaliciu quedó grabáu na parte inferior del ambón. Pa la so construcción utilizó parte de les llámines de mármol d'una [[Credencia|mesa de credencia]] que s'atopaba al serviciu del presbiteriu occidental, que foi desmantelada pa dichu fin. En sí, ye un pequeñu muriu rectangular en mármol blanco, que contién nel so frente un rectángulu en mármol verde, qu'inflúi na so parte cimera una circunferencia que de la mesma contién una [[cruz patada]], amás, el frente del ambón ta flaqueado por dos columnes con [[fuste]] rosado y d'[[orde toscanu|estilu toscanu]],&lt;ref name=&quot;toscanu&quot;&gt;El '''[[orde toscanu]]''' nun pertenez al grupu de los [[órdenes arquiteutónicos]] griegos ([[orde dóricu|dóricu]], [[orde xónicu|xónicu]] y [[orde corintiu|corintiu]]), sinón que ye l'aportación [[arquiteutura etrusca|etrusca]] a los órdenes clásicos. Deriva del dóricu, del que ye una simplificación, la columna toscana, a diferencia de la dórica griega, sofítase sobre una '''base''' (y ésta, sobre un podiu) y el [[fuste]] ye de seición circular, de normal '''llisu'''.&lt;/ref&gt; lo cual va en contravía del [[orde corintiu]] que predomina nel edificiu.

'''Pavimentu del Presbiteriu Central'''. El suelu del presbiteriu ye tamién de mármoles italianos, foi diseñáu por Buscaglione, asitiáu en [[1931]] y el costu foi de $10.475.93.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Va dende'l comulgatorio central hasta la sillería de los Canónigos. Foi diseñáu teniendo en cuenta la tarima del altar mayor y la sillería de los Canónigos.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Sicasí'l solio foi asitiáu sobre'l [[pavimentu]], pos foi adquiríu, más tarde. Ta constituyíu por plaques de mármol de diez colores identificaos asina: rosado, colloráu de Verona, crema, blancu con vena negra débil y delgada, blancu con vena negra más ancha y bien negra, azuláu, café escuro, verde, gris y negru. Tol conxuntu ye como un gran mosaicu con pieces grandes de dellos colores xuníos con figures rectangulares, cuadraes, circulares, semicirculares y triangulares, combinaes con orquídees, la [[Cattleya trianae|flor nacional de Colombia]].&lt;ref name=&quot;elcolo&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.elcolombiano.com/antioquia/catedral-metropolitana-de-medellin-AD8445255
 |títulu=La Catedral Metropolitana de Medellín, una ayalga inorada |fechaaccesu=2
 de setiembre de 2018
 |apellíu= Zambrano Benavides
 |nome=Diego |sitiuweb= 
 [http://www.elcolombiano.com Periódicu El Colombianu]
 |añu= 2018
 |cita= Artículu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín}}&lt;/ref&gt; Ye como un tapiz, pero de mármol y namái con motivos eclesiásticos y simbólicos. Vieno deteriorándose y la so restauración resulta costosa.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

'''Comulgatorios (barandiella)'''. El central ta asitiáu en forma d'O, les partes llaterales peguen al muriu de la torre central del cruceru. La parte frontera tien el llargor de la nave central y tien nel mediu una puerta metálica. Tamién tienen comulgatorio los dos retablos llaterales de los ábsides y los dos retablos del [[transepto]], toos son de mármol blanco, con cruces en forma griega, y los cinco tienen el mesmu diseñu.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

==== Retablos ====
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Retablo Abside Occi.JPG|thumb|200px|Retablu de la Virxe del Carmen, allugáu nel ábside occidental.]]
Son seis [[retablu|retablos]] grandes de mármol distribuyíos asina: dos nos ábsides llaterales, dos nel transepto y dos na parte inferior, el sotocoro o pronave a la entrada del templu.

'''Los dos retablos de los ábsides llaterales'''. Fueron consiguíos coles mesmes que l'altar mayor y asitiar tamién en 1924 y 1925. Cada retablu afacer al ábside y son similares. El del ábside occidental ye'l de la [[Virxe del Carmen]] y el del ábside oriental ye'l de [[Xosé (santu)|San Xosé]], y dambes imáxenes tán asitiaes nos nichos centrales del retablu.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nel ábside occidental tuvo una imaxe de Xesús Crucificáu hasta [[1943]] cuando l'Arzobispu Joaquín García Benítez ordenó sustituyir el Cristu pola imaxe de San Xosé. Cada retablu tien el so tarima y el so presbiteriu al frente, que ta cerráu con comulgatorio (barandiella). Costaron $ 11.975.61.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Retablo Transepto Oriental.JPG|thumb|150px|left|Retablu del Sagrariu y del Corazón de Xesús, allugáu na banda oriental del transepto.]]
'''Los dos retablos del transepto'''. Tán allugaos nos estremos, sobre los murios occidental y oriental, son de mayor tamañu que'l de los ábsides llaterales. Cada retablu cunta con nichu, tarima de mármol y tán cerraos en forma d'O por un comulgatorio (barandiella). Anguaño, nel de la banda oriental ta asitiáu'l [[Sagrariu]], ye como la Capiya del Santísimu cola imaxe del [[Corazón de Xesús]]. Nel occidental ta la imaxe de la Inmaculada, titular del templu. Cada unu tapa'l [[vitral]] del centru de la fachada que tien trés vitrales. Fueron adquiríos y asitiaos en [[1926]], dempués del central y de los llaterales. El so costu ta incluyíu nel de los altares llaterales.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

En 1931, por disposición del Obispu Caycedo, l'oriental foi de la Inmaculada y l'occidental del Corazón de Xesús, anque se desconoz quien fixo'l cambéu actual.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

'''Los dos retablos llaterales nel Sotacoro o Pronave''' (na entrada del templu). Fueron asitiaos en [[1949]], tán allugaos en dos espacios que se salen del filo de los murios llaterales como dos entraes o brazos pequeños, que terminen n'ábsides de forma trapezoidal (trapeciu isósceles) abovedáu, faen parte del Sotacoro o Pronave y tán cerraos por canciellos (rexes) de madera.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nel Oriental ta la imaxe de [[San Franciscu d'Asís]] y na parte cimera ta enmarcáu un pequeñu vitral. Nel occidental ta la imaxe de [[Bárbara (santa)|Santa Bárbara]], patrona de la Archidiócesis de Medellín y por un tiempu tuvo la [[pila bautismal]] que güei ta xunto al retablu de San José nel ábside oriental. La imaxe de Santa Bárbara foi adquirida en 1952. El retablu de mármol de San Francisco reemplazó unu de madera, que al paecer foi ellaboráu en 1943. Amás, en dambos espacios tán les puertes d'entrada a les torres.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

==== Vitrales y vidreres ====
Los [[vitral]]es de la catedral de Medellín fueron diseñaos por Giovanni Buscaglione y construyíos pola Casa Francesa Vidreres Artístiques de Maumejean {{ensin referencies}} hermanos, nos sos talleres d'[[España]], ellaboraos con vidrios martales o vidrio catedral y costaron $ 25.608.37. Son 76 en total en diversos tamaños y con distintes figures y dibuxos. Llegaron a Medellín en 1921; cubren los ventanales de los murios esternos y dan a la catedral un aspeutu místicu. Hai ocho en cada muriu llateral asina: nel muriu occidental que da a Venezuela tán: [[Simón el Cananéu]], [[Bartolomé (santu)|San Bartolomé]], l'escudu del Obispu Montoya, [[Santiago'l Menor]], [[San Judas Tadeo]], l'escudu del Obispu Isaza, [[Tomás l'Apóstol Santu Tomás]] y l'escudu del Obispu Jiménez.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin - Vitral.JPG|thumb|170px|left|Unu de los Vitrales de la catedral.]]
Nel muriu de la nave oriental que da a Ecuador tán: [[Andrés Apóstol|San Andrés]], [[Lucas l'Evanxelista|San Lucas]] col símbolu del toru, l'escudu del Arzobispu Herrera Restrepo, [[Marcos l'Evanxelista|San Marcos]] col símbolu del Lleón, [[Felipe apóstol|San Felipe]], l'escudu del Arzobispu Pardo Vergara; [[Mateo l'Evanxelista|San Mateo]] col símbolu del Home y l'escudu del Arzobispu Cayzedo.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nel ábside de la nave central tán asitiaos cinco: en tol centru'l Corazón de Xesús, y a llau y llau El Bon Pastor, el regresu del Fíu Pródigu, que representen l'amor de Dios y la so misericordia, [[Santa Rosa de Lima]] y [[Bárbara (santa)|Santa Bárbara]].&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

Nos murios de fachada de la nave del transepto, hai trés en cada fachada asina: na occidental que da a Venezuela unu de dibuxos que quedó tapáu col retablu, [[Pedro Apóstol|San Pedro]] y [[Juan Apóstol|San Juan]]. Na fachada del d'oriente que da a Ecuador, el del centru tamién quedó tapáu pol retablu, [[Santiago'l Mayor]] y [[Pablo Apóstol|San Pablo]].&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nel frontis hai otros trés con figures xeométriques y son los que dan lluz al coru del [[Órganu (instrumentu musical)|órganu]]. Nos ábsides de les naves llaterales, en caúna, hai un vitral que representa Ánxeles adoradores. Enriba de les puertes de les Sacristíes tán el [[Juan María Vianney|Cura de Ars]] y [[Xosé (santu)|San Xosé]]. Nes pronaves hai dos: el bautismu de Cristu y el Corderu de Dios. Enriba de la cornisa del muriu con [[triforios]], que formen la nave central hai unes pequeñes ventanes con vidreres en colores y 8 figures xeométriques a llau y llau.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

Na torre sobre'l cruceru hai 12 y nos brazos del transepto hai nueve iguales a les vidreres de la nave central y nel presbiteriu hai dos. Son 36 en total. Los que nun tienen figures humanes tienen motivos decorativos copiaos de los d'otres Catedrales como de [[Basílica de San Marcos (Venecia)|San Marcos]] de [[Venecia]], [[Basílica de San Esteban (Bolonia)|San Esteban]] de [[Boloña]] y otres.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
Los vitrales tán asitiaos en marcos de fierro y protexíos per fora con una rede de angeo. Amás, tienen bastidores de madera y refuerzu de fierro pa prevenir la fuercia del vientu.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

==== Órganu ====
Cuando la Archidiócesis decidió adquirir en [[1932]] un [[Órganu (instrumentu musical)|órganu tubular]] pa la Catedral Metropolitana, solicitáronse ufiertes a 3 cases constructores y escoyóse l'órganu más grande y más costosu de los trés preseos cotizaos, el de la casa ''[[Eberhard Friedrich Walcker|Y.F. Walcker &amp; Cie]]''., [[Ludwigsburg]] ([[Alemaña]]).&lt;ref name=&quot;organo&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.centropolis.com.co/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=86
 |títulu=Órgano en peligru d'estinción
 |fechaaccesu=1 de xunetu de 2008

 |autor= [https://web.archive.org/web/http://www.centropolis.com.co Periódicu Centrópolis]
 |añu= 2006
|cita= Artículu sobre l'estáu los órganos de dellos templos de Medellín
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.centropolis.com.co|fechaarchivu=1 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; Empresa fundada en [[1785]], con esperiencia na construcción d'esti tipu de preseos pa climes tropicales.
L'órganu costó nesa dómina la suma de 25.000 dólares, un preciu bien eleváu, pero los materiales utilizaos fueron de la más alta calidá. La madera per fora y per dientro del órganu ye en [[caoba]] (palosanto), perbién escoyíu y foi importáu de [[Belize]] ([[Centroamérica]]).&lt;ref name=&quot;organo&quot;/&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin -Organo.JPG|230px|thumb|Órganu de la Catedral allugáu nel coru altu, sobre'l sotacoro o pronave.]]
La casa constructora empezó la construcción del preséu a mediaos de 1932 y terminó nel mes de payares del mesmu añu. N'avientu espachó l'órganu dende la fábrica de Ludwigsburg (sur d'Alemaña) al puertu de [[Hamburgu]], d'onde zarpó'l [[1 de xineru]] de [[1933]]. Dos meses dempués llegó a [[Puerto Colombia]] ([[Atlántico (Colombia)|Atlántico]]) y dellí, foi unviáu pol [[ríu Magdalena]] hasta [[Puerto Berrío]], d'onde s'espachó'l [[24 de marzu]] escontra Medellín nel ferrocarril d'Antioquia.&lt;ref name=&quot;cronica&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíos = Castaño Hoyos
 |nome= José Alejandro |editorial=
 [[Editorial Universidá d'Antioquia]], Medellín
 |títulu= La islla de Morgan; una crónica dende les Cueves de Medellín
 |añu= 2005
 |isbn= 9586558703
}}&lt;/ref&gt; Finalmente l'órganu llegó a la ciudá'l [[25 de marzu]] de 1933, en 24 caxes que pesaben 1.600 quilos caúna aproximao.&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt;

La casa constructora unvió al so téunicu, l'inxenieru Oskar Binder, pa la instalación del órganu, y quien llegó a Medellín el [[1 d'abril]] de 1933. Depués d'esaminar el [[Coru (arquiteutura)|coru]] alto escoyíu pa instalar l'órganu, llegó a la conclusión de que se debía reforzar la plataforma con una estructura metálica independiente, pos l'escenariu escoyíu nun yera capaz de soportar les 22 [[tonelada|tonelaes]] que pesa l'órganu, nin la vibración del motor de tres caballo de fuercia que rique'l preséu pa funcionar.&lt;ref name=&quot;cronica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt; Terminada esta estructura empezar a armar l'órganu. Primero cuntóse cola ayuda de 12 trabayadores que xubieron al coru les pieces pesaes per mediu d'un malacate, y les pieces llixeru y delicáu, como les flautes, a mano poles escaleres. Dempués l'inxenieru Binder siguió'l montaxe con trés ayudantes hasta terminar la instalación y dexar tou llistu pal so estrenu a finales de xunetu de 1933. Pa dichu estrenu, y col fin d'enseñar el so manexu al personal, la Archidiócesis contrató per un añu los servicios del organista alemán Alfonso Maerz. El [[12 d'agostu]] del mesmu añu, a les cuatro de la tarde, l'Arzobispu Manuel José Caycedo bendixo l'órganu, y el maestru Maerz dio un conciertu con un llenu total.

Amás, Oskar Binder, quien llegara al país solu pa instalar l'órganu, decide establecer la compañía Oskar Binder &amp; Cia. Ltda con sede en [[Bogotá]] y vuélvese el representante esclusivu pa Colombia de la casa Y.F. Walcker y más palantre, instala de la mesma marca l'órganu tubular de la [[Catedral Primada de Colombia]], de la [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Mercé (Yarumal)|Basílica de La nuesa Señora de la Mercé]] y de la [[Catedral de Santa Fe d'Antioquia]], ente otros.

En [[1975]], el párrocu titular, el presbíteru Hernando Barrientos C., y l'inxenieru Oskar Binder, punxéronse d'alcuerdu p'anovar los mecanismos electrónicos por nuevos y más modernos. Amás, amestóse un xuegu de trompetes de [[cobre]] pa dar mayor acústica al soníu acordies con el tamañu de la catedral. Tou esti trabayu costó $490.000 pesos.

Col pasu del tiempu, el preséu empezó presentar problemes que lu llegaron a poner en riesgu. Debíu al usu, los contactos llétricos de la consola foliáronse y amás, nel [[2002]] sufrió esposición al mugor polo que se realizó un arreglu provisional,&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt; pero aun así siguió funcionando a media marcha; por casu de los 51 rexistros que tien, 25 dexaron de funcionar, pos el sistema de bolses, que son de cueru, al amugase endurécense y pierden la so elasticidá.&lt;ref name=&quot;elcolombiano&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/H/hai_que_salvar_el_organo_de_la_metropolitana/hai_que_salvar_el_organo_de_la_metropolitana.asp
 |autor= [http://www.elcolombiano.com Periódicu El Colombianu]
 |títulu= Hai que salvar l'órganu de la Metropolitana
 |fechaaccesu= 25
 de payares de 2009
 |añu= 2009
 |cita= Artículu sobre l'arreglu del órganu de la Catedral de Medellín
 }}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Teclado del Órgano.JPG|250px|thumb|left|Consola del órganu Walcker de la Catedral. Reparar los trés teclaos manuales y el pedalero, según los controles de los rexistros.]]

Ante esto y otros problemes, l'órganu foi sometíu a un arreglu integral, qu'empezó'l [[25 de payares]] de [[2009]], tomó cerca de tres meses, y tuvo llistu pa les celebraciones de Selmana Santa del 2010.&lt;ref name=&quot;el tiempu&quot;&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url = http://www.eltiempo.com/colombia/antioquia/rgano-de-la catedral metropolitana-de-medellin-sonara-hasta-esti martes_6656610-1
 |autor = [http://www.eltiempo.com Periódicu El Tiempu]
 |títulu = Órganu de la Catedral Metropolitana de Medellín va sonar hasta esti martes
 |fechaaccesu = 25 de payares de 2009
 |añu = 2009
 |cita = Artículu sobre l'arreglu del órganu de la Catedral de Medellín
}} |2=http://www.eltiempo.com/colombia/antioquia/rgano-de-la catedral metropolitana-de-medellin-sonara-hasta-esti martes_6656610-1 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Pa tal fin llogróse l'interés del gobiernu alemán pa la so restauración y caltenimientu, pos ye consideráu patrimoniu pa los alemanes por ser de los pocos construyíos antes de la Segunda Guerra Mundial y qu'entá se caltienen.&lt;ref name=&quot;elmundo&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.elmundo.com/sitio/noticia_detalle.php?idedicion=1569&amp;idcuerpo=2&amp;dscuerpo=La%20Metro&amp;idseccion=18&amp;dsseccion=La%20Movida&amp;idnoticia=134261&amp;imaxe=&amp;vl=1&amp;r=la
 |autor= [http://www.elmundo.com Periódicu El mundu]
 |títulu= Restauración histórica va dar un nuevu soníu al órganu de la Catedral Metropolitana. Esfuercios por que nunca se calle
 |fechaaccesu= 26
 de payares de 2009
 |añu= 2009
 |cita= Artículu sobre l'arreglu del órganu de la Catedral de Medellín
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20200922023005/https://www.elmundo.com/sitio/noticia_detalle.php?idedicion=1569&amp;idcuerpo=2&amp;dscuerpo=La%20Metro&amp;idseccion=18&amp;dsseccion=La%20Movida&amp;idnoticia=134261&amp;imaxe=&amp;vl=1&amp;r=la
 |fechaarchivu= 2020-09-22
 }}&lt;/ref&gt; Pa lo cual, la embaxada d'Alemaña donó 70.000 euros; asina mesmu, la Gobernación d'Antioquia donó 200.000.000 de pesos y l'Alcaldía de Medellín y Comfenalco Antioquia $50.000.000 cada unu, lo cual suma alredor de $520.000.000 de pesos y la empresa privada sofitó esti proyeutu pa completar los $630.000.000 que costó tol procesu d'arreglu.&lt;ref name=&quot;elmundo&quot; /&gt;

Dichu procesu empezó cola llimpieza de caúna de les sos pieces y qu'incluyó el reemplazu de 3.000 fuelles que dexó que l'órganu quedara nel mesmu estáu en que taba cuando se construyó.&lt;ref name=&quot;elmundo&quot; /&gt; El procesu foi alministráu por Comfenalco Antioquia y la restauración tuvo al cargu de la empresa alemana Oberlinger, firma esperta nesti tipu de preseos.&lt;ref name=&quot;elmundo&quot; /&gt;

Téunicamente, l'órganu componer de 51 xuegos o rexistros (soníos) partíos en tres teclado manuales dispuestos nuna consola y un tecláu que se toca colos pies (pedalero) y sirve pa los baxos graves.&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt; Estos teclaos faen sonar un total de 3.478 flautes (incluyíu'l rexistru nuevu), de les cualos 228 son de madera de caoba, 3.250 en metal con aleación de 75 per cientu d'[[estañu]] y 25 per cientu de [[plomu]]. La flauta más grande de madera tien 5.80 de llongura por 45 x 40 cm. d'anchu. La más llarga de [[cinc]] mide 6.20 m. de llongura por 24 cm. de diámetru. La flauta más pequeña tien 6 milímetros de llargu y 5 mm. de diámetru. L'órganu ye una orquesta con preseos como [[trompeta|trompetes]], [[Bombarda (instrumentu musical)|bombardes]], [[oboe]]s, [[clarinete]]s, [[flauta|flautes]] y [[voz (música)|voces]] humanes.&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt;

Pa faer sonar toes estes flautes un [[ventilador]] con dos [[turbina|turbines]] produz l'aire y ta acopláu a un [[motor]] de 3 caballos de fuercia. El ventilador suministra 50 [[m³]] d'aire per minutu con una presión de 30 llibres. Esti aire enllena 5 [[Fuelle (neumáticu)|fuelles]] grandes que miden 1.50 x 1.00 metros. L'antiguu sistema d'encendíu que riquía remanar cuatro interruptores foi modernizáu por un solu botón.&lt;ref name=&quot;organo&quot; /&gt;

==== Otros elementos de la catedral ====
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Pulpito.JPG|200px|thumb|Púlpitu.]]
La catedral cunta con dellos elementos que sobresalen pol so diseñu, función o material; ente los principales atópense:

'''[[Púlpitu]]'''. Diseñáu tamién por ''Giovanni Buscaglione'', foi asitiáu en [[1930]] y costó $ 5.000.00. Ta allugáu al llau esquierdu escontra la banda oriental de la Catedral, na nave central. Ta constituyíu por una columna con base y capitel, un palcu pal orador, cornisa, espaldar, tornavoz y escala con pasamanes.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; En [[1934]] falar de da-y mayor altor yá que la que tenía nun yera apoderada. Consta de mármol de dellos colores, sobresaliendo una especie escasa, la del ''portato'' o moráu, del que tienen delles incrustaciones los retablos del transepto, y que por fortuna nun se suprimió nin camudó de llugar.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = left
 | direición = vertical
 | títulu = 
 | foto1 = Catedral de Medellin-Pila de agua bendita.JPG
 | anchu1 = 200
 | testu1 =Pila d'agua bendito de la catedral de Medellín.
 | alineación_texto1 = left
 | semeya2 = Fountain at St Peter's Basilica, Rome - 2733.jpg
 | anchu2 = 200
 | testu2 = Pila d'agua bendito de la Basílica de San Pedro en Roma |
 alliniación_testu2 = left
}}

'''[[Pila d'agua bendito|Piles d'agua bendito]]'''. Fueron construyíes por ''O. Luisi y Cia.'' Pietrasanta ([[Italia]]), asitiaes en [[1940]],&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; y son d'estilu [[Renacimientu|renacentista]], polo cual desentonan col estilu neorrománicu del templu y demás elementos decorativos. Los dos piles tán alcontraes nel Sotacoro, empotraes na paré y consten caúna, de dos [[amorcillo|ánxeles de mármol blanco d'aspeutu regordetu ya infantil]], que porten una concha de color coloráu nes sos manes, y tán inspiraes nes piles de la [[Basílica de San Pedro]] en [[Roma]]. Les sos dimensiones algamen 160 x 135 cm y xunto col Solio costaron $ 10.000 pesos colombianos.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Confesionario.JPG|200px|thumb|derecha|Confesionariu de la catedral.]]

'''[[Confesionariu|Confesionarios]]'''. Los primeres yeren de madera, que fueron reemplazaos polos actuales en 1952, faen parte de la donación del Pablo Tobón Uribe y fueron mercaos a Marmolería Artística de Hermenegildo Bibolotti. Cada confesionariu ta constituyíu por trés cuerpos, unu central onde ta l'asientu pal [[Sacerdote]] y dos llaterales con canciellu pa los penitentes.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Cada cuerpu consta d'un arcu coles sos respeutives columnes, tán encuallaos dientro del muriu. El so marcu esternu ye de mármol y tol interior ye de madera. Fízose estudiu por inxenieros sobre la llocalización y sobre la non debilitación de los murios. Son en total dolce, cuatro en cada nave llateral y dos en cada brazu del transepto. Fueron asitiaos por Juan de Dios Urquijo y Manuel Rave. La obra de madera, incluyendo les banques qu'hai a llau y llau, son obra de los ebanistes Luis Hidalgo, el maestru Luis Arenas y Alfonso Martínez. L'altor ye de 3,45 metros, l'anchu de 2,50. Pa los marcos utilizaron mármol blancu y colloráu, salen del muriu 25 cm y la grada esterior tien 45 cm.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

[[Ficheru:Catedral de Medellín-Viacrucis Estación IX.JPG|200px|thumb|derecha|Estación IX del Viacrucis.]]
'''[[Viacrucis]]'''. Son catorce estaciones feches de mosaicos venecianos con marcu de mármol, construyíos en [[1937]] por O. Luisi y Cia. Arquiteutos y Escultores, en Pietrasanta, encargáu per mediu de Marmolería Artística de Hermenegildo Bibolotti.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
Fueron inauguraes en febreru de 1940 al celebrar les bodes d'oru sacerdotal el Vicariu Xeneral y Canónigu Lubín Gómez. Les midíes son 1.90 x 270 cm, tienen cornisa y arcu. La estación qu'en [[1938]] unvióse como modelu ye la [[crucifixón de Xesús|Crucifixón]] que ta güei na [[Sacristía]]. Fueron asitiaos en [[1939]], caúna coincide cola exa d'un vitral. Costaron $ 175.000.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

'''[[Bancu (mueble)|Banques]]'''. Fueron construyíes tamién pol Maestru Luis Eduardo Arenas en [[1928]] y son de forma bien senciella. Escarecen de gravados o otros elementos ornamentales. La Catedral adquirió maquinaria especial pa estos trabayos, que depués vendió en [[1934]]. Na nave central alcuéntrense 164 banques, que van en dos hilera a cada llau de la entrada central. Al frente del Presbiteriu y dempués del Púlpitu, esto ye nel área del cruceru allúguense 24.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nos brazos de la nave tresversal o transepto, asítiense 18 nel Altar de la Inmaculada y 16 nel del Santísimu. Les 22 de los confesionarios son d'igual diseñu, pero posteriores. Son en total 244 banques incluyendo les de los confesionarios.
Tamién esisten sielles individuales, que s'asitien delantre de les banques, pa invitaos especiales y tamién s'alluguen nel presbiteriu pa les concelebraciones (20 de madera, 14 abullonadas).&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Lampara Nave Central.JPG|170px|thumb|left|Llámpara de la nave central.]]
'''[[Llámpara|Llámpares]]'''. Les actuales lluminaries de la catedral daten de [[1952]] y formen parte de la donación de [[Pablo Tobón Uribe]]. Fueron diseñaes pola casa [[Rambusch Decorating Company|Rambusch Dec.]], [[Nueva York]] ([[Estaos Xuníos]]) y el so diseñu va acordies cola sobriedá del templu.&lt;ref name=&quot;cap 7 ilumi&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 7, La Decoración de la Catedral (seición &quot;Rede llétrica y el llume&quot;)
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; Esta empresa foi fundada en [[1898]], enfocar na arquiteutura, diseñu y decoración, y cuenta con esperiencia en sistemes instalaos n'espacios públicos, como bancos, ilesies, edificios históricos, museos, ente otros. De primeres, foi difícil atopar quien diseñara les grandes llámpares, señalar l'altor a que teníen d'asitiase y el tipu de bombilla.&lt;ref name=&quot;cap 7 ilumi&quot; /&gt;

Esisten dolce grandes llámpares, asitiaes na nave central, seis a cada llau, consten d'un gran y delgáu aru metálicu que sostién de 8 [[cilindru|cilindros]] de [[vidriu]] esmerilado, qu'alluguen bombilles de lluz mariello y nel centru del aru alcuéntrase un gran cilindru de vidriu esmerilado sosteníu por una delgada estructura metálica y dichu cilindru contién una bombilla de mayor tamañu de les anteriores. Esisten otros dolce llámpares de gran tamañu y con distintu diseñu, que consten d'un gruesu aru metálicu paecencia a una rueda, onde tien enllastráu 8 bombilles y escarecen de los cilindros y de la bombilla central. Alcuéntrense: una en cada presbiteriu llateral, dos en cada brazu del transepto y trés nes partes cimeres de les naves llaterales.&lt;ref name=&quot;cap 7 ilumi&quot; /&gt;

Hai una llámpara más grande que les yá descrites, allugada en tol ábside central, detrás del altar, consta d'un aniellu metálicu con 8 bombilles enllastraes y nel centru atopa un elementu en vidriu en forma d'un platu, que de la mesma ye sosteníu por una delgada estructura metálica, dando la sensación de ingravidez de dichu elementu.
Esisten otros dolce llámpares, esta vegada de senciella forma, consten d'un cilindru de vidriu sosteníu por una delgada estructura metálica, y tán nes naves llaterales, el sotacoro y el coru altu. Toles llámpares sostiénense de la mesma por delgaos cables metálicos.&lt;ref name=&quot;cap 7 ilumi&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Pila Bautismal.JPG|thumb|200px|right|Pila bautismal.]]
'''[[Pila bautismal]]'''. Xunto al retablu de San José nel ábside llateral oriental, atópase la pila bautismal, adquirida al crease la parroquia en [[1962]], por un tiempu tuvo alcontrada nel ábside occidental del sotacoro o pronave. Ye toa en mármol, sacante la tapa metálica que cubre'l recipiente circular cóncavu nel que se deposita l'agua, de la mesma sosteníu por una [[Columna (arquiteutura)|columna]] d'estilu “[[orde toscanu|toscanu]]”. Esta postrera carauterística tamién la comparte col ambón, tando dambos en contravía col [[orde corintiu]] que predomina nel templu,&lt;ref name=&quot;toscanu&quot; /&gt; amás fueron en distintos ralos los últimos elementos qu'adquirió la catedral.

Curiosamente, la [[Catedral de Caldas]] cuenta con una copia exacta d'esta pila bautismal, nun ye d'estrañar, pos primero que'l templu parroquial de [[Caldas (Antioquia)|Caldas]] fuera eleváu a [[Diócesis de Caldas|sede episcopal]] pertenecía a la xurisdicción de l'[[archidiócesis de Medellín]], y posiblemente les piles fueron llograes al mesmu o en distintos momentos del tiempu, pero ye claro que fueron adquiríes del mesmu diseñador o provisor.

'''[[Pavimentu|Pavimentu de les naves]]'''. La mayor parte del pisu de la catedral ta pavimentado con [[baldosa]] de [[cementu]], foi asitiáu en [[1929]],&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; anque naquella dómina yá esistíen fábriques de baldoses en Medellín, fueron pidíes a [[Bélxica]] a la Casa Almietach Thiener y Cia., yá que se quería que'l pavimentu fuera tamién de lo meyor que podría tener se, tuvo un costu de $ 4.000 que cola instalación xubir a $ 11.000.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Nun son puramente baldoses sinón baldosines de 10 x10 cm. El diseñu ye tamién como'l del presbiteriu de Giovanni Buscaglione. L'allugamientu dirixir el Padre Lucas José Vásquez, ecónomu de la Catedral, con base nun planu onde veníen numberaos pa formar diverses figures.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

El diseñu ye tou un mosaicu, como'l presbiteriu, l'emblema equí foi la cruz, símbolu del cristianismu. Los baldosines son de cuatro colores: café semioscuro, gris, crema y rosado que van puestos toos nel mesmu sentíu, toos a filo formen figures cola combinación de dichos colores, munches en forma de rombos ensin tar asitiaes les baldoses nesa forma, tamién ende figures cuadraes y rectangulares. Estos baldosines tán presentes nos suelos de les naves llonxitudinales, los presbiterios llaterales, el transepto y la sacristía.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

'''[[Campana (preséu)|Campanes]]'''. Les primeres que tuvo'l templu fueron les del reló asitiáu en [[1910]]. Les actuales faen parte de la donación del Pablo Tobón Uribe y polo tanto son de 1952. Fueron fundíes n'[[Alemaña]] pola Casa Berardo Vortman ya instalaes pola Casa Petit y Alberto Edilbrando, pa lo cual hubo que faer un refuerzu a la torre izquierda onde fueron allugaes. Fueron solicitaes pol representante de la empresa en Medellín Luis Ramos.

Son cuatro campanes que tuvieron un costu de $45.410.64. Son bamboleantes, remanar dende la sacristía por aciu un equipu llétricu. Caúna tien un soníu, una da'l RE”, otra'l “FA”, otra'l SOL” y la cuarta'l “LA” sosteníu. Son de [[bronce]] nun 78% de [[cobre]], un 20% d'[[estañu]] y el restu de [[plomu]], pesen un total de 3.200 [[Quilogramu|kg]] y cunten con grabaos esternos.

== Dependencies ==
Al norte del templu, nos ángulos cimeros formaos pol encruz de les naves llonxitudinales col transepto, allúguense les dependencies de la catedral, dichos recintos son de camín acutáu al públicu polo xeneral y na so mayoría fueron interveníos p'afaelos a les sos funciones actuales. Nel ángulu occidental alcuéntrense tres árees; nel estremu norte allúgase'l Muséu d'Arte Relixoso de la catedral, y debaxo d'ésti, la cripta de güeseres, dambes cortiles comunicar por mediu d'un pasiellu que da tantu col interior del templu, como col esterior sobre la carrera Venezuela; y el del sur ye'l Mausoléu d'Obispos y el so accesu da direutamente col transepto.

Nel ángulu oriental alcuéntrense delles dependencies; al sur ta'l gran salón de la sacristía y al norte atopa una de les zones que más sufrió cambeos, lo qu'antes yera un gran salón, intervenir pa xenerar nuevos espacios que riquía l'edificiu, escavar nel suelu pa depués crear un semisuétanu onde s'allugaron les árees de servicios, como aséu, baños, ente otros; depués, sobre estos, nun ''segundu pisu'' o meyor dichu nun entrepiso allugóse la Sala Capitular y una sala auxiliar. Toes estes árees articular por mediu d'un pasiellu, que de la mesma comunica col interior del templu, y col esterior sobre la carrera Ecuador.

=== Muséu ===
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Estante con Ornamentos.JPG|thumb|220px|Estante con mitres, casulles, dalmátiques, capes pluviales, etc.]]
El [[Muséu]] d'[[arte relixoso]] de la catedral, se emplaza nun gran salón que caltién les proporciones y delles carauterístiques orixinales como los lladriyos a la vista, pero como l'área foi intervenida pa crear el semisuétanu pa les güeseres el so pavimentu ye recién. Amás, cuenta con equipos que caltienen climatizáu la cortil pa caltener en bones condiciones les obres.

El muséu foi establecíu en [[1995]],&lt;ref name=&quot;cap 8&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 8, La Imaginería, los Vasos Sagraos, los Ornamientos (seición Museo)
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt; sicasí, nun s'atopa abiertu al públicu. El Pbro. Santiago Ospina Ospina, párrocu y Canónigu, afixo'l Salón grande que ta enriba de la cripta de güeseres,&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; con planos del Arquiteutu Carlos Julio Calle pa Muséu,&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; pa lo cual recurrió a obres de la Catedral y otres de la so coleición particular pa dichu recintu.&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;muse&quot;&gt; {{cita web |url= http://youtube.com/watch?v=WqatOOVhSgY
 |títulu=Iglesias Arte Desconocío So La Catedral. Historia Secreta Medellín
 |fechaaccesu=9 de xunetu de 2008

 |autor= [[The History Channel]]
|obra= [[Historia Secreta]]
 |cita= Videu en [[YouTube]] del documental ''Historia Secreta: Medellín'' de History Channel
}}&lt;/ref&gt;

En [[1997]] anunció públicamente que donaría eses obres a la catedral,&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; pero hubo dificultaes pola modalidá de la donación ya inda esos oxetos son de propiedá del Pbro. Santiago Ospina.&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; Los elementos tán debidamente identificaos pol Pbro. Ospina y por Gustavo Vives Mejía.&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; Na coleición atopa pintura y escultura de procedencia europea y llatinoamericana, especialmente de les escueles [[Escuela Quiteña (arte)|quiteña]], santafereña, cuzqueña y d'Antioquia, son aproximao 40 obres pictóriques (ente los sieglos [[sieglu XVII|XVII]], [[sieglu XVIII|XVIII]], y [[sieglu XIX|XIX]]) y 15 obres escultóriques (ente los sieglos XVIII y XIX), de los cualos unos pocos son de la catedral.&lt;ref name=&quot;muse&quot; /&gt;

Nel pasiellu d'accesu al Muséu y n'estantes, mandaos a construyir tamién pol Pbro. Ospina, atópase una serie d'ornamientos ([[Mitra (indumentaria)|mitres]], [[casulla|casulles]], [[dalmática|dalmátiques]], [[Capa pluvial|capes pluviales]], etc.) que son de propiedá de la catedral.&lt;ref name=&quot;cap 8&quot; /&gt; Tantu por razones de seguridá, por falta de recursos económicos y poles dificultaes de la donación el muséu nun se dexa l'accesu del públicu.

=== Mausoléu d'Obispos ===
[[Ficheru:Catedral de Medellín - Mausoleo.jpg|240px|thumb|left|Mausoléu d'Obispos.]]
El [[mausoléu]] ye'l llugar de sepultura definitiva de los Obispos y Arzobispos residenciales de la Archidiócesis. Atópase allugáu nuna sala allegante que da a l'ala accidental del transepto, ellí reposen los restos de los Obispos Valerio Antonio Jiménez Hoyos, José Joaquín Isaza Ruíz y José Ignacio Montoya Peláez, y los Arzobispos Joaquín Pardo Vergara, Manuel José Caycedo Martínez y Tiberio de Jesús Salazar y Herrera. Tamién s'atopen los restos del Obispu Arturo Duque Villegas, amás, por permisu especial tán los de Monseñor Jesús María Marulanda.&lt;ref name=&quot;Arqui&quot; /&gt;

El primer Mausoléu qu'esistió foi construyíu en [[1950]] pol Arquiteutu Antonio Mesa Jaramillo nel mesmu llugar onde ta güei.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt; En [[1969]] foi sustituyíu pol actual cuando se construyó la Cripta de Güeseres con planos, pa dambes obres d'Inxeniería y Construcciones.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt; Los murios del mesmu tán cubiertos con piedra bogotana un tipu de [[arenisca|piedra arenisca]]. La cortil cunta, xunto a la paré norte, con dos baltes que sobresalen del pisu y sobre dichu muriu atopa un Crucifixu; na paré oriental del salón, precisamente onde antes s'atopaben dos puertes construyeron güeseres, onde s'asitiaron les ánfores metáliques que contienen los restos de los Obispos, cubiertes con llábanes de mármol onde s'identifiquen los restos.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt; Ellí guardábase'l Sepulcru hasta que pasó al salón Muséu.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt;

=== Cripta de güeseres ===
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Osarios.JPG|220px|thumb|Cripta de Güeseres.]]
La Cripta de Güeseres alcuéntrase xusto debaxo del Muséu y del Mausoléu de los obispos. Ye un [[Suétanu|semisuétanu]], que gracies a la rimada del suelu esterior, una porción del muriu de los cimientos nun queda soterráu, lo cual dexa que la parte alta de les parés de la cortil cunten con [[claraboya|claraboyes]] qu'allumen y ventilan l'interior. La cripta consta de delles galeríes con más de 2.000 güeseres, tien un pequeñu oratoriu y l'accesu a la cortil da direutamente col pasiellu, que de la mesma cunta con entrada pola carrera Venezuela.&lt;ref name=&quot;cap 8-2&quot; /&gt;

Dientro del cortil atopen dos pequeñes puertes que comuniquen cola canalización dexada pol antiguu percorríu de la [[quebrada]] la Lloca, esviada en [[1944]] pela Cai La Paz, dicha canalización consiste nun arcu romanu que forma una llarga bóveda, y dende la esviadura pensóse n'aprovechar l'espaciu p'allugar güeseres, pero hasta'l momentu nun se realizáu nenguna intervención. Ente los restos de personaxes destacaos que xacen na cripta destáquense los del escritor d'Antioquia [[Tomás Carrasquilla]], que dicía que &quot;''la Catedral yera folla al altor de Dios''&quot;&lt;ref name=&quot;Arqui&quot; /&gt; y la so hermana Isabel Carrasquilla d'Arango.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.lablaa.org/blaavirtual/todaslasartes/pepe/pepe0.htm |títulu=Biografía |fechaaccesu=16 de setiembre de 2008 |editorial=[[Biblioteca Luis Ángel Arango]] |obra=Pepe Mexía |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080916121300/http://www.lablaa.org/blaavirtual/todaslasartes/pepe/pepe0.htm |fechaarchivu=16 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

=== Sacristía ===
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Sacristia.JPG|thumb|220px|left|Sacristía de la catedral.]]

La [[sacristía]] de la catedral ye l'únicu salón que quiciabes nun sufrió cambeos, caltiénse cuasi intactu de como foi construyíu. Nél guarden los oxetos que son necesarios pa les celebraciones relixoses, como por casu hosties ensin consagrar, motes, casulles, etc., y ye de camín acutáu al públicu polo xeneral. La cortil ye rectangular y ampliu, los murios cunten col lladriyu a la vista, dispón de tres puertes: dos na paré occidental que dan col pasiellu que comunica coles demás dependencies y la restante ta nel muriu sur y vien dar col brazu oriental del transepto. Tamién cunta con tres ventanes, toes elles alcontraes na paré oriental, que dan sobre la carrera Ecuador.

Tolos sos muebles fueron construyíos pol ebanista Luis Eduardo Arenas y consten d'una fina talla.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Ente los que más se destacar tán: nel centru del salón alcuéntrase la &quot;mesa de sacristía&quot; de 1,10 x 4,90 x 1,70 metros, tallada en [[cedru]] negru, n'estilu renacentista español, decorada con talles de rombos y círculos con figures de santos, cuenta con pequeñes alacenes pa cada unu de los Canónigos.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Na paré del norte del cuartu, ta alcontráu un gran armariu y tien la distribución fayadiza pa guardar los ornamientos, foi fechu en cedru negru, n'estilu renacentista español y decoráu con talles de rombos, círculos y motivos vexetales, costó $ 36.000. Esiste tamién un reclinatorio de trés puestos debaxo de la estación del Viacrucis (qu'en 1938 unvióse como modelu pa la Catedral), costó $ 15.000.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt;

A lo cimero de les parés de la Sacristía alcuéntrense los cuadros al oleu de tolos obispos y arzobispos de la archidiócesis.&lt;ref name=&quot;cap 7&quot; /&gt; Amás, el salón cunta con un [[llavabu]] especial, el ''sacrarium'', que'l so desaguadoriu va direutamente al suelu. Esta piscina emplegar pa llavar los llenzos emplegaos mientres la celebración de la misa y otros elementos emplegaos mientres la [[comunión]]. Tamién, destacar nel centru del salón una llámpara de cristal, que data de [[1931]], ye una araña Barigossi d'estilu románicu de la Fondería de Bronzi artística.&lt;ref name=&quot;cap 7 ilumi&quot; /&gt;

=== Sala capitular ===
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Sala Capitular1.JPG|thumb|220px|Sala capitular de la Catedral.]]
La [[sala capitular]], como lo indica'l so nome, ta destinada a les xuntes del capítulu, ye una cortil rectangular y amplio, d'aspeutu senciellu, los murios tán totalmente estucados escareciendo del lladriyu a la vista como'l restu del templu. Cuenta con dellos muebles que tienen cierta antigüedá, pero nun son contemporáneos colos de la sacristía. El principal y el que se destacar a güeyu ye una gran mesa llonxitudinal arrodiada por una serie de sielles.

Una de les más bultables carauterístiques de dicha sala ye que tien les ventanes a ras col suelu, por cuenta de que ta allugada nuna zona que foi intervenida pa sacar un entrepiso, obra tamién realizada pola firma &quot;Inxeniería y Construcciones&quot; en 1969. Sicasí, caltién les fachaes orixinales de la parte posterior del templu, polo cual comparte col semisuétanu una porción de les ventanes. Amás, la sala cunta con dos accesos, unu que da direutamente col pasiellu cerca a la puerta que comunica cola carrera Ecuador y l'otru que da cola escalera qu'articula tanto'l entrepiso col semisuétanu y que de la mesma comunica col pasiellu.

== Obres artístiques ==
La basílica cunta con delles obres d'arte de reconocíos artistes que s'alcuentren en diversos sitios del templu, la mayoría tán espuestes de forma permanente y dalgunes en determináu momentu del añu.

=== Cuadros al oleu ===
Son cuatro [[Pintura al oleu|cuadros al oleu]] de grandes dimensiones allugaos sobre cada puerta de los estremos del transepto. A llau y llau del retablu oriental atópense dos imáxenes, sobre la entrada a la sacristía ta ''[[El Cristu del Perdón]]'', obra maestra de [[Francisco Antonio Cano]], a quien-y tomó diez años pintalo, y sobre la puerta que da escontra l'atriu llateral oriental ta'l de ''La nuesa Señora de Chiquinquirá'' del Maestru Lleón Arango.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier
 |capítulu= Cap. 8, La Imaginería, los Vasos Sagraos, los Ornamientos (seición &quot;La Imaginería&quot;)
 |títulu= Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu= 2002
 |editorial= Edición especial nun tien ISBN
}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellín-Cristo del Perdon.JPG|thumb|230px|left|''[[El Cristu del Perdón]]'' del Maestru Francisco Antonio Cano.]]
Xunto al retablu occidental, tamién s'atopen otros dos cuadros: sobre la entrada a la Cripta de los obispos y Arzobispos ta'l cuadru de ''La nuesa Señora de Guadalupe'' obra tamién del Maestru Lleón Arango de 1965 y sobre la puerta que da escontra l'atriu llateral occidental ta'l de la ''Inmaculada'' (copia de la de [[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo]]), del pintor austriacu [[Carlos Hofrichter]]. Esti postreru foi iguáu pol pintor xunto col de San José del [[Ilesia de San José (Medellín)|Templu de San José]] del centru de la ciudá en 1869, por pidimientu del Párrocu de [[Basílica Menor de La nuesa Señora de la Candelaria|La Candelaria]] José María Gómez Ángel.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot; /&gt; Ésti y ''El Cristu del Perdón'' fueron restauraos pol Padre Julio Jaramillo Restrepo en [[1956]], con permisu del Capítulu. Amás, nel [[2001]] ''El Cristu del Perdón'' foi nuevamente restauráu, esta vegada pol [[Muséu d'Antioquia]] nes sos instalaciones y onde se-y llimpiaron los rastros d'escrementos de palombos y esperteyos, estenáronse-y les gurrianes causaes pol fumu de les veles de los feligreses, quitóse-y la mugre de los gases de los vehículos y anubrióse-y con un finu barniz que lo protexerá mientres cien años.&lt;ref&gt;{{cita web
 |url= http://www.colarte.com/recuentos/C/CanoFcoAntonio/Cristu.htm
 |títulu= Francisco Antonio Cano - El Cristu del Perdón
 |fechaaccesu= 31 de xunetu de 2008
 |autor= Luis Carlos Aljure
 }}&lt;/ref&gt;

El cuadru más pervalible de la basílica ye'l de los ''Casamientos de [[Catalina de Siena|Santa Catalina de Sena]]'' del autor [[Theodor van Thulden]] (1606-1699), de la [[escuela flamenca]] donáu a la catedral por Doña Tulia Echavarría en [[1932]] y alcontráu nel Muséu d'Arte Relixoso de la Catedral, polo cual nun ta a la vista del públicu.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot; /&gt;

=== Escultures ===
[[Ficheru:Jesus Crucificado-obra de Bernardo Vieco Ortiz.JPG|thumb|170px|Xesús Crucificáu del maestru Bernardo Vieco Ortiz.]]
La catedral tien delles escultures, dalgunes tán permanentemente espuestes en diversos puntos del templu y otres solo esíbense en dómines especiales como nel mes d'avientu o na Selmana Santa.
La escultura más destacada ye'l ''Xesús Crucificáu'' del maestru d'[[Antioquia]] Bernardo Vieco Ortiz. Atópase al frente del solio y foi adquirida en [[1968]]. Tuvo por un tiempu colgada sobre la puerta de la nave central. Foi realizada en [[bronce]] y [[madera]], y cuenta con 250 cm de llargu.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot; /&gt;

Tamién tán les estatues de San Pedro y San Pablo, asitiaes en repises o ménsulas de mármol nos murios del arcu toral del presbiteriu. Les del Sagráu Corazón y la Inmaculada, allugaes nos retablos del transepto. Les de la Virxe del Carmen y San José alcontraes nos nichos de los retablos de los ábsides llaterales. Les de San Franciscu d'Asís y Santa Bárbara, asitiaes nos retablos del sotacoro. D'éstes namái se sabe que la de Santa Bárbara foi adquirida en [[1952]] y el so escultor foi Francisco López.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot; /&gt; Tamién ta –de recién alquisición– la estatua de Santa María de la Paz, allugada nel brazu occidental del transepto.

Esisten amás, ocho estatues d'ánxeles en mármol con portalampararios metálicos, con capacidá cada unu pa 13 pequeñes bombilles. Los ánxeles cunten con metro y mediu d'altor coles ales abiertes, con base de 65 cm d'altor por 45 cm d'anchu. Alcontrar nos retablos llaterales y los del transepto y fueron parte de la donación del empresariu [[Pablo Tobón Uribe]].

Tocantes a les estatues que nun s'esiben sinón en determinaos tiempos, méntense les del preselbe, d'orixe español que fueron adquiríes pol Obispu Pardo Vergara y tienen cierta antigüedá. Tamién tán les de Selmana Santa, cuntar col Apostoláu completo; el Cristu de descendimiento y el Sepulcru que foi donación en [[1948]], de los maríos Roberto Vélez y Eugenia Ángel y los sos fíos. Foi construyíu n'Ecuador, polos Hermanos Reyes.&lt;ref name=&quot;cap 8-3&quot; /&gt;

== Estáu de caltenimientu ==
La catedral foi declarada [[Monumentu Nacional]] pol Resolución N° 2 del [[12 de marzu]] de [[1982]].&lt;ref name=&quot;folletu&quot;&gt;{{cita publicación |autor= Fundación Ferrocarril d'Antioquia
 |títulu= Restauración Catedral Metropolitana |añu=
 marzu - 25 - 1999
 |publicación= Folleto sobre la Restauración de la Catedral Metropolitana, ye una publicación especial, nun tien ISBN nin ISSN
}}&lt;/ref&gt; Esti calter de Monumentu Nacional implica que queda pa tou lo referente a cualquier trabayu nel edificiu sol cuidu de la Subdireición de Monumentos Nacionales que dependió del Institutu Nacional de Víes del Ministeriu de Tresporte hasta [[1997]], cuando foi creáu'l [[Ministeriu de Cultura de Colombia|Ministeriu de Cultura]] y asignar a esti nuevu Ministeriu.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt; La Subdireición, pa constatar l'estáu físicu del edificiu y poder dar en la so restauración, efeutuó un diagnósticu, encargáu a la ''Fundación Ferrocarril d'Antioquia'' quien ganara la llicitación pa dichu fin.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt;
[[Ficheru:Catedral de Medellin-Deterioro humedad.JPG|230px|thumb|left|Deterioro físicu superficial causáu pol mugor.]]
La conclusión del diagnósticu foi que la catedral ta enferma, pero non desanunciada nin n'estáu terminal.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt; La ilesia foi perbién construyida, los adobes son de bona resistencia y cumplen coles normes que s'esixen anguaño pa esti tipu de lladriyos.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt; Sicasí, el pasu del tiempu trai los sos problemes. La catedral presenta defectos estructurales, d'asentamientos, resquiebros, mugores y deterioru del lladriyu en dellos sitios. Anque la edificación nun cuerre un inminente riesgu de colapsu, sí ye necesaria un afitamientu estructural que pueda protexer a la Basílica d'un movimientu sísmicu.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt;

El deterioru que güei presenta la Catedral Metropolitana débese básicamente a que na década de los 80 adelantráronse unos trabayos d'amarres estructurales, que por falta de dineru nun fueron concluyíos. A esto hai que suma-y el biodeterioro y el mugor provocáu pola quebrada La Lloca, que mientres munchos años crució per debaxo de la edificación. Amás les intervenciones mal feches que se realizaron en distintes dómines tamién influyeron nel so estáu.

Los dineros que rique la intervención na Catedral Metropolitana tán presupuestaos de los recursos que la Gobernación d'Antioquia va recibir pola venta del llote donáu por Institutu Nacional de Víes -INVIAS-, allugáu nel sector de San Diego en Medellín.&lt;ref name=&quot;folletu&quot; /&gt; De toes formes esti dineru podría resultar insuficiente, yá que tamién se debe destinar parte del mesmu a la restauración de dellos monumentos nacionales nel Departamentu d'Antioquia, polo cual ye necesariu qu'otres entidaes como la mesma Curia y l'Alcaldía de Medellín vencéyense económicamente con esti proyeutu.

== Horarios ==
{|{{tablaguapa}} align=&quot;right&quot; style=&quot;margin:0.5em 0 0 2em; line-height:120%;&quot;
! style=&quot;background: #6688AA; color: white;&quot;|Horariu de mises&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=
 Publicar S.A.
 |títulu= Direutoriu Medellín 2008
 |añu= 2008
 |id= Direutoriu telefónicu, guía de les Ilesies, datos suministraos pola Archidiócesis de Medellín
}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;background: #F0F0F0;&quot;|Domingos y feriaos
|-
|7 a.m., 8 a.m., 9 a.m., 10 a.m., 11 a.m., 12m, 6 p.m., 7 p.m.
|-
! style=&quot;background: #F0F0F0;&quot;|Sábados
|-
|7 a.m., 8 a.m., 9 a.m., 10 a.m., 11 a.m., 12m, 6 p.m.
|-
! style=&quot;background: #F0F0F0;&quot;|Llunes a vienres
|-
|7 a.m., 8 a.m., 9 a.m., 10 a.m., 6 p.m.
|}
La catedral atópase abierta principalmente peles mañanes cuando les mises son cada hora, depués ye cerrada mientres tola tarde y reabierta pa les últimes mises del día.

Amás, nes mañanes puede escuchase la música interpretada nel órganu de la catedral, que non solo ameniza les celebraciones relixoses sinón que tamién se puede siguir escuchando mientres los espacios llibres ente misa y misa.

La direición del templu ye carrera 48 Nº 56-81, teléfonu (57) (4) - 5132269.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru
 |autor= Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier * 1924 - † 2006
 |títulu=Monografía Histórica de la Catedral-Basílica la Inmaculada de Villanueva en Medellín
 |añu=2002
 |editorial= Edición especial del Centenario de la Arquidiócesis de Medellín
 |oclc =1120989111
}}

* {{cita llibru
 |autor= Jaramillo Restrepo, Presbítero Julio César
 |títulu=Basílica de Medellín
 |añu=1950
 |editorial= Editorial Bedout
 |ubicación = Medellín
 |oclc = 22131893
}}

* {{cita llibru
 |autor= Restrepo Uribe, Jorge
 |títulu=Medellín, su Origen, Progreso y Desarrollo
 |añu=1981
 |capítulu=Capítulo: Basílica de Medellín
 |páxines=167-179 
 |editorial= Servigráficas
 |ubicación = Medellín
 |isbn = 84-300-3286-X}}

*{{cita llibru
 |autor= Silva L. Isidoro
 |títulu=Primer directorio general de la ciudad de Medellín para el año de 1906
 |añu=2003
 |año-original=1906
 |capítulu=Capítulo: Nueva Catedral
 |páxines=141-176 
 |editorial= Instituto Tecnológico de Medellín
 |ISBN = 958-96777-3-8
 |cita= Reedición, el original se publicó en 1906.
}}

*{{cita llibru
 |autor = Vives, Gustavo
 |capítulu = Catedral de Villanueva
 |títulu=Inventario del Patrimonio Cultural de Antioquia. ‹1. Edificios públicos e iglesias de Medellín›
 |añu=1985
 |páxines=44-50
 |ubicación = Medellín
 |editorial = Tipo-Litografía Especial
 |oclc = 916547348
 |cita = Inventario con las obras de la Catedral y de otras iglesias 
}}

* {{cita llibru
 |autor= Cano Gil, Jorge Humberto (director de la investigación)
 |títulu=La obra de Carlos Carré en Colombia
 |añu=1996
 |editorial= Editorial [[Universidá Pontificia Bolivariana]] - [[Bancu de la República de Colombia|Bancu de la República]], 
 |ubicación = Medellín
 |isbn = 958-9453-18-X}}

* {{cita llibru
 |autor= Piedrahita Echeverri, Monseñor Javier * 1924 - † 2006
 |títulu=Historia del Parque de Bolívar
 |añu=1990
 |editorial= Concejo de Medellín, impresión: El Día 
 |ubicación = Medellín
 |id= Edición especial, nun tien ISBN
}}

* {{cita llibru
 |autor= Sierra, Álvaro
 |títulu=Fundación Ferrocarril de Antioquia: Restaurando 20 años el Patrimonio
 |añu=2007
 |editorial= Impresión y encuadernación: D'Vinni S.A. 
 |ubicación = Medellín
 |isbn = 978-958-98038-0-6}}

== Ver tamién ==
{{Columnes}}
* [[Arquiteutura románica]]
* [[Neorrománicu|Arquiteutura neorrománica]]
* [[Canónigu (eclesiásticu)|Canónigu]]
* [[Monumentos Nacionales de Colombia]]
{{Nueva columna}}
* [[Cabildru catedraliciu]]
* [[Cabildru metropolitanu]]
* [[Archidiócesis de Medellín]]
*[[Basíliques y catedrales de Colombia]]
{{Final columnes}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://www.arqmedellin.com Páxina oficial de la Archidiócesis de Medellín.]
* [http://www.prismatv.unal.edu.co/nc/detalle-serie/detalle-programa/article/catedral-basilica-metropolitana.html Videu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín, realizáu pola Universidá Nacional sede Medellín ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150424204339/http://www.prismatv.unal.edu.co/nc/detalle-serie/detalle-programa/article/catedral-basilica-metropolitana.html |date=2015-04-24 }}
* {{YouTube|_-ztfNphKwY|Videu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín, realizáu pola canal TeleVid y la Archidiócesis de Medellín}}
* {{YouTube|WqatOOVhSgY|Videu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín y el so muséu realizáu por History Channel }}
* {{YouTube|tGdV9xYCwZw|Videu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín y el so Órganu Y.F. Walcker &amp; Cie.}}
* {{Enllaz rotu|1=reloxeru-de-dios-DG4668533 Videu sobre la Catedral Metropolitana de Medellín y el so reló, realizáu pol periódicu El Colombianu. |2=http://www.elcolombiano.com/multimedia/videos/el |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Catedrales de Colombia|Metropolitana de Medellín]]
[[Categoría:Basíliques de Colombia|Metropolitana de Medellín]]
[[Categoría:Monumentos de Colombia]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con referencies a la RAE]]</text>
      <sha1>dxs8j47bbr01hxudwu93m4orrjmjaiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Club Alianza Lima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167384</id>
    <revision>
      <id>4510095</id>
      <parentid>4502454</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T11:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 13 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4510095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="240317" sha1="ilpp67np3lm7gk1lcio824cq22h9cew" xml:space="preserve">{{Tradubot|Club Alianza Lima}}
{{equipu
| pattern_la1 = _alianzalima25h
| pattern_b1 = _alianzalima25h
| pattern_ra1 = _alianzalima25h
| pattern_sh1 = _alianzalima25h
| pattern_so1 = _socks
| leftarm1 = 071241
| body1 = 071241
| rightarm1 = 071241
| shorts1 = 071241
| socks1 = 071241
| pattern_la2 = _alianzalima25a
| pattern_b2 = _alianzalima25a
| pattern_ra2 = _alianzalima25a
| pattern_sh2 = _alianzalima25h
| pattern_so2 = _socks
| leftarm2 = 071241
| body2 = 071241
| rightarm2 = 071241
| shorts2 = 071241
| socks2 = 071241
| pattern_la3 = _left
| pattern_b3 = _alianzalima24tr
| pattern_ra3 = _right
| pattern_sh3 = _alianzalima25a
| pattern_so3 = _socks
| body3 = 
| rightarm3 = ffffff
| shorts3 = ffffff
| socks3 = ffffff
}}
El '''Club Alianza Lima''', conocíu popularmente como '''Alianza Lima''' o a cencielles '''Alianza''', ye una [[institución]] deportiva asitiada en [[Lima]], [[Perú]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://peru.as.com/resultados/ficha/equipo/alianza_lima/4214/|títulu=Alianza Lima|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt; Foi fundáu'l 15 de febreru de 1901 por mozu que deseyaben practicar [[deporte]].&lt;ref name=&quot;afro&quot;&gt;{{cita web |url=http://blog.pucp.edu.pe/media/251/20071029-Africaniabarriospopulares.pdf|títulu=AFRICANIA, BARRIOS POPULARES Y CULTURA CRIOLLA A ENTAMOS DEL SIEGLU XX|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081010093448/http://blog.pucp.edu.pe/media/251/20071029-Africaniabarriospopulares.pdf|formatu=pdf|fechaarchivu=10 d'ochobre de 2008|fechaaccesu=4 d'agostu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://dcvasque.blogspot.com/2014/08/historia-articulo-principal-historia.html|títulu=Alianza Lima Historia|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt; Los fundadores adoptaron aquel nome n'honor a la [[caballeriza]] ''Alianza'', [[propiedá]] del [[Presidencia de Perú|Presidente de la República]], [[Augusto Leguía]], qu'utilizaron pa celebrar los sos primeros partíos.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://depor.com/futbol-peruano/116-anos-alianza-lima-historia-jarana-desgracias-reinvencion-miercoles-15-28928/|títulu=Los 116 años de Alianza Lima: el equipo del barrio que se mudó al corazón del pueblo|autor=Eduardo Zani|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt; La so fecha de creación convertir nel [[club de fútbol]] más llonxevu de la Primer División peruana.&lt;ref name=&quot;fundaciones&quot;&gt;{{cita web |autor= Schmerler, Eli and Nieto Tarazona, Carlos Manuel |añu= 2007 |url= http://www.rsssf.com/tablesp/perufound.html |títulu= Foundation Dates of Clubes |editor= Rsssf.com |idioma=inglés |fechaaccesu=4 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt; Anguaño xuega na [[Primer División de Perú]] entamáu pola [[Federación Peruana de Fútbol]].

Ye consideráu unu de [[los trés grandes del fútbol peruano]] y un referente nel so país y en Suramérica, al cuntar con una llarga tradición y rica historia.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://la10.rpp.pe/futbol-peruano/descentralizado/dd-noticia-983450 |títulu=Alianza Lima supera a Universitariu como club más popular de Perú. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190406011325/https://la10.rpp.pe/futbol-peruano/descentralizado/dd-noticia-983450 |fechaarchivu=2019-04-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://elcomercio.pe/deporte-total/asi-llegan-los-tres-clubes-grandes-del-futbol-peruano-para-el-comienzo-de-la-temporada-2020-alianza-lima-universitario-cristal-liga-1-2020-noticia/|títulu=Cómo llegan los tres clubes grandes del fútbol peruano al comienzo de la Liga 1 temporada 2020|autor=Kenyi Peña|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://riverasport.com/futbol-peruano/clubes-peruanos-con-mas-hinchas-y-seguidores/|títulu=Los equipos peruanos con mas hinchas y seguidores en Redes Sociales|autor=Andrés Rivera|fechaaccesu=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220526202208/https://riverasport.com/futbol-peruano/clubes-peruanos-con-mas-hinchas-y-seguidores/|fechaarchivu=2022-05-26}}&lt;/ref&gt; Hasta la fecha tien 24 títulos nacionales (2 de la Lliga de Lima, 6 de la Era Amateur y 16 de la Era Profesional). Los colores del club son l'azul y el blancu. Pola [[Xenealoxía|ascendencia]] [[italia]]na d'Eduardo Pedreschi, miembru fundador, decidióse que la primera indumentaria tuviera colores de la [[bandera d'Italia]].&lt;ref&gt;https://primiciadeportiva.com/alianza-lima-cumple-120-anos-de-historia-y-tradicion-futbolistica/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://es.betsapi.com/ts/67690/Alianza-Lima-Women&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://jctuestavela.blogspot.com/p/club-alianza-lima-el-club-alianza-lima.html&lt;/ref&gt; Asina, los primeros uniformes fueron de color verde con blancu.&lt;ref name=&quot;Historia&quot;&gt;{{cita web |url= http://aliancistadeverdad.com/cf-alianzalima-02.htm |títulu= La Historia del Pueblu |fechaaccesu= 5 d'abril de 2008 |autor= Ramírez Cruz, Eugenio |editor= Aliancistadeverdad.com |añu= 2001 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080210055331/http://aliancistadeverdad.com/cf-alianzalima-02.htm |fechaarchivu= 10 de febreru de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.elfutbolero.com.pe/liga1/Camiseta-alterna-de-Alianza-Lima-2021-Por-que-de-color-verde-20210405-0043.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-cumple-115-anos-historia-detras-colores-azul-blanco-12689/&lt;/ref&gt; Depués, incluyéronse los colores de la caballeriza nel uniforme, que yeren l'azul, blancu y negru, que portáronse na camiseta, pantalones y medies respeutivamente. Años dempués, iguóse l'uniforme blanquiazul a manera de franxes, que s'usa hasta l'actualidá.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt; Foi campeon de la Copa Simon Bolivar en [[1976]].&lt;ref&gt;https://eliezerperez.wordpress.com/2017/12/31/copa-simon-bolivar-1976-2/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://twitter.com/alianzainomano/status/1467497173499760646?lang=es&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.futbox.com/es/campeonatos#!copa-simon-bolivar-1/campeones&lt;/ref&gt; Otres actuaciones destacaes a nivel internacional dar en 1976 y 1978, llegando a semifinales de la [[CONMEBOL Libertadores|Copa Llibertadores d'América]] y en 1999 pola Copa Merconorte.

La so actividá futbolística empezó nos primeros años posteriores a la so fundación; sicasí, los alcuentros yeren [[afición|amateur]], lo mesmo que de calter amistosu en diverses oportunidaes. Ye l'únicu club sobreviviente de los que fundaron, en 1912, la [[Lliga Peruana de Fútbol]], onde'l club xugó per primer vegada un tornéu entamáu pola Federación.

Alianza Lima xuega de llocal nel [[Estadiu Alejandro Villanueva]], tamién conocíu como Matute, del cual ye propietariu absolutu,&lt;ref name=&quot;infra&quot; /&gt; y que lleva'l nome d'unu de los futbolistes más relevantes de la [[Historia del Club Alianza Lima|historia ''aliancista'']].&lt;ref&gt;http://www.ipd.gob.pe/noticias-top-peru/estadio-alejandro-villanueva-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/alianza-lima/2022/03/28/matute-es-blanquiazul-se-declaro-infundada-demanda-aposento-alto-alianza-lima-liga-1-futbol-peruano-49612&lt;/ref&gt; Foi inauguráu'l 27 d'avientu de [[1974]] y atópase allugáu nel encruz de l'Avenida Isabel La Católica col Baldrayu Abtao, nel barriu de ''Matute'', nel distritu de [[Distritu de La Victoria|La Victoria]] na ciudá de [[Lima]].&lt;ref&gt;https://www.deperu.com/calendario/1319/inauguracion-del-estadio-de-alianza-lima&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rpp.pe/futbol/descentralizado/alianza-lima-vs-universitario-cuando-se-fundo-matute-y-que-dia-se-jugo-el-primer-clasico-ahi-noticia-995387&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peru.com/actualidad/mi-ciudad/aniversario-lima-estadio-matute-tambien-parte-historia-fotos-noticia-115790/&lt;/ref&gt; La so capacidá total ye de 34 000 espectadores.&lt;ref name=&quot;matute&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.peru.com/futbol/reportajes/2002/02/estadios/lima/matute.asp |títulu= Informe: Estadios del Fútbol Profesional Peruanu |fechaaccesu= 6 d'abril de 2008 |editor= Peru.com |añu= 2002 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080411212858/http://www.peru.com/futbol/reportajes/2002/02/estadios/lima/matute.asp |fechaarchivu= 11 d'abril de 2008 }}&lt;/ref&gt; Nel so entamu, posterior a la so construcción, conocíase-y como Estadio Alianza Lima, nome qu'años más palantre se modificar pol que tien hasta'l día de güei.&lt;ref&gt;https://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/matute-cumple-47-anos-cuando-se-paso-a-llamar-alejandro-villanueva-el-estadio-de-alianza-lima-nczd-dtcc-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elcomercio.pe/deporte-total/alianza-lima-nombre-estadio-alejandro-villanueva-matute-victoria-tendencia-aniversario-fotos-ecpm-noticia-625087-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/alianza-lima/2021/12/27/alianza-lima-nombre-fue-inaugurado-estadio-alejandro-villanueva-hace-47-anos-futbol-peruano-liga-1-35124&lt;/ref&gt;

Los sos clásicos rivales son [[Club Universitario de Deportes]], nel cual Alianza Lima amuesa una importante ventaya, al cuntar con 138 victories frente a 119, y [[Club Sporting Cristal|Sporting Cristal]], club al que tamién supera con un marxe de 70 victories frente a 59. Tamién caltién rivalidaes tradicionales con [[Club Centro Deportivo Municipal|Deportivo Municipal]] y [[Sport Boys Association|Sport Boys]].

Nos últimos años, distintes encuestes y estudios socioeconómicos realizaos por distintes cases encuestadoras coinciden n'allugar a Alianza Lima como'l club con más simpatizantes nel Perú, siguíu por Universitariu y Sporting Cristal na so gran mayoría.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://e.elcomercio.pe/101/doc/0/0/0/3/7/37793.pdf |títulu=Estáu de la opinión pública. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131022112529/http://e.elcomercio.pe/101/doc/0/0/0/3/7/37793.pdf |fechaarchivu=2013-10-22 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-destaco-ser-el-equipo-que-mas-hinchas-llevo-en-la-presente-temporada-contando-liga-1-y-copa-libertadores-2022-universitario-noticia/&lt;/ref&gt;

El club tamién desenvuelve otres disciplines deportives, ente elles destaca'l [[Club Alianza Lima Vóley]] que participa na [[Lliga Nacional Superior de Voleibol de Perú]].&lt;ref&gt;https://andina.pe/agencia/noticia-voleibol-alianza-lima-y-regatas-lima-jugaran-tres-finales-por-titulo-nacional-887470.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://movistardeportes.pe/noticias/liga-nacional-de-voley-asi-se-jugara-la-gran-final-entre-alianza-lima-y-regatas-lima/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220520020206/https://movistardeportes.pe/noticias/liga-nacional-de-voley-asi-se-jugara-la-gran-final-entre-alianza-lima-y-regatas-lima/ |fechaarchivu=2022-05-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rpp.pe/voley/mas-voley/alianza-lima-y-regatas-se-mediran-por-la-gran-final-de-la-liga-nacional-de-voley-noticia-1396792&lt;/ref&gt;

== Historia ==
{{cita|La pasión popular pol Alianza Lima, al igual que l'activismu de los sindicatos y les lluches obreres d'entamos del sieglu XX, sería una espresión complementaria de los deseos d'integración al sistema político y económico de los probes y escluyíos d'entós.&lt;ref name=empecipio&gt;{{cita web |url = http://elcine.pucp.edu.pe/aeg/publicaciones/brujula10.pdf
 |títulu = Clubes y Barres: Alianza Lima y Universitariu de Deportes (Páxina 89)
 |fechaaccesu = 4 d'abril de 2008
 |autor = Panfichi, Aldo; Thieroldt, Jorge |editor
 = Elcine.pucp.edu.pe |añu=2005
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160111065429/http://elcine.pucp.edu.pe/aeg/publicaciones/brujula10.pdf
 |fechaarchivu = 11 de xineru de 2016
}}&lt;/ref&gt;}}

El [[fútbol]] nel [[Perú]] de principios del [[sieglu XX]] atopar en fase de desenvolvimientu, y l'accesu llindar a la [[Clase alta|clase adinerada]].&lt;ref name=&quot;futbolima&quot; /&gt; Los mozos de la élite de [[Lima]] aprender en [[Inglaterra]], y cuando volvieron practicar con inmigrantes y marineros británicos que moraben nel país o llegaben a los puertos dacuando.&lt;ref name=&quot;futbolima&quot; /&gt; Sicasí, l'espardimientu del fútbol aumentó, llegando a diversos llugares de la capital peruana. La xestación d'Alianza (nun principiu Sport Alianza) foi l'[[antítesis]] d'esta idea, por cuenta de que se fundó nun ambiente netamente popular, ensin cuntar con nenguna influencia de les altes esferes de la sociedá limeña. La imaxe que proyeutaba Alianza como equipu popular aumentó cada vez más, atrayendo tempranamente a munchos simpatizantes de baxes condiciones que víen nes victories del equipu ''aliancista'', el so propiu trunfo frente a l'adversidá, un trunfu que sería impensado n'otros aspeutos de la [[Cotidianidá|vida cotidiana]] y la oportunidá de revertir tou orde [[Socioeconomía|socioeconómico]] o [[Política|políticu]] pa poder competir ensin [[Desigualdá social|desigualdaes]]. Tou ello convertir ya identificó como l'equipu de la [[clase obrera]].

=== Fundación ===
[[Ficheru:Alianzalima1901.jpg|300px|miniaturadeimagen|left|Semeya del primer equipu aliancista, mientres los sos primeros años de creación.]]

El '''Club Sport Alianza''', como se llamó'l club de primeres, fundóse'l [[15 de febreru]] de [[1901]] na cai Cotabambas, nel barriu de Chacaritas, adoptaron el nome d'alianza n'honor a la caballeriza ''Alianza'' propiedá del ex-presidente Augusto B.Leguia, na cual los trabayadores del llugar diéren-yos permisu pa xugar en dicha caballería y asina practicar el fútbol.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20080401070848/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1901.asp&lt;/ref&gt; Dichu recintu allugar nel [[Distritu de Lima|Centro de Lima]]. La idea yera formar un [[club de fútbol]] que defendiera a la comunidá ante equipo d'otros [[barriu|barrios]]. El día de la fundación dirixir a la quinta llamada los Gallinacitos, concretamente a una casa que taba signada colos númberos 323 y 327, propiedá de la familia Chacaltana, onde se fundó'l club aliancista. Los rapazos na totalidá vivíen na ciudá de Lima, y provenian de families qu'exercíen trabayos de carpintería, verduleria y comercialización. Los primeros xugadores pertenecíen a una clase obrera. El clima internu qu'esistía ente los fundadores fizo que se-yos conoza col [[llamatu]] de ''los íntimos''.&lt;ref name=&quot;JM&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.munijesusmaria.gob.pe/pdf/alcuerdos/2007.alcuerdu_022.pdf
 |títulu= ALCUERDO DE CONCEYU N° 022-2007/MDJM
 |fechaaccesu= 27 d'abril de 2009
 |editor= Munijesusmaria.gob.pe
 |añu= 2007
 }}&lt;/ref&gt;

José Carreño, unu de los fundadores y poblador de la cai Cotabambas ufiertó la so casa como primer local institucional, ufierta que prestó enforma a los demás fundadores yá que hasta esi momentu'l club nun tenía un puntu de xunta establecíu, polo que les cais yeren les sos habituales concentraciones. Carreño foi unu de los que contribuyó a formar parte de la direutiva, el so siguiente local foi en Carlos de los heros, pos nel llar de carreño la so familia aguantar a la idea, y nun taba convencíu totalmente, dau l'humilde venir de toos ellos, que al cabu de tres meses, nun pudieron siguir pagando la mensualidá, que les xuntes facer na vía pública, asina siguieron hasta que la familia Galindo (Carlos y Plácido) acoyer na so casa, pero depués siguió la inestabilidá que'l club foi camudando de llocal y sedes.&lt;ref name=&quot;futbolima&quot; /&gt; Los documentos sobre los primeros años de Sport Alianza son escasos, recién a partir de [[1920]] esisten archivos col nome ''Alianza Lima''.&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt; Más allá de la falta d'[[escritu|escritos]], reconozse como fundadores a Eleodoro Cucalón, Augusto Cucalón, Eduardo Pedreschi, Wilfredo Pedreschi, Carlos Pedreschi, Adolfo Pedreschi, Rodolfo Pérez, Manuel Carvallo, Ismael Carvallo, Guillermo Carvallo, Julio Chacaltana, Manuel Arana, Antonio La Torre, Alberto La Torre, José Carreño, Hipólito Venegas, Eduardo Méndez, Carlos Villarreal, Alberto Palomino, Antonio Palomino, Alberto López, Luis Buitrón, José Paulet, Luis Litardo, Alberto Moncada, Julio Rivero, Cirilo Cárdenas, Faustino Justino Mendoza, ente otros.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Leveau&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.armandoleveau.com/principal.html
 |títulu = La Historia |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |autor = Leveau, Armando |editor
 = Armandoleveau.com
 |añu = 2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080515090939/http://www.armandoleveau.com/principal.html
 |fechaarchivu = 15 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Anguaño cunta con más de 2000 socios rexistraos oficialmente. Fueron dende neños hasta adolescentes de siete a dieciocho años d'edá, siendo nengunu d'ellos, [[Paradoxa|paradóxicamente]], de [[raza negra]], yá que al equipu ''aliancista'' rellacionaríase-y darréu cola xente de color.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt;

{{cita|Ye recién ente los años de 1920 y 1930 que se produz una fuerte identificación de la población afroperuana con Alianza Lima, colos obreros, y con La Victoria como un barriu popular emblemáticu.&lt;ref name=&quot;afro&quot;/&gt;''}}

=== Lliga de fútbol (1912-1921) ===
Sport Alianza llogró'l so primer títulu a los 6 años de la so participación na Lliga Peruana de Fútbol.&lt;ref&gt;http://lahermandadaliancista.blogspot.com/2014/05/campana-de-1918-campeonato-de-la-liga.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/100436435134051/photos/a.101161788394849/101720661672295/?type=3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://twitter.com/clubaloficial/status/1326186188093485058&lt;/ref&gt; Empezó en [[1912]], y depués d'una granible campaña llogró'l [[campeonatu]] de [[1918]].&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot;&gt;{{cita web |autor= Andrés, Juan Pablo; Villa Martínez, Héctor and Stokkermans, Karel |añu= 2008 |url= http://www.rsssf.com/tablesp/peruchamp.html |títulu= Peru - List of Champions |editor= Rsssf.com |idioma=inglés |fechaaccesu=6 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt; Ente los años 1912 y [[1919]], el club utilizó de forma alterna dos uniformes titulares: unu que portaba camiseta azul enteru y otru blancu con un diseñu llistáu, con mangues azules y una franxa vertical azul pol mediu, que sería col pasu del tiempu, el tradicional uniforme blanquiazul d'Alianza Lima.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt; El [[5 de mayu]] de 1912, Sport Alianza xugó'l so primer partíu oficial frente al Jorge Chávez.&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070216124921/http://deportes.terra.com.pe/futbol/f10215.shtml&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://losaliadosconosvr.com/2021/05/06/1901-1919-primeros-anos-del-club/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220630043837/https://losaliadosconosvr.com/2021/05/06/1901-1919-primeros-anos-del-club/ |fechaarchivu=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt; L'alcuentru realizóse dientro del primer [[Competición (deporte)|tornéu]] entamáu pola [[Lliga Peruana de Fútbol]], que duró hasta [[1921]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.fpf.com.pe/
 |títulu= Historia |fechaaccesu=27
 d'abril de 2009
 |editor= Fpf.com.pe }}&lt;/ref&gt;
L'añu [[1919]], foi especial pa la institución ''aliancista'', pos llogró'l [[Campeón|títulu]] per segunda vegada consecutiva, consiguiendo'l primer bicampeonatu de la historia ''blanquiazul''.&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://lahermandadaliancista.blogspot.com/2014/05/campana-de-1919-campeonato-de-la-liga.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elperuano.pe/noticia/61737-celebra-campeon&lt;/ref&gt; Daquella'l Sport Alianza yera yá un equipu popular que cuntaba con munchos adeptos. La década de los [[años 1920]] marcó dos fechos importantes na historia del club, colos cualos terminó de formar el so [[Identificación (psicoloxía)|identidá]]. Primero, pasó de llamase Sport Alianza pa convertise definitivamente n'Alianza Lima.&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt; Hasta'l momentu nun se tien conocencia si foi daquién en particular l'autor del nome, pero albídrase que foi escoyíu por decisión popular, yá que entós reconocíase'l fechu de que tolos sos xugadores yeren [[Capital (política)|capitalinos]].&lt;ref name=&quot;RH&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1901.asp|títulu=RESEÑA HISTORICA 1901-1920|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080401070848/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1901.asp|fechaarchivu=1 d'abril de 2008|autor=Leveau, Armando|editor=Clubalianzalima.com|fechaaccesu=6 d'abril de 2008|añu=2004}}&lt;/ref&gt; Y segundu, apaeció'l xugador que representó al posterior estilu de xuegu col que se caracteriza'l club: [[Alejandro Villanueva]].&lt;ref&gt;https://elcomercio.pe/somos/historias/alejandro-villanueva-padre-aliancismo-alianza-lima-club-futbol-ecpm-noticia-625636-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tvperu.gob.pe/novedades/tvperu/alejandro-villanueva-conoce-la-historia-del-idolo-de-alianza-lima&lt;/ref&gt; Reconocíase-y pola so bona téunica, figura allargada y morena. Considerábase que nun percorría la cancha sinón que la ''caminaba'' a trancos llargos y midir cola mirada. Gustába-y la inspiración y la xenialidá.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt;

=== Dómina amateur (1926-1950) ===
Nos años 1920 l'equipu ''aliancista'' pudo consiguir los títulos de [[1927]] y [[1928]].&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/11/01/1928-alianza-lima-campeon-1era-final-disputada-en-clasico/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://historialblanquiazul.wordpress.com/tag/1928/&lt;/ref&gt; En 1927, tuvo llugar el so primer enfrentamientu col equipu de la Federación Universitaria que darréu camudó'l so nome a [[Universitariu de Deportes]], que convirtióse nel so rival por antonomasia nel fútbol peruano.&lt;ref name=empecipio /&gt; En 1928, la institución allugar nun bloque de la tercer corte de l'[[Avenida Mancu Cápac (Lima)|avenida Mancu Cápac]] del [[distritu de La Victoria]], d'onde nunca más salió y col cual llogró una gran identificación.&lt;ref name=&quot;JM&quot; /&gt; Nel añu [[1929]], cuando paecía qu'Alianza Lima consiguiría un nuevu campeonatu, foi castigáu a perpetuidad por problemes cola [[Federación Peruana de Fútbol]], una y bones el vicepresidente d'Alianza nesi entós, Enrique Vergara, unvió-y una carta informando que los xugadores ''aliancistas'' nun participaríen na [[Seleición de fútbol de Perú|seleición]] por cuenta de que'l club atopar en «una deplorable situación económica». Ante esti fechu, l'ente rector decidió suspendelos.&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/jugaron-futbolistas-alianza-lima-copa-america-1929-30105/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elblogintimo.blogspot.com/2012/04/1929-la-desafiliacion-y-la-creacion-de.html&lt;/ref&gt; A la fin del tornéu, [[Universitariu de Deportes]] resultó'l campeón del tornéu.&lt;ref name=&quot;Terra&quot;&gt;{{cita web |url = http://deportes.terra.com.pe/futbol/f10215.shtml
 |títulu = Cien años nel corazón del Pueblu |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |editor = Deportes.terra.com.pe |añu=2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070216124921/http://deportes.terra.com.pe/futbol/f10215.shtml
 |fechaarchivu = 16 de febreru de 2007
}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Alcalde Fernandez Villanueva.png|300px|miniaturadeimagen|left|[[Alejandro Villanueva]], terceru de la derecha.]]

Por cuenta de ello, en 1929 l'equipu ''victoriano'' llindar a pasiase los domingos por distintes faciendes y pueblos redoma a Lima en busca de partíos informales, sol nomatu de ''Los Íntimos''.&lt;ref name=&quot;Leveau&quot; /&gt;

==== Primer tricampeón del fútbol peruano (1931-1933) y descensu (1938) ====
En [[1930]], cuando'l [[Club Atlético Tucumán|Atlético Tucumán]] d'[[Arxentina]] ganara a tolos equipos [[Perú|peruanos]] que-y tocó enfrentar, los medios y los aficionaos primieron por qu'Alianza Lima xugara. Depués d'un pactu ente la [[Federación Peruana de Fútbol]] y Alianza Lima, llevantóse-yos el castigu impuestu por que puedan xugar frente al cuadru arxentín, cola condición qu'apurrieren xugadores el domingu siguiente pa la seleición peruana, que tenía de xugar el Suramericanu d'Arxentina. Alianza aportó y finalmente'l domingu [[9 de febreru]] de [[1930]], Alianza Lima golió al Atlético Tucumán por 3:0 y el [[15 de febreru]] de [[1931]], Alianza celebró les sos 30 años de fundación con una victoria de 4:0 sobre'l [[HNK Hajduk Split|Hajduk Split]] de [[Yugoslavia]].​&lt;ref name=&quot;Leveau&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-asi-le-fue-a-los-blanquiazules-jugando-en-su-aniversario-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/02/15/partidos-que-jugo-alianza-en-el-dia-de-su-aniversario/&lt;/ref&gt; Un añu antes llevar a cabu la primer [[Copa Mundial de Fútbol|Copa del Mundu]] en [[Montevidéu]], [[Uruguái]].&lt;ref&gt;https://www.marca.com/reportajes/2010/01/historia_de_los_mundiales/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://actualidad.rt.com/mundial/historia/1930&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://as.com/futbol/2020/07/30/reportajes/1596061931_293238.html&lt;/ref&gt; La seleición peruana asistió a dichu acontecimientu, teniendo nel so plantel a 8 xugadores ''aliancistas''.&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt; Esi mesmu añu, sería l'empiezu del tricampeonatu.&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt; Alianza Lima empezó a faese popular internacionalmente depués de realizar una esitosa xira por [[Chile]] nos [[años 1930]], depués de la cual l'equipu foi consideráu como'l ''Rodiellu Negru''; esti equipu conformar el porteru [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]], xunto con un ataque onde destacaron, [[José María Lavalle]], [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]], José Morales, [[Teodoro Fernández Meyzán|Teodoro Fernández]], [[Jorge Koochoi Sarmiento|Jorge Sarmiento]] y [[Alejandro Villanueva]].&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/11/17/el-rodillo-negro-de-alianza-lima/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://quebuenahistoria.blogspot.com/2012/11/la-gira-trunfal-del-rodillo-negro.html&lt;/ref&gt; Mientres la so estancia en tierres chilenes goliaron al [[Colo-Colo]] por 8:1 el [[27 de marzu]] de 1933 y a la fin de dichu añu, Alianza tamién consiguió'l so tercer [[Tornéu de Primeros Equipos (Perú)|Tornéu de Primeros Equipos]] consecutivu.&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt; El domingu 18 de payares de [[1934]], Alianza cuasi algamaba'l tetracampeonatu del campeonatu amateur de la lliga provincial de Lima. Dichu campeonatu resultó polémicu una y bones la tabla de posiciones final sumaba los puntos del tornéu de primeros equipos y 1/4 de los puntos del tornéu de reserves na clasificación xeneral. Al quedar empatáu'l tornéu de primeros equipos, el tornéu de reserves dio-y al Alianza Lima la ventaya final na clasificación xeneral por 0.25 puntos, dempués de la última fecha na cual Alianza ganó al Universitariu los partíos en dambes categoríes. Universitariu reclamó (consideraba esto inxustu) y tres un partíu de desempate ganó'l tornéu. Esiste discutiniu tocantes a esto pero tantu la FPF, la ADFP y la FIFA consideren a Universitariu como'l campeón de dichu añu.L'allegría de los llogros de la primer metá de la década del 30 sumió nel añu [[1938]], depués d'un campeonatu deficiente, Alianza Lima ocupa'l penúltimu llugar de la Lliga Peruana en perdiendo 0:2 ante'l [[Mariscal Sucre FBC|Sucre]] y baxó a [[Segunda División de Perú|Segunda División]].&lt;ref name=&quot;segunda&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.delgol.com/clubes/alianzalima.php
 |títulu = Club Alianza Lima |fechaaccesu
 = 16 de xunu de 2008
 |editor = Delgol.com
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080629072000/http://www.delgol.com/clubes/alianzalima.php
 |fechaarchivu = 29 de xunu de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/1595724-dia-hoy-alianza-lima-segunda-division-1938-fase-2-liga-1-2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://andina.pe/agencia/noticia-alianza-lima-y-ano-descendio-tras-una-mala-campana-822453.aspx&lt;/ref&gt; El motivu que llevó a una actuación tan deficiente naquel añu foi'l rendimientu en cayente de los sos meyores xugadores, cercanos a la edá del retiru y que se negaben a dar pasu a nueves figures. En [[1939]], Alianza foi parte del tornéu de la División Entemedia nel [[Distritu del Rímac|Rímac]], específicamente na cancha del Potao. Una gran cantidá d'aficionaos al club ''aliancista'' allegaba a dichu escenariu pa ver xugar a los ''blanquiazules'', inclusive en delles cróniques d'esa dómina detallóse que mientres la cancha de Potao enllenar de xente, les tribunes del [[Estadiu Nacional de Perú|Estadiu Nacional]] onde se xugaben los partíos de primera, llucíen práuticamente vacíes.&lt;ref name=&quot;corréu&quot;&gt;{{enllaz rotu|1={{cita web
 |url= http://www.correoperu.com.pe/paginas_nota.php?nota_id=68620&amp;seccion_nota=6
 |títulu= Cuidáu que se repite
 |fechaaccesu= 29
 d'abril de 2009
 |autor= Esteves, Juan Carlos
 |editor= Correoperu.com.pe
 }}
|2=http://www.correoperu.com.pe/paginas_nota.php?nota_id=68620&amp;seccion_nota=6 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Nel debú, Alianza empató 0:0 cola Unión Carbone; sicasí, depués vieno una racha de trunfos, ente ellos una goliada de 5:1 ante'l Sportivo Uruguái.&lt;ref name=&quot;corréu&quot; /&gt; Alianza acabó primero nel tornéu, sicasí, tuvo que xugar un partíu decisivu frente a San Carlos (campeón de la Lliga del [[Callao]]) pa definir quién llograría los pase a Primer.&lt;ref name=&quot;corréu&quot; /&gt; Finalmente, Alianza ganó l'alcuentru y volvió a la Primer División en [[1940]], onde se caltién hasta l'actualidá.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot;&gt;{{cita web |autor= Pierrend, José Luis |añu= 2007 |url= http://www.rsssf.com/tablesp/peruhist.html |títulu= Peru - List of Final Tables |editor= Rsssf.com |idioma=inglés |fechaaccesu=6 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt;

==== Superclásicos históricos ya irregularidá (1939-1950) ====
Polo xeneral, esta década nun foi bien granible pal cuadru grone, yá que namái pudo llograr un campeonatu más pal so palmarés, sumáu a ello, mientres los primeros [[años 1940]], finó prematuramente a la edá de 35 años l'ídolu ''aliancista'' Alejandro Villanueva na sala ''Santa Rosa'' del hospital ''Dos de Mayu'', el [[11 d'abril]] de [[1944]], víctima de [[tuberculosis]].&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://rpp.pe/futbol/descentralizado/alianza-lima-rindio-homenaje-a-su-maximo-idolo-alejandro-villanueva-liga-1-futbol-peruano-noticia-1330972&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.deperu.com/calendario/1067/fallecimiento-del-exfutbolista-de-alianza-lima-alejandro-villanueva&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Peru Football 1936 Olympics.png|220px|miniaturadeimagen|left|Seleición peruana que participó nos [[Fútbol nos Xuegos Olímpicos de Berlín 1936|Xuegos Olímpicos de Berlín de 1936]] y algamó los cuartos de final del tornéu. Destaquen los aliancistas [[Alejandro Villanueva]], [[José María Lavalle]] y [[Juan Valdivieso]].]]

El primer [[Clásicu de los Muletazos|''Superclásico'']] del añu [[1947]] atopó a Alianza Lima y a Universitariu de Deportes nuevamente. Los ''cremes'' cumplíen la peor campaña de la so historia, sicasí, aquel alcuentru empezar ganando 3:1 de manera contundente.&lt;ref name=&quot;clasico43&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/1571/72/
 |títulu= Equí tuvo d'escribise un nuevu clásicu |fechaaccesu=8
 de payares de 2008
 |autor= Behr, Raúl
 |editor= Dechalaca.com
 |añu= 2008
}}&lt;/ref&gt;Na segunda metá, Alianza dio vuelta'l marcador n'ocho minutos.&lt;ref name=&quot;clasico43&quot; /&gt; Primero, Herrera marcó'l 3:2 a los 70'; dempués, l'árbitru cobró falta dientro del área, Arce executó y anotó'l gol del empate a los 73', y nel minutu 78 depués de dellos rebotes nel área [[Universitariu de Deportes|''merengue'']], el balón llegó a los pies de Carlos Gómez Sánchez, quien con disparu cruzáu marcó'l gol del trunfu y de una remontada que quedó na historia pola circunstancia na que se dio; yá que depués d'aquella derrota, Universitariu remató'l tornéu últimu na tabla de posiciones, polo que tuvo d'apostar un partíu pa caltenese na categoría frente al Sporting Tabacu ([[Sporting Cristal]]), sicasí, nunca lo fixo pos depués de dellos papeleos, l'Asociación Non Amateur (ANA) resolvió anular el descensu, no que foi una de les decisiones más controversiales d'aquella dómina.&lt;ref name=&quot;clasico43&quot; /&gt;

Alianza Lima, nos años 1940, solo llogró'l campeonatu de 1948.&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/efemerides/1949/alianza-lima-campeon-1948-tsunami-a-la-victoria&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/campeonato-peruano-1948/regular-season/28996/&lt;/ref&gt; Aquel equipu que se coronó campeón foi dirixíu por un ex-xugador ''blanquiazul'', [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]].&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.futbolperuano.com/seleccion/historia/sdi/175892/adelfo-magallanes-campos&lt;/ref&gt; La base d'esi equipu tuvo conformada por Teódulo Legario; Fuentes y Arce, Silva, Gonzáles y Heredia; Félix y Roberto Castillo, [[Juan Emilio Salinas|Salinas]], Vargas y Pedraza; el cual taba totalmente anováu y tamién tuvo l'apellativu de ''Rodiellu Negru''.&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt; L'equipu ''aliancista'' presentó un equipu con xugadores nuevos y dellos veteranos. La esperiencia foi representada en xugadores como Alejandro Gonzáles y Teódulo Legario; esti postreru foi un xugador qu'apostó dellos alcuentros cola camiseta d'Alianza. Al siguiente añu, el [[12 de xunu]] de [[1949]], producióse la goliada más abuitada de los ''Superclásicos''&lt;ref name=&quot;clasico&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/especial/superclasico/2001/apertura/alu/historia/
 |títulu = Especial del Superclásico
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080325051754/http://www.peru.com/futbol/especial/superclasico/2001/apertura/alu/historia/
 |fechaarchivu = 25 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://larepublica.pe/deportes/2020/06/12/alianza-lima-y-el-dia-que-gano-9-1-a-universitario-siendo-la-goleada-mas-abultada-en-las-historia-de-los-clasicos-video/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://historialblanquiazul.wordpress.com/1949/06/12/alianza-lima-9-universitario-1/&lt;/ref&gt; Alianza Lima, con cinco goles d'[[Juan Emilio Salinas|Emilio Salinas]], golió por 9 a 1 al so eternu rival, Universitariu de Deportes; y 22 díes dempués volviéronse a enfrentar un [[3 de xunetu]], onde los ''cremes'' recibieron otra goliada, esta vegada pol marcador de 5:0.&lt;ref name=&quot;clasico&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://historialblanquiazul.wordpress.com/1949/07/03/alianza-lima-5-universitario-0/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cronicaviva.com.pe/columna/en-1949-alianza-le-metio-9-1-y-5-0-a-la-u-pero-la-crema-fue-campeon/&lt;/ref&gt; Esto ye, en menos d'un mes, Alianza Lima anotára-y 14 goles a ''la O''.

=== Dómina profesional (1951-presente) ===
La etapa de l'Asociación Non Amateur (ANA) remató en [[1950]], dando pasu a la era profesional del fútbol peruano en [[1951]].&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt; Ye según esti deporte empezó a adoptar los estándares internacionales que riquía los profesionalismo.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://losaliadosconosvr.com/2021/05/07/1950-1959-el-profesionalismo-del-futbol-peruano/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220414222645/https://losaliadosconosvr.com/2021/05/07/1950-1959-el-profesionalismo-del-futbol-peruano/ |fechaarchivu=2022-04-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://elinaresm.blogspot.com/2012/01/el-campeonato-profesional-de-futbol-de.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/especiales-dechalaca/75-anos-de-deportivo-municipal/el-dorado-ano-cincuenta&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Estadio Atanasio Girardot - Inauguración.jpg|300px|miniaturadeimagen|left|Alianza nun alcuentru amistosu de 1953 contra [[Fluminense]] nel [[Estadiu Atanasio Girardot]].]]

Atlético Chalaco foi'l primer rival d'Alianza Lima nesta nueva era. Alianza debutó na profesional con un trunfu de resultancia 2:1; los dos tantos ''aliancistas'' anotar Roberto Castillo.&lt;ref name=&quot;armando&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1921.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 1921-1960
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |autor = Leveau, Armando |editor
 = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080401070421/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1921.asp
 |fechaarchivu = 1 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt; Al añu siguiente de debutar nel fútbol profesional, Alianza consiguió nuevamente'l campeonatu del fútbol peruano al rematar primero na tabla con 27 puntos, ente que'l so escolta Sport Boys terminó nel segundu caxellu con 5 puntos menos.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/01/11/alianza-lima-campeon-1952/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://es.paperblog.com/alianza-lima-campeon-1952-4211849/&lt;/ref&gt; A pesar del subcampeonatu de [[1953]], al añu siguiente consiguieron el títulu de [[1954]] para dempués volvese a coronar bicampeones en [[1955]], destacando [[Valeriano López]], [[Máximu Mosquera]] y [[Óscar Gómez Sánchez]]&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/campeonato-peruano-1954/regular-season/28990/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/05/27/alianza-lima-campeon-1955/&lt;/ref&gt; Hai de solliñar la final apostada ente los clásicos rivales Alianza Lima y Universitariu, onde los dos engarraron pol títulu nun partíu definitoriu, que ganaron los ''blanquiazules''.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot; /&gt; El [[26 d'abril]] de [[1956]], Alianza golió 6:1 al [[Club Aurora]] na ciudá [[bolivia]]na de [[Cochabamba]] y el [[5 d'agostu]], Alianza enfrentó per primer vegada al [[Sporting Cristal]] con victoria del cuadru ''aliancista'' por 2:1.&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://historialblanquiazul.wordpress.com/1956/08/05/alianza-lima-2-sporting-cristal-1-10/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/informo-comercio-primer-cristal-alianza-302141-noticia/&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Victor Benitez Morales.jpg|200px|miniaturadeimagen|left|[[Víctor Benítez]] gran xugador de los años 50 que xugó en [[Boca Juniors]], [[AC Milan]] y l'[[Internazionale|Inter de Milán]].]]

Los [[años 1960]] significaron la presencia de dos xugadores relevantes na so historia como lu fueron [[Víctor Zegarra]], xugador d'un toque destacable y bien habilidosu col balón nos pies; &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Babalú&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; Martinez y [[Pedro Pablo Lleón]], quien pasó parte del so niñez n'Alianza y foi testigu de los llogros consiguíos n'años anteriores.&lt;ref name=&quot;Tándem&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1961_prueba.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 1961-1980
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |autor = Leveau, Armando |editor
 = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091216220322/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1961_prueba.asp
 |fechaarchivu = 16 d'avientu de 2009
}}&lt;/ref&gt; ''Perico'', como se-y moteya, debutó cola divisa ''aliancista'' el [[17 de febreru]] de [[1960]].&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt; En [[1962]], con xugadores como Rodolfo Bazán, Adolfo Donayre, Wantuil da Trinidade, Juan de la Vega, Rivas, Rodolfo Guzmán, Víctor Zegarra, Pedro Pablo Lleón, Víctor Rostaing; ente otros, llograron otru campeonatu más.&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/01/06/alianza-lima-campeon-1963/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.livefutbol.com/equipos/alianza-lima/1963/2/&lt;/ref&gt; La incorporación del zagueru Wantuil da Trinidade, significó romper la tradición de xugar namái con futbolistes peruanos nel profesionalismo.&lt;ref name=&quot;Tándem&quot; /&gt; L'oxetivu ''blanquiazul'' nel añu [[1963]] foi defender el títulu llográu na temporada anterior. Alianza Lima llogró un nuevu bicampeonatu pa la so historia llogrando en total 28 puntos, apostrando al Sporting Cristal al segundu caxellu con 25.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/12/21/alianza-lima-campeon-1963-2/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/campeonato-peruano-1963/regular-season/28971/&lt;/ref&gt; Alianza volvió sumar otra corona en [[1965]].&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/12/25/alianza-lima-campeon-1965/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/campeonato-peruano-1965/regular-season/28965/&lt;/ref&gt; A partir de [[1966]], el campeonatu volvióse descentralizáu.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/hemeroteca/yala-nola/descentralizado-1966-el-primero-de-la-nueva-era&lt;/ref&gt;

Más allá de los títulos consiguíos ([[1962]], [[1963]] y [[1965]]), los equipos peruanos d'aquellos años denotaron un gran nivel futbolísticu. En [[1966]], debutó cola camiseta d'Alianza Lima un rapazu del [[distritu de Puente Piedra]] llamáu [[Teófilo Cubillas]].&lt;ref name=&quot;tcubillas&quot;&gt;{{cita web |autor= Barraza, Jorge |editor= Conmebol.com |añu= 2005 |url= http://www.conmebol.com/articulos_ver.jsp?id=58043&amp;slangab=S |títulu= Teófilo Cubillas, l'eternu Nene |fechaaccesu= 28 d'abril de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090202175758/http://www.conmebol.com/articulos_ver.jsp?id=58043&amp;slangab=S |fechaarchivu= 2 de febreru de 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elbocon.pe/futbol-peruano/seleccion-peruana/alianza-lima-teofilo-cubillas-celebra-un-ano-mas-de-vida-cumpleanos-del-nene-cubillas-fotos-nnsp-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-teofilo-cubillas-conto-como-nacio-su-amor-por-el-club-blanquiazul-noticia/&lt;/ref&gt; Cubillas, foi una de les máximes figures ''aliancistas'' mientres cuasi una [[década]].&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/seleccion-peruana/seleccion-peruana-alianza-lima-teofilo-cubillas-cumple-73-anos-un-repaso-a-sus-mejores-momentos-en-el-balompie-nnsp-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090202175758/http://www.conmebol.com/articulos_ver.jsp?id=58043&amp;slangab=S&lt;/ref&gt; Nació'l [[8 de marzu]] de [[1949]], en Puente Piedra, xugó nel equipu ''Huracán Boys'' del distritu con tan solo 12 años.&lt;ref name=&quot;cubillasgol&quot;&gt;{{cita web |editor= Peru.com |añu= 2002 |url= http://www.peru.com/FUTBOL/seleccion/historia/futbolistes/tcubillas.asp |títulu= La Seleición: Historia: Teófilo Cubillas |fechaaccesu= 28 d'abril de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20081201182520/http://www.peru.com/futbol/seleccion/historia/futbolistes/tcubillas.asp |fechaarchivu= 1 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación
 |autor= Morón Fonseca, Willie
 |títulu= Teófilo Cubillas al conocer Huánuco quedó almiráu (Páxina 11)
 |añu= 2009
 |publicación= Güei Rexonal
 |númberu= 4085
 |url= http://issuu.com/hoyperu/docs/güei_04_abril_2009/11
 }}&lt;/ref&gt; Dende'l so debú na Primer División con camiseta d'Alianza, el so talentu pa xugar al fútbol convirtiólo nun ídolu de [[Perú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://diario.elmercurio.cl/detalle/index.asp?id={d3047c42-ae98-4bb5-b3cc-079550c051fe}
|títulu = Les lleendes recuerden los meyores Clásicos del Pacíficu |fechaaccesu
= 28 d'abril de 2009
|autor = Morales, Sebastián
|editor = Elmercurio.com
|añu = 2007
|idioma = castellanu
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://andina.pe/agencia/noticia-teofilo-cubillas-maximo-goleador-peruano-mundiales-cumple-hoy-73-anos-883844.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elbocon.pe/futbol-peruano/seleccion-peruana/teofilo-cubillas-de-cumple-72-anos-las-imagenes-de-el-nene-el-10-de-la-seleccion-peruana-que-deleito-al-mundo-alianza-lima-fotos-futbol-peruano-nnsp-noticia/&lt;/ref&gt;

===== La meyor etapa (1975-1978) =====
Nos [[años 1970]], Alianza Lima conformó un equipu totalmente nuevu con una xeneración de xugadores que fixeron historia con Alianza lima al llograr los campeonatos de [[1975]], [[1977]] y [[1978]].&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/02/25/alianza-lima-campeon-1975/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2017/01/22/alianza-lima-campeon-1977/&lt;/ref&gt; Ente ellos destacaron los mundialistas [[Jaime Duarte]], [[Hugo Sotil]], [[Teófilo Cubillas]], [[José Velásquez Castillo|José Velásquez]], [[Guillermo La Rosa]], [[César Cueto]] (xugador que tamién se convirtió n'ídolu por tener, quiciabes, la meyor téunica que se vio nun futbolista peruanu) y el goliadores [[Juan Rivero Arias]] y [[Freddy Ravello]]. Nesta etapa, tamién llegó a les semifinales de les ediciones de [[1976]] y [[1978]] de la Copa Libertadores. Amás, llogró'l so únicu tornéu internacional, en [[Copa Simón Bolívar 1976|1976]], al ganar la [[Copa Simón Bolívar]] (Tornéu entamáu pola Federación venezolana de fútbol).&lt;ref&gt;http://caferonygol.blogspot.com/2012/09/la-copa-simon-bolivar-un-titulo-olvidado.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/12/05/alianza-lima-se-consagro-campeon-de-la-copa-simon-bolivar/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/sacups/simonbolivar76b.html&lt;/ref&gt; La base de la seleición de {{sel|Perú}} que consiguió la [[Copa América]] de [[1975]] y la clasificación a los mundiales de [[1978]] y [[1982]] tuvo conformada polos aliancistas mentaos.&lt;ref name=&quot;ccueto&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.arkivperu.com/cueto.htm
 |títulu= ARKIV: Golazu ::: César Cueto
 |fechaaccesu= 28 d'abril de 2009
 |editor= Arkivperu.com
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20210224155854/http://www.arkivperu.com/cueto.htm
 |fechaarchivu= 2021-02-24
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peru.as.com/peru/2017/10/29/futbol/1509233299_111968.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://elbuho.pe/2019/07/asi-fue-como-peru-gano-la-copa-america-en-1975-fotos-y-video/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211016234816/https://elbuho.pe/2019/07/asi-fue-como-peru-gano-la-copa-america-en-1975-fotos-y-video/ |fechaarchivu=2021-10-16 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Didi (Valdir Pereira).JPG|150px|left|miniaturadeimagen|[[Didí]] llogró consolidar un gran equipu en [[1986]] cola figura del &quot;potrín&quot; [[Luis Escobar]].]]

===== Torneos curtios y falta de títulos nacionales (1979-1996) / Traxedia del Fokker (1987) =====
{{AP|Traxedia aérea del Club Alianza Lima}}
Un conxuntu de factores fixo de los [[años 1980]] los más desagradables na historia del club. Por más de los esfuercios de la direutiva en traer refuerzos (ente ellos [[José Velásquez Castillo|José Velásquez]]) na temporada [[1982]], nun algamar pa llograr el títulu. L'equipu faía bones campañes de la mano de William Huapaya, Raúl Mejía y Eugenio La Rosa, pero nun yera suficente pa llograr l'allampáu títulu nacional. En [[1985]] foi cuando los xugadores de les divisiones menores ''blanquiazules'' tomaron protagonismu nel equipu y apaecieron xugadores como [[Luis Antonio Escobar Aburto|Luis Escobar]], Pacho Bustamante, [[José González Ganoza]] y José Casanova. Gracies a ellos, y de los xugadores de la última plantía campeona como [[Freddy Ravello]] y [[Juan Carlos Illescas]], ganóse'l so primer Tornéu Rexonal de la zona Metropolitana. En 1986, &lt;nowiki&gt;''l'equipu del pueblu''&lt;/nowiki&gt; ganó'l Tornéu Descentralizáu, dándo-y la posibilidá d'apostar la final pol títulu nacional, pero terminó perdiéndola ante [[Asociación Deportiva San Agustín|San Agustín]].&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesp/peru86.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/hemeroteca/fullmito/alianza-lima-1987-se-iba-este-alianza-para-campeon&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/gol-silencio-estadio-nacional-cumple-30-anos-29573/&lt;/ref&gt; [[Marcos Calderón]] llegó a Alianza Lima en [[1987]] con trenta años como entrenador arrecostines.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt; Cuando'l campeonatu de 1987 concluyía y paecía que'l títulu sería ''aliancista'' de nuevu, asocedió una [[traxedia]]. El [[7 d'avientu]] d'aquel añu, Alianza viaxó camín de la ciudá de [[Pucallpa]] pa enfrentase nun partíu correspondiente al campeonatu nacional al [[Deportivu Pucallpa]]. Foi victoria ''aliancista'' por 1:0 con gol de Carlos Bustamante.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/especial/alianzalima/centenario/tragedia/
 |títulu = Especiales: Centenariu d'Alianza Lima: Historia |fechaaccesu
 = 28 d'abril de 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090403005808/http://www.peru.com/futbol/especial/alianzalima/centenario/tragedia/
 |fechaarchivu = 3 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://historialblanquiazul.wordpress.com/1987/12/08/deportivo-pucallpa-0-alianza-lima-1/&lt;/ref&gt; Tou paecía decidíu, y l'afición ''aliancista'' empezó a especular col allampáu títulu; sicasí, eso nun asocedió. Llistos pa tornar a [[Lima]], l'equipu ''íntimu'' iguó cola [[Marina de Guerra de Perú]] pa retornar nun [[vuelu chárter]] a bordu d'un avión [[Fokker]] el [[8 d'avientu]].&lt;ref&gt;https://trome.pe/deportes/alianza-lima-y-la-tragedia-del-fokker-la-revelacion-de-los-archivos-20-anos-despues-nczd-emcc-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://trome.pe/deportes/fotos-alianza-lima-y-la-tragedia-del-fokker-34-anos-de-la-mas-grande-tragedia-del-futbol-peruano-accidente-de-aviacion-avion-equipo-de-futbol-muerte-nnsp-noticia/&lt;/ref&gt; A tan solo quilómetros d'aterrizar nel [[Aeropuertu Internacional Jorge Chávez]], depués de constantes esfuercios per parte del pilotu, l'avión cayó nel mar al altor de la llocalidá [[Callao|chalaca]] de [[Distritu de Ventanilla|Ventanilla]].&lt;ref&gt;https://andina.pe/agencia/noticia-alianza-lima-recuerda-hace-34-anos-sus-heroes-cayeron-la-tragedia-del-fokker-872540.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://andina.pe/agencia/noticia-alianza-lima-recuerda-hoy-dolor-33-anos-de-caida-del-fokker-824358.aspx&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://tvperu.gob.pe/novedades/tvperu/alianza-lima-se-conmemoro-31-anos-de-la-tragedia-de-ventanilla&lt;/ref&gt; L'accidente llevó la vida de 43 persones: 16 futbolistes, cinco miembros del cuerpu téunicu, cuatro dirixentes, ocho [[Barra brava|barristas]], trés árbitros y siete tripulantes; siendo'l pilotu l'únicu [[sobreviviente]] del incidente.&lt;ref name=&quot;rumores&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.flacso.org.ec/docs/i25panfichi.pdf
 |títulu= Rumores y fantasíes sociales: La traxedia d'Alianza Lima, 1987
 |fechaaccesu= 25 de xunu de 2008
 |autor= Panfichi, Aldo; Vich, Víctor
 |editor= Flacso.org.ec
 |añu= 2006
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20180928034157/http://www.flacso.org.ec/docs/i25panfichi.pdf
 |fechaarchivu= 2018-09-28
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://larepublica.pe/deportes/2021/12/08/alianza-lima-la-relacion-de-los-43-fallecidos-en-la-tragedia-del-8-de-diciembre/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.espn.com.pe/futbol/peru/nota/_/id/9638388/cumplen-34-anos-tragedia-alianza-lima-misa-virtual&lt;/ref&gt; Alianza Lima remató la so participación nel campeonatu de 1987 xugando con xuveniles y dellos xugadores emprestaos pol club chilenu [[Colo-Colo]], quien viviera una traxedia similar y allegó nel so sofitu. L'amistá ente esos dos clubes fíxose fuerte dende esi momentu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.larepublica.com.pe/content/view/176964/472/
 |títulu = Colo Colo y Alianza Lima, un solu corazón
 |fechaaccesu = 25 de xunu de 2008
 |editor = Larepublica.com.pe |añu=2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080614050846/http://www.larepublica.com.pe/content/view/176964/472/
 |fechaarchivu = 14 de xunu de 2008
}}&lt;/ref&gt; En 1988, el poeta [[César Cueto]] volvió del retiru pa tratar d'ameyorar la murnia situación que pasaba Alianza por esi entós.&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/hemeroteca/fullmito/fullmito-alianza-jugo-en-el-b-no-en-la-b&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://once.pe/alianza-lima-y-el-fantasma-del-descenso-en-1988/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220703205439/https://once.pe/alianza-lima-y-el-fantasma-del-descenso-en-1988/ |fechaarchivu=2022-07-03 }}&lt;/ref&gt; Por cuenta de que el cuadru blanquiazul nun llogró clasificase al Tornéu Descentralizáu, tuvo de xugar el Descentralizáu &lt;nowiki&gt;''B''&lt;/nowiki&gt;. El ganador de dichu tornéu llograba la posibilidá d'apostar la liguilla final pol campeonatu nacional. Alianza, que yera dirixíu por [[Teófilo Cubillas]], llograr, mas el campeón terminó per ser Sporting Cristal. 

[[Ficheru:PintoenSKCC.jpg|180px|miniaturadeimagen|derecha|[[Jorge Luis Pinto]], quien sacó campeón a Alianza Lima tres 19 años]]

Miguel Ángel Arrué llegó en [[1993]] pa ser l'entrenador.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/entrenadores.asp
 |títulu = Historia Blanquiazul - Entrenadores
 |fechaaccesu = 18 de xunu de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080828012536/http://www.clubalianzalima.com/pages/entrenadores.asp
 |fechaarchivu = 28 d'agostu de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://losaliadosconosvr.com/2021/09/10/miguel-angel-arrue/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220630045917/https://losaliadosconosvr.com/2021/09/10/miguel-angel-arrue/ |fechaarchivu=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt; El so trabayu consistió en da-y mayor importancia a les divisiones menor y xuvenil, alternándolos nel primer equipu hasta qu'adquirieren esperiencia pa ser titulares. A esta nueva camada de moces conocióse-yos tamién como ''potrinos''. Unu d'éstos mozos xugadores foi [[Waldir Sáenz]], delanteru qu'empezó a brindar fútbol prestoso a la vista y consiguió una racha goliadora. Con 31 goles nel añu convertir na revelación de la temporada, y col pasu del tiempu, nel goliador históricu del club.&lt;ref&gt;https://www.elfutbolero.com.pe/historicos/Que-fue-de-Waldir-Saenz-y-a-que-se-dedica-el-goleador-historico-de-Alianza-20220102-0028.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/liga-1/2021/12/08/alianza-lima-waldir-saenz-estoy-contento-porque-combinado-blanquiazul-llego-gloria-video-noticia-32215&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elperuano.pe/noticia/36852-adios-waldir-saenz&lt;/ref&gt; A falta de poques fecha pa ganar el campeonatu, Alianza baxó'l so nivel, polo que tuvo que conformase cola liguilla [[Liguilla Pre-Libertadores (Perú)|Pre-Libertadores]]&lt;ref name=&quot;waldirsaenz&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.elcomercio.com.pe/ediciononline/HTML/2008-07-19/waldir-saenz-padre-ampay-peru.html|títulu=Waldir Sáenz: el padre del 'ampay' nel Perú|fechaaccesu=20 de xunetu de 2008|añu=2008|editor=Elcomercio.com.pe|mes=Julio}}&lt;/ref&gt; [[José Soto Gómez|José Soto]], [[Paulo Hinostroza]] y [[Juan Jayo Legario]] empezaron a sobresalir al años siguiente xunto con [[Juan Carlos Kopriva]], Juan Saavedra, [[Darío Muchotrigo]] y Marco Valencia. Ellos fueron la base de la consecución de la Pre-Libertadores del 1994 y 1996. 

[[Ficheru:Jorge Ferreira da Silva (Palhinha) 01.jpg|180px|miniaturadeimagen|derecha|[[Jorge Ferreira da Silva|Palhinha]] foi clave nel títulu del centenariu. ([[2001]])]]

===== Resurdimientu (1997-2006) =====
Pasada una década de la traxedia, en [[1997]], el club [[Distritu de La Victoria|''victoriano'']] consagróse campeón nacional depués d'un partíu en [[Baltara]] (Yá que consiguió'l Tornéu Apertura y Clausura de dichu añu), marcando'l fin de 18 temporaes ensin llograr títulos nacionales.&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-dia-hoy-salio-campeon-luego-19-anos-mano-jorge-luis-pinto-1997-fotos-138351/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://once.pe/de-vuelta-a-la-vida/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220527071139/https://once.pe/de-vuelta-a-la-vida/ |fechaarchivu=2022-05-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://alianzalimaysvjodagrone.wordpress.com/2016/11/08/alianza-lima-campeon-1997/&lt;/ref&gt; L'entrenador campeón foi'l [[colombia|colombianu]] [[Jorge Luis Pinto]], y con una campaña destacada, Alianza pudo dar l'allampada vuelta olímpica.&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;baylon&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1981_prueba.asp|títulu=RESEÑA HISTORICA 1981-2000|fechaaccesu=28 d'abril de 2009|autor=Leveau, Armando|añu=2004|editor=Clubalianzalima.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090701081127/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist1981_prueba.asp|fechaarchivu=1 de xunetu de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://losaliadosconosvr.com/2021/09/11/jorge-luis-pinto/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220630033803/https://losaliadosconosvr.com/2021/09/11/jorge-luis-pinto/ |fechaarchivu=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt;

Al añu siguiente, Alianza clasificó a la segunda fase de la [[Copa Libertadores 1998|Copa Libertadores]], na que foi esaniciáu por [[Club Atlético Peñarol|Peñarol]] solo por [[Tiros dende'l puntu de penalti|definición por penaltis]]. Na [[Copa Merconorte 1999]], quedó como líder del so grupu y la [[Tiros dende'l puntu de penalti|tanda de penaltis]] torgó-y xugar la final.​ Nel campeonatu peruanu, Alianza llegó a formar un bon plantel. Una clara prueba d'ello foi'l llogru del Tornéu Clausura 1999 y el subcampeonatu de la Clausura 1998 y Apertura 1999. Naquelles temporaes destacaron [[Claudio Pizarro]], [[Tressor Moreno]] y [[Sandro Baylón]] como revelaciones. El primer día del añu [[2000]], perdió por un accidente automovilísticu al so xugador [[Sandro Baylón]], zagueru y volante de 21 años que llegaba al arcu rival y anotaba goles.&lt;ref name=&quot;baylon&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.infobae.com/america/peru/2022/01/01/sandro-baylon-a-22-anos-de-su-partida-su-fatal-accidente-y-suenos-truncos-de-uno-de-los-maximos-idolos-de-alianza-lima/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/2013-01-01-lo-que-tu-viejo-no-te-conto-la-muerte-de-sandro-baylon-en-ano-nuevo-video&lt;/ref&gt; Alianza rindió una mala campaña nel Tornéu Apertura del añu 2000, yá que llogró resultaos bien irregulares.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.peru.com/futbol/apertura/pasaos/2000/xornaes_anteriores.asp|títulu=Tornéu Apertura 2000: Resultaos Anteriores|fechaaccesu=6 d'abril de 2008|añu=2000|editor=Peru.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080405180514/http://www.peru.com/futbol/apertura/pasaos/2000/xornaes_anteriores.asp|fechaarchivu=5 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt; Nun foi distinta la situación nel Tornéu Clausura, onde la so resultancia más destacada foi la victoria frente a [[Unión Mines]] por 4:0 en [[Estadiu Alejandro Villanueva|Matute]], pola tercer fecha del certame.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.peru.com/futbol/clausura/partíos/2000/03/index.asp|títulu=Tornéu Clausura 2000: III Fecha|fechaaccesu=28 d'abril de 2009|añu=2000|editor=Peru.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091015201748/http://www.peru.com/futbol/clausura/partíos/2000/03/index.asp|fechaarchivu=15 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt;

L'afición ''aliancista'' vivió un momentu especial cola llegada del [[2001]]. Yera l'añu del centenariu, y ente la enchida ''blanquiazul'' percibíase un ambiente festivo.&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/alianza-lima/2021/12/26/alianza-lima-20-anos-titulo-conseguido-en-centenario-cienciano-cusco-futbol-peruano-34847&lt;/ref&gt; El [[14 de febreru]] del 2001, los ''íntimos'' enfrentar contra l'equipu que los ayudar na traxedia de 1987: el Colo-Colo de [[Chile]], aprovechando les bones rellaciones ente dambos clubes. La resultancia terminó siendo favorable al cuadru peruanu por 2:1.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia2700.asp
 |títulu = Alianza celebró'l so Centenariu ganando a Colo Colo por 2-1
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516152639/http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia2700.asp
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; A la fin de l'Apertura 2001, tanto ''blanquiazules'' como [[Sporting Cristal|''celestes'']] llograron 46 puntos en 22 feches, polo que se xugó un partíu extra, que ganó Alianza por 2:1.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia6560.asp
 |títulu = Fiesta blanquiazul: Alianza Lima coronóse campeón de l'Apertura'
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080410183822/http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia6560.asp
 |fechaarchivu = 10 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt; Nesi mesmu añu, los xuveniles [[Paolo Guerrero]], [[Jefferson Farfán]] y [[Wilmer Aguirre]] fueron promovíos al primer equipu pol téunicu interín [[Jaime Duarte]]. Depués d'una paupérrima campaña na Clausura, Alianza solo esperó rival pa enfrentase a final d'añu. El rival foi'l [[Cienciano del Cusco]] quien coincidentemente tamién celebraba'l so centenariu nel 2001.&lt;ref name=&quot;fundaciones&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/clausura/pasaos/2001/tabla.asp
 |títulu = Tornéu Clausura |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080408005520/http://www.peru.com/futbol/clausura/pasaos/2001/tabla.asp
 |fechaarchivu = 8 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt; El [[22 d'avientu]] nel estadiu de Matute, Alianza ganó pol marcador de 3:2. Depués nel partíu de vuelta que se xugó en [[Cusco]], Cienciano ganó pola mínima diferencia.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/Futbol/Especial/AlianzaLima/campeon2001/campana/index.asp
 |títulu = Especiales: Alianza Lima campeón peruanu 2001
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091015213230/http://www.peru.com/Futbol/Especial/AlianzaLima/campeon2001/campana/index.asp
 |fechaarchivu = 15 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; Cabo dicir que n'anguaño nun s'exerció la [[regla del gol de visitante]], polo cual depués de xugaos dos tiempos de 15 minutos llegar a la [[Tiros dende'l puntu de penalti|definición por penaltis]] al tener como resultancia global un 3:3. Na resolución, los ''íntimos'' conquistaron el campeonatu al vencer por penaltis (4:3).&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-campeon-2001-bernabe-herraez-entrenador-europeo-ganar-titulo-peru-57969/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.americatv.com.pe/deportes/futbol-peruano/alianza-lima-recordo-titulo-nacional-2001-ano-su-centenario-n411549&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elblogintimo.blogspot.com/2015/07/alianza-lima-legitimo-campeon-2001.html&lt;/ref&gt; Asina, Alianza Lima coronóse campeón nacional l'añu del so centenariu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia11915.asp
 |títulu = Alianza Lima coronóse campeón nacional nel añu del so centenariu |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080403221720/http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia11915.asp
 |fechaarchivu = 3 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-recordo-el-titulo-nacional-que-gano-el-2001-ano-de-su-centenario-tras-vencer-a-cienciano-nczd-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://rpp.pe/futbol/descentralizado/alianza-lima-recordo-el-titulo-que-logro-hace-20-anos-en-su-centenario-noticia-1377134&lt;/ref&gt;

Nel Tornéu Apertura del [[2002]], Alianza llogró un puntu más (47) de los 46 que-y dieron el títulu na Apertura 2001, sicasí, nun-y bastó pa llograr el títulu. La campaña nel Tornéu Clausura viose condicionada pola sanción que-y impunxo la Comisión de Xusticia de la [[Federación Peruana de Fútbol]] al equipu ''aliancista'', que consistió nel amenorgamientu de tres puntos na tabla del campeonatu pola supuesta negación de pasar el control [[antidoping]] na ciudá de [[Sullana]]. De los 45 puntos llograos, namái se-y reconocieron 42&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia18097.asp
 |títulu = Comisión de Xusticia de FPF ratifica sanción a los dos Aliances
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Peru.com
 |añu = 2002
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081206050027/http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia18097.asp
 |fechaarchivu = 6 d'avientu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Depués, la Federación convidó al cuadru ''íntimu'' a participar na [[Copa Suramericana 2002|primer edición]] de la [[Copa Suramericana]] como campeón nacional de Perú.&lt;ref name=&quot;historia2002&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2001.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 2001-2002
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |idioma = castellanu
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090416051103/http://clubalianzalima.com/pages/hist2001.asp
 |fechaarchivu = 16 d'abril de 2009
}}&lt;/ref&gt;
En primer fase, na llave peruana tocólu enfrentase al so clásicu rival, [[Universitariu de Deportes]], venciéndolo nos dos partíos, tantu na ida como na vuelta. Asina, avanzó a la siguiente etapa del tornéu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia18676.asp
 |títulu = Alianza ganó'l primer round de la Copa Suramericana |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2002
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516152649/http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia18676.asp
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia18892.asp
 |títulu = Alianza Lima vence ensin problemes al so 'clásicu' rival
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2002
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516152656/http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia18892.asp
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Na siguiente fase, xugó contra'l [[Barcelona Sporting Club|Barcelona de Guayaquil]], al cual esanició previa tanda de penaltis, clasificando a la tercer etapa.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia19438.asp
 |títulu = ¡L'allegría blanquiazul ye tamién la de Perú!
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2002
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516152701/http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia19438.asp
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Nesa instancia, ganaron al [[Club Nacional de Football|Nacional d'Uruguái]] en Matute pola mínima diferencia y nel partíu de vuelta en [[Montevidéu]], por diferencia de goles nun pudo siguir avanzando y quedó esaniciáu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia20196.asp
 |títulu = Alianza Lima díxo-y adiós a la Copa Suramericana |fechaaccesu
 = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2002
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516152706/http://www.peru.com/futbol/autonoticias/DetalleNoticia20196.asp
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Jefferson Farfán PSV.jpg|200px|left|miniaturadeimagen|[[Jefferson Farfán]], campeón en [[2001]], [[2003]] y [[2004]].]]

A empiezos del añu [[2003]], na viéspora d'un nuevu Tornéu Apertura, Alianza decidió, como vegaes anteriores, apostar poles sos divisiones menores (Ente ellos destacaben [[Alexander Sánchez]], [[Junior Viza]], [[Roberto Guizasola]], [[Rinaldo Cruzado]] y [[Juan Diego Gonzales-Vigil]]). L'equipu amosó respuestes bien favorables, y consolidóse col correr de les feches so la direición téunica de [[Gustavo Costas]].&lt;ref name=&quot;clausura2003&quot; /&gt; El tornéu curtiu foi-y torno a Alianza, yá que terminó segundu por detrás de [[Sporting Cristal]].&lt;ref name=&quot;a2003&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/futbol/apertura/archivo/2003/tabla_asities.asp|títulu=Tabla de posiciones Tornéu Apertura 2003|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090705013349/http://www.peru.com/futbol/apertura/archivo/2003/tabla_asities.asp|fechaarchivu=5 de xunetu de 2009|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=18 de xunetu de 2010}}&lt;/ref&gt; Gracies a les bones resultaos nel Tornéu Clausura 2003, Alianza allugar nel primer puestu a falta de 7 feches por concluyir el tornéu, superando por 5 puntos al so más cercanu persiguidor, [[Alianza Atlético]]. Cuando se xugaben les últimes feches, los xugadores de tolos clubes del campeonatu, decretaron una [[fuelga]] indefinida pola falta de pagu que recibíen de los sos clubes. Ye según la Agremiación de Futbolistes informó-y de la situación a los miembros de la ADFP (Asociación Deportiva de Fútbol Profesional), quien decidieron que los equipos xueguen colos sos sub-20. Esta midida traxo consigo más problemes qu'obligaron a la [[Federación Peruana de Fútbol]] a dar per termináu'l Tornéu Clausura 2003, nomando como campeón del Tornéu Clausura a Alianza pol allugamientu en que s'atopaba al momentu de la suspensión, amás de la so puntaje llográu mientres tol añu.&lt;ref name=&quot;clausura2003&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2003.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 2003-2004
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20071205194035/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2003.asp
 |fechaarchivu = 5 d'avientu de 2007
}}&lt;/ref&gt; La Agremiación de Futbolistes, los miembros de l'Asociación Deportiva de Fútbol Profesional y la Federación Peruana de Fútbol finalmente punxéronse d'alcuerdu y llevantaron la fuelga. El partíu pol títulu nacional foi programáu pal [[31 de xineru]] del añu [[2004]]. Alianza venció a Sporting Cristal con goles de [[Jefferson Farfán]] y [[Roberto Silva]], consagrándose campeón nacional nel [[Estadiu Nacional de Perú|Estadiu Nacional]]&lt;ref name=&quot;clausura2003&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://elbocon.pe/futbol-peruano/el-ultimo-titulo-de-jefferson-farfan-con-alianza-lima-campeon-del-2003-pero-en-el-2004-y-anotando-liga-1-fase-2-sporting-cristal-nczd-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://dechalaca.com/especiales-dechalaca/20-anos-del-descentralizado/2003-sin-dinero-y-sin-torneo&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:LeaoBG.jpg|200px|miniaturadeimagen|derecha|[[Leao Furaca]], fundamental na tanda de penaltis ante Sporting Cristal pa consiguir el bicampeonatu (2003-2004)]]

Alianza Lima ganó'l Tornéu Apertura 2004, onde ente los resultaos más importantes consideráronse la goliada por 5:0 al [[Sporting Cristal]] y la victoria por 1:0 sobre [[Universitariu de Deportes]]. Esti postreru partíu dexó a los ''blanquiazules'' dar la vuelta olímpica, una vegada más, frente al so clásicu rival nel [[estadio Alejandro Villanueva]] gracies al gol de [[Waldir Sáenz]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/especial/apertura/2004/partíos/
 |títulu = Alianza Lima Campeón Tornéu Apertura 2004
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080309015329/http://www.peru.com/futbol/especial/apertura/2004/partíos/
 |fechaarchivu = 9 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt; El campeón del Tornéu Clausura 2004 foi'l mesmu Cristal, polo qu'Alianza tuvo de ganar el derechu de xugar el Play Off (quedar ente los 6 primeros de la Clausura), que llograron nun partíu frente a Cienciano na [[Altitú|altor]] de la ciudá del Cusco.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/especial/nacional2004/partíos/
 |títulu = Alianza Campeón - 2004
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Peru.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091015212039/http://www.peru.com/futbol/especial/nacional2004/partíos/
 |fechaarchivu = 15 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; La resultancia final del Play Off foi un empate, polo que se llegó a la tanda de los penaltis. [[Norberto Araujo]] (xugador de Sporting Cristal) erró'l penal decisivu, polo qu'Alianza foi nuevamente bicampeón nacional.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia53759.asp
 |títulu = Juan Jayo: “Alianza ye un dignu campeón”
 |fechaaccesu = 6 d'abril de 2008
 |editor = Peru. com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080413172611/http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/DetalleNoticia53759.asp
 |fechaarchivu = 13 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://elbocon.pe/futbol-peruano/descentralizado/recuerda-la-vez-que-alianza-lima-le-gano-2-finales-cristal-en-un-solo-ano-178565/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://libero.pe/futbol-peruano/1499541-alianza-lima-plantel-bicampeon-2003-2004-reencontro-luego-15-anos-foto&lt;/ref&gt; Destacaron, amás de la so cantera, [[Aldo Olcese]], [[Walter Vílchez]] y [[Leao Furaca]].&lt;ref&gt;https://www.livefutbol.com/equipos/alianza-lima/2004/2/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bdfa.com.ar/campeones-nacionales-2004-Torneo-Apertura-Alianza-Lima-857.html&lt;/ref&gt;

Pal Tornéu Apertura [[2005]], Alianza contrató al entrenador arxentín [[Rubén Darío Insúa]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.conmebol.com/articulos_ver_federacion.jsp?id=57489&amp;jobid=71193&amp;slangab=S
 |títulu= L'arxentín Rubén Darío Insúa ye'l nuevu DT d'Alianza Lima |fechaaccesu=6
 d'abril de 2008
 |editor= Conmebol.com
 |añu= 2005
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nacion.com/puro-deporte/ruben-insua-llego-a-peru-a-buscar-tricampeonato-con-alianza-lima/FKMOPVPCDVHNTJI6G44QFTVOWQ/story/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://losaliadosconosvr.com/2021/09/15/ruben-dario-insua/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220630043619/https://losaliadosconosvr.com/2021/09/15/ruben-dario-insua/ |fechaarchivu=2022-06-30 }}&lt;/ref&gt; Depués de xugaes catorce feches de l'Apertura, con 15 puntos na tabla de posiciones y allugáu nel séptimu caxellu, Insúa dimitió al puestu de Direutor Téunicu d'Alianza Lima.&lt;ref&gt;{{enllaz rotu|1={{cita web |url= http://www.rpp.com.pe/portada/deportes/2639_1.php?font=2
 |títulu= Rubén Insua arrenuncia a la direición téunica d'Alianza Lima |fechaaccesu=7
 d'abril de 2008
 |editor= Rpp.com.pe |añu=
 2005
}} |2=http://www.rpp.com.pe/portada/deportes/2639_1.php?font=2 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; Wilmar Valencia foi contratáu como entrenador pola nuevu Comisión de Fútbol.&lt;ref name=&quot;al2005&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2005.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 2005
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2005
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081121052629/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2005.asp
 |fechaarchivu = 21 de payares de 2008
}}&lt;/ref&gt; El rendimientu del equipu so la batuta de Valencia nun ameyoró enforma, poniendo'l so cargu a disposición.&lt;ref name=&quot;al2005&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.rpp.com.pe/portada/deportes/20154_1.php
 |títulu = El llargu arrenunciu de Wilmar Valencia |fechaaccesu
 = 7 d'abril de 2008
 |editor = Rpp.com.pe |añu=2005
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080105195443/http://www.rpp.com.pe/portada/deportes/20154_1.php
 |fechaarchivu = 5 de xineru de 2008
}}&lt;/ref&gt; La Comisión decidió entós designar como nuevu entrenador a [[Roberto Challe]].&lt;ref name=&quot;al2005&quot; /&gt; Nos primeros partíos que dirixó Challe el rendimientu del equipu ''aliancista'' caltúvose regular, y depués vieno una alza evidente al ganar los cuatro últimos alcuentros del campeonatu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/clausura/archivu/2005/resultaos_anteriores.asp
 |títulu = Tornéu Clausura 2005 Resultaos Anteriores
 |fechaaccesu = 7 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2005
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080311193103/http://www.peru.com/futbol/clausura/archivu/2005/resultaos_anteriores.asp
 |fechaarchivu = 11 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt; El 2005 nun foi un bon añu pal club ''íntimu''. Militó la mayoría de feches nos últimos llugares de la tabla, polo qu'Alianza buscó la manera de consiguir el títulu del siguiente añu.

Nel [[2006]], de la mano del entrenador [[uruguái|uruguayu]] [[Gerardo Pelusso]], Alianza Lima llogró'l Tornéu Apertura.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/especial/apertura/2006/partíos/
 |títulu = Alianza Lima Campeón Tornéu Apertura 2006
 |fechaaccesu = 7 d'abril de 2008
 |editor = Peru.com
 |añu = 2006
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080309060456/http://www.peru.com/futbol/especial/apertura/2006/partíos/
 |fechaarchivu = 9 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt; El so máximu goliador nel añu foi [[Flavio Maestri]]. Un empate frente a [[Sport Boys]] bastó-y pa llograr el títulu. Na segunda metá del añu, tou paeció indicar qu'Alianza consiguiría la Clausura y poro, el campeonatu nacional. Sicasí, hubo una cayida de rendimientu per parte del equipu y finalmente Cienciano resultó ser campeón, polo qu'Alianza volvió xugar un nuevu Play Off, tal como nel añu del centenariu, frente al cuadru incaicu. Cienciano consiguió una victoria pola mínima diferencia en Cusco y Alianza ganar 3:1 en [[Lima]], lo que significó coronar númberu 22 na historia del club de la mano de los chilenos [[Rodrigo Pérez]] y [[Fernando Martel]].&lt;ref&gt;{{cita web
 |url= http://www.terra.com.pe/deportes/articulo/html/dep211035.htm
 |títulu= Alianza Lima campeón nacional del fútbol peruano 2006
 |fechaaccesu= 7 d'abril de 2008
 |editor= Terra.com.pe
 |añu= 2006
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20131221233813/http://www.terra.com.pe/deportes/articulo/html/dep211035.htm
 |fechaarchivu= 2013-12-21
 }}&lt;/ref&gt;[[Ficheru:2006ALCC.jpg|miniaturadeimagen|250px|derecha|Estadiu Alejandro Villanueva na final del [[Campeonatu Descentralizáu 2006]].]]

===== Seca de títulos y Tornéu del Inca (2007-2016) =====
Pa la primer parte del añu [[2007]] Alianza caltuvo'l mesmu Direutor Téunicu. [[Gerardo Pelusso]] foi l'encargáu d'emponer a los ''blanquiazules'' nel Tornéu Apertura d'aquel añu.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;al2007&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2007.asp
 |títulu = RESEÑA HISTORICA 2007
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081121055538/http://www.clubalianzalima.com/pages/hist2007.asp
 |fechaarchivu = 21 de payares de 2008
}}&lt;/ref&gt; Nel ámbitu internacional, Alianza cumplió una nefasta campaña na [[Copa Libertadores]] na que desafortunadamente nun llogró consiguir puntu dalgunu. L'equipu ''blanquiazul'' nunca atopó l'aldu y terminó sestu al rematar l'Apertura, lo que-y dexaba tentar el campeonatu nacional.&lt;ref name=&quot;al2007&quot; /&gt; Al empezar la segunda parte del añu confirmóse la ida de Gerardo Pelusso del club ''blanquiazul'' y contratóse a otru [[uruguái|uruguayu]], [[Diego Aguirre]].&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt; L'entrenador nun conocía los mediu local y una serie de resultaos insostenibles encargar de la so rápida salida del club ''victoriano''.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.alianzalima.com/20070828151/noticias/diego-aguirre-dexa-el%20cargu |títulu = Diego Aguirre dexa'l cargu |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009 |editor = Alianzalima.com |añu = 2007 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080611214208/http://www.alianzalima.com/20070828151/noticias/diego-aguirre-dexa-el |fechaarchivu = 2008-06-11 }}&lt;/ref&gt; El [[chile|chilenu]] Miguel Ángel Arrué foi nomáu [[Entrenador|Direutor Téunicu]] del primer equipu.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt; Lamentablemente pa los sos intereses, Alianza terminó cuartu per diferencia de goles con Cienciano que terminó terceru.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.perufootball.4t.com/dec2007.htm
 |títulu = TORNÉU DESCENTRALIZÁU 2007
 |fechaaccesu = 28 d'abril de 2009
 |editor = Perufootball.4t.com
 |añu = 2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090505202157/http://www.perufootball.4t.com/dec2007.htm
 |fechaarchivu = 5 de mayu de 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;al2007&quot; /&gt;

[[Ficheru:André Carrillo.jpg|200px|left|miniaturadeimagen|[[André Carrillo]] figura aliancista mientres les temporaes [[2010]] y [[2011]].]]Mientres el [[2008]], Alianza Lima cuntó con tres entrenadores.&lt;ref name=&quot;campaña2008&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.elcomercio.com.pe/ediciononline/HTML/2008-12-16/solu-cinco-entrenadores-duraron-toa campana-2008-los sos-clubes.html
 |títulu= Solu cinco entrenadores duraron tola campaña 2008 nos sos clubes
 |fechaaccesu=13 de marzu de 2009
 |editor= Elcomercio.com.pe |añu=
 2008
}}&lt;/ref&gt; Miguel Ángel Arrué siguió dirixendo al equipu ''íntimu'' tantu na pretemporada como nos primeros partíos del Tornéu Apertura. Sicasí, pol baxu rendimientu y los magros resultaos (antepenúltima posición con 9 puntos n'ocho encuentro apostaos), foi cesáu del cargu'l [[30 de marzu]].&lt;ref name=&quot;campaña2008&quot; /&gt; El so reemplazante, de forma interina, foi l'ex-xugador y capitán ''aliancista'' [[José Soto Gómez]]. Les males resultaos siguieron so la so direición téunica, lo que desembarcó na contratación del entrenador [[Venezuela|venezolanu]] [[Richard Páez]], quien dirixó a los ''blanquiazules'' hasta la fecha 23 del Tornéu Clausura.&lt;ref name=&quot;campaña2008&quot; /&gt; Alianza atopar en puestos de descensu, y les últimes feches sirvieron pa definir la suerte del repartu ''victoriano''. Ante un pidíu de la dirigencia, José Soto decidió volver dirixir a Alianza Lima nel tramu final del tornéu.&lt;ref name=&quot;campaña2008&quot; /&gt; Finalmente, depués d'importantes victories ante [[José Gálvez FBC|José Gálvez]] y [[Sporting Cristal]] nel estadiu de Matute, Alianza llogró la permanencia na penúltima fecha, pos [[Club Sport Ancash|Sport Ancash]] empató 2:2 con [[Atlético Mineru]], resultancia que-y dexó siguir en [[Lliga Peruana de Fútbol Primer División]].&lt;ref&gt;{{cita web
 |url = http://www.rpp.com.pe/2008-12-07-alianza-lima-salvu-la-categoria-en%20gan%C3%A1ndo-y-1-0-a-cristal-noticia_149987.html
 |títulu = Alianza Lima salvó la categoría en ganándo-y 1-0 a Cristal
 |fechaaccesu = 13 de marzu de 2009
 |editor = Rpp.com.pe
 |añu = 2008
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081210082600/http://www.rpp.com.pe/2008-12-07-alianza-lima-salvu-la-categoria-en
 |fechaarchivu = 2008-12-10
 }}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Wilmer AguirreSan Luis.jpg|left|miniaturadeimagen|300x300px|[[Wilmer Aguirre]], autor de los trés goles ante'l vixente campeón de la [[Copa Libertadores 2010|Copa Libertadores]], [[Club Estudiantes de La Plata|Estudiantes de La Plata]]. ([[2010]])]]
El formatu del campeonatu peruanu sufrió variantes significatives nel [[2009]].&lt;ref name=&quot;bas09&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.fpf.com.pe/doc/BasesADFP_2009.pdf
 |títulu = Bases ADFP 2009
 |fechaaccesu = 30 d'avientu de 2009
 |editor = Fpf.com.pe |añu=2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20131222011130/http://www.fpf.com.pe/doc/BasesADFP_2009.pdf
 |fechaarchivu = 22 d'avientu de 2013
}}&lt;/ref&gt; El númberu d'equipos participantes aumentó a 16 y la primer parte del tornéu constó de 30 feches n'enfrentamientu direutu ida y vuelta. Depués, al llegar a la segunda parte del campeonatu, los equipos fueron dixebraos en dos grupos d'ocho según la so posición final: los que terminaron nes posiciones pares fueron a un grupu y los impares a otru.&lt;ref name=&quot;bas09&quot; /&gt; Nestos grupos la puntuación nun volvió a cero; cada equipu empezó col puntaje fechu na fase regular. Asina, los líderes de dambos grupos apostaron el Títulu Nacional en dos Play Offs. Al llegar a dicha instancia, Alianza namái llogró'l subcampeonatu, pos cayó como visitante por 1:0 nel partíu de vuelta frente a Universitariu (previu 0:1 na ida). A diferencia de les dos campañes anteriores, l'equipu ''aliancista'' clasificó a la [[Copa Libertadores]] al ganar el so grupu respeutivu. Mientres tola temporada, Alianza tuvo so la direición téunica de Gustavo Costas.

Nel añu 2010, l'equipu siguió col comandu téunicu lideráu por Costas. La pretemporada realizar en [[Sierra de la Ventana]], [[Arxentina]], col oxetivu puestu na [[Copa Libertadores 2010]]. En dichu certame realizó una campaña destacada, resaltando la goliada 4:1 que-y solmenó al nesi entós vixente campeón d'América y subcampeón del mundu, [[Estudiantes de La Plata]].&lt;ref name=&quot;acopa2010&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/sacups/acopa2010.html |títulu= Copa Libertadores d'América 2010 |fechaaccesu=6 d'avientu de 2010 |autor= Andrés, Juan Pablo |editor= Rsssf.com |añu= 2010 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Perdió'l primer llugar del so grupu na última fecha, pero aportó a octavos de final como'l meyor segundu del tornéu. Nesa instancia enfrentó a la [[Club de Fútbol Profesional de la Universidá de Chile|Universidá de Chile]], quien ganó en Lima pola resultancia de 0:1 nel partíu d'ida.&lt;ref name=&quot;acopa2010&quot; /&gt; En [[Santiago de Chile|Santiago]], el cuadru ''aliancista'' consolidaba'l so accesu a cuartos de final al ganar 1:2 nel [[Estadiu Monumental David Arellano|estadiu de Colo-Colo]].&lt;ref name=&quot;acopa2010&quot; /&gt; Sicasí, nuna polémica decisión, l'árbitru principal decidió validar un gol que fuera anuláu pol xuez de llinia.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://peru21.pe/noticia/473319/alianza xuega vida-ante-chile |títulu= Alianza esaniciáu en partíu polémicu |fechaaccesu= 6 d'avientu de 2010 |editor= Peru21.pe |añu= 2010 }}&lt;/ref&gt; Asina, cola resultancia final de 2:2, el cuadru ''grone'' resignar a quedar ente los 16 meyores equipos d'América.&lt;ref name=&quot;acopa2010&quot; /&gt; Les partíes de les sos principales figures na Libertadores como [[Wilmer Aguirre]] y [[José Carlos Fernández Piedra|José Carlos Fernández]], fixeron que l'equipu perdiera terrén na so llucha pol títulu nacional, que caltuvo'l so formatu del añu anterior. D'esta forma, acabó a 14 puntos del líder del grupu impar, la [[Club Deportivo Universidad de San Martín de Porres|Universidá de San Martín]]. El nuevu oxetivu d'Alianza Lima yera entós llograr el cupu como ''Perú 3'' a la [[Copa Libertadores 2011]]. Nes últimes feches del [[Campeonatu Descentralizáu 2010|Descentralizáu]] apostó dicha clasificación col so eternu rival, Universitariu. Al términu de les 44 feches regulares, Alianza llogró'l pase a la primer fase de la Libertadores, apostrando a Universitariu a la [[Copa Suramericana 2011|Copa Suramericana]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.24hores.com.pe/deportes/1290996237.php |títulu= Universitariu despidir de la Libertadores ente qu'Alianza llogró'l so cupu |fechaaccesu= 6 d'avientu de 2010 |editor= 24hores.com.pe |añu= 2010 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20101206100225/http://www.24hores.com.pe/deportes/1290996237.php |fechaarchivu= 6 d'avientu de 2010 }}&lt;/ref&gt; Alianza remató'l campeonatu nel tercer llugar de la tabla xeneral.

Nel 2011, Alianza esportó a dellos xugadores al estranxeru ([[Carlos Ascues]], [[Hernán Hinostroza Vásquez|Hernán Hinostroza]] y [[André Carrillo]]), de la mesma, realizó una bona campaña que lo llevó a apostar la [[Copa Libertadores 2012]] y la final del [[Campeonatu Descentralizáu 2011|Descentralizáu]], que perdió ante'l [[Club Juan Aurich|Juan Aurich]] en definición de penaltis. Al añu siguiente, anduvo metanes una crisis xeneralizada yá que el club foi interveníu pol Estáu y puestu al cargu de una Alministración Temporal polo qu'hubo un éxodu de xugadores a entamos y metá de temporada, polo qu'Alianza realizó una mala campaña, inclusive en delles feches en cantu de la zona de descensu.

L'añu 2013 empecipióse promisoriamente col afitamientu de [[Yordy Reyna]], un xugador canteranu qu'amosara grandes condiciones na temporada anterior. Les primeres feches del tornéu atoparon al equipu na primer posición. Sicasí dempués d'un receso empezar a sufrir derrotes inesperaes, perdiéndose la posición de privilexu. Amás nuna decisión que munchos consideraron entainada, l'Alministración Temporal del Club decidió vender a Reyna al [[Red Bull Salzburg]] d'[[Austria]]. Les males resultaos asocediéronse y el téunicu [[Wilmar Valencia]] viose obligáu a arrenunciar. Na segunda etapa l'equipu reforzóse y llogró meyores resultaos, pero los puntos perdíos na primer etapa torgaron que se llegué a la final.

Nel 2014, con un nuevu téunicu, l'[[uruguái|uruguayu]] [[Guillermo Sanguinetti]], l'equipu arrinco perbién l'añu ganando'l [[Tornéu del Inca 2014|Tornéu del Inca]], dempués de vencer nuna apertada final xugada nel [[Estadiu Miguel Grau (Callao)|Estadio Miguel Grau del Callao]] a la [[Universidá San Martín]], dempués d'empatar 3 a 3 nun partíu que llegó al tiempu suplementariu y ganando por penaltis 5 a 3. Nel tornéu destacaron les figures de [[Walter Fernando Ibáñez|Walter Ibáñez]], [[Mauro Guevgeozián]], [[Pablo Míguez]] y [[Julio Landauri]]. Nel [[Campeonatu Descentralizáu 2014|Tornéu Apertura]] l'equipu foi bien irregular y pal [[Campeonatu Descentralizáu 2014|Tornéu Clausura]], el cuadru blanquiazul quedó 2ᵘ, depués de perder nun partíu extra, xugáu n'[[Arequipa]], con [[Sporting Cristal]].

[[Ficheru:Algérie - Arménie - 20140531 - Mauro Guevgeozian.jpg|miniaturadeimagen|170px|Mauro Guevgeozián, segundu goliador y campeón del [[Tornéu del Inca 2014|Tornéu del Inca]] 2014, usando la camiseta de la [[seleición de fútbol d'Armenia]].]]

Nel añu 2015, entá con [[Guillermo Sanguinetti]] como téunicu,Alianza llegó per segunda vegada consecutiva a la final del Tornéu del inca, en venciendo a la [[Club Deportivo Universidad de San Martín de Porres|Universidá de San Martín]] en dos bien apertaos partíos na semifinal, pero perdió la final del tornéu frente a la [[Universidá César Vallejo Club de Fútbol|Universidad César Vallejo]], Si Alianza ganaba esi tornéu, automáticamente aportaba a les semifinales del [[Campeonatu Descentralizáu 2015]] .Na apertura, nun pudo caltener les bones resultaos. A mediaos del 2015, [[Christian Cueva]] foi tresferíu al [[Deportivo Toluca|Toluca]] mexicanu. De la mesma, diose l'arrenunciu de Sanguinetti, asina tomando les riendes del equipu [[Gustavo Roverano]] que'l so próximu partíu y debú nel primer equipu foi contra [[Club Deportivo Sport Loreto]], que cayó por 1-0, darréu xugó contra'l [[Club Universitariu de Deportes]], clásicu rival d'Alianza Lima, que terminó ganando por 1-0 con suplentes y xuveniles por causa de les sanciones pol partíu anterior, llueu Alianza Lima vieno recuperándose de dicha crisis futbolística; sicasí nun lu algamó pa clasificar a un tornéu internacional, rematando nel puestu 9 de 16 equipos.

Nel 2016, pa consiguir el títulu nacional tenía de quedase ente los 4 primeros p'apostar la liguilla final, sicasí, quedó a 3 puntos del cuartu llugar, que foi ocupáu por [[Club Centro Deportivo Municipal|Deportivo Municipal]].

Nesta etapa xugaron pola institución dellos futbolistes peruanos que, darréu, clasificaríen a la [[Copa Mundial de Fútbol de 2018]] dempués de 36 años (Ente ellos destacaron [[André Carrillo]], [[Aldo Corzu]], [[Paolo Hurtado]], [[Christian Ramos]], [[Yordy Reyna]], [[Wilder Cartaxena]], [[Miguel Araujo]] y [[Christian Cueva]]).

===== Plan de restructuración y el regresu de la victoria (2017-actualidá) =====
Nel añu 2017, sol mandu del téunicu uruguayu [[Pablo Bengoechea]], l'equipu llogró consagrase campeón del [[Tornéu Apertura 2017 (Perú)|Tornéu Apertura]] y del [[Tornéu Clausura 2017 (Perú)|Tornéu Clausura]] y coronándose automáticamente col [[Campeonatu Descentralizáu 2017]] destacando [[Luis Alberto Ramírez|Luis Ramírez]] y l'ex-Peñarol [[Luis Aguiar]]. L'equipu consiguió cerrar l'añu calteniendo l'invictu nel so estadiu mientres tol tornéu local. L'equipu tamién foi'l meyor visitante de tol tornéu. De la mesma, foi'l primer llugar na tabla acumulada, asina que podría denominase como un añu redondu pal equipu 'íntimu'.

En 2018, l'equipu empezaría mal nel Tornéu de Branu, y nel [[Tornéu Apertura 2018 (Perú)|Tornéu Apertura]], anque consiguió'l subcampeonatu. Pal [[Tornéu Clausura 2018 (Perú)|Tornéu Clausura]], el club sol mandu de Pablo Bengoechea volvería ser subcampeón, pero por cuenta de que quedó 3.° nel acumuláu, llogró clasificase a les semifinales, empatando 3:3 a Melgar de local y empatando 2:2 de visita,&lt;ref&gt;https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-vs-melgar-vivo-online-golperu-ver-internet-gratis-semifinal-descentralizado-2018-95884/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/alianza-lima-vs-melgar-vivo-online-directo-via-gol-peru-movistar-cmd-arequipa-semifinales-descentralizado-2018-futbol-peruano-noticia-nndc-584631-noticia/&lt;/ref&gt; para depués ganar 0-2 nos penaltis y clasificar asina a la final del tornéu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Na final perdería na ida por 4:1 y na vuelta por 3:0, llogrando'l subcampeonatu nacional.&lt;ref&gt;https://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/alianza-lima-vs-sporting-cristal-directo-1-4-primera-final-descentralizado-noticia-586716-noticia/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://peru.as.com/peru/2018/12/16/futbol/1544990283_284210.html&lt;/ref&gt;

En 2019 empezar cola llegada de dellos futbolistes que Bengoechea pidiera, ente ellos los mundialistas [[Pedro Gallese]] y [[Wilder Cartagena|Wilder Cartaxena]], y la contratación del técnicu, [[Miguel Ángel Russo]], quién sería despidíu tres un mal apostáu Tornéu Apertura y Copa Llibertadores. Víctor Reyes dirixó unes feches como técnicu interín para, finalmente, da-y la batuta a Pablo Bengoechea, qu'enantes decidiera nun siguir a finales de la temporada pasada por cuenta de la situación de salú que travesaba la so madre. En siendo esaniciaos na fase de grupos de la Copa Bicentenariu, l'equipu de Pablo gana la Clausura, clasificando a la semifinal, onde esaniciaría a Sporting Cristal pero perdería la final énte [[Escuela Municipal Deportivu Binacional|Deportivu Binacional]] con un marcador global de 4 a 3.

Nel añu 2020, el club empecipió con males resultancies nel Tornéu Apertura por cuenta de que rompióse la unidá del grupu, lo que causaría l'arrenunciu de Pablo Bengoechea y la posterior contratación de [[Mario Salas]]. Dempués d'unos malos resultancies na Copa Llibertadores y na Lliga 1, Salas foi despidíu y la directiva asitió a [[Daniel Ahmed]] como entrenador del primer equipu. A la fin de la temporada Alianza Lima baxaba de categoría al pie d'[[Club Atlético Grau|Atlético Grau]] y [[Deportivo Llacuabamba]]. Sicasí, tres un reclamu, tornáu pola FPF, decide dise al TAS, y, el [[18 de marzu|17 de marzu]] del 2021, el [[Tribunal d'Arbitraxe Deportivu|TAS]] concluyó nel amenorgamientu de dos puntos a [[Fútbol Club Carlos Stein|Carlos Stein]], provocando'l so descensu y asina la permanencia d'Alianza Lima, a pesar de que yá empecipiara la temporada [[2021]]. Tres una regular Fase 1 nel 2021, el nuevu técnicu Carlos Bustos decidió camudar el so tradicional sistema 4-3-3 a un 3-5-2 por cuenta de que nun cuntaba con llaterales netos y los sos defenses polo xeneral escarecíen d'esperiencia. Darréu, Alianza ganó con amplia ventaya la Fase 2 a falta de 2 feches por que remate el tornéu y llevantando el troféu na última fecha en pudiendo completar la bolsa de minutos.

Apostó la final nacional con Sporting Cristal, Alianza ganó nel partíu d'ida contra [[Sporting Cristal]] 1:0 con gol de [[Hernán Barcos]] tres un gran pase de [[Wilmer Aguirre]] y nel partíu de vuelta empatóse ensin goles, conquistando Liga 1 2021. L'equipu del técnicu arxentín consiguió una racha de 21 partíos invictos, una de les meyores raches na historia del equipu íntimu. En tola temporada temporada, l'equipu solo perdió 2 partíos contra Sporting Cristal.

== Presidentes ==
{{AP|Presidentes del Club Alianza Lima}}
Alianza Lima tuvo 28 presidentes a lo llargo de tola so vida institucional, siendo toos ellos de nacionalidá peruana.&lt;ref name=&quot;presidentes&quot; /&gt; El Presidente que más tiempu tuvo nel puestu foi Augusto Mulanovich, llegando a tar 11 años a cargu del club.&lt;ref name=&quot;presidentes&quot; /&gt; Mulanovich y José Vásquez Benavides, fueron los únicos Presidentes ''aliancistas'' que tuvieron en dalgún momentu, dos periodos. Nel casu de Mulanovich fueron 1945-1950 y 1961-1972, ente que Benavides tuvo na Presidencia mientres los años de 1942-1944 y 1951-1960.&lt;ref name=&quot;presidentes&quot; /&gt; Los únicos Presidentes Honorarios que tien el club son Alfonso De Souza Ferreira Basagoitia (que'l so fíu, Alfonso De Souza Ferreira Remuzgo, foi la cabeza de la institución nel periodu 2002-2009) y Foción Mareátegui.&lt;ref name=&quot;presidentes&quot; /&gt; Nel 2008, por cuenta de un desalcuerdu ente les llistes de Carlos Franco y Augusto Claux, non pudo realizase la votación. Finalmente les eleiciones llevar a cabu'l 18 d'abril de 2009. Guillermo Alarcón proclamóse Presidente electu al vencer a Carlos Tizón por 130 votos de diferencia. La nueva direutiva tomó les riendes del club ''íntimu'' el 18 de mayu de 2009.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.rpp.com.pe/2009-05-18-guillermo-alarcon-asumio-el%20cargu-de-presidente-de-alianza-noticia_182190.html |títulu = Guillermo Alarcón asumió'l cargu de presidente d'Alianza |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009 |editor = Rpp.com.pe |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090522165805/http://www.rpp.com.pe/2009-05-18-guillermo-alarcon-asumio-el |fechaarchivu = 2009-05-22 }}&lt;/ref&gt;

=== La primer direutiva ===
Hai distintes versiones alrodiu de quien conformaron la primer direutiva del Club Alianza Lima. Dizse que Ramón Aranda ocupó'l puestu de Presidente, dexando la Vicepresidencia a Antonio La Torre. El secretariu sería José Carreño y José Paulet el primer capitán ''aliancista''. Toos ellos escoyíos polos fundadores de mayor edá.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt; Sicasí, nun esisten datos precisos que señalen quien ocupó la primer Presidencia del club. Dalgunos señalen a daquién apellidado Villarreal, per otra parte dalgunos creen que se trató de Hipólito Venegas. Sicasí, la mayoría piensa que foi Ramón Aranda. La distribución de los cargos na direutiva tampoco ta clara. Sicasí, ye una realidá que'l ''padrín'' y Presidente Honorariu foi Foción Mareátegui, quien aceptó de bona forma la invitación, yá que simpatizaba enforma cola práctica de los deportes.&lt;ref name=&quot;futbolima&quot;&gt;{{cita web |url = http://sisbib.unmsm.edu.pe/BibVirtual/Tesis/Human/Alvarez_Y_T/Cap2.htm
 |títulu = EL FÚTBOL EN LIMA |fechaaccesu
 = 17 de xunu de 2008
 |autor = Álvarez Gradia, Gerardo Tomas
 |editor = Unmsm.edu.pe |urlarchivu
 = https://web.archive.org/web/20040905005658/http://sisbib.unmsm.edu.pe/BibVirtual/Tesis/Human/Alvarez_Y_T/Cap2.htm
 |fechaarchivu = 5 de setiembre de 2004
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt;

=== Llistáu de tolos tiempos ===
Dende la so fundación, el club tuvo los siguientes presidentes:&lt;ref name=&quot;presidentes&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/presidentes.asp
 |títulu = Presidentes del Club Alianza Lima |fechaaccesu
 = 18 de xunu de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2008
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080828012322/http://www.clubalianzalima.com/pages/presidentes.asp
 |fechaarchivu = 28 d'agostu de 2008
}}&lt;/ref&gt;
{|width=50%; align=&quot;left&quot;
|valign=top width=60%|
{| align=center border=1 width=65% cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: center;&quot;
|- bgcolor=#191970 style=&quot;color:white;&quot;
!Presidente || Periodu 
|-align=left
|{{bandera|Perú}} José Carreño *|| 1901-1902
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Carlos Villarreal|| 1903-1904
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Esteban Manuel Aranda|| 1905-1906
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Manuel Carballo|| 1907-1908
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Julio Chacaltana Chacón|| 1909-1910
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Foción Mareátegui|| 1911
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Ricardo Pérez|| 1911-1914
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Carlos Pedreschi Penisqui|| 1915-1918
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Ernesto Vergara|| 1918-1919
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Hipólito Venegas|| 1920-1924
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Manuel Parra del Riego|| 1925-1926
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Juan Bromley Seminariu || 1927-1931
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Víctor Oyaque|| 1931
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Juan Carbone Gardella|| 1931-1933
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Adolfo Pedreschi|| 1934
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Carlos Arias Schreiber|| 1935
|-align=left
|}
|}
{|width=50%; align=&quot;center&quot;
|valign=top width=60%|
{| align=center border=1 width=65% cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: center;&quot;
|- bgcolor=#191970 style=&quot;color:white;&quot;
!Presidente || Periodu 
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Jorge Checa Eguiguren|| 1936-1940
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Humberto Fernandini|| 1941
|-align=left
|{{bandera|Perú}} José Vásquez Benavides|| 1942-1944 y 1951-1960
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Augusto Mulanovich|| 1945-1950 y 1961-1972
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Luis Vargas Hornes|| 1972-1974
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Enrique Zevallos Távara|| 1975-1982
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Agustín Merín Tapia|| 1983-1989
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Alberto Espantible Pérez|| 1990-1993
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Pío Dávila Esquenazi|| 1994-1996
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Alberto Masías Ramírez|| 1996-2001
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Alfonso de Souza Ferreira **|| 2002-2007
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Carlos Franco Chipoco **|| 2008-2009
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Guillermo Alarcón|| 2009-2012
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Susana Cuba|| 2012-2015
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Christian Bustos|| 2015-2016
|-align=left
|{{bandera|Perú}} Renzo Ratto|| 2016-
|}
|}

* &lt;small&gt;(*) A pesar de nun saber con exactitú'l primer Presidente del Club Alianza Lima, la institución asitia a José Carreño naquella posición.&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;presidentes&quot; /&gt;
* &lt;small&gt;(**) La xestión d'Alfonso de Souza Ferreira tuvo de concluyir en 2007, sicasí les eleición retardáronse dos vegaes por desalcuerdos ente les llistes opositores, faciendo que'l so mandatu siguiera por orde xudicial hasta que se resolvieren dichos problemes.
Por non tar acordies cola judicialización de los problemes internos ente los candidatos, solicita Llicencia Indefinida'l 30 d'avientu de 2007, fecha en qu'asume'l cargu de manera interina'l vicepresidente Carlos Franco Chipoco y qu'ostenta hasta'l 15 de xineru de 2009. Nesa fecha Alfonso de Souza Ferreira retoma la Presidencia y de momentu convoca a eleiciones xenerales pal 18 d'abril d'esi mesmu añu.&lt;/small&gt;

== Símbolos ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right:1em; font-size: 90%; background:#FFFFFF; color:black; width:25em; max-width:30%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: justify;&quot;|
''«Por eso ye que la to enchida''&lt;br /&gt;
''fervosu glaya &quot;Ende vien el gol,''&lt;br /&gt;
''ende vien el gol, ende vien el gol&quot;''&lt;br /&gt;
''que te va coronar campeón.''&lt;br /&gt;

''Y vamos glayar hasta la muerte''&lt;br /&gt;
''Alianza Lima ye'l Perú...»''&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/himnu.asp
 |títulu = Himnu |fechaaccesu
 = 7 d'abril de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080314215939/http://www.clubalianzalima.com/pages/himnu.asp
 |fechaarchivu = 14 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
:&lt;small&gt;Pequeñu estractu del últimu coru del himnu d'Alianza Lima.&lt;br /&gt;Música y lletra: Víctor Cueto Candela.&lt;/small&gt;
|}

=== Himnu ===
El [[Coronel]] Víctor Cueto Candela creó l'himnu en [[1976]]. Coles mesmes, compunxo la lletra y la música. Nesi entós la yá esistente [[barra brava]] del club, la ''Asociación Barra Aliancista'' (darréu ''Comandu Svr ''), nun principiu facer so, sicasí, la institución adoptar depués como l'himnu oficial. Nun partíu por [[Copa Libertadores d'América]] onde s'enfrentaron Alianza y l'[[Club Deportivo Alfonso Ugarte|Alfonso Ugarte]] de [[Puno]] en febreru d'esi añu, escuchar por primer vegada l'himnu ''aliancista'', onde la ''Banda de la Guardia Republicana'', tuvo al cargu de la música. Cueto Candela, finó'l miércoles [[30 d'abril]] del [[2008]] a los 64 años d'edá. Dellos miembros de la direutiva presidida interinamente pol [[arquiteutu]] Carlos Franco fixeron presentes na so casa allugada en [[Santiago de Surco]].

=== Escudu ===
L'escudu d'Alianza Lima empezó a usase en [[1928]], mientres la xestión de Juan Bromley como presidente del club. Adoptó l'emblema y lo categorizó de forma oficial. L'escudu ye un rectángulu vertical de fondu blancu con cantos azules esquinados na parte cimera y bordiaos na parte inferior. Adientro del rectángulu, estrémase otru más pequeñu estremáu en dos partes. Na parte inferior amuésase barres azules que s'entrepolen col fondu, representando los colores carauterísticos del club; ente que na parte cimera contién referencies del [[escudu d'armes de Lima]], que esta compuestu por [[Reis Magos|trés corones]] con una [[Estrella de Belén|estrella]] sobre elles representen l'orixe capitalín de la institución, yá que [[Lima]] ye conocida como la ''Ciudá de Reyes''. Alredor del segundu rectángulu atópase la frase ''Club Alianza Lima 1901''. Hasta'l día de güei desconozse al autor de la obra.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;100%&quot;
|+
|- align=&quot;center&quot;

 | width=&quot;300&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Escudo Alianza Lima 1 - 1927.png|120px]]
 | width=&quot;300&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Escudo Alianza Lima 2 - 1970-1987.png|120px]]
 | width=&quot;300&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ficheru:Escudo Alianza Lima 3 - 1988-2011.png|120px]]
 | width=&quot;300&quot; align=&quot;center&quot; |

 |- align=&quot;center&quot;
 | 1927
 | 1970-1987
 | 1988-2010
 | 2011-presente
|}

&lt;ref name=&quot;Escudu&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/escudu.asp
 |títulu = ESCUDO |fechaaccesu
 = 9 d'agostu de 2010
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20100918214737/http://clubalianzalima.com/pages/escudu.asp
 |fechaarchivu = 18 de setiembre de 2010
}}&lt;/ref&gt;

=== Bandera ===
[[Ficheru:Bandera del Club Alianza Lima.svg|miniaturadeimagen|derecha|130px|Bandera d'Alianza Lima.]]
La bandera ''aliancista'' foi creada nos [[años 1930]] y ye considerada como unu de los estandartes oficiales. Nel sector esquierdu, reparar un triángulu horizontal; nel centru del mesmu, allúgase'l [[Blasón|escudo]] del club ''blanquiazul''. La bandera tien los tradicionales colores azul y blancu y el clásicu diseñu llistáu ''aliancista'' de forma yacente. Nel so diseñu orixinal, caltenía muncha semeyanza cola bandera de ciudá de Lima, sicasí, foi oxetu de munches variaciones na actualidá. Los cantos del triángulu que zarra l'escudu son de color coloráu con blancu, simbolizando la patria [[Perú|peruana]]. Comúnmente se iza el pabellón nel estadiu Alejandro Villanueva xunto cola tradicional morada, acompañando la [[Bandera de Perú|bandera nacional de Perú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/bandera.asp
 |títulu = BANDERA |fechaaccesu
 = 7 d'abril de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2004
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080314220855/http://www.clubalianzalima.com/pages/bandera.asp
 |fechaarchivu = 14 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

== Uniforme ==
* '''Uniforme titular''': Camiseta azul escura, con rayes blanques, con detalles doraos pol 110 aniversariu de la nacencia d'Alejandro Villanueva y costazos azules escuros con nome de la empresa auspiciadora. Short negru y medies azul escures con detalles doraos na parte trasera.
* '''Uniforme alternativu''': Camiseta verde n'homenaxe al so primer uniforme de 1912 con short blancu y medies d'igual color.

=== El primer uniforme ===
Dalgunos de los mozos fundadores d'Alianza tuvieron ascendencia [[italia]]na.&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt; Por ello surdió la historia de la primer camiseta ''aliancista''. Un miembru fundador, Eduardo Pedreschi, fíu xunto a Carlos d'una familia d'[[inmigrantes]] italianos llegaos al [[Perú]] en [[1874]], encargó-y a los so hermanes qu'iguaren los primeros uniformes.&lt;ref name=&quot;afro&quot; /&gt; Elles, por que la so proxenitora non se ofuscase, tomaron los colores de la [[bandera d'Italia]], polo que'l primer uniforme llució camisetes [[verde]]s y pantalones [[blancu (color)|blancos]].&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt; Más palantre usáronse l'azul, el blancu y el negru, colores de la caballeriza ''Alianza''. La camiseta alterna d'entós yera colorada. El diseñu y colores actuales ver por primer vegada ente los años [[1912]] y [[1919]].&lt;ref name=&quot;Historia&quot; /&gt;

=== Evolución del uniforme ===

==== Titular ====
&lt;center&gt;
{|
|
{{Camisetes
| patrón_izq =
| patrón_cuerpu =
| patrón_der =
| esquierdu = 006633
| cuerpu = 006633
| derechu = 006633
| shorts = FFFFFF
| medies = FFFFFF
| títulu = 1901-1911
}}
|
{{Camisetes
| patrón_izq =
| patrón_cuerpu =
| patrón_der =
| esquierdu = 000055
| cuerpu = 000055
| derechu = 000055
| shorts = FFFFFF
| medies = 000000
| títulu = 1912-1919
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _whitelower
| pattern_b = _thickwhitestripes
| pattern_ra = _whitelower
| leftarm = 000055
| body = 000055
| rightarm = 000055
| shorts = 000000
| socks = 000055
| títulu = 1912-1945
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _white_stripes
| pattern_b = _whitestripes
| pattern_ra = _white_stripes
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 1920-1925
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _whitelower
| pattern_b = _thickwhitestripes
| pattern_ra = _whitelower
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 1926-2010
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'Alianza 2010
| pattern_b = _Alianza 2010
| pattern_ra = _Alianza 2010
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 2010
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'Alianza 2011
| pattern_b = _Alianza 2011
| pattern_ra =_Alianza 2011
| patrón_pan = _Alianza 2011
| patrón_med =
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 2011
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _alianzalima1213h
| pattern_ra =
| patrón_pan = _Alianza 2011
| patrón_med =
| leftarm = 0c1b4d
| body = 0c1b4d
| rightarm = 0c1b4d
| shorts = 0c1b4d
| socks = 000044
| títulu = 2012
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _white_stripes
| pattern_b = _AL local_2013
| pattern_ra = _white_stripes
| patrón_pan = _Alianza 2011
| leftarm = 0c1b4d
| body = 0c1b4d
| rightarm = 0c1b4d
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 2013
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'alianza14h
| pattern_b = _alianza14h
| pattern_ra = _alianza14h
| patrón_pan =
| leftarm = 0c1b4d
| body = 0c1b4d
| rightarm = 0c1b4d
| shorts = 000044
| socks = FFFFFF
| títulu = 2014
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _alianza15H
| pattern_ra =
| patrón_pan = _alianza15H
| patrón_med = _alianza15H
| leftarm = 000040
| body = 000040
| rightarm = 000040
| shorts = 000040
| socks = 000040
| títulu = 2015
}}
|
|}
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
{|
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _alianza16H
| pattern_ra =
| patrón_pan = _alianza15H
| patrón_med = _alianza15H
| leftarm = 000040
| body = 000040
| rightarm = 000040
| shorts = 000040
| socks = 000040
| títulu = 2016
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _left
| pattern_b = _alianza17H
| pattern_ra = _right
| patrón_pan = _alianza17H
| patrón_med = _alianza17H
| leftarm = FFFFFF
| body = FFFFFF
| rightarm = FFFFFF
| shorts = 000040
| socks = 000040
| títulu = 2017
}}
|{{Camisetes
| pattern_la = _alianza18h
| pattern_b = _alianza18h
| pattern_ra = _alianza18h
| patrón_pan = _alianza18h
| patrón_med = _alianza18h
| leftarm = FFFFFF
| body = FFFFFF
| rightarm = FFFFFF
| shorts = 000040
| socks = 000040
| títulu = 2018
}}
|{{Camisetes
| pattern_la = _alianza19h
| pattern_b = _alianza19h
| pattern_ra = _alianza19h
| patrón_pan = _alianza19h
| patrón_med = _alianza 19h
| leftarm = 000040
| body = 000040
| rightarm = 000040
| shorts = 000040
| socks = 000040
| títulu = 2019
}}
|}
&lt;/center&gt;

==== Alternativu ====
&lt;center&gt;
{|
|
{{Camisetes
| pattern_la = _white_hoops
| pattern_b = _white_hoops
| pattern_ra = _white_hoops
| patrón_med=
| patrón_pan=
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 1964
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _three_adidas_white_left_shoulder_stripes
| pattern_b = _three_adidas_white_left_shoulder_stripes
| pattern_ra =
| patrón_med=
| patrón_pan=
| leftarm = 000044
| body = 000044
| rightarm = 000044
| shorts = FFFFFF
| socks = FFFFFF
| títulu = 1992
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'Alianza away 2010
| pattern_b = _Alianza away 2010
| pattern_ra = _Alianza away 2010
| patrón_med= _Alianza away 2010
| patrón_pan= _Alianza away 2010
| leftarm = 000044
| body = 0005678
| rightarm = 000044
| shorts = 000044
| socks = 000044
| títulu = 2010
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'Alianza3 2011
| pattern_b = _Alianza3 2011
| pattern_ra = _Alianza3 2011
| patrón_pan= _Alianza3 2011
| patrón_med=
| leftarm = FFFFFF
| body = 2E8B57
| rightarm = 2E8B57
| shorts = FFFFFF
| socks = 458B74
| títulu = 2011-2012
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _A LA visita_2013
| pattern_ra =
| patrón_pan= _Alianza3 2011
| patrón_med=
| leftarm = FFFFFF
| body = 000000
| rightarm = 000000
| shorts = FFFFFF
| socks = FFFFFF
| títulu = 2013
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _alianzalima14a |
pattern_ra =
| patrón_pan= _Alianza3 2011
| patrón_med=
| leftarm =
| body = 000000
| rightarm =
| shorts =
| socks = FFFFFF
| títulu = 2014
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'alianza15A |
pattern_b = _alianza15A |
pattern_ra = _alianza15A |
patrón_pan= _alianza15A |
patrón_med= _alianza15A |
leftarm =
| body = 000000
| rightarm =
| shorts =
| socks = FFFFFF
| títulu = 2015
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la = _left
| pattern_b = _alianza17A |
pattern_ra = _right
| patrón_pan= _alianza17A |
patrón_med= _alianza17A |
leftarm = 000000
| body = 000000
| rightarm = 000000
| shorts = 000000
| socks = 00BFFF
| títulu = 2017
}}
|
|}
&lt;/center&gt;

=== L'uniforme moráu ===
Alianza Lima modifica'l so colores orixinales mientres un tiempu determináu por motivos [[Relixón|relixosos]].&lt;ref name=&quot;señorchalaca&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/10208/106/
 |títulu= FullMito: La lleenda y los milagros
 |autor= Behr, Raúl
 |editor= Dechalaca.com
 |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; La razón d'esti cambéu ye la devoción que tien el club escontra'l [[Señor de los Milagros (Lima)|Señor de los Milagros]].&lt;ref name=&quot;alianzaseñor2&quot; /&gt; Dizse que José Carrión foi quien impulsó la práctica de portar uniformes especiales n'[[ochobre]]. Como utilero del primer equipu y apelando a la so condición de devotu, mandó a iguar una indumentaria que tuviera'l moráu como color principal, pos esa tonalidá ye la que siempres identificó a los fieles.&lt;ref name=&quot;alianzaseñor2&quot; /&gt; Mientres el mes d'ochobre, l'uniforme moráu pasa a ser l'uniforme titular del equipu.

Igualmente coméntase que por una tema de delda col provisor de tela, tuvieron que buscar una alternativa, quedando como &quot;tradición&quot; portar l'uniforme moráu mientres ochobre.

La revista ''Don Balón Perú'', na so edición del [[26 d'ochobre]] de [[1998]], señala que'l [[25 de setiembre]] de [[1955]] Alianza Lima presentar por primer vegada con camiseta íntegramente blanquimorada, pantalón moráu y medies moraes; ante la sorpresa xeneral de los aficionaos.&lt;ref name=&quot;señorchalaca&quot; /&gt; Por esi fechu, dende la tribuna, el dirixente Alfonso de Souza Ferreira despidió a Carrión por atopalo responsable de lo que consideraba, un ''atentáu'' a la historia ''aliancista''.&lt;ref name=&quot;alianzaseñor&quot; /&gt; Sicasí, al ver la resultancia final de 2:1 favorable al cuadru ''íntimu'', el dirixente aselóse y encamentó-y afaer el color moráu al diseñu tradicional.&lt;ref name=&quot;alianzaseñor&quot; /&gt; El siguiente domingu, [[2 d'ochobre]], Alianza salió al campu de xuegu con camisetes blanquimoradas frente al [[Club Centro Deportivo Municipal|Deportivo Municipal]]. El partíu remató con victoria d'Alianza (1:0), polo qu'empezó la tradición.&lt;ref name=&quot;alianzaseñor&quot; /&gt;

Sicasí, esisten pruebes que comprueben datos erróneos conteníos na revista.&lt;ref name=&quot;señorchalaca2&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/10206/1/
 |títulu= Blanquimorados pa siempres
 |autor= Behr, Raúl
 |editor= Dechalaca.com
 |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; Les feches de los partíos son correutes, pero Alianza nun se presentó con camisetes moraes en 1955. La fecha real y comprobao onde la tradición foi oficialmente constituyida ye'l [[3 d'ochobre]] de [[1971]], nun partíu frente a [[Sporting Cristal]] nel [[estadiu Nacional de Perú|estadiu Nacional]].&lt;ref name=&quot;señorchalaca2&quot; /&gt; La resultancia del partíu foi un trunfu ''aliancista'' por 2:0, con goles de [[Teófilo Cubillas]] y [[César Cueto]].&lt;ref name=&quot;señorchalaca2&quot; /&gt;

&lt;center&gt;«''En Lima,''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''tou morenu,''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''cuando llega'l mes d'ochobre,''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''col hábitu cúbrese''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''del so Señor Nazarenu.''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''Alianza, por non ser menos,''&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;''de moráu llego lloñe».''&lt;ref name=&quot;alianzaseñor2&quot;&gt;{{cita web |url = http://senordelosmilagros.perucultural.org.pe/devocion.htm
 |títulu = Les Nazarenes y El Señor de Los Milagros
 |fechaaccesu = 7 d'abril de 2008
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080328195939/http://senordelosmilagros.perucultural.org.pe/devocion.htm
 |fechaarchivu = 28 de marzu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;[[Nicomedes Santa Cruz]].&lt;/center&gt;&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
{|
|
{{Camisetes
| pattern_la = _whitelower
| pattern_b = _thickwhitestripes
| pattern_ra = _whitelower
| leftarm = 660099
| body = 660099
| rightarm = 660099
| shorts = 660099
| socks = 660099
| títulu = 1971-2009
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'Alianza Ochobre 2010
| pattern_b = _Alianza Octubre 2010
| pattern_ra = _Alianza Octubre 2010
| patrón_pan = _Alianza Octubre 2010
| patrón_med =
| leftarm = FFFFFF
| body = FFFFFF
| rightarm = FFFFFF
| shorts = FFFFFF
| socks = FFFFFF
| títulu = 2010
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _Alianza octubre 2011
| pattern_ra =
| patrón_pan = _Alianza octubre 2011
| patrón_med =
| leftarm = 6f3198
| body = 660099
| rightarm = 6f3198
| shorts = 6f3198
| socks = 6f3198
| títulu = 2011
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _AL ochobre_2012
| pattern_ra =
| patrón_pan = _Alianza octubre 2011
| patrón_med =
| leftarm = 6f3198
| body = 660099
| rightarm = 6f3198
| shorts = 6f3198
| socks = 6f3198
| títulu = 2012
}}
|
{{Camisetes
| pattern_la =
| pattern_b = _Alianza octubre 2011
| pattern_ra =
| patrón_pan = _Alianza octubre 2011
| patrón_med =
| leftarm = 6f3198
| body = 0c1b4d
| rightarm = 6f3198
| shorts = 6f3198
| socks = 6f3198
| títulu = 2013
}}
|
{{Camisetes
| pattern_l'alianza14t
| pattern_b =_alianza14t
| pattern_ra =_alianza14t
| patrón_pan =_Alianza octubre 2011
| patrón_med =
| leftarm =
| body = 000000
| rightarm =
| shorts = 8000FF
| socks = 6f3198
| títulu = 2014
}}
|
|}
&lt;/center&gt;

=== Auspiciadores ===
* ''Actualizáu al 2018.''
Nel ámbitu comercial, la camiseta ''aliancista'' foi la más cotizada del fútbol peruano mientres l'añu 2010, llegando a cobrar por publicidá (namái na so camiseta) más de millón y mediu de dólares.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://elcomercio.pe/noticia/419023/gana-camiseta-alianza-lima-club-peruanu-que-mas-recibe-sponsors
 |títulu= Gana cola camiseta: Alianza Lima ye'l club peruanu que más recibe por sponsors
 |fechaaccesu=24 de febreru de 2010
 |editor= Elcomercio.com.pe |añu=
 2010
}}&lt;/ref&gt; Per otru llau, distintes marques de indumentaria deportiva ellaboraron la divisa d'Alianza Lima al traviés de los años. La camiseta de la presente temporada foi iguada por [[Nike]], empresa d'Estaos Xuníos de confección d'accesorios deportivos; cola cual el club caltién venceyu dende'l 2011.&lt;ref name=&quot;sponsors&quot; /&gt;

Nel so intentu de crear nueves formes de llograr ingresos económicos como los derechos de tresmisión y la recaldación de taquilla, la institución ''blanquiazul'' funge de mediu efectivu pa patrocinar empreses o organizaciones. D'esta manera, nes últimes décades fíxose común llevar el logotipu de dalguna marca na parte frontera de la camiseta.&lt;ref name=&quot;sponsors&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/sponsor_prueba.asp
 |títulu = SPONSORS
 |fechaaccesu = 25 de marzu de 2009
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090322001024/http://www.clubalianzalima.com/pages/sponsor_prueba.asp
 |fechaarchivu = 22 de marzu de 2009
}}&lt;/ref&gt;
{| {{tablaguapa}}
|+'''Indumentaria'''&lt;ref name=&quot;sponsors&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sponsors2&quot;&gt;{{cita web|url=http://corazon-azvl.blogspot.com/2009/05/falemos-de-moda.html|títulu=Comandu azul: Falemos de moda|editor=Corazon-azvl.blogspot.com|fechaaccesu=25
 de marzu de 2009|añu=2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://depor.pe/noticia/621011/alianza-lima-roblo-alcuerdu-nike-proximos-cuatro-ano|títulu=Alianza Lima robló con Nike polos próximos cuatro años|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100815212013/http://depor.pe/noticia/621011/alianza-lima-roblo-alcuerdu-nike-proximos-cuatro-ano|fechaarchivu=15 d'agostu de 2010|editor=Depor.pe|fechaaccesu=9 d'agostu de 2010|añu=2010}}&lt;/ref&gt;
!Periodu
!Provisor
!Logotipu
|-
|1987-1988
|{{bandera|Alemaña}} [[Puma (marca)|Puma]]
| 
|-
|1989-1994
|{{bandera|Perú}} [[Calvo Sportwear|Calvo]]
|[[Ficheru:Calvo logo.png|45px]]
|-
|1995
|{{bandera|Perú}} [[Polmer]]
|[[Ficheru:Polmer Logo.png|55px]]
|-
|1996
|{{bandera|Alemaña}} [[Adidas]]
|[[Ficheru:Original Adidas logo.svg|40px]]
|-
|1997
|{{bandera|Italia}} [[Kappa (marca)|Kappa]]
|[[Ficheru:Kappa LOGO.png|55px]]
|-
|1998
|{{bandera|Brasil}} [[Penalty (marca)|Penalty]]
| 
|-
|1999-2003
|{{bandera|Perú}} [[Walon Sport|Walon]]
|[[Ficheru:Walon Sport.svg|40px]]
|-
|2004
|{{bandera|Italia}} [[Fila (marca)|Fila]]
|[[Ficheru:Fila logo.svg|50px]]
|-
|2005-2010
|{{bandera|Ecuador}} [[Marathon Sports|Marathon]]
|[[Ficheru:Marathon Sports.png|74x74px]]
|-
|2011-Act.
|{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Nike]]
|[[Ficheru:Logo NIKE.svg|50px]]
|}
{| {{tablaguapa}}
|+'''Patrocinador'''&lt;ref name=&quot;sponsors2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ja&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.delgol.com/jayo/halianza.htm|títulu=ALIANZA LIMA|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081206164330/http://www.delgol.com/jayo/halianza.htm|fechaarchivu=6 d'avientu de 2008|editor=Delgol.com|fechaaccesu=27 de marzu de 2009|añu=2009}}&lt;/ref&gt;
!Periodu
!Patrocinador
|-
|1988
| &lt;br /&gt;{{bandera|Alemaña}} [[Puma (marca)|miniatura]]
|-
|1989-1991
|{{bandera|Perú}} Banco Popular
|-
|1992
|[[Ficheru:Logo-comercio.jpg|80px]]&lt;br /&gt;{{bandera|Perú}} [[Bancu de Comerciu]]
|-
|1993
|&lt;br /&gt;{{bandera|Perú}} [[América Televisión]]
|-
|1994-1995
|{{bandera|Corea del Sur}} [[LG Electronics|Goldstar]]
|-
|1996-1997
|{{bandera|Perú}} [[Cerveza Pilsen Callao|Pilsen Callao]]
|-
|1998
|{{bandera|Perú}} Bancu del Progresu
|-
|1999
|[[Ficheru:Logo of the LG Corporation (2008-2015).png|40px]]&lt;br /&gt;{{bandera|Corea del Sur}} [[LG Electronics]]
|-
|2000-2001
|{{bandera|Perú}} [[Cerveza Pilsen Callao|Pilsen Callao]]
|-
|2002
|[[Ficheru:TIM logo (2004-2014).svg|40px]]&lt;br /&gt;{{bandera|Italia}} [[Telecom Italia Mobile|TIM]] y {{bandera|Perú}} Gloria
|-
|2003
|[[Ficheru:Siemens Mobile Logo.svg|40px]]&lt;br /&gt;{{bandera|Alemaña}} [[Teléfonos móviles Siemens|Siemens Mobile]]
|-
|2004-2005
|[[Ficheru:PepsiOld.svg|40px]] [[Ficheru:Ambev logo.svg|40px]]&lt;br /&gt;{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Pepsi]] y {{bandera|Perú}} [[AmBev|AmBev Perú]]
|-
|2005-2006
|{{bandera|Brasil}} [[Brahma (cerveza)|Brahma]]
|-
|2007-2010
|{{bandera|Perú}} [[Cerveza Cristal (Perú)|Cerveza Cristal]]
|-
|2011-2013
|Ensin patrocinador
|-
|2014-2016
|{{bandera|Perú}} [[Cerveza Cristal (Perú)|Cerveza Cristal]]
|-
|2017
|{{bandera|Curaçao}} 24WIN
|-
|2018-2021
|{{bandera|Ecuador}} Banco Pichincha
|-
|2022
|{{bandera|Perú}} Marcadores 247.com
|-
|2023-Act.
|{{bandera|Perú}} Apuesta Toal
|}

== Estadiu ==
{{AP|Estadio Alejandro Villanueva}}
[[Ficheru:2011 AL USMP OCC.jpg|x220px|miniaturadeimagen|Tribuna principal del [[Estadiu Alejandro Villanueva]].]]
L'[[Estadiu Alejandro Villanueva]], ye'l recintu onde l'equipu xuega los sos partíos de llocal.&lt;ref name=&quot;infra&quot; /&gt; La so construcción foi anunciada'l [[15 de febreru]] de [[1951]], día que'l club celebraba los sos [[Aniversariu de bodes|bodes d'oru]], ente que'l terrén onde s'alzaría foi donáu por [[Manuel A. Odría|Manuel Odría]], [[Presidente de Perú]] nesi entós.&lt;ref name=&quot;infra&quot; /&gt; Diversos problemes fixeron que les obres retrasar por munchos años, empecipiándose les mesmes recién a fines de les [[Década de 1960|década de los sesenta]]. L'encargáu de llevar a cabu'l proyeutu foi'l [[Inxeniería civil|inxenieru]] [[uruguái|uruguayu]] Walter Lavalleja Sarries. Una vegada rematáu, bautizar como Estadio Alianza Lima, nome que sería camudáu a ''Estadio Alejandro Villanueva'' en setiembre del añu [[2000]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=Llibru d'Oru d'Alianza Lima |añu=2001 |capítulu=Capítulu IX: La Institución |páxina=117|editorial=[[El Comercio (Perú)|Empresa Editora El Comercio S.A]] |isbn=9972-617-90-4 |cita=Dende un empiezu, l'estadiu llució na so fachada un enorme mosaicu cola imaxe d'Alejandro Villanueva, máximu ídolu blanquiazul, cola siguiente lleenda: &quot;Homenaxe al deportista aliancista d'ayeri, güei y siempres.&quot; En 1974 l'estadiu foi bautizáu como Estadio Alianza Lima, pero en setiembre del 2000, faciendo xusticia cola historia, l'asamblea de socios decidió camuda-y el nome a Estadio Alejandro Villanueva}}.&lt;/ref&gt;

{{cita|''«L'Estáu dexa'l terrén pa la construcción del estadiu de l'Alianza, recoyendo ya interpretando el sentimientu popular en pro d'esti club, que dende la so fundación vien estremándose polos frecuentes ya importantes trunfos deportivos que supo conquistar».''| Xeneral [[Manuel A. Odría]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=Llibru d'Oru d'Alianza Lima |añu=2001 |capítulu=Capítulu IX: La Institución |páxines=110-112 |editorial=[[El Comercio (Perú)|Empresa Editora El Comercio S.A]] |isbn=9972-617-90-4 |cita=&quot;El 15 de febreru de 1951, celebrándose'l cincuentenariu del club, diose'l primer pasu pa cumplir tan ambiciosu suañu. Esi día, el presidente de la República, Xeneral Manuel A. Odría, asitió la primer piedra del estadiu d'Alianza Lima. La nueva sede deportiva llevantaríase sobre'l terrén donáu pol xefe d'Estáu, entendía trenta y ocho mil metros cuadraos y allugábase na Urbanización Matute, allongamientu del baldrayu Abtao, del distritu La Victoria. Nel so discursu de presentación el Xeneral Odría dixo lo siguiente: &quot;L'Estáu dexa'l terrén pa la construcción del estadiu de l'Alianza, recoyendo ya interpretando el sentimientu popular en pro d'esti club, que dende la so fundación vien estremándose polos frecuentes ya importantes trunfos deportivos que supo conquistar&quot;}}.&lt;/ref&gt;}}

=== Historia ===

Foi inauguráu'l [[27 d'avientu]] de [[1974]]. Como partíu inaugural, esi mesmu día enfrentáronse Alianza y el [[Club Nacional de Football|Nacional d'Uruguái]] por cuenta de un cuadrangular internacional onde tamién participaron [[Club Atlético Independiente|Independiente de Avellaneda]] y [[Universitariu de Deportes]], siendo esti postreru'l vencedor de la competición.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Rojas, Percy |editor=Peru.com |añu=2003 |url=http://www.peru.com/futbol/columnistas/percy_rojas/idocs/2003/1/29/DetalleDocumento_65404.asp |títulu=Eco de fútbol |fechaaccesu=11 de xunetu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081015062450/http://www.peru.com/futbol/columnistas/percy_rojas/idocs/2003/1/29/DetalleDocumento_65404.asp |fechaarchivu=15 d'ochobre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Augusto Mulanovich, un ex-presidente del club, foi l'encargáu de dar el ''play d'honor''. L'alcuentru remató empatáu a dos y el primer gol que vio Matute marcar l'uruguayu Revetria a los 18 minutos. De la mesma, los primeros goles ''aliancistas'' anotaos nel colosu fueron obra de Juan José Ávalos y Juan Rivero, a los 29 y 50 minutos respeutivamente.&lt;ref name=&quot;infra&quot; /&gt; L'árbitru foi Carlos Rivero ante l'asistencia de 36.966 espectadores. La temporada siguiente, a tan solo un añu d'inauguráu, l'estadiu Alianza Lima formó parte d'un nuevu títulu nacional ''aliancista''. Un entós modernu allumáu artificial asitióse seis años más tarde, en [[1980]].&lt;ref name=&quot;infra&quot; /&gt;

El coliséu cunta con cuatro torres de llume artificial. Ente'l so instalaciones atopa'l campu principal, el complexu de les divisiones menores del club y la ''Villa Íntima'', que ye'l llugar onde se concentra'l primer equipu. Según una [[encuesta]] realizada pola [[Universidá de Lima]], l'Estadiu Alejandro Villanueva ye'l más inseguru pa xugar al [[fútbol]], por cuenta de, ente otres coses, el so allugamientu n'unu de los barrios más peligrosos de Lima, magar ello, l'estadiu Alejandro Villanueva cunta con un centru de monitoreo de videovigilancia con 50 cámares de seguridá d'alta teunoloxía allugaes en distintes zones del estadiu tanto tribunes como interiores y esteriores que foi inauguráu apocayá, cabo resaltar que ye l'únicu estadiu en Perú con esti tipu de seguridá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ulima.edu.pe/webulima.nsf/default/1090CF4DC0FE8CB905256Y630017BCEC/$file/barometro_feb_2007.pdf |títulu=Grupu d'opinión pública de la Universidá de Lima (Páxina 19) |fechaaccesu=7 d'abril de 2008 |editor=Ulima.edu.pe |añu=2007 |mes=Febreru }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web |url=http://cms.rpp.com.pe/portada/nacional/64818_1.php?font=4 |títulu=La Victoria fai-y la guerra a la delincuencia |fechaaccesu=20 d'ochobre de 2008 |editor=Cms.rpp.com.pe |añu=2007 |mes=Febreru }} |2=http://cms.rpp.com.pe/portada/nacional/64818_1.php?font=4 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

El [[31 d'ochobre]] de [[2008]], inauguróse la llamada ''Alamea del Deporte'' que xune a dos de los [[estadiu|estadios]] más emblemáticos de la capital: l'estadiu Alejandro Villanueva y l'[[Estadiu Nacional de Perú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://clubalianzalima.com/pages/noticia_f.asp?codigo_noticia=1150 |títulu=INAUGURACIÓN ALAMEA DEL DEPORTE |fechaaccesu=1 de payares de 2008 |editor=Clubalianzalima.com |añu=2008 |mes=Payares |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180331040030/http://clubalianzalima.com/pages/noticia_f.asp?codigo_noticia=1150 |fechaarchivu=2018-03-31 }}&lt;/ref&gt; L'alamea busca promover el deporte, como tamién impulsar el desenvolvimientu urbanu de la zona, avanzar nel planu económicu y aumentar la comercialización nel distritu ''victoriano''. La obra empezó a llevase a cabu'l [[13 de mayu]] con una inversión averada de [[Sol (moneda de Perú)|S/]]1 500 000, que'l so financiamiento corrió per parte del [[Ministeriu de Vivienda, Construcción y Saneamientu de Perú|Ministeriu de Vivienda]] y la [[Municipalidá]] de [[Distritu de La Victoria|La Victoria]] qu'apurrió 750 y 300 mil [[Nuevu sol|soles]] respeutivamente. El cambéu entendió ocho cuadres: dende la ''Vía Espresa'' del [[Paséu de la República]], allugamientu del Estadiu Nacional; hasta'l baldrayu Mendoza Merín, onde s'atopa'l [[Estadiu Alejandro Villanueva|estadiu de Matute]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.andina.com.pe/Espanol/Noticia.aspx?id=yXMQ509j2ns= |títulu=En cuasi 50% avancen obres de &quot;Alamea del Deporte&quot; que va xunir estadio Alianza Lima y Nacional |fechaaccesu=12 de xunetu de 2008 |editor=Andina.com.pe |añu=2008 |mes=Julio |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120127112449/http://www.andina.com.pe/Espanol/Noticia.aspx?id=yXMQ509j2ns= |fechaarchivu=27 de xineru de 2012 }}&lt;/ref&gt;

El [[4 d'avientu]] del [[2010]], convertir nel primer y únicu estadiu peruanu en tener pantalla [[LED]] de 25 [[metros cuadraos]] n'alta definición con resolución P16 (anguaño cunta con 3). Coles mesmes, tamién foi nel so momentu l'únicu escenariu deportivu nacional que cuntó con un banner dixital perimétricu destináu pa la publicidá de 101 metros cuadraos. Depués, el remocicáu Estadiu Nacional de Lima tamién implementó esta modalidá publicitaria.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://elcomercio.pe/deportes/679297/noticia-fiesta-matute-alianza-lima-estrenu-el so-nuevu-tableru-electronico |títulu= Fiesta en Matute: Alianza Lima estrenó'l so nuevu tableru electrónicu |fechaaccesu=5 d'avientu de 2010 |autor= Elcomercio.pe |añu= 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.peru.com/futbol/sgc/portada/2010/06/18/detalle103165.aspx |títulu=Estadiu d'Alianza Lima va tener publicidá estático LED |fechaaccesu=5 d'avientu de 2010 |editor=Peru.com |añu=2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100623033159/http://www.peru.com/futbol/sgc/portada/2010/06/18/detalle103165.aspx |fechaarchivu=23 de xunu de 2010 }}&lt;/ref&gt; El club tamién cunta con:&lt;ref name=&quot;infra&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.clubalianzalima.com/pages/infraestructura.asp |títulu=Infraestructura |fechaaccesu=7 d'abril de 2008 |editor=Clubalianzalima.com |añu=2004 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080314215949/http://www.clubalianzalima.com/pages/infraestructura.asp |fechaarchivu=14 de marzu de 2008 }}&lt;/ref&gt;
{|
|valign=&quot;top&quot;|
* Oficines alministratives.
* [[Bienestar social]].
* [[Psicoloxía]].
* Vestuarios.
* [[Ximnasiu]].
|width=&quot;33&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* Sala de prensa.
* Casetes de radio y televisión.
* Palcu de prensa.
* Palcu azul de dirixentes.
* Palcu moráu de socios.
|width=&quot;33&quot;|&amp;nbsp;
|valign=&quot;top&quot;|
* Sala de trofeos.
* Departamentu médicu.
* Zona d'aparcamientu.
|}
En xineru de 2018, foi instaláu so la grama del Alejandro Villanueva un nuevu sistema de riego por asperxadura para la regación y caltenimientu del campu de xuegu. Coles mesmes, el terrén foi reacondicionado na so totalidá para quedar a puntu al momentu d'empecipiar les sos presentaciones futbolístiques oficiales.

A finales de payares de 2022, les torres de llume del Alejandro Villanueva empezaron a ser desmontaes, una y bones el sistema de llume va ser dafechu anováu y modernizáu, afaciéndose a les esixencies FIFA y Conmebol. 
Les nueves lluminaries van tar llistes para finales de xineru de 2023.

Tamién s'anovó dafechu'l verde del campu de xuegu, siendo instaláu un nuevu verde híbridu que cumple coles esixencies FIFA para competencies futbolístiques de primer nivel.

== Infraestructura ==

=== Villa deportiva blanquiazul ===
Gracies a la xestión de la Comisión de Menores [[2006]]-[[2007]], inauguróse la ''villa deportiva blanquiazul'', una instalación deportiva d'Alianza Lima allugada nel [[distritu de Lurín]] na zona sur de la [[Lima|capital peruana]]. Trátase d'un proyeutu pa la división de menores del club; que tien como sofito'l trabayu que se caltuvo tiempu tras col propósitu de formar una meyor calidá de [[futbolistes]] pa la institución ''íntima''.&lt;ref name=&quot;villa&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/centru_altu_rendimientu.asp
 |títulu = “Villa Deportiva Blanquiazul”
 |fechaaccesu = 16 de xunu de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2006
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080828012330/http://www.clubalianzalima.com/pages/centru_altu_rendimientu.asp
 |fechaarchivu = 28 d'agostu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Tamién, el club adquirió un terrén n'arriendu con opción de compra, pa terminar de completar el ''Centru de Formación y Altu Rendimientu pa los Mozos'', que cunta con:

* 50&amp;nbsp;000 [[Metru cuadráu|metros cuadraos]] pa les 10 categoríes de les divisiones menores, que alluguen más de 200 moces en competencia y 80 de la escuela base.&lt;ref name=&quot;villa&quot; /&gt;

* Dos canches de [[fútbol]], de les cuales una cuenta con tribunes (escenariu local nos campeonatos).&lt;ref name=&quot;villa&quot; /&gt;

* Dos canches de fulbito y una de fútbol ocho, teniendo un total cimeru a los 30&amp;nbsp;000 metros cuadraos de [[yerba]] natural.&lt;ref name=&quot;villa&quot; /&gt;

* Cuenta con dos piscines, vestuarios, un pabellón con [[cuartu|cuartos]], [[Cuartu de baño|baño]], y [[oficina|oficines]] alministratives nel primer pisu. Un [[comedor]] aptu ya implementáu, amás d'árees recreacionales. Una pista de sable onde se realicen los trabayos de pre-temporada, según terrenales pa la implementación d'otru campu deportivo, [[ximnasiu]], [[biblioteca]], departamentu médicu, [[llavandería]], utilería y una casa llar.&lt;ref name=&quot;villa&quot; /&gt;

* Les instalaciones del complexu deportivu sirven como llugar d'esparcimientu y entretenimientu familiar pa los socios d'Alianza Lima.&lt;ref name=&quot;villa&quot; /&gt;

=== Academia de fundamentos de fútbol ===
L'academia ''aliancista'' tien más d'una década d'actividá y nel [[2009]] dirixir el profesor Buyo Ramírez, ex-xugador ''aliancista''.&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt; El so propósitu principal consiste na formación y desenvolvimientu del talentu de neños y nuevos pal [[fútbol]]. Esisten cuatro temporaes onde los ciclos empiecen y terminen d'alcuerdu a les [[estaciones del añu]]: [[primavera]], [[branu]], [[seronda]] y [[iviernu]], con horarios escoyíos afechiscamente a les necesidaes de los infantes y mozos deportistes.&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt; Los alumnos que sobresalen nel so desempeñu son promovíos a les divisiones menores del club, amás de que pueden asistir de forma gratuita a los alcuentros onde Alianza xuegue de llocal.&lt;ref name=&quot;academia&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/academies.asp
 |títulu = Academia de Fundamentos de Fútbol
 |fechaaccesu = 16 de xunu de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |añu = 2006
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080828012527/http://www.clubalianzalima.com/pages/academies.asp
 |fechaarchivu = 28 d'agostu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

=== Escueles Oficiales de Fútbol ===
Les escueles oficiales surden por motivu de la idea ''aliancista'' d'allugar mozos con talentu a lo llargo de tol [[Perú|territoriu peruanu]], munchos de los cualos nun tienen los recursos pa una formación óptima, siendo esbardiaos.&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt; N'El Guayabo ([[Chincha]]), foi onde s'allugó la primer academia descentralizada. Escoyóse Chincha, pos l'equipu ''aliancista'' tien un especial [[Cultura popular|enraigono popular]], yá que nesa llocalidá ye mayoritaria la [[raza negra]], llogrando asina una fuerte identificación; amás del gran potencial deportivu esistente en dicha ciudá.&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt;

Na actualidá hai un gran númberu de xugadores nes categoríes menores que vienen de dicha academia, lo mesmo que de la Escuela Alianza Lima – Atles de Pisco.&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt; La direutiva que presidía Alfonso De Souza Ferreyra contribuyó col proyeutu y agora Alianza Lima cuenta con academies en: [[San Juan de Lurigancho]], [[Distritu de Puente Piedra|Puente Piedra]], [[Distritu de Chorrillos|Chorrillos]], [[Distritu de Ventanilla|Ventanilla]], [[Distritu de Carabayllo|Carabayllo]], [[Distritu de Chaclacayo|Chaclacayo]], [[Distritu de San Borja|San Borja]], [[Distritu de Los Olivos|Los Olivos]], Barriu Obreru, [[Distritu de Santa Anita|Santa Anita]], [[Distritu de San Martín de Porres|San Martín de Porres]], [[Distritu de La Molina|La Molina]], [[Distritu de Jesús María|Jesús María]], [[Estadiu Nacional de Perú]], [[Distritu de Miraflores (Lima)|Miraflores]], [[Distritu de Lurigancho-Chosica|Chosica]], [[Distritu de San Luis|San Luis]], [[Rímac]], [[Callao]], [[Comes]], [[Distritu de José Gálvez|José Gálvez]], [[Distritu de Mala|Mala]], [[Distritu de San Miguel|San Miguel]], [[Jockey Club de Perú]], [[Distritu de Chancay|Chancay]], [[Ate Vitarte]], [[Distritu de San Juan de Miraflores|San Juan de Miraflores]], [[Corralada de Lima]], y [[Huaral]].&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt; En [[Provincies de Perú|provincies]], el club cunta con academies en [[Baltes]], [[Chiclayo]] (una de los meyores del norte) y [[Arequipa]].&lt;ref name=&quot;academia&quot; /&gt;

== Xugadores ==

=== Grandes Xugadores ===
{{AP|Futbolistes del Club Alianza Lima|l1=Futbolistes del Club Alianza Lima}}
[[Ficheru:Alejandro Villanueva en Alianza Lima.png|miniaturadeimagen|left|180px|[[Alejandro Villanueva]], unu de los ídolos del club.]]

Alianza Lima dende la so fundación, siempres se caracterizó por apurrir xugadores a la seleición y unu d'apurrir más importantes al traviés de la historia, foi'l que se fixo pa les olimpiaes de Berlín 36&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.alianzaporelcambio.org/canteres.php
 |títulu = Xugadores que xueguen en primer división nel Perú y nel estranxeru que pasaron poles canteres d'Alianza Lima mientres xestión de Fernando Farah en divisiones menores
 |fechaaccesu = 26 de febreru de 2009
 |editor = Alianzaporelcambio.org
 |añu = 2009
 }} |2=http://www.alianzaporelcambio.org/canteres.php |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; [[Alejandro Villanueva]], [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]], [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]], ente otros. El xugador qu'ostenta más títulos con Alianza Lima ye [[Jorge Koochoi Sarmiento]] (7 títulos) y suma na so haber 8 títulos a nivel nacional. A [[Alejandro Villanueva]] acredítase-y ser el responsable del clásicu estilu de xuegu d'Alianza Lima, onde s'axudicó la distinción de máximu [[Goliadores de la Primer División de Perú|goliador del campeonatu peruanu]] nos años [[1928]] y [[1931]].&lt;ref name=&quot;topscorers&quot; /&gt; Coles mesmes, el porteru [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]] tien el récor nacional de goles marcaos nun namái alcuentru: siete.&lt;ref name=&quot;recordvald&quot;&gt;{{cita web |url= http://espndeportes.espn.go.com/news/story?id=554501&amp;s=xen&amp;type=story
 |títulu= Morrió l'ex arqueru peruanu Juan Magu Valdivieso
 |fechaaccesu=17 de mayu de 2009
|editor= Espndeportes.espn.go.com
}}&lt;/ref&gt; Esto asocedió nun partíu ante Sportivo Unión, onde allugaron a Valdivieso como delanteru, una y bones Alejandro Villanueva sufriera una mancadura.&lt;ref name=&quot;recordvald&quot; /&gt; Dos futbolistes importantes de la so historia coincidieron nos [[años 1960]] y empiezos de los [[años 1970|setenta]]. Xuntos, [[Víctor Zegarra]] y [[Pedro Pablo Lleón]] llograron el bicampeonatu 1962-1963 y el títulu del añu [[1965]]. Zegarra caltién un récor vixente na [[Historia del Club Alianza Lima|historia del club]] al permanecer 19 temporaes n'Alianza Lima, ente les cualos consiguió otru bicampeonatu (1977-1978).&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt; Lleón pela so parte, anotó cinco goles nun partíu válidu pola temporada 1973.&lt;ref name=&quot;records&quot; /&gt;

L'únicu xugador ''aliancista'' y de Perú qu'apaez na llista de los [[FIFA 100]] ye [[Teófilo Cubillas]], consideráu'l mayor esponente del fútbol peruano, quien xugó n'Alianza Lima doce temporaes ([[1966]]-[[1972]], [[1977]]-[[1978]], [[1984]], [[1987]]-[[1988]]) y marcó 167 goles; 13 d'ellos en [[Copa Libertadores d'América]], convirtiéndose nel máximu goliador ''aliancista'' de dichu certame.&lt;ref name=&quot;FIFA&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rediff.com/sports/2004/mar/05fifa.htm
 |títulu= FIFA's top 100 list
 |fechaaccesu=17 de xunu de 2008
 |editor= Rediff.com
 |añu= 2004
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tcubillas&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.elnuevoherald.com/216/story/399078.html
 |títulu = Cubillas: seis décades de maxa y goles
 |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009
 |autor = Martínez Peraza, Marín
 |editor = Elnuevoherald.com
 |añu = 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091016051044/http://www.elnuevoherald.com/216/story/399078.html
 |fechaarchivu = 16 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt; Destacar por ser el segundu máximu goliador históricu de la [[Seleición de fútbol de Perú|seleición del so país]] y novenu goliador de les [[Copa Mundial de Fútbol|Copes del Mundu]].&lt;ref name=&quot;tcubillas&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://espndeportes.espn.go.com/news/story?id=459089
 |títulu= El goliadores de los mundiales al traviés de la historia |fechaaccesu=13
 d'abril de 2009
 |autor= Espndeportes.espn.go.com
 |añu= 2004
}}&lt;/ref&gt; En tal competición ye'l [[mediocampista]] más goliador de la historia con 10 goles anotaos.&lt;ref name=&quot;cubillasalianza&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.elcomercio.com.pe/noticia/255540/recuerdo-goles-cubillas_1
 |títulu= L'alcordanza de los goles de Teófilo Cubillas
 |fechaaccesu= 18 de mayu de 2009
 |editor= Elcomercio.com.pe
 |añu= 2009
 }}&lt;/ref&gt; Foi nomáu'l meyor futbolista peruanu del [[sieglu XX]] pola [[IFFHS]], al integrar la llista ''50 Meyores Xugadores del Sieglu XX'' qu'ellaboró [[FIFA]] nel [[2004]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.iffhs.de/?d847y4a89bccdc4718d413bcf05f85fdcdc3bfcdc0aec70aeecf8a3c0504
 |títulu= El Meyor Xugador Mundial del Sieglu |fechaaccesu=13
 d'abril de 2009
 |autor= IFFHS
 |añu= 2004
}}&lt;/ref&gt; Llogró'l bicampeonatu 1977-1978 y foi'l [[Goliadores de la Primer División de Perú|máximu goliador]] de los campeonatos 1966 y 1970.&lt;ref name=&quot;topscorers&quot; /&gt;
[[Ficheru:CSKA-Bavaria (16).jpg|miniaturadeimagen|170px|[[Claudio Pizarro]], máximu goliador estranxeru de la [[Bundesliga (Alemaña)|Bundesliga]], xugó n'Alianza Lima ente 1998 y 1999.]]
Alianza tuvo'l meyor mediocampo del mundu nel añu [[1978]] según la revista [[arxentina]] ''[[El Gráficu]]'', conformáu por [[César Cueto]], [[Teófilo Cubillas]] y [[José Velásquez Castillo|José Velásquez]].&lt;ref name=&quot;rumores&quot; /&gt; Cueto foi unu de los futbolistes más téunicos que'l fútbol peruano produció.&lt;ref name=&quot;ccueto&quot; /&gt; Formáu nes divisiones menores del club ''íntimu'', formó parte del primer equipu en [[1969]] a los 17 años d'edá.&lt;ref name=&quot;ccueto&quot; /&gt; Tuvo presente nos planteles campeones de los años 1975, 1977 y 1978. [[Hugo Sotil]] nos [[años 1970]] llogró tamién el bicampeonatu 1977-1978 depués del so pasu pol [[FC Barcelona|Barcelona d'España]]. Anotó 5 goles na [[Copa Libertadores 1978]], onde l'equipu ''aliancista'' llegó a semifinales.&lt;ref name=&quot;acopa78&quot; /&gt; El porteru [[José González Ganoza]], una de les víctimes na [[Traxedia aérea d'Alianza Lima de 1987|traxedia del Fokker]], foi'l xugador con más partíos nel so haber, llegando a apostar 475 alcuentros.&lt;ref name=&quot;records&quot; /&gt; A principios de los [[años 1990]], [[Waldir Sáenz]] empezó'l so racha goliadora que la llevó a convertise nel máximu goliador na historia d'Alianza, yá que llogró anotar ente les temporaes [[1992]]-[[1998]], [[1999]] y [[2001]]-[[2005]]; en 178 oportunidaes, cuntando [[Lliga Peruana de Fútbol Primer División]] y [[Copa Libertadores]]; nesta última competición destaquen los ocho goles anotaos por [[Guillermo La Rosa]] na [[Copa Libertadores 1978|edición de 1978]].&lt;ref name=&quot;waldirsaenz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CLtopscorers&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/sacups/copalibtops.html
 |títulu= Copa Libertadores - Topscorers
 |fechaaccesu=17 de xunu de 2008
 |autor= Andrés, Juan Pablo and Ballesteros, Frank
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2004
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

En [[1998]], llegó proveniente del [[Deportivu Pesqueru]] el delanteru [[Claudio Pizarro]], confeso aficionáu ''aliancista''.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/10128/109/
 |títulu = Cronica Viva - Claudio Pizarro
 |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009
 |editor = Cronicaviva.com
 |añu = 2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080430205656/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/10128/109/
 |fechaarchivu = 30 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt; Permaneció nel club hasta mediaos de [[1999]] cuando foi contratáu pol [[Werder Bremen]] alemán. Un fechu importante pa la so salida al fútbol europeo foi'l partíu ante [[Unión Mines]] en [[Estadiu Alejandro Villanueva|''Matute'']], una y bones el club xermanu unvió emisarios pa reparar el rendimientu de Pizarro.&lt;ref name=&quot;pizarro&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.claudiopizarro.com/pizarro/hbremen.htm
 |títulu = Historia - Werder Bremen
 |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009
 |editor = Claudiopizarro.com
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090312042454/http://www.claudiopizarro.com/pizarro/hbremen.htm
 |fechaarchivu = 12 de marzu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Nesi alcuentru'l delanteru anotó cinco goles, porlo que la so contratación concretóse.&lt;ref name=&quot;pizarro&quot; /&gt;

La llegada del nuevu mileniu traxo consigo nuevos futbolistes como [[Jefferson Farfán]], campeón con Alianza nos torneos [[Campeonatu Descentralizáu 2001|2001]], 2003 y [[Campeonatu Descentralizáu 2004|2004]]. Consolidar nel equipu titular a partir del añu [[2002]], acentuando'l so rendimientu nes temporaes 2003 y 2004, onde destacó nel equipu empobináu por [[Gustavo Costas]]. Foi contratáu pol [[PSV Eindhoven]] a mediaos del [[2004]] por más de 4 millones de dólares, cifra récor nel so momentu.&lt;ref name=&quot;farfanmanco&quot;&gt;{{cita web|url=https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-cumple-117-ano-club-xugadores-apurro-seleccion-peruana-mundiales-63561|títulu=Alianza Lima cumple 117 años: el club que más xugadores apurrió a la Seleición Peruana en Mundiales|fechaaccesu=16 de febreru de 2017|añu=2017|editor=Depor.pe}}&lt;/ref&gt; [[Reimond Mancu]] llegó a les divisiones menores del club ''blanquiazul'' proveniente de l'[[Academia Cantolao|Academia Deportiva Cantolao]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/10128/109/
 |títulu = Cronica Viva - Claudio Pizarro
 |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009
 |autor = Loayza, Jorge |editor
 = Larepublica.com.pe |añu=2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080430205656/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/10128/109/
 |fechaarchivu = 30 d'abril de 2008
}}&lt;/ref&gt; Mientres la so estancia na institución, formó parte de la seleición peruana que participó nel [[Campeonatu Suramericanu Sub-17 de 2007]] que s'apostó n'[[Ecuador]]; onde foi la figura del tornéu, amás de clasificar al [[Copa Mundial de Fútbol Sub-17 de 2007|mundial de Corea del Sur]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/EcuadorSub17/2007/03/26/DetalleNoticia87333.asp
 |títulu = FUTBOLPERUANO.COM: Suramericanu Sub 17 - Ecuador 2007
 |fechaaccesu = 18 de mayu de 2009
 |editor = Peru.com
 |añu = 2007
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090123095352/http://www.peru.com/futbol/AutoNoticias/EcuadorSub17/2007/03/26/DetalleNoticia87333.asp
 |fechaarchivu = 23 de xineru de 2009
}}&lt;/ref&gt; Fichó pol [[PSV Eindhoven]] a mediaos del añu [[2008]], por una suma que bazcuyó los trés millones de dólares, récor pa una tresferencia nel fútbol peruano.&lt;ref name=&quot;farfanmanco&quot; /&gt; [[Alianza Lima]] ye'l club nacional que más futbolistes a esportáu al estranxeru nos últimos tiempos.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://depor.pe/noticia/503086/alianza-club-que-mas-delanteros-esporto-once-ano |títulu =
 Alianza ye'l club que más delanteros esportó n'once años |fechaaccesu
 = 30 de xunu de 2010
 |autor = Bustillos, Alexander
 |editor = Depor.pe |añu=2010
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20100703073425/http://depor.pe/noticia/503086/alianza-club-que-mas-delanteros-esporto-once-ano |fechaarchivu
 = 3 de xunetu de 2010
}}&lt;/ref&gt;

Futbolistes de diverses nacionalidaes pasaron pol Club Alianza Lima a lo llargo de la so historia, siendo'l primeru d'ellos l'[[uruguái|uruguayu]] Romeo Parravicini.&lt;ref name=&quot;Terra&quot; /&gt; Col tiempu sumáronse xugadores como los [[chile|chilenos]] [[Fernando Martel]], [[Rodrigo Pérez]] (campeones nacionales nel [[Campeonatu Descentralizáu 2006|2006]]); René Pinto, José Letelier, «''Pancho''» Huerta y Parko Quiroz (cedíos por [[Colo-Colo]] en [[1987]]); los brasilanos [[Marco Antônio Do Santos|''Marquinho'']] (campeón nacional en [[Campeonatu Descentralizáu 1997|1997]]) y [[Jorge Ferreira da Silva|''Palhinha'']] (campeón nacional nel [[Campeonatu Descentralizáu 2001|2001]]); los [[colombia]]nos [[Tressor Moreno|Malher Tressor Moreno]] y [[Víctor Marulanda|Víctor Hugo Marulanda]]; ente otros.

=== Máximos goliadores ===
{| class=&quot;sortable&quot; width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;112548&quot; style=&quot;color: white;&quot;
! width=&quot;5%&quot; |#
! width=&quot;18%&quot; |Jugador
!Posición
! width=&quot;&quot; |Periodo
! width=&quot;25%&quot; |Primera División
|- align=&quot;center&quot;
|1
|{{bandera|Perú}} [[Waldir Sáenz]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1992-1998 / 1999 / 2001-2005 / 2008
|169
|- align=&quot;center&quot;
|2
|{{bandera|Perú}} [[Teófilo Cubillas]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1966-1972 / 1977-1979 / 1984 / 1987
|154
|- align=&quot;center&quot;
|3
|{{bandera|Perú}} [[Víctor Zegarra]]
|[[Ficheru:FootballPositionMID_es.png|20x20px]] [[Mediocampista]]
|1958-1974 / 1977-1978
|121
|- align=&quot;center&quot;
|4
|{{bandera|Perú}} [[Pedro Pablo León]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1960-1970 / 1973
|100
|- align=&quot;center&quot;
|5
|{{bandera|Perú}} [[Juan Emilio Salinas|Emilio Salinas]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1948-1956
|102
|- align=&quot;center&quot;
|6
|{{bandera|Perú}} [[Freddy Ravello]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1976-1983
|94
|- align=&quot;center&quot;
|7
|{{bandera|Perú}} [[Wilmer Aguirre]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|2001-2006 / 2008-2010 / 2013-2014 / 2021-2022
|87
|- align=&quot;center&quot;
|8
|{{bandera|Perú}} [[Juan Illescas]]
|[[Ficheru:FootballPositionMID_es.png|20x20px]] [[Mediocampista]]
|1977-1988
|82
|- align=&quot;center&quot;
|9
|{{bandera|Perú}} [[Juan Rivero Arias|Juan Rivero]]
|[[Ficheru:FootballPositionFWD_es.png|20x20px]] '''[[Delanteru]]'''
|1971-1976
|74
|- align=&quot;center&quot;
|10
|{{bandera|Perú}} [[Henry Quinteros]]
|[[Ficheru:FootballPositionMID_es.png|20x20px]] [[Mediocampista]]
|1998-2003 / 2008-2013
|51
|}

=== Palmarés Individual ===
{| {{tablaguapa}}
! rowspan=&quot;2&quot; |Xugador
! rowspan=&quot;2&quot; |Total
! colspan=&quot;4&quot; |Nacionales
|-
!'''Lliga Peruana de Fútbol''' (1912-1921)
!'''Amateur (1926-1950)'''
!'''Profesional (1951-Actualidá)'''
!Segunda División
|-
|[[Jorge Sarmiento|Jorge Koochoi Sarmiento]]
|7
|1918, 1919
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|[[Wilmer Aguirre]]
|6
| -
| -
|2001, 2003, 2004, 2006, 2021, 2022
| -
|-
|[[Miguel Rostaing La Torre|Miguel Rostaing]]
|6
|1919
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|[[Alejandro Villanueva]]
|6
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
|1939
|-
|[[Demetrio Neyra]]
|6
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
|1939
|-
|[[Domingo García Heredia|Domingo García]]
|6
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
|1939
|-
|[[José María Lavalle]]
|6
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
|1939
|-
|[[Juan Valdivieso]]
|6
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
|1939
|-
|[[Jefferson Farfán]]
|5
| -
| -
|2001, 2003, 2004, 2021, 2022
| -
|-
|[[Víctor Zegarra]]
|5
| -
| -
|1962, 1963, 1965, 1977, 1978
|
|-
|[[Alberto Montellanos]]
|5
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|Filomeno García
|5
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|[[Juan Eugenio Rostaing La Torre|Juan Rostaing]]
|5
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|[[Julio Quintana]]
|5
| -
|1927, 1928, 1931, 1932, 1933
| -
| -
|-
|[[César Cueto]]
|4
| -
| -
|1975, 1977, 1978
| -
|-
|[[Jaime Duarte]]
|4
| -
| -
|1975, 1977, 1978
| -
|-
|[[José González Ganoza|José González]]
|4
| -
| -
|1975, 1977, 1978
| -
|-
|[[José Velásquez Castillo|José Velásquez]]
|4
| -
| -
|1975, 1977, 1978
| -
|-
|[[Rinaldo Cruzado]]
|4
| -
| -
| -
|2003, 2004, 2006, 2017
|-
|[[George Forsyth]]
|4
| -
| -
| -
|2001, 2003, 2004, 2006
|}

=== Mercáu de pases 2023 ===
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align: center; width: 760px; border:1px #aaa solid;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color:white; background:#002244&quot; |Altes
|- style=&quot;color:#024; background:#DDD;&quot;
! width=&quot;25%&quot; |Futbolista
! width=&quot;20%&quot; |Posición
! width=&quot;28%&quot; |Procedencia
! width=&quot;20%&quot; |Tipu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Ítalo Espinoza]]
| align=&quot;left&quot; |[[porteru|Arqueru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Ayacucho Fútbol Club|Ayacucho FC]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Carlos Zambrano]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Atlético Boca Juniors|Boca Juniors]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Santiago García]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club de Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Edinson Chávez]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Ayacucho Fútbol Club|Ayacucho FC]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Jesús Castillo Peña|Jesús Castillo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Academia Deportiva Cantolao|Academia Cantolao]]
| align=&quot;left&quot; |Trespasu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Andrés Andrade]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Atlético Nacional]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Gabriel Costa Heredia|Gabriel Costa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
| align=&quot;left&quot; |Llibre
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Franco Zanelatto]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Alianza Atléticu Sullana|Alianza Atlético]]
| align=&quot;left&quot; |Torna de préstamu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Bryan Reyna]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Academia Deportiva Cantolao|Academia Cantolao]]
| align=&quot;left&quot; |Trespasu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Pablo Sabbag]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Deportivu La Equidad|La Equidad]]
| align=&quot;left&quot; |Préstamu
|}
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align: center; width: 760px; border:1px #aaa solid;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color:white; background:#002244&quot; |Baxes
|- style=&quot;color:#024; background:#DDD;&quot;
! width=&quot;25%&quot; |Futbolista
! width=&quot;20%&quot; |Posición
! width=&quot;28%&quot; |Destín
! width=&quot;20%&quot; |Tipu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Jonathan Medina]]
| align=&quot;left&quot; |[[porteru|Arqueru]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club #Universidad Técnica de Cajamarca|UTC]]
| align=&quot;left&quot; |Fin de contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Christian Ramos]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Rescisión contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Oslimg Mora]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Atlético Grau|Atlético Grau]]
| align=&quot;left&quot; |Rescisión contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Paolo Hurtado]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Cienciano|Cienciano]]
| align=&quot;left&quot; |Rescisión contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Arley Rodríguez]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Fin de contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Wilmer Aguirre]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |Fin de contratu
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Jefferson Farfán]]
| align=&quot;left&quot; |[[Delanteru]]
| align=&quot;left&quot; |Retiru
| align=&quot;left&quot; |Fin de contratu
|}
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align: center; width: 760px; border:1px #aaa solid;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color:white; background:#002244&quot; |Cesiones
|- style=&quot;color:#024; background:#DDD;&quot;
! width=&quot;25%&quot; |Futbolista
! width=&quot;20%&quot; |Posición
! width=&quot;28%&quot; |Destín
! width=&quot;20%&quot; |Fin de Cesión
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Jefferson Portales]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Anexu:Futbolistes del Club Alianza Lima#Club Carlos A. Mannucci|Carlos A. Mannucci]]
| align=&quot;center&quot; |31/12/2023
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Fabio Renato Rojas|Renato Rojas]]
| align=&quot;left&quot; |[[Defensa (fútbol)|Defensa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Atlético Grau|Atlético Grau]]
| align=&quot;center&quot; |31/12/2023
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Axel Moyano]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Atlético Grau|Atlético Grau]]
| align=&quot;center&quot; |31/12/2023
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[Piero Vivanco]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mediocampista]]
| align=&quot;left&quot; |[[Club Atlético Grau|Atlético Grau]]
| align=&quot;center&quot; |31/12/2023
|}

=== Divisiones menores ===
El Club Alianza Lima ye consideráu como la cantera más grande ya importante del fútbol peruano al apurrir la mayor cantidá de xugadores a la [[Seleición de fútbol de Perú]] a lo llargo de tola historia. Ente los xugadores más destacaos formaos n'Alianza Lima atópense: [[Teófilo Cubillas]], [[César Cueto]], [[Hugo Sotil]], [[José Velásquez Castillo|José Velásquez]], [[Víctor Benítez]], [[Pedro Pablo Lleón]], [[André Carrillo]], [[Paolo Guerrero]], [[Jefferson Farfán]], ente otros.

El máximu referente de la cantera aliancista anguaño ye [[Paolo Guerrero]], máximu goliador históricu de Perú con 35 goles y capitán de la [[Seleición de fútbol de Perú]]. Guerrero empecipiar nel añu 1991 n'Alianza Lima con solu 7 años d'edá. Formóse xunto a [[Jefferson Farfán]] con quien compartió cuasi tola so carrera futbolística n'Alianza Lima y la Seleición de fútbol de Perú. Magar nun xugar nengún partíu oficial con Alianza Lima, Guerrero tuvo minutos na [[Copa El Gráficu-Perú|Copa El Gráficu 2002]], tornéu amistosu que xugó'l cuadru ''blanquiazul'' frente al [[Club Atlético Peñarol]], que traía ente les sos figures a [[Pablo Bengoechea]], actual DT d'Alianza Lima y campeón nacional col cuadru 'íntimu' nel [[Campeonatu Descentralizáu 2017|2017]].

=== Goliadores ===
Nel siguiente cuadru amuésense los xugadores que fueron máximos goliadores por edición de la primer división peruana y por Copa Libertadores, cola camiseta d'Alianza.&lt;ref name=&quot;topscorers&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tablesp/perutops.html
 |títulu= Peru - List of First Division Topscorers
 |fechaaccesu=25 de marzu de 2009
 |autor= Andrés, Juan Pablo; Nieto Tarazona, Carlos Manuel and Pierrend, José Luis
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
}}&lt;/ref&gt;

==== Primer División de Perú ====
{| align=center width=55% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=191970 style=&quot;color: white;&quot;
!width=25%|Campeonatu
!width=25%|Xugador

!width=10%|Goles
|-align=center
|Primer división 1928||{{bandera|Perú}} [[Alejandro Villanueva]]||3
|-align=center
|Primer división 1931||{{bandera|Perú}} [[Alejandro Villanueva]]||16
|-align=center
|Primer división 1949||{{bandera|Perú}} [[Juan Emilio Salinas]]||18
|-align=center
| Primer división 1952||{{bandera|Perú}} [[Juan Emilio Salinas]]||22
|-align=center
|Primer división 1955||{{bandera|Perú}} [[Máximu Mosquera]]||11
|-align=center
|Primer división 1958||{{bandera|Perú}} [[Juan Joya]]||17
|-align=center
|Primer división 1963||{{bandera|Perú}} [[Pedro Pablo Lleón]]||13
|-align=center
|Primer división 1966||{{bandera|Perú}} [[Teófilo Cubillas]]||19
|-align=center
|Primer división 1967||{{bandera|Perú}} [[Pedro Pablo Lleón]]||14
|-align=center
|Primer división 1970||{{bandera|Perú}} [[Teófilo Cubillas]]||22
|-align=center
|Primer división 1977||{{bandera|Perú}} [[Freddy Ravello]]||21
|-align=center
|Primer división 1981||{{bandera|Perú}} José Carranza||15
|-align=center
|Primer división 1993||{{bandera|Perú}} [[Waldir Sáenz]]||31
|-align=center
|Primer división 1996||{{bandera|Perú}} [[Waldir Sáenz]]||19
|}

==== Copa Libertadores d'América ====
{| align=center width=55% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=191970 style=&quot;color: white;&quot;
!width=25%|Campeonatu
!width=25%|Xugador

!width=10%|Goles
|-align=center
|Copa Libertadores 1972||{{bandera|Perú}} [[Teófilo Cubillas]]||6
|-align=center
|Copa Libertadores 1978||{{bandera|Perú}} [[Guillermo La Rosa]]||8
|}

=== Goliadores históricos ===
{| align=center width=55% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=191970 style=&quot;color: white;&quot;
!width=25%|Xugador
!width=10%|Goles
!width=25%|Temporaes apostaes
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Waldir Sáenz]]|| 178||1992-1999 / 2001-2005 / 2008
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Teófilo Cubillas]]|| 165||1966-1972 / 1977-1978 / 1984 / 1988
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Víctor Zegarra]]|| 128||1958-1974 / 1977-1978
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Pedro Pablo Lleón]]|| 120||1960-1970 / 1973 
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Juan Emilio Salinas]]|| 102||1948-1956 
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Freddy Ravello]]|| 101||1976-1983 
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Juan Carlos Illescas]]|| 95||1978-1988 
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Óscar Gómez Sánchez]]|| 89||1951-1959 
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Wilmer Aguirre]]|| 87||2001-2006 / 2008-2011 / 2013-2014 / 2021-
|-align=center
|{{bandera|Perú}} [[Juan Rivero Arias]]|| 76||1971-1976
|}

=== Dellos equipos campeones y otros ===
[[Club Alianza Lima|Alianza Lima]] tien, a la fecha, 25 títulos nacionales, una Copa Nacional, una Supercopa Nacional, un Tornéu Internacional y 21 subtítulos nacionales.

==== Campeonatu de la Lliga Peruana de Football 1918 ====

* Faustino Arteaga
* Ismael Carvallo
* Victor Alcalde
* Augusto Coquelet
* José Jaime
* Victor Oyague
* Juan Torres
* Pedro Alcalde
* Manuel Carvallo
* Ángel Noé
* José Paulet
* Javier Bello
* Julio Rivero
* Miguel Ruestas
* Juan Salazar
* Antonio Domínguez
* Jorge Koochoi Sarmiento
* Juan Ibáñez
* Julio Iturrizaga
* Alberto Moncada 
* José Montellanos
* Antonio Palomino
* Guillermo Rivero
* Óscar Zavala.

== Entrenadores ==
{{AP|Entrenadores del Club Alianza Lima}}

Los entrenadores d'Alianza Lima conocer a partir de 1928, siendo'l primeru d'ellos [[Guillermo Rivero]], quien fixo de xugador y téunicu coles mesmes. Amás de Rivero, de los 65 entrenadores que tuvo Alianza, xugadores como Jorge Koochoi, [[Alejandro Villanueva]], Gerardo Arce, [[César Cueto]], [[Víctor Zegarra]] y [[Jaime Duarte]] cumplieron esta mesma función.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt; El primer entrenador campeón que se-y conoz al club ye tamién Guillermo Rivero, quien ye'l más ganador con cuatro títulos llograos mientres los sos seis años a cargu del primer equipu, amás de ser el téunicu que más tiempu se caltuvo nel puestu.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;winningcoaches&quot; /&gt; L'entrenador que dirixó más partíos na historia ye [[Gustavo Costas|Gustavo Costas Makeira]], con 177.&lt;ref name=&quot;dtpartidos&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/informes/estadisticas/gustavo-historico |títulu= Gustavo históricu |fechaaccesu=8 d'avientu de 2010 |autor= Behr, Raúl |editor= Dechalaca.com |añu= 2010}}&lt;/ref&gt; Más tras apaecen Jaime de Almeyda, Juan José Tan y Adelfo Magallanes con 153, 144 y 120 partíos respeutivamente.&lt;ref name=&quot;dtpartidos&quot;/&gt; Al traviés de la historia pasaron 32 entrenadores nacionales (peruanos) y 33 estranxeros: 8 brasilanos, 6 uruguayos, 4 arxentinos, 4 colombianos, 2 [[Croacia|croates]], 2 chilenos, 2 españoles, un italianu, un [[Hungría|húngaru]], un griegu, un paraguayu y un venezolanu.&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt;

=== Entrenadores campeones de primer División ===
Dientro de la gran cantidá d'entrenadores que pasaron por Alianza Lima, once d'ellos pudieron salir campeones de la Primer División Peruana.&lt;ref name=&quot;winningcoaches&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/players/peru-winning-coaches.html
 |títulu= Peru - Championship Winning Coaches
 |fechaaccesu=17 de xunu de 2008
 |autor= Silva, Cesar
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2008
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt; Hai de solliñar que nun se consideren llogros d'Apertures, Clausures, la Segunda División de 1939, nin campeonatos amistosos sían nacionales o internacionales. Cuatro peruanos, dos uruguayos, dos arxentinos, un brasilanu, un colombianu y un español fueron los encargaos d'emponer a Alianza Lima en 20 de los 23 títulos nacionales que consiguió hasta la fecha.&lt;ref name=&quot;títulos&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.clubalianzalima.com/pages/titulos.asp |títulu=Título y Sub-títulos |fechaaccesu=14 d'avientu de 2012 |añu=2012 |editor=clubalianzalima.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130407044430/http://www.clubalianzalima.com/pages/titulos.asp |fechaarchivu=7 d'abril de 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entrenadores&quot; /&gt; Nun s'inclúin los títulos de los años 1918, 1919 y 1927 pos nun se tien conocencia si daquién en particular dirixó al equipu naquella dómina.&lt;ref name=&quot;winningcoaches&quot; /&gt;

{| align=center width=47% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 89%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=191970 style=&quot;color: white;&quot;
!width=47%|Entrenador
!width=18%|Temporaes
!width=35%|Títulos Llograos
|-
|{{bandera|Perú}} [[Guillermo Rivero]]|| 1928-1934||1928, 1931, 1932, 1933
|-
|{{bandera|Perú}} [[Adelfo Magallanes Campos]]|| 1946-1952&lt;br /&gt;1954-1956||1948, 1954, 1955
|-
|{{bandera|Perú}} Luis Guzmán|| 1952-1953||1952
|-
|{{bandera|Brasil}} Jaime de Almeyda|| 1961-1966||1962, 1963, 1965
|-
|{{bandera|Perú}} [[Marcos Calderón]]|| 1975-1976||1975
|-
|{{bandera|Uruguái}} [[Juan Eduardo Hohberg]]|| 1977-1978||1977, 1978
|-
|{{bandera|Colombia}} [[Jorge Luis Pinto]]|| 1997-1998||1997
|-
|{{bandera|España}} Bernabé Herráez|| 2001||[[Campeonatu Descentralizáu 2001|2001]]
|-
|{{bandera|Arxentina}} [[Gustavo Costas]]|| 2003-2004&lt;br /&gt;2009-2011||[[Campeonatu Descentralizáu 2003|2003]], [[Campeonatu Descentralizáu 2004|2004]]
|-
|{{bandera|Uruguái}} [[Gerardo Pelusso]]|| 2006-2007||[[Campeonatu Descentralizáu 2006|2006]]
|-
|{{bandera|Uruguái}} [[Pablo Bengoechea]]|| 2017-2028
2019-2020
|[[Campeonatu Descentralizáu 2017|2017]]
|-
|{{bandera|Arxentina}} Carlos Bustos
|2021-2022
|2021
|-
|{{bandera|Perú}} Guillermo Salas
|2022-Act.
|2022
|}

== Grandes rivalidaes ==

=== Alianza Lima - Atlético Chalaco ===
Alianza protagonizó clásicos col [[Club Atlético Chalaco|Atlético Chalaco]] nel clásicu [[Lima]]-[[Callao]] a mediaos de los años 20. Naquellos partíos, surdió la rivalidá ente esos dos urbes que, naquella dómina, taben dixebraes y acostumaben tener diferencies.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/6031/1/
 |títulu= Marca Fútbol: Caleciendo con un vieyu clásicu |fechaaccesu=2
 de mayu de 2009
 |editor= Dechalaca.com
 |autor= Espinoza, Gerardo |añu=
 2009
}}&lt;/ref&gt;

=== Superclásico ===
{{AP|Clásicu del fútbol peruano}}
{{VT|Estadístiques del Clásicu del fútbol peruano}}

El clásicu rival d'Alianza Lima ye [[Club Universitario de Deportes Universitario de Deportes]].&lt;ref name=empecipio /&gt; El [[Clásicu del fútbol peruano|''superclásico'']] ye un eventu que se repite de manera oficial delles vegaes por temporada dientro del [[Primer División de Perú|Campeonatu Descentralizáu]], que reproduz l'enfrentamientu de dos identidaes consideraes antagóniques por esencia.&lt;ref name=&quot;entamu&quot; /&gt; El primeru d'ellos socedió'l [[23 de setiembre]] de [[1928]], onde se produció un [[Conflictu|fregáu]] ente ''aliancistas'' y ''universitarios'' que concluyó na espulsión de cinco xugadores ''blanquiazules'' y dos ''merengues''. Les griesques treslladáronse tamién a les tribunes, onde los simpatizantes de la [[Club Universitariu de Deportes|Federación Universitaria]] (darréu Universitariu de Deportes), provocaron a los xugadores d'Alianza llanzándo-yos insultos [[Racismu|racista]] y cutiéndolos colos sos cayaos.&lt;ref name=&quot;entamu&quot; /&gt; Como retruque, los ''aliancistas'' ingresaron pola fuercia a les tribunes pa, por aciu los golpes, responder a les ofienses. Por tales acontecimientos, esti primer alcuentru foi bautizáu como'l ''Clásicu de los Muletazos''.&lt;ref name=&quot;entamu&quot; /&gt;

Col pasu de los años, esti partíu foi escenariu de fregaos de gran magnitú, que terminaron con dellos espulsaos. Por cuenta de ello, acentuóse la rivalidá más antigua del fútbol peruano, na cual Alianza ostenta una importante ventaya con al respeutive del so rival, al ganar 138 vegaes frente a 119 del rival en 359 clásicos. Tamién convirtió más goles que'l so clásicu rival con un total de 473 anotaciones.&lt;ref name=&quot;superclasicoalu&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tablesa/aliuni.html
 |títulu= Universitariu v Alianza - Lima Derby - Clásicu del Fútbol Peruano |fechaaccesu=18
 de xunu de 2008
 |editor= Rsssf.com
 |autor= Nieto Tarazona, Carlos Manuel
 |añu= 2008
}}&lt;/ref&gt;

El 12 de xunu de 1949, Alianza Lima ganó por marcador de 9:1, siendo este'l clásicu peruanu más abuitáu en tola historia.&lt;ref&gt;[https://depor.com/futbol-peruano/universitariu-deportes-mayor-goliada-clasico-pertenez-alianza-lima-28298]&lt;/ref&gt;

Los ''íntimos'', ganaron el primer clásicu de la era profesional, el [[2 de setiembre]] de [[1951]] pol marcador de 3:4; según tamién el primer alcuentru desque'l campeonatu vuélvese descentralizáu, cola resultancia final de 3:2 el [[5 de payares]] de [[1966]].&lt;ref name=&quot;superclasicoalu&quot; /&gt; Ente [[1962]] y [[1963]], Alianza consiguió 7 victories consecutives. Alianza Lima ganó dos clásicos por [[Walkover]] (En 1931 y 1935)&lt;ref name=&quot;superclasicoalu(2)&quot;&gt;{{cita web|url=https://depor.com/futbol-peruano/alianza-lima-vs-universitariu-deportes-clasicos-curiosos-28505|títulu=Walkover|fechaaccesu=16 de febreru de 2018|autor=|añu=2017|editor=Depor.com}}&lt;/ref&gt; Coles mesmes, los dos únicos clásicos por [[Copa Suramericana]] ganar Alianza Lima, dambos por 1-0.&lt;ref&gt;[http://www.americatv.com.pe/deportes/futbol-mundial/asi-foi-foi-y alianza-lima-la so-primer-copa-suramericana-n149780]&lt;/ref&gt;

En [[Provincies de Perú|provincies]], les estadístiques tamién son favorables al club ''aliancista'', pos s'apostaron 19 alcuentros nel interior de [[Perú]], con nueve victories ''blanquizules'', trés ''cremes'' y siete empates.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/296/72/
 |títulu= El clásicu pelos caminos de Perú |fechaaccesu=8
 de payares de 2008
 |editor= Dechalaca.com
 |autor= Capo, Roberto |añu=
 2008
}}&lt;/ref&gt;

=== Postreros 10 partíos ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Temporada
!Local
! Visitante
!Resultáu
!Detalles
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2016|Descentralizáu 2016]]
| '''Universitariu'''
| Alianza Lima |
1:0
|
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2016|Descentralizáu 2016]]
| '''Alianza Lima'''
| Universitariu |3:0

| L'alcuentru remató 1:1, pero los puntos fueron daos a Alianza Lima al reclamar ante l'[[Asociación Deportiva de Fútbol Profesional|ADFP]] la mala inscripción d'un xugador de [[Club Universitario de Deportes Universitario]]
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2016|Descentralizáu 2016]]
| Universitariu |
'''Alianza Lima'''
| 0:3
| Universitariu nun pudo xugar el partíu por motivos extrafutbolísticos y el partíu remató 3 a 0 a favor de los aliancistas.
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2017|Descentralizáu 2017]]
|'''Alianza Lima'''
| Universitariu |
2:0
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2017|Descentralizáu 2017]]
| '''Universitariu'''
| Alianza Lima |
3:0
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2017|Descentralizáu 2017]]
| Universitariu |
'''Alianza Lima'''
| 1:2
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2017|Descentralizáu 2017]]
| '''Alianza Lima'''
| Universitariu |
1:0
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2018|Descentralizáu 2018]]
| Universitariu |
'''Alianza Lima'''
| 1:3
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2018|Descentralizáu 2018]]
| '''Alianza Lima'''
| Universitariu |
2:0
| 
|-
| [[Campeonatu Descentralizáu 2018|Descentralizáu 2018]]
| Universitariu |
Alianza Lima |
1:1
| 
|}

=== Alianza Lima - Sporting Cristal ===
[[Ficheru:AL-sc.jpg|miniaturadeimagen|derecha|240px|Alianza Lima vs. [[Club Sporting Cristal|Sporting Cristal]] en 2008.]]
{{AP|Rivalidá ente Alianza Lima y Sporting Cristal}}

Na última década, estos equipos axudicáronse alternadamente los últimos títulos: Alianza conquistó los campeonatos de [[Campeonatu Descentralizáu 2001|2001]], 2003, [[Campeonatu Descentralizáu 2004|2004]] y [[Campeonatu Descentralizáu 2006|2006]]; nos campeonatos 2003 y 2004, Alianza y Cristal enfrentar en dos tales finales pa definir al campeón nacional, siendo dambes favorables al cuadru ''íntimu''.&lt;ref name=&quot;peruhist&quot; /&gt; Cristal, consiguió los títulos nacionales 2002 y [[Campeonatu Descentralizáu 2005|2005]], polo que la rivalidá caltiénse.&lt;ref name=&quot;peruchamp&quot; /&gt; Los partíos ente estos dos equipos tienen como escenariu, na so mayoría, dos estadios: l'[[estadio Alejandro Villanueva]] y l'[[estadiu Nacional de Perú]]. [[Sporting Cristal]] nun puede utilizar el de la so propiedá, l'[[estadio San Martín de Porres]], pos la so capacidá ye bien llindada, amás pol fechu que la so infraestructura torga llevar a cabo encuentro d'altu riesgu.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.arqhys.com/construccion/estadio-sanmartin-porres.html
 |títulu = Estadiu San Martin de Porres
 |fechaaccesu = 29 d'abril de 2009
 |editor = Arqhys.com
 |añu = 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090705211019/http://www.arqhys.com/construccion/estadio-sanmartin-porres.html
 |fechaarchivu = 5 de xunetu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Dende'l campeonatu de 1956, cuando s'enfrentaron per primer vegada con victoria d'Alianza por 2:1, estos dos cuadros xugaron en 197 ocasiones, de les cualos 70 ganó Alianza y 59 el Sporting Cristal.&lt;ref name=&quot;AL-sc&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.rpp.com.pe/2009-09-20-alianza-lima-caltién-ventaya-historica-sobre-cristal-noticia_209974.html
 |títulu = Alianza Lima caltién ventaya histórica sobre Cristal
 |fechaaccesu = 20 de setiembre de 2009
 |editor = RPP.com.pe |añu=2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20150924092359/http://www.rpp.com.pe/2009-09-20-alianza-lima-caltién-ventaya-historica-sobre-cristal-noticia_209974.html
 |fechaarchivu = 24 de setiembre de 2015
}}&lt;/ref&gt; En total hubo 68 empates, fueron marcaos 487 goles (251 d'Alianza Lima).&lt;ref name=&quot;AL-sc&quot; /&gt; Nel Tornéu Apertura del añu 2004, los ''blanquiazules'' consiguieron la resultancia más abuitada nesta clase de partíos. Foi un 5:0, onde cabo destacar que Sporting Cristal xugó con un equipu alternu.&lt;ref name=&quot;clausura2003&quot; /&gt;

== Datos del club ==
* '''[[Clasificación histórica de la Primer División de Perú|Puestu históricu Perú]]''': 3° (1° en tabla de permediu)
* '''''Temporaes en Primer División:''''' 101 ([[1912]]-[[1938]]) - ([[1940]]-).&lt;ref name=&quot;peruhist&quot;/&gt;
* '''''Temporaes en Segunda División:''''' 1 ([[1939]]).&lt;ref name=&quot;segunda&quot; /&gt;
* '''''Mayor goliada consiguida:'''''
** En campeonatos nacionales de llocal: Alianza Lima 11:0 [[Sport Pilsen]] &lt;small&gt;({{fecha|1|11|1984}}, récor del fútbol peruano)&lt;/small&gt;.&lt;ref name=&quot;records2&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/4219/103/
 |títulu= Mérito y raches: los meyores y peores
 |fechaaccesu=17 de febreru de 2009
 |autor= Behr, Raúl
 |editor= Dechalaca.com
 |añu= 2009
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;records&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.delgol.com/especialalianza/esta.htm
 |títulu = Estadístiques - Los Récores
 |fechaaccesu = 16 de xunu de 2008
 |editor = Delgol.com
 |añu = 2001
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080514210027/http://www.delgol.com/especialalianza/esta.htm
 |fechaarchivu = 14 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt;
** En campeonatos nacionales de visita: [[Club Deportivo La Loretana|La Loretana]] 1:6 Alianza Lima &lt;small&gt;([[Campeonatu Descentralizáu 1996]])&lt;/small&gt;.
** En campeonatos internacionales de llocal: Alianza Lima 6:1 [[Club Jorge Wilstermann|Jorge Wilstermann]] &lt;small&gt;([[Copa Libertadores 1995]])&lt;/small&gt;.&lt;ref name=&quot;records&quot; /&gt;
** En campeonatos internacionales de visita: [[Club Deportivo Oriente Petrolero|Oriente Petrolero]] 0:4 Alianza Lima &lt;small&gt;([[Copa Libertadores 1978]])&lt;/small&gt;.&lt;ref name=&quot;acopa78&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/sacups/acopa78.html
 |títulu= Copa Libertadores d'América 1978
 |fechaaccesu=17 de xunu de 2008
 |autor= Beuker, John
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2000
}}&lt;/ref&gt;

* '''''Mayor goliada recibida:'''''
** En campeonatos nacionales de visita: [[Sport Boys Association|Sport Boys]] 8:1 Alianza Lima (2 de xunetu de 1972).
** En campeonatos internacionales de visita: [[Cruzeiro]] 7:1 Alianza Lima (20 de mayu de 1976). (Copa Libertadores d'América 1976)
** En campeonatos internacionales de llocal: Alianza Lima 0:4 Cruzeiro (1976), Alianza Lima 0:4 [[Grêmio Foot-Ball Porto Alegrense|Gremiu]](1997) y Alianza Lima 0:4 Huracán (2015).

* '''''Goliador históricu en Copa Libertadores d'América:''''': [[Teófilo Cubillas]] con 13 goles.&lt;ref name=&quot;cubillas&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.elnuevoherald.com/216/story/399078.html
 |títulu = Cubillas: seis décades de maxa y goles
 |fechaaccesu = 13 d'abril de 2009
 |autor = Martínez Peraza, Marín
 |editor = El Nuevu Herald
 |añu = 2009
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20091016051044/http://www.elnuevoherald.com/216/story/399078.html
 |fechaarchivu = 16 d'ochobre de 2009
}}&lt;/ref&gt;

* '''''Xugador ente les FIFA 10:''''' [[Teófilo Cubillas]], únicu por [[Perú]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rediff.com/sports/2004/mar/05fifa.htm
 |títulu= FIFA's top 100 list
 |fechaaccesu=17 de xunu de 2008
 |autor= Rediff.com
 |añu= 2004
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* '''Meyor Permediu de Gol''': [[Juan Emilio Salinas]] (102 goles en 127 partíos, 0.8).

* '''Meyor Participación Internacional''': Semifinales ([[Copa Libertadores 1976]], [[Copa Libertadores 1978]] y [[Copa Merconorte 1999]]).

* '''Xugador aliancista con más goles en [[Olimpiaes]]''': [[Alejandro Villanueva]] con 4 goles nes [[Olimpiaes]] de [[1936]].

* '''Meyor Mediocampo de la primer fase de la [[Copa Mundial de fútbol de 1978]]''': [[Teófilo Cubillas]], [[César Cueto]] y [[José Velásquez]].

* '''Mayor Tiempu Invictu''': 3 años ente [[1931]] y [[1933]] (26 partíos).

* '''Meyor Permediu de Gol per partíu nun añu''': 4.8 goles per partíu en [[1931]] 

* '''Enfrentamientos con Seleiciones Campeones del Mundu''': [[Seleición de fútbol d'Uruguái|Seleición d'Uruguái]] en [[1954]], quedó empatáu 2 a 2 y foi xugáu nel [[Estadiu Nacional]]. Los goles aliancistas fueron d'[[Óscar Gómez Sánchez]] y [[Máximu Mosquera]].

* '''Xugador con más títulos''': [[Jorge Koochoi Sarmiento]] (7 títulos col equipu blanquiazul y 8 en total).

* '''Xugador con más partíos''': [[José Gonzáles Ganoza]] 508 partíos (1973 a 1987).

* '''Xugador con más temporaes''': [[Víctor Zegarra]] (19 temporaes)

* '''Tresferencia más cara''': [[Jefferson Farfán]] (al [[PSV Eindhoven]] por 3.5 millones d'[[euros]] nel [[2004]].) 

* '''Xugador con más goles nun partíu''': [[Juan Valdivieso]], a pesar de ser arqueru, xugó como delanteru ante la mancadura d'[[Alejandro Villanueva]] en [[1933]] y anotó 7 goles ante Sportivo Unión, l'alcuentru remató 8 a 1 a favor d'[[Alianza Lima]].

* '''Arqueru con más tiempu invictu en torneos nacionales''': José Mendoza con 802 minutos invictu en [[1985]].

* '''Arqueru con más tiempu invictu en torneos curtios''': [[George Forsyth]] con 553 minutos invictu en [[2006]].

* '''Téunicu con más títulos ganaos''': [[Guillermo Rivero]] (4 títulos, 1928; 1931; 1932 y 1933).

* '''Téunicu con más partíos empobinaos''': [[Gustavo Costas]] (177 partíos).

* '''Gol más rápidu''': Félix Suárez, a los 6 segundos d'empezáu'l partíu, nel alcuentru Alianza Lima 2-3 [[Santa Fe Corporación Deportiva|Santa Fe]], pola [[Copa Libertadores 1976]].&lt;ref&gt;{{enllaz rotu|1={{cita web |url=http://old.conmebol.com/conmeboltest/competiciones_evento_partíos.jsp?eventu=1081&amp;anu=1976&amp;slangab=S |títulu=CRUZEIRO CAMPEÓN |fechaaccesu=23 de febreru de 2010 |editor=Conmebol.com |añu=2010 }} |2=http://old.conmebol.com/conmeboltest/competiciones_evento_partíos.jsp?eventu=1081&amp;anu=1976&amp;slangab=S |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://dechalaca.com/content/view/13062/1/ |títulu=Alianza - Estudiantes: Rápido, históricu y letal |fechaaccesu=25 de febreru de 2010 |editor=Dechalaca.com |añu=2010}}&lt;/ref&gt;

== Participaciones internacionales ==
{| cellpadding=&quot;2&quot; border=1 cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; Background: #f9f9f9; LightSkyGreen: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; width=100%width=100%
|- align=center bgcolor=#000040 style=&quot;color:white; border: 1px #aaa solid;&quot;
!Tornéu
!Ediciones
jug.
|'''Edición'''
|- align=center
|[[Copa Libertadores d'América|Copa Libertadores]]
|28
|| [[Copa Libertadores 1963|1963]], [[Copa Libertadores 1964|1964]], [[Copa Libertadores 1966|1966]], [[Copa Libertadores 1972|1972]], [[Copa Libertadores 1976|1976]], [[Copa Libertadores 1978|1978]], [[Copa Libertadores 1979|1979]], [[Copa Libertadores 1983|1983]], [[Copa Libertadores 1987|1987]], [[Copa Libertadores 1988|1988]], [[Copa Libertadores 1994|1994]], [[Copa Libertadores 1995|1995]], [[Copa Libertadores 1997|1997]], [[Copa Libertadores 1998|1998]], [[Copa Libertadores 2000|2000]], [[Copa Libertadores 2002|2002]], [[Copa Libertadores 2003|2003]], [[Copa Libertadores 2004|2004]], [[Copa Libertadores 2005|2005]], [[Copa Libertadores 2007|2007]], [[Copa Libertadores 2010|2010]], [[Copa Libertadores 2011|2011]], [[Copa Libertadores 2012|2012]], [[Copa Libertadores 2015|2015]], [[Copa Libertadores 2018|2018]], 2019, 2020, 2022
|- align=center
|[[Copa Suramericana]]
|4
| [[Copa Suramericana 2002|2002]], [[Copa Suramericana 2003|2003]], [[Copa Suramericana 2014|2014]], [[Copa Suramericana 2017|2017]]
|- align=center
|[[Copa Merconorte]] (d)
|4
| [[Copa Merconorte 1998|1998]], [[Copa Merconorte 1999|1999]], [[Copa Merconorte 2000|2000]], [[Copa Merconorte 2001|2001]]
|- align=center
|[[Copa Conmebol]] (d)
|1 
| [[Copa Conmebol 1996|1996]]
|}

&lt;small&gt;'''(d)''' Tornéu internacional desapaecíu.&lt;/small&gt;

=== Por competición ===
* &lt;small&gt;En '''negrina''' competiciones n'activu.&lt;/small&gt;
{| class=&quot;sortable&quot; align=center cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #FFFFFF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; width=80%
|- align=center bgcolor=#000040 style=&quot;color:white; border: 1px #aaa solid;&quot;
!width=22%|Tornéu
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Partíos xugaos&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;PX&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Partíos ganaos&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;PG&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Partíos empataos&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;PE&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Partíos perdíos&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;PP&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Goles a favor&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;GF&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Goles en contra&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;GC&lt;/span&gt;
! width=&quot;5%&quot; |&lt;span title=&quot;Diferencia de goles&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;Dif.&lt;/span&gt;
!&lt;span title=&quot;Puntos&quot; style=&quot;cursor:help&quot;&gt;Puntos&lt;/span&gt;
|- align=center bgcolor=F9F9F9
|'''[[Copa Libertadores d'América]] ||150||37||28||85||150||255||–105||'''139'''
|- align=center
|'''[[Copa Suramericana]] '''||12||4||2||6||6||11||–5||'''14'''
|- align=center bgcolor=F9F9F9
|[[Copa Conmebol]] ||2||1||0||1||3||3||0||'''3'''
|- align=center
|[[Copa Merconorte]]||26||9||7||10||33||33||0||'''34'''
|- align=center bgcolor=#000040 style=&quot;color:white; border: 1px #aaa solid;&quot;
!Total!!190!!51!!37!!102!!192!!302!!-110!!190
|}
&lt;center&gt;&lt;small&gt;Actualizáu a la [[Copa Suramericana 2017]].&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;

=== Alianza Lima na Copa Libertadores ===
[[Club Alianza Lima|Alianza Lima]] participó 28 vegaes na Copa Llibertadores y llegó a la semifinal en dos causes.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.futbolperuano.com/copa-libertadores/noticias/copa-libertadores-que-equipo-participo-en-mas-ediciones-del-torneo-274432|títulu=Copa Libertadores: ¿qué equipo participó en más ediciones?|último=|primero=|fecha=2020-07-03|obra=Futbolperuano.com|fechaaccesu=2021-01-02}}&lt;/ref&gt; Xugó 174 partíos, ganó 37, empató 32 y perdió 105 vegaes.&lt;ref name=&quot;Libertadores2&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.futbolperuano.com/copa-libertadores/noticias/alianza-lima-y-la-estadistica-que-evidencia-la-peor-racha-en-copa-libertadores-284052|títulu=Alianza Lima y la estadística que evidencia la peor racha en la historia de Copa Libertadores|último=Belapatiño|primero=Axel|fecha=2020-10-21|obra=Futbolperuano.com|fechaaccesu=2021-01-02}}&lt;/ref&gt; La última vegada que l'equipu llogró clasificar a octavos de final foi en 2010, aquel añu allugóse segundu nel so grupu, n'octavos foi esaniciáu por Universidá de Chile nun duelu polémicu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.futbolperuano.com/copa-libertadores/noticias/copa-libertadores-el-dia-que-alianza-fue-eliminado-por-la-u-de-chile-en-un-polemico-encuentro-267349|títulu=Alianza vs U. de Chile, 10 años después|último=Rey|primero=Gabriel|fecha=2020-04-14|idioma=spanish|obra=Futbolperuano.com|fechaaccesu=2023-01-09}}&lt;/ref&gt; Nel 2021 participaron per primer vegada na Copa Llibertadores femenina, teniendo la meyor participación d'un equipu peruanu na historia de la competición.

==== Partíos ====
{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=#142F5A style=&quot;color:white;&quot;
!Ciudá
!Local
!Resultancia
!Visitante
!Referencia
|- 
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:0
|[[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1963-gruppe-1-alianza-lima-millonarios/|títulu=Alianza Lima - Millonarios 0:0 (Copa Libertadores 1963, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|- 
|[[Bogotá]]
|[[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]]
|0:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1963-gruppe-1-millonarios-alianza-lima/|títulu=Millonarios - Alianza Lima 0:1 (Copa Libertadores 1963, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|- 
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|[[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1963-gruppe-1-alianza-lima-botafogo-rj/|títulu=Alianza Lima - Botafogo - RJ 0:1 (Copa Libertadores 1963, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Rio de Janeiro]]
|[[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]]
|2:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1963-gruppe-1-botafogo-rj-alianza-lima/|títulu=Botafogo - RJ - Alianza Lima 2:1 (Copa Libertadores 1963, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bogotá]]
|[[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]]
|3:2
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1964-gruppe-2-millonarios-alianza-lima/|títulu=Millonarios - Alianza Lima 3:2 (Copa Libertadores 1964, Grupo 2)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Avellaneda (Buenos Aires)|Avellaneda]]
|[[Club Atlético Independiente|Independiente]]
|4:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1964-gruppe-2-independiente-alianza-lima/|títulu=Independiente - Alianza Lima 4:0 (Copa Libertadores 1964, Grupo 2)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Avellaneda (Buenos Aires)|Avellaneda]]
|Alianza Lima
|2:2
|[[Club Atlético Independiente|Independiente]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1964-gruppe-2-alianza-lima-independiente/|títulu=Alianza Lima - Independiente 2:2 (Copa Libertadores 1964, Grupo 2)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bogotá]]
|Alianza Lima
|1:2
|[[Millonarios Fútbol Club|Millonarios]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1964-gruppe-2-alianza-lima-millonarios/|títulu=Alianza Lima - Millonarios 1:2 (Copa Libertadores 1964, Grupo 2)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|2:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-universitario-de-deportes-alianza-lima/|títulu=Universitario de Deportes - Alianza Lima 2:0 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Caraques|Caracas]]
|Lara
|2:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-deportivo-lara-alianza-lima/|títulu=Deportivo Lara - Alianza Lima 2:1 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Caraques|Caracas]]
|Deportivu Italia
|3:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-deportivo-petare-alianza-lima/|títulu=Deportivo Italia - Alianza Lima 3:1 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|[[Club Atlético Boca Juniors|Boca Juniors]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-alianza-lima-boca-juniors/|títulu=Alianza Lima - Boca Juniors 0:1 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:2
|[[Club Atlético River Plate|River Plate]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-alianza-lima-river-plate/|títulu=Alianza Lima - River Plate 0:2 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|1:2
|Deportivu Italia
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-alianza-lima-deportivo-petare/|títulu=Alianza Lima - Deportivo Italia 1:2 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Buenos Aires]]
|[[Club Atlético River Plate|River Plate]]
|3:2
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-river-plate-alianza-lima/|títulu=River Plate - Alianza Lima 3:2 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Buenos Aires]]
|[[Club Atlético Boca Juniors|Boca Juniors]]
|0:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-boca-juniors-alianza-lima/|títulu=Boca Juniors - Alianza Lima 0:1 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|3:0
|Lara
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-alianza-lima-deportivo-lara/|títulu=Alianza Lima - Deportivo Lara 3:0 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1966-gruppe-1-alianza-lima-universitario-de-deportes/|títulu=Alianza Lima - Universitario de Deportes 1:1 (Copa Libertadores 1966, Grupo 1)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|2:1
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-universitario-de-deportes-alianza-lima/|títulu=Universitario de Deportes - Alianza Lima 2:1 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Santiagu|Santiago]]
|[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|2:3
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-universidad-de-chile-alianza-lima/|títulu=Universidad de Chile - Alianza Lima 2:3 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Santiagu|Santiago]]
|Unión San Felipe
|0:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-union-san-felipe-alianza-lima/|títulu=Unión San Felipe - Alianza Lima 0:0 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:2
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-alianza-lima-universitario-de-deportes/|títulu=Alianza Lima - Universitario de Deportes 2:2 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|1:0
|Unión San Felipe
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-alianza-lima-union-san-felipe/|títulu=Alianza Lima - Unión San Felipe 1:0 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|3:4
|[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1972-gruppe-4-alianza-lima-universidad-de-chile/|títulu=Alianza Lima - Universidad de Chile 3:4 (Copa Libertadores 1972, Grupo 4)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|3:6
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-alianza-lima-universitario-de-deportes/|títulu=Alianza Lima - Universitario de Deportes 3:6 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:3
|[[Guarani Futebol Clube|Guarani]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-alianza-lima-guarani-fc/|títulu=Alianza Lima - Guarani - SP 0:3 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:4
|[[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-alianza-lima-se-palmeiras/|títulu=Alianza Lima - Palmeiras 2:4 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|1:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-universitario-de-deportes-alianza-lima/|títulu=Universitario de Deportes - Alianza Lima 1:0 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Campinas]]
|[[Guarani Futebol Clube|Guarani]]
|2:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-guarani-fc-alianza-lima/|títulu=Guarani - SP - Alianza Lima 2:0 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[São Paulo (ciudá)|São Paulo]]
|[[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]]
|4:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1979-gruppe-3-se-palmeiras-alianza-lima/|títulu=Palmeiras - Alianza Lima 4:0 (Copa Libertadores 1979, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|0:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-universitario-de-deportes-alianza-lima/|títulu=Universitario de Deportes - Alianza Lima 0:0 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|[[Deportes Tolima]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-alianza-lima-deportes-tolima/|títulu=Alianza Lima - Deportes Tolima 0:1 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|1:2
|[[América de Cali]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-alianza-lima-america-de-cali/|títulu=Alianza Lima - América de Cali 1:2 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:1
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-alianza-lima-universitario-de-deportes/|títulu=Alianza Lima - Universitario de Deportes 2:1 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ibagué]]
|[[Deportes Tolima]]
|0:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-deportes-tolima-alianza-lima/|títulu=Deportes Tolima - Alianza Lima 0:0 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Cali]]
|[[América de Cali]]
|2:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1983-gruppe-3-america-de-cali-alianza-lima/|títulu=América de Cali - Alianza Lima 2:0 (Copa Libertadores 1983, Grupo 3)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-16}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|San Agustín
|0:2
|[[Club Alianza Lima|Alianza Lima]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-san-agustin-alianza-lima/|títulu=San Agustín - Alianza Lima 0:2 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:0
|Progresu
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-alianza-lima-ca-progreso/|títulu=Alianza Lima - Progreso 0:0 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|[[Club Atlético Peñarol|Peñarol]]
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-alianza-lima-ca-penarol/|títulu=Alianza Lima - Peñarol 0:1 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:1
|San Agustín
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-alianza-lima-san-agustin/|títulu=Alianza Lima - San Agustín 2:1 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Montevidéu|Montevideo]]
|Progresu
|0:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-ca-progreso-alianza-lima/|títulu=Progreso - Alianza Lima 0:0 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Montevidéu|Montevideo]]
|[[Club Atlético Peñarol|Peñarol]]
|2:0
|Alianza Lima
|&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.livefutbol.com/cronica/copa-libertadores-1987-gruppe-5-ca-penarol-alianza-lima/|títulu=Peñarol - Alianza Lima 2:0 (Copa Libertadores 1987, Grupo 5)|idioma=es|obra=livefutbol.com|fechaaccesu=2022-12-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Lima]]
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|0:0
|Alianza Lima
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:1
|[[Guarani Futebol Clube|Guarani]]
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:1
|Sport Recife
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|0:2
|[[Club Universitario de Deportes|Universitariu]]
|
|-
|[[Recife]]
|Sport Recife
|5:0
|Alianza Lima
|
|-
|[[Campinas]]
|[[Guarani Futebol Clube|Guarani]]
|1:0
|Alianza Lima
|
|-
|[[Lima]]
|Universitariu
|0:1
|Alianza Lima
|
|-
|[[Guayaquil]]
|Barcelona
|3:0
|Alianza Lima
|
|-
|[[Guayaquil]]
|Emelec
|3:0
|Alianza Lima
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|1:2
|Universitariu
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:1
|Barcelona
|
|-
|[[Lima]]
|Alianza Lima
|2:2
|Emelec
|
|-
|
|
|
|
|
|}

== Alianza Lima na cultura popular ==
[[Ficheru:SeñordelosMilagrosNazarenas.jpg|miniaturadeimagen|170px|Imaxe del [[Señor de los Milagros (Lima)|Señor de los Milagros]], [[Santu patrón|Santu Patronu]] del club ''aliancista''.]]
Siendo una institución centenaria, Alianza Lima ye parte importante de la [[cultura popular]] peruana ya inclusive forana.&lt;ref name=&quot;blades&quot;&gt;{{cita web |url = http://archivo.eluniverso.com/2003/10/07/0001/259/74D60F17CD5F40CDB70C7D760355515C.aspx
 |títulu = Rubén Blades va ser sociu honorariu de l'Alianza Lima |fechaaccesu
 = 26 de payares de 2008
 |editor = Eluniverso.com
 |añu = 2003
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090526144007/http://archivo.eluniverso.com/2003/10/07/0001/259/74D60F17CD5F40CDB70C7D760355515C.aspx
 |fechaarchivu = 26 de mayu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Son diverses les menciones al club en [[cantares]], [[polca|polques]], composiciones, [[valse]]es y manifestaciones [[Relixón|relixoses]].&lt;ref name=&quot;cantares&quot;&gt;{{cita web
 |url= http://www.peruan-ita.org/personaggi/dario/villanueva.htm
 |títulu= ALEJANDRO VILLANUEVA
 |fechaaccesu= 26 de payares de 2008
 |autor= Mejía, Darío
 |editor= Peruan-ita.org
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080828054739/http://www.peruan-ita.org/personaggi/dario/villanueva.htm
 |fechaarchivu= 2008-08-28
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;alianzaseñor&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cantares2&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.criollosperuanos.com/Efemerides/efemerides%20Agostu.htm
 |títulu= Efemérides Criollas Mes d'Agostu |fechaaccesu=26
 de payares de 2008
 |autor= Mejía, Darío |editor=
 Criollosperuanos.com
}}&lt;/ref&gt; El [[compositor]] peruanu [[Felipe Pinglo]], consideráu'l padre de la [[música criolla]] nel so país, yera un aficionáu que lu dedicó de cutiu polques y valses.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt; Pinglo, almiraba'l xuegu del so ídolu [[Alejandro Villanueva]], polo que decidió resaltar les sos virtúes nel fútbol por aciu versos que depués fueron cantares.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt; El [[16 d'agostu]] de [[1932]], Pinglo compunxo'l valse ''Alejandro Villanueva'' y dos años dempués, la polca llamada ''Villanueva l'As''.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt; Naquel xéneru tamién destacó [[Pedro Espinel]], conocíu como «''El Rei de les Polques''», que al igual que Pinglo dedicó dalgunes de les sos composiciones a Villanueva.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt; Años dempués, [[Arturo &quot;Zambo&quot; Cavero|Arturo «''Zambo''» Cavero]] xunto con [[Óscar Avilés]] grabaron la tema de Espinel col so nome orixinal, al cual diéron-y un estilu distintu.&lt;ref name=&quot;cantares&quot; /&gt;

Nel ámbitu de la llamada música ''[[Chicha (música)|chicha]]'' (xéneru musical productu de la fusión ente [[Cumbia peruana|miniatura]], [[huayno]] y ritmos tropicales), el so mayor esponente, Lorenzo Palacios Quispe, conocíu nel ambiente artístico como «''[[Chacalón]]''», yera un acérrimo enche ''aliancista''.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://www.xcrivas.com/node/208
 |títulu = Lorenzo Palacios &quot;Chacalon&quot; - El berru que baxó del cuetu |fechaaccesu
 = 16 de xunetu de 2010
 |autor = Jaúregui, Eloy
 |editor = Xcrivas.com
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20130730051131/http://www.xcrivas.com/node/208
 |fechaarchivu = 30 de xunetu de 2013
}}&lt;/ref&gt; En vida, mentó al club ''blanquiazul'' ente les estrofes de los sos cantares en más d'una ocasión, equipu del que se volvió aficionáu depués de vivir parte de la so vida nel [[distritu de La Victoria]].&lt;ref name=&quot;chicha&quot;&gt;{{cita llibru |títulu=Música «chicha», mitu ya identidá popular |añu=2005 |capítulu=Capítulu III: Chacalón: industria cultural, mitu ya identidaes populares |páxina=84|autor=Leyva Regueru, Carlos |editorial=Abya Yala |isbn=9978-19-109-7}}&lt;/ref&gt; El cantante caltuvo rellación amical con parte del plantel que perdió la vida na [[Traxedia aérea del Club Alianza Lima|traxedia de 1987]].&lt;ref name=&quot;chicha&quot;/&gt;

Esa mesma traxedia traxo consigo munches especulaciones y rumores na población peruana.&lt;ref name=&quot;rumores&quot; /&gt; Una versión bien sopelexada foi que l'aeronave de la [[Marina de Guerra de Perú]] traía grandes cantidaes de [[cocaína]] nos compartimientos del avión, y que los xugadores al decatase del fechu, amenaciaron a los oficiales con denuncialos ante la [[Corte Suprema de Perú|xusticia peruana]]. Especulóse que los militares ante tal situación, executaron a los xugadores disparándo-yos; causando l'accidente primero que l'avión aterrizara.&lt;ref name=&quot;rumores&quot; /&gt;

Alianza tamién ocupa un llugar na tradición relixosa de Perú. Amás de camudar el so uniforme los ochobres, José Achong Carrión inculcó a los xugadores ''aliancistas'' el rezu al [[Señor de los Milagros (Lima)|Señor de los Milagros]] antes de cada alcuentru, amás d'ingresar coles sos imáxenes a los vestuarios.&lt;ref name=&quot;alianzaseñor&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.clubalianzalima.com/pages/historia_moráu_prueba.asp
 |títulu = ALIANZA LIMA Y EL SEÑOR DE LOS MILAGROS
 |fechaaccesu = 2 de payares de 2008
 |editor = Clubalianzalima.com
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20081217112807/http://www.clubalianzalima.com/pages/historia_moráu_prueba.asp
 |fechaarchivu = 17 d'avientu de 2008
}}&lt;/ref&gt; Inclusive anguaño, xunto a les escaleres que lleven del vestuariu a la cancha, hai un mosaicu cola figura del ''Cristo Moreno'', col cual n'ocasiones dellos futbolistes persignen antes d'apostar dalgún partíu.

L'equipu ''blanquiazul'' influyó na creación d'otros [[Club de fútbol|clubes de fútbol]], como'l [[Alianza Fútbol Club (El Salvador)|Alianza Fútbol Club]] d'[[El Salvador]], que ye unu de los equipos más populares y esitosos nel so país d'orixe.&lt;ref name=&quot;alianzafc&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.alianzafc.com.sv/historia.asp
 |títulu = HISTORIA ALIANZA FUTBOL CLUB
 |fechaaccesu = 5 de mayu de 2009
 |editor = Alianzafc.com.sv
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090515111009/http://www.alianzafc.com.sv/historia.asp
 |fechaarchivu = 15 de mayu de 2009
}}&lt;/ref&gt; Un home apellidado Hocklenderd de nacionalidá [[Perú|peruana]], bautizó al cuadru salvadorianu con dichu nome n'honor al equipu ''aliancista'', del cual yera simpatizante.&lt;ref name=&quot;alianzafc&quot; /&gt; Alianza figura igualmente na [[gastronomía peruana]], al acomuñar con un [[postre]] tradicional llamáu [[mazamorra morada]]. Esto por cuenta de la conmemoración que dambos faen al mes d'ochobre, pos el postre prepárase especialmente nesi periodu; amás del color de mancomún al usar l'uniforme especial.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://mixturas.lacoctelera.net/post/2006/05/23/un-clasico-internacional
 |títulu = Un “clásicu” internacional « Mixturas - La Coctelera |fechaaccesu
 = 7 de mayu de 2009
 |editor = Mixturas.lacoctelera.net
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20120121214052/http://mixturas.lacoctelera.net/post/2006/05/23/un-clasico-internacional
 |fechaarchivu = 21 de xineru de 2012
}}&lt;/ref&gt;

== Alianza Lima y la Seleición de Perú ==
Son munchos los xugadores d'Alianza qu'a lo llargo de la historia fueron escoyíos pa representar a {{sel|Perú}} en dalgún eventu internacional. Dende los primeros campeonatos [[Suramérica|suramericanos]] hasta les cuatro ediciones que la [[Seleición de fútbol de Perú|seleición peruana]] xugó [[Copa Mundial de Fútbol|Copes del Mundu]] n'[[Uruguái]], [[Méxicu]], [[Arxentina]] y [[España]].

=== Copes del Mundu ===
Alianza Lima ye'l club que más xugadores apurrió a la [[Seleición de fútbol de Perú|seleición peruana]] en Mundiales. Amás, de los 19 goles de la Seleición Peruana en Mundiales, dolce fueron de los sos futbolistes. Ye más, toles anotaciones de la bicolor n'Arxentina 1978 (siete) tienen sellu blanquiazul.&lt;ref name=&quot;farfanmanco&quot; /&gt; La seleición peruana de fútbol participó na primer [[Copa Mundial de Fútbol|Copa del Mundu]] que se realizó n'[[Uruguái]] nel añu [[1930]] en calidá d'invitada. Nesa primer competencia mundial, los xugadores ''aliancistas'' [[Alejandro Villanueva]], José María Lavalle, [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]], Demetrio Neyra, ente otros, fueron convocaos.&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt; Pasaron cuarenta años por que la seleición peruana tea presente nuevamente nuna Copa del Mundu. Asina, en [[1970]], cuatro xugadores ''blanquiazules'' partieron a [[Méxicu]] pa representar al [[Perú]]. La mayor cantidá d'escoyíos ''aliancistas'' producir n'[[Copa Mundial de Fútbol de 1978|Arxentina 1978]], onde convocaron a un total d'ocho xugadores, mesma cantidá qu'en 1930.&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt; Na Copa Mundial apostada n'[[España]] nel añu [[1982]], fueron convocaos cuatro futbolistes de la institución ''victoriana''. Finalmente para [[Rusia]], solo convocóse a un xugador del club. El mediocampista [[Teófilo Cubillas]] ye'l xugador ''aliancista'' con más presencies en [[Copa Mundial de Fútbol|mundial]], tando presente nes ediciones de [[Copa Mundial de Fútbol de 1970|1970]], [[Copa Mundial de Fútbol de 1978|1978]] y [[Copa Mundial de Fútbol de 1982|1982]].&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt;
{| width=650
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa Mundial de Fútbol de 1930|Uruguái 1930]]''':&lt;ref name=&quot;mundiales&quot;&gt;{{cita web |url = http://rikruca.dk/Lande/Peru.htm
 |títulu = Perú |fechaaccesu
 = 16 de xunu de 2008
 |editor = Rikruca.dk
 |idioma = alemán
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080516035318/http://rikruca.dk/Lande/Peru.htm
 |fechaarchivu = 16 de mayu de 2008
}}&lt;/ref&gt;
* [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]].
* [[José María Lavalle]].
* [[Demetrio Neyra]].
* [[Alejandro Villanueva]].
*Julio Quintana *[[Jorge Koochoi
Sarmiento|Jorge Sarmiento]]
*Alberto Soria
*[[Domingo García Heredia|Domingo García]]
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa Mundial de Fútbol de 1970|Méxicu 1970]]''':&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.planetworldcup.com/CUPS/1970/squad_per70.html
 |títulu= Peru's World Cup squad 1970
 |fechaaccesu=9 de xunetu de 2008
 |autor= Alsos, Jan
 |editor= Planetworldcup.com
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Teófilo Cubillas]].
* [[Julio Baylón]].
* [[Pedro Pablo Lleón]].
*[[Javier Gonzáles]].
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa Mundial de Fútbol de 1978|Arxentina 1978]]''':&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.planetworldcup.com/CUPS/1978/squad_per78.html
 |títulu= Peru's World Cup squad 1978
 |fechaaccesu=9 de xunetu de 2008
 |autor= Alsos, Jan
 |editor= Planetworldcup.com
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Jaime Duarte]].
* [[José Velásquez Castillo]].
* [[César Cueto]].
* [[Teófilo Cubillas]].
* [[Guillermo La Rosa]].
*[[Roberto Rojas Tardíu|Roberto Rojas]]
* [[Hugo Sotil]].
*[[Juan Cáceres]]
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa Mundial de Fútbol de 1982|España 1982]]''':&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.planetworldcup.com/CUPS/1982/squad_per82.html
 |títulu= Peru's World Cup squad 1982
 |fechaaccesu=9 de xunetu de 2008
 |autor= Alsos, Jan
 |editor= Planetworldcup.com
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[José Gonzáles Ganoza]].
* [[Jaime Duarte]].
* [[Jorge Olaechea]].
* Salvador Salguero.
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa Mundial de Fútbol de 2018|Rusia 2018]]''':&lt;ref name=&quot;mundiales&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita web
 |url= https://depor.com/mundial/seleccion-peruana/peru-rusia-2018-sergio-pena-quedu-fuera-mundial-paolo-guerreru-ocupe-plaza-75788
 |títulu= Peru's World Cup squad 2018
 |fechaaccesu= 3 de xunu de 2018
 |autor= Depor
 |editor= Depor.com
 |idioma= castellanu
 }}&lt;/ref&gt;
* [[Miguel Araujo]].
|}

=== Copa América ===
[[Ficheru:Seleccion peruana 1959.jpg|miniaturadeimagen|300px|Plantía del escoyíu de 1959 que cuntaba coles figures de los aliancistas [[Juan Joya]], [[Óscar Gómez Sánchez]] y [[Víctor Benítez]].]]
[[Ficheru:Sotil Cubillas Challe 1973.png|miniaturadeimagen|200px|[[Hugo Sotil]], [[Teófilo Cubillas]] y el xugador crema [[Roberto Challe]] (derecha a izquierda) nel Estadiu Nacional en 1973.]]

Tocantes a [[Copa América|Copes América]], Alianza apurrió xugadores en toles ediciones nes que participó el repartu peruanu con esceición de la [[Copa América 1929|edición de 1929]], onde la [[Federación Peruana de Fútbol]] sancionó al club por negase a emprestar xugadores naquel tornéu, una y bones la institución travesaba, por esi entós, una difícil situación económica. La [[Copa América 2004]] foi la edición nes qu'hubo más presencies ''aliancistas'' con un total d'ocho escoyíos.&lt;ref name=&quot;america04&quot; /&gt; Sicasí, nes Copes América de [[Copa América 1989|1989]] y [[Copa América 1995|1995]] solo foi convocáu un xugador ''aliancista'': [[Juan Reynoso Guzmán|Juan Reynoso]] y [[Juan José Jayo Legario|Juan Jayo]] respeutivamente.&lt;ref name=&quot;america89&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;america95&quot; /&gt;

{| width=650
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa América 1927]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/27safull.html#rosters Copa América 1927 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1927
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* Filomeno García.
* [[Jorge Koochoi Sarmiento]].
* [[José María Lavalle]].
* [[Alberto Montellanos]].
* [[Demetrio Neyra]].
* Eugenio Segalá.
* [[Alejandro Villanueva]].

'''[[Copa América 1935]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/35safull.html#rosters Copa América 1935 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1935
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* Eulogio García.
* José Morales.
* [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]].
* [[Alejandro Villanueva]].
* [[Domingo García Heredia|Domingo García]].

'''[[Copa América 1937]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/37safull.html#rosters Copa América 1937 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1937
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[José María Lavalle]].
* [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]].
* [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]].
* [[Alejandro Villanueva]].

'''[[Copa América 1939]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/39safull.html#rosters Copa América 1939 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1939
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]].
* Juan Quispe.
* [[Juan Valdivieso Padilla|Juan Valdivieso]].

'''[[Copa América 1941]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/41safull.html#rosters Copa América 1941 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1941
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]]
* Juan Quispe

'''[[Copa América 1942]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/42safull.html#rosters Copa América 1942 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1942
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]].
* Juan Quispe.

'''[[Copa América 1947]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/47safull.html#rosters Copa América 1947 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1947
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Félix Castillo]].&lt;ref name=&quot;clasico43&quot; /&gt;
* Carlos Gómez Sánchez.
* [[Cornelio Heredia]].&lt;ref name=&quot;cornelio&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.terra.com/deportes/articulo/html/fox133871.htm
 |títulu= Fina Cornelio Heredia, figura llexendaria |fechaaccesu=4
 de mayu de 2009
 |editor= Terra.com
}}&lt;/ref&gt;

'''[[Copa América 1949]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/49safull.html#rosters Copa América 1949 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1949
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* Gerardo Arce.
* [[Félix Castillo]].
* Félix Fuentes.
* Carlos Gómez Sánchez.
* [[Cornelio Heredia]].
* Víctor Pedraza.
* [[Juan Emilio Salinas]].
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa América 1953]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/53safull.html#rosters Copa América 1953 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1953
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2008
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;
* [[Guillermo Barbadillo]].
* Roberto Castillo.
* [[Óscar Gómez Sánchez]].&lt;ref name=&quot;OGS&quot;&gt;{{cita web |url= http://dechalaca.com/content/view/3550/79/
 |títulu= Lo cabal, Tíu: Quimba y garra, esencies perdíes
 |fechaaccesu=4 de mayu de 2009
 |autor= Giuffra, José Augusto |editor=
 Dechalaca.com
 |añu= 2009
}}&lt;/ref&gt;

'''[[Copa América 1955]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/55safull.html#rosters Copa América 1955 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1955
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Guillermo Barbadillo]].&lt;ref name=&quot;armando&quot; /&gt;
* Félix Castillo.
* [[Óscar Gómez Sánchez]].&lt;ref name=&quot;OGS&quot; /&gt;

'''[[Copa América 1956]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/56safull.html#rosters Copa América 1956 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1956
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Guillermo Barbadillo]].
* Félix Castillo.
* [[Óscar Gómez Sánchez]].&lt;ref name=&quot;OGS&quot; /&gt;
* [[Cornelio Heredia]].&lt;ref name=&quot;cornelio&quot; /&gt;

'''[[Copa América 1957]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/57safull.html#rosters Copa América 1957 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1957
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Víctor Benítez]].
* [[Juan Joya]].&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1={{cita web
 |url = http://www.elmen.com.pe/online/indice.asp?tfi=EMDeportes&amp;ta=2009&amp;tm=04&amp;td=19
 |títulu = Deportes
 |fechaaccesu = 4 de mayu de 2009
 |editor = Elmen.com.pe
 |añu = 2009
 }} |2=http://www.elmen.com.pe/online/indice.asp?tfi=EMDeportes&amp;ta=2009&amp;tm=04&amp;td=19 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

'''[[Campeonatu Suramericanu 1959 (Arxentina)|Copa América 1959]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= https://web.archive.org/web/http://www.rsssf.com/tables/59safull.html#rosters Copa América 1959 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1959
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Víctor Benítez]].
* [[Óscar Gómez Sánchez]].
* [[Juan Joya]].

'''[[Copa América 1963]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/63safull.html#rosters Copa América 1963 - Rosters
 |títulu= Southamerican Championship 1963
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Rodolfo Bazán]].
* Juan de la Vega.
* [[Pedro Pablo Lleón]].
* Víctor Rostaing Bernaza.
* Enrique Tenemás.

'''[[Copa América 1975]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/75safull.html#rosters Copa América 1975 - Rosters
 |títulu= Copa América 1975
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[César Cueto]].
* [[José González Ganoza]].
* Santiago Ojeda.
* [[José Velásquez Castillo|José Velásquez]].

'''[[Copa América 1979]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/79safull.html#rosters Copa América 1979 - Rosters
 |títulu= Copa América 1979
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Jaime Duarte]].
* [[Guillermo La Rosa]].
* [[Jorge Olaechea]].
* Freddy Ravello.

'''[[Copa América 1987]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/87safull.html#rosters Copa América 1987 - Rosters
 |títulu= Copa América 1987
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[José González Ganoza]].
* [[Juan Reynoso Guzmán|Juan Reynoso]].
* Eugenio La Rosa.
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Copa América 1989]]''':&lt;ref name=&quot;america89&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/89safull.html#rosters Copa América 1989 - Rosters
 |títulu= Copa América 1989
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Juan Reynoso Guzmán|Juan Reynoso]].

'''[[Copa América 1991]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/91safull.html#rosters Copa América 1991 - Rosters
 |títulu= Copa América 1991
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* Jesús Purizaga.
* César Rodríguez.

'''[[Copa América 1993]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/93safull.html#rosters Copa América 1993 - Rosters
 |títulu= Copa América 1993
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[José Soto Gómez|José Soto]].
* Mario Rodríguez.
* [[Darío Muchotrigo]].
* [[Waldir Sáenz]].
* Agapito Rodríguez.

'''[[Copa América 1995]]''':&lt;ref name=&quot;america95&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/95safull.html#rosters Copa América 1995 - Rosters
 |títulu= Copa América 1995
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Juan José Jayo Legario|Juan Jayo Legario]].

'''[[Copa América 1997]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/97safull.html#rosters Copa América 1997 - Rosters
 |títulu= Copa América 1997
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* José Luis Reyna.
* César Rosales.
* [[Waldir Sáenz]].

'''[[Copa América 1999]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/99safull.html#rosters Copa América 1999 - Rosters
 |títulu= Copa América 1999
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[José Soto Gómez|José Soto]].
* [[Claudio Pizarro]].
* [[José Chacón]].

'''[[Copa América 2001]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/2001safull.html#rosters Copa América 2001 - Rosters
 |títulu= Copa América 2001
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[José Soto Gómez|José Soto]].
* [[Marco Flores]].
* [[Luis Hernández Díaz|Luis Hernández]].

'''[[Copa América 2004]]''':&lt;ref name=&quot;america04&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/2004safull.html#rosters Copa América 2004 - Rosters
 |títulu= Copa América 2004
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Martín Hidalgo]].
* [[Walter Vílchez]].
* [[Juan José Jayo Legario|Juan Jayo Legario]].
* [[Aldo Olcese]].
* [[Guillermo Salas]].
* [[Jefferson Farfán]].
* [[Marko Ciurlizza]].
* [[Leao Furaca]].

'''[[Copa América 2007]]''':&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.rsssf.com/tables/2007safull.html#rosters Copa América 2007 - Rosters
 |títulu= Copa América 2007
 |fechaaccesu=16 de xunu de 2008
 |autor= Tabeira, Martín and Morrison, Neil
 |editor= Rsssf.com
 |añu= 2007
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt;

* [[Jhoel Herrera]].
* [[George Forsyth]].

'''[[Copa América 2011]]''':

* [[Christian Ramos]].
* [[Salomón Libman]].

'''[[Copa América 2015]]''':

* [[Christian Cueva]].

'''[[Copa América 2016]]''':

* [[Óscar Vílchez]].

|}

=== Xuegos Olímpicos ===
[[Ficheru:Bundesarchiv Bild 183-R82532, Berlin, Olympia-Stadion (Luftaufnahme).jpg|left|miniaturadeimagen|250px|Vista aérea del [[Estadiu Olímpicu de Berlín]].]]

Alianza Lima tuvo presente nos dos [[Xuegos Olímpicos|Olimpiaes]] nes que la [[Seleición de fútbol de Perú|seleición peruana de fútbol]] algamó a participar, apurriendo al conglomeráu nacional a dellos elementos del so plantel deportivu.
{| width=650
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Xuegos Olímpicos de Berlín 1936]]''':
* [[José María Lavalle]].
* [[Adelfo Magallanes Campos|Adelfo Magallanes]].
* José Morales.
* [[Juan Valdivieso]].
* [[Alejandro Villanueva]].
* Eulogio García.
* Enrique Landa.
|valign=&quot;top&quot;|
'''[[Xuegos Olímpicos de Roma 1960]]''':
* Daniel Eral.
|}

== Palmarés ==
[[Ficheru:2006ALCC.jpg|miniaturadeimagen|250px|derecha|Estadiu Alejandro Villanueva na final del Campeonatu Descentralizáu 2006.]]

=== Torneos internacionales ===
{| {{tablaguapa}}
{| border=1 width=80% cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color:; font-size: 95%; text-align: center;&quot; width=&quot;100%&quot;
|- align=center bgcolor=#142F5A style=&quot;color:white;&quot;
!Competición
!Títulos
!Subtítulos
|-
|'''[[Copa Simón Bolívar]] (1/0)'''
|[[1976]].{{refn|Entamáu pola Federación Venezolana de Fútbol.|group=&quot;n&quot;}}&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.rsssf.com/sacups/simonbolivar76b.html|títulu=Copa Simón Bolívar 1976 (2nd tournament)|autor=Pérez Pérez, Eliézer Sebastián|editor=Rsssf.com|idioma=inglés|fechaaccesu=29 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://dechalaca.com/copaperu/productu-peruanu/defensor-lima-1975-el granate-del-llibertador|títulu=Defensor Lima 1975: El granate del Llibertador|autor=Capo, Roberto|editor=Dechalaca.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=29 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://cheelax.net/news_1166_Alianza-Lima-Campeon-de%20peracabar-Copa-Simon-Bolivar-1976-II-.html|títulu=Copia archivada|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120325223725/http://cheelax.net/news_1166_Alianza-Lima-Campeon-de|fechaarchivu=2012-03-25|fechaaccesu=21 de xunu de 2011}}&lt;/ref&gt; '''&lt;small&gt;(Récor compartíu)&lt;/small&gt;'''
|
|}

=== Torneos nacionales ===
{| border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color:; font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#142F5A&quot; style=&quot;color:white;&quot;
! width=&quot;20%&quot; |{{bandera|tamaño=15px|Perú}} Competición
! width=&quot;30%&quot; |Títulos
! width=&quot;30%&quot; |Subtítulos
|-
|'''[[Primer División de Perú]] (25/21)'''
|[[1918]], [[1919]], [[1927]], [[1928]], [[1931]], [[1932]], [[1933]], [[1948]], [[1952]], [[1954]], [[1955]], [[1962]], [[1963]], [[1965]], [[1975]], [[1977]], [[1978]], [[1997]], [[2001]], [[2003]], [[2004]], [[2006]], [[2017]], [[2021]], [[2022]].&lt;ref name=&quot;títulos&quot; /&gt;
|[[1930]], [[1934]], [[1935]], [[1937]], [[1943]], [[1953]], [[1956]], [[1961]], [[1964]], [[1971]], [[1982]], [[1986]], [[1987]], [[1993]], [[1994]], [[1996]], [[1999]], [[2009]], [[2011]], [[Campeonatu Descentralizáu 2018|2018]], [[2019]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/Futbol/suramericana/equipos/alianzalima/index.asp|títulu=Copa Suramericana 2002: Equipos: Alianza Lima|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090228180037/http://www.peru.com/futbol/suramericana/equipos/alianzalima/index.asp|fechaarchivu=28 de febreru de 2009|editor=Peru.com|fechaaccesu=29 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[Copa de Campeones de Perú]] (1)'''
|1919.
|
|-
|'''[[Campeones de la Primer División de Perú#Apertura|Tornéu Apertura]] (5/4)'''
|[[Campeonatu Descentralizáu 1997#Tornéu Apertura|1997]], [[Campeonatu Descentralizáu 2001#Tornéu Apertura|2001]], [[Campeonatu Descentralizáu 2004#Tornéu Apertura|2004]], [[Campeonatu Descentralizáu 2006#Tornéu Apertura|2006]], [[Tornéu Apertura 2017 (Perú)|2017]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/Futbol/primer/palmaresapertura.aspx|títulu=Palmarés Tornéu Apertura de Fútbol Profesional|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090422231823/http://www.peru.com/Futbol/primer/palmaresapertura.aspx|fechaarchivu=22 d'abril de 2009|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=29 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;
|[[Campeonatu Descentralizáu 1999#Tornéu Apertura|1999]], [[Campeonatu Descentralizáu 2002#Tornéu Apertura|2002]], [[Campeonatu Descentralizáu 2003#Tornéu Apertura|2003]], [[Tornéu Apertura 2018 (Perú)|2018]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/futbol/apertura/pasaos/1999/tabla.html|títulu=Tabla de posiciones Tornéu Apertura 1999|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091218120320/http://www.peru.com/futbol/apertura/pasaos/1999/tabla.html|fechaarchivu=18 d'avientu de 2009|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=18 de xunetu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;a2002&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/futbol/apertura/archivo/2002/tablaposiciones.asp|títulu=Tabla de posiciones Tornéu Apertura 2002|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080408004548/http://www.peru.com/futbol/apertura/archivo/2002/tablaposiciones.asp|fechaarchivu=8 d'abril de 2008|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=6 d'abril de 2008|añu=2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;a2003&quot; /&gt;
|-
|'''[[Campeones de la Primer División de Perú#Clausura|Tornéu Clausura]] (7/4)'''
|[[Campeonatu Descentralizáu 1997#Tornéu Clausura|1997]], [[Campeonatu Descentralizáu 1999#Tornéu Clausura|1999]], [[Campeonatu Descentralizáu 2003#Tornéu Clausura|2003]], [[Tornéu Clausura 2017 (Perú)|2017]], [[2019]], [[2021]], 2022.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/Futbol/primer/palmaresclausura.aspx|títulu=Palmarés Tornéu Clausura de Fútbol Profesional|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090427195818/http://www.peru.com/Futbol/primer/palmaresclausura.aspx|fechaarchivu=27 d'abril de 2009|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=29 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;
|[[Campeonatu Descentralizáu 1998#Tornéu Clausura|1998]], [[Campeonatu Descentralizáu 2002#Tornéu Clausura|2002]], [[Campeonatu Descentralizáu 2014#Tornéu Clausura|2014]], [[2018]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.rsssf.com/tablesp/peru98.html|títulu=Peru 1998|autor=Pierrend, José Luis and Nieto Tarazona, Carlos Manuel|editor=Rsssf.com|idioma=inglés|fechaaccesu=18 de xunetu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.peru.com/futbol/clausura/archivu/2002/tablaposiciones.asp|títulu=Tabla de posiciones Tornéu Clausura 2002|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100519192329/http://www.peru.com/futbol/clausura/archivu/2002/tablaposiciones.asp|fechaarchivu=19 de mayu de 2010|editor=Peru.com|idioma=castellanu|fechaaccesu=18 de xunetu de 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[Tornéu del Inca]] (1/1)'''
|[[Tornéu del Inca 2014|2014]].&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=TN3tt7mYl0Y&lt;/ref&gt;
|[[Tornéu del Inca 2015|2015]].
|-
|'''[[Tornéu de Primeros Equipos (Perú)|Tornéu de Primeros Equipos]] (3)'''
|1931, 1932, 1933.&lt;ref name=&quot;unu&quot; /&gt;
|
|-
|'''[[Campeonatos Rexonales de Perú#Tornéu Descentralizáu|Tornéu Descentralizáu]] (2)'''
|1986, 1987.&lt;ref name=&quot;unu&quot; /&gt;
|
|-
|'''[[Campeonatos Rexonales de Perú|Rexón Metropolitana]] (3)'''
|1985, 1989-I, 1990-II.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.rsssf.com/tablesp/peruregchamp.html|títulu=Peru - List of Rexonal Champions 1984-1991|autor=Pierrend, José Luis|editor=Rsssf.com|idioma=inglés|fechaaccesu=29 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|'''[[Segunda División de Perú]] (1)'''
|1939
|
|}

=== Torneos amistosos nacionales ===
* '''[[Campeonatu d'Apertura de Perú|Campeonatu d'Apertura]] (3):''' 1949, 1950, 1963.
* '''Cuadrangular de Branu (1):''' [[Cuadrangular de Branu 1990|1990]].&lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/limaverano90.html&lt;/ref&gt;
* '''Copa de la inauguración del Estadiu Monumental de la UNSA (1):''' 1995.&lt;ref&gt;http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?s=0a368bc3aeb39fd5ead256d02y1y8c6a&amp;t=466518&amp;page=70&lt;/ref&gt;
* '''[[Copa El Gráficu-Perú]] (2):''' 1999, 2003.&lt;ref name=&quot;copalibero&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.rsssf.com/tablesg/grafico.html|títulu = Copa &quot;El Gráficu Perú&quot;|fechaaccesu = 29 d'abril de 2009|autor = Nieto Tarazona, Carlos Manuel|editor = Rsssf.com|idioma = inglés}}&lt;/ref&gt;
* '''Copa San Juan (1):''' 2011.&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://proycontra.com.pe/2011/06/27/alianza-lima-llevo-copa-san-juan/|títulu = Alianza Lima llevó copa San Juan|fechaaccesu = 27 de xunu de 2011|editor = Proycontra.com.pe|idioma = castellanu|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20110705043339/http://proycontra.com.pe/2011/06/27/alianza-lima-llevo-copa-san-juan/|fechaarchivu = 5 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;
* '''Copa IPD (1):''' 2011.&lt;ref&gt;{{cita web|url = http://www.clubalianzalima.com/pages/noticia_f.asp?codigo_noticia=3633|títulu = Alianza Lima vence 2-1 a Mannucci en partíu amistosu Copa IPD|fechaaccesu = 29 de xunu de 2011|editor = Clubalianzalima.com|idioma = castellanu|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20180130204345/http://www.clubalianzalima.com/pages/noticia_f.asp?codigo_noticia=3633|fechaarchivu = 2018-01-30}}&lt;/ref&gt;
* '''Copa Depor (1):''' 2011.&lt;ref&gt;http://www.bolavip.com/16799/alianza-lima-empato-con-universitariu-y llévose-la copa-depor/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://depor.pe/futbol-peruano/801029/noticia-amistoso-y-alianza-lima-enfréntense-hoy-copa-depor |títulu=Copia archivada |fechaaccesu=20 de xunetu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110720040158/http://depor.pe/futbol-peruano/801029/noticia-amistoso-y-alianza-lima-enfréntense-hoy-copa-depor |fechaarchivu=20 de xunetu de 2011 |url=http://depor.pe/futbol-peruano/801029/noticia-amistoso-y-alianza-lima-enfréntense-hoy-copa-depor }}&lt;/ref&gt;
* '''Supercopa Movistar (1):''' [[Supercopa Movistar 2018|2018]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://depor.com/futbol-peruano/descentralizado/alianza-lima-celebro-ganar-supercopa-movistar-video-62083/|títulu=Alianza Lima con racha de campeón: así celebró tras ganar la Supercopa Movistar|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://andina.pe/agencia/video-alianza-lima-gano-al-sport-boys-por-supercopa-movistar-43869.aspx|títulu=Alianza Lima ganó al Sport Boys por la Supercopa Movistar|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt;

=== Torneos amistosos internacionales ===
* '''Copa Ciudá de Rosario (1):''' [[Torneos de branu del fútbol arxentino de 2011#Copa Ciudá de Rosario|2011]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://elcomercio.pe/deportes/703069/noticia-alianza-campeon-intimos-ganaron-triangular-arxentina |títulu = ¡Alianza campeón!: los íntimos ganaron el triangular n'Arxentina |fechaaccesu = 23 de xineru de 2011 |editor = Elcomercio.pe |idioma = castellanu}}&lt;/ref&gt;
* '''Copa de la Hermandá Colo Colo-Alianza Lima (1):''' 2011.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/http://deportes.chilealrojo.cl/2011/10/06/colo-colo-y-alianza-lima-apostaren-alcuentru-pola amistá/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.libero.pe/alianza-lima-debuto-con-un empate-0-0-con-el-colo-colo-de-chile-2011-10-06&lt;/ref&gt;
* '''[[Troféu DirecTV de la Copa EuroAmericana|Troféu DirecTV]] (1):''' [[Copa EuroAmericana 2014|2014]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://depor.com/futbol-peruano/alianza-lima-dia-hoy-gano-trofeo-copa-euroamericana-43276/|títulu=Alianza Lima: un día como hoy, ganó el trofeo de la Copa Euroamericana|autor=Eduardo Combe|fechaaccesu=}}&lt;/ref&gt;

=== Torneos xuveniles nacionales ===
* '''[[Tornéu de Promoción y Reserva]] (1):''' [[Tornéu de Promoción y Reserva de 2011|2011]].
* '''[[Tornéu de Primeros Equipos (Perú)#Campeones de Reserves|Tornéu de Reserves]] (2):''' 1932, 1934. '''&lt;small&gt;(Récor compartíu)&lt;/small&gt;'''
* Subcampeón del [[Tornéu de Promoción y Reserva]] (1): [[Tornéu de Promoción y Reserva de 2013|2013]].

== Notes ==
{{llistaref|group=n}}

== Ver tamién ==
* [[Historia del Club Alianza Lima]].
* [[Cronoloxía del Club Alianza Lima]].
* [[Traxedia aérea del Club Alianza Lima]].
* [[Futbolistes del Club Alianza Lima]].
* [[Entrenadores del Club Alianza Lima]].
* [[Presidentes del Club Alianza Lima]].
* [[Club Alianza Lima Vóley]].
* [[Estadiu Alejandro Villanueva]].
* [[Superclásico del fútbol peruano]].
* [[Lliga Peruana de Fútbol]].

== Bibliografía ==
&lt;div class=&quot;references-medium&quot;&gt;
* {{cita llibru |autor=Benavides, Martín |títulu=Una pelota de trapu, un corazón blanquiazul. Tradición ya identidá n'Alianza Lima 1901-1996 |añu=[[2000]] |editorial=Fondu Editorial de la [[Pontificia Universidá Católica de Perú]] |id=ISBN 9972-42-173-2}}
* {{cita llibru |autor=[[El Comercio (Perú)|Empresa Editora El Comercio]] |títulu=Llibru d'Oru d'Alianza Lima |añu=[[2002]] |id=ISBN 9972-617-90-4}}
* {{cita llibru |autor=[[César Miró|Miró Quesada, César]] |títulu=Los Íntimos de La Victoria |añu=[[1958]]}}
* {{cita llibru |autor=Panfichi, Aldo; Millones, Luis; y Vich, Víctor |títulu=Nel corazón del pueblu. Pasión y gloria d'Alianza Lima 1901-2001 |añu=[[2001]] |editorial=[[Congresu de Perú]] |id=ISBN 9972-890-03-1}}
&lt;/div&gt;
* {{cita llibru |autor=Ramírez Cruz, Eugenio |títulu=Historia y Lleenda del Club Alianza Lima 1901-2001 |añu=[[2002]] |editorial=Editorial Juan Gutemberg}}

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
{{wikiquote|Club Alianza Lima}}
* [http://www.clubalianzalima.com/ Sitiu web oficial]
* {{facebook|ClubAlianzaLima}}
* {{twitter|ClubALoficial}}
* {{YouTube|channel=AlianzaLimaNoticias}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Equipos de fútbol de Perú]]</text>
      <sha1>ilpp67np3lm7gk1lcio824cq22h9cew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basilina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250364</id>
    <revision>
      <id>4509871</id>
      <parentid>4433650</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T12:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="db04x204vcfbuc27iwknx9zg5weoujk" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Basilina''' {{nym}}&lt;ref name=&quot;cambridge&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu1=Hussey|nome1=J.M. |títulu=The Cambridge Medieval History |fecha=1957 |publicación=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=Zus8AAAAIAAJ |fechaaccesu=9 September 2017}}&lt;/ref&gt; foi la esposa [[Xuliu Constanciu]] y ma del emperador romanu [[Xulianu l'Apóstata]] quien nel so honor, dio'l nome de [[Basilinopolis]] a una ciudá de [[Bitinia]] (anguaño [[Pazarköy]] cerca de [[Gemlik]], en [[Turquía]]).

== Biografía ==
Basilina yera d'orixe [[Antigua Grecia|griegu]],&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Norwich |nome=John Julius |títulu=Byzantium: the early centuries | url = https://archive.org/details/byzantiumearlyce0000norw | otros = | idioma = inglés |añu=1989| ubicación = | editorial = Knopf |páxines=[https://archive.org/details/byzantiumearlyce0000norw/page/83 83]| isbn = 0-394-53778-5| cita = Xuliu Constanciu... Constantinu convidáralu, cola so segunda esposa y la so nueva familia, a establecer la so residencia na nueva capital; y foi en Constantinopla onde nació'l so tercer fíu, Xulianu, en mayu o xunu del añu 332. La madre del neñu, Basilina, una griega d'Asia Menor, morrió unes selmanes dempués...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Bradbury |nome=Jim |títulu=The Routledge companion to medieval warfare| url = https://archive.org/details/routledgecompani00brad | otros = | idioma = inglés |añu=2004| ubicación =| editorial = Routledge |páxines=[https://archive.org/details/routledgecompani00brad/page/n63 54]| isbn = 0-415-22126-9| cita = Xulianu l'Apóstata, Flavio Claudiu Xulianu, emperador (332-63), emperador de los romanos dende l'añu 361, fíu de Xuliu Constanciu y de una griega, Basilina, y nietu de Constanciu Cloru, l'únicu emperador bizantín paganu.}}&lt;/ref&gt; fía de Ceionio Xulianu Camenio o, más probablemente, de [[Xuliu Xulianu]], foi educada por Mardonio, un [[eunucu]] que se crió na casa del so padre.

Foi la segunda esposa de Xuliu Constanciu, matrimoniu del que nació Xulianu. Basilina morrería pocos meses depués del partu. La so hermana yera la ma de [[Procopiu]].&lt;ref&gt;[[Amiano Marcelino]], ''Res Gestae'', 26.6.&lt;/ref&gt; También era pariente del obispo [[Eusebio de Nicomedia]], tutor de su hijo.

Yera [[cristiana]], nun principiu favoreció a los [[arrianos]], pero dexó les sos tierres n'heriedu a la ilesia d'[[Éfesu]]. Taba pariente del [[Obispu de Nicomedia|obispu]] [[Eusebiu de Nicomedia]], el tutor del so fíu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* [http://www.roman-emperors.org/sibling.htm DiMaio, Michael, &quot;Julius Constantius and His Wives&quot;, ''De Imperatoribus Romanis''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231191803/http://www.roman-emperors.org/sibling.htm |date=2019-12-31 }} Consultáu el 3 de xunu de 2012.
* [[Arnold Hugh Martin Jones|Jones, Arnold Hugh Martin]], John Robert Martindale, John Morris, &quot;Basilina&quot;, ''[[The Prosopography of the Later Roman Empire]]'', volume 1, [[Cambridge University Press]], 1992, ISBN 0-521-07233-6, p. 148.

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|pt|Basilina|52521095}}
{{traducíu ref|en|Basilina|1036122585}}

{{NF|años 310|332}}
[[Categoría:Persones de la Roma antigua]]</text>
      <sha1>db04x204vcfbuc27iwknx9zg5weoujk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bloquéu Continental</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260652</id>
    <revision>
      <id>4509896</id>
      <parentid>4492703</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T16:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18919" sha1="epclodbyasrvj8uf1bzmga0dvkz0tqp" xml:space="preserve">[[Ficheru:Continental_Blockade_(1812).svg|miniaturadeimagen|304x304px|El [[Primer Imperiu Francés]] en 1812. {{Legend|#008000|Territorios alministraos directamente por Francia}}{{Legend|#49C946|Estaos clientes}} {{Legend|#008066|Territorios que participaron del Bloquéu Continental}}]]
El '''Bloquéu Continental''' (del [[Idioma francés|francés]] ''Blocus continental'') o '''Sistema Continental''' foi un embargu a gran escala decretáu escontra'l comerciu británicu por [[Napoleón Bonaparte]], que tuvo en vigor ente'l [[21 de payares]] de [[1806]] y el [[11 d'abril]] de [[1814]], nel contestu de les [[Guerres napoleóniques|Guerres Napoleóniques]]. El bloquéu foi decretáu por Napoleón el 21 de payares de 1806, nel nomáu [[Decretu de Berlín]], como rempuesta al bloquéu naval de les costes franceses decretáu pol gobiernu británicu'l [[16 de mayu]] de 1806&lt;ref name=&quot;HeidlerHeidler2004&quot;&gt;{{cite book|author1=David Stephen Heidler|author2=Jteanne T. Heidler|title=Encyclopedia of the War of 1812|url=https://books.google.com/books?id=_c09EJgek50C&amp;pg=PA48|year=2004|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-362-8|page=48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Napoléon, Hachette 2008, p.207&quot;&gt;[[Jean Tulard]], ''Napoléon'', Hachette, 2008, p. 207&lt;/ref&gt;. L'embargu, que foi aplicáu de forma intermitente, finó'l 11 d'abril de 1814, tres de la primer abdicación de Napoleón. El bloquéu pretendía, amás de someter a [[Gran Bretaña]], establecer la hexemonía industrial ya comercial de [[Francia]] n'[[Europa]]&lt;ref&gt;{{Citation|last=Aaslestad|first=Katherine|title=Blockade and Economic Warfare|date=2022|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-napoleonic-wars/blockade-and-economic-warfare/02B0F604D44A29B5720A6B651E51AD16|work=The Cambridge History of the Napoleonic Wars: Volume 3: Experience, Culture and Memory|volume=3|pages=117–141|editor-last=Forrest|editor-first=Alan|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108278119.007|isbn=978-1-108-41767-9|editor2-last=Hicks|editor2-first=Peter}}&lt;/ref&gt;. Dientru del [[Primer Imperiu Francés|Primer Imperiu francés]] los territorios recién adquiríos y los estaos clientes quedaben subordinaos a Francia, y formaben con ella un mercáu únicu, ensin fronteres internes o aranceles, que sí había por embargu nes fronteres esteriores d'estos territorios incorporaos al Imperiu&lt;ref&gt;{{Citation|last=Marzagalli|first=Silvia|title=Napoleonic Wars and Economic Imperialism|date=2022|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-napoleonic-wars/napoleonic-wars-and-economic-imperialism/66CBC547B567D8CCDDB10DF0A52FB9B0|work=The Cambridge History of the Napoleonic Wars: Volume 1: Politics and Diplomacy|volume=1|pages=232–252|editor-last=Broers|editor-first=Michael|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108334846.013|isbn=978-1-108-42437-0|editor2-last=Dwyer|editor2-first=Philip}}&lt;/ref&gt;.

El decretu de Berlín prohibía dafechu la importación de bienes británicos a dengún país dependiente de Francia o aliada con ella, ya creó'l nomáu Sistema Continental n'Europa. Cortáronse toles conexones con Gran Bretaña, inclusive la postal. Sicasí, hubo [[contrabandu]] de productos a gran escala, lo que convirtió'l bloquéu núna midida de guerra económica ineficaz&lt;ref&gt;Paul W. Schroeder, ''The Transformation of European Politics 1763–1858'' (1999) pp. 305–10&lt;/ref&gt;. El comerciu inglés resultó dañáu&lt;ref name=&quot;HistoireConsulat&quot;&gt;{{Cite book|last=Alfred Fierro|title=Histoire et dictionnaire du Consulat et de l'Empire|last2=André Palluel-Guillard|last3=Jean Tulard|publisher=Robert Laffont|year=1995|isbn=2-221-05858-5}}&lt;/ref&gt;, especialmente en 1808 y 1812, pero'l control británicu de los mares permitió sustituyir el comerciu con Europa pol comerciu con América del Norte y del Sur. Y tamién la esistencia de contrabandu a gran escala; especialmente en [[Malta]], posesión británica usada davezu pa introducir productos británicos na [[Italia]] meridional. Y la perda de Gran Bretaña como sociu comercial tamién perxudicó la economía de Francia y los sos aliaos&lt;ref&gt;Alexander Grab, ''Napoleon and the Transformation of Europe'' (2003) pp. 29–33&lt;/ref&gt;. Los gobiernos, engafentaos por esta perda, alcontraron nella un motivu pa ignorar el bloquéu, lo que al final acabó por debilitar la coalición napoleónica&lt;ref&gt;[[François Crouzet]], &quot;Wars, blockade, and economic change in Europe, 1792–1815.&quot; ''[[Journal of Economic History]]'' (1964) 24#4 pp. 567–88 {{JSTOR|2115762}}.&lt;/ref&gt;. Y este, al decatase de qu'había un intensu comerciu con Gran Bretaña neto n'[[España]] qu'en [[Rusia]], invadió esos dos países, sufriendo importantes derrotes en dambos.

== Desarrollu del bloquéu ==
El gobiernu británicu foi l'actor principal na construcción d'aliances escontra la Francia napoleónica. L'emperador francés, pela so banda, taba frustráu polos sos repetíos intentos fallíos de derrotar a Gran Bretaña. Los ataques navales fracasaran enforma, cola derrota repetida de les flotes española y francesa combinaes. Tres de la decisiva derrota de [[Batalla de Trafalgar|Trafalgar]] Napoleón renunció a reconstruyir la so armada, y camudó la so estratexa hacia la guerra económica, col envís d'arruinar la economía británica. Creyíase na época que la prosperidá de Gran Bretaña dependía completamente del so comerciu con Europa, y que la interrupción total d'esi comerciu arruinaría al país y forciaría al so gobiernu a negociar la paz. Un bloquéu naval yera imposible, porque l'Armada británica controlaba los mares, pero como Napoleón controlaba los puertos d'Europa yéra-y posible evitar el desembarcu de productos d'esi país&lt;ref&gt;Louis R. Gottschalk, ''The Era of the French Revolution. (1715–1815)'' (1929) p. 373.&lt;/ref&gt;.

El 16 de mayu de 1806 l'Armada británica impunxo un bloquéu naval de les costes de Francia y los so aliaos. En rempuesta, Napoleón quixo dañar el papel central, no industrial y no financiero, de Gran Bretaña al traviés d'un embargu qu'habría causar, pensaba, inflación y una crisis de deuda que debilitaríen la potencia económica británica. La cayida de [[Berlín]] nes sos manes en ochobre de 1806, que punxo a [[Prusia]] embaxo'l so control, reforció la so posición nel continente. En payares, teniendo conquistao o siendo aliáu de toles principales potencies continentales Napoleón, como rempuesta al bloquéu británicu de tolos puertos dende [[Brest]] al [[ríu Elba]], decretáu na Orde del Conseyu de 17 de mayu d'esi añu, emitió'l decretu de Berlín, nel que prohibía a los sos aliaos y a los territorios de so comerciar colos británicos&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.napoleon-series.org/research/government/diplomatic/c_continental.html|title=Documents upon the ContinentaI System 1806|website=www.napoleon-series.org}}&lt;/ref&gt;. Los británicos respondieron, pela so banda, con otres dos Ordes del Conseyu, emitíes el 10 de xineru y 11 de payares de 1807&lt;ref&gt;Holberg, Tom. [http://www.napoleon-series.org/research/government/british/decrees/c_britdecrees1.html The Acts, Orders in Council, &amp;c. of Great Britain (on Trade), 1793–1812]&lt;/ref&gt;, que prohibíen el comerciu francés con Gran Bretaña y los sos aliaos y colos países neutrales, y que mandaben a la Royal Navy que bloqueara tolos puertos de Francia y los sos aliaos, impidiendo tou tipu de navegación, neutral o non. Napoleón retrucó otra vez: el decretu de Milán de 1807 estableció que tolos barcos neutrales qu'usaran puertos británicos o pagaran los aranceles británicos habíen ser consideraos británicos y, poro, confiscaos.

El plan napoleónicu pa derrotar a Gran Bretaña pasaba por destruyir la so capacidá pa comerciar. Como país insular, el comerciu yera vital pa la so actividá económica, y Napoleón creía que si podía aisllar a Gran Bretaña económicamente podría invadila tres del so colapsu económicu. Decretó tamién que tolos barcos que quixeran facer negocios n'Europa teníen que pasar primeru por un puertu francés p'asegurase de que nun diben comerciar con Gran Bretaña. Y ordenó a toles naciones europees y a los aliaos de Francia que nun comerciaran con Gran Bretaña, amenazando a Rusia con invadila si nun se xunía al bloquéu. El so intentu de bloquéu fracasó na [[Península Ibérica]], y especialmente en [[Portugal]], aliada británica, y esto foi la mecha que prendió la [[Guerra de la Independencia Española|Guerra Peninsular]]. Nel otru estremu del continente les sos fuertes presiones sobre Rusia, pa que se xuniera al bloquéu y pa qu'aceptara'l so control d'una parte de Polonia, desembocaron na [[Invasión napoleónica de Rusia|invasión]] del país en 1812. El intentu tuvo un resultáu desastrosu&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nationalgeographic.org/thisday/jun24/napoleon-invades-russia/|last=Society|first=National Geographic|date=2020-04-06|title=Napoleon Invades Russia|language=en|fechaaccesu=2021-08-19|website=National Geographic Society|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211007161958/https://www.nationalgeographic.org/thisday/jun24/napoleon-invades-russia/|fechaarchivu=2021-10-07}}&lt;/ref&gt;, y sentó les bases de la so cayida.

== Efectos del bloquéu ==

=== Imperiu británicu ===
[[Ficheru:Ograbme.jpg|miniaturadeimagen|330x330px|Viñeta política d'Estaos Xuníos de 1807 ridiculizando l'embargu comercial decretáu cola Llei d'Embargu d'esi añu. La tortuga mordedora &quot;Ograbme&quot; (&quot;Embargo&quot; deletreáu al revés) persigue a un comerciante que quier llevar los sos productos a un barcu británicu.]]
El bloquéu tuvo efectos estremaos sobre'l comerciu británicu. El embargu, d'una banda, estimuló a los mercaderes ingleses a buscar agresivamente nuevos mercaos, y tamién a contrabandiar cola Europa continental. Los aduaneros franceses, ensin apoyu naval, nun foron quien a impedir el contrabandu, especialmente nos llugares nos qu'había connivencia ente los contrabandistes y les autoridaes, impuestes por Napoleón y teóricamente favorables a elli, d'España, Westfalia y otros estaos alemanes. Les esportaciones britániques, nostante, cayeron ente un 25% y un 55% con respectu a los niveles anteriores a 1806, pero esi descensu foi prácticamente compensáu pol importante aumentu del comerciu col restu del mundu&lt;ref&gt;J.M. Thompson,''Napoleon Bonaparte: His rise and fall'' (1951) pp. 235–40&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;François Crouzet, &quot;A serious cause of social and economic dislocation,&quot; Frank Kafter and James Laux, eds., ''Napoleon and his times'' (1989) pp. 179–92.{{ISBN?}}&lt;/ref&gt;.

Gran Bretaña, al traviés de delles Órdenes del Conseyu, prohibió a otros países, a los que comerciaben con elli, facelo con Francia, y amenazó con fundir cualesquier barcu que nun tuviera como destín un puertu británicu o que comerciara con Francia. Esta doble amenaza francobritánica punxo nuna situación difícil a les naciones neutrales. Asina, los Estaos Xuníos respondieron a Gran Bretaña adoptando la [[Llei d'Embargu de 1807]], concebida pa dañar a Gran Bretaña en represalia poles sos restricciones al comerciu pero que acabó perxudicando más a los comerciantes americanos que a esi país. Esta tensión, xunto col alistamientu forzosu de marinos foriatos (ente ellos d'Estaos Xuníos) y'l sofitu británicu a los nativos americanos revoltosos del oeste del continente norteamericanu, acabaron llevando a una declaración de guerra d'Estaos Xuníos, dando aniciu a la [[Guerra ente Reinu Xuníu y Estaos Xuníos de 1812|Guerra de 1812]]. Y foi esta guerra, y non el bloquéu napoleónicu, la qu'amenorgó enforma'l comerciu británicu con Estaos Xuníos&lt;ref&gt;Knight, ''Britain against Napoleon'' (2013) pp. 433–36.&lt;/ref&gt;. 

El bloquéu, en resume, nun dañó de forma importante'l comerciu británicu, que compensó la cayida del comerciu con Europa, que pasó de ser el 55% del total en 1802 al 25% en 1806, cola apertura y fortalecimientu d'otros mercaos&lt;ref name=&quot;HistoireConsulat&quot; /&gt;. Sí que hubo, nostante, dificultaes na economía británica ente 1810 y 1812, que causaron altos niveles de [[Desemplegu|desempléu]] ya [[inflación]]. De resultes hebo un españíu de protesta violenta, resueltu pol gobiernu con firmeza: el sofitu de les clases medies y altes a una política de represión militar de les revueltes obreres permitió acabar con elles&lt;ref&gt;Knight, pp. 410–12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Francois Crouzet, ''Britain Ascendant'' (1990) pp. 277–79.&lt;/ref&gt;.

=== Francia y la Europa continental ===
El bloquéu dañó seriamente a Francia. La industria de construcción naval y otres asociaes a ella (construcción de maromes) escayeron, y tamién otres industries que trabayaben pal mercáu esterior, como la testil del llinu, obligaes en munchos casos a pesllar pol descensu de les esportaciones. Los puertos del sur de Francia, especialmente [[Marsella]], [[Burdeos]] y [[La Rochelle]], sufrieron especialmente por culpa d'una reducción del comerciu que provocó tamién un ascensu de los precios de los productos de primer necesidá na mayoría del continente&lt;ref&gt;Eli Heckscher, ''The continental system: an economic interpretation'' (1922) pp. 266–94.&lt;/ref&gt;.

El decretu de Saint Cloud, emitíu por Napoleón en xunetu de 1810, abrió'l suroeste de Francia y la frontera española a un comerciu limitáu colos británicos, y permitió tamién el comerciu de Francia con Estaos Xuníos. Foi'l reconocimientu de que'l bloquéu perxudicara más a la propia Francia que a Gran Bretaña, que tamién pudo caltener el sofitu financieru de los sos aliaos ensin problemes&lt;ref&gt;Eric A. Arnold, Jr. &quot;Napoleon's St. Cloud Decree, 3 July 1810: Text and Analysis,&quot; ''Proceedings of the Western Society for French History'' (1998), Vol. 25, pp. 49–54&lt;/ref&gt;. El perxuiciu, sicasí, nun foi xeneral: les industries de la fastera nororiental de Francia y de Valonia vieron medrar los sos beneficios al desapaecer la competencia británica. El sector agrícola italianu espolletó enforma&lt;ref&gt;Alexander Grab and Charles F. Delzell, &quot;The Kingdom of Italy and Napoleon's Continental Blockade,&quot; ''Consortium on Revolutionary Europe 1750–1850: Proceedings'' (1988), Vol. 18, pp. 587–604.&lt;/ref&gt;, pero la economía de los [[Países Baxos]], perdependiente del comerciu, sufrió, pa disgustu del rei del país, [[Lluis I d'Holanda]], hermanu de Napoleón.
[[Ficheru:Vice-Admiral_James_Saumarez.jpg|miniaturadeimagen|El vicealmirante James Saumarez foi'l comandante de l'Armada británica na campaña del Bálticu de 1808-14, qu'aseguró'l comerciu británicu na rexón.]]

=== Escandinavia y la rexón del mar Bálticu ===
La primer rempuesta británica al bloquéu foi llanzar un gran ataque naval escontra'l rival más débil de la coalición napoleónica, [[Dinamarca]]. Aunque declaradamente neutral, el país sufría grandes presiones franceses y ruses pa que punxera la so armada la serviciu de Napoleón. Gran Bretaña nun podía ignorar este riesgu, y na Segunda Batalla de Copenhague, n'agostu y setiembre de 1807, la Royal Navy bombardeó [[Copenḥague]] y confiscó la flota danesa, asegurándose asina'l control de les agües del [[mar del Norte]] ya'l [[mar Bálticu]]&lt;ref&gt;A. N. Ryan, &quot;The Causes of the British Attack upon Copenhagen in 1807.&quot; ''English Historical Review'' (1953): 37–55. [https://www.jstor.org/stable/555118 in JSTOR]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Thomas Munch-Petersen, ''Defying Napoleon: How Britain Bombarded Copenhagen and Seized the Danish Fleet in 1807'' (2007)&lt;/ref&gt;. La islla de [[Heligoland]], na costa occidental del país, foi ocupada (setiembre de 1807) y usada como base pa controlar los puertos del mar del Norte y pa facilitar el contrabandu. Estos ataques escontra Copenhague y Heligoland supunxeron l'españíu de la [[Guerra de les Cañoneres]], que nun finaría hasta 1814.

[[Suecia]], aliada británica na [[Tercer Coalición]], refugó cumplir coles desixencies de Francia, y foi atacada por Rusia en febreru de 1809 y por Dinamarca/Noruega en marzu. Al tiempu, tropes franceses amenazaron con invadir el sur del país, pero'l control británicu de los [[estrechos daneses]] impidió llevar alantre'l plan. L'Armada británica estableció, en 1808, una base nel puertu de [[Gotemburgu]] pa facilitar, con una flota dirixida pol almirante James Saumarez, les operaciones nel mar Bálticu. En payares de 1810 Francia desixió-y a Suecia que-y declarara la guerra a Gran Bretaña y dexara de comerciar con ella, y esto fizo españar una guerra, la [[Guerra Anglo-Sueca]], que nun foi tal na realidá más que sobre'l papel. Dafechamente, Gran Bretaña abrió una segunda base naval na islla de [[Hanö]], al sur del país, y aprovechola pa facer de la islla el destín últimu de convoyes qu'aportaben, dempués de parar en Gotemburgu, ellí. La mercancía desembarcada yera dempués reunviada de contrabandu a otros puertos del mar Bálticu. Pa reforzar inda más la seguridá de los convoyes ocuparon tamién la pequeña islla danesa d'[[Anholt]], na que construyeron un faru que facía más cenciella la navegación polos estrechos.

Rusia tampoco taba mui a favor del embargu, y en 1810 reabrió'l comerciu con Gran Bretaña. Esti abandonu rusu del sistema foi ún de los factores que favorecieron la decisión napoleónica d'invadir Rusia en 1812.

=== Portugal y España ===
Portugal refugó abiertamente xunise al bloquéu. En [[1793]] Portugal firmara un tratáu d'asistencia mutua con Gran Bretaña&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Portugal|author2=José Ferreira Borges de Castro (Visconde de)|author3=Julio Firmino Judice Biker|agency=Portugal. Ministério dos Negócios Estrangeiros|title=Supplemeto á Collecção dos tratados, convenções, contratos e actos publicos celebrados entre a corôa de Portugal e as mais potencias desde 1640|url=https://books.google.com/books?id=Y9VVAAAAYAAJ&amp;pg=PA19|year=1857|publisher=Imprensa nacional|pages=19–25}}&lt;/ref&gt;. Tres del tratáu de Tilsit (xunetu de 1807) Napoleón intentó capturar la flota portuguesa y a los miembros de la [[Dinastía de Bergancia|Casa de Bergancia]], y ocupar los puertos del país. Fracasó, porque la reina portuguesa [[María I de Portugal|María]] coló cola flota de so (y con una escolta de la Royal Navy) pa Brasil, aú asitió la corte. La población portuguesa rebelose escontra los ocupantes franceses, una xera na que tuvieron l'axuda del exércitu británicu al mandu d'Arthur Wellesley, nomáu posteriormente [[duque de Wellington]]. Napoleón intervieno, y entamó la guerra na Península Ibérica. Primero d'ello Napoleón tamién obligara a la familia real española a abdicar del tronu en favor del so hermanu Xosé Bonaparte, qu'habría ser rei col nome de [[Xosé I d'España|Xosé I]] y que tuvo que facer frente a la sulevación de la población escontra l'invasor foriatu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia d'Europa]]</text>
      <sha1>epclodbyasrvj8uf1bzmga0dvkz0tqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:MatesAst</title>
    <ns>2</ns>
    <id>278780</id>
    <revision>
      <id>4509983</id>
      <parentid>4400731</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43313-54</username>
        <id>151792</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="b7wu1ozs3ht20obnnigmix2g1b569wv" xml:space="preserve">Soi un usuariu que, cansáu de ver malos artículos na [[Wikipedia n'asturianu]] sobro [[matemátiques]], quier ameyoralos y, inclusive, espandilos. Misco</text>
      <sha1>b7wu1ozs3ht20obnnigmix2g1b569wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509984</id>
      <parentid>4509983</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T22:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>138127</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-43313-54|~2026-43313-54]] ([[User talk:~2026-43313-54|talk]]) to last version by MatesAst: test edits, please use the sandbox</comment>
      <origin>4400731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="cqyyzhtf092coz31orzypib8h16l5nm" xml:space="preserve">Soi un usuariu que, cansáu de ver malos artículos na [[Wikipedia n'asturianu]] sobro [[matemátiques]], quier ameyoralos y, inclusive, espandilos.</text>
      <sha1>cqyyzhtf092coz31orzypib8h16l5nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG</title>
    <ns>2</ns>
    <id>279132</id>
    <revision>
      <id>4509923</id>
      <parentid>4509834</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8839" sha1="3g0m8habxijd6kgvtvy6h8eb4jk2hpr" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Taller 3]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Taller 4]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Valle del Elqui]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>3g0m8habxijd6kgvtvy6h8eb4jk2hpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509928</id>
      <parentid>4509923</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8846" sha1="fw4wojj33o6l7m2iqfxfibhehzl95jp" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Taller 3]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Valle del Elqui]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>fw4wojj33o6l7m2iqfxfibhehzl95jp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509929</id>
      <parentid>4509928</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8852" sha1="l26alo8vjv79exso4w4oqidhgp5a1fi" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Valle del Elqui]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>l26alo8vjv79exso4w4oqidhgp5a1fi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509930</id>
      <parentid>4509929</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8852" sha1="cr3rjgfukrpobokxunxui908lau5f3o" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Valle del Elqui]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>cr3rjgfukrpobokxunxui908lau5f3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509931</id>
      <parentid>4509930</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8845" sha1="sdbzcxyktyb6zhoeeuunnia2atisx8a" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>sdbzcxyktyb6zhoeeuunnia2atisx8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509932</id>
      <parentid>4509931</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8845" sha1="5593ve23rbsr2ktx2fxk8gzjhu873ne" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>5593ve23rbsr2ktx2fxk8gzjhu873ne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509937</id>
      <parentid>4509932</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8848" sha1="8lc0wzpk09w9dsqxkieqqdbyw3vioy1" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>8lc0wzpk09w9dsqxkieqqdbyw3vioy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509938</id>
      <parentid>4509937</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8845" sha1="aktuaz1hevo5tlj156c8umdnxx111vn" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>aktuaz1hevo5tlj156c8umdnxx111vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509939</id>
      <parentid>4509938</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8838" sha1="h9uki3dmf0g55odriccwuyg3b5crnky" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|T]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>h9uki3dmf0g55odriccwuyg3b5crnky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509940</id>
      <parentid>4509939</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8839" sha1="7e74d9apg8atntlghz2py911d9uly1m" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Ta]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>7e74d9apg8atntlghz2py911d9uly1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509941</id>
      <parentid>4509940</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:56:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8840" sha1="bchuwd8wqbrea6qmir5i6u29ixg9orh" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Tal]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>bchuwd8wqbrea6qmir5i6u29ixg9orh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509942</id>
      <parentid>4509941</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8841" sha1="igadzw2hulrc1yj4kvbqa7icrb7g87b" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Tall]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>igadzw2hulrc1yj4kvbqa7icrb7g87b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509943</id>
      <parentid>4509942</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8842" sha1="h9hmc9y9lkn0qxosep228d6fvusepdj" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Talle]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>h9hmc9y9lkn0qxosep228d6fvusepdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509944</id>
      <parentid>4509943</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8843" sha1="kj9u6njd0f7wbjoyuhxcxzr56ls1c70" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>kj9u6njd0f7wbjoyuhxcxzr56ls1c70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509945</id>
      <parentid>4509944</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8844" sha1="eququf17scwmx1scrdexc29sbduystt" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller ]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>eququf17scwmx1scrdexc29sbduystt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509946</id>
      <parentid>4509945</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Los míos talleres */</comment>
      <origin>4509946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8845" sha1="01vb42indeih89fzpe714hrp90wueay" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>01vb42indeih89fzpe714hrp90wueay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509958</id>
      <parentid>4509946</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8928" sha1="n0o2p6c9l4uonnjv3vjr860x31gjqzw" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>n0o2p6c9l4uonnjv3vjr860x31gjqzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509959</id>
      <parentid>4509958</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8894" sha1="mhdh8hghkl38seu1nqp44onejlzikeu" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>mhdh8hghkl38seu1nqp44onejlzikeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509960</id>
      <parentid>4509959</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Del Inglés al Asturianu */</comment>
      <origin>4509960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8893" sha1="96k8f0okf8pq3u3surthy4oa01tmsxv" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>96k8f0okf8pq3u3surthy4oa01tmsxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509961</id>
      <parentid>4509960</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Del Inglés al Asturianu */</comment>
      <origin>4509961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="thymxntgz7caxqollq9e72rw62hkcll" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>thymxntgz7caxqollq9e72rw62hkcll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509969</id>
      <parentid>4509961</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8891" sha1="qsq20yxv116v7tfwz2e3jfk44l5d25i" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá..

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>qsq20yxv116v7tfwz2e3jfk44l5d25i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509970</id>
      <parentid>4509969</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Sustituyendo la páxina por '2700'</comment>
      <origin>4509970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="o6labf183medn23moualzih4czpu59x" xml:space="preserve">2700</text>
      <sha1>o6labf183medn23moualzih4czpu59x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509971</id>
      <parentid>4509970</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17780" sha1="mpvmhzibuxy1jlcqpxxfcs85hbb7xf5" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>mpvmhzibuxy1jlcqpxxfcs85hbb7xf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509972</id>
      <parentid>4509971</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="thymxntgz7caxqollq9e72rw62hkcll" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomo_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>thymxntgz7caxqollq9e72rw62hkcll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510008</id>
      <parentid>4509972</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Del Castellanu al Asturianu */</comment>
      <origin>4510008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510009</id>
      <parentid>4510008</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8891" sha1="3fbmahf2nfuhfm3r3rzqbkv8fe1lg1l" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]].
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>3fbmahf2nfuhfm3r3rzqbkv8fe1lg1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510010</id>
      <parentid>4510009</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510019</id>
      <parentid>4510010</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8889" sha1="516j3pinemi1sgg1h60x8d8a5z1k4lx" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>516j3pinemi1sgg1h60x8d8a5z1k4lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510020</id>
      <parentid>4510019</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>5nag39vc11qhjp08qfirbyi5tig94dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510021</id>
      <parentid>4510020</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8966" sha1="82xz84ylh9p17v20r6272dlqi3iyl51" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>82xz84ylh9p17v20r6272dlqi3iyl51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510022</id>
      <parentid>4510021</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asturianu */</comment>
      <origin>4510022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8988" sha1="7ex53vyv8jumx3i43zpsv91ffdirnej" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>7ex53vyv8jumx3i43zpsv91ffdirnej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510057</id>
      <parentid>4510022</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8987" sha1="4r2ydel2mrf5thhy3phvtiszxv7fyka" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>4r2ydel2mrf5thhy3phvtiszxv7fyka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510058</id>
      <parentid>4510057</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8988" sha1="7ex53vyv8jumx3i43zpsv91ffdirnej" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro tá.

Ver también: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]].

== Los míos datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|
|-
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Los míos artículos ==
=== Les míos traducciones ===
==== Del Inglés al Castellanu ====
# [[:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
# [[:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Del Catalán al Castellanu ====
# [[:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
 
==== Del Castellanu al Asturianu ====
# [[:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]

==== Del Inglés al Asturianu ====
# [[:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

== Les míes etiquetes d'usuariu ==
=== Asturianu ===
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]

== Les míos lemes ==
* «Cuando torno una páxina, recién considero que la páxina foi esitosa cuando la mayoría de les ediciones nun fueron feches por min.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «Los vidrios rotos no deben arreglarse, pero tampoco ocultarse. Los vidrios rotos deben mostrarse y exhibirse, pero habiéndolos limado para que no le haga daño a nadie.» ~ [[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
* «On ne voit bien qu'avec le cœur. L'essentiel est invisible pour les yeux.» ~ '''[[Antoine de Saint-Exupéry]]'''
== Los míos talleres ==
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3| Monte Mitchell]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Valle del Elqui]]
* [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Ríu Loa]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Llagu Jugla]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]]
*  [[:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]]</text>
      <sha1>7ex53vyv8jumx3i43zpsv91ffdirnej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bernadette Meehan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281761</id>
    <revision>
      <id>4509886</id>
      <parentid>4504235</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T14:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18776" sha1="pf4vbp1f6lht1td40e3ko3szlbauxdv" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Bernadette M. Meehan''' {{nym}} ye una diplomática d'Estaos Xuníos. Foi nomada CEO de la [[Fundación Wikimedia]], asumiendo'l puestu'l 20 xineru de 2026, asocediendo a Maryana Iskander.&lt;ref name=&quot;WMF_Announcement&quot;&gt;{{Cita web|url=https://wikimediafoundation.org/news/2025/12/09/wikimedia-foundation-appoints-bernadette-meehan-as-chief-executive-officer/|títulu=Wikimedia Foundation appoints Bernadette Meehan as Chief Executive Officer|fecha=2025-12-09|idioma=en-US|obra=[[Wikimedia Foundation]]|fechaaccesu=2025-12-09}}&lt;/ref&gt; Trabayó enantes como vicepresidenta executiva de programes globales de la Fundación Obama.&lt;ref name=&quot;Defense One&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.defenseone.com/threats/2015/02/white-house-says-obamas-new-national-security-strategy-compass-through-shifting-security-landscape/104634/|títulu=White House Says Obama's New National Security Strategy a 'Compass' Through 'Shifting Security Landscape'|autor=O'Toole|primero=Molly|fecha=5 February 2015|editorial=Defense One|fechaaccesu=17 February 2015}}&lt;/ref&gt; Tamién foi vocera del Conseyu de Seguridá Nacional de los Estaos Xuníos mientres l'alministración de [[Barack Obama]], y como Oficial del Serviciu Esterior col [[Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos|Departamentu d'Estáu]] mientres más d'una década. Ente 2022 y 2025 foi la embaxadora de los [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]] en [[Chile]].

== Biografía ==
Meehan nació nel [[The Bronx|Bronx]], creció en [[Pleasantville]] ([[Nueva York (estáu)|Nueva York]]) y graduóse na Kennedy Catholic High School na ciudá de Somers, nel mesmu estáu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cita web|url=https://issuu.com/kennedycatholic/docs/the_gael_-_fall_2015|títulu=The gael fall 2015|fecha=September 2015|obra=Issuu}}&lt;/ref&gt; Graduóse nel Boston College con una llicenciatura en [[Ciencies Polítiques]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dempués de graduase, trabayó en [[Wall Street]], primero en JPMorgan Chase y depués en Lehman Brothers&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://bcm.bc.edu/issues/winter_2013/linden_lane/capital-gains.html |títulu=Capital Gains |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130522204423/http://bcm.bc.edu/issues/winter_2013/linden_lane/capital-gains.html |fechaarchivu=2013-05-22 |fecha=iviernu de 2013 |obra=Boston College Magazine |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Más tarde xunióse al Serviciu Esterior de los Estaos Xuníos.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BC Affairs&quot;&gt;{{Cita web|url=https://bccareer.wordpress.com/2012/02/08/realjobs-bernadette-meehan/|títulu=RealJobs: Bernadette Meehan|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150217160120/https://bccareer.wordpress.com/2012/02/08/realjobs-bernadette-meehan/|fechaarchivu=17 February 2015|autor=Meehan|primero=Bernadette|fecha=8 February 2012|editorial=BC Affairs|fechaaccesu=17 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isd.georgetown.edu&quot;&gt;{{Cita web|url=http://isd.georgetown.edu/meehan|títulu=Bernadette Meehan &amp;#124; Institute for the Study of Diplomacy &amp;#124; Georgetown University|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151222105421/http://isd.georgetown.edu/meehan|fechaarchivu=2015-12-22|fechaaccesu=2015-12-14}}&lt;/ref&gt;

== Carrera ==
Meehan xunióse al [[Departamentu d'Estáu de los Estaos Xuníos]] como oficial del Serviciu Esterior en 2004, y entamó la so nueva carrera como oficial consular na Embaxada de los Estaos Xuníos en [[Bogotá]], [[Colombia]].&lt;ref name=&quot;BC Affairs&quot; /&gt; Sobrevivió a un secuestru y asaltu físicu por homes armaos en Bogotá n'abril de 2006. Dos de los autores fueron arrestaos y condergaos a diez años de prisión, ente que dos de los autores nunca fueron atopaos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-2259276 |títulu=Atraco a vicecónsul de E.U. |fecha=26 d'abril de 2006 |obra=[[El Tiempo (Colombia)|El Tiempo]] |idioma=castellán|fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://litoralpress.cl/sitio/Prensa_Texto?LPKey=YFJFUYOZCIRGQDGFQJY3PFVPYOH7MIJYGQDCMXW2YUGZZY22DJOQ |títulu=Embajadora de EE.UU. en Chile realiza salto en paracaídas con tropas especiales |fecha=10 de payares de 2024 |periódicu=[[El Mercurio]] (via Litoralpress) |idioma=castellanu |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

Sirvió en Colombia mientres dos años enantes de ser voluntaria pa sirvir n'[[Iraq]]. Trabayó na Embaxada de los Estaos Xuníos en [[Bagdag]] de 2006 a 2007 como Oficial Consular, y mientres dellos meses como Asistente Especial del Embaxador Zalmay Khalilzad.&lt;ref name=&quot;BC Affairs&quot; /&gt;

En setiembre de 2007, Meehan dexó Iraq pa estudiar l'[[árabe]] nel Institutu del Serviciu Esterior del Departamentu d'Estáu en [[Virxinia]] pa preparase pa la so siguiente xira como oficial d'Asuntos públicos nel Consuláu Xeneral de los Estaos Xuníos en [[Dubái]] nos [[Emiratos Árabes Xuníos]].&lt;ref name=&quot;BC Affairs&quot; /&gt;

En 2010 tornó a [[Washington D. C.|Washington, D.C.]] pa trabayar como &quot;oficial de llinia&quot; del Departamentu d'Estáu, anticipándose al viaxe al estranxeru del Secretariu d'Estáu. Dempués, convirtióse n'aidante especial del Secretariu d'Estáu.&lt;ref name=&quot;BC Affairs&quot; /&gt; En 2012, Meehan foi destinada al Conseyu de Seguridá Nacional de la Casa Blanca (NSC) y en 2014 convirtióse na vocera del Conseyu de Seguridá Nacional.

Meehan dexó'l NSC en 2015 pa convertise en profesora alxunta y miembru residente del Departamentu d'Estáu nel Institutu pal Estudiu de la Diplomacia de la [[Universidá de Georgetown]] na Edmund A. Walsh School of Foreign Service.&lt;ref name=&quot;George&quot;&gt;{{Cita web |url=http://isd.georgetown.edu/meehan |títulu=Bernadette Meehan |obra=Institute for the Study of Diplomacy |editorial=[[Universidá de Georgetown]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151222105421/http://isd.georgetown.edu/meehan |fechaarchivu=2015-12-22 |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Foi convocada al NSC pa supervisar la planificación del viaxe históricu del presidente Obama a [[L'Habana]], [[Cuba]]. Según ''[[The New York Times]]'', el so nomamientu a esta posición reflexaba la importancia que'l Presidente punxo nel viaxe y la complicada naturaleza de planificar la visita.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.nytimes.com/2016/03/07/world/americas/white-house-and-cuba-maneuver-over-obamas-visit.html |títulu=White House and Cuba Maneuver Over Obama’s Visit |autor=Sanger |primero=David E. |fecha=6 de marzu de 2016 |periódicu=[[The New York Times]] |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Dempués permaneció na [[Casa Blanca]] como Asesora Senior del Presidente Obama hasta xineru de 2017.

En febreru de 2017, Meehan dexó'l Serviciu Esterior pa sirvir como xefe internacional de la Fundación Obama.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.obama.org/updates/leaders-africa/ |títulu=Obama Foundation Leaders: Africa |obra=Actualizaciones de la Fundación Obama |editorial=Fundación Obama |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Nesti papel, foi la responsable de desendolcar y supervisar tolos programes internacionales de la Fundación Obama, incluyendo'l programa Obama Foundation Scholars;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.nytimes.com/2018/06/28/nyregion/columbia-president-obama-fellows.html |títulu=Columbia’s President Is Criticized for Role in Selecting Obama Foundation Fellows |autor=Gootman |primero=Elissa |fecha=28 de xunu de 2018 |periódicu=[[The New York Times]] |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; El programa Leaders Africa; el programa Leaders Asia-Pacific;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.optionstheedge.com/topic/people/obamas-launch-their-foundations-leaders-asia-pacific-programme-kl-december |títulu=The Obamas Launch Their Foundation’s Leaders: Asia-Pacific Programme In KL This December |fecha=18 de setiembre de 2019 |obra=Options, The Edge |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; y el programa Leaders Europe. Eventualmente convirtióse na vicepresidenta executiva de programes globales y miembru del comité executivu de la fundación.

Meehan sirvió nel conseyu d'asesores del Institutu pal Estudiu de la Diplomacia de la Universidá de Georgetown, dientro de la Walsh School of Foreign Service.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://isd.georgetown.edu/board |títulu=Board of Advisors |obra=Institute for the Study of Diplomacy |editorial=[[Universidá de Georgetown]] |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== Embaxadora de los Estaos Xuníos en Chile ===
[[Ficheru:29 August 2022, Deputy Secretary Sherman officiates the Swearing-In Ceremony of Ambassador Bernadette M. Meehan (cropped).jpg|miniaturadeimagen|Meehan juramentó como embaxador a Chile en 2022 pola Vicesecretaria d'Estáu Wendy Sherman.]]
El 9 de xunetu de 2021, el presidente [[Joe Biden]] nomó a Meehan como embaxadora de los Estaos Xuníos en Chile.&lt;ref name=&quot;July9&quot;&gt;{{Cita web|url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2021/07/09/president-biden-announces-his-intent-to-nominate-four-individuals-to-serve-as-ambassadors/|títulu=President Biden Announces His Intent to Nominate Four Individuals to Serve as Ambassadors|fecha=2021-07-09|idioma=en-US|obra=The White House|fechaaccesu=2021-07-09}}&lt;/ref&gt; Les audiencies sobre la so nominación celebráronse ante'l Comité de Relaciones Esteriores del Senáu'l 15 de marzu de 2022. El comité informó favorablemente de la so nominación'l 18 de mayu de 2022.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.congress.gov/nomination/117th-congress/787 |títulu=PN787 — Bernadette M. Meehan — Department of State |obra=Nominations |editorial=Congresu de los Estaos Xuníos |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; El 20 de xunetu de 2022, el [[Senáu de los Estaos Xuníos]] confirmó la so nominación por 51-44 votos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.senate.gov/legislative/LIS/roll_call_votes/vote1172/vote_117_2_00264.htm |títulu=On the Nomination (Confirmation: Bernadette M. Meehan, of New York, to be Ambassador of the United States to the Republic of Chile) |fecha=20 de xunetu de 2022 |obra=Roll Call Vote Summary |editorial=Senáu de los Estaos Xuníos |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Foi juramentada'l 29 d'agostu de 2022 y presentó les sos credenciales al presidente [[Gabriel Boric]] el 30 de setiembre de 2022.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://prensa.presidencia.cl/fotonoticia.aspx?id=202068 |títulu=Presidente de la República recibe credenciales de embajadores de Reino Unido, Estados Unidos y República Popular China |fecha=30 de setiembre de 2022 |obra=Prensa Presidencia |editorial=Gobiernu de Chile |idioma=castellán|fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

Como embaxadora, Meehan tuvo un gran siguimientu nes redes sociales&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://x.com/Revista_Ya/status/1696514219162652864 |títulu=La embajadora de EE.UU. en Chile, Bernadette Meehan, estuvo hoy en Viña del Mar y paseó por el borde costero... |fecha=29 d'agostu de 2023 |obra=Cuenta oficial de Revista Ya en X (Twitter) |idioma=castellanu |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://dfmas.df.cl/df-mas/personaje/bernadette-meehan-la-embajadora-de-eeuu-que-brilla-en-redes-sociales |títulu=Bernadette Meehan, la embajadora de EE.UU. que brilla en redes sociales |autor=Núñez F. |primero=Paula |fecha=8 de setiembre de 2023 |periódicu=DF Más (Diariu Financieru) |idioma=castellanu |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; y foi popular ente la xente chileno. Apaeció na portada d'''El Mercurio'', el periódicu de referencia en Chile, cuando realizó un blincu en [[paracaíes]] coles fuercies especiales d'Estaos Xuníos y chilenes por mor d'un exerciciu militar conxuntu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://x.com/SOCSOUTH/status/1688937980533116928 |títulu=US Ambassador to Chile Bernadette Meehan completed a joint US/Chile airborne jump with US Army Special Forces and Chilean Special Operations Forces. |fecha=8 d'agostu de 2023 |obra=Cuenta oficial de Special Operations Command South en X (Twitter) |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.elmostrador.cl/noticias/sin-editar/2023/08/11/embajadora-de-estados-unidos-salta-en-paracaidas-en-ejercicio-militar-conjunto/ |títulu=Embajadora de Estados Unidos salta en paracaídas en ejercicio militar conjunto |fecha=11 d'agostu de 2023 |periódicu=[[El Mostrador]] |idioma=castellanu |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

Foi reconocida por algamar múltiples ésitos comerciales y reguladores, incluyendo l'aprobación del Tratáu d'Impuestos Bilateral Estaos Xuníos-Chile dempués de más de diez años pendientes nel Senáu d'Estaos Xuníos;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy2003 |títulu=United States and Chile Sign Protocol to Tax Treaty |fecha=22 d'avientu de 2022 |obra=Press Releases |editorial=Departamentu del Tesoru de los Estaos Xuníos |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; l'anuncia de Google como inversor principal del Cable Humboldt, el primer cable submarín que coneuta [[Sudamérica]] y la rexón d'Asia-Pacíficu;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://cloud.google.com/blog/products/infrastructure/announcing-humboldt-the-first-cable-route-between-south-america-and-asia-pacific |títulu=Announcing Humboldt, the first cable route between South America and Asia Pacific |autor=Vachani |primero=Vikram |fecha=16 de mayu de 2023 |obra=Google Cloud Blog |editorial=Google |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; y la negociación d'una carta llateral al Tratáu de Llibre Comerciu ente Estaos Xuníos y Chile que protexe l'accesu de carne y otros productos de consumu básicu al mercáu chilenu al traviés del etiquetáu común.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://ustr.gov/about-us/policy-offices/press-office/press-releases/2024/september/chile-approves-agreement-us-protect-market-access-us-cheese-and-meat-products#:~:text=This%20agreement%20gives%20U.S.%20producers,provolone%2C%20prosciutto%2C%20and%20salami. |títulu=Chile Approves Agreement with U.S. to Protect Market Access for U.S. Cheese and Meat Products |fecha=24 de setiembre de 2024 |obra=Press Releases |editorial=Office of the United States Trade Representative (USTR) |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.idfa.org/news/idfa-applauds-u-s-agreement-with-chile-to-protect-u-s-cheese-exports |títulu=IDFA Applauds U.S. Agreement with Chile to Protect U.S. Cheese Exports |fecha=24 de setiembre de 2024 |obra=News |editorial=International Dairy Foods Association (IDFA) |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.feedstuffs.com/agribusiness-news/agreement-secured-with-chile-to-protect-u-s-cheese-meat-exports |títulu=Agreement secured with Chile to protect U.S. cheese, meat exports |fecha=24 de setiembre de 2024 |obra=Agribusiness News |editorial=Feedstuffs |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.nmpf.org/u-s-chile-strike-landmark-common-names-agreement/ |títulu=U.S., Chile Strike Landmark Common Names Agreement |fecha=24 de setiembre de 2024 |obra=News |editorial=National Milk Producers Federation (NMPF) |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

Mientres el mandatu de Meehan, les empreses mineres de los Estaos Xuníos tamién anunciaron espansiones significatives, incluyendo la inversión de 7,5 mil millones de dólares de Freeport-McMoran na minería de [[cobre]]&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.mining.com/web/freeport-mcmoran-to-invest-7-5-billion-in-chile-mine/ |títulu=Freeport-McMoRan to invest $7.5 billion in Chile mine |fecha=12 de xunu de 2024 |periódicu=Mining.com |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; y la espansión de la empresa Albemarle de la estracción y el procesamientu de [[litiu]].&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.reuters.com/business/environment/yellen-visits-us-lithium-site-chile-eyes-progress-green-transition-2024-03-02/ |títulu=Yellen visits U.S. lithium site in Chile, eyes progress in green transition |autor=Politi |primero=Daniel |fecha=2 de marzu de 2024 |periódicu=[[Reuters]] |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

Dempués de la eleición del presidente [[Donald Trump]], Meehan presentó la so dimisión como embaxadora a partir del 10 de xineru de 2025, siguiendo la tradición pa los nomaos políticos de dambos partíos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.freshfruitportal.com/news/2024/12/04/u-s-ambassador-to-chile-resigns-a-key-player-in-bilateral-agricultural-relations/ |títulu=U.S. Ambassador to Chile resigns, a key player in bilateral agricultural relations |fecha=4 d'avientu de 2024 |obra=News |editorial=Fresh Fruit Portal |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20251212075615/https://www.freshfruitportal.com/news/2024/12/04/u-s-ambassador-to-chile-resigns-a-key-player-in-bilateral-agricultural-relations/ |fechaarchivu=2025-12-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita videu |url=https://www.youtube.com/watch?v=Fw0-7wFGpoI |títulu=Bernadette Meehan at The Chicago Council on Global Affairs (2018) |autor=Bernadette Meehan |fecha=5 de xunu de 2018 |plataforma=[[YouTube]] |canalyoutube=The Chicago Council on Global Affairs |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

=== Carrera postembaxadora ===
El 9 d'avientu de 2025, Meehan foi nomada CEO de la [[Fundación Wikimedia]].&lt;ref&gt;{{Cita noticia |url=https://www.reuters.com/sustainability/boards-policy-regulation/wikipedia-operator-taps-former-us-ambassador-chile-ceo-role-2025-12-09/ |títulu=Wikipedia operator taps former U.S. ambassador to Chile for CEO role |autor=Axon |primero=Natalie |fecha=9 d'avientu de 2025 |periódicu=[[Reuters]] |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt; Asumiría'l papel'l 20 de xineru de 2026.&lt;ref name=&quot;WMF_Announcement&quot; /&gt;

== Vida personal ==
Meehan fala [[Idioma inglés|inglés]], [[Idioma castellanu|castellán]] y árabe.&lt;ref name=&quot;WMF_Announcement&quot; /&gt; Casóse con Evan S. Medeiros, titular de la cátedra Penner Family en Estudios Asiáticos de la Walsh School of Foreign Service de la [[Universidá de Georgetown]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://cdn.cfr.org/sites/default/files/pdf/medeiros-bio.2020.pdf |títulu=Evan S. Medeiros |fecha=abril de 2020 |obra=Biografía |editorial=Council on Foreign Relations (CFR) |formato=PDF |idioma=inglés |fechaaccesu=10 d'avientu de 2025}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{Llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1975||Meehan, Bernadette}}
[[Categoría:Persones del Bronx]]
[[Categoría:Políticos y polítiques d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Embaxadores d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Fundación Wikimedia]]</text>
      <sha1>pf4vbp1f6lht1td40e3ko3szlbauxdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Botafogo de Futebol e Regatas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282110</id>
    <revision>
      <id>4509904</id>
      <parentid>4457228</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="d286qu2llfddcep7fjpxs4swl246yw6" xml:space="preserve">{{equipu
| pattern_la1 = _botafogo2526h
| pattern_b1 = _botafogo2526h
| pattern_ra1 = _botafogo2526h
| pattern_sh1 = _botafogo2526h
| pattern_so1 = _botafogo2526hl
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = 000000
| socks1 = 555555
| pattern_la2 = _botafogo2526a
| pattern_b2 = _botafogo2526a
| pattern_ra2 = _botafogo2526a
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _botafogo2526al
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000
| pattern_la3 = _botafogo2526t
| pattern_b3 = _botafogo2526t
| pattern_ra3 = _botafogo2526t
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = _botafogo2425tl
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFFFFF
}}
'''Botafogo de Futebol e Regatas''' ye un club polideportivu brasilanu con sede nel barriu de [[Botafogo]], na ciudá de [[Rio de Janeiro]]. Anque compite en dellos deportes, Botafogo ye principalmente conocíu pol so equipu de [[fútbol]]. Xuega nel [[Campeonato Brasileiro Série A]], la máxima categoría del [[sistema de lliga de fútbol de Brasil]], y nel [[Campeonato Carioca]], la principal [[lliga estatal de fútbol en Brasil|lliga estatal]] de [[Rio de Janeiro (estáu)|Rio de Janeiro]].

El club forma parte de los &quot;[[G-12 (fútbol de Brasil)|12 grandes de Brasil]]&quot;, habiendo ganáu la lliga brasilana tres veces (en 1968, 1995 y 2024), la [[Copa Libertadores]] en 2024, y la [[Copa CONMEBOL]] en 1993. Amás, Botafogo tien dalgunos de los récores más notables del fútbol brasilanu, incluyendo más partíos ensin perder: 52 ente 1977 y 1978; más partíos ensin perder na lliga brasilana: 42, tamién ente 1977 y 1978; y el mayor númberu de xugadores convocaos pa la {{sel|Brasil|selección brasilana}} en [[Copa Mundial de Fútbol|Copes Mundiales]]. El club caltién el récor de la mayor victoria rexistrada nel fútbol brasilanu: 24–0 contra [[Sport Club Mangueira]] en 1909.

En 2000, Botafogo ocupó'l 12ᵘ puestu nuna votación de los soscriptores de la revista ''FIFA Magazine'' pa la [[Club del sieglu de la FIFA|FIFA Club of the Century]].&lt;ref name=&quot;fifaum&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070423161359/http://www.fifa.com/events/playergala00/documents/Club.pdf|url-status=dead |fechaarchivu=23 April 2007 |títulu=The FIFA Club of the Century |publicación=FIFA |fechaaccesu=11 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2000/m=12/news=fifa-world-player-2000-award-information-75592.html |títulu=FIFA World Player 2000 award information |fecha=6 December 2000 |website=FIFA.com |fechaaccesu=7 July 2017 |url-status=dead |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161219150240/http://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/y=2000/m=12/news=fifa-world-player-2000-award-information-75592.html |fechaarchivu=19 December 2016 }}&lt;/ref&gt; En 2024, Botafogo foi clasificáu como 5ᵘ del mundu na clasificación mundial d'equipos masculinos de la IFFHS, siendo'l club con meyor posición de Suramérica.&lt;ref name=&quot;IFFHSRank2024&quot;&gt;[https://iffhs.com/posts/4048 IFFHS. &quot;IFFHS Men's Club World Ranking 2024 – The Top 500.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227125608/https://www.iffhs.com/posts/4048 |date=2024-12-27 }} 9 December 2024. Retrieved 18 August 2025.&lt;/ref&gt; En 2025, el club clasificóse pa la [[Copa Mundial de Clubes de la FIFA 2025|Copa Mundial de Clubes de la FIFA]] y llogró una gran sorpresa al vencer al campeón européu [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] 1–0 na fase de grupos, avanzando a les eliminatories.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Botafogo shock PSG 1–0 at Club World Cup |work=Reuters |fecha=20 June 2025 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/botafogo-stun-psg-1-0-club-world-cup-2025-06-20/ |fechaaccesu=20 August 2025}}&lt;/ref&gt; Botafogo tamién foi nomáu como unu de los cinco finalistes al gallardón [[Balón d'Oru 2025]] de Club Masculín del Añu, siendo l'únicu club non européu na categoría.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Ballon d'Or 2025 Club of the Year Nominees—Ranked |work=Sports Illustrated |fecha=8 August 2025 |url=https://www.si.com/soccer/ballon-dor-2025-club-of-the-year-nominees-ranked |fechaaccesu=20 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
{{páxina web oficial}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>d286qu2llfddcep7fjpxs4swl246yw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284021</id>
    <revision>
      <id>4509905</id>
      <parentid>4509647</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509906</id>
      <parentid>4509905</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509927</id>
      <parentid>4509906</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="myzxlcsk2fvwnx3omekwdnykfagi8de" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|Hai]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>myzxlcsk2fvwnx3omekwdnykfagi8de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510059</id>
      <parentid>4509927</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="n5mdui8w2hczlt2q1bxjl5jpcpp6xfj" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|Ha]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>n5mdui8w2hczlt2q1bxjl5jpcpp6xfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510060</id>
      <parentid>4510059</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="kc42xik1t5j2cuvknq4wkdgky56erx3" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|ha]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>kc42xik1t5j2cuvknq4wkdgky56erx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510061</id>
      <parentid>4510060</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="hgjotoup58dr45evhkftanoa2xejrdv" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|h]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>hgjotoup58dr45evhkftanoa2xejrdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510062</id>
      <parentid>4510061</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="b32u9bnjmhh6xvxx155t49oypmmxcb9" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|hm]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>b32u9bnjmhh6xvxx155t49oypmmxcb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510063</id>
      <parentid>4510062</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="8c2yjkointdjb69421mcik9qgf50msk" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|hm²]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>8c2yjkointdjb69421mcik9qgf50msk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Dinámiques</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284042</id>
    <revision>
      <id>4509915</id>
      <parentid>4507513</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6659" sha1="9pmcuogfg6bq9chfecyt1xrhdinx2c3" xml:space="preserve">== Reglamentu ==

=== Regles de Participación ===
* Los usuarios nun tienen qu'apuntase previamente pa poder participar.
* Los usuarios tienen qu'aceutar toles regles pa participar. El fechu de participar na dinámica implica l'aceptación automática d'esti reglamentu.

=== Regles de Plazu ===
* Los usuarios tienen que cumplir los requisitos dientro del plazu asignáu.
* Los usuarios pueden solicitar depués una condecoración, pero si se precisen ferramientes complexes non apurríes, nun s'unvien los enllaces correspondientes (difs o historial), nun se puen determinar los plazos, etc., la Organización acútase'l derechu de non condecorar.
* Les feches d'entamu siempres van ser públiques con antelación.
* Les feches de finalización pueden establecese antes o mientres la dinámica, pudiendo aplazar el plazu de finalización, pero non acurtialu.
* Toles hores y feches establécense col Calendariu Gregorianu n'UTC ±00:00

=== Regles de Condecoración ===
* Los usuarios tienen que contautar al traviés de la páxina de discusión de la subpáxina encargada de les dinámiques pa llograr la so condecoración. Si contauten al traviés de la páxina de discusión propia del organizador, van ser redireccionaos a la canal correspondiente.
* Les condecoraciones solo van tener validez oficial dientro de la dinámica si son apurríes pola Organización. Cualesquier condecoración asitiada por terceros va considerase nula y va retirase de la llista interna del proyeutu.
* Los usuarios que reclamen una condecoración ensin cumplir la totalidá de los requisitos nun van ser compensaos, teniendo la opción de completar les xeres que falten dientro del plazu asignáu pa poder llograla.
* Los usuarios tienen que facilitar los enllaces correspondientes (difs o historial) que demuestren les sos ediciones pa ser condecoraos.

=== Regles de Rexistru ===
* Los usuarios reconocíos en cada dinámica van apaecer nuna llista na seición correspondiente a cada eventu. Al tratase d'un rexistru históricu y públicu del proyeutu, nun se va poder solicitar la exclusión de dicha llista.

=== Regles de Requisitos ===
* Esisten requisitos retroactivos (R², que tienen que cumplise antes o mientres la dinámica) y activos (Rª, que tienen que cumplise mientres el desarrollu de la mesma).
* Una dinámica puede prescindir de requisitos retroactivos ensin qu'esto sía motivu de reclamación.
* Los requisitos d'una dinámica nun se van camudar una vegada empecipiada, pero van poder modificase antes del so empiezu.
* Siempre que se pida una cifra nun requisitu, permítese namás esa cifra y toles cifres superiores.

=== Regles de Anulación ===
* Los usuarios que cometan vandalismu na páxina de Dinámiques (como camudar maliciosamente la llista de condecorados, camudar les regles de forma unilateral, borrar dinámiques en cursu, etc.) van perder el derechu a recibir cualesquier condecoración mientres la dinámica vixente y les siguientes 5 dinámiques entamaes.
* Si un usuario infrinxe cualesquier de les normes d'esti reglamentu de forma repitida (la mesma regla en 3 o más ocasiones), y tres recibir les esplicaciones correspondientes per parte de la Organización aportuna nel so comportamientu, va considerase una actitú disruptiva intencionada. Nesti casu, la Organización va anular la so participación na dinámica vixente y na posterior.
'''''Avisu:''' Esti proyeutu nun ye oficial nin ta afiliáu a nengún Wikiproyeutu.''

== Organización ==
=== Miembros ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Predebut
|Debut
|Salida
|-
|[[Usuariu: Jackie SMG|Jackie SMG]]
|8/7/2026
|25/7/2026
|-
|-
|}
==== Facultaes ====
* Revisar solicitúes de condecoración
* Condecorar
* Denegar condecoraciones
* Correxir vandalismu na páxina de dinámiques
* Escoyer por consensu a un líder en casu de renuncia, muerte o inactividá por más de 200 díes
* Renunciar

=== Líderes ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Asunción
|Renuncia
|-
|[[Usuariu: Jackie SMG|Jackie SMG]]
|8/7/2026
|-
|}
==== Facultaes ====
* Revisar solicitúes de condecoración
* Condecorar
* Denegar condecoraciones
* Correxir vandalismu na páxina de dinámiques
* Destituyir miembros
* Incorporar miembros
* Crear dinámiques
* Aplazar dinámiques
* Anular participaciones
* Camudar regles
* Renunciar

== Dinámica 4: Gorgo d'Esparta 2027 ==
'''Plazu: 8/3/2027, 00:00 -  8/3/2027, 23:59'''
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 7 referencies d'una muyer importante.
* R²: Ten 2000 ediciones na Wikipedia n'asturianu.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Fecha
|Referencies
|-
|
|
|
|}

== Dinámica 3: Un nidi d'arveyos 2026 ==
'''Plazu: 10/8/2026, 00:00 - 29/8/2026, 23:59'''
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies d'un agua lótica.
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies d'un agua léntica.
* Rª: Crea o traduz 2 artículos con 4 referencies de llugares poblaos.
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies de un accidente xeográficu de tipu positivu.
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies d'un accidente xeográficu de tipu negativu.
* R²: Ten 80 ediciones na Wikipedia n'asturianu.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Fecha
|Referencies
|-
|
|
|
|}

== Dinámica 2: Naturalista d'América 2026 ==
'''Plazu: 1/8/2026, 00:00 -  12/8/2026, 23:59'''
* Rª: Crea o traduz 2 artículos con 3 referencies d'animales endémicos naturalmente d'América.
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies d'un animal non endémicu naturalmente d'América.
* R²: Ten 50 ediciones na Wikipedia n'asturianu.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Fecha
|Referencies
|-
|[[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
|1/8/2026, 04:34
|&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhopalophora_peruana&amp;oldid=4507505&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Anolis_concolor&amp;oldid=4507488&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Hippoglossus_stenolepis&amp;oldid=4507500&lt;/ref&gt;
|}

== Dinámica 1: Naturalista d'Europa 2026 ==
'''Plazu: 25/7/2026, 00:00 -  2/8/2026, 23:59'''
* Rª: Crea o traduz 2 artículos con 3 referencies d'animales endémicos naturalmente d'Europa.
* Rª: Crea o traduz 1 artículu con 3 referencies d'un animal non endémicu naturalmente d'Europa.
* R²: Ten 30 ediciones na Wikipedia n'asturianu.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Usuariu
|Fecha
|Referencies
|-
|[[Usuariu:Jackie SMG|Jackie SMG]]
|25/7/2026, 01:57
|&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Adalia_decempunctata&amp;oldid=4506026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Coregonus_lucinensis&amp;oldid=4506034&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ast.wikipedia.org/w/index.php?title=Coregonus_macrophthalmus&amp;oldid=4506043&lt;/ref&gt;
|}

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>9pmcuogfg6bq9chfecyt1xrhdinx2c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284050</id>
    <revision>
      <id>4509973</id>
      <parentid>4509828</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="o4xkwq90tbixx66ctn62rt6hs5iso64" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]


.</text>
      <sha1>o4xkwq90tbixx66ctn62rt6hs5iso64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509974</id>
      <parentid>4509973</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="70rzqonhc7zxbb41xr6g7w58hpkzr5l" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]

.</text>
      <sha1>70rzqonhc7zxbb41xr6g7w58hpkzr5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509975</id>
      <parentid>4509974</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="o4xkwq90tbixx66ctn62rt6hs5iso64" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]


.</text>
      <sha1>o4xkwq90tbixx66ctn62rt6hs5iso64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509976</id>
      <parentid>4509975</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="t2y6e0cfu0ms41jv9ifa7q1ue9f1vwn" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]


.</text>
      <sha1>t2y6e0cfu0ms41jv9ifa7q1ue9f1vwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509977</id>
      <parentid>4509976</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="6cnthz6az0dwow5snjnpwsbot0tklpf" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]


.</text>
      <sha1>6cnthz6az0dwow5snjnpwsbot0tklpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509978</id>
      <parentid>4509977</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="0ruc91es2eyth8soz8tztmv6jqq4ano" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]


.</text>
      <sha1>0ruc91es2eyth8soz8tztmv6jqq4ano</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509979</id>
      <parentid>4509978</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="al9ziou5mq6d1oc7woz3lfmwoc6o64b" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques]]</text>
      <sha1>al9ziou5mq6d1oc7woz3lfmwoc6o64b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510042</id>
      <parentid>4509979</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146" sha1="npy7y29hdmqzbd38esrfyp46856wg5p" xml:space="preserve">* [[Wikipedia:Llista de wikipedistes por númberu d'ediciones]]
* [[:Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox]]
* [[Usuariu:Jackie SMG/Dinámiques]]</text>
      <sha1>npy7y29hdmqzbd38esrfyp46856wg5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 5</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284077</id>
    <revision>
      <id>4509935</id>
      <parentid>4509648</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509936</id>
      <parentid>4509935</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="4tu47x17yo9biak1aethjse326ed9sh" xml:space="preserve">[[:es:Río_Loa|Río Loa]]

El '''Ríu Loa''' ye un cursu d'agua intermitente del Norte Grande de [[Chile]], ente la Rexón de Tarapacá y la Rexón d'Antofagasta, comuña de [[Tocopilla]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.landata.cl/nueva-cuenca-del-rio-loa/&lt;/ref&gt; Con un llargor de 440 km, ye'l ríu más llargu de Chile, travesando gran parte del [[Desiertu d'Atacama|desiertu de Atacama]] dende'l so orixe nel [[Andes|Cordal de los Andes]] hasta llegar al [[océanu Pacíficu]], en Caleta Huelén.&lt;ref&gt;https://www.meteored.cl/noticias/actualidad/estos-son-los-tres-rios-mas-largos-de-chile.html&lt;/ref&gt;

Forma una [[Conca (accidente xeográficu)|cuenca hidrográfica]] que supera los 33 570 km², siendo la mayor de too el país y l'única exorreica de tola Rexón de Antofagasta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; A pesar de la so gran superficie, el Loa tien un baxu caudal por cuenta de les característiques [[Ermu|desértiques]] de la zona,&lt;ref&gt;https://www.ventisca.cl/alto-el-loa/geografia/clima-alto-loa/&lt;/ref&gt; lo que nun torga que forme importantes [[Oasis]] a lo llargo del so percorríu como'l de Calama.&lt;ref&gt;https://lanturcalama.cl/oasis-de-calama/&lt;/ref&gt;

== Trayeutu ==
{{VT|Viaductu de Conchi}}
El Loa naz cerca d'[[Ollagüe]], a los pies del [[volcán Miño]] (virtientes de Pacopaco&lt;ref&gt; https://es.wikisource.org/wiki/Diccionario_Jeogr%C3%A1fico_de_Chile/L#Rio_Loa{{rp|614}}&lt;/ref&gt;) a más de 4 000 [[m s. n. m.|m. s. n. m.]] na [[Andes|cordillera de los Andes]], y percuerre un cañón per más de 150 km nel so percorríu pal sur hasta llegar al oasis de [[Chiuchiu]]. Nesti tramu inicial, el Loa recibe'l [[Río Blanco (Loa)|ríu Blanco]] y más al sur recibe les agües del [[río Chela]] y depués los sos emisarios principales: el San Pedro de Inacaliri al altor del embalse Conchi y el ríu Salado, dellos quilómetros al sur de Chiuchiu. La hoya cimera del '''Loa''' ta flanqueada a entrambos llaos por dos cadenes montascoses llonxitudinales; el flancu occidental, llamáu la Sierra del Medio, algama cumes que superen los 4 500 m y alluga los depósitos de cobre más grandes del mundu,&lt;ref name=&quot;BS&quot;&gt;José berenguer y Diego Salazar, [https://scielo.conicyt.cl/pdf/eatacam/n56/aop2017.pdf Incaguasi, donde dormían las carretas, Arqueología de un lugar de paso en el valle del alto Loa, Desierto de Atacama]&lt;/ref&gt; mientres l'oriental (onde destaquen cumes como 'l volcán de San Pedro y el [[volcán San Pablo|San Pablo]], toos superiores a los 5 000 metros d'altitú) dixebra 'l cursu principal de les cuenques [[endorreica]]s de los [[salar]]es, como'l de [[Salar de Ascotán|Ascotán]].

Al llegar a Chiuchiu, el '''Loa''' empieza a doblar pal oeste y percuerre 115 km adentrándose nel [[Desiertu d'Atacama|desiertu de Atacama]] hasta llegar a la llocalidá de Chacance onde se xunta col ríu San Salvador (56 km) y onde vuelve xirar, esta vegada pal norte per más de 80 km hasta llegar a [[Quillagua]]. Dellos estudios xeolóxicos postulen la esistencia d'un gran [[lago|llagu]] de poca fondura nel pasáu, el cual formara parte d'una serie de llagos d'estes carauterístiques nes zones [[Altiplanu andinu|altiplániques]] y de la [[Depresión intermedia]] de la Rexón d'Antofagasta.

En el oasis de Quillagua, el '''Loa''' da 'l so últimu xiru pal oeste marcando 'l llende ente la [[Rexón de Tarapacá]] y la [[Rexón d'Antofagasta]], y tres adentrase na cordal de la Costa al traviés d'un cañón fondu de 500 m s. n. m., desagua en Caleta Huelén [[Tocopilla]] con una alta concentración de [[Sal (química)|sales]] que tresportare en tol so percorríu llargu polos llanos desérticos.

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>4tu47x17yo9biak1aethjse326ed9sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 7</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284105</id>
    <revision>
      <id>4509933</id>
      <parentid>4506914</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Desaniciáu'l conteníu de la páxina</comment>
      <origin>4509933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509934</id>
      <parentid>4509933</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509947</id>
      <parentid>4509934</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3" sha1="cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e" xml:space="preserve">...</text>
      <sha1>cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509948</id>
      <parentid>4509947</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509949</id>
      <parentid>4509948</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509998</id>
      <parentid>4509949</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:01:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509999</id>
      <parentid>4509998</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3" sha1="cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e" xml:space="preserve">...</text>
      <sha1>cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510000</id>
      <parentid>4509999</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0" xml:space="preserve">....</text>
      <sha1>e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510001</id>
      <parentid>4510000</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5" sha1="r9dq72zl0a2bq1wr6s6k7pa0cr9kkh2" xml:space="preserve">.....</text>
      <sha1>r9dq72zl0a2bq1wr6s6k7pa0cr9kkh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510002</id>
      <parentid>4510001</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0" xml:space="preserve">....</text>
      <sha1>e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510003</id>
      <parentid>4510002</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5" sha1="r9dq72zl0a2bq1wr6s6k7pa0cr9kkh2" xml:space="preserve">.....</text>
      <sha1>r9dq72zl0a2bq1wr6s6k7pa0cr9kkh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510004</id>
      <parentid>4510003</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4" sha1="e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0" xml:space="preserve">....</text>
      <sha1>e8rhiz0tks39lthvf9x9y3pdkzx6oa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510005</id>
      <parentid>4510004</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3" sha1="cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e" xml:space="preserve">...</text>
      <sha1>cxfmna2yexenai48cxqml72x4i4ee6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510006</id>
      <parentid>4510005</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510007</id>
      <parentid>4510006</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510048</id>
      <parentid>4510007</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510049</id>
      <parentid>4510048</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510055</id>
      <parentid>4510049</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="nbsgqdjzpocfen1ql1slxazi1tedad0" xml:space="preserve">.

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>nbsgqdjzpocfen1ql1slxazi1tedad0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510056</id>
      <parentid>4510055</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 8</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284107</id>
    <revision>
      <id>4509924</id>
      <parentid>4507158</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="myzxlcsk2fvwnx3omekwdnykfagi8de" xml:space="preserve">[[:es:valle de Elqui]]

El '''valle del Elqui''', llamáu d'antiguo tamién como '''valle de Coquimbo''', ye l'espaciu cultural desenvueltu na cuenca del ríu Elqui allugada na provincia de Elqui, rexón de Coquimbo, en [[Chile]]. El principal ríu d'esta cuenca ye'l Elqui, que naz de la confluencia de los ríos Claro y Turbiu, provenientes dambos del [[Andes|Cordal de los Andes]], y desagua nel [[océanu Pacíficu]] na ciudá de [[La Serena (Chile)|La Serena]].

Nesti valle atópase allugáu unu de los tantos banzones que tien la rexón, el banzáu Puclaro, que s'atopa a 432 m s. N.  M. nun sector conocíu como Angostura Puclaro y que tien una capacidá de 200 millones de [[Metru cúbicu|m³]] d'agua y 760 [[Hectárea|Hai]].

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>myzxlcsk2fvwnx3omekwdnykfagi8de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509925</id>
      <parentid>4509924</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:46:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Desaniciáu'l conteníu de la páxina</comment>
      <origin>4509925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509926</id>
      <parentid>4509925</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510050</id>
      <parentid>4509926</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510051</id>
      <parentid>4510050</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boris Georgiyevich Perchatkin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284156</id>
    <revision>
      <id>4509903</id>
      <parentid>4507070</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T17:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 3 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4509903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13832" sha1="egkhluinnxccbg9d3ewu0su7mf3447o" xml:space="preserve">{{Persona
| llugar de nacimientu   = Myrhorod
}}
'''Boris Georgiyevich Perchatkin''' (en ruso: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; nacíu'l 1 de xunetu de 1946) ye un activista de derechos humanos soviéticu-estauxunidense y unu de los representantes más destacaos del movimientu d'emigración relixosa que principió na ciudá de [[Nakhodka]] a finales de la década de 1970 y empiezos de la de 1980{{sfn|Островская|2017|p=68}}. En 1989, lideró los esfuercios de lobby nos [[Estaos Xuníos]] pa l'aprobación de la &quot;Enmienda Lautenberg&quot; (Lautenberg Amendment), que permitió que cuasi 1 millón de persones de minoríes relixoses de países de l'antigua Xunión Soviética pudieren emigrar llegalmente a Estaos Xuníos{{sfn|Романович|2023}}.

== Biografía ==
=== Primeros años y entamu na ilesia ===
Boris Perchatkin nació na familia d'un pilotu militar. El so padre morrió nun accidente de coche pocu depués del so nacimientu. Dalgunos años dempués, so madre casóse con otru militar. Sicasí, en 1953, el so padrastro foi deteníu por negase a cumplir una orde mientres una rebelión y foi sentenciáu a 25 años de trabayos forzaos nos campos de [[Vorkuta]]. A los 16 años, Boris atopó una ilesia pentecostal en Nakhodka y xunióse a ella. Depués d'esto, principió a recoyer información sobre la persecución de creyentes na Xunión Soviética y a compartila con periodistes estranxeros&lt;ref name=Семёнова&gt;{{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}}&lt;/ref&gt;.

=== Movimientu d'emigración y contautu con disidentes ===
En 1976, Perchatkin, xunto colos sos compañeros Vasily Patrushev, V. A. Burlachenko y Vladimir Stepanov, estableció contautu con [[Disidentes soviéticos|disidentes]] en [[Moscú]]. Los disidentes encamentáronlos a dar una forma entamada al creciente movimientu d'emigración. Nesi mesmu añu, L. V. Voronina, una representante del [[Grupu Helsinki de Moscú]], visitó Nakhodka. Dende entós, Perchatkin dedicóse activamente a promover la emigración masiva de pentecostales de la [[Xunión Soviética]]{{sfn|Островская|2017|p=68—69}}. Tamién unvió apelos a la [[Organización de les Naciones Xuníes|ONU]], al [[Conseyu Mundial d'Ilesies]] y a los líderes de los países firmantes de los [[Alcuerdos de Helsinki]], informando sobre la persecución continua de los creyentes na URSS&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|fechaarchivu=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

En 1977, xunto con Nikolay Goreti, defendió en nome dos pentecostales a los disidentes deteníos [[Aleksandr Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] y [[Anatoly Shcharansky]]{{sfn|Островская|2017|p=66}}. Nesi mesmu añu, xunto con cristianos d'otres denominaciones, participó nuna fuelga de fame pública pa reclamar permisos de salida de la URSS pa cristianos escorríos&lt;ref name=&quot;ukrweekly&quot;&gt;{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archivedate=2023-09-26|fechaaccesu=2026-07-28}}&lt;/ref&gt;.

El 20 d'avientu de 1978, Perchatkin intentó unviar una telegrama d'Añu Nuevu dende la oficina de correos de Nakhodka al Presidente d'Estaos Xuníos [[Jimmy Carter]], pidiendo que punxera atención nes persones qu'escarecíen de llibertá relixosa{{sfn|Островская|2017|p=69}}&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;дементьев&quot;&gt;{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Dende 1979, dirixó'l trabayu d'organización pa la creación d'un centru pa los creyentes que queríen emigrar. En 1980 foi escoyíu secretariu del acabante crear Conseyu d'Ilesies Pentecostales Soviétiques pa la Emigración{{sfn|Островская|2017|p=69}}.

=== Persecución del Estáu y carcelaxe ===
Como el miembru más activu del comité de creyentes que solicitaben la emigración, convirtióse nun oxetivu pal gobiernu soviéticu. La prensa llocal desendolcó una campaña de difamación contra él y la so familia{{sfn|Островская|2017|p=69}}.

El 21 d'agostu de 1980, Perchatkin foi deteníu en Nakhodka. A finales de marzu de 1981&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]&lt;/ref&gt;, sol Artículu 190.1 del Códigu Penal de la RSFS de Rusia (&quot;espardimientu de falsedaes inventaes que difamen el sistema estatal y social soviéticu&quot;), foi sentenciáu a 2 años de prisión&lt;ref name=&quot;dtic&quot;/&gt;. Según informes de la emisora [[Voice of America]], mientres la investigación y el xuiciu alministráronse-y sustancies químiques (neurolépticos) que lu fixeron perder la meollera delles vegaes{{sfn|Островская|2017|p=69}}.

Depués de la so lliberación n'agostu de 1982, siguió cola so llucha pol derechu a emigrar. Sicasí, en febreru de 1983 foi deteníu de nuevu y sentenciáu a 1,5 años de prisión sol Artículu 218 parte 2 por posesión illegal d'armes blanques{{sfn|Островская|2017|p=69}}.

=== Emigración a Estaos Xuníos y la Enmienda Lautenberg ===
En 1987, ellaboró un informe pal Congresu d'Estaos Xuníos sobre &quot;La situación de la relixón na Xunión Soviética&quot;. L'informe lleóse nel Congresu y Perchatkin foi convidáu a xuntase col Secretariu d'Estáu d'Estaos Xuníos [[George Shultz]]{{sfn|Романович|2023}}, el Presidente del Tribunal Supremu d'Estaos Xuníos [[William Rehnquist]]{{sfn|Романович|2023}} y otros altos cargos. En mayu de 1988, mientres el Presidente d'Estaos Xuníos [[Ronald Reagan]] y el líder soviéticu [[Mikhail Gorbachev]] celebraben el Cume de Moscú, Perchatkin foi convidáu como representante dos protestantes soviéticos nuna delegación de 40 persones pa xuntase cola Primer Dama [[Nancy Reagan]]{{sfn|Гура|2018|p=173}}. Nesa xunta, apurrió-yos un apelu dirixíu a Reagan y Gorbachev reclamando llibertá relixosa y el derechu a emigrar ensin atrabancos.

El 26 de xunetu de 1988, Perchatkin treslladóse cola so familia completa a Estaos Xuníos{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}. El 4 d'agostu de 1988, intervieno nel [[Congresu de los Estaos Xuníos]] falando sobre'l xenocidiu de los creyentes na Xunión Soviética{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}&lt;ref name=&quot;photo&quot;&gt;{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}&lt;/ref&gt;, lo que foi siguíu por conversaciones con congresistes, senadores y diplomáticos{{sfn|Гура|2018|p=173}}. Como resultáu d'estos esfuercios&lt;ref name=&quot;футорный&quot;&gt;{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Diaspora. Slavjanskaja obščestvennaja gazeta|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}&lt;/ref&gt;, en 1989 aprobóse la &quot;Enmienda Lautenberg&quot;, nomada n'honor del senador demócrata por [[Nueva Jersey]] [[Frank Lautenberg]]. Na primer década d'esta llei, cerca de 350.000 refuxaos relixosos reasentáronse n'Estaos Xuníos{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Семенова|2020}}, y pa 2010 el númberu total de beneficiarios algamaba cuasi 1 millón de persones{{sfn|Романович|2023}}.

=== Actividaes de derechos humanos n'Estaos Xuníos ===
Mientres la so residencia n'Estaos Xuníos, Perchatkin creó'l so propiu sitiu web personal onde detallaba la so prisión y la so llucha pola emigración{{sfn|Островская|2017|p=69}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Sitiu web personal de Boris Perchatkin|language=ru}}&lt;/ref&gt;; tamién fundó l'organización de derechos humanos cristiana ARRC (American-Russian Relief Committee){{sfn|Романович|2023}}&lt;ref name=&quot;arrc&quot;&gt;{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}&lt;/ref&gt;. Aparte d'eso, espublizó un llibru autobiográficu tituláu &quot;Caminos de Fueu&quot; (en ruso: ''Огненные тропы''){{sfn|Островская|2017|p=69}}.

Nel branu de 2025, Perchatkin y los sos partidarios testificaron ante'l Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos y la Comisión d'Estaos Xuníos pa la Llibertá Relixosa Internacional (USCIRF), alertando de que los cristianos pacifistes n'Ucraína y Rusia tán siendo escorríos, privaos del derechu a un serviciu civil alternativu, reclutaos a la fuercia y amenaciaos por negase a participar en guerres. Nesti sentíu, Perchatkin fixo lobby pa la creación d'una cuota d'emigración especial pa los cristianos pacifistes d'Ucraína que llegaron a Estaos Xuníos sol programa [[Uniting for Ukraine|U4U]]&lt;ref name=&quot;slavicsac&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Mención ==
El famosu disidente soviéticu [[Andrei Sakharov]] mentó explícitamente el nome de Boris Perchatkin ente otros presos políticos nel so ensayu de 1981 &quot;La meyorada de la responsabilidá de los científicos&quot;&lt;ref name=&quot;sakharov&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Referencies ==
{{Reflist}}

== Bibliografía ==
* {{cite journal |last=Островская |first=О. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru |ref=Островская |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |archive-date=2023-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |archivedate=2023-09-26 |fechaaccesu=2026-07-28 }}
* {{cite journal |last=Гура |first=В. О. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk |ref=Гура |url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM{{=}}2&amp;I21DBN{{=}}UJRN&amp;P21DBN{{=}}UJRN&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD{{=}}1&amp;Image_file_name{{=}}PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}
* {{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru |ref=Романович }}

== Enllaces esternos ==
* {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}}
* {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}}

{{Control d'autoridaes}}

[[Categoría:Persones vives]]</text>
      <sha1>egkhluinnxccbg9d3ewu0su7mf3447o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 9</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284172</id>
    <revision>
      <id>4509916</id>
      <parentid>4507367</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509920</id>
      <parentid>4509916</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="nbsgqdjzpocfen1ql1slxazi1tedad0" xml:space="preserve">.

== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>nbsgqdjzpocfen1ql1slxazi1tedad0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509921</id>
      <parentid>4509920</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Sustituyendo la páxina por '.'</comment>
      <origin>4509921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510047</id>
      <parentid>4509921</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510052</id>
      <parentid>4510047</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 10</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284180</id>
    <revision>
      <id>4510011</id>
      <parentid>4508548</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510012</id>
      <parentid>4510011</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510013</id>
      <parentid>4510012</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510014</id>
      <parentid>4510013</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510015</id>
      <parentid>4510014</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510016</id>
      <parentid>4510015</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510017</id>
      <parentid>4510016</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2" sha1="iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c" xml:space="preserve">..</text>
      <sha1>iegvvlibf0prco1vgdvofg9se788l1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510018</id>
      <parentid>4510017</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510046</id>
      <parentid>4510018</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510053</id>
      <parentid>4510046</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim" xml:space="preserve">== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>3h8nohpn001wv07g0ykcxekpvsxynim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Saulvi/Movimientu Socialista</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284223</id>
    <revision>
      <id>4510088</id>
      <parentid>4509504</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>Comentar categories</comment>
      <origin>4510088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18991" sha1="aha0tqxfj3lkwjlubco4plope06ybj1" xml:space="preserve">{{Organización|nome=Movimientu Socialista|clase=Movimientu Políticu|estau=España, Francia|Ideoloxía=Comunismu}}

 
El '''Movimientu Socialista''' (MS) (orixinalmente, y n'[[Idioma vascu|euskera]]: '''''Mugimendu Sozialista''''') ye un movimientu políticu con orixe nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]], d'ideoloxía [[Comunismu|comunista]], surdíu a finales de la década de 2010.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elcorreo.com/politica/gresca-juvenil-20220611225122-nt.html|títulu=Una gresca nada juvenil|fecha=2022-06-10|idioma=es|obra=El Correo|fechaaccesu=2022-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.elmundo.es/pais-vasco/2022/01/30/61f640c221efa037468b4587.html|títulu=Miles de jóvenes abertzales críticos con EH Bildu marchan contra banqueros, empresarios y políticos|fecha=2022-01-30|idioma=es|obra=ELMUNDO|fechaaccesu=2022-06-17}}&lt;/ref&gt; Na actualidá, atópase en distintos territorios d'España y [[Francia]], con distintes organizaciones de calter territorial.

== Ideoloxía ==
Les distintes organizaciones qu'integren el movimientu articúlense alredol de los principios del [[Marxismu|marxismu revolucionariu]] y el [[comunismu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/ikuspuntua/es/nostalgiaren-kontra|títulu=[IKUSPUNTUA] Paul Beitia: Contra la nostalgia|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220607154605/https://gedar.eus/ikuspuntua/es/nostalgiaren-kontra|fechaarchivu=7 de junio de 2022|último=Gedar|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

L'oxetivu del Movimientu Socialista ye la recomposición política del proletariáu, polo que plantegen como necesaria la creación d'un partíu comunista de mases como forma más acabada de la llucha de clases. Para ello, apuestan pola creación d'una alternativa política nel espaciu estraparllamentariu, con un programa de clase propiu, pos ven qu'éste foi abandonáu polos partíos socialdemócrates, que representen namás los intereses de la burguesía y les clases medies.&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://cjsocialista.com/propuesta-pol%C3%ADtica|título=El camino de la independencia política|fecha=2024|publicación=Propuesta política de la Coordinadora Juvenil Socialista}}&lt;/ref&gt; La conformanza d'organizaciones xuveniles ye'l so primer apueste políticu nesti camin.

== Antecedentes ==

=== El final d'ETA y creación de nueves corrientes na esquierda abertzale (2011-2017) ===
Tres el cese definitivu de l'actividá armada d'ETA en 2011, delles tensiones surdieron nel senu de la esquierda ''abertzale'', surdiendo ensame d'organizaciones que nun asumíen les tesis «oficiales» que s'establecieron y que reclamaben una estratexa distinta. Col pasu del tiempu, al traviés del intercambiu d'idees ente distintos militantes venceyaos al movimientu estudiantil y ''gaztetxes'', entamaron a sentase les bases de lo que más tarde sería la «corriente» o «movimientu socialista». Nesti procesu inicial, tuvieron especial relevancia blogues como [https://borrokagaraia.wordpress.com/ Borroka Garaia], onde publicáronse reflexones y testos desenvueltos polos militantes.

=== Dixebra entre Ikasle Abertzaleak y Ernai (2018) ===
El movimientu estudiantil tuvo una gran importancia na creación del Movimientu Socialista, yá que foi n'Ikasle Abertzaleak —sindicatu estudiantil de la esquierda ''abertzale'' dende 1988— onde topetiaron notablemente les dos corrientes principales de la esquierda abertzale nun enfrentamientu pol lideralgu de la organización. Tales fueron les discrepancies que n'ochobre de 2018 rompióse l'alianza qu'históricamente esistiera ente la organización estudiantil y la xuvenil de la esquierda ''abertzale'', que naquel momentu yera Ernai, al considerar que «s'alloñaron por completu la visión y práctica política de dambes organizaciones».&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20181005/ernai-eta-ikasle-abertzaleak-en-arteko-aliantza-estrategikoa-bertan-behera-gelditu-da|títulu=Ernai eta Ikasle Abertzaleaken arteko «aliantza estrategikoa bertan behera» gelditu da|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2018-10-05|idioma=eu|obra=naiz:|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Esti fechu confirmó la dixebra del MLNV con Ikasle Abertzaleak. Esti últimu reivindicó nel so VII Congresu (2019) la construcción d'un «Estáu socialista vascu».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Ernai, pela so parte, punxo en marcha [[Ikama]], una nueva organización estudiantil que siguiría coordinándose col MLNV.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.hikhasi.eus/Artikuluak/20211101/IKASLEAK_MARTXAN_DIRA__Ikama_antolakundea_sortu_dute_|títulu=Hik Hasi|idioma=eu|obra=www.hikhasi.eus|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

== Hestoria ==

=== Creación d'organizaciones y alcuentros nel País Vascu (2019-2022) ===
En xineru de 2019, pusose en marcha el periódicu dixital ''Gedar'', para dar voz a les organizaciones y militantes del «movimientu socialista». Declaróse abiertamente como l'elementu de propaganda y comunicación política del movimientu, creáu col oxetivu de sirvir como ferramienta política pa la clase trabayadora.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/azpikategoria/kontseilusozialistak/|títulu=[Mugimendu Sozialista / KONTSEILU SOZIALISTAK]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211121155406/https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/azpikategoria/kontseilusozialistak/|fechaarchivu=21 de noviembre de 2021|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

En febreru del mesmu añu, presentóse la Gazte Koordinadora Sozialista (GKS) nel [[Frontón Auzolana]] de [[Vitoria-Gasteiz|Vitoria]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/gazte-koordinadora-sozialista-aurkeztu-dute-gasteizen|títulu=Gazte Koordinadora Sozialista aurkeztu dute Gasteizen|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; GKS nació coles mires d'encetar la problemática de la mocedá dende una perspectiva [[Clas social|de clase]], y lo fizo trabayando xunto a Ikasle Abertzaleak, dando forma a lo que más tarde sería el Movimientu Socialista. Dambes organizaciones punxeron en marcha diverses iniciatives conxuntes, ente les que destacaba ''Euskal Herriko Gazte Sozialisten Topagunea'' (n'asturianu, Puntu d'Alcuentru de Mozos Socialistes de Euskal Herria).&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

N'ese mesmu añu surdía [[Erraki]], coles mires d'incidir nos espacios autoxestionaos, como los ''gaztetxes''. La idea detrás de Erraki yera establecer los marcos necesarios para superar les llimitaciones que podíen esistir na xestión aisllada de dichos espacios, al traviés de la solidaridá de clase y dotándo-yos de mecanismos de autodefensa.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/erraki-sortu-dute-gune-autogestionatuen-babes-sarea|títulu=Erraki sortu dute, gune autogestionatuen babes sarea|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

N'ochobre de 2020, Itaia, rede de muyeres socialistes esistente dende 2018, definióse como «organización socialista de muyeres». D'esta forma, Itaia pasaba a ser una organización nel senu del MS qu'encetaba la problemática de xéneru dende una perspectiva de clase.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/itaia-emakumeon-antolakunde-sozialista-sortu-dute-2020/|títulu=Itaia Emakumeon Antolakunde Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

Nel mesmu añu, surdía el primer Kontseilu Sozialista (Conseyu Socialista) na Cuenca de Pamplona. Esta nueva organización nacía col enfotu de ser una organización socialista interxeneracional —hasta esi momentu, les distintes organizaciones del MS taben centraes n'espacios d'acción bien concretos y, principalmente, na mocedá—.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://ahotsa.info/edukia/kontseilu-sozialista-irunerria-sortu-dute-1|títulu=Ahotsa.info|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220818174603/https://ahotsa.info/edukia/kontseilu-sozialista-irunerria-sortu-dute-1|fechaarchivu=18 de agosto de 2022|idioma=eu|obra=ahotsa.info|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Col tiempu, surdieron más núcleos sol paragües de Kontseilu Sozialistak en distintes contornes del [[País Vascu]], [[Navarra]] y del País Vascu francés.{{Ensin referencies}}

En 2021, dientro del MS, surdía la organización [[Ekida]], coles mires de trabayar l'arte y la cultura dende una perspectiva socialista.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://ekida.eus/|títulu=Ekida}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://zuzeu.eus/kultura/ekida-sozialiston-kultur-ekimena-sortu-da/|títulu=EKIDA sozialiston kultur ekimena sortu da|fecha=2021-02-16|idioma=eu|obra=ZUZEU|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Manifestación_GKS_31_de_enero_de_2026.jpg|miniaturadeimagen|Manifestación de GKS escontra'l fascismu y l'autoritarismu de los estaos na qu'axuntó a más de 10.000 persones.]]

=== Creación del Conseyu Socialista de Euskal Herria (2023) ===
{{VT|Euskal Herriko Kontseilu Sozialista}}Per primer vegada dende la separación de Ikasle Abertzaleak del MLNV y la nacencia posterior de diverses organizaciones del Movimientu Socialista, pusose en marcha una organización política que va actuar como referente políticu del conxuntu del movimientu, lo mesmo que de dirección política del mesmu. El Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (Conseyu Socialista de Euskal Herria) presentóse el 16 d'avientu de 2023 nel frontón Astelena de [[Eibar|Éibar]] énte más de 1500 militantes comunistes.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.europapress.es/euskadi/noticia-movimiento-socialista-crea-partido-consejo-socialista-euskal-herria-convertir-comunismo-hegemonico-20231216141438.html|títulu=Movimiento Socialista crea el partido Consejo Socialista de Euskal Herria para convertir &quot;el comunismo en hegemónico&quot;|último=Press|primero=Europa|fecha=2023-12-16|obra=www.europapress.es|fechaaccesu=2024-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;Los hasta entós denominaos ''Kontseilu Sozialistak'' reorganizaronse como agrupaciones territoriales y sectoriales d'esta nueva organización principal.&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista. Bases estratégicas para la composición internacional del comunismo.|fechaacceso=16-12-2023}}&lt;/ref&gt;

=== Espansión del Movimientu Socialista (2022-actualidá) ===
Siguiendo la so propia estratexa d'entamar a la clase trabayadora a nivel internacional, nos últimos años el Movimientu Socialista espandióse a distintos territorios españoles.

El 17 de xunetu de 2022, un grupu de mozos de los [[Países catalanes|Países Catalanes]] (Cataluña, Valencia ya Isles Baleares) faen pública la creación d'un nuevu espaciu políticu llamáu Horitzó Socialista. El movimientu surdió arriendes d'una dixebra de la organización xuvenil de la esquierda independentista Arran por cuenta de diferencies polítiques, ideolóxiques y estratéxiques nel senu de la organización. Esto daría pasu en 2023 a la creación de la [[Organització Juvenil Socialista]] en Cataluña, Valencia ya Isles Baleares.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.resumenlatinoamericano.org/2023/09/26/estado-espanol-con-una-impronta-ideologica-similar-a-sus-companeres-del-pais-vasco-nacen-nuevos-grupos-juveniles-socialistas-en-valencia-y-catalunya-es-urgente-volver-a-creer-que-la-revolucion/|títulu=Estado español. Con una impronta ideológica similar a sus compañeres del País Vasco, nacen nuevos grupos juveniles socialistas en Valencia y Catalunya: &quot;Es urgente volver a creer que la revolución es posible&quot;|último=Latinoamericano|primero=Resumen|fecha=2023-09-26|idioma=es|obra=Resumen Latinoamericano|fechaaccesu=2024-07-23}}&lt;/ref&gt;

En marzu de 2024, frutu d'un procesu d'alderique y reflexón ente l'Alcuentru pol Procesu Socialista y un sector mayoritariu de militantes de la UJCE, organización xuvenil del [[Partíu Comunista d'España|PCE]], naz la [[Coordinadora Juvenil Socialista]] (CJS), presentándose nes ciudaes de [[Madrid]], [[Burgos]], [[Cáceres]], [[Xixón]], [[Valladolid]], [[Albacete]], Zafra, [[Sevilla]], [[Zaragoza]], [[Murcia]], [[Granada]], [[Guadalajara|Guadalaxara]], [[Málaga]], [[Salamanca]] y [[Getafe|Xetafe]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.diario.red/articulo/actualidad/nace-la-csj/20240315060000024126.html|títulu=Nace la Coordinadora Juvenil Socialista con el objetivo de hacer del socialismo un proyecto de masas|último=Red|primero=Diario|fecha=2024-03-15|idioma=es|obra=Diario Red|fechaaccesu=2024-07-23}}&lt;/ref&gt; El 14 d'avientu de 2024, la CJS entamó la so primer manifestación en Madrid, sol lema «Construyir l'alternativa revolucionaria». Miles de mozos participaron nesta marcha, qu'empecipió na plaza de la Villa y concluyó con un mitin nel Casino de la Reina, alredor de la glorieta d'Embaxadores. Mientres el percorríu, los manifestantes desplegan pancartes con mensaxes como «¡Nun van pasar!», remembrando símbolos históricos de la llucha [[Antifascismu|antifascista]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.ondacero.es/noticias/espana/construir-alternativa-politica-revolucionaria-movilizarse-transformar-descontento-izquierda_20241216675f641ec2280e000103c214.html|títulu=&quot;Construir la alternativa política revolucionaria&quot;: movilizarse para transformar el descontento de la izquierda|fecha=2024-12-16|idioma=es|obra=OndaCero|fechaaccesu=2025-01-24}}&lt;/ref&gt;

El 27 d'abril de 2024 preséntase [[Creba Socialista]], un espaciu d'alcuentru y formación del Movimientu Socialista en [[Galicia]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2024/03/20/esconde-carteles-blancos-rojos-inundan-99740524.html|títulu=¿Qué se esconde tras los carteles blancos y rojos que inundan Santiago?|último=Martínez|primero=Lucía|fecha=2024-03-20|idioma=es|obra=El Correo Gallego|fechaaccesu=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;

El 14 de mayu de 2025, Purna, organización comunista [[Aragón|aragonesa]], anuncia que, tres la celebración de la so IX Asamblea Nacional, la so actividá política pasa a integrase na Coordinadora Juvenil Socialista, poniendo asina fin a 15 años de trayectoria.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://purna.info/punto-y-seguido|títulu=PUNTO Y SEGUIDO. – Purna|último=mainate|fecha=2025-05-14|idioma=es|fechaaccesu=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://arainfo.org/purna-anuncia-su-disolucion/|títulu=Purna anuncia su disolución para integrarse en la Coordinadora Juvenil Socialista|último=ArainfoNoticias|fecha=2025-05-14|idioma=es|obra=AraInfo · Diario Libre d'Aragón|fechaaccesu=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;
El 8 de setiembre de 2025 Creba Socialista tresformase na Coordinadora da Mocidade Socialista, en rematando el so procesu d'alcuentros y formación, conformándose como la organización xuvenil de referencia del Movimientu Socialista en [[Galicia]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/CMSocialista_/status/1964944451752911089|títulu=CMS, Twitter}}&lt;/ref&gt;

El 12 de xineru de 2026 presentáronse los Alcuentros pol Socialismu en Canaries, un espaciu d'alcuentru y formación del Movimientu Socialista en [[Canaries]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/ecsocialismo|títulu=Encuentros por el Socialismo en Canarias, Twitter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2026/01/13/organizan-encuentros-por-el-socialismo-en-canarias/|títulu=Organizan 'Encuentros por el Socialismo en Canarias'|fecha=2026-01-13|idioma=es|obra=Diario Socialista|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu de 2026, CJS, OJS y CMS entamen les sos primeres manifestaciones nel Día Internacional de la Clase Trabayadora.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2026/05/01/el-movimiento-socialista-moviliza-a-miles-jovenes-contra-la-guerra-imperialista/|títulu=El Movimiento Socialista moviliza a miles de jóvenes contra la guerra imperialista}}&lt;/ref&gt;

== Organizaciones ==
La conformanza orgánica y política del Movimientu Socialista diose en base a la rotura colos referentes socialdemócrates de cada territoriu y coles distintes espresiones del [[independentismu]], [[Movimientu social|movimentismo]], [[anarquismu]], [[movimientu autónomu]], etc. 

Amás, distintes organizaciones xuntáronse al Movimientu Socialista, tales como el Sindicat d'Habitatge de València o eslleiéronse pa formar parte del propiu Movimientu, como la Unión de Mocedaes Comunistes d'España (UJCE), tres un procesu d'alderique y clarificación ideolóxica.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2025/02/11/el-sindicat-dhabitatge-de-valencia-se-adhiere-al-proceso-socialista/|títulu=El Sindicat d’Habitatge de València se adhiere al Proceso Socialista|primero=Diario Socialista}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/UJComunista_/status/1733946387090296889?s=20|títulu=Comunicado de la Juventud Comunista sobre su salida de la UJCE}}&lt;/ref&gt;

Les distintes organizaciones del Movimientu Socialista actúen como la concreción organizativa del Movimientu Socialista en diversos ámbitos, como la mocedá, la cultura, vivienda, etc.

Estreme del ''[[Diario Socialista|Diariu Socialista]]'' (DS), qu'actúa como medio d'espresión ya información del Movimientu Socialista na so totalidá, el movimientu tien medios n'otres llingües, como ''Horitzó Socialista'' en catalán y ''Gedar'' n'euskera.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2024/11/07/nace-diario-socialista/|títulu=Nace Diario Socialista|idioma=es|obra=Diario Socialista|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://horitzosocialista.cat/|títulu=Un mitjà per la lluita de classes|fecha=2026-01-26|idioma=ca|obra=Horitzó|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/|títulu=Gedar Langile Kazeta|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{Llistaref|2}}

{{Control d'autoridaes}}

&lt;!--
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones polítiques]]
--&gt;
[[Categoría:Páxines con traducciones ensin revisar]]</text>
      <sha1>aha0tqxfj3lkwjlubco4plope06ybj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Alfaro Siqueiros</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284235</id>
    <revision>
      <id>4509992</id>
      <parentid>4509659</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T00:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mistico Dois</username>
        <id>69055</id>
      </contributor>
      <origin>4509992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="ps1tiz6gc4k5o0z8ubitfwxocj5uwp2" xml:space="preserve">{{persona}}
'''David Alfaro Siqueiros''' ([[29 d'avientu]] de [[1896]], Camargo, [[Chihuahua]] – [[6 de xineru]] de [[1974]], [[Cuernavaca]], [[Morelos]]) foi un famosu pintor y muralista [[Méxicu|mexicanu]]. 

Yera un [[marxismu|marxista]] comprometíu y la so obra tenía una fuerte intención política y social. Fízose famosu polos sos grandes murales nalguns dos espacios públicos de Méxicu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos==
{{enllaces persona}}

{{NF|1896|1974|Siqueiros, David Alfaro}}
[[Categoría:Pintores de Méxicu]]</text>
      <sha1>ps1tiz6gc4k5o0z8ubitfwxocj5uwp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Movimientu Socialista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284237</id>
    <revision>
      <id>4510084</id>
      <parentid>4509575</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>Iguar error gramatical. La forma correuta d'apostrofar de + el ye &quot;del&quot;</comment>
      <origin>4510084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18996" sha1="lk6ko8u5mam8ncw5j503rm137u5k5d0" xml:space="preserve">El '''Movimientu Socialista''' (MS) (originalmente, ya n'[[Idioma vascu|euskera]]: '''''Mugimendu Sozialista''''') ye un movimientu políticu ya social con orixe nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]], d'ideoloxía [[Comunismu|comunista]] surdíu a finales la década de 2010.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elcorreo.com/politica/gresca-juvenil-20220611225122-nt.html|títulu=Una gresca nada juvenil|fecha=2022-06-10|idioma=es|obra=El Correo|fechaaccesu=2022-06-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.elmundo.es/pais-vasco/2022/01/30/61f640c221efa037468b4587.html|títulu=Miles de jóvenes abertzales críticos con EH Bildu marchan contra banqueros, empresarios y políticos|fecha=2022-01-30|idioma=es|obra=ELMUNDO|fechaaccesu=2022-06-17}}&lt;/ref&gt; Na actualidá, tien presencia en distintos territorios d'España y [[Francia]], con distintes organizaciones de calter territorial.

{{Organización
|fundación = 2018{{refn|name=dixebra|Dixebra de Ikasle Abertzaleak col MLNV.}}&lt;br&gt;2019{{refn|name=creación|Creación de Gedar y GKS.}}
}}

== Ideoloxía ==
Les distintes organizaciones qu'integren el movimientu articúlense alredor los principios del [[Marxismu|marxismu revolucionariu]] ya'l [[comunismu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/ikuspuntua/es/nostalgiaren-kontra|títulu=[IKUSPUNTUA] Paul Beitia: Contra la nostalgia|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220607154605/https://gedar.eus/ikuspuntua/es/nostalgiaren-kontra|fechaarchivu=7 de junio de 2022|último=Gedar|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;«[https://www.argia.eus/argia-astekaria/2763/euskal-herriko-mugimendu-sozialista Komunismoa helburu]». Argia (n'euskera). Consultáu'l 7 de xunu 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

L'oxetivu del Movimientu Socialista ye la recomposición política del proletariáu, polo que plantegan como necesaria la creación d'un partíu comunista de mases como forma más acabada de la llucha de clases. Pa ello, apostaron pola creación d'una alternativa política nel espaciu estraparlamentariu con un programa de clase propiu, cola conformación d'organizaciones de mocedá como primera apuesta política, pos ven qu'ésta foi abandonada polos partíos socialdemócrates, que representen namás los intereses la burguesía ya les clases medies.&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://cjsocialista.com/propuesta-pol%C3%ADtica|título=El camino de la independencia política|fecha=2024|publicación=Propuesta política de la Coordinadora Juvenil Socialista}}&lt;/ref&gt;

== Antecedentes ==

=== El final d'ETA ya creación de nueves corrientes na izquierda abertzale (2011-2017) ===
Tres el cese definitivu l'actividá armada d'ETA en 2011, delles tensiones surdieron nel senu la izquierda ''abertzale'', creándose un ensame d'organizaciones que nun asumíen les tesis «oficiales» que s'establecieron y que reclamaben una estratexa distinta . Col pasu del tiempu, al traviés del intercambiu d'idees ente distintos militantes venceyaos al movimientu estudiantil ya los ''gaztetxes'', entamaron a sentase les bases de lo que más tarde sería la «corriente» o «movimientu socialista». Nesti procesu inicial, tuvieron especial relevancia blogues como [https://borrokagaraia.wordpress.com/ Borroka Garaia], onde publicáronse reflexones ya testos ellaboraos polos militantes.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Dixebra ente Ikasle Abertzaleak ya Ernai (2018) ===
El movimientu estudiantil tuvo una gran importancia na creación del Movimientu Socialista, yá que foi n'Ikasle Abertzaleak —sindicatu estudiantil de la izquierda ''abertzale'' dende 1988— onde topetaron notablemente les dos corrientes principales de la izquierda abertzale nun enfrentamientu pol lideralgu la organización. Tales fueron les discrepancies que n'ochobre 2018 rompióse l'alianza qu'hestóricamente esistiera ente la organización estudiantil y la organización moza de la izquierda ''abertzale'', que n'aquel momentu yera Ernai, al considerar que «s'alloñaron por completu la visión y práctica política de dambes organizaciones».&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20181005/ernai-eta-ikasle-abertzaleak-en-arteko-aliantza-estrategikoa-bertan-behera-gelditu-da|títulu=Ernai eta Ikasle Abertzaleaken arteko «aliantza estrategikoa bertan behera» gelditu da|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2018-10-05|idioma=eu|obra=naiz:|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Esti fechu confirmó la dixebra del MLNV con Ikasle Abertzaleak, que reivindicaron nel so VII Congresu (2019) la construcción d'un «Estáu socialista vascu».&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Ernai, pela so parte, punxo en marcha [[Ikama]], una nueva organización estudiantil que siguiría coordinándose sol MLNV.&lt;ref&gt;[http://zaharra.hikhasi.eus/Artikuluak/20211101/IKASLEAK_MARTXAN_DIRA__Ikama_antolakundea_sortu_dute_ «Hik Hasi»]. ''www.hikhasi.eus'' (n'euskera). Consultáu'l 7 de xunu 2022.&lt;/ref&gt;

== Hestoria ==

=== Creación d'organizaciones y alcuentros nel País Vascu (2019-2022) ===
En xineru de 2019, púnxose'n marcha la publicación dixital ''Gedar'', pa dar voz a les organizaciones ya militantes del «movimientu socialista». Declaróse abiertamente como l'elementu de propaganda ya comunicación política del movimientu, creáu col fin de sirvir de ferramienta política pa la clas trabayaora.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/azpikategoria/kontseilusozialistak/|títulu=[Mugimendu Sozialista / KONTSEILU SOZIALISTAK]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211121155406/https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/azpikategoria/kontseilusozialistak/|fechaarchivu=21 de noviembre de 2021|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

En febreru del mesmu añu, presentóse Gazte Koordinadora Sozialista (GKS) nel [[Frontón Auzolana]] de [[Vitoria-Gasteiz|Gasteiz]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/gazte-koordinadora-sozialista-aurkeztu-dute-gasteizen|títulu=Gazte Koordinadora Sozialista aurkeztu dute Gasteizen|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; GKS nació col oxetivu d'encetar la problemática de la mocedá dende una perspectiva [[Clas social|de clase]], ya fízolo trabayando xunto a Ikasle Abertzaleak, dando forma a lo que más tarde sería'l Movimientu Socialista. Dambes organizaciones punxeron en marcha diverses iniciatives conxuntes, ente les que destacaba'l [[País Vascu (rexón histórica)|Euskal Herriko]] Gazte Sozialisten Topagunea (n'asturianu, Puntu d'Alcuentru de la Mocedá Socialista d'Euskal Herria).&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

N'esi mesmu añu surdía [[Erraki]], coles mires d'incidir nos espacios autoxestionaos, como los ''gaztetxes''. L'idea detrás de Erraki yera establecer los marcos necesarios pa superar les llimitaciones que podíen esistir na xestión aisllada de dichos espacios, al traviés de la solidaridá de clase ya dotándo-yos de mecanismos de autodefensa.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/erraki-sortu-dute-gune-autogestionatuen-babes-sarea|títulu=Erraki sortu dute, gune autogestionatuen babes sarea|idioma=eu|obra=Argia|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

N'ochobre 2020, Itaia, rede de muyeres socialistes esistente dende 2018, definióse como «organización socialista de muyeres». D'esta forma, Itaia pasaba a ser una organización nel senu del MS qu'encetababa la problemática de xéneru dende una perspectiva de clase .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/mugimendusozialista/itaia-emakumeon-antolakunde-sozialista-sortu-dute-2020/|títulu=Itaia Emakumeon Antolakunde Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;

Nel mesmu añu, surdía'l primer Kontseilu Sozialista (Conseyu Socialista) na Cuenca de Pamplona. Esta nueva organización buscaba analizar la totalidá dende una perspectiva socialista, ya nacía cola intención de ser una organización interxeneracional —hasta esi momentu, les distintes organizaciones del MS taben centraes n'espacios d'aición bien concretos ya, principalmente, na mocedá—.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://ahotsa.info/edukia/kontseilu-sozialista-irunerria-sortu-dute-1|títulu=Ahotsa.info|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220818174603/https://ahotsa.info/edukia/kontseilu-sozialista-irunerria-sortu-dute-1|fechaarchivu=18 de agosto de 2022|idioma=eu|obra=ahotsa.info|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt; Col tiempu, surdieron más núcleos sol paragües de Kontseilu Sozialistak en distintes contornes del País Vascu, [[Navarra]] y del [[País Vascu]] francés.{{Ensin referencies}}

En 2021, dientro del MS, surdía la organización [[Ekida]], col oxetivu de trabayar l'arte ya la cultura dende una perspectiva socialista .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://ekida.eus/|títulu=Ekida}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://zuzeu.eus/kultura/ekida-sozialiston-kultur-ekimena-sortu-da/|títulu=EKIDA sozialiston kultur ekimena sortu da|fecha=2021-02-16|idioma=eu|obra=ZUZEU|fechaaccesu=2022-06-07}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Manifestación_GKS_31_de_enero_de_2026.jpg|miniaturadeimagen|Manifestación de GKS escontra'l fascismu ya l'autoritarismu de los estaos na qu'axuntó más de 10.000 persones.]]

=== Creación del Conseyu Socialista d'Euskal Herria (2023) ===
Por primera vegada dende la dixebra de Ikasle Abertzaleak col MLNV y la nacencia posterior de diverses organizaciones del Movimientu Socialista, púnxose'n marcha una organización política qu'actuará como referente políticu del conxuntu'l movimientu, asina como direición política del mesmu. El Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (Conseyu Socialista de Euskal Herria) presentóse el 16 d'avientu 2023 nel frontón Astelena d'[[Eibar|Éibar]] énte más de 1500 militantes comunistes.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.europapress.es/euskadi/noticia-movimiento-socialista-crea-partido-consejo-socialista-euskal-herria-convertir-comunismo-hegemonico-20231216141438.html|títulu=Movimiento Socialista crea el partido Consejo Socialista de Euskal Herria para convertir &quot;el comunismo en hegemónico&quot;|último=Press|primero=Europa|fecha=2023-12-16|obra=www.europapress.es|fechaaccesu=2024-01-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;Los hasta entós denominaos ''Kontseilu Sozialistak'' reorganizáronse como agrupaciones territoriales ya sectoriales d'esta nueva organización principal.

=== Espansión del Movimientu Socialista (2022-actualidá ) ===
Siguiendo la so propia estratexa d'organizar la clase trabayaora a nivel internacional, nos últimos años el Movimientu Socialista espandióse a diferentes territorios del Estáu español.

Nel 17 de xunetu 2022, un grupu de mozos de los [[Países catalanes|Países Catalanes]] (Cataluña, Valencia ya Islles Baleares) faen pública la creación d'un nuevu espaciu políticu llamáu Horitzó Socialista. El movimientu surdió arriendes d'una dixebra na organización moza de la izquierda independentista Arran por cuenta de diferencies polítiques, ideolóxiques ya estratéxiques nel senu la organización. Esto daría pasu en 2023 a la creación de la [[Organització Juvenil Socialista]] en Cataluña, Valencia ya Islles Baleares.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.resumenlatinoamericano.org/2023/09/26/estado-espanol-con-una-impronta-ideologica-similar-a-sus-companeres-del-pais-vasco-nacen-nuevos-grupos-juveniles-socialistas-en-valencia-y-catalunya-es-urgente-volver-a-creer-que-la-revolucion/|títulu=Estado español. Con una impronta ideológica similar a sus compañeres del País Vasco, nacen nuevos grupos juveniles socialistas en Valencia y Catalunya: &quot;Es urgente volver a creer que la revolución es posible&quot;|último=Latinoamericano|primero=Resumen|fecha=2023-09-26|idioma=es|obra=Resumen Latinoamericano|fechaaccesu=2024-07-23}}&lt;/ref&gt;

En marzu 2024, frutu d'un procesu d'alderique ya reflexón ente l'''Encuentro por el Proceso Socialista'' y un sector mayoritariu de militantes de la UJCE, organización moza del [[Partíu Comunista d'España|PCE]], naz la [[Coordinadora Juvenil Socialista]] (CJS), presentándose nes ciudaes de [[Madrid]], [[Burgos]], [[Cáceres]], [[Xixón]], [[Valladolid]], [[Albacete]], Zafra, [[Sevilla]], [[Zaragoza]], [[Murcia]], [[Granada]], [[Guadalajara|Guadalaxara]], [[Málaga]], [[Salamanca]] y [[Getafe|Xetafe]] .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.diario.red/articulo/actualidad/nace-la-csj/20240315060000024126.html|títulu=Nace la Coordinadora Juvenil Socialista con el objetivo de hacer del socialismo un proyecto de masas|último=Red|primero=Diario|fecha=2024-03-15|idioma=es|obra=Diario Red|fechaaccesu=2024-07-23}}&lt;/ref&gt; El 14 d'avientu 2024, la CJS organizó la so primera manifestación en Madrid, sol lema «Construyir l'alternativa revolucionaria». Miles de mozos participaron nesta marcha, qu'empecipió na plaza de la Villa ya concluyó con un mitin nel Casino de la Reina, cera de la glorieta d'Embajadores. Mientres el percorríu, los manifestantes desplieguen pancartes con mensaxes como «¡No pasarán!», remembrando símbolos hestóricos de la llucha [[Antifascismu|antifacista]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.ondacero.es/noticias/espana/construir-alternativa-politica-revolucionaria-movilizarse-transformar-descontento-izquierda_20241216675f641ec2280e000103c214.html|títulu=&quot;Construir la alternativa política revolucionaria&quot;: movilizarse para transformar el descontento de la izquierda|fecha=2024-12-16|idioma=es|obra=OndaCero|fechaaccesu=2025-01-24}}&lt;/ref&gt;

El 27 d'abril 2024 preséntase [[Creba Socialista]], un espaciu d'alcuentru ya formación del Movimientu Socialista en [[Galicia]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elcorreogallego.es/santiago/2024/03/20/esconde-carteles-blancos-rojos-inundan-99740524.html|títulu=¿Qué se esconde tras los carteles blancos y rojos que inundan Santiago?|último=Martínez|primero=Lucía|fecha=2024-03-20|idioma=es|obra=El Correo Gallego|fechaaccesu=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;

El 14 de mayu 2025, Purna, organización comunista [[Aragón|aragonesa]], anuncia que, tres la celebración de la so IX Asamblea Nacional, la so actividá política intégrase na Coordinadora Juvenil Socialista, poniendo asina fin a 15 años de trayeutoria.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://purna.info/punto-y-seguido|títulu=PUNTO Y SEGUIDO. – Purna|último=mainate|fecha=2025-05-14|idioma=es|fechaaccesu=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://arainfo.org/purna-anuncia-su-disolucion/|títulu=Purna anuncia su disolución para integrarse en la Coordinadora Juvenil Socialista|último=ArainfoNoticias|fecha=2025-05-14|idioma=es|obra=AraInfo · Diario Libre d'Aragón|fechaaccesu=2025-05-15}}&lt;/ref&gt; El 8 de setiembre 2025 Creba Socialista tresfórmase na Coordinadora da Mocidade Socialista, en rematando el so procesu d'alcuentros y formación, conformándose como la organización moza socialista de referencia del Movimientu Socialista en [[Galicia]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/CMSocialista_/status/1964944451752911089|títulu=CMS, Twitter}}&lt;/ref&gt;

El 12 de xineru 2026 presentáronse los Encuentros por el Socialismo en Canarias, un espaciu d'alcuentru ya formación del Movimientu Socialista en [[Canaries]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/ecsocialismo|títulu=Encuentros por el Socialismo en Canarias, Twitter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2026/01/13/organizan-encuentros-por-el-socialismo-en-canarias/|títulu=Organizan 'Encuentros por el Socialismo en Canarias'|fecha=2026-01-13|idioma=es|obra=Diario Socialista|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu 2026, CJS, OJS y CMS organicen les sos primeres manifestaciones nel Día Internacional de la Clas Trabayaora .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2026/05/01/el-movimiento-socialista-moviliza-a-miles-jovenes-contra-la-guerra-imperialista/|títulu=El Movimiento Socialista moviliza a miles de jóvenes contra la guerra imperialista}}&lt;/ref&gt; 

== Organizaciones ==
La conformación orgánica y política del Movimientu Socialista diose en base a la dixebra colos referentes socialdemócrates de cada territoriu ya coles distintes espresiones del [[independentismu]], [[Movimientu social|movimentismu]], [[anarquismu]], [[movimientu autónomu]], etc. 

Amás, diferentes organizaciones xuntáronse al Movimientu Socialista, tales como el Sindicat d'Habitatge de València&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2025/02/11/el-sindicat-dhabitatge-de-valencia-se-adhiere-al-proceso-socialista/|títulu=El Sindicat d’Habitatge de València se adhiere al Proceso Socialista|primero=Diario Socialista}}&lt;/ref&gt; o disolviéronse pa formar parte del propiu Movimientu, como la Unión de Juventudes Comunistas de España (UJCE),&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://x.com/UJComunista_/status/1733946387090296889?s=20|títulu=Comunicado de la Juventud Comunista sobre su salida de la UJCE}}&lt;/ref&gt; tres un procesu d'alderique ya clarificación ideolóxica.

Les distintes organizaciones del Movimientu Socialista actúen como la concreición organizativa del Movimientu Socialista en diversos ámbitos, como la mocedá, la cultura, vivienda, etc.

Aparte del ''[[Diario Socialista]]'' (DS), qu'actúa como mediu d'espresión ya información del Movimientu Socialista na so totalidá, el movimientu tien medios n'otres llingües, como ''Horitzó Socialista'' en catalán ya ''Gedar'' n'euskera.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://diariosocialista.net/2024/11/07/nace-diario-socialista/|títulu=Nace Diario Socialista|idioma=es|obra=Diario Socialista|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://horitzosocialista.cat/|títulu=Un mitjà per la lluita de classes|fecha=2026-01-26|idioma=ca|obra=Horitzó|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/|títulu=Gedar Langile Kazeta|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{Llistaref|2}}{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones comunistes]]
[[Categoría:Páxines con traducciones ensin revisar]]</text>
      <sha1>lk6ko8u5mam8ncw5j503rm137u5k5d0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG/Taller 3</title>
    <ns>2</ns>
    <id>284238</id>
    <revision>
      <id>4509914</id>
      <parentid>4509825</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1" sha1="6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb" xml:space="preserve">.</text>
      <sha1>6t9fg2gmch401ldtk8m7pyzz632ixbb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509917</id>
      <parentid>4509914</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="ab0lwb1jin79wn8g7dgenw88a3n291x" xml:space="preserve">.
[[:es:Monte Mitchell]][[File:Mount-mitchell-south-nc1.jpg|miniaturadeimagen|Visu del monte Mitchell]]

El '''monte Mitchell''' (''Attakulla'' en [[Idioma cheroqui|Cherokee]])&lt;ref name=&quot;Bradford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|title=North Carolina Gazetteer|last=Bradford|first=Erin|date=2019-12-05|work=NCpedia|access-date=2020-11-22|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150845/https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ye el picu más altu de los montes de los [[Apalaches]] y el picu más altu nel este d'Estaos Xuníos, midiendo 2.038 {{Esd|[[m s. n. m.]]}} Foi el puntu más altu de cualquier estáu de los Estaos Xuníos hasta que [[Texas]] se xunió a la Unión en 1845.&lt;ref&gt;https://peakery.com/mount-mitchell-north-carolina/&lt;/ref&gt; El puntu más altu más cercanu al este de los [[Los Montes Peñascosos|Montes Predresos]] ye [[Harney Peak]] nes [[Black Hills|Llombes Negres]] de [[Dakota del Sur]]. El monte Mitchell atópase barganal de Burnsville (Carolina del Norte) nel condáu de Yancey, [[Carolina del Norte]], y a unes 32 milles (51 km) al nordés de Asheville. Ta protexíu dientro del ''Monte Mitchell State Park'' y arrodiáu pol ''Monte nacional Pisgah''.</text>
      <sha1>ab0lwb1jin79wn8g7dgenw88a3n291x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509918</id>
      <parentid>4509917</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="pvb9v5esv4o0nc2djqnnmgtf951hqet" xml:space="preserve">
[[:es:Monte Mitchell]][[File:Mount-mitchell-south-nc1.jpg|miniaturadeimagen|Visu del monte Mitchell]]

El '''monte Mitchell''' (''Attakulla'' en [[Idioma cheroqui|Cherokee]])&lt;ref name=&quot;Bradford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|title=North Carolina Gazetteer|last=Bradford|first=Erin|date=2019-12-05|work=NCpedia|access-date=2020-11-22|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150845/https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ye el picu más altu de los montes de los [[Apalaches]] y el picu más altu nel este d'Estaos Xuníos, midiendo 2.038 {{Esd|[[m s. n. m.]]}} Foi el puntu más altu de cualquier estáu de los Estaos Xuníos hasta que [[Texas]] se xunió a la Unión en 1845.&lt;ref&gt;https://peakery.com/mount-mitchell-north-carolina/&lt;/ref&gt; El puntu más altu más cercanu al este de los [[Los Montes Peñascosos|Montes Predresos]] ye [[Harney Peak]] nes [[Black Hills|Llombes Negres]] de [[Dakota del Sur]]. El monte Mitchell atópase barganal de Burnsville (Carolina del Norte) nel condáu de Yancey, [[Carolina del Norte]], y a unes 32 milles (51 km) al nordés de Asheville. Ta protexíu dientro del ''Monte Mitchell State Park'' y arrodiáu pol ''Monte nacional Pisgah''.</text>
      <sha1>pvb9v5esv4o0nc2djqnnmgtf951hqet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509919</id>
      <parentid>4509918</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1314" sha1="4adjxoii37fnblm5jnrtq3h0m7hvsrz" xml:space="preserve">[[:es:Monte Mitchell]][[File:Mount-mitchell-south-nc1.jpg|miniaturadeimagen|Visu del monte Mitchell]]

El '''monte Mitchell''' (''Attakulla'' en [[Idioma cheroqui|Cherokee]])&lt;ref name=&quot;Bradford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|title=North Carolina Gazetteer|last=Bradford|first=Erin|date=2019-12-05|work=NCpedia|access-date=2020-11-22|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150845/https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ye el picu más altu de los montes de los [[Apalaches]] y el picu más altu nel este d'Estaos Xuníos, midiendo 2.038 {{Esd|[[m s. n. m.]]}} Foi el puntu más altu de cualquier estáu de los Estaos Xuníos hasta que [[Texas]] se xunió a la Unión en 1845.&lt;ref&gt;https://peakery.com/mount-mitchell-north-carolina/&lt;/ref&gt; El puntu más altu más cercanu al este de los [[Los Montes Peñascosos|Montes Predresos]] ye [[Harney Peak]] nes [[Black Hills|Llombes Negres]] de [[Dakota del Sur]]. El monte Mitchell atópase barganal de Burnsville (Carolina del Norte) nel condáu de Yancey, [[Carolina del Norte]], y a unes 32 milles (51 km) al nordés de Asheville. Ta protexíu dientro del ''Monte Mitchell State Park'' y arrodiáu pol ''Monte nacional Pisgah''.</text>
      <sha1>4adjxoii37fnblm5jnrtq3h0m7hvsrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509922</id>
      <parentid>4509919</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T20:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="1xwzp4z5d856lytam0funnhr1cxpvtr" xml:space="preserve">[[:es:Monte Mitchell]][[File:Mount-mitchell-south-nc1.jpg|miniaturadeimagen|Visu del monte Mitchell]]

El '''monte Mitchell''' (''Attakulla'' en [[Idioma cheroqui|Cherokee]])&lt;ref name=&quot;Bradford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|title=North Carolina Gazetteer|last=Bradford|first=Erin|date=2019-12-05|work=NCpedia|access-date=2020-11-22|language=en-US|archive-date=2021-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114150845/https://ncpedia.org/gazetteer/search/Mount%20Mitchell/0%C2%A0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ye el picu más altu de los montes de los [[Apalaches]] y el picu más altu nel este d'Estaos Xuníos, midiendo 2.038 {{Esd|[[m s. n. m.]]}} Foi el puntu más altu de cualquier estáu de los Estaos Xuníos hasta que [[Texas]] se xunió a la Unión en 1845.&lt;ref&gt;https://peakery.com/mount-mitchell-north-carolina/&lt;/ref&gt; El puntu más altu más cercanu al este de los [[Los Montes Peñascosos|Montes Predresos]] ye [[Harney Peak]] nes [[Black Hills|Llombes Negres]] de [[Dakota del Sur]]. El monte Mitchell atópase barganal de Burnsville (Carolina del Norte) nel condáu de Yancey, [[Carolina del Norte]], y a unes 32 milles (51 km) al nordés de Asheville. Ta protexíu dientro del ''Monte Mitchell State Park'' y arrodiáu pol ''Monte nacional Pisgah''.
== Referencies ==
{{Llistaref}}</text>
      <sha1>1xwzp4z5d856lytam0funnhr1cxpvtr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos</title>
    <ns>14</ns>
    <id>284240</id>
    <revision>
      <id>4510043</id>
      <parentid>4509783</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="pzci5suuqxj5nnqyu64bsynivkgjh60" xml:space="preserve">[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox|Wikipedia:Plantíes userbox]]</text>
      <sha1>pzci5suuqxj5nnqyu64bsynivkgjh60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510044</id>
      <parentid>4510043</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="7775ivkoxg5ouuwtajdmdvk5mi6u9ca" xml:space="preserve">[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox|S]</text>
      <sha1>7775ivkoxg5ouuwtajdmdvk5mi6u9ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510045</id>
      <parentid>4510044</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="8unmvnnpobhh3mijiihqgln6ostig7g" xml:space="preserve">[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox|S]]</text>
      <sha1>8unmvnnpobhh3mijiihqgln6ostig7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arhopala aurelia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284242</id>
    <revision>
      <id>4509950</id>
      <timestamp>2026-08-05T21:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1283603914|Arhopala aurelia]]&quot;</comment>
      <origin>4509950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="qvhjd709ilhj1soghac68no5i8eopga" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].</text>
      <sha1>qvhjd709ilhj1soghac68no5i8eopga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509951</id>
      <parentid>4509950</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="971" sha1="arbbegl20054lyyigbyrgon0v3d8qcv" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.[2][3] La so envergadura ye de 35-38 mm.[4]</text>
      <sha1>arbbegl20054lyyigbyrgon0v3d8qcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509952</id>
      <parentid>4509951</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="hsl4gqees357lx9dm054jl7u5hvaulw" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.[2][3] La so envergadura ye de 35-38 mm.[4]

{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>hsl4gqees357lx9dm054jl7u5hvaulw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509953</id>
      <parentid>4509952</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Descripción */</comment>
      <origin>4509953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1061" sha1="ohbdxbew880c73qjvj7q54x5ufezgye" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.[2][3] La so envergadura ye de 35-38 mm.[4]

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>ohbdxbew880c73qjvj7q54x5ufezgye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509954</id>
      <parentid>4509953</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1812" sha1="8ijkl164agx6ie68h8fdfzzozocynlb" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.[2][3] La so envergadura ye de 35-38 mm.[4]

&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; Its wingspan is 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>8ijkl164agx6ie68h8fdfzzozocynlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509955</id>
      <parentid>4509954</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="7wpn5gy1ibe3uyq3jhz6l796cwxmzsj" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.[4]

 Its wingspan is 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>7wpn5gy1ibe3uyq3jhz6l796cwxmzsj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509956</id>
      <parentid>4509955</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="ftmgjdbcbk5ikgvtrfmjfo1veatnbhw" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

 Its wingspan is 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>ftmgjdbcbk5ikgvtrfmjfo1veatnbhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509957</id>
      <parentid>4509956</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Descripción */</comment>
      <origin>4509957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="g8xigxg6yg9x7yikg6c9znr2kg14zt9" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]] Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>g8xigxg6yg9x7yikg6c9znr2kg14zt9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509962</id>
      <parentid>4509957</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="83h60e7gf3wvttmejn0woa8cjsic7q5" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925 Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].

== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>83h60e7gf3wvttmejn0woa8cjsic7q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509963</id>
      <parentid>4509962</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="elgfajjo78xppi5uqbdfiv0xfmc8cmf" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925. Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].

== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}

{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>elgfajjo78xppi5uqbdfiv0xfmc8cmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509964</id>
      <parentid>4509963</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4509964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="bvslh5pyx4t5plsk0mxkf2q4jryvckf" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925. Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}</text>
      <sha1>bvslh5pyx4t5plsk0mxkf2q4jryvckf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509966</id>
      <parentid>4509964</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencies */</comment>
      <origin>4509966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="jl8z3emlxxoolol2knqqjg1zxmdv52r" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925. Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].
== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría: Inseutos]]</text>
      <sha1>jl8z3emlxxoolol2knqqjg1zxmdv52r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509967</id>
      <parentid>4509966</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="49t3h53b48s7al1lixs6xqrews3k2mv" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925. Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]]

== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría: Inseutos]]</text>
      <sha1>49t3h53b48s7al1lixs6xqrews3k2mv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4509968</id>
      <parentid>4509967</parentid>
      <timestamp>2026-08-05T21:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4509968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1802" sha1="rctlmxtfm58jr1k8ozlt1jrs9srcavd" xml:space="preserve">'''''Arhopala aurelia''''' ye una caparina de la familia [[Lycaenidae]]. Foi afayáu por William Harry Evans en 1925. Atópase en [[Assam]] y el sureste d'Asia.&lt;ref&gt;{{Cita llibru|last=Bombay Natural History Society|URL=https://archive.org/details/journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|title=Journal of the Bombay Natural History Society|publisher=Bombay, Bombay Natural History Society}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFBombay_Natural_History_Society1886&quot;&gt;Bombay Natural History Society (1886). [[iarchive:journalofbomb30341925bomb/page/630/mode/1up|''Journal of the Bombay Natural History Society'']]. Smithsonian Libraries. Bombay, Bombay Natural History Society.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Esta especie ye [[Monotípicu|monotipicu]].

== Descripción ==
El llau cimeru ye de color púrpura vidráu, la llende negra ye más estrecha, y les nales son más puntiagudes que la mayoría de les caparines Arhopala.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura07entolond/bulletinofnatura07entolond/page/379/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Natural History Museum (London) |url=https://archive.org/details/bulletinofnatura05entolond/bulletinofnatura05entolond/page/103/mode/1up |title=Bulletin of the Natural History Museum |publisher=Andover : Intercept |others=London Natural History Museum Library}}&lt;/ref&gt; La so envergadura ye de 35-38 mm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arhopala aurelia |url=https://yutaka.it-n.jp/lyc4f/82100001.html |access-date=2025-03-28 |website=yutaka.it-n.jp}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{commonscat}}
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría: Inseutos]]</text>
      <sha1>rctlmxtfm58jr1k8ozlt1jrs9srcavd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantía:Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu</title>
    <ns>10</ns>
    <id>284243</id>
    <revision>
      <id>4510023</id>
      <timestamp>2026-08-06T03:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>Páxina creada con «MiloSmet.JPG»</comment>
      <origin>4510023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="93o9g3mzlg2xlvauqw8megwjo9nolsy" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG</text>
      <sha1>93o9g3mzlg2xlvauqw8megwjo9nolsy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510024</id>
      <parentid>4510023</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="2i1kkvflj078g7fnyexzcu8efbpmne1" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG
{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#B43E89|info-s=8|info-fc=#12E0DA|id=[[File:Cat November 2010-1a.jpg|50px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Felis silvestris catus|&lt;span style=&quot;color:#12E0DA;&quot;&gt;Felis catus&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|F]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>2i1kkvflj078g7fnyexzcu8efbpmne1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510025</id>
      <parentid>4510024</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="guj56ojbdvqta9r2l1kkva39aj3vdli" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG
{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#B43E89|info-s=8|info-fc=#12E0DA|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|50px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Felis silvestris catus|&lt;span style=&quot;color:#12E0DA;&quot;&gt;Felis catus&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|F]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>guj56ojbdvqta9r2l1kkva39aj3vdli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510026</id>
      <parentid>4510025</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="ja0ig3qhfe965i1wxfkyy7f3tacmy8p" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG
{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#B43E89|info-s=8|info-fc=#12E0DA|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#12E0DA;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|F]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>ja0ig3qhfe965i1wxfkyy7f3tacmy8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510027</id>
      <parentid>4510026</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="c1v1l0bjjzahvsa1jv5g5wykooesf2g" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG
{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|F]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1v1l0bjjzahvsa1jv5g5wykooesf2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510028</id>
      <parentid>4510027</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="qcu4gpb7ygg28nvphu3wasuts4of90y" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG
{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>qcu4gpb7ygg28nvphu3wasuts4of90y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510029</id>
      <parentid>4510028</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="6djriuyz4vu9pl7zydnrdmucit9uk4k" xml:space="preserve">MiloSmet.JPG{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>6djriuyz4vu9pl7zydnrdmucit9uk4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510030</id>
      <parentid>4510029</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="nxdggiz4vhn3ezybkzus2jj29hekq6w" xml:space="preserve">MiloSmet.JP{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>nxdggiz4vhn3ezybkzus2jj29hekq6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510031</id>
      <parentid>4510030</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="bxj4okdwrwlg487jxt1hcciws8xqs8t" xml:space="preserve">MiloSmetJP{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxj4okdwrwlg487jxt1hcciws8xqs8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510032</id>
      <parentid>4510031</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="cdiu5stvlmsc4nm9yt40mwoy4i69xoq" xml:space="preserve">MiloSmetP{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>cdiu5stvlmsc4nm9yt40mwoy4i69xoq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510033</id>
      <parentid>4510032</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="2kfdeflz0vzinbfyupxu3zp3dnoke0q" xml:space="preserve">MiloSmet{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>2kfdeflz0vzinbfyupxu3zp3dnoke0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510034</id>
      <parentid>4510033</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="1ql1od1544s2nwfwjouevuo25ktd6lh" xml:space="preserve">MiloSme{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ql1od1544s2nwfwjouevuo25ktd6lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510035</id>
      <parentid>4510034</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="00fv19d1goypb1z46ct2ivog7ssqhn1" xml:space="preserve">MiloSe{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>00fv19d1goypb1z46ct2ivog7ssqhn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510036</id>
      <parentid>4510035</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="5ka4y1zdlwhdwtvbl3m3g6z6x0w5gfu" xml:space="preserve">MiloS{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ka4y1zdlwhdwtvbl3m3g6z6x0w5gfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510037</id>
      <parentid>4510036</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="455" sha1="318rgd38ns6knkfzksiac0iyms669pb" xml:space="preserve">Milo{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>318rgd38ns6knkfzksiac0iyms669pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510038</id>
      <parentid>4510037</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="jxhjn4mll31ntd2evbafmm1lbfesfkb" xml:space="preserve">Mil{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxhjn4mll31ntd2evbafmm1lbfesfkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510039</id>
      <parentid>4510038</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4510039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="rvs7834c7alx8ps5sxflm1h729vbh3x" xml:space="preserve">Mi{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvs7834c7alx8ps5sxflm1h729vbh3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510040</id>
      <parentid>4510039</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="sqqs8psekt4v6qwomzri91yea9egsdq" xml:space="preserve">M{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqqs8psekt4v6qwomzri91yea9egsdq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510041</id>
      <parentid>4510040</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T03:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4510041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="nym5m9ed8hh4pw6yae6n4o8l2qn0inf" xml:space="preserve">{{Userbox/Userbox|border-c=#FFD700|border-s=1|id-c=#FFD700|id-s=12|id-fc=#fff|info-c=#12E0DA|info-s=8|info-fc=#B43E89|id=[[File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|60px]]
|info= Esti usuariu ye un '''[[Canis lupus familiaris|&lt;span style=&quot;color:#B43E89;&quot;&gt;Canis lupus familiaris&lt;/span&gt;]]''' en secretu}}
&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes userbox Secretos|C]]&lt;noinclude&gt;</text>
      <sha1>nym5m9ed8hh4pw6yae6n4o8l2qn0inf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Pioneer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284244</id>
    <revision>
      <id>4510077</id>
      <timestamp>2026-08-06T08:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amasuela</username>
        <id>32214</id>
      </contributor>
      <comment>Creada traduciendo la páxina «[[:es:Special:Redirect/revision/171910173|Isla Pioneer]]»</comment>
      <origin>4510077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="lmv3mc9x72jgmmnwn3f38jtptebfub5" xml:space="preserve"> 

La '''islla Pioneer''' (en [[Idioma rusu|rusu]] : стров Пионе́р, ''Ostrow Pioner'') ye una de les [[Islla|islles]] del [[archipiélagu]] de [[Tierra del Norte|Severnaya Zemlya]], alcontrada nel [[Árticu]] , n'agües del [[mar de Kara]]. 

Alministrativamente, la islla depende del krai de Krasnoyarsk.

== Xeografía ==
Con una superficie envalorada de 1.527 km², por tamañu, ye la cuarta islla del archipiélagu. Ta asitiada na parte central del grupu, na parte oeste, a tan solo 4,5 km d'[[Islla Komsomolets|islla]] Komsomolets y a 9 km de la islla [[Revolución d'Ochobre de 1917|Revolución d'Ochobre]]. La islla alluga el glaciar homónima, al que da nome, Pioneer.

Al suroeste de la islla alcuéntrase la '''islla Krupskoy''', una islla relativamente grande, de más de 20 km de llargor y unos 11 km d'anchu. L'estrechu que lu dixebra de Pioneer tien solu unos 500 m d'anchu.

== Historia ==
La islla foi afayada en 1913 por Boris Vilkitski mientres la Espedición hidrográfica rusa al océanu Árticu (1913-1915) y llevó el nome de 'Svyataya Tatiana ''hasta 1926''. ''Hubo unu pidimientu para camudar el nome d'esta'' ''[[islla]]'' ''pol'' Svyataya Tatiana (''Santo Tatiana '').

Esta islla nun tien de confundirse cola [[Isla Pioneer (Canada)|islal Pioneer]] en [[Canadá]] (coordenaes: 76°57'0&quot; N, 96°49'60&quot; O ). Coles mesmes, nun tien nada que ver cola islla de Pioneer qu'apaez na comedia de televisión ''[[Tom Goes to the Mayor]]''.

== Ver tamién ==

:* [[Tierra del Norte|Severnaya Zemlya]]

== Referencies ==
{{Llistaref}}

== Enllaces esternos ==
commonscat{{Traducíu ref|en|Pioneer Island}}
* Datos y fotos de satélite de las islas del grupo de las [[Severnaya Zemlya]], disponibles en:: http://www.oceandots.com/arctic/russia./severnaya-zemlya.htm.{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Archipiélagun de la tierra de franciscu Xosé]]
[[Categoría:Mar de Kara]]
[[Categoría:Xeografía de Rusia]]</text>
      <sha1>lmv3mc9x72jgmmnwn3f38jtptebfub5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510078</id>
      <parentid>4510077</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T08:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amasuela</username>
        <id>32214</id>
      </contributor>
      <comment>Traducción, Hustoria,  Xeografía, enllaces internos, enllaces esternos, referencies y categoría.</comment>
      <origin>4510078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="klyza1dgfojagsrghogibswipupm3ud" xml:space="preserve">{{Xeografía}} 

La '''islla Pioneer''' (en [[Idioma rusu|rusu]] : стров Пионе́р, ''Ostrow Pioner'') ye una de les [[Islla|islles]] del [[archipiélagu]] de [[Tierra del Norte|Severnaya Zemlya]], alcontrada nel [[Árticu]], n'agües del [[mar de Kara]]. 

Alministrativamente, la islla depende del krai de [[Krasnoyarsk]].

== Xeografía ==
Con una superficie envalorada de 1.527 km², por tamañu, ye la cuarta islla del archipiélagu. Ta asitiada na parte central del grupu, na parte oeste, a tan solo 4,5 km d'[[Islla Komsomolets|islla]] Komsomolets y a 9 km de la islla [[Revolución d'Ochobre de 1917|Revolución d'Ochobre]]. La islla alluga el glaciar homónima, al que da nome, Pioneer.

Al suroeste de la islla alcuéntrase la '''islla Krupskoy''', una islla relativamente grande, de más de 20 km de llargor y unos 11 km d'anchu. L'estrechu que lu dixebra de Pioneer tien solu unos 500 m d'anchu.&lt;ref&gt;[https://mapy.com/es/turisticka?source=osm&amp;id=13315421&amp;x=92.4310530&amp;y=79.8663342&amp;z=9 Mapa.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.quarkexpeditions.com/blog/exploring-the-remote-russian-archipelago-of-severnaya-zemlya-part-2-of-3 remote island, {{en}}]&lt;/ref&gt;

== Historia ==
La islla foi afayada en 1913 por Boris Vilkitski mientres la Espedición hidrográfica rusa al [[Océanu Glacial Árticu|océanu Árticu]] (1913-1915) y llevó el nome de 'Svyataya Tatiana ''hasta 1926''. ''Hubo unu pidimientu para camudar el nome d'esta'' ''[[islla]]'' ''pol'' Svyataya Tatiana (''Santo Tatiana'').

Esta islla nun tien de confundise cola [[Islla Pioneer (Canada)|islla Pioneer]] en [[Canadá]] (coordenaes: 76°57'0&quot; N, 96°49'60&quot; O). 

== Ver tamién ==
*[[Tierra del Norte|Severnaya Zemlya]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
{{Traducíu ref|en|Pioneer Island}}
*Datos y imaxes de satélite de les islles del grupu de las [[Severnaya Zemlya]], disponibles en:: 
*[http://www.oceandots.com/arctic/russia./severnaya-zemlya.htm Semeyes dende satélite] 
{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xeografía de Rusia]]</text>
      <sha1>klyza1dgfojagsrghogibswipupm3ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euskal Herriko Kontseilu Sozialista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284245</id>
    <revision>
      <id>4510085</id>
      <timestamp>2026-08-06T10:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>Creada traduciendo la páxina «[[:es:Special:Redirect/revision/173859390|Euskal Herriko Kontseilu Sozialista]]»</comment>
      <origin>4510085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8082" sha1="mqcxctiljkpazh6kowyky965pc1tdyr" xml:space="preserve">{{Partíu políticu
| color = #E7584A
| logo = Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (cropped).jpg
| fundación = 16 de diciembre de 2023
| país = [[Euskal Herria]]
| web = https://kontseilusozialista.eus
}}L'''&lt;nowiki/&gt;'Euskal Herriko Kontseilu Sozialista''' o '''EHKS''' (n'asturianu ''«Conseyu Socialista d'Euskal Herria»'') ye una [[organización política]] [[Comunismu|comunista]] [[España|vasca]] que forma parte del [[Movimientu Socialista]]&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista. Bases estratégicas para la composición internacional del comunismo.|fecha=16 de diciembre de 2023|publicación=GEDAR|fechaacceso=16-12-2023}}&lt;/ref&gt;. Exerz de direición política , referente y vocera del conxuntu del Movimientu Socialista nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]].

== Hestoria ==

=== Antecedentes ===
En 2018, Ikasle Abertzaleak, hasta entós sindicatu estudiantil de la [[Izquierda abertzale|esquierda abertzale]], dixebrase d'Ernai y la redolada de la esquierda independentista vasca&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|obra=Argia|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;. A lo llargo de los siguientes años fórmense nueves organizaciones y ferramientes alredor de la organización estudiantil, como GKS y GEDAR, dando forma a lo que vendría denominase [[Movimientu Socialista|Movimientu Socialista del País Vascu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

=== Formación del Conseyu Socialista de Euskal Herria ===
El 16 d'avientu de 2023, cuntando yá con una amplia rede d'organizaciones, preséntase nel frontón Astelena de [[Eibar|Éibar]] el ''Conseyu Socialista de Euskal Herria'', anunciando que va actuar como referente y direición política del conxuntu del movimientu. Amás, presenten la ''Nueva Estratexa Socialista'', na que definen la estratexa que va emponer al [[Movimientu Socialista]] .&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista|publicación=EHKS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu de 2024, EHKS entamó en [[Bilbao]] la so primera gran manifestación, rexuntando a miles de persones. La marcha partió dende el Sagráu Corazón y remató na Plaza del Gas, onde llevóse a cabu un curtiu actu. Esti eventu tuvo como oxetivu impulsar una &quot;nueva fase política&quot; col oxetivu  de construyir un partíu comunista con espansión territorial y la creación d'instituciones empobinaes a los intereses de los trabayadores. Nel so comunicáu, EHKS reivindicó el poder obrero internacional frente a la guerra y l'austeridá, y criticó a partíos como [[Partíu Nacionalista Vascu|PNV]] y [[Euskal Herria Bildu|EH Bildu]], calificándolos de &quot;formaciones burgueses&quot;. Amás, sorrayaron la necesidá de construyir el poder de la clase trabayadora fuera de les instituciones tradicionales, asumiendo el legáu del movimientu obreru revolucionariu y abogando pola amnistía de los militantes encarcelaos. Mientres l'actu, los dirixentes de EHKS señalaron que la guerra a gran escala ta convirtiéndose nun escenariu real para les [[Oligarquía|oligarquíes]] occidentales, mentando el rearmamientu promovido pola [[Organización del Tratáu del Atlánticu Norte|OTAN]] y l'Unión Europea . Criticaron tamién la medría del gastu militar mientres el gobiernu de PSOE y Sumar, y denunciaron el sofitu occidental al [[Israel|Estáu d'Israel]] nel conflictu con [[Estáu de Palestina|Palestina]] .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://radiopopular.com/2024/05/miles-de-jovenes-secundan-la-marcha-de-ehks-en-bilbao-para-impulsar-el-comunismo|títulu=Miles de jóvenes secundan la marcha de EHKS en Bilbao para impulsar el comunismo|último=Irratia|primero=Radio Popular-Herri|fecha=2024-05-02|idioma=es|obra=Radio Popular de Bilbao|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240501/ehks-reivindica-en-bilbo-construir-el-poder-obrero-contra-la-sociedad-capitalista|títulu=EHKS reivindica en Bilbo construir el poder obrero contra la sociedad capitalista|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2024-05-01|idioma=es|obra=naiz:|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elsaltodiario.com/1-mayo/ehks-bilbao-1mayo-trabajador-manifestacion|títulu=EHKS hace una demostración de fuerza en Bilbao y reivindica “construir el poder de la clase trabajadora”|idioma=local|obra=www.elsaltodiario.com|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;

== Organización territorial ==
EHKS enllántase territorialmente nel territoriu vascu al traviés de los Conseyos Socialistes Comarcales. Estes divisiones territoriales tienen como fin la intervención política nos aspeutos xenerales de la vida del proletariáu nun determináu territoriu . Al traviés d'estos Conseyos Socialistes xestiónense otros preseos d'intervención política como el Sindicatu Socialista de Vivienda, les redes de autodefensa llaboral, etc.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://kontseilusozialista.eus/es/euskal-herriko-etxebizitza-sindikatu-sozialista/|títulu=Sindicato Socialista de Vivienda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|títulu=Nueva Estrategia Socialista}}&lt;/ref&gt;

Enagora estos son los Conseyos Socialistes operativos hasta el momentu :

* Conseyu Socialista de Bilbo&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bilbo/|títulu=kontseilua_bilbo}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Ezkerraldea&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_ezkerraldea/|títulu=kontseilua_ezkerraldea}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Uribekosta
* Conseyu Socialista de Hegouribe&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_hegouribe/|títulu=kontseilua_hegouribe/}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Busturialdea
* Conseyu Socialista de Gazteiz
* Conseyu Socialista de Iruñaldea
* Conseyu Socialista de Donostia
* Conseyu Socialista de Urolakosta
* Conseyu Socialista de Urola Erdia
* Conseyu Socialista de Tolosaldea
* Conseyu Socialista de Ipar Euskal Herria
* Conseyu Socialista de Goierri
* Conseyu Socialista de Bidasoa&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bidasoa/|títulu=kontseilua_bidasoa}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Oarsoaldea
* Conseyu Socialista de Larraunaraitz
* Conseyu Socialista de Llea
* Conseyu Socialista de Lizarraldea
* Conseyu Socialista de Buruntzaldea
* Conseyu Socialista de Durangaldea
* Conseyu Socialista de Debabailera

== Espacios baxu control obreru ==
EHKS y les sos delegaciones territoriales xestionen y controlen los denominaos Centros Socialistes. Estos espacios, consiguíos en mayor midida al traviés de la espropiación, ponense a disposición del proyectu socialista y de la comunidá. Tal que los definía un militante, los centros socialistes son sedes polítiques y sociales del movimientu socialista&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/arteka/zentro-sozialistak-mugimendu-sozialistaren-egoitza-politiko-eta-sozialak-dira|títulu=«Los Centros Socialistas son sedes políticas y sociales del Movimiento Socialista»}}&lt;/ref&gt; 

== Vease tamién ==

* [[Movimientu Socialista]]
* Gazte Koordinadora Sozialista
* Ikasle Abertzaleak

== Referencies ==
&lt;references /&gt;
[[Categoría:Partíos políticos de Navarra]]
[[Categoría:Partíos políticos del País Vascu]]
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones Comunistes]]</text>
      <sha1>mqcxctiljkpazh6kowyky965pc1tdyr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510086</id>
      <parentid>4510085</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>Añedir enllace al artículu del Movimiento Socialista na sección d'antecedentes</comment>
      <origin>4510086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8111" sha1="2umbzphhaev9z5equb2g0w20axsslf4" xml:space="preserve">{{Partíu políticu
| color = #E7584A
| logo = Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (cropped).jpg
| fundación = 16 de diciembre de 2023
| país = [[Euskal Herria]]
| web = https://kontseilusozialista.eus
}}L'''&lt;nowiki/&gt;'Euskal Herriko Kontseilu Sozialista''' o '''EHKS''' (n'asturianu ''«Conseyu Socialista d'Euskal Herria»'') ye una [[organización política]] [[Comunismu|comunista]] [[España|vasca]] que forma parte del [[Movimientu Socialista]]&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista. Bases estratégicas para la composición internacional del comunismo.|fecha=16 de diciembre de 2023|publicación=GEDAR|fechaacceso=16-12-2023}}&lt;/ref&gt;. Exerz de direición política , referente y vocera del conxuntu del Movimientu Socialista nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]].

== Hestoria ==

=== Antecedentes ===
{{AP|Movimientu Socialista}}
En 2018, Ikasle Abertzaleak, hasta entós sindicatu estudiantil de la [[Izquierda abertzale|esquierda abertzale]], dixebrase d'Ernai y la redolada de la esquierda independentista vasca&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|obra=Argia|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;. A lo llargo de los siguientes años fórmense nueves organizaciones y ferramientes alredor de la organización estudiantil, como GKS y GEDAR, dando forma a lo que vendría denominase [[Movimientu Socialista|Movimientu Socialista del País Vascu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

=== Formación del Conseyu Socialista de Euskal Herria ===
El 16 d'avientu de 2023, cuntando yá con una amplia rede d'organizaciones, preséntase nel frontón Astelena de [[Eibar|Éibar]] el ''Conseyu Socialista de Euskal Herria'', anunciando que va actuar como referente y direición política del conxuntu del movimientu. Amás, presenten la ''Nueva Estratexa Socialista'', na que definen la estratexa que va emponer al [[Movimientu Socialista]] .&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista|publicación=EHKS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu de 2024, EHKS entamó en [[Bilbao]] la so primera gran manifestación, rexuntando a miles de persones. La marcha partió dende el Sagráu Corazón y remató na Plaza del Gas, onde llevóse a cabu un curtiu actu. Esti eventu tuvo como oxetivu impulsar una &quot;nueva fase política&quot; col oxetivu  de construyir un partíu comunista con espansión territorial y la creación d'instituciones empobinaes a los intereses de los trabayadores. Nel so comunicáu, EHKS reivindicó el poder obrero internacional frente a la guerra y l'austeridá, y criticó a partíos como [[Partíu Nacionalista Vascu|PNV]] y [[Euskal Herria Bildu|EH Bildu]], calificándolos de &quot;formaciones burgueses&quot;. Amás, sorrayaron la necesidá de construyir el poder de la clase trabayadora fuera de les instituciones tradicionales, asumiendo el legáu del movimientu obreru revolucionariu y abogando pola amnistía de los militantes encarcelaos. Mientres l'actu, los dirixentes de EHKS señalaron que la guerra a gran escala ta convirtiéndose nun escenariu real para les [[Oligarquía|oligarquíes]] occidentales, mentando el rearmamientu promovido pola [[Organización del Tratáu del Atlánticu Norte|OTAN]] y l'Unión Europea . Criticaron tamién la medría del gastu militar mientres el gobiernu de PSOE y Sumar, y denunciaron el sofitu occidental al [[Israel|Estáu d'Israel]] nel conflictu con [[Estáu de Palestina|Palestina]] .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://radiopopular.com/2024/05/miles-de-jovenes-secundan-la-marcha-de-ehks-en-bilbao-para-impulsar-el-comunismo|títulu=Miles de jóvenes secundan la marcha de EHKS en Bilbao para impulsar el comunismo|último=Irratia|primero=Radio Popular-Herri|fecha=2024-05-02|idioma=es|obra=Radio Popular de Bilbao|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240501/ehks-reivindica-en-bilbo-construir-el-poder-obrero-contra-la-sociedad-capitalista|títulu=EHKS reivindica en Bilbo construir el poder obrero contra la sociedad capitalista|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2024-05-01|idioma=es|obra=naiz:|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elsaltodiario.com/1-mayo/ehks-bilbao-1mayo-trabajador-manifestacion|títulu=EHKS hace una demostración de fuerza en Bilbao y reivindica “construir el poder de la clase trabajadora”|idioma=local|obra=www.elsaltodiario.com|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;

== Organización territorial ==
EHKS enllántase territorialmente nel territoriu vascu al traviés de los Conseyos Socialistes Comarcales. Estes divisiones territoriales tienen como fin la intervención política nos aspeutos xenerales de la vida del proletariáu nun determináu territoriu . Al traviés d'estos Conseyos Socialistes xestiónense otros preseos d'intervención política como el Sindicatu Socialista de Vivienda, les redes de autodefensa llaboral, etc.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://kontseilusozialista.eus/es/euskal-herriko-etxebizitza-sindikatu-sozialista/|títulu=Sindicato Socialista de Vivienda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|títulu=Nueva Estrategia Socialista}}&lt;/ref&gt;

Enagora estos son los Conseyos Socialistes operativos hasta el momentu :

* Conseyu Socialista de Bilbo&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bilbo/|títulu=kontseilua_bilbo}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Ezkerraldea&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_ezkerraldea/|títulu=kontseilua_ezkerraldea}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Uribekosta
* Conseyu Socialista de Hegouribe&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_hegouribe/|títulu=kontseilua_hegouribe/}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Busturialdea
* Conseyu Socialista de Gazteiz
* Conseyu Socialista de Iruñaldea
* Conseyu Socialista de Donostia
* Conseyu Socialista de Urolakosta
* Conseyu Socialista de Urola Erdia
* Conseyu Socialista de Tolosaldea
* Conseyu Socialista de Ipar Euskal Herria
* Conseyu Socialista de Goierri
* Conseyu Socialista de Bidasoa&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bidasoa/|títulu=kontseilua_bidasoa}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Oarsoaldea
* Conseyu Socialista de Larraunaraitz
* Conseyu Socialista de Llea
* Conseyu Socialista de Lizarraldea
* Conseyu Socialista de Buruntzaldea
* Conseyu Socialista de Durangaldea
* Conseyu Socialista de Debabailera

== Espacios baxu control obreru ==
EHKS y les sos delegaciones territoriales xestionen y controlen los denominaos Centros Socialistes. Estos espacios, consiguíos en mayor midida al traviés de la espropiación, ponense a disposición del proyectu socialista y de la comunidá. Tal que los definía un militante, los centros socialistes son sedes polítiques y sociales del movimientu socialista&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/arteka/zentro-sozialistak-mugimendu-sozialistaren-egoitza-politiko-eta-sozialak-dira|títulu=«Los Centros Socialistas son sedes políticas y sociales del Movimiento Socialista»}}&lt;/ref&gt; 

== Vease tamién ==

* [[Movimientu Socialista]]
* Gazte Koordinadora Sozialista
* Ikasle Abertzaleak

== Referencies ==
&lt;references /&gt;
[[Categoría:Partíos políticos de Navarra]]
[[Categoría:Partíos políticos del País Vascu]]
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones Comunistes]]</text>
      <sha1>2umbzphhaev9z5equb2g0w20axsslf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510087</id>
      <parentid>4510086</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>Añedir control d'autoridaes</comment>
      <origin>4510087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8135" sha1="104jlhesw97gduqrzbsg6icld8n6w1k" xml:space="preserve">{{Partíu políticu
| color = #E7584A
| logo = Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (cropped).jpg
| fundación = 16 de diciembre de 2023
| país = [[Euskal Herria]]
| web = https://kontseilusozialista.eus
}}L'''&lt;nowiki/&gt;'Euskal Herriko Kontseilu Sozialista''' o '''EHKS''' (n'asturianu ''«Conseyu Socialista d'Euskal Herria»'') ye una [[organización política]] [[Comunismu|comunista]] [[España|vasca]] que forma parte del [[Movimientu Socialista]]&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista. Bases estratégicas para la composición internacional del comunismo.|fecha=16 de diciembre de 2023|publicación=GEDAR|fechaacceso=16-12-2023}}&lt;/ref&gt;. Exerz de direición política , referente y vocera del conxuntu del Movimientu Socialista nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]].

== Hestoria ==

=== Antecedentes ===
{{AP|Movimientu Socialista}}
En 2018, Ikasle Abertzaleak, hasta entós sindicatu estudiantil de la [[Izquierda abertzale|esquierda abertzale]], dixebrase d'Ernai y la redolada de la esquierda independentista vasca&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|obra=Argia|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;. A lo llargo de los siguientes años fórmense nueves organizaciones y ferramientes alredor de la organización estudiantil, como GKS y GEDAR, dando forma a lo que vendría denominase [[Movimientu Socialista|Movimientu Socialista del País Vascu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

=== Formación del Conseyu Socialista de Euskal Herria ===
El 16 d'avientu de 2023, cuntando yá con una amplia rede d'organizaciones, preséntase nel frontón Astelena de [[Eibar|Éibar]] el ''Conseyu Socialista de Euskal Herria'', anunciando que va actuar como referente y direición política del conxuntu del movimientu. Amás, presenten la ''Nueva Estratexa Socialista'', na que definen la estratexa que va emponer al [[Movimientu Socialista]] .&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista|publicación=EHKS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu de 2024, EHKS entamó en [[Bilbao]] la so primera gran manifestación, rexuntando a miles de persones. La marcha partió dende el Sagráu Corazón y remató na Plaza del Gas, onde llevóse a cabu un curtiu actu. Esti eventu tuvo como oxetivu impulsar una &quot;nueva fase política&quot; col oxetivu  de construyir un partíu comunista con espansión territorial y la creación d'instituciones empobinaes a los intereses de los trabayadores. Nel so comunicáu, EHKS reivindicó el poder obrero internacional frente a la guerra y l'austeridá, y criticó a partíos como [[Partíu Nacionalista Vascu|PNV]] y [[Euskal Herria Bildu|EH Bildu]], calificándolos de &quot;formaciones burgueses&quot;. Amás, sorrayaron la necesidá de construyir el poder de la clase trabayadora fuera de les instituciones tradicionales, asumiendo el legáu del movimientu obreru revolucionariu y abogando pola amnistía de los militantes encarcelaos. Mientres l'actu, los dirixentes de EHKS señalaron que la guerra a gran escala ta convirtiéndose nun escenariu real para les [[Oligarquía|oligarquíes]] occidentales, mentando el rearmamientu promovido pola [[Organización del Tratáu del Atlánticu Norte|OTAN]] y l'Unión Europea . Criticaron tamién la medría del gastu militar mientres el gobiernu de PSOE y Sumar, y denunciaron el sofitu occidental al [[Israel|Estáu d'Israel]] nel conflictu con [[Estáu de Palestina|Palestina]] .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://radiopopular.com/2024/05/miles-de-jovenes-secundan-la-marcha-de-ehks-en-bilbao-para-impulsar-el-comunismo|títulu=Miles de jóvenes secundan la marcha de EHKS en Bilbao para impulsar el comunismo|último=Irratia|primero=Radio Popular-Herri|fecha=2024-05-02|idioma=es|obra=Radio Popular de Bilbao|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240501/ehks-reivindica-en-bilbo-construir-el-poder-obrero-contra-la-sociedad-capitalista|títulu=EHKS reivindica en Bilbo construir el poder obrero contra la sociedad capitalista|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2024-05-01|idioma=es|obra=naiz:|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elsaltodiario.com/1-mayo/ehks-bilbao-1mayo-trabajador-manifestacion|títulu=EHKS hace una demostración de fuerza en Bilbao y reivindica “construir el poder de la clase trabajadora”|idioma=local|obra=www.elsaltodiario.com|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;

== Organización territorial ==
EHKS enllántase territorialmente nel territoriu vascu al traviés de los Conseyos Socialistes Comarcales. Estes divisiones territoriales tienen como fin la intervención política nos aspeutos xenerales de la vida del proletariáu nun determináu territoriu . Al traviés d'estos Conseyos Socialistes xestiónense otros preseos d'intervención política como el Sindicatu Socialista de Vivienda, les redes de autodefensa llaboral, etc.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://kontseilusozialista.eus/es/euskal-herriko-etxebizitza-sindikatu-sozialista/|títulu=Sindicato Socialista de Vivienda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|títulu=Nueva Estrategia Socialista}}&lt;/ref&gt;

Enagora estos son los Conseyos Socialistes operativos hasta el momentu :

* Conseyu Socialista de Bilbo&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bilbo/|títulu=kontseilua_bilbo}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Ezkerraldea&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_ezkerraldea/|títulu=kontseilua_ezkerraldea}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Uribekosta
* Conseyu Socialista de Hegouribe&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_hegouribe/|títulu=kontseilua_hegouribe/}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Busturialdea
* Conseyu Socialista de Gazteiz
* Conseyu Socialista de Iruñaldea
* Conseyu Socialista de Donostia
* Conseyu Socialista de Urolakosta
* Conseyu Socialista de Urola Erdia
* Conseyu Socialista de Tolosaldea
* Conseyu Socialista de Ipar Euskal Herria
* Conseyu Socialista de Goierri
* Conseyu Socialista de Bidasoa&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bidasoa/|títulu=kontseilua_bidasoa}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Oarsoaldea
* Conseyu Socialista de Larraunaraitz
* Conseyu Socialista de Llea
* Conseyu Socialista de Lizarraldea
* Conseyu Socialista de Buruntzaldea
* Conseyu Socialista de Durangaldea
* Conseyu Socialista de Debabailera

== Espacios baxu control obreru ==
EHKS y les sos delegaciones territoriales xestionen y controlen los denominaos Centros Socialistes. Estos espacios, consiguíos en mayor midida al traviés de la espropiación, ponense a disposición del proyectu socialista y de la comunidá. Tal que los definía un militante, los centros socialistes son sedes polítiques y sociales del movimientu socialista&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/arteka/zentro-sozialistak-mugimendu-sozialistaren-egoitza-politiko-eta-sozialak-dira|títulu=«Los Centros Socialistas son sedes políticas y sociales del Movimiento Socialista»}}&lt;/ref&gt; 

== Vease tamién ==

* [[Movimientu Socialista]]
* Gazte Koordinadora Sozialista
* Ikasle Abertzaleak

== Referencies ==
&lt;references /&gt;{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Partíos políticos de Navarra]]
[[Categoría:Partíos políticos del País Vascu]]
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones Comunistes]]</text>
      <sha1>104jlhesw97gduqrzbsg6icld8n6w1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4510089</id>
      <parentid>4510087</parentid>
      <timestamp>2026-08-06T10:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saulvi</username>
        <id>114446</id>
      </contributor>
      <comment>/* Organización territorial */ Contrayer &quot;de&quot; coles nomes</comment>
      <origin>4510089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8127" sha1="gaja4vbnxaujkbackfc9xd8lwf1z16m" xml:space="preserve">{{Partíu políticu
| color = #E7584A
| logo = Euskal Herriko Kontseilu Sozialista (cropped).jpg
| fundación = 16 de diciembre de 2023
| país = [[Euskal Herria]]
| web = https://kontseilusozialista.eus
}}L'''&lt;nowiki/&gt;'Euskal Herriko Kontseilu Sozialista''' o '''EHKS''' (n'asturianu ''«Conseyu Socialista d'Euskal Herria»'') ye una [[organización política]] [[Comunismu|comunista]] [[España|vasca]] que forma parte del [[Movimientu Socialista]]&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista. Bases estratégicas para la composición internacional del comunismo.|fecha=16 de diciembre de 2023|publicación=GEDAR|fechaacceso=16-12-2023}}&lt;/ref&gt;. Exerz de direición política , referente y vocera del conxuntu del Movimientu Socialista nel [[País Vascu (rexón histórica)|País Vascu]].

== Hestoria ==

=== Antecedentes ===
{{AP|Movimientu Socialista}}
En 2018, Ikasle Abertzaleak, hasta entós sindicatu estudiantil de la [[Izquierda abertzale|esquierda abertzale]], dixebrase d'Ernai y la redolada de la esquierda independentista vasca&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.argia.eus/albistea/euskal-eskola-nazionala-eta-euskal-estatu-sozialistaren-aldeko-apostua-berretsi-dituzte|títulu=Euskal eskola nazionala eta euskal estatu sozialistaren aldeko apostua berretsi dituzte|obra=Argia|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;. A lo llargo de los siguientes años fórmense nueves organizaciones y ferramientes alredor de la organización estudiantil, como GKS y GEDAR, dando forma a lo que vendría denominase [[Movimientu Socialista|Movimientu Socialista del País Vascu]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/aktualitatea/euskal-herriko-gazte-sozialiston-topaguneko-egitaraua-aurkeztu-dute/|títulu=Kaleratu dute Euskal Herriko Gazte Sozialiston Topagunearen egitaraua|último=Gedar|idioma=eu|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

=== Formación del Conseyu Socialista de Euskal Herria ===
El 16 d'avientu de 2023, cuntando yá con una amplia rede d'organizaciones, preséntase nel frontón Astelena de [[Eibar|Éibar]] el ''Conseyu Socialista de Euskal Herria'', anunciando que va actuar como referente y direición política del conxuntu del movimientu. Amás, presenten la ''Nueva Estratexa Socialista'', na que definen la estratexa que va emponer al [[Movimientu Socialista]] .&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|título=Nueva Estrategia Socialista|publicación=EHKS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/aktualitatea/euskal-herriko-kontseilu-sozialista-sortu-dute-2023/|títulu=Euskal Herriko Kontseilu Sozialista sortu dute|último=Gedar|idioma=es|obra=Gedar: Langile kazeta|fechaaccesu=2023-12-16}}&lt;/ref&gt;

El 1 de mayu de 2024, EHKS entamó en [[Bilbao]] la so primera gran manifestación, rexuntando a miles de persones. La marcha partió dende el Sagráu Corazón y remató na Plaza del Gas, onde llevóse a cabu un curtiu actu. Esti eventu tuvo como oxetivu impulsar una &quot;nueva fase política&quot; col oxetivu  de construyir un partíu comunista con espansión territorial y la creación d'instituciones empobinaes a los intereses de los trabayadores. Nel so comunicáu, EHKS reivindicó el poder obrero internacional frente a la guerra y l'austeridá, y criticó a partíos como [[Partíu Nacionalista Vascu|PNV]] y [[Euskal Herria Bildu|EH Bildu]], calificándolos de &quot;formaciones burgueses&quot;. Amás, sorrayaron la necesidá de construyir el poder de la clase trabayadora fuera de les instituciones tradicionales, asumiendo el legáu del movimientu obreru revolucionariu y abogando pola amnistía de los militantes encarcelaos. Mientres l'actu, los dirixentes de EHKS señalaron que la guerra a gran escala ta convirtiéndose nun escenariu real para les [[Oligarquía|oligarquíes]] occidentales, mentando el rearmamientu promovido pola [[Organización del Tratáu del Atlánticu Norte|OTAN]] y l'Unión Europea . Criticaron tamién la medría del gastu militar mientres el gobiernu de PSOE y Sumar, y denunciaron el sofitu occidental al [[Israel|Estáu d'Israel]] nel conflictu con [[Estáu de Palestina|Palestina]] .&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://radiopopular.com/2024/05/miles-de-jovenes-secundan-la-marcha-de-ehks-en-bilbao-para-impulsar-el-comunismo|títulu=Miles de jóvenes secundan la marcha de EHKS en Bilbao para impulsar el comunismo|último=Irratia|primero=Radio Popular-Herri|fecha=2024-05-02|idioma=es|obra=Radio Popular de Bilbao|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20240501/ehks-reivindica-en-bilbo-construir-el-poder-obrero-contra-la-sociedad-capitalista|títulu=EHKS reivindica en Bilbo construir el poder obrero contra la sociedad capitalista|último=SL|primero=TAI GABE DIGITALA|fecha=2024-05-01|idioma=es|obra=naiz:|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.elsaltodiario.com/1-mayo/ehks-bilbao-1mayo-trabajador-manifestacion|títulu=EHKS hace una demostración de fuerza en Bilbao y reivindica “construir el poder de la clase trabajadora”|idioma=local|obra=www.elsaltodiario.com|fechaaccesu=2025-01-17}}&lt;/ref&gt;

== Organización territorial ==
EHKS enllántase territorialmente nel territoriu vascu al traviés de los Conseyos Socialistes Comarcales. Estes divisiones territoriales tienen como fin la intervención política nos aspeutos xenerales de la vida del proletariáu nun determináu territoriu . Al traviés d'estos Conseyos Socialistes xestiónense otros preseos d'intervención política como el Sindicatu Socialista de Vivienda, les redes de autodefensa llaboral, etc.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://kontseilusozialista.eus/es/euskal-herriko-etxebizitza-sindikatu-sozialista/|títulu=Sindicato Socialista de Vivienda}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://gedar.eus/pdf/ehks/nuevaEstrategiaSocialista.pdf|títulu=Nueva Estrategia Socialista}}&lt;/ref&gt;

Enagora estos son los Conseyos Socialistes operativos hasta el momentu :

* Conseyu Socialista de Bilbo&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bilbo/|títulu=kontseilua_bilbo}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista d'Ezkerraldea&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_ezkerraldea/|títulu=kontseilua_ezkerraldea}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista d'Uribekosta
* Conseyu Socialista d'Hegouribe&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_hegouribe/|títulu=kontseilua_hegouribe/}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista de Busturialdea
* Conseyu Socialista de Gazteiz
* Conseyu Socialista d'Iruñaldea
* Conseyu Socialista de Donostia
* Conseyu Socialista d'Urolakosta
* Conseyu Socialista d'Urola Erdia
* Conseyu Socialista de Tolosaldea
* Conseyu Socialista d'Ipar Euskal Herria
* Conseyu Socialista de Goierri
* Conseyu Socialista de Bidasoa&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.instagram.com/kontseilua_bidasoa/|títulu=kontseilua_bidasoa}}&lt;/ref&gt;
* Conseyu Socialista d'Oarsoaldea
* Conseyu Socialista de Larraunaraitz
* Conseyu Socialista de Llea
* Conseyu Socialista de Lizarraldea
* Conseyu Socialista de Buruntzaldea
* Conseyu Socialista de Durangaldea
* Conseyu Socialista de Debabailera

== Espacios baxu control obreru ==
EHKS y les sos delegaciones territoriales xestionen y controlen los denominaos Centros Socialistes. Estos espacios, consiguíos en mayor midida al traviés de la espropiación, ponense a disposición del proyectu socialista y de la comunidá. Tal que los definía un militante, los centros socialistes son sedes polítiques y sociales del movimientu socialista&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://gedar.eus/es/arteka/zentro-sozialistak-mugimendu-sozialistaren-egoitza-politiko-eta-sozialak-dira|títulu=«Los Centros Socialistas son sedes políticas y sociales del Movimiento Socialista»}}&lt;/ref&gt; 

== Vease tamién ==

* [[Movimientu Socialista]]
* Gazte Koordinadora Sozialista
* Ikasle Abertzaleak

== Referencies ==
&lt;references /&gt;{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Partíos políticos de Navarra]]
[[Categoría:Partíos políticos del País Vascu]]
[[Categoría:Movimientu Socialista]]
[[Categoría:Organizaciones Comunistes]]</text>
      <sha1>gaja4vbnxaujkbackfc9xd8lwf1z16m</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>