8 d'abril

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ast">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>astwiki</dbname>
    <base>https://ast.wikipedia.org/wiki/Portada</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medios</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Especial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Alderique</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usuariu</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usuariu alderique</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia alderique</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ficheru</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ficheru alderique</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki alderique</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Plantía</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plantía alderique</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Ayuda</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Ayuda alderique</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoría</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Categoría alderique</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Módulu</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Módulu alderique</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>8 d'abril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942</id>
    <revision>
      <id>4527086</id>
      <parentid>4296974</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T17:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nacencies */ + [[Natalia Íshchenko]], nadadora [[Rusia|rusa]]</comment>
      <origin>4527086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="ltobcahi5vmpkxvpnwt93j8emr5f04v" xml:space="preserve">{{Abril}}

'''Abreviatures'''

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

== Fechos ==
* [[1378]] - La eleición de dos papes provoca la [[Cisma d'Occidente]] que durará 39 años.
* [[1701]] - Les [[Cortes Españoles]] reconocen a [[Felipe V d'España|Felipe V]] como rei d'[[España]].
* [[1742]] - [[Irlanda]]: L'oratoriu &quot;El Mesíes&quot; de [[Georg Friedrich Händel]] represéntase per primer vegada en [[Dublín]].
* [[1767]] - El reinu d'[[Ayutthaya]] cai frente a los invasores [[Birmania|birmanos]].
* [[1867]] - Inaugúrase en [[París]], [[Francia]], la primera [[Esposición Universal]]
* [[1876]] - Estrénase la ópera ''&quot;La Gioconda&quot;'' en [[Milán]].
* [[1907]] - Les caberes tropes xaponeses dexen [[Manchuria]].
== Nacencies ==
* [[1933]] - [[Joaquim Basora]], futbolista español.
* [[1934]] - [[Kisho Kurokawa]], arquiteutu xaponés.
* [[1935]] - [[Ted de Braak]], cabaretista holandés.
* 1935 - [[Avi Primor]], diplomáticu y publicista israelín.
* [[1936]] - [[Klaus Löwitsch]], actor alemán.
* [[1938]] - [[Kofi Annan]], políticu de [[Ghana]], líder de la [[ONX]].
* 1938 - [[Connie Stevens]], cantante y actriz de los Estaos Xuníos.
* [[1940]] - [[John Havlicek]], xugador de baloncestu de los Estaos Xuníos.
* 1940 - [[Chicho Sánchez Ferlosio]], cantautor español.
* [[1941]] - [[Vivienne Westwood]], diseñadora de moda.
* [[1942]] - [[Roger Chapman]], cantante británicu.
* [[1986]] - [[Natalia Íshchenko]], nadadora rusa.

== Muertes ==
* [[217]] - [[Caracalla]], emperador de Roma ([[198]]-217).
* [[1143]] - [[Xuan II Comneno]], emperador bizantín.
* [[1364]] - [[Xuan II de Francia|Xuan II el Buenu]], rei de Francia.
* [[1461]] - [[Georg von Peuerbach]], astrónomu austriacu.
* [[1492]] - [[Lorenzo de Medici]], señor de [[Florencia]] na segunda metá del [[Quattrocento]] y mecenes (° [[1 de xineru]] de [[1449]]).

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{meses}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Abril|08]]</text>
      <sha1>ltobcahi5vmpkxvpnwt93j8emr5f04v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>11 de mayu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>978</id>
    <revision>
      <id>4527105</id>
      <parentid>4519572</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T00:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nacencies */ [[:es:Jean-Léon Gérôme|Jean-Léon Gérôme]]: † 1904</comment>
      <origin>4527105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9218" sha1="f9jbt39aezzxyaemz003kuvzhfji018" xml:space="preserve">{{Mayu}}

El '''11 de mayu''' ye'l [[día]] 131ᵘ del [[añu]] del [[calendariu gregorianu]], 132ᵘ nos [[añu bisiestu|años bisiestos]]. Queden 234 díes pa peracabar l'añu.

'''Abreviatures'''

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

== Fechos ==
* [[330]]: la ciudá de [[Bizanciu]] renómase como Nueva Roma demientres una «ceremonia de dedicación», sicasí, continúa conociéndose más popularmente como [[Constantinopla]].
* [[868]]: en [[China]], [[Wang Jie]] [[imprenta]]'l primer [[llibru]] de la historia: el ''[[Sutra del diamante]]''.
* [[1502]]: en [[Sanlúcar de Barrameda]] ([[Provincia de Cádiz|Cádiz]]), [[Cristóbal Colón]] zarpa al so cuartu viaxe a [[América]].
* [[1678]]: na islla [[Países Baxos|neerlandesa]] de [[Curaçao]], naufraguen los navíos [[Francia|franceses]] al mandu de [[Jean d'Estrées]] qu'intentaben conquistala.
* [[1813]]: n'[[Arxentina]], l'[[Asamblea del añu XIII]] aprueba la creación del [[Himnu Nacional Arxentín|Himnu Nacional]].
* [[1850]]: descubrimientu del [[asteroide]] [[(11) Parténope|Partépone]].
* [[1911]]: Colisión ente'l buque de pasaxeros ''USS Mérida'' y el navíu de guerra ''USS Farragut'' frente a les costes del [[Cabu Charles]], [[Virxinia]].
* [[1931]]: na [[II República Española]] (sobre too en [[Madrid]] y [[Barcelona]]) comienza una quema d'ilesies y conventos.
* [[1939]]: entama la [[batalla de Khalkhin Gol]] ente fuercies del [[Exércitu colloráu]] y tropes de [[Xapón]].
* [[1960]]: n'EE.XX. asoléyase la primer [[píldora anticonceptiva]].
* [[1960]]: axentes del [[Mosad|serviciu secretu israelín (Mosad)]] capturen al xenocida [[nazi]] [[Adolf Eichmann]] ocultu na redolada de [[Buenos Aires]].
* [[1985]]: l'estadiu Valley Parade ([[Bradford]], Inglaterra) ambúrase demientes un partíu de [[fútbol]]. Muerren 56 persones.
* [[1997]]: el [[superordenador]] d'[[IBM]] [[Deep Blue (computadora)|Deep Blue]] gana-y una partida d'[[axedrez]] al [[Azerbaixán|azerbaixanu]] [[Garry Kasparov]], suscitando una polémica al nun quedar claro si'l meyor xugador del mundu yera una máquina.

== Nacencies ==
* [[483]] - [[Xustinianu I]], emperador bizantín ([[527]]-[[565]]).
* [[1698]] - [[Pierre Contant d'Ivry]], arquiteutu francés († [[1777]]).
* [[1720]] - [[Barón de Münchhausen]], militar alemán († [[1797]]).
* [[1722]] - [[Petrus Camper]], médicu, naturalista y biólogu holandés († [[1789]]).
* [[1752]] - [[Johann Friedrich Blumenbach]], antropólogu alemán († [[1840]]).
* [[1801]] - [[Henri Labrouste]], arquiteutu francés († [[1875]]).
* [[1811]] - [[Chang y Eng|Chang y Eng Bunker]], siameses thailandeses († [[1874]]).
* [[1823]] - [[Alfred Stevens]], pintor belxicanu († [[1906]]).
* [[1824]] - [[Jean-Léon Gérôme]], pintor y escultor francés († [[1904]]).
* [[1826]] - [[Mamerto Esquiú]], relixosu arxentín.
* [[1835]] - [[Kārlis Baumanis]], compositor letón.
* [[1842]] - [[José Pin y Soler]], polígrafu español.
* [[1852]] - [[Charles Warren Fairbanks]], vicepresidente de los Estaos Xuníos ente [[1905]] y [[1909]] († [[1918]])
* [[1861]] - [[Frederick Russell Burnham]] una de les influyencies más notables del fundador del escultismu.
* [[1887]] - [[Paul Wittgenstein]], pianista austriacu (f. [[1961]]).
* [[1888]] - [[Irving Berlin]], compositor de los Estaos Xuníos († [[1989]]).
* [[1894]] - [[Martha Graham]], coreógrafa, baillarina y profesora de danza de los Estaos Xuníos († [[1991]])
* [[1895]] - [[Jiddu Krishnamurti]], filósofu indiu.
* [[1896]] - [[Filippo De Pisis]], pintor italianu.
* [[1897]] - [[Kurt Gerron]], cineasta alemán.
* [[1899]] - [[Paulino Masip]], escritor y guionista cinematográficu español.
* [[1904]] - [[Salvador Dalí]], pintor catalán.
* [[1907]] - [[Bernardo Estornés Lasa]], escritor y promotor de la cultura vasca (m. [[1999]]).
* [[1911]] - [[Phil Silvers]], actor de los Estaos Xuníos.
* [[1912]] - [[Edmundo Pérez Zujovic]], políticu chilenu (m. [[1971]]).
* [[1916]] - [[Camilo José Cela]], escritor español, [[Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres]] en [[1987]], [[Premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1989]] y [[Premiu Cervantes]] en [[1995]].
* [[1918]] - [[Richard Feynman]], físicu de los Estaos Xuníos, [[Premiu Nobel de Física]] en [[1965]].
* [[1924]] - [[Antony Hewish]], radioastrónomu británicu, [[Premiu Nobel de Física]] en [[1974]].
* [[1928]] - [[Marco Ferreri]], cineasta italianu.
* [[1928]] - [[Yaacov Agam]], artista israelín.
* [[1930]] - [[Edsger Dijkstra]], informáticu holandés.
* [[1934]] - [[Mark Boyle]], artista británicu.
* [[1935]] - [[Francisco Umbral]], escritor español, [[Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres]] en [[1996]] y [[Premiu Cervantes]] en [[2000]].
* [[1936]] - [[Carlos Lyra]], compositor y músicu brasilanu.
* [[1940]] - [[Juan Downey]], videoartista chilenu.
* [[1941]] - [[Eric Burdon]], músicu británicu ([[The Animals]]).
* [[1941]] - [[Pedro Crespo García]], periodista y escritor español.
* [[1947]] - [[Butch Trucks]], músicu de los Estaos Xuníos ([[Allman Brothers Band]]).
* [[1952]] - [[Shohreh Aghdashloo]], actriz iranín.
* [[1952]] - [[Renaud Séchan]], cantante francés.
* [[1963]] - [[Natasha Richardson]], actriz inglesa. (f. [[2009]])
* [[1965]] - [[Monsour del Rosario]], actor y taekwondista filipín.
* [[1966]] - [[Christoph Schneider]], batería alemán ([[Rammstein]]).
* [[1967]] - [[Alberto García-Aspe]], fútbolista mexicanu.
* [[1971]] - [[Alberto Rodríguez (direutor)|Alberto Rodríguez]], cineasta español.
* [[1973]] - [[James Haven]], actor de los Estaos Xuníos.
* [[1974]] - [[Benoît Magimel]], actor francés.
* [[1975]] - [[Ziad Jarrah]], terrorista libanés (m. [[2001]]).
* [[1977]] - [[Gonzalo Colsa]], futbolista español.
* [[1977]] - [[Pablo García]], futbolista uruguayu.
* [[1978]] - [[Perttu Kivilaakso]], violonchelista finlandés ([[Apocalyptica]]).
* [[1978]] - [[Laetitia Casta]], modelu y actriz francesa.
* [[1981]] - [[Lauren Jackson]], xugadora de baloncestu australiana.
* [[1983]] - [[Holly Valance]], cantante y actriz australiana.
* [[1984]] - [[Andrés Iniesta]], futbolista español.
* [[1989]] - [[Giovani dos Santos]], futbolista mexicanu.
* [[1998]] - [[Fran Villalba]], futbolista español.

== Muertes ==

* [[912]]: [[Lleón VI el Sabiu]], emperador del Imperiu Bizantín ([[886]]-[[912]]).
* [[1570]]: [[Alonso de Covarrubias]], arquiteutu español.
* [[1610]]: [[Matteo Ricci]], misioneru xesuita italianu.
* [[1706]]: [[Juan de Ovando]], poeta español.
* [[1708]]: [[Jules Hardouin Mansart]], arquiteutu francés.
* [[1778]]: [[William Pitt (el Vieyu)|William Pitt]], ''el Vieyu'', políticu británicu.
* [[1780]]: [[Nicolás Fernández de Moratín]], dramaturgu español.
* [[1849]]: [[Francisco Ortega]], poeta y políticu mexicanu.
* [[1871]]: [[John Herschel]], astrónomu y matemáticu inglés.
* [[1881]]: [[Henri Fréderic Amiel]], escritor suizu.
* [[1891]]: [[Alexandre-Edmond Becquerel]], físicu francés.
* [[1891]]: [[Karl Wilhelm von Nägeli]], botánicu suizu.
* [[1916]]: [[Karl Schwarzschild]], astrónomu, matemáticu y físicu alemán.
* [[1916]]: [[Max Reger]], compositor alemán.
* [[1920]]: [[William Dean Howells]], escritor de los Estaos Xuníos.
* [[1927]]: [[Juan Gris]] (Victoriano González), pintor español.
* [[1946]]: [[Pedro Henríquez Ureña]], escritor dominicanu.
* [[1963]]: [[Herbert Spencer Gasser]], fisiólogu de los Estaos Xuníos, [[Premiu Nobel de Fisioloxía o Medicina]] en [[1944]].
* [[1970]]: [[Johnny Hodges]], músicu de los Estaos Xuníos de jazz.
* [[1973]]: [[Lex Barker]], actor de los Estaos Xuníos.
* [[1973]]: [[Juan Eduardo Cirlot]], poeta y críticu d'arte español.
* [[1974]]: [[Carlos Mugica]], sacerdote arxentín.
* [[1976]]: [[Alvar Aalto]], arquiteutu y diseñador de muebles finlandés.
* [[1980]]: [[Fernando Soto]] ''(Mantequilla)'', actor mexicanu.
* [[1981]]: [[Bob Marley]], músicu xamaicanu de reggae.
* [[1981]]: [[Odd Hassel]], físicu y químicu noruegu, [[Premiu Nobel de Química]] en [[1969]].
* [[1985]]: [[Chester Gould]], dibuxante de cómics, creador de [[Dick Tracy]].
* [[1988]]: [[Kim Philby]], famosu espía anglosoviéticu.
* [[1994]]: [[Timothy Carey]], actor de los Estaos Xuníos.
* [[1996]]: [[Nnamdi Azikiwe]], políticu y presidente nixerianu (n. [[1904]]).
* [[1996]]: [[Ademir Marques de Menezes]], futbolista brasilanu.
* [[2001]]: [[Douglas Adams]], escritor británicu ''([[Guía del autoestopista galácticu]])''.
* [[2001]]: [[Jesús Aguirre]], duque d'Alba, teólogu y académicu español.
* [[2003]]: [[José Manuel Lara Hernández|José Manuel Lara]], editor español (n. [[1914]]).
* [[2003]]: [[Noel Redding]], baxista inglés ([[The Jimi Hendrix Experience]]).
* [[2004]]: [[Walter Wager]], escritor de los Estaos Xuníos.
* [[2006]]: [[Ricardo Fernández González|Ricardo Fernández]], actor peruanu.
* [[2006]]: [[Floyd Patterson]], boxeador de los Estaos Xuníos. (n. [[1935]])
* [[2006]]: [[Frankie Thomas]], actor de los Estaos Xuníos.
* [[2009]]: [[Claudio Huepe]], inxenieru, economista y políticu chilenu. (n. [[1939]])

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{meses}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Mayu|11]]</text>
      <sha1>f9jbt39aezzxyaemz003kuvzhfji018</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7 de setiembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1116</id>
    <revision>
      <id>4527082</id>
      <parentid>4511707</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nacencies */ [[:es:Oleg Lóbov|Oleg Lobov]]: † 2018</comment>
      <origin>4527082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="nnxq57644sqohbupbciv9kq3ktavzmi" xml:space="preserve">{{Setiembre}}

== Fechos ==
* [[1812]] - [[Batalla de Borodino]]. [[Napoleón Bonaparte|Napoleón]] vence a les fuercies ruses durante les [[Guerres Napoleóniques]].
* [[1822]] - [[Brasil]]: A orilles del [[Ríu Ipiranga|ríu Ipiranga]], el príncipe [[Pedru I de Brasil|Pedru]] proclama la independencia.
* [[1860]] - [[Italia]]: [[Giuseppe Garibaldi]] ocupa [[Nápoles]].
* [[1940]] - Los alemanes entamen el bombardéu masivu de [[Londres]] na batalla d'[[Inglaterra]].
* [[1961]] - En [[Brasil]], [[João Goulart]] asume la Presidencia de la República baxo'l [[réxime parllamentariu]]. L'adopción del [[parllamentarismu]] pon fin a una grave crisis política comenzada tres l'arrenunciu de [[Jânio Quadros]].
* [[1977]] - En [[Panamá]] son roblaos los [[Trataos Torrijos-Carter]]. Con ellos pon fin a la presencia colonial d'[[Estaos Xuníos]] na [[Canal de Panamá]].
* [[1982]] - L'exércitu [[Xunión Soviética|soviéticu]] despliega les sos tropes n'[[Afganistán]].
* [[1986]] - [[Chile]]: atentáu escontra'l xeneral [[Augusto Pinochet]], del que sal ilesu.

== Nacencies ==
* [[1829]] - [[Friedrich August Kekulé]], químicu [[Alemaña|alemán]] († [[1896]]).
* [[1832]] - [[Emilio Castelar]], políticu [[España|español]] († [[1899]]).
* [[1836]] - [[Henry Campbell-Bannerman]], primer ministru del [[Reinu Xuníu]] († [[1908]]).
* [[1909]] - [[Elia Kazan]], direutor de cine griegu y d'[[Estaos Xuníos]] († [[2003]]).
* [[1911]] - [[Todor Zhivkov]], primer ministru de [[Bulgaria]] († [[1998]]).
* [[1917]] - [[John Cornforth]], químicu [[Australia|australianu]], [[Premiu Nobel]] († [[2013]]).
* [[1930]] - Rei [[Balduín de Bélxica]] († [[1993]]).
* [[1934]] - [[Omar Karami]], primer ministru d'[[El Líbanu]].
* [[1935]] - [[Abdou Diouf]], presidente de [[Senegal]].
* [[1936]] - [[Buddy Holly]], cantante d'[[Estaos Xuníos]] († [[1959]]).
* [[1937]] - [[Oleg Lobov]], primer ministru de [[Rusia]] († [[2018]]).
* [[1946]] - [[Francisco Varela]], biólogu y filósofu [[Chile|chilenu]].
* [[1946]] - [[Juan José Benítez]], ufólogu y periodista [[España|español]].
* [[1949]] - [[Gloria Gaynor]], cantante d'[[Estaos Xuníos]].
* [[1951]] - [[Chrissie Hynde]], cantante y música d'[[Estaos Xuníos]] ([[The Pretenders]]).
* [[1973]] - [[Shannon Elizabeth]], actriz y modelu d'[[Estaos Xuníos]].

== Muertes ==
* [[1566]] - [[Solimán el Magníficu|Solimán]] ''el Magníficu'', [[sultán]] [[Imperiu Otomanu|otomanu]] (° [[1494]]).
* [[1940]] - [[José Félix Estigarribia]], presidente [[Paraguái|paraguayu]] (° [[1888]]).
* [[1949]] - [[José Clemente Orozco]], pintor y muralista [[Méxicu|mexicanu]] (° [[1883]]).
* [[1960]] - [[Wilhelm Pieck]], ex-presidente d'[[Alemaña Oriental]] (° [[1876]]).
* [[1961]] - [[Pieter Gerbrandy]], primer ministru de los [[Países Baxos]] (° [[1885]]).
* [[1985]] - [[George Pólya]], matemáticu [[Hungría|húngaru]] y d'[[Estaos Xuníos]] (° [[1887]]).
* [[1978]] - [[Keith Moon]], músicu [[Reinu Xuníu|británicu]] ([[The Who]]) (° [[1946]]).
* [[1997]] - [[Mobutu Sese Seko]], dictador del [[Zaire]] (° [[1930]]).
* [[2005]] - [[Sergio Endrigo]], cantante [[Italia|italianu]] (° [[1933]]).
* [[2007]] - [[John George Melvin Compton]], primer ministru de [[Santa Llucía]] (° [[1925]]).

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{meses}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Setiembre|07]]</text>
      <sha1>nnxq57644sqohbupbciv9kq3ktavzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>8 de setiembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1117</id>
    <revision>
      <id>4527083</id>
      <parentid>4102444</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>/* Muertes */ [[Papa Serxu I|Serxu I]] ➯ [[Sergio I]]</comment>
      <origin>4527083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9815" sha1="atxtteooi9c3jexfqlkcy8r467uhuav" xml:space="preserve">{{Setiembre}}

El '''8 de setiembre''' ye'l 251ᵘ día del añu del [[calendariu gregorianu]]. El 8 de setiembre queden 114 díes p'acabar l'añu (115 nos [[Añu bisiestu|años bisiestos]]). 

El 8 de setiembre ye'l día d'[[Asturies]].

== Fechos ==
* [[70]] - L'exércitu romanu, lideráu pol emperador [[Titu]], saquea [[Xerusalén]].
* [[1100]] - Elección del [[antipapa]] [[Antipapa Teodoricu|Teodoricu]].
* [[1198]] - [[Felipe de Suabia]], príncipe de Hohenstaufen, ye coronáu rei d'Alemaña (Rei de los Romanos).
* [[1276]] - [[Papa Xuan XXI|Xuan XXI]] ye proclamáu papa.
* [[1331]] - Stefan Dušan autodeclárase rei de [[Serbia]].

*[[1380]] - Los [[Rusia|rusos]] vencen a los [[Tártaru|tártaros]] na [[batalla de Kulikovo]]. La batalla desarrollóse cerca de Tula ([[Rusia]]), a unos 280 km al sur de [[Moscú]].
*[[1423]] - [[Carlos III el Noble]], rei de [[Reinu de Navarra|Navarra]], promulga un tratáu pol que los tres burgos independientes que formaben la ciudá de [[Pamplona]] queden xuncíos por una mesma bandera, una mesma muralla y un mesmu alcalde (rexidor).
*[[1504]] - Ye presentáu, na Piazza della Signoria en [[Florencia]], el ''[[David]]'' de [[Michelangelo|Miguel Ánxel]].
*[[1514]] - Batalla d'Orsha. Los lituanos y los polacos derrotan al exércitu rusu no que foi una de les mayores batalles del [[sieglu XVI]].
*[[1522]] - [[Espedición Magallanes-Elcano]]: La nao ''Victoria'' aporta al puertu de [[Sevilla]], completando téunicamente la primer circunnavegación del mundu.
*[[1529]] - Fúndase, en Venezuela, l'aldea de [[Maracaibo]].
*[[1546]] - [[Méxicu]]. Juan de Tolosa, Cristóbal de Oñate, Baltazar Temiño de Bañuelos y Diego de Ibarra funden la ciudá de [[Zacatecas]].
*[[1551]] - Fúndase la ciudá de [[Vitória (Brasil)|Vitória]], nel [[Brasil]].
*[[1565]] - [[Pedro Menéndez de Avilés]] funda, na [[Florida]], [[San Agustín (Florida)|San Agustín]], el primer asentamientu permanente n'[[América del Norte]].
*[[1565]] - Los caballeros de la [[Caballeros de Malta|Orde de Malta]] consiguen poner fin al sitiu otomanu de [[Malta]], qu'entamara'l 18 de mayu.
*[[1636]] - [[Estaos Xuníos]]: Fúndase la [[Universidá de Harvard]].
*[[1655]] - [[Varsovia]] ríndese ensin presentar resistencia a un pequeñu exércitu al mandu del rei [[Carlos X Gustavu de Suecia]]; foi la primer vegada que la ciudá ye ocupada por un exércitu foriatu.
*[[1777]] - [[Imperiu Español|Imperiu español]]. Créase la [[Capitanía Xeneral de Venezuela]], que xunifica per primer vegada'l territoriu de l'actual [[Venezuela|República Bolivariana de Venezuela]].
*[[1847]] - Comienza la guerra ente [[Estaos Xuníos]] y [[Méxicu]].
*[[1873]] - [[Emilio Castelar]] ye elixíu primer presidente de la [[Primer República Española]].
*[[1888]] - Primeres pruebes del [[submarín]] que creara [[Isaac Peral]].
*[[1900]] - Un furacán de categoría 4 na escala de Saffir-Simpson arrasa la ciudá de [[Galveston (Texas)|Galveston]], en [[Texas]] ([[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]]), causando ente 6.000 y 12.000 muertos y dexando a 30.000 persones ensin casa.
*[[1907]] - [[Alfonsu XIII d'España]] concéde-y a [[Cangues d'Onís]] el títulu de ciudá, como la «más grande capital, más pequeña ciudad».
*[[1914]] - [[Primer Guerra Mundial]]. Thomas Highgate conviértese nel primer soldáu británicu en ser executáu por deserción.
*[[1920]] - Inaugúrase, n'Estaos Xuníos, el primer serviciu de corréu aereu.
*[[1924]] - [[Chile]]: El xeneral Luis Altamirano dirixe un golpe d'estáu que derroca al presidente Arturo Alessandri.
*1925 - L'exércitu español desembarca n'Alhucemas nel marcu de la [[guerra del Rif]], nel actual [[Marruecos]].
*[[1926]] - [[Alemaña]] ye almitida na [[Sociedá de Naciones]].
*[[1933]] - Ghazi bin Faisal conviértese en rei d'[[Iraq]].
*[[1934]] - Quema nun barcu de pasaxeros, el ''SS Morro Castle'', enfrente de la costa de [[Nueva Jersey]]; muerren 137 persones.
*[[1935]] - El senador d'[[Estaos Xuníos]] [[Huey Long]] ye asesináu a tiros nel edificiu del Capitoliu Estatal de [[Louisiana]].
*[[1941]] - [[Segunda Guerra Mundial]]: Les tropes alemanes entamen el sitiu de [[Leningráu]], que va durar más de dos años.
*[[1943]] - Segunda Guerra Mundial: El xeneral [[Dwight D. Eisenhower]] da anuncia pública al armisticiu con [[Italia]].
*[[1944]] - Segunda Guerra Mundial: Londres ye alcanzáu, per primer vegada, por un misil V-2.
*[[1945]] - Entama la división de [[Corea]] al aportar al país soldaos d'[[Estaos Xuníos]] pa ocupar la metá meridional de la península en rempuesta a la ocupación, un mes enantes, de la metá septentrional por tropes soviétiques.
*[[1946]] - La monarquía queda abolida, tres d'un referéndum, en [[Bulgaria]].
*[[1953]] - La [[Austria|República d'Austria]] ye reconocida oficialmente pola [[Xunión Soviética]].
*1953 - Semipalatinsk ([[Kazakstán]]): La Xunión Soviética fai españar, a 220 m d'altura, la so séptima [[bomba atómica]], de 1,6 kilotones de potencia.
*[[1954]] - Fúndase la [[Organización del Tratáu del Sureste Asiáticu]].
*[[1957]] - Estaos Xuníos fai españar, nel área de pruebes atómiques de [[Nevada]] y a 230 m de fondura na tierra, la bomba atómica Laplace, d'un kilotón. Ye la 111ª de les 1.132 qu'Estaos Xuníos fizo españar ente 1945 y 1992.
*[[1974]] - [[Estaos Xuníos]]: el presidente [[Gerald Ford]] indulta tolos delitos que [[Richard Nixon]] cometió nel so mandatu.
*1981 - [[Guatemala]] ruempe les sos rellaciones diplomátiques col [[Reinu Xuníu]] por cuenta la independencia de [[Belize]].
*[[1991]] - [[Macedonia del Norte]] conviértese nun país independiente.
*1997 - Montrouis ([[Haití]]): Muerren 500 persones al fundise un tresbordador.

== Nacencies ==
* [[1157]] - [[Ricardo Corazón de Lleón]], rei inglés (m. [[1199]]).
*[[1209]] - [[Sanchu II de Portugal|Sanchu II]], rei de [[Portugal]] (m. [[1248]]).
* [[1474]] - [[Ludovico Ariosto]], poeta italianu (m. [[1533]]).
*[[1633]] - [[Fernandu IV d'Hungría|Fernandu IV]], rei d'[[Hungría]] (m. [[1654]]).
*[[1767]] - [[August Wilhelm Schlegel]], poeta, filólogu y críticu alemán (m. [[1845]]).
*[[1779]] - [[Mustafá IV]], sultán otomanu (m. [[1808]]).
*[[1830]] - [[Fréderic Mistral]], poeta francés, [[premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1904]] (m. [[1914]]).
*[[1841]] - [[Antonín Dvořák]], compositor checu (m. [[1904]]).
*[[1862]] - [[Mariano Benlliure]], escultor español (m. [[1947]]).
*[[1906]] - [[Andrei Kirilenko]], inxenieru ya políticu rusu (m. [[1990]]).
*[[1915]] - [[Manuel Tuñón de Lara]], historiador español (m. [[1997]]).
*[[1922]] - [[Sid Caesar]], actor cómicu y escritor d'Estaos Xuníos (m. [[2014]]).
*[[1925]] - [[Peter Sellers]], actor británicu (m. 1980).
*[[1926]] - [[Sergio Pininfarina]], diseñador de coches italianu (m. [[2012]]).
*[[1941]] - [[Bernie Sanders]], políticu d'Estaos Xuníos.
*[[1947]] - [[Valery Afanassiev]], pianista y direutor de orquesta rusu.
*[[1957]] - [[Ricardo Montaner]], cantautor arxentino-venezolanu.
*[[1960]] 
** [[Stéfano Casiraghi]], aristócrata italianu.
** [[Aimee Mann]], cantautora d'[[Estaos Xuníos]].
*[[1962]] - [[Sergio Casal]], tenista español.
*[[1970]] - [[David Arquette]], actor, direutor, guionista y productor de cine d'[[Estaos Xuníos]].
*[[1972]] - [[Markus Babbel]], futbolista alemán.
*[[1979]] - [[Pink]], cantautora, actriz y productora d'[[Estaos Xuníos]].
*[[1983]] - [[Diego Benaglio]], futbolista suizu.
*[[1986]] - [[Carlos Bacca]], futbolista colombianu.
*1986 - [[João Moutinho]], futbolista portugués.
*[[1987]] - [[Wiz Khalifa]], raperu d'[[Estaos Xuníos]].
*[[1989]] - [[Avicii]], músicu y productor discográficu suecu (m. [[2018]]).

== Muertes ==
* [[394]] - [[Arbogastu d'Estrasburgu|Arbogastu]], xeneral del exércitu romanu, d'orixe [[Pueblu francu|francu]].
* [[701]] - Papa [[Sergio I]], [[papa]] (n. [[650]]).
* [[780]] - [[Lleón IV (emperador)|Lleón IV]], emperador bizantín (n. [[750]]).
* [[1100]] - [[Antipapa Clemente III|Clemente III]], [[antipapa]] (n. [[1029]]).
* [[1425]] - [[Carlos III de Navarra|Carlos III]], rei de [[Reinu de Navarra|Navarra]] (n. [[1361]]).
* [[1555]] - [[Tomás de Villanueva|Santu Tomás de Villanueva]], obispu español, santu de la [[Ilesia Católica|Ilesia católica]] (n. [[1488]]).
* [[1645]] - [[Francisco de Quevedo]], escritor español (n. [[1580]]).
* [[1935]] - [[Carl Zeiss]], físicu d'Estaos Xuníos (n. [[1906]]).
* [[1938]] - [[Agustín Magaldi]], cantante arxentín de tangos (n. [[1898]]).
* [[1949]] - [[Richard Strauss]], compositor alemán (n. [[1864]]).
* [[1954]] - [[André Derain]], pintor y escultor francés (n. [[1880]]).
* [[1965]] - [[Dorothy Dandridge]], cantante y actriz d'Estaos Xuníos (n. [[1922]]).
* [[1976]] - [[Joaquín Zamacois]], compositor chilenu (n. [[1894]]).
* [[1978]] - [[Ricardo Zamora]], porteru de fútbol español (n. [[1924]]).
* [[1978]] - [[Leopoldo Torre Nilsson]], direutor de cine y escritor (n. 1924).
* [[1981]] - [[Hideki Yukawa]], físicu xaponés, [[Premiu Nobel de Física]] en [[1949]] (n. [[1907]]).
* [[1985]] - [[John Franklin Enders]], virólogu d'[[Estaos Xuníos]], [[Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina]] en [[1954]] (n. [[1887]]).
* [[1991]] - [[Alex North]], compositor d'Estaos Xuníos de música de cine (n. [[1910]]).
* [[2003]] - [[Leni Riefenstahl]], actriz, guionista, productora y direutora de cine alemana (n. [[1902]]).
* [[2004]] - [[Matías Prats Cañete]], periodista español (n. [[1913]]).
* [[2009]] - [[Aage Niels Bohr]], físicu danés (n. [[1922]]).
* [[2019]] - [[Camilo Sesto]], cantante y compositor español (n. [[1946]]).
* [[2022]] - [[Sabela II del Reinu Xuníu]] (n. [[1926]])

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{meses}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Setiembre|08]]</text>
      <sha1>atxtteooi9c3jexfqlkcy8r467uhuav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Pidimientos</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9566</id>
    <revision>
      <id>4527068</id>
      <parentid>4526687</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <comment>/* Escultores */</comment>
      <origin>4527068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3345" sha1="1m352w60s279snd081q5wi5d58vqt16" xml:space="preserve">Esta ye la páxina onde se puen poner los artículos que vos prestaría tener en Wikipedia y que nun queréis/sabéis/podéis facer vós mesmos. Tán dividíos por temátiques pa poder atopalos meyor. Sentíivos llibres d'añader lo que queráis, pero aseguraivos enantes de que nun esistan con otru nome asemeyáu.

=== Arte ===
* [[Flor galana]]

==== Músicos d'Asturies ====
* [[René de Coupaud]]
* [[Igor Medio]]
* [[Carlos Redondo]]
* [[David Mateos Rosete]] («Puru»)

=== Médicos ===
* [[Aquilino Hurlé]]
* [[Juan Manuel Junceda Avello]]
* [[Nicanor Muñiz-Prada]]

=== Comerciantes ===
* [[Celestino Junquera]]

=== Periòdicos ===
* [[El Eco de Avilés]]

=== Apellíus ===
* [[Cofiño]]
* [[Secades]]

=== Llinaxes ===
* [[Casa Bernaldo de Quirós]]
* [[Casa Cabeza de Vaca]]
* [[Casa Fernández de Miranda]]
* [[Familia Díaz-Miranda]]
* [[Familia Muñiz-Prada]]
* [[Familia Rato]]
* [[Familia Valdés-Hevia]]

=== Ciencia y Teunoloxía ===
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])

=== Cultura ===
* [[Fontán]]
* [[Cabanas de teito]]

=== Deportes ===
* [[Deporte d'Asturies]]

=== Escultores ===
* [[Toribio de Nava Riestra]]
* [[Víctor Fernández Puente]]

== Barrius ==
* [[El Cambaral]]

== Hechiceres ==
* [[Antonia de Acosta Mexía]]

=== Inxenierus ===
* [[Gumersindo Gutiérrez de la Gándara]]

== Escritores ==
* [[Celso Peyroux]]
* [[Gregorio José Tineo Hevia y Fuertes Sierra]]
* [[José Ignacio Carmona]]

=== Policìes y Guardias Civiles ===
* [[José Alonso Nart]]

=== Periodistes ===
* [[Aquilino González Neira]]
* [[Gerardo Lombardero]]

=== Maestrus ===
* [[Mateo Llana]]

=== Sindicalistes ===
* [[Arístides Llaneza Jove]]

== Xuristes ==
* [[Diego de Valdés Bango]]
* [[Fernando Presencia]]
* [[José Álvarez del Manzano]]

== Alcaldes ==
* [[Alejandro Alvargonzález]]
* [[Eladio Carreño]]
* [[Fernando de Ochoa Sánchez-Calvo]]
* [[Ignacio Alonso de Nora]]
* [[José Parrondo Presa]]
* [[Pedro Pidal Arroyo]]
* [[Román Suárez Puerta]]

== Lingüistes ==
* [[Paquita Suárez Coalla]]

== Filòsofos ==
* [[Gustavo Bueno Sánchez]]

== Abogados ==
* [[Eduardo Álvarez Mijares]]
* [[Francisco Prendes Quirós]]
* [[Marcelino Arbesú Vallina]]
* [[Pedro María Fernández Villaverde]]

== Diputaos ==
* [[Francisco Calello Miranda]]

=== Economía ===
* [[Arcelor]]
* [[HUNOSA]]

=== Textil ===
* [[Joluvi]]

=== Gastronomía ===
* [[Gastronomía occitana]] ([[:ca:gastronomia d'Occitània|ca]])

=== Militares ===
* [[Hermenegildo Rato y Hevia-Argüelles]]
* [[Pedro Rodríguez Fernández de la Buria]]

=== Youtubers ===
* [[Rubén Gisbert]]

=== Nobles ===
* [[Alonso Fajardo el Bravo]]
* [[Álvaro Díaz-Miranda Ponce de León]]
* [[Gonzalo Bernaldo de Quirós]]
* [[Gutierre Bernardo de Quirós]]
* [[Pedro de Miranda]]
* [[Piniolo Jiménez]]

=== Gobiernu y política ===
* [[Instituciones d'Asturies]]
* [[Derechu d'Asturies]]
* {{ill|es|Florentino Villabona Madera|Florentino Villabona Madera}}

=== Historia ===
* [[José Antonio de Sucre]]

===Relixón===
*[[Saraṇa Bhikkhu]] ([[:es:Saraṇa Bhikkhu|es]])

== Ampliaciones ==
Artículos que necesiten ampliase enforma.

*[[Castellanu]]
*[[Historia d'España]]
*[[Platón]]
*[[Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies]]

== Tornes dende l'inglés ==

*[[:en:Dong Xian]]
*[[:en:Emperor Ping of Han]]
*[[:en:Sapadbizes]]

[[Categoría:Wikipedia]]</text>
      <sha1>1m352w60s279snd081q5wi5d58vqt16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527069</id>
      <parentid>4527068</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xuristes */</comment>
      <origin>4527069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="2y78kpgp5av763h6ac407m52qtx6ruo" xml:space="preserve">Esta ye la páxina onde se puen poner los artículos que vos prestaría tener en Wikipedia y que nun queréis/sabéis/podéis facer vós mesmos. Tán dividíos por temátiques pa poder atopalos meyor. Sentíivos llibres d'añader lo que queráis, pero aseguraivos enantes de que nun esistan con otru nome asemeyáu.

=== Arte ===
* [[Flor galana]]

==== Músicos d'Asturies ====
* [[René de Coupaud]]
* [[Igor Medio]]
* [[Carlos Redondo]]
* [[David Mateos Rosete]] («Puru»)

=== Médicos ===
* [[Aquilino Hurlé]]
* [[Juan Manuel Junceda Avello]]
* [[Nicanor Muñiz-Prada]]

=== Comerciantes ===
* [[Celestino Junquera]]

=== Periòdicos ===
* [[El Eco de Avilés]]

=== Apellíus ===
* [[Cofiño]]
* [[Secades]]

=== Llinaxes ===
* [[Casa Bernaldo de Quirós]]
* [[Casa Cabeza de Vaca]]
* [[Casa Fernández de Miranda]]
* [[Familia Díaz-Miranda]]
* [[Familia Muñiz-Prada]]
* [[Familia Rato]]
* [[Familia Valdés-Hevia]]

=== Ciencia y Teunoloxía ===
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])

=== Cultura ===
* [[Fontán]]
* [[Cabanas de teito]]

=== Deportes ===
* [[Deporte d'Asturies]]

=== Escultores ===
* [[Toribio de Nava Riestra]]
* [[Víctor Fernández Puente]]

== Barrius ==
* [[El Cambaral]]

== Hechiceres ==
* [[Antonia de Acosta Mexía]]

=== Inxenierus ===
* [[Gumersindo Gutiérrez de la Gándara]]

== Escritores ==
* [[Celso Peyroux]]
* [[Gregorio José Tineo Hevia y Fuertes Sierra]]
* [[José Ignacio Carmona]]

=== Policìes y Guardias Civiles ===
* [[José Alonso Nart]]

=== Periodistes ===
* [[Aquilino González Neira]]
* [[Gerardo Lombardero]]

=== Maestrus ===
* [[Mateo Llana]]

=== Sindicalistes ===
* [[Arístides Llaneza Jove]]

== Xuristes ==
* [[Benjamín Ortiz]]
* [[Diego de Valdés Bango]]
* [[Fernando Presencia]]
* [[José Álvarez del Manzano]]

== Alcaldes ==
* [[Alejandro Alvargonzález]]
* [[Eladio Carreño]]
* [[Fernando de Ochoa Sánchez-Calvo]]
* [[Ignacio Alonso de Nora]]
* [[José Parrondo Presa]]
* [[Pedro Pidal Arroyo]]
* [[Román Suárez Puerta]]

== Lingüistes ==
* [[Paquita Suárez Coalla]]

== Filòsofos ==
* [[Gustavo Bueno Sánchez]]

== Abogados ==
* [[Eduardo Álvarez Mijares]]
* [[Francisco Prendes Quirós]]
* [[Marcelino Arbesú Vallina]]
* [[Pedro María Fernández Villaverde]]

== Diputaos ==
* [[Francisco Calello Miranda]]

=== Economía ===
* [[Arcelor]]
* [[HUNOSA]]

=== Textil ===
* [[Joluvi]]

=== Gastronomía ===
* [[Gastronomía occitana]] ([[:ca:gastronomia d'Occitània|ca]])

=== Militares ===
* [[Hermenegildo Rato y Hevia-Argüelles]]
* [[Pedro Rodríguez Fernández de la Buria]]

=== Youtubers ===
* [[Rubén Gisbert]]

=== Nobles ===
* [[Alonso Fajardo el Bravo]]
* [[Álvaro Díaz-Miranda Ponce de León]]
* [[Gonzalo Bernaldo de Quirós]]
* [[Gutierre Bernardo de Quirós]]
* [[Pedro de Miranda]]
* [[Piniolo Jiménez]]

=== Gobiernu y política ===
* [[Instituciones d'Asturies]]
* [[Derechu d'Asturies]]
* {{ill|es|Florentino Villabona Madera|Florentino Villabona Madera}}

=== Historia ===
* [[José Antonio de Sucre]]

===Relixón===
*[[Saraṇa Bhikkhu]] ([[:es:Saraṇa Bhikkhu|es]])

== Ampliaciones ==
Artículos que necesiten ampliase enforma.

*[[Castellanu]]
*[[Historia d'España]]
*[[Platón]]
*[[Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies]]

== Tornes dende l'inglés ==

*[[:en:Dong Xian]]
*[[:en:Emperor Ping of Han]]
*[[:en:Sapadbizes]]

[[Categoría:Wikipedia]]</text>
      <sha1>2y78kpgp5av763h6ac407m52qtx6ruo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527123</id>
      <parentid>4527069</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T08:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xuristes */</comment>
      <origin>4527123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3402" sha1="ob2524509l5tktw3vhcu9vu5w8huqq3" xml:space="preserve">Esta ye la páxina onde se puen poner los artículos que vos prestaría tener en Wikipedia y que nun queréis/sabéis/podéis facer vós mesmos. Tán dividíos por temátiques pa poder atopalos meyor. Sentíivos llibres d'añader lo que queráis, pero aseguraivos enantes de que nun esistan con otru nome asemeyáu.

=== Arte ===
* [[Flor galana]]

==== Músicos d'Asturies ====
* [[René de Coupaud]]
* [[Igor Medio]]
* [[Carlos Redondo]]
* [[David Mateos Rosete]] («Puru»)

=== Médicos ===
* [[Aquilino Hurlé]]
* [[Juan Manuel Junceda Avello]]
* [[Nicanor Muñiz-Prada]]

=== Comerciantes ===
* [[Celestino Junquera]]

=== Periòdicos ===
* [[El Eco de Avilés]]

=== Apellíus ===
* [[Cofiño]]
* [[Secades]]

=== Llinaxes ===
* [[Casa Bernaldo de Quirós]]
* [[Casa Cabeza de Vaca]]
* [[Casa Fernández de Miranda]]
* [[Familia Díaz-Miranda]]
* [[Familia Muñiz-Prada]]
* [[Familia Rato]]
* [[Familia Valdés-Hevia]]

=== Ciencia y Teunoloxía ===
* [[Odysee]] ([[:en:Odysee|en]])

=== Cultura ===
* [[Fontán]]
* [[Cabanas de teito]]

=== Deportes ===
* [[Deporte d'Asturies]]

=== Escultores ===
* [[Toribio de Nava Riestra]]
* [[Víctor Fernández Puente]]

== Barrius ==
* [[El Cambaral]]

== Hechiceres ==
* [[Antonia de Acosta Mexía]]

=== Inxenierus ===
* [[Gumersindo Gutiérrez de la Gándara]]

== Escritores ==
* [[Celso Peyroux]]
* [[Gregorio José Tineo Hevia y Fuertes Sierra]]
* [[José Ignacio Carmona]]

=== Policìes y Guardias Civiles ===
* [[José Alonso Nart]]

=== Periodistes ===
* [[Aquilino González Neira]]
* [[Gerardo Lombardero]]

=== Maestrus ===
* [[Mateo Llana]]

=== Sindicalistes ===
* [[Arístides Llaneza Jove]]

== Xuristes ==
* [[Benjamín Ortiz]]
* [[Diego de Valdés Bango]]
* [[Fernando Presencia]]
* [[José Álvarez del Manzano]]
* [[José Pablo Valiente y Bravo]]

== Alcaldes ==
* [[Alejandro Alvargonzález]]
* [[Eladio Carreño]]
* [[Fernando de Ochoa Sánchez-Calvo]]
* [[Ignacio Alonso de Nora]]
* [[José Parrondo Presa]]
* [[Pedro Pidal Arroyo]]
* [[Román Suárez Puerta]]

== Lingüistes ==
* [[Paquita Suárez Coalla]]

== Filòsofos ==
* [[Gustavo Bueno Sánchez]]

== Abogados ==
* [[Eduardo Álvarez Mijares]]
* [[Francisco Prendes Quirós]]
* [[Marcelino Arbesú Vallina]]
* [[Pedro María Fernández Villaverde]]

== Diputaos ==
* [[Francisco Calello Miranda]]

=== Economía ===
* [[Arcelor]]
* [[HUNOSA]]

=== Textil ===
* [[Joluvi]]

=== Gastronomía ===
* [[Gastronomía occitana]] ([[:ca:gastronomia d'Occitània|ca]])

=== Militares ===
* [[Hermenegildo Rato y Hevia-Argüelles]]
* [[Pedro Rodríguez Fernández de la Buria]]

=== Youtubers ===
* [[Rubén Gisbert]]

=== Nobles ===
* [[Alonso Fajardo el Bravo]]
* [[Álvaro Díaz-Miranda Ponce de León]]
* [[Gonzalo Bernaldo de Quirós]]
* [[Gutierre Bernardo de Quirós]]
* [[Pedro de Miranda]]
* [[Piniolo Jiménez]]

=== Gobiernu y política ===
* [[Instituciones d'Asturies]]
* [[Derechu d'Asturies]]
* {{ill|es|Florentino Villabona Madera|Florentino Villabona Madera}}

=== Historia ===
* [[José Antonio de Sucre]]

===Relixón===
*[[Saraṇa Bhikkhu]] ([[:es:Saraṇa Bhikkhu|es]])

== Ampliaciones ==
Artículos que necesiten ampliase enforma.

*[[Castellanu]]
*[[Historia d'España]]
*[[Platón]]
*[[Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies]]

== Tornes dende l'inglés ==

*[[:en:Dong Xian]]
*[[:en:Emperor Ping of Han]]
*[[:en:Sapadbizes]]

[[Categoría:Wikipedia]]</text>
      <sha1>ob2524509l5tktw3vhcu9vu5w8huqq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Llista d'himnos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11264</id>
    <revision>
      <id>4527077</id>
      <parentid>4524208</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:28:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4527077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14612" sha1="lrxe1r4jbjivmeiblpkgfw1mbvzs1eh" xml:space="preserve">La '''llista d'himnos''' ye una relación de los himnos oficiales o d'usu institucional de los distintos [[Estáu soberanu|estaos soberanos]], territorios dependientes, entidaes subestatales y estaos históricos. Un [[himnu]] ye una composición musical de carácter patrióticu que representa oficialmente, o de manera tradicional, a un [[país]], [[nación]] o territoriu.

La llista inclúi tanto los himnos actualmente vixentes como dellos himnos históricos y territoriales. Les entidaes que nun son estaos independientes na actualidá apaecen n'''itálica''' y, cuando procede, agrúpense baxo l'estáu del que formen parte o baxo la denominación política correspondiente.

En dellos casos, un mesmu territoriu dispón de más d'un himnu d'usu oficial o institucional, como puede asoceder cuando esisten himnos civiles, reales o territoriales distintos.

{| {{tablaguapa}}
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''País o rexón'''
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''Títulu del himnu'''
|-
| [[Afganistán]]
| ''[[Surud-e Milli]]''
|-
| [[Albania]]
| ''[[Hymni i Flamurit]]''
|-
| [[Alemaña]]
| ''[[Das Lied der Deutschen]]'', tercer estrofa
|-
| → ''[[Alemaña Oriental]]''
| ''[[Auferstanden aus Ruinen]]''
|-
| [[Andorra]]
| ''[[El Gran Carlemany]]''
|-
| [[Angola]]
| ''[[Angola Avante]]''
|-
| [[Antigua y Barbuda]]
| ''[[Fair Antigua, We Salute Thee]]''
|-
| [[Arabia Saudita]]
| ''[[Aash Al Maleek]]''
|-
| [[Arxelia]]
| ''[[Kassaman]]''
|-
| [[Arxentina]]
| ''[[Himno Nacional Argentino]]''
|-
| [[Armenia]]
| ''[[Mer Hayrenik]]''
|-
| [[Aruba]]
| ''[[Aruba Dushi Tera]]''
|-
| [[Australia]]
| ''[[Advance Australia Fair]]''
|-
| [[Austria]]
| ''[[Land der Berge, Land am Strome]]''
|-
| → ''[[Imperiu Austrohúngaru]]''
| ''[[Gott erhalte Franz den Kaiser]]''
|-
| [[Azerbaixán]]
| ''[[Azərbaycan marşı]]''
|-
| [[Les Bahames]]
| ''[[March On, Bahamaland]]''
|-
| [[Baḥréin]]
| ''[[Bahrainona]]''
|-
| [[Bangladex]]
| ''[[Amar Sonar Bangla]]''
|-
| [[Barbados]]
| ''[[In Plenty and In Time of Need]]''
|-
| [[Bélxica]]
| ''[[La Brabançonne]]''
|-
| [[Belize]]
| ''[[Land of the Free]]''
|-
| [[Benín]]
| ''[[L'Aube Nouvelle]]''
|-
| [[Bielorrusia]]
| ''[[My Belarusy]]''
|-
| [[Bolivia]]
| ''[[Himnu Nacional de Bolivia|Bolivianos, el hado propicio]]''
|-
| [[Bosnia y Herzegovina]]
| ''[[Intermeco]]''; anteriormente, ''[[Jedna Si Jedina]]''
|-
| → ''[[Republika Srpska]]''
| ''[[Boze Pravde]]''
|-
| [[Botsuana]]
| ''[[Fatshe leno la rona]]''
|-
| [[Brasil]]
| ''[[Himnu nacional del Brasil|Hino Nacional Brasileiro]]''
|-
| [[Brunéi]]
| ''[[Allah Peliharakan Sultan]]''
|-
| [[Bulgaria]]
| ''[[Mila Rodino]]''
|-
| [[Burkina Fasu]]
| ''[[Une Seule Nuit]]''
|-
| [[Burundi]]
| ''[[Burundi bwacu]]''
|-
| [[Bután]]
| ''[[Druk tsendhen]]''
|-
| [[Cabu Verde]]
| ''[[Cântico da Liberdade]]''
|-
| [[Camboya]]
| ''[[Nokoreach]]''
|-
| [[Camerún]]
| ''[[Chant de Ralliement]]''
|-
| [[Canadá]]
| ''[[O Canada]]''
|-
| [[República Centroafricana]]
| ''[[La Renaissance]]''
|-
| [[Chad]]
| ''[[La Tchadienne]]''
|-
| [[República Checa]]
| ''[[Kde domov můj]]''
|-
| [[Chile]]
| ''[[Himno Nacional de Chile]]''
|-
| [[República Popular de China]]
| ''[[Yiyongjun Jinxingqu]]''
|-
| → ''[[China]] ([[Dinastía Qing]])''
| ''[[Gong Jin'ou]]''&lt;br /&gt;Ver: [[Historia de los himnos nacionales de China]]
|-
| [[Ciudá del Vaticanu]]
| ''[[Inno e Marcia Pontificale]]''
|-
| [[Colombia]]
| ''[[Himno de Colombia]]''
|-
| [[Comores]]
| ''[[Udzima wa ya Masiwa]]''
|-
| [[El Congu]]
| ''[[La Congolaise]]''
|-
| [[República Democrática d'El Congu]]
| ''[[Debout Kongolaise]]''
|-
| [[Corea del Norte]]
| ''[[Aegukka]]''
|-
| [[Corea del Sur]]
| ''[[Aegukga]]''
|-
| [[Costa de Marfil]]
| ''[[L'Abidjanaise]]''
|-
| [[Costa Rica]]
| ''[[Himno Nacional de Costa Rica|Noble patria, tu hermosa bandera]]''
|-
| [[Croacia]]
| ''[[Lijepa naša domovino]]''
|-
| [[Cuba]]
| ''[[La Bayamesa]]''
|-
| [[Dinamarca]]
| Real: ''[[Kong Kristian]]''&lt;br /&gt;Civil: ''[[Der er et Yndigt Land]]''
|-
| → ''[[Groenlandia]]''
| ''[[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]''
|-
| → ''[[Islles Feroe]]''
| ''[[Tú alfagra land mitt]]''
|-
| [[Djibouti]]
| ''[[Flag Song]]''
|-
| [[Dominica]]
| ''[[Isle of Beauty, Isle of Splendour]]''
|-
| [[República Dominicana]]
| ''[[Quisqueyanos valientes]]''
|-
| [[Ecuador]]
| ''[[Salve, Oh Patria]]''
|-
| [[Emiratos Árabes Xuníos]]
| ''[[Īschī Bilādī]]''
|-
| [[Eslovaquia]]
| ''[[Nad Tatrou sa blyská]]''
|-
| [[Eslovenia]]
| ''[[Zdravljica]]''
|-
| [[Estonia]]
| ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''
|-
| [[España]]
| ''[[Marcha Real]]''
|-
| → ''[[Segunda República Española|España (Segunda República)]]''
| ''[[Himno de Riego]]''
|-
| → ''[[Andalucía]]''
| ''[[La bandera blanca y verde]]''
|-
| → ''[[Aragón]]''
| ''[[Himno de Aragón]]''
|-
| → ''[[Principáu d'Asturies]]''
| ''[[Asturies, Patria querida]]''
|-
| → ''[[Canaries]]''
| ''[[Arrorró]]''
|-
| → ''[[Cantabria]]''
| ''[[Cantabria#Himno|Himnu a la Montaña]]''
|-
| → ''[[Cataluña]]''
| ''[[Els Segadors]]''
|-
| → ''[[Ceuta]]''
| ''[[Himnu de Ceuta]]''
|-
| → ''[[Estremadura]]''
| ''[[Himnu de Extremadura]]''
|-
| → ''[[Galicia]]''
| ''[[Os Pinos]]''
|-
| → ''[[Comunidá de Madrid|Madrid]]''
| ''[[Himnu de la Comunidá de Madrid]]''
|-
| → ''[[Mallorca]]''
| ''[[La Balanguera]]''
|-
| → ''[[Melilla]]''
| ''[[Himnu de Melilla]]''
|-
| → ''[[Navarra]]''
| ''[[Himnu de Navarra]]''
|-
| → ''[[País Vascu]]''
| ''[[Eusko Abendaren Ereserkia]]''
|-
| → ''[[Comunidá Valenciana]]''
| ''[[Himne de L'Exposició]]''
|-
| [[Estaos Xuníos d'América]]
| ''[[The Star-Spangled Banner]]''
|-
| → ''[[Islles Vírxenes]]''
| ''[[Virgin Islands March]]''
|-
| → ''[[Puertu Ricu]]''
| ''[[La Borinqueña]]''
|-
| → ''[[Samoa Americana]]''
| ''[[Amerika Samoa]]''
|-
| [[Etiopía]]
| ''[[Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia]]''
|-
| [[Exiptu]]
| ''[[Bilady, Bilady, Bilady]]''
|-
| [[Filipines]]
| ''[[Lupang Hinirang]]''
|-
| [[Finlandia]]
| ''[[Maamme|Maamme/Vårt land]]''
|-
| [[Islles Fixi]]
| ''[[God Bless Fiji]]''
|-
| [[Francia]]
| ''[[La Marseillaise]]''
|-
| [[Gabón]]
| ''[[La Concorde]]''
|-
| [[Gambia]]
| ''[[For The Gambia Our Homeland]]''
|-
| [[Ghana]]
| ''[[God Bless Our Homeland Ghana]]''
|-
| [[Granada (país)|Granada]]
| ''[[Hail Grenada]]''
|-
| [[Grecia]]
| ''[[Imnos pros tin Eleftherian]]''
|-
| → ''[[Macedonia (Grecia)]]''
| ''Μακεδονία ξακουστή''
|-
| [[Guam]]
| ''[[Stand Ye Guamanians]]''
|-
| [[Guatemala]]
| ''[[Himno Nacional de Guatemala|Guatemala Feliz]]''
|-
| [[Guinea]]
| ''[[Liberté]]''
|-
| [[Guinea-Bisáu]]
| ''[[Esta é a Nossa Pátria Bem Amada]]''
|-
| [[Guinea Ecuatorial]]
| ''[[Caminemos Pisando la Senda de Nuestra Inmensa Felicidad]]''
|-
| [[Guyana]]
| ''[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]''
|-
| [[Haití]]
| ''[[La Dessalinienne]]''
|-
| [[Hondures]]
| ''[[Himno Nacional de Honduras|Tu bandera es un lampo de cielo]]''
|-
| [[Hungría]]
| ''[[Isten, áldd meg a magyart]]''
|-
| [[India]]
| ''[[Jana-Gana-Mana]]''
|-
| [[Indonesia]]
| ''[[Indonesia Raya]]''
|-
| [[Irán]]
| ''[[Sorood-e Jomhoori-e Eslami]]''
|-
| [[Iraq]]
| ''[[Ardulfurataini Watan]]''
|-
| [[Irlanda]]
| ''[[Amhrán na bhFiann]]''
|-
| [[Islandia]]
| ''[[Lofsöngur]]''
|-
| [[Islles Salomón]]
| ''[[God Save Our Solomon Islands]]''
|-
| [[Islles Márxal]]
| ''[[Forever Marshall Islands]]''
|-
| [[Islles Pitcairn]]
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |títulu=National Anthem |obra=The Royal Family |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Israel]]
| ''[[Hatikvah]]''
|-
| [[Italia]]
| ''[[Fratelli d'Italia]]''
|-
| [[Kazakstán]]
| ''[[Menıñ Qazaqstanym]]''
|-
| [[Kenia]]
| ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]''
|-
| [[Kiribati]]
| ''[[Teirake kaini Kiribati]]''
|-
| [[Laos]]
| ''[[Pheng Xat Lao]]''
|-
| [[Lesothu]]
| ''[[Lesotho Fatse La Bontata Rona]]''
|-
| [[Letonia]]
| ''[[Dievs, svētī Latviju!]]''
|-
| [[El Líbanu]]
| ''[[Koullouna Lilouataan Lil Oula Lil Alam]]''
|-
| [[Liberia]]
| ''[[All Hail, Liberia Hail]]''
|-
| [[Libia]]
| ''[[Libya, Libya, Libya]]''
|-
| [[Liechtenstein]]
| ''[[Oben am jungen Rhein]]''
|-
| [[Lituania]]
| ''[[Tautiska Giesme]]''
|-
| [[Luxemburgu]]
| ''[[Ons Heemecht]]''
|-
| [[Macedonia del Norte]]
| ''[[Denes nad Makedonija|Денес Над Македонија]]''
|-
| [[Madagascar]]
| ''[[Ry Tanindraza nay malala ô]]''
|-
| [[Malasia]]
| ''[[Negaraku]]''
|-
| [[Malaui]]
| ''[[Mlungu dalitsani Malawi]]''
|-
| [[Maldives]]
| ''[[Gavmii mi ekuverikan matii tibegen kuriime salaam]]''
|-
| [[Malí]]
| ''[[Pour l'Afrique et pour toi, Mali]]''
|-
| [[Malta]]
| ''[[L-Innu Malti]]''
|-
| [[Mauriciu]]
| ''[[Motherland]]''
|-
| [[Méxicu]]
| ''[[Himno Nacional Mexicano]]''
|-
| [[Estaos Federaos de Micronesia]]
| ''[[Patriots of Micronesia]]''
|-
| [[Montenegru]]
| ''[[Oj, svijetla majska zoro]]''
|-
| [[Moldavia]]
| ''[[Limba Noastra]]''
|-
| [[Mónacu]]
| ''[[Himnu nacional de Mónacu|Hymne Monégasque]]''
|-
| [[Mongolia]]
| ''[[Bügd Nairamdakh Mongol]]''
|-
| [[Marruecos]]
| ''[[Hymne Chérifien]]''
|-
| [[Mozambique]]
| ''[[Pátria Amada]]''
|-
| [[Myanmar]]
| ''[[Gba Majay Bma]]''
|-
| [[Namibia]]
| ''[[Namibia, Land of the Brave]]''
|-
| [[Nauru]]
| ''[[Nauru Bwiema]]''
|-
| [[Nepal]]
| ''[[Sayaun Thunga Phulka]]''
|-
| [[Nicaragua]]
| ''[[Salve a ti, Nicaragua]]''
|-
| [[Níxer]]
| ''[[La Nigerienne]]''
|-
| [[Nixeria]]
| ''[[Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey]]''
|-
| [[Noruega]]
| ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''
|-
| [[Nueva Zelanda]]
| ''[[God Defend New Zealand]]'' y ''[[God Save the King]]''
|-
| → ''[[Islles Cook]]''
| ''[[Te Atua Mou'e]]''
|-
| [[Omán]]
| ''[[Nashid as-Salaam as-Sultani]]''
|-
| [[Países Baxos]]
| ''[[Wilhelmus]]''
|-
| → ''[[Antilles Neerlandeses]]''
| ''[[Beautiful Islands]]''
|-
| [[Panamá]]
| ''[[Himno Nacional de Panamá]]''
|-
| [[Papúa Nueva Guinea]]
| ''[[O Arise, All You Sons]]''
|-
| [[Pakistán]]
| ''[[Qaumi Taranah]]''
|-
| [[Estáu de Palestina|Palestina]]
| ''[[Fida'i]]''
|-
| [[Paraguái]]
| ''[[Paraguayos, República o Muerte]]''
|-
| [[Perú]]
| ''[[Himnu Nacional del Perú|Himno Nacional del Perú]]''
|-
| [[Polonia]]
| ''[[Mazurek Dąbrowskiego]]''
|-
| [[Portugal]]
| ''[[A Portuguesa]]''
|-
| [[Xitanos|Pueblu Rrom]]
| ''[[Gelem Gelem]]''
|-
| [[Reinu Xuníu]]
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;/&gt;
|-
| → ''[[Escocia]]''
| Nun tien un himnu oficial propiu; ''[[The Flower of Scotland]]'', ''[[Scotland the Brave]]'' y ''[[Scots Wha Hae]]'', ente otros, úsense en distintos contestos.
|-
| → ''[[Gales]]''
| ''[[Hen Wlad Fy Nhadau]]''
|-
| → ''[[Gibraltar]]''
| ''[[Himnu de Gibraltar]]''
|-
| → ''[[Islles Caimán]]''
| ''[[Beloved Isle Cayman]]''
|-
| → ''[[Islles Malvines|Islles Malvines (Falkland)]]''
| ''[[Song of the Falklands]]''
|-
| → ''[[Islles Turques y Caicos]]''
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;/&gt;
|-
| → ''[[Islles Vírxenes]]''
| ''[[Virgin Islands March]]''
|-
| → ''[[Islla de Man]]''
| ''[[Arrane Ashoonagh Dy Vannin]]''
|-
| [[Ruanda]]
| ''[[Rwanda Nziza]]''&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.gov.rw/about |títulu=About the government of Rwanda |obra=Government of Rwanda |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Rumanía]]
| ''[[Deșteaptă-te, române]]''
|-
| [[Rusia]]
| ''[[Himnu nacional de Rusia|Himnu de la Federación Rusa]]''; anteriormente, ''[[La Canción Patriótica]]''
|-
| → ''[[Rusia Imperial]]''
| ''[[Dios salve al Zar]]''
|-
| → ''[[Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques]]''
| ''[[Himnu de la Xunión Soviética|Gimn Sovetskogo Soyuza]]''; anteriormente, ''[[La Internacional]]''
|-
| [[Saint Kitts y Nevis]]
| ''[[Oh Land of Beauty]]''
|-
| [[Samoa]]
| ''[[The Banner of Freedom]]''
|-
| [[El Salvador]]
| ''[[Himnu Nacional d'El Salvador|Himno Nacional de El Salvador]]''
|-
| [[San Marín]]
| ''[[Inno Nazionale della Repubblica]]''
|-
| [[San Vicente y Les Granadines]]
| ''[[St Vincent Land So Beautiful]]''
|-
| [[Saint Lucia]]
| ''[[Sons and Daughters of Saint Lucia]]''
|-
| [[Santu Tomé y Príncipe]]
| ''[[Independência total]]''
|-
| [[Senegal]]
| ''[[Pincez tous vos koras, frappez les balafons]]''
|-
| [[Serbia]]
| ''[[Bože Pravde]]''
|-
| → ''[[Serbia y Montenegru]]'' ya ''[[Yugoslavia]]''
| ''[[Hej, Sloveni]]''
|-
| [[Sierra Lleona]]
| ''[[High We Exalt Thee, Realm of the Free]]''
|-
| [[Singapur]]
| ''[[Majulah Singapura]]''
|-
| [[Siria]]
| ''[[Humat ad-Diyar]]''
|-
| [[Sri Lanka]]
| ''[[Sri Lanka Matha]]''
|-
| [[Suazilandia]]
| ''[[Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati]]''
|-
| [[Sudáfrica]]
| ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel' iAfrika / Die Stem van Suid-Afrika]]''
|-
| [[Sudán]]
| ''[[Nahnu Djundulla Djundulwatan]]''
|-
| [[Suecia]]
| ''[[Du gamla, du fria]]''
|-
| [[Suiza]]
| ''[[Cantique Suisse]]''
|-
| [[Surinam]]
| ''[[God zij met ons Suriname]]''
|-
| [[Tailandia]]
| Nacional: ''[[Phleng Chat]]''&lt;br /&gt;Real: ''[[Phleng Sansasoen Phra Barami]]''
|-
| [[Taiwán]] (República de China)
| ''[[Tres Principios de la Xente]]''
|-
| [[Tanzania]]
| ''[[Mungu ibariki Afrika]]''
|-
| [[Taxiquistán]]
| ''[[Surudi Milli]]''
|-
| [[Timor Oriental]]
| ''[[Pátria]]''
|-
| [[Togu]]
| ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]''
|-
| [[Tonga]]
| ''[[Koe Fasi Oe Tui Oe Otu Tonga]]''
|-
| [[Trinidá y Tobagu]]
| ''[[Forged From The Love of Liberty]]''
|-
| [[Tunicia]]
| ''[[Himat Al Hima]]''
|-
| [[Turkmenistán]]
| ''[[Himnu Nacional de Turkmenistán]]''
|-
| [[Turquía]]
| ''[[Istiklâl Marsi]]''
|-
| [[Tuvalu]]
| ''[[Tuvalu mo te Atua]]''
|-
| [[Ucraína]]
| ''[[Shche ne vmerla Ukrainy]]''
|-
| [[Uganda]]
| ''[[Oh Uganda, Land of Beauty]]''
|-
| [[Uruguái]]
| ''[[Orientales, la Patria o la tumba]]''
|-
| [[Uzbequistán]]
| ''[[Himnu Nacional de la República de Uzbequistán]]''
|-
| [[Vanuatu]]
| ''[[Yumi, Yumi, Yumi]]''
|-
| [[Venezuela]]
| ''[[Gloria al bravo pueblo]]''
|-
| [[Vietnam]]
| ''[[Tien Quan Ca]]''
|-
| [[Xamaica]]
| ''[[Jamaica, Land We Love]]''
|-
| [[Xapón]]
| ''[[Kimi Ga Yo]]''
|-
| [[Xeorxa]]
| ''[[Tavisupleba]]''
|-
| [[Xipre]]
| ''[[Ode to Freedom]]''
|-
| [[Xordania]]
| ''[[As-salam al-malaki al-urdoni]]''
|-
| [[Yeme]]
| ''[[República Xunida]]''
|-
| [[Zambia]]
| ''[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]''
|-
| [[Zimbabue]]
| ''[[Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe]]''; anteriormente, ''[[Ishe Komborera Africa]]''
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Himnos]]
[[Categoría:Llistes]]</text>
      <sha1>lrxe1r4jbjivmeiblpkgfw1mbvzs1eh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527078</id>
      <parentid>4527077</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4527078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14629" sha1="4sm7ca6ny81lmhrut79b2g5rml9uya8" xml:space="preserve">La '''llista d'himnos''' ye una relación de los himnos oficiales o d'usu institucional de los distintos [[Estáu soberanu|estaos soberanos]], territorios dependientes, entidaes subestatales y estaos históricos. Un [[himnu]] ye una composición musical de carácter patrióticu que representa oficialmente, o de manera tradicional, a un [[país]], [[nación]] o territoriu.

La llista inclúi tanto los himnos actualmente vixentes como dellos himnos históricos y territoriales. Les entidaes que nun son estaos independientes na actualidá apaecen n'''itálica''' y, cuando procede, agrúpense baxo l'estáu del que formen parte o baxo la denominación política correspondiente.

En dellos casos, un mesmu territoriu dispón de más d'un himnu d'usu oficial o institucional, como puede asoceder cuando esisten himnos civiles, reales o territoriales distintos.

{| {{tablaguapa}}
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''País o rexón'''
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | '''Títulu del himnu'''
|-
| [[Afganistán]]
| ''[[Surud-e Milli]]''
|-
| [[Albania]]
| ''[[Hymni i Flamurit]]''
|-
| [[Alemaña]]
| ''[[Das Lied der Deutschen]]'', tercer estrofa
|-
| → ''[[Alemaña Oriental]]''
| ''[[Auferstanden aus Ruinen]]''
|-
| [[Andorra]]
| ''[[El Gran Carlemany]]''
|-
| [[Angola]]
| ''[[Angola Avante]]''
|-
| [[Antigua y Barbuda]]
| ''[[Fair Antigua, We Salute Thee]]''
|-
| [[Arabia Saudita]]
| ''[[Aash Al Maleek]]''
|-
| [[Arxelia]]
| ''[[Kassaman]]''
|-
| [[Arxentina]]
| ''[[Himno Nacional Argentino]]''
|-
| [[Armenia]]
| ''[[Mer Hayrenik]]''
|-
| [[Aruba]]
| ''[[Aruba Dushi Tera]]''
|-
| [[Australia]]
| ''[[Advance Australia Fair]]''
|-
| [[Austria]]
| ''[[Land der Berge, Land am Strome]]''
|-
| → ''[[Imperiu Austrohúngaru]]''
| ''[[Gott erhalte Franz den Kaiser]]''
|-
| [[Azerbaixán]]
| ''[[Azərbaycan marşı]]''
|-
| [[Les Bahames]]
| ''[[March On, Bahamaland]]''
|-
| [[Baḥréin]]
| ''[[Bahrainona]]''
|-
| [[Bangladex]]
| ''[[Amar Sonar Bangla]]''
|-
| [[Barbados]]
| ''[[In Plenty and In Time of Need]]''
|-
| [[Bélxica]]
| ''[[La Brabançonne]]''
|-
| [[Belize]]
| ''[[Land of the Free]]''
|-
| [[Benín]]
| ''[[L'Aube Nouvelle]]''
|-
| [[Bielorrusia]]
| ''[[My Belarusy]]''
|-
| [[Bolivia]]
| ''[[Himnu Nacional de Bolivia|Bolivianos, el hado propicio]]''
|-
| [[Bosnia y Herzegovina]]
| ''[[Intermeco]]''; anteriormente, ''[[Jedna Si Jedina]]''
|-
| → ''[[Republika Srpska]]''
| ''[[Boze Pravde]]''
|-
| [[Botsuana]]
| ''[[Fatshe leno la rona]]''
|-
| [[Brasil]]
| ''[[Himnu nacional del Brasil|Hino Nacional Brasileiro]]''
|-
| [[Brunéi]]
| ''[[Allah Peliharakan Sultan]]''
|-
| [[Bulgaria]]
| ''[[Mila Rodino]]''
|-
| [[Burkina Fasu]]
| ''[[Une Seule Nuit]]''
|-
| [[Burundi]]
| ''[[Burundi bwacu]]''
|-
| [[Bután]]
| ''[[Druk tsendhen]]''
|-
| [[Cabu Verde]]
| ''[[Cântico da Liberdade]]''
|-
| [[Camboya]]
| ''[[Nokoreach]]''
|-
| [[Camerún]]
| ''[[Chant de Ralliement]]''
|-
| [[Canadá]]
| ''[[O Canada]]''
|-
| [[República Centroafricana]]
| ''[[La Renaissance]]''
|-
| [[Chad]]
| ''[[La Tchadienne]]''
|-
| [[República Checa]]
| ''[[Kde domov můj]]''
|-
| [[Chile]]
| ''[[Himno Nacional de Chile]]''
|-
| [[República Popular de China]]
| ''[[Yiyongjun Jinxingqu]]''
|-
| → ''[[China]] ([[Dinastía Qing]])''
| ''[[Gong Jin'ou]]''&lt;br /&gt;Ver: [[Historia de los himnos nacionales de China]]
|-
| [[Ciudá del Vaticanu]]
| ''[[Inno e Marcia Pontificale]]''
|-
| [[Colombia]]
| ''[[Himno de Colombia]]''
|-
| [[Comores]]
| ''[[Udzima wa ya Masiwa]]''
|-
| [[El Congu]]
| ''[[La Congolaise]]''
|-
| [[República Democrática d'El Congu]]
| ''[[Debout Kongolaise]]''
|-
| [[Corea del Norte]]
| ''[[Aegukka]]''
|-
| [[Corea del Sur]]
| ''[[Aegukga]]''
|-
| [[Costa de Marfil]]
| ''[[L'Abidjanaise]]''
|-
| [[Costa Rica]]
| ''[[Himno Nacional de Costa Rica|Noble patria, tu hermosa bandera]]''
|-
| [[Croacia]]
| ''[[Lijepa naša domovino]]''
|-
| [[Cuba]]
| ''[[La Bayamesa]]''
|-
| [[Dinamarca]]
| Real: ''[[Kong Kristian]]''&lt;br /&gt;Civil: ''[[Der er et Yndigt Land]]''
|-
| → ''[[Groenlandia]]''
| ''[[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]''
|-
| → ''[[Islles Feroe]]''
| ''[[Tú alfagra land mitt]]''
|-
| [[Djibouti]]
| ''[[Flag Song]]''
|-
| [[Dominica]]
| ''[[Isle of Beauty, Isle of Splendour]]''
|-
| [[República Dominicana]]
| ''[[Quisqueyanos valientes]]''
|-
| [[Ecuador]]
| ''[[Salve, Oh Patria]]''
|-
| [[Emiratos Árabes Xuníos]]
| ''[[Īschī Bilādī]]''
|-
| [[Eslovaquia]]
| ''[[Nad Tatrou sa blyská]]''
|-
| [[Eslovenia]]
| ''[[Zdravljica]]''
|-
| [[Estonia]]
| ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''
|-
| [[España]]
| ''[[Marcha Real]]''
|-
| → ''[[Segunda República Española|España (Segunda República)]]''
| ''[[Himno de Riego]]''
|-
| → ''[[Andalucía]]''
| ''[[La bandera blanca y verde]]''
|-
| → ''[[Aragón]]''
| ''[[Himno de Aragón]]''
|-
| → ''[[Principáu d'Asturies]]''
| ''[[Asturies, Patria querida]]''
|-
| → ''[[Canaries]]''
| ''[[Arrorró]]''
|-
| → ''[[Cantabria]]''
| ''[[Cantabria#Himno|Himnu a la Montaña]]''
|-
| → ''[[Cataluña]]''
| ''[[Els Segadors]]''
|-
| → ''[[Ceuta]]''
| ''[[Himnu de Ceuta]]''
|-
| → ''[[Estremadura]]''
| ''[[Himnu de Extremadura]]''
|-
| → ''[[Galicia]]''
| ''[[Os Pinos]]''
|-
| → ''[[Comunidá de Madrid|Madrid]]''
| ''[[Himnu de la Comunidá de Madrid]]''
|-
| → ''[[Mallorca]]''
| ''[[La Balanguera]]''
|-
| → ''[[Melilla]]''
| ''[[Himnu de Melilla]]''
|-
| → ''[[Navarra]]''
| ''[[Himnu de Navarra]]''
|-
| → ''[[País Vascu]]''
| ''[[Eusko Abendaren Ereserkia]]''
|-
| → ''[[Comunidá Valenciana]]''
| ''[[Himne de L'Exposició]]''
|-
| [[Estaos Xuníos d'América]]
| ''[[The Star-Spangled Banner]]''
|-
| → ''[[Islles Vírxenes]]''
| ''[[Virgin Islands March]]''
|-
| → ''[[Puertu Ricu]]''
| ''[[La Borinqueña]]''
|-
| → ''[[Samoa Americana]]''
| ''[[Amerika Samoa]]''
|-
| [[Etiopía]]
| ''[[Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia]]''
|-
| [[Exiptu]]
| ''[[Bilady, Bilady, Bilady]]''
|-
| [[Filipines]]
| ''[[Lupang Hinirang]]''
|-
| [[Finlandia]]
| ''[[Maamme|Maamme/Vårt land]]''
|-
| [[Islles Fixi]]
| ''[[God Bless Fiji]]''
|-
| [[Francia]]
| ''[[La Marseillaise]]''
|-
| [[Gabón]]
| ''[[La Concorde]]''
|-
| [[Gambia]]
| ''[[For The Gambia Our Homeland]]''
|-
| [[Ghana]]
| ''[[God Bless Our Homeland Ghana]]''
|-
| [[Granada (país)|Granada]]
| ''[[Hail Grenada]]''
|-
| [[Grecia]]
| ''[[Imnos pros tin Eleftherian]]''
|-
| → ''[[Macedonia (Grecia)]]''
| ''Μακεδονία ξακουστή''
|-
| [[Guam]]
| ''[[Stand Ye Guamanians]]''
|-
| [[Guatemala]]
| ''[[Himno Nacional de Guatemala|Guatemala Feliz]]''
|-
| [[Guinea]]
| ''[[Liberté]]''
|-
| [[Guinea-Bisáu]]
| ''[[Esta é a Nossa Pátria Bem Amada]]''
|-
| [[Guinea Ecuatorial]]
| ''[[Caminemos Pisando la Senda de Nuestra Inmensa Felicidad]]''
|-
| [[Guyana]]
| ''[[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]''
|-
| [[Haití]]
| ''[[La Dessalinienne]]''
|-
| [[Hondures]]
| ''[[Himno Nacional de Honduras|Tu bandera es un lampo de cielo]]''
|-
| [[Hungría]]
| ''[[Isten, áldd meg a magyart]]''
|-
| [[India]]
| ''[[Jana-Gana-Mana]]''
|-
| [[Indonesia]]
| ''[[Indonesia Raya]]''
|-
| [[Irán]]
| ''[[Sorood-e Jomhoori-e Eslami]]''
|-
| [[Iraq]]
| ''[[Ardulfurataini Watan]]''
|-
| [[Irlanda]]
| ''[[Amhrán na bhFiann]]''
|-
| [[Islandia]]
| ''[[Lofsöngur]]''
|-
| [[Islles Salomón]]
| ''[[God Save Our Solomon Islands]]''
|-
| [[Islles Márxal]]
| ''[[Forever Marshall Islands]]''
|-
| [[Islles Pitcairn]]
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.royal.uk/encyclopedia/national-anthem |títulu=National Anthem |obra=The Royal Family |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Israel]]
| ''[[Hatikvah]]''
|-
| [[Italia]]
| ''[[Fratelli d'Italia]]''
|-
| [[Kazakstán]]
| ''[[Menıñ Qazaqstanym]]''
|-
| [[Kenia]]
| ''[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]''
|-
| [[Kiribati]]
| ''[[Teirake kaini Kiribati]]''
|-
| [[Laos]]
| ''[[Pheng Xat Lao]]''
|-
| [[Lesothu]]
| ''[[Lesotho Fatse La Bontata Rona]]''
|-
| [[Letonia]]
| ''[[Dievs, svētī Latviju!]]''
|-
| [[El Líbanu]]
| ''[[Koullouna Lilouataan Lil Oula Lil Alam]]''
|-
| [[Liberia]]
| ''[[All Hail, Liberia Hail]]''
|-
| [[Libia]]
| ''[[Libya, Libya, Libya]]''
|-
| [[Liechtenstein]]
| ''[[Oben am jungen Rhein]]''
|-
| [[Lituania]]
| ''[[Tautiska Giesme]]''
|-
| [[Luxemburgu]]
| ''[[Ons Heemecht]]''
|-
| [[Macedonia del Norte]]
| ''[[Denes nad Makedonija|Денес Над Македонија]]''
|-
| [[Madagascar]]
| ''[[Ry Tanindraza nay malala ô]]''
|-
| [[Malasia]]
| ''[[Negaraku]]''
|-
| [[Malaui]]
| ''[[Mlungu dalitsani Malawi]]''
|-
| [[Maldives]]
| ''[[Gavmii mi ekuverikan matii tibegen kuriime salaam]]''
|-
| [[Malí]]
| ''[[Pour l'Afrique et pour toi, Mali]]''
|-
| [[Malta]]
| ''[[L-Innu Malti]]''
|-
| [[Mauriciu]]
| ''[[Motherland]]''
|-
| [[Méxicu]]
| ''[[Himno Nacional Mexicano]]''
|-
| [[Estaos Federaos de Micronesia]]
| ''[[Patriots of Micronesia]]''
|-
| [[Montenegru]]
| ''[[Oj, svijetla majska zoro]]''
|-
| [[Moldavia]]
| ''[[Limba Noastra]]''
|-
| [[Mónacu]]
| ''[[Himnu nacional de Mónacu|Hymne Monégasque]]''
|-
| [[Mongolia]]
| ''[[Bügd Nairamdakh Mongol]]''
|-
| [[Marruecos]]
| ''[[Hymne Chérifien]]''
|-
| [[Mozambique]]
| ''[[Pátria Amada]]''
|-
| [[Myanmar]]
| ''[[Gba Majay Bma]]''
|-
| [[Namibia]]
| ''[[Namibia, Land of the Brave]]''
|-
| [[Nauru]]
| ''[[Nauru Bwiema]]''
|-
| [[Nepal]]
| ''[[Sayaun Thunga Phulka]]''
|-
| [[Nicaragua]]
| ''[[Salve a ti, Nicaragua]]''
|-
| [[Níxer]]
| ''[[La Nigerienne]]''
|-
| [[Nixeria]]
| ''[[Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey]]''
|-
| [[Noruega]]
| ''[[Ja, vi elsker dette landet]]''
|-
| [[Nueva Zelanda]]
| ''[[God Defend New Zealand]]'' y ''[[God Save the King]]''
|-
| → ''[[Islles Cook]]''
| ''[[Te Atua Mou'e]]''
|-
| [[Omán]]
| ''[[Nashid as-Salaam as-Sultani]]''
|-
| [[Países Baxos]]
| ''[[Wilhelmus]]''
|-
| → ''[[Antilles Neerlandeses]]''
| ''[[Beautiful Islands]]''
|-
| [[Panamá]]
| ''[[Himno Nacional de Panamá]]''
|-
| [[Papúa Nueva Guinea]]
| ''[[O Arise, All You Sons]]''
|-
| [[Pakistán]]
| ''[[Qaumi Taranah]]''
|-
| [[Estáu de Palestina|Palestina]]
| ''[[Fida'i]]''
|-
| [[Paraguái]]
| ''[[Paraguayos, República o Muerte]]''
|-
| [[Perú]]
| ''[[Himnu Nacional del Perú|Himno Nacional del Perú]]''
|-
| [[Polonia]]
| ''[[Mazurek Dąbrowskiego]]''
|-
| [[Portugal]]
| ''[[A Portuguesa]]''
|-
| [[Xitanos|Pueblu Rrom]]
| ''[[Gelem Gelem]]''
|-
| [[Reinu Xuníu]]
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;/&gt;
|-
| → ''[[Escocia]]''
| Nun tien un himnu oficial propiu; ''[[The Flower of Scotland]]'', ''[[Scotland the Brave]]'' y ''[[Scots Wha Hae]]'', ente otros, úsense en distintos contestos.
|-
| → ''[[Gales]]''
| ''[[Hen Wlad Fy Nhadau]]''
|-
| → ''[[Gibraltar]]''
| ''[[Himnu de Gibraltar]]''
|-
| → ''[[Islles Caimán]]''
| ''[[Beloved Isle Cayman]]''
|-
| → ''[[Islles Malvines|Islles Malvines (Falkland)]]''
| ''[[Song of the Falklands]]''
|-
| → ''[[Islles Turques y Caicos]]''
| ''[[God Save the King]]''&lt;ref name=&quot;uk&quot;/&gt;
|-
| → ''[[Islles Vírxenes]]''
| ''[[Virgin Islands March]]''
|-
| → ''[[Islla de Man]]''
| ''[[Arrane Ashoonagh Dy Vannin]]''
|-
| [[Ruanda]]
| ''[[Rwanda Nziza]]''&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.gov.rw/about |títulu=About the government of Rwanda |obra=Government of Rwanda |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Rumanía]]
| ''[[Deșteaptă-te, române]]''
|-
| [[Rusia]]
| ''[[Himnu nacional de Rusia|Himnu de la Federación Rusa]]''; anteriormente, ''[[La Canción Patriótica]]''
|-
| → ''[[Rusia Imperial]]''
| ''[[Dios salve al Zar]]''
|-
| → ''[[Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques]]''
| ''[[Himnu de la Xunión Soviética|Gimn Sovetskogo Soyuza]]''; anteriormente, ''[[La Internacional]]''
|-
| [[Saint Kitts y Nevis]]
| ''[[Oh Land of Beauty]]''
|-
| [[Samoa]]
| ''[[The Banner of Freedom]]''
|-
| [[El Salvador]]
| ''[[Himnu Nacional d'El Salvador|Himno Nacional de El Salvador]]''
|-
| [[San Marín]]
| ''[[Inno Nazionale della Repubblica]]''
|-
| [[San Vicente y Les Granadines]]
| ''[[St Vincent Land So Beautiful]]''
|-
| [[Saint Lucia]]
| ''[[Sons and Daughters of Saint Lucia]]''
|-
| [[Santu Tomé y Príncipe]]
| ''[[Independência total]]''
|-
| [[Senegal]]
| ''[[Pincez tous vos koras, frappez les balafons]]''
|-
| [[Serbia]]
| ''[[Bože Pravde]]''
|-
| → ''[[Serbia y Montenegru]]'' ya ''[[Yugoslavia]]''
| ''[[Hej, Sloveni]]''
|-
| [[Sierra Lleona]]
| ''[[High We Exalt Thee, Realm of the Free]]''
|-
| [[Singapur]]
| ''[[Majulah Singapura]]''
|-
| [[Siria]]
| ''[[Humat ad-Diyar]]''
|-
| [[Sri Lanka]]
| ''[[Sri Lanka Matha]]''
|-
| [[Suazilandia]]
| ''[[Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati]]''
|-
| [[Sudáfrica]]
| ''[[Nkosi Sikelel' iAfrika|Nkosi Sikelel' iAfrika / Die Stem van Suid-Afrika]]''
|-
| [[Sudán]]
| ''[[Nahnu Djundulla Djundulwatan]]''
|-
| [[Suecia]]
| ''[[Du gamla, du fria]]''
|-
| [[Suiza]]
| ''[[Cantique Suisse]]''
|-
| [[Surinam]]
| ''[[God zij met ons Suriname]]''
|-
| [[Tailandia]]
| Nacional: ''[[Phleng Chat]]''&lt;br /&gt;Real: ''[[Phleng Sansasoen Phra Barami]]''
|-
| [[Taiwán]] (República de China)
| ''[[Himnu de Taiwán|Tres Principios de la Xente]]''
|-
| [[Tanzania]]
| ''[[Mungu ibariki Afrika]]''
|-
| [[Taxiquistán]]
| ''[[Surudi Milli]]''
|-
| [[Timor Oriental]]
| ''[[Pátria]]''
|-
| [[Togu]]
| ''[[Salut à toi, pays de nos aïeux]]''
|-
| [[Tonga]]
| ''[[Koe Fasi Oe Tui Oe Otu Tonga]]''
|-
| [[Trinidá y Tobagu]]
| ''[[Forged From The Love of Liberty]]''
|-
| [[Tunicia]]
| ''[[Himat Al Hima]]''
|-
| [[Turkmenistán]]
| ''[[Himnu Nacional de Turkmenistán]]''
|-
| [[Turquía]]
| ''[[Istiklâl Marsi]]''
|-
| [[Tuvalu]]
| ''[[Tuvalu mo te Atua]]''
|-
| [[Ucraína]]
| ''[[Shche ne vmerla Ukrainy]]''
|-
| [[Uganda]]
| ''[[Oh Uganda, Land of Beauty]]''
|-
| [[Uruguái]]
| ''[[Orientales, la Patria o la tumba]]''
|-
| [[Uzbequistán]]
| ''[[Himnu Nacional de la República de Uzbequistán]]''
|-
| [[Vanuatu]]
| ''[[Yumi, Yumi, Yumi]]''
|-
| [[Venezuela]]
| ''[[Gloria al bravo pueblo]]''
|-
| [[Vietnam]]
| ''[[Tien Quan Ca]]''
|-
| [[Xamaica]]
| ''[[Jamaica, Land We Love]]''
|-
| [[Xapón]]
| ''[[Kimi Ga Yo]]''
|-
| [[Xeorxa]]
| ''[[Tavisupleba]]''
|-
| [[Xipre]]
| ''[[Ode to Freedom]]''
|-
| [[Xordania]]
| ''[[As-salam al-malaki al-urdoni]]''
|-
| [[Yeme]]
| ''[[República Xunida]]''
|-
| [[Zambia]]
| ''[[Stand and Sing of Zambia, Proud and Free]]''
|-
| [[Zimbabue]]
| ''[[Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe]]''; anteriormente, ''[[Ishe Komborera Africa]]''
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Himnos]]
[[Categoría:Llistes]]</text>
      <sha1>4sm7ca6ny81lmhrut79b2g5rml9uya8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Llista de papes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21767</id>
    <revision>
      <id>4527084</id>
      <parentid>4460321</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sieglu VII */ [[Papa Serxu I|Serxu I]] ➯ [[Sergio I]]</comment>
      <origin>4527084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105513" sha1="5rqc4ujhrrs23vz0doixnxmmkkh64tb" xml:space="preserve">[[Archivu:Emblem of the Papacy SE.svg|thumb|Emblema pontificiu]]

Allístense equí en tables los 266 [[Papa|papes]] de la [[Ilesia Católica]], n'orde cronolóxicu. Inclúinse tamién los llamaos &quot;[[Antipapa|antipapes]]&quot; qu'hebo na historia del catolicismu. Les tables tán agrupaes primero por dómines (Antigüedá, Edá Media, Edá Moderna y Edá Contemporánea), y estes dividíes en sieglos.

== Antigüedá ==
=== Sieglu I ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''Númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal (n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome civil'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 1
| [[33]]/[[64]]-[[67]]
| '''[[Apóstol San Pedru|Pedru]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Pedru&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PETRUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope-peter pprubens.jpg|50px]]
| Shimón Bar Ioná
| [[Bethsaida]], [[Galilea]]
| Discípulu de [[Xesús]] que recibió, según la [[Biblia]] (Matéu, 16:18-19), les llaves del Reinu de Dios. Pa la [[Ilesia Católica]] ye, por designación de Xesús, primer obispu de [[Roma]] y, poro, primer papa. Nes ilesies cristianes orientales ye veneráu como santu.&lt;br /&gt;Mártir (crucificáu).&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[29 de xunu]] (Santos Pedru y Paulu) y [[22 de febreru]] (Cátedra de San Pedru). Nes ilesies orientales namái el 29 de xunu.&lt;/small&gt;
|-
| 2
| [[64]]/[[67]]-[[76]]/[[79]]
| '''[[Papa Llin|Llin]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Llinu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''LINUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papst linus.jpg|50px]]
| Linus
| [[Toscana]] ([[Italia]])
| Quiciabes martirizáu, ye tamién veneráu como santu nes ilesies orientales.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[23 de setiembre]]. Nes ilesies orientales el [[7 de xunu]]&lt;/small&gt;
|-
| 3
| [[76]]/[[79]]-[[88]]-[[92]]
| '''[[Papa Anacletu|Anacletu]]''' o '''Cletu'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Anacletu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ANACLETUS'''&lt;/small&gt;
| [[Ficheru:3-St Anacletus.png|izquierda|sinmarco|51x51px]]
| Anacletus o Cletus
| ¿[[Atenes]]? ¿[[Roma]]?
| Mártir.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 4
| [[88]]-[[92]]/[[97]]
| '''[[Papa Clemente I|Clemente I]]''' o ''Clemente de Roma''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Clemente&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''CLEMENS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:StClement1.jpg|50px]]
| Clement
| [[Roma]]
| Con elli entama a usase la pallabra ''Amén'' nes ceremonies relixoses. Ye tamién veneráu como santu nes ilesies orientales. Mártir&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[23 de payares]]. Nes ilesies orientales el [[25 de payares]].&lt;/small&gt;
|-
| 5
| [[97]]/[[99]]-[[105]]/[[107]]
| '''[[Papa Evaristu|Evaristu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Evaristu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ARISTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Evaristus.jpg|50px]]
| Aristus
| [[Belén]], [[Xudea]]
| Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 d'ochobre]]&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu II ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''Númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal&lt;br /&gt;(n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 6
| [[105]]/[[107]]-[[115]]/[[116]]
| '''[[Papa Alexandru I|Alexandru I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Alexandru&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ALEXANDER'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Alexander I.jpg|50px]]
| Alexander
| [[Roma]]
| Según la tradición foi elli el qu'introdució l'usu de l'agua bendito, con sal añadío, pa purificar les cases de los cristianos, y tamién el qu'incluyó na [[Eucaristía]] el pan ácimu y el vinu amestáu con agua. Nes ilesies cristianes orientales ye veneráu como santu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[16 de marzu]]&lt;/small&gt;
|-
| 7
| [[115]]/[[116]]-[[125]]
| '''[[Papa Sistu I|Sistu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Sistu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SIXTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:SixtusI.jpg|50px]]
| Sixtus o Xystus
| [[Roma]] o [[Grecia]]
| Nes ilesies cristianes orientales ye veneráu como santu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[10 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 8
| [[125]]-[[136]]/[[138]]
| '''[[Papa Telesforu|Telesforu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Telesforu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''TELESPHORUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Telesfor.JPG|50px]]
| Telesphorus
| [[Grecia]]
| La tradición atribúi-y la introducción de la misa'l gallu y la composición del ''Gloria in excelsis Deo'', qu'introduxo na misa del día de [[Navidá]], y la regulación del ayunu demientres la [[Cuaresma]]. Nes ilesies cristianes orientales ye veneráu como santu. Foi mártir.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[2 de xineru]]. Na [[Ilesia Ortodoxa]], el [[22 de febreru]].&lt;/small&gt;
|-
| 9
| [[136]]/[[138]]-[[140]]/[[142]]
| '''[[Papa Hixiniu|Hixiniu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Hixiniu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HYGINUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Hyginus.jpg|50px]]
| Hyginus
| [[Atenes]] (Grecia)
| Quiciabes martirizáu. La tradición atribúi-y la institución de la figura de los padrinos nel bautismu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[11 de xineru]]&lt;/small&gt;
|-
| 10
| [[140]]/[[142]]-[[155]]
| '''[[Papa Píu I|Píu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Píu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pius I.jpg|50px]]
| Pius
| Aquileia ([[Italia]])
| Mártir.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[11 de xunetu]]&lt;/small&gt;
|-
| 11
| [[155]]-[[166]]
| '''[[Papa Nicetu|Nicetu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Nicetu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ANICETUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papa Aniceto cropped.jpg|50px]]
| Aniketos
| Emesa (anguaño [[Homs]]) ([[Siria]])&lt;br /&gt;(añu [[98]])
| Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[20 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 12
| [[166]]-[[174]]/[[175]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;† [[22 d'abril]]&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Soteriu|Soteriu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Soteriu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SOTERIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Soter.jpg|50px]]
| Soterius o Soter
| Fondi ([[Italia]])&lt;br /&gt;(añu [[103]])
| Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[22 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 13
| [[174]]/[[175]]-[[189]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;† [[24 de mayu]]&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Lluteriu|Lluteriu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lluteriu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ELEUTHERIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Eleutherius.jpg|50px]]
| Eleuteros o Eleutherius
| Nicópolis ([[Grecia]])
| Quiciabes martirizáu&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 14
| [[189]]-[[199]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;† [[28 de xunetu]]&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Víctor I|Víctor I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Víctor&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''VICTOR'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:A mosaic representing Victor I, 14th Pope of the Catholic Church.jpg|50px]]
| Victor
| Norte d'África
| Con elli, entama a usase'l llatín en cuenta del griegu pa la lliturxa. Mártir. &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[28 de xunetu]]&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu III ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''Númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal&lt;br /&gt;(n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 15
| [[199]]-[[217]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;† [[20 d'avientu]]&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Ceferín|Ceferín]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Ceferín&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ZEPHYRINUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Zephyrinus.jpg|50px]]
| Zephyrinus
| [[Roma]]
| Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 16
| [[217]]-[[222]]
| '''[[Papa Calistu I|Calistu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Calistu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''CALLISTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:CalixtusI.jpg|50px]]
| Callistus
| [[Roma]]&lt;br /&gt; (añu 155)
| Mártir. Foi apaleáu hasta la muerte, y el so cadabre foi dempués tiráu a un pozu. &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[14 d'ochobre]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| [[217]]-[[235]]&lt;br /&gt;
| [[Antipapa Hipólitu|Hipólitu]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Hipólitu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HIPPOLYTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Hippolytus martyrdom.jpg|50px]]
| Hippolytus o Ypolitus
| ¿[[Roma]]?,&lt;br /&gt; c. [[170]]
| Foi ún de los más importantes teólogos del [[sieglu III]]. Ye'l primer [[antipapa]] reconocíu pola Ilesia católica. Sicasí, reconcilióse con ella nel [[235]], demientres el so estierru en [[Cerdeña]] xunto al papa [[Papa Poncianu|Poncianu]]. Morrió mártir, y ye reconocíu como santu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[13 d'agostu]]. Na Ilesia ortodoxa'l [[30 de xineru]].&lt;/small&gt;
|-
| 17
| [[222]]-[[230]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;† [[23 de mayu]]&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Urbanu I|Urbanu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Urbanu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''URBANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:UrbanI.jpg|50px]]
| Urbanus
| [[Roma]]
| El so pontificáu foi una dómina tranquila pa los cristianos, una y bones nun hebo persecuciones. Tradicionalmente tenío por mártir, descubrióse va poco que morriera de muerte natural.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[25 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 18
| 21-VII-[[230]] al 28-IX-[[235]]
| '''[[Papa Poncianu|Poncianu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Poncianu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PONTIANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Pontian.jpg|50px]]
| Pontianus
| [[Roma]]
| Foi'l primer papa que dexó'l cargu y abdicó d'elli al ser condenáu al exiliu. Ellí reconcilióse col antipapa [[Antipapa Hipólitu|Hipólitu]], col que compartió estierru y martiriu: dambos foron azotaos hasta morrer.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[13 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 19
| 21-XI-[[235]] al 3-I-[[236]]
| '''[[Papa Anteru|Anteru]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Anteru&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ANTERUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Anterus.jpg|50px]]
| Anterus
| D'orixe griegu
| El so pontificáu, en tiempu de grandes persecuciones, duró namái 43 días. Morrió mártir.
|-
| 20
| 10-I-[[236]] al 20-I-[[250]]
| '''[[Papa Fabián|Fabián]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Fabián&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''FABIANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Heiliger Fabian.jpg|50px]]
| Fabianus
| Roma&lt;br /&gt;(ca. [[200]])
| Escoyíu papa por aclamación, magar nun yera siquiera sacerdote, morrió mártir.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[20 de xineru]]&lt;/small&gt;
|-
| 21
| 6/11-III-[[251]] a xunu de [[253]]
| '''[[Papa Corneyu|Corneyu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Corneyu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''CORNELIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Heiliger Cornelius.jpg|50px]]
| Cornelius
| ¿Roma?
| Foi esterráu a [[Civitavecchia]] pol emperador Trebonianu Galu, que lu acusó d'ofender a los dioses romanos y de provocar, al facelo, una epidemia en Roma. Más sero foi encarceláu y martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[16 de setiembre]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| [[251]]-[[258]]
| [[Antipapa Novacianu|Novacianu]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''NOVATIANUS'''&lt;/small&gt;
|
| Novatianus
| [[Frixa]]&lt;br /&gt;(¿añu 200?)
| Antipapa. Foi'l primer teólogu n'usar el llatín nos sos testos. Descontentu cola eleición de Corneyu como papa, fíxose nomar papa por trés obispos. Escomulgáu por eso, fundó la Ilesia de los puros (''katharoi''), que duró hasta'l [[sieglu VII]].
|-
| 22
| 25-VI-[[253]] al 5-III-[[254]]
| '''[[Papa Lluciu I|Lluciu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lluciu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''LUCIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Lucius I.jpg|50px]]
| Lucius
| [[Roma]]
| Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[4 de marzu]]&lt;/small&gt;
|-
| 23
| 12-V-[[254]] al 2-VIII-[[257]]
| '''[[Papa Estébanu I|Estébanu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Estébanu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''STEPHANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Stephen I.jpg|50px]]
| Stephanus
| [[Roma]]&lt;br /&gt;(ca. 200)
| Caltuvo un alderique cola Ilesia d'África no que cinca a la posibilidá de perdonar a los apóstates, na qu'Estébanu defendía que nun había qu'acoyelos otra vuelta na comunidá de los creyentes. Nelli reclamó, per primer vegada, la primada, xurídica amás de moral, de la Ilesia de Roma sobro les demás ilesies del mundu. Según la tradición, morrió mártir: foi escabezáu na mesma siella pontificia.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[2 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 24
| 30-VIII-[[357]] al 6-VIII-[[258]]
| '''[[Papa Sistu II|Sistu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Sistu II&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''XYSTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:24-St.Sixtus II.jpg|50px]]
| Xystus, Sixtus
| ¿[[Grecia]]?
| Foi'l primer papa que repitió'l nome d'ún de los sos antecesores. Morrió escabezáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[6 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 25
| 22-VII-[[259]] al 26-XII-[[268]]
| '''[[Papa Dionisiu|Dionisiu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Dionisiu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''DIONYSIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:25-St.Dionysius.jpg|50px]]
| Dionysius
| [[Grecia]]
| Caltuvo, con [[Dionisiu d'Alexandría]], el debate teolóxicu que se conoz como ''[[Alderique de los Dionisios]]'', que facía referencia al triteísmu (Dios nun ye unu y trinu, como dicía la doctrina oficial, sinón trés dioses distintos). Ye'l primer papa, según el martiroloxu romanu, que nun morrió mártir.
|-
| 26
| 5-I-[[269]] al 30-XII-[[274]]
| '''[[Papa Feliz I|Feliz I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Feliz&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''FELIX'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:26-St.Felix I.jpg|50px]]
| Felix
| [[Roma]]
| Mandó enterrar a los mártires embaxo los altares de les ilesies (primero enterrábense nes catacumbes) y facer misa namái ellí col envís d'evitar la celebración de mises privaes, frecuente daquella.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[30 d'avientu]]&lt;/small&gt;
|-
| 27
| 4-I-[[275]] al 7-XII-[[283]]
| '''[[Papa Eutiquianu|Eutiquianu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Eutiquianu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''EUTYCHIANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:27-St.Eutychian.jpg|50px]]
| Euthychianus
|
| Dexó mandao que los mártires foran enterraos con un vistíu nomáu [[dalmática]], asemeyada al mantu de los emperadores romanos que ye usada anguaño polos [[diáconu|diáconos]] nes ceremonies solemnes.
|-
| 28
| 17-XII-[[283]] al 22-IV-[[296]]
| '''[[Papa Cayu|Cayu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Cayu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''CAIUS o GAIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:28-St.Caius.jpg|50px]]
| Caius o Gaius
| [[Salona]], ([[Dalmacia]])
| Yera sobrín del emperador [[Dioclecianu]], y dedicó'l so pontificáu a reorganizar les instituciones de la Ilesia. Quiciabes martirizáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[22 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 29
| 30-VI-[[296]] al IV?-[[304]]
| '''[[Papa Marcelín|Marcelín]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Marcelín&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''MARCELLINUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:29-St.Marcellinus.jpg|50px]]
| Marcellinus
|
| Foi papa demientres la postrera gran persecución de los cristianos, entamada por Dioclecianu. Nel so pontificáu, en [[301]], [[Armenia]] convirtióse na primer nación oficialmente cristiana de la historia. La tradición diz que morrió escabezáu por mandáu del emperador.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 d'abril]]&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu IV ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''Númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal&lt;br /&gt;(n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 30
| Mayu-xunu de [[308]] al 16-I-[[309]]
| '''[[Papa Marcelu I|Marcelu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Marcelu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''MARCELLUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papa Marcelo I.jpg|50px]]
| Marcellus
|
| Decretó que los qu'apostataran demientres les persecuciones tuvieran que facer penitencia primeru de ser almitíos otra vuelta na Ilesia. Los que taben a la escontra d'esa decisión ficieron que l'emperador [[Maxenciu]] lu esterrara. Morrió exiliáu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[16 de xineru]]&lt;/small&gt;
|-
| 31
| 18-IV-309 al 17-VIII-309
| '''[[Papa Osebiu|Osebiu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Osebiu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''EUSEBIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Eusebius.jpg|50px]]
| Eusebius
| ¿[[Cerdeña]]?
| Continuó, nel so perbreve papáu, la engarradiella de los ''lapsi'' (apóstates). Maxenciu esterrólu y morrió en [[Sicilia]].
|-
| 32
| 2-VII-[[311]] al 10/11-I-[[314]]
| '''[[Papa Melquiades|Melquiades]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Melquiades&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''MILTIADES O MELCHIADES'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope miltiades.jpg|50px]]
| Miltiades o Melchiades
| ¿Norte d'África?
| L'emperador Constantín promulga l'''[[Edictu de Milán]]'' (313), que da fin a les persecuciones relixoses, y ofrez al pontífiz el [[Palaciu del Laterano]], que se convertirá na sé pontificia (San Xuan del Laterano).
|-
| 33
| 31-I-[[314]] al 31-XII-[[335]]
| '''[[Papa Silvestre I|Silvestre I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Silvestre&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SILVESTER'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Sylvester I and Constantine.jpg|50px]]
| Silvester
| [[Roma]]
| Institúi el domingu como Día del Señor y convoca'l I Conceyu de Nicea ([[325]]), que condenó l'[[arrianismu]] y definió el credo de los católicos.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[31 d'avientu]]&lt;/small&gt;
|-
| 34
| 18-I-[[336]] al 7-X-336
| '''[[Papa Marcos|Marcos]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Marcos&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''MARCUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Marcus (papa).jpg|50px]]
| Marcus
| ¿Roma?
| Invistió embaxo d'un paliu al obispu d'[[Ostia]], que dende aquella quedó autorizáu pa consagrar como papa al obispu de Roma.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[7 d'ochobre]]&lt;/small&gt;
|-
| 35
| 6-II-[[337]] al 12-IV-[[352]]
| '''[[Papa Xuliu I|Xuliu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Xuliu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IULIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Iulius I.jpg|50px]]
| Iulius
| Roma
| Foi'l que determinó que'l [[25 d'avientu]] tenía de ser el día de la Natividá del Señor. Atribúise-y tamién la fundación del archivu de la Santa Sede.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[12 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 36
| 17-V-352 al 24-IX-[[366]]
| '''[[Papa Liberiu|Liberiu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''LIBERIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Liberius.jpg|50px]]
| Liberius
|
| Foi esterráu en [[Tracia]] pol emperador [[Constanciu II]], que quería facer del [[arrianismu]] la relixón oficial del Imperiu romanu occidental. Ye, tamién, el primer papa qu'aínda nun foi canonizáu pola Ilesia católica, magar que sí que lo ye nes Ilesies orientales.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| [[355]]-[[365]]
| [[Antipapa Félix II|Félix II]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''FELIX'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Antipope Felix II.svg|50px]]
| Felix
| ¿Roma?
| De la que Lliberiu foi esterráu dellos obispos arrianos, col apoyu del cleru romanu, fixéronlu papa, anque nun foi reconocíu pol pueblu cristianu. Ye, poro, un antipapa, anque'l so nome se caltién pa la numberación de los pontífices; amás, na [[Edá Media]] foi consideráu como papa llexítimu (la semeya ye d'esa época). &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[29 de xunetu]]&lt;/small&gt;
|-
| 37
| 1-X-366 al 11-XII-[[384]]
| '''[[Papa Dámasu I|Dámasu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Dámasu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''DAMASUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Saintdamasus.jpg|50px]]
| Damasus
| Lusitania
| Fixo del llatín la llingua oficial de la Ilesia, y-y encargó al historiador Xerónimu d'Estridón la traducción de la ''Biblia'', nomada ''[[Vulgata]]'', a esa llingua, estableciendo al facelo los llibros sagraos canónicos. &lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[11 d'avientu]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 366-[[367]]
| [[Antipapa Ursín|Ursín]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''URSINUS'''&lt;/small&gt;
|
| Ursinus
| Roma
| Antipapa. Negóse a reconocer el nomamientu de Dámasu, y foi esterráu por ello pol emperador [[Valentinianu II]].
|-
| 38
| 11-XII-384 al 26-XI-399
| '''[[Papa Siriciu|Siriciu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Siriciu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SIRICIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Siricius.jpg|50px]]
| Siricius
| Roma
| Decreta'l celibatu pa los clérigos. Delles fontes apunten que foi'l primer pontífiz qu'usó'l títulu de ''papa''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[26 de payares]]&lt;/small&gt;
|-
| 39
| 27-XI-[[399]] al 19-XII-[[401]]
| '''[[Papa Anastasiu I|Anastasiu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Anastasiu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ANASTASIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Anastasius I.jpg|50px]]
| Anastasius
|
| Animó a los cristianos del Norte d'[[África]] a lluchar escontra la herexía [[donatismu|donatista]].&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[19 d'avientu]]&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu V ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''Númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal&lt;br /&gt;(n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 40
| 22-XII-[[401]] al 12-III-[[417]]
| '''[[Papa Inocenciu I|Inocenciu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Inocenciu I&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''INNOCENTIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Innocentius I.jpg|50px]]
| Innocentius
| Albano ([[Italia]])
| Fíu del anterior papa, magar que nacíu primero de qu'esti se fixera clérigu, yera papa cuando Alaricu, rei de los visigodos, saquia Roma (24-VIII-410).&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[28 de xunetu]]&lt;/small&gt;
|-
| 41
| 18-III-[[417]] al 26-XII-[[418]]
| '''[[Papa Zósimu|Zósimu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Zósimu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ZOSIMUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Zosimus.jpg|50px]]
| Zosimus
| ¿Grecia?
| Absolvió del pecáu d'herexía a [[Pelayu (monxu)|Pelayu]], que yá fora condenáu por Inocenciu I. Eso causó bien de discusiones na Ilesia.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[27 d'avientu]]&lt;/small&gt;
|-
| 42
| 28/29-XII-418 al 4-IX-[[422]]
| '''[[Papa Bonifaciu I|Bonifaciu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Bonifaciu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BONIFACIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Boniface I.jpg|50px]]
| Bonifacius
|
| Apoyó a [[Agustín d'Hipona|San Agustín]] y los obispos africanos na so campaña escontra'l [[pelaxanismu]].&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[25 d'ochobre]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 27-XII-418 al 3-IV-[[419]]
| [[Antipapa Olayu|Olayu]]
|
| Eulalius
| Roma
| Antipapa. Foi elixíu pontífiz como alternativa a Bonifaciu I, magar que dempués, tres la mediación del emperador [[Flaviu Honoriu]], reconoció a esti como papa llexítimu.
|-
| 43
| 10-IX-422 al 27-VII-[[432]]
| '''[[Papa Celestín I|Celestín I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Celestín&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''COELESTINUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Celestine1pope.jpg|50px]]
| Coelestinus
| ¿Roma?
| Hebo d'enfrentase, demientres el so pontificáu, a bien de doctrines herétiques (nestorianismu, pelaxanismu, donatismu, maniqueísmu y novacionismu). Convocó'l Conceyu d'Éfesu (431), que condenó formalmente les dos primeres d'ente les nomaes arriba. Ye veneráu como santu, amás de pola Ilesia católica, pola Ilesia ortodoxa.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[8 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 44
| 31-VII-432 a VIII-440
| '''[[Papa Sistu III|Sistu III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Sistu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''XYSTUS TERTIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope-Sixtus-III.jpg|50px]]
| Xystus
| Roma
|&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[28 de marzu]]&lt;/small&gt;
|-
| 45
| 29-IX-440 al 10-XI-[[461]]
| '''[[Papa Lleón I|Lleón I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lleón&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Lleón el Grande&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''LEO'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:StLeo I.JPG|50px]]
| Leo
| Toscana
| Convence a [[Atila]], rei de los Hunos, de nun conquistar Roma ([[452]]). Ye veneráu como santu tamién poles ilesies orientales.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[10 de payares]]. Nes ilesies orientales el [[18 de febreru]]&lt;/small&gt;
|-
| 46
| 19-XI-461 al 29-II-[[468]]
| '''[[Papa Hilariu|Hilariu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Hilariu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HILARIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Ficheru:Hilarius.png|izquierda|sinmarco|51x51px]]
| Hilarius
| Cerdeña
| Reforzó l'autoridá del obispu de Roma sobre les ilesies d'Hispania y la Galia, enforma desorganizaes dende les invasiones de los pueblos bárbaros.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[17 de payares]] o [[28 de febreru]]&lt;/small&gt;
|-
| 47
| 3-III-468 al 10-III-483
| '''[[Papa Simpliciu|Simpliciu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Simpliciu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SIMPLICIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Sansimpliciopapa.jpg|50px]]
| Simplicius
| Tívoli (Italia)
| Fin del Imperiu Romanu d'occidente ([[476]]).&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[10 de marzu]]&lt;/small&gt;
|-
| 48
| 13-III-483 al 1-III-[[492]]
| '''[[Papa Feliz III|Feliz III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Feliz&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''FELIX TERTIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Felix3.jpg|50px]]
| Felix
| Roma
| Feliz II ye consideráu un antipapa, pero caltiénse na numberación.
|-
| 49
| 1-III-492 al 21-XI-[[496]]
| '''[[Papa Xelasiu I|Xelasiu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Xelasiu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''GELASIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papa Gelasio I.jpg|50px]]
| Gelasius
| ¿Norte d'África? ¿Roma?
| Ye'l postrer papa d'orixe africanu. Demientres el so ministeriu buscó aumentar l'autoridá papal, magar que fue una dómina de tensión creciente ente les ilesies del este y l'oeste.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[21 de payares]]&lt;/small&gt;
|-
| 50
| 24-XI-496 al 19-XI-[[498]]
| '''[[Papa Anastasiu II|Anastasiu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ANASTASIUS SECUNDUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Anastasius II.jpg|50px]]
| Anastasius
| Roma
| Clodovéu, rei de los francos, conviértese al cristianismu. El de so foi'l primer pueblu xermánicu convertíu a esta relixón. Tentó d'acabar col cisma acacianu, pero nun foi quién.
|}

== Alta Edá Media ==

=== Sieglu VI ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome papal (n'asturianu y llatín)'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Llugar de nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 51
| 22-XI-498 al 19-VII-[[514]]
| '''[[Papa Símacu|Símacu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Símacu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SYMMACHUS'''&lt;/small&gt;
| [[Ficheru:Symmachus.png|izquierda|sinmarco|55x55px]]
| Symmachus
| Cerdeña
| Depuestu por [[Teodoricu'l Grande]] ente [[501]]-[[506]]. Concedió la llibertá a tolos esclavos que tenía la Ilesia, y atribúise-y tamién el entamu la construcción de los palacios vaticanos.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[19 de xunetu]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 22-XI-498 al 1-III-[[499]] y 23-X-[[501]] al [[506]]
| [[Antipapa Llorienzu|Llorienzu]]
|
| Laurentius
| Roma
| Antipapa. Escoyíu a la vez que Símacu por una parte del cleru romanu favoratible a los bizantinos, recibió a lo primero'l sofitu de Teodoricu'l Grande, pero dempués foi obligáu a renunciar.
|-
| 52
| 20-VII-514 al 19-VII-[[523]]
| '''[[Papa Hormisdes|Hormisdes]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Hormisdes&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HORMISDAS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Pope Hormisdas.jpg|70px]]
| Hormisdas
| Frosinone (Italia)
| Acabó col cisma acacianu, qu'entamara en 484. Encargó a Dionisiu l'Exiguu que reformara'l calendariu, y esti estableció'l 753 ''ab urbe condita'' como l'añu de nacencia de [[Xesús]] de Nazaret y, poro, como l'añu 1 de la dómina cristiana.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[6 d'agostu]]&lt;/small&gt;
|-
| 53
| 13-VIII-523 al 18-V-[[526]]
| '''[[Papa Xuan I|Xuan I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Xuan&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IOANNES'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Papa Ioannes I.jpg|70px]]
| Ioannes
| Toscana
| Primer papa que viaxa a [[Constantinopla]]; a la so vuelta foi encarceláu y martirizáu por orde de Teodoricu'l Grande, acusáu de conspirar escontra elli con Xustinianu.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[18 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 54
| 12-VII-526 al 22-IX-[[530]]
| '''[[Papa Feliz IV|Feliz IV]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Feliz&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''FELIX QUARTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Mosaic of Felix IV (III) in Santi Cosma e Damiano, Rome, Italy (527–530).jpg|50px]]
| Felix
| Samniu (Italia)
| Puestu na Siella de San Pedru por orde de Teodoricu'l Grande, proclamó nún edictu a Bonifaciu II como'l so socesor. Cristianizó'l Templu de Rómulu, nel foru romanu, dempués de que Teodoricu-y lo donara, y convirtiólu na ilesia de los santos Cosme y Damián.&lt;small&gt;Festividá: [[30 de xineru]]&lt;/small&gt;
|-
| 55
| 22-IX-530 al 17-X-[[532]]
| '''[[Papa Bonifaciu II|Bonifaciu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BONIFATIUS SECUNDUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Pope Boniface II.jpg|70px]]
| Bonifacius
| Roma
| Ostrogodu, foi'l primer papa d'orixe xermánicu, y foi designáu pa selo pol so predecesor. Tentó d'elixir tamién elli mesmu al so socesor, na figura de Vixiliu (llueu tamién papa). Camudó la numeración de los años nel calendariu xulianu; dexaron de cuntase dende la fundación de Roma (''Ad Urbe Condita'') y pasaron a contase dende'l nacimientu de Xesús de Nazaré (''Anno Domini'').
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 22-IX-530 al 14-X-530
| [[Papa Dióscoru|Dióscoru]]
|
| Dioscorus
| Alexandria
| Antipapa; foi'l candidatu elixíu pol cleru en contra del nomamientu de Bonifaciu. La so muerte, pocos díes después del so nomamientu, frayó la cisma.
|-
| 56
| 2-I-[[533]] al 8-V-[[535]]
| '''[[Papa Xuan II|Xuan II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IOHANNES SECUNDUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Johannes II.jpg|70px]]
| Mercurius
| Roma
| Primer papa que camuda'l so nome de bautismu, porque'l de so yera'l d'un dios romanu.
|-
| 57
| 13-V-535 al 22-IV-[[536]]
| '''[[Papa Agapitu I|Agapitu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Agapitu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''AGAPETUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Agapitus I.jpg|50px]]
| Agapetus
| Roma
| Fundó en Roma una biblioteca d'autores eclesiásticos en griegu y llatín, y ayudó a Casiodoru nel so proyeutu pa tornar al llatín les obres de los filósofos griegos. Escomulga al patriarca de Constantinopla [[Patriarca Antimu I|Antimu I]].&lt;small&gt;Festividá: [[20 de setiembre]]. Nes Ilesies orientales el [[22 d'abril]]&lt;/small&gt;
|-
| 58
| 8-VI-536 al III-[[537]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;†11-XI-537&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Silveriu|Silveriu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Silveriu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SILVERIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Silverius2.jpg|70px]]
| Silverius
| ¿Frosinone? (Italia)
| Fíu llexítimu del papa Hormisdes, nacíu primeru de que fora sacerdote. Foi depuestu de la siella de San Pedru tres de que restaurara a Antimu I como patriarca de Constantinopla.&lt;small&gt;Festividá: [[20 de xunu]]&lt;/small&gt;
|-
| 59
| 20-III-537 al 7-VI-[[555]]
| '''[[Papa Vixiliu|Vixiliu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''VIGILIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Pope Vigilius.jpg|70px]]
| Vigilius
| Roma
| Taba en Constantinopla como legáu de Silveriu cuando esti foi depuestu, y ocupó'l so llugar nel tronu de San Pedru. Demientres el so papáu desarrollose'l II Conceyu de Constantinopla (553), que fora convocáu pol emperador [[Xustinianu I]].
|-
| 60
| 16-IV-556 al 4-III-[[561]]
| '''[[Papa Pelayu I|Pelayu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PELAGIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Pope Pelagius I Illustration.jpg|70px]]
| Pelagius
| Roma
| Yera'l candidatu de Xustinianu I, y camudó les sos opiniones teolóxiques sobro la disputa nestorianista dempués de ser elixíu, lo que traxo'l descréditu pa la institución papal.
|-
| 61
| 17-VII-561 al 13-VII-[[574]]
| '''[[Papa Xuan III|Xuan III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IOANNES TERTIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Papa Joao III.jpg|70px]]
| Catelinus
| Roma
| El so papáu tuvo determináu por dos fechos ayenos a la Ilesia: la muerte de Xustinianu y, con ella, el desinterés de los sos socesores, volcaos nel oriente del so territoriu, polo qu'asocedía en Roma; y la invasión lombarda.
|-
| 62
| 2-VI-[[575]] al 30-VI-579
| '''[[Papa Benitu I|Benitu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BENEDICTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Imaxe:Benedict I.jpg|70px]]
| Benedictus o Bonosus
| Roma
| Foi papa nuna dómina difícil pa Roma y pa Italia, y sábese perpoco d'elli.
|-
| 63
| 26-XI-579 al 7-II-[[590]]
| '''[[Papa Pelayu II|Pelayu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PELAGIUS SECUNDUS'''&lt;/small&gt;
| [[Ficheru:Pope Pelagius II.jpg|70px]]
| Pelagius
| Roma
| Tomo midíes pa promover el celibatu de los clérigos. Foi la de so la época de la conversión de los visigodos al catolicismu. Nun reconoció'l calter ecuménicu del patriarca de Constantinopla, porque entendía qu'eso diba amenorgar el poder del papáu.
|-
| 64
| 3-IX-590 al 12-III-[[604]]
| '''[[Papa Gregoriu I|Gregoriu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Gregoriu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''GREGORIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Ficheru:Gregorythegreat.jpg|70px]]
| Gregorius
| Roma
| Primer papa que vinía d'una orde monástica, la benedictina. Ye ún de los padres de la Ilesia. Produció bien de testos, que marcaron el camín de lo que diba ser la espiritualidá medieval, revitalizó l'impulsu misioneru nel norte d'Europa y reformó'l cantu llitúrxicu, nomáu dende aquella ''cantu gregorianu'' nel so honor.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[3 de setiembre]]. Na Ilesia ortodoxa el [[12 de marzu]].&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu VII ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Llugar de nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 65
| 13-IX-604 al 22-II-[[606]]
| '''[[Papa Sabinianu|Sabinianu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SABINIANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Sabinian.jpg|50px]]
| Sabinianus
| Blera (Italia)
| Atribúise-y la introducción del vezu de facer sonar les campanes a les hores canóniques y a aquelles nes que se celebra la eucaristía.
|-
| 66
| 19-II-[[607]] al 12-XI-607
| '''[[Papa Bonifaciu III|Bonifaciu III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BONIFATIUS TERTIUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Boniface III.jpg|50px]]
| Bonifatius
| Roma
| Consiguió del emperador [[Phocas]] un edicto pol que quedaba asegurada pal obispu de Roma la primacía sobro los demás obispos del mundu. Tamién camudó'l sistema d'eleición de papa. Prohibió a los papas, baxo pena d'escomunión, escoyer en vida al so socesor, y estableció que habríen de pasar polo menos trés díes del entierru d'un papa enantes qu'entamara la escoyeta del siguiente.
|-
| 67
| 25-VIII-[[608]] al 8/25-V-[[615]]
| '''[[Papa Bonifaciu IV|Bonifaciu IV]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Bonifaciu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BONIFATIUS QUARTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Boniface IV.jpg|50px]]
| Bonifatius
| Valeria (Italia)
| Consiguió'l permisu de Phocas pa convertir el Panteón de Roma nuna ilesia, que dedicó a la [[Virxe María]] y a los mártires. Demientres el so papáu [[Mahoma]] emprima la so predicación en [[La Meca]]. Foi'l primer papa en tomar el mesmu nome papal que'l de so antecesor.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[25 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 68
| 13-XI-615 al 8-XI-[[618]]
| '''[[Papa Adeodatu I|Adeodatu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Adeodatu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ADEODATUS o DEUSDEDIT'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Adeodatus I (Deusdedit I).jpg|50px]]
| Adeodatus o Deusdedit
| Roma
| Primer papa n'usar un sellu nos documentos pontificios.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[8 de payares]]&lt;/small&gt;
|-
| 69
| 23-XII-[[619]] al 25-IX-[[625]]
|'''[[Papa Bonifaciu V|Bonifaciu V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BONIFATIUS QUINTUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papa Bonifacio V.jpg|50px]]
| Bonifatius
| [[Nápoles]]
| Elixíu como papa'l 8-XI-618, nun foi consagráu hasta que se recibió la confirmación del emperador [[Heracliu I]]. Fizo muncho por acabar de cristianizar [[Inglaterra]] y proclamó'l decretu que permitió que les ilesies foran llugar de refuxu pa los qu'afuxíen de la xusticia.
|-
| 70
| 27-X-625 al 12-X-[[638]]
| '''[[Papa Honoriu I|Honoriu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HONORIUS'''
| [[Ficheru:Honorius I.png|izquierda|sinmarco|50x50px]]
| Honorius
| Campania (Italia)
| Consideraba que'l [[monotelismu]] (creyencia en que Xesús tenía dos naturaleza, divina y humana, pero namái una voluntá) nun yera una herexía, y asina lo defendió nún sínodu. Por culpa d'ello foi anatematizáu pol [[Tercer Conceyu de Constantinopla]] en [[680]]. El so exemplu valió-yos d'argumentu a los que taben escontra la introducción del dogma de la infalibilidá papal nel [[Conceyu Vaticanu I]].
|-
| 71
| 28-V-[[640]] al 2-VIII-640
| '''[[Papa Severín|Severín]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SEVERINUS'''
| [[Archivu:Severinopapa.jpg|50px]]
| Severinus
| Roma
| Elixíu como papa'l 15-X-638, nun foi consagráu hasta que se recibió la confirmación del emperador Heracliu I. Esti, pa dá-yla, quixo obligalu a firmar un documentu que reconocía'l monotelismu como la doctrina de la Ilesia, pero Severín refugó facelo, y amás declaró que'l monotelismu yera una herexía.
|-
| 72
| 24-XII-640 al 12-X-[[642]]
| '''[[Papa Xuan IV|Xuan IV]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IOANNES QUARTUS'''
| [[Archivu:Murner History Cod Karlsruhe 3117 (crop).jpg|50px]]
| Ioannes
| [[Salona]] ([[Croacia]])
| Declaró que'l monotelismu yera una herexía, y escribió un documentu nel qu'intentó matizar les opiniones d'Honoriu I pa que dexara d'asociase'l so nome con ella.
|-
| 73
| 24-XI-642 al 14-V-[[649]]
| '''[[Papa Tiadoru I|Tiadoru I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Teodoru I&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''THEODORUS'''
| [[Archivu:Pope Theodore I.jpg|50px]]
| Theodorus
| Xerusalén
| Escomulga'l patriarca de Constantinopla [[Patriarca Pablu II|Paulu II]] metanes la disputa sobro'l monotelismu. Preparó'l [[Conceyu de Laterano]], pero morrió enantes de qu'entamara.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá na Ilesia ortodoxa: [[18 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 74
| 21-VII-649 al 16-IX-[[655]]
| '''[[Papa Martín I|Martín I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Martín&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''MARTINUS'''
| [[Archivu:Pope Martin I.jpg|50px]]
| Martinus
| [[Todi]] (Italia)
| Dirixó'l Conceyu de Laterano, que condenó oficialmente'l monotelismu. L'emperador bizantín Constante II manda secuestralu y lu lleva a Constantinopla, esterrándolu a [[Crimea]] en mayu de 655, aú muerre.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[13 d'abril]]. Nes Ilesies orientales el [[14 d'abril]].&lt;/small&gt;
|-
| 75
| 10-VIII-654 al 2-VI-[[657]]
| '''[[Papa Oxenu I|Oxenu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Oxenu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''EUGENIUS'''
| [[Archivu:Pope Eugene I.jpg|50px]]
| Eugenius
| Roma
| Elixíu demientres l'encarcelamientu de Martín I, tuvo problemes col emperador por refugar aceptar el monolitismu. Esti quería secuestralu tamién, pero impidiolo l'avance de los musulmanes.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[2 de xunu]]&lt;/small&gt;
|-
| 76
| 30-VII-657 al 27-I-[[672]]
| '''[[Papa Vitalianu|Vitalianu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Vitalianu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''VITALIANUS'''
| [[Archivu:Pope Vitalian.jpg|50px]]
| Vitalianus
| [[Segni]] (Italia)
| Siguió peleando col emperador, al que recibió en Roma, pola cuestión del monotelismu. Tuvo qu'escomulgar al arzobispu de [[Rávena]], Maurus, que se rebeló escontra la primacía de Roma, y reforzó la so autoridá sobre les Ilesies orientales. Atribúyese-y la introducción de la música d'órganu nes ilesies&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[27 de xineru]]&lt;/small&gt;
|-
| 77
| 11-IV-672 al 17-VI-[[676]]
| '''[[Papa Adeodatu II|Adeodatu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''ADEODATUS SECUNDUS'''
| [[Archivu:Pope Adeodatus II Illustration.jpg|50px]]
| Adeodatus
| Roma
| Miembru de la [[orde benedictina]], yera nomáu pola so xenerosidá pa colos probes y los peregrinos. Preocupose por meyorar la disciplina monástica, y siguió combatiendo'l monotelismu.
|-
| 78
| 2-XI-676 al 11-IV-[[678]]
| '''[[Papa Donu|Donu]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''DONUS'''
| [[Archivu:Dono I.jpg|50px]]
| Donus
| Roma
| Buscó la conciliación col Imperiu bizantín, y consiguió que l'arzobispu de [[Rávena]] reconociera la primacía de Roma, ciudá na que restauró delles ilesies.
|-
| 79
| 27-VI-678 al 10-I-[[681]]
| '''[[Papa Agatón|Agatón]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Agatón&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''AGATHO'''
| [[Archivu:Agatho.png|50px]]
| Agatho
| Sicilia
| Dirixó'l Sestu Conceyu Ecuménicu, que puso fin a la tolerancia cola herexía monotelista que tuvieran los papes anteriores.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[10 de xineru]]. Na Ilesia ortodoxa y nes ilesies católiques orientales el [[20 de febreru]].&lt;/small&gt;
|-
| 80
| 17-VIII-[[682]] al 3-VII-[[683]]
| '''[[Papa Lleón II|Lleón II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lleón II&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''LEO SECUNDUS'''
| [[Archivu:LeoII.jpg|50px]]
| Leo
| [[Calabria]] (Italia)
| Elixíu como papa a la muerte d'Agatón, nun foi consagráu papa hasta un añu dempués tres de les negociaciones col emperador bizantín. Confirmó les actes del Sestu Conceyu Ecuménicu, y acabó cola intención de los arzobispos de Rávena de separtase de la so autoridá.
|-
| 81
| 26-VI-[[684]] al 7-V-[[685]]
| '''[[Papa Benitu II|Benitu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Benitu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''BENEDICTUS SECUNDUS'''
| [[Archivu:81-St.Benedict II.jpg|50px]]
| Venédiktos
| Roma
| Foi'l postrer papa que necesitó la confirmación del emperador bizantín. De magar esti treslladó, por petición de Benitu, la responsabilidá al exarca de [[Rávena]], lo que dio dafechu a la Ilesia, y al pueblu de Roma, el poder de confirmar a los papes.
&lt;small&gt;Festividá: [[7 de mayu]]&lt;/small&gt;
|-
| 82
| 23-VII-685 al 2-VIII-[[686]]
| '''[[Papa Xuan V|Xuan V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''IOANNES QUINTUS'''
| [[Archivu:82-John V.jpg|50px]]
| Ioánnis
| Antioquía (Siria)
| El de so foi un pontificáu nel que siguieron meyorando les rellaciones col emperador bizantín
|-
| 83
| 21-X-686 al 21-IX-[[687]]
| '''[[Papa Conón|Conón]]'''
| [[Archivu:83-Conon.jpg|50px]]
| Kónon
| Sicilia
| Papa de compromisu elixíu pa mediar ente los partidarios del archidiáconu Pascual y del presbíteru Tiadoru, que, sicasí, habíen ser proclamaos polos sos respeutivos partidarios. Morrió envelenáu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 866-867
| [[Antipapa Tiadoru|Tiadoru]]
|
|
|
| Antipapa. Yera'l candidatu de l'aristocracia romana p'asoceder a Xuan V. Reconoció a Serxu I como pontífiz una y bones esti foi proclamáu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
|&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 687
| [[Antipapa Pascual|Pascual]]
|
|
|
| Antipapa. Yera'l candidatu del cleru romanu p'asoceder a Xuan V. Tres de la proclamación de Serxu I tentó de consiguir el sofitu del exarca de Rávena pa les sos pretensiones de ser papa, pero fracasó y foi encerráu nún monesteriu.
|-
| 84
| 15-XII-687 al 8-IX-[[701]]
| '''[[Sergio I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Serxu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''SERGIUS'''
| [[Archivu:84-St.Sergius I.jpg|50px]]
| Sérgios
| [[Palermo]] (Italia)
| Introduz l'''Agnus Dei'' na misa. Rechazó los cánones del [[Conceyu Quinisestu]], convocáu pol emperador [[Xustinianu II]], y foi protexíu pol pueblu y la milicia de Roma cuando esti mandó secuestralu pa llevalu a Constantinopla.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[8 de setiembre]]&lt;/small&gt;
|}

=== Sieglu VIII ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''Imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 85
| 30-X-701 al 11-I-[[705]]
| '''[[Papa Xuan VI|Xuan VI]]'''
&lt;small&gt;'''IOANNES SEXTUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:85-John VI.jpg|alt=|50x50px]]
|Ioánnis
|[[Éfesu]] (Grecia, Imperiu bizantín)
|Siguió enfrentáu a los emperadores bizantinos, y tuvo qu'enfrentase a problemes políticos y militares colos lombardos.
|-
| 86
| 1-III-705 al 18-X-[[707]]
| '''[[Papa Xuan VII|Xuan VII]]'''
&lt;small&gt;'''IOANNES SEPTIMUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:86-John VII.jpg|alt=|izquierda|50x50px]]
|Ioánnis
|[[Rossano]] (Italia)
|Primer papa fíu d'un funcionariu bizantín. Caltuvo bones rellaciones colos lombardos, que dominaben la península Itálica. Mandó construyir la [[ilesia de Santa María Antigua]].
|-
| 87
| 15-I-[[708]] al 4-II-708
| '''[[Papa Sisiniu|Sisiniu]]'''
&lt;small&gt;'''SISINNIUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:87-Sisinnius.jpg|sinmarco|50x50px]]
|Sisínios
|[[Siria]]
|Enfermu de gota, foi papa namái que 20 díes, nos qu'empecipió la recaldación de fondos pa restaurar les muralles de Roma que habría sacar alantre Gregoriu II.
|-
| 88
| 25-III-708 al 9-IV-[[715]]
| '''[[Papa Constantín|Constantín]]'''
&lt;small&gt;'''CONSTANTINUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:88-Constantine.jpg|50x50px]]
|Kōnstantínos
| Siria
| Viaxa a Constantinopla y consigue ameyorar les rellaciones col Imperiu bizantín, mandáu por [[Xustinianu II]].
|-
| 89
| 12-V-715 al 11-II-[[731]]
| '''[[Papa Gregoriu II|Gregoriu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Gregoriu&lt;/small&gt; &lt;small&gt;'''GREGORIUS SECUNDUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:89-St.Gregory II.jpg|50x50px]]
|Gregorius Sabellus
|Roma
| Escomulga al emperador [[Lleón III Isaúricu]] tres de la so prohibición del cultu a les imáxenes sagraes y de qu'ordenara la so destrucción. Convocó un conceyu, en [[729]], que condenó la [[Iconoclasta|iconoclasia]].&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[11 de febreru]]&lt;/small&gt;
|-
| 90
| 18-III-731 al 29-XI-741
| '''[[Papa Gregoriu|Gregoriu III]]'''
&lt;small&gt;San Gregoriu III&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;'''GREGORIUS TERTIUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:90-St.Gregory III.jpg|50x50px]]
|Grēgórios
| Siria
| Elixíu por aclamación popular. Foi'l papa caberu en ser confirmáu pol exarca bizantín, y el postrer non européu hasta'l [[papa Franciscu]]. Instituyó la fiesta de [[Tolos Santos]].&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Festividá: [[28 de payares]]&lt;/small&gt;
|-
| 91
| 10-XII-741 al 15-III-752
| '''[[Papa Zacaríes|Zacaríes]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Zacaríes&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:Zacharia.png|izquierda|sinmarco|50x50px]]
|Zacharias Policromii
| Santa Severina (Calabria, Italia)
|D'orixe griegu, prohibió'l tráficu d'esclavos en Roma y sancionó la usurpación del tronu francu por [[Pipín el Breve]]. Foi un administrador eficaz y un hábil diplomáticu.
&lt;small&gt;Festividá: [[15 de marzu]]&lt;/small&gt;
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''Ø'''&lt;/span&gt;
| 23-III-752 al 25-III-752
| '''[[Estébanu (papa electu)|Estébanu]]''' ''Papa Electu'' o '''Estébanu II'''
|[[Ficheru:Stephanus II. Stefano II (cropped).jpg|izquierda|sinmarco|75x75px]]
|
| Roma
| Elixíu como papa, nun llegó a ser consagráu. El so nome foi añadíu a la llista de papes nel sieglu XVI, y elimináu della nel ''[[Anuariu Pontificiu|Anuariu pontificiu]]'' de 1961, nel papáu de Xuan XXIII.
|-
| 92
| 26-III-752 al 26-IV-757
| '''[[Papa Estébanu II|Estébanu II]]''' o '''III'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''STEPHANUS SECUNDUS''' (TERTIUS) &lt;/small&gt;
|[[Ficheru:Stephanus II (III).png|izquierda|sinmarco|50x50px]]
|
| Roma
| Nomáu Estébanu III hasta l'''Anuariu pontificiu'' de 1961. Roma taba a piques de ser invadida polos lombardos. Foron derrotaos por Pipín el Breve, que-y regala tierres al papa que sedrán el guañu de los futuros [[Estaos Pontificios]].
|-
| 93
| 29-V-757 al 28-VI-767
| '''[[Papa Pablu I|Pablu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Pablu&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''PAULUS'''&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:Paulus I.png|izquierda|sinmarco|50x50px]]
|
| Roma
|Hermanu del anterior papa, fizo trabayos diplomáticos pa elli primero de ser papa y lluéu tuvo que banciar ente los lombardos y los francos. Alloñóse del Imperiu Romanu d'Oriente.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 28-VI-767 al 6-VIII-768
| [[Antipapa Constantín II|Constantín II]]
|
| Constantino di Nepi
|Nepi
| Laicu hasta'l so ascensu al poder, foi impuestu como papa por so hermanu, el duque Tiadoru de Nepi. Foi depuestu polos lombardos.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 31-VII-768
| [[Antipapa Felipe|Felipe]]
|
|
|
| Antipapa. Impuestu por un unviáu del rei lombardu [[Desideriu]], y depuestu'l mesmu día de la so coronación.
|-
| 94
| 7-VIII-767 al 24-I-772
| '''[[Papa Estébanu III|Estébanu III]]''' o '''IV'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''STEPHANUS TERTIUS''' (QUARTUS)&lt;/small&gt;
|[[Ficheru:Stephanus III (IV).png|izquierda|sinmarco|50x50px]]
|Stephanus
| Sicilia
| Monxu benedictín, foi escoyíu papa col sofitu de los funcionarios de Roma. Convocó'l [[Conceyu de Laterano (769)|Conceyu de Laterano]] ([[769]]), que tentó de llendar la influencia de los nobles nes eleiciones papales y opúnxose a la iconoclastia. 
|-
| 95
| 9-II-772 al 26-XII-795
| '''[[Papa Adrianu I|Adrianu I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;'''HADRIANUS'''&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Charlemagne and Pope Adrian I.jpg|50px]]
|
| Roma
| Nel so papáu Desideriu conquista Roma. Carlomagnu rinde [[Pavía]] y corónase como rei lombardu, y dempués devuelve al papa'l so territoriu. Morrío con 95 años, tres de ser el papa col papáu más llargu dende San Pedru. Foi papa demientres el segundu [[Conceyu de Nicea II|Conceyu de Nicea]] ([[787]]).
|}

=== Sieglu IX ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 96
| 27-XII-795 al 12-VI-816
| '''[[Papa Lleón III|Lleón III]]'''
| [[Archivu:Leo III.jpg|50px]]
|
| Roma
| Del 799 al 800 exíliase baxo proteición de Carlomagnu; corona como emperador a Carlomagnu na Basílica de San Pedru (25-XII-800).
|-
| 97
| 12-VI-816 al 24-I-817
| '''[[Papa Estébanu IV|Estébanu IV]]''' o '''V'''
| [[Archivu:Stephanus V. Stefano V (cropped).jpg|50px]]
|
| Roma
| Corona en Reims a Lluis el Piadosu, rei de los francos.
|-
| 98
| 25-I-817 al 11-II-824
| '''[[Papa Pascual I|Pascual I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Pascual&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Paschalis I. in apsis mosaic of Santa Prassede in Rome.gif|50px]]
| Pascale Massimi
| Roma
| El pueblu romano nun quixo que fore enterráu na Basílica de San Pedru.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;festividá: 16 de mayu&lt;/small&gt;
|-
| 99
| 8-V-824 al 27-VIII-827
| '''[[Papa Oxenu II|Oxenu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''padre del pueblu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Eugene II.jpg|50px]]
|
| Roma
| Institúinse con elli los ''Seminarios''.
|-
| 100
| VIII-827 a X-827
| '''[[Papa Valentín|Valentín]]'''
| [[Archivu:Pope Valentine.jpg|50px]]
|
| Roma
|
|-
| 101
| 5-I-828 al 11-I-844
| '''[[Papa Gregoriu IV|Gregoriu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Gregory IV.jpg|50px]]
|
| Roma
| Introduz la festividá de ''Tolos Santos''.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 844
| [[Antipapa Xuan VIII|Xuan]] o Xuan VIII
|
|
|
| Antipapa; yera'l candidatu elixíu pol pueblu romano p'asoceder a Gregoriu IV.
|-
| 102
| I-844 al 7-I-847
| '''[[Papa Serxu II|Serxu II]]'''
| [[Archivu:Pope Sergius II Illustration.jpg|50px]]
|
| Roma
| Los sarracenos saquien Roma (846).
|-
| 103
| 10-IV-847 al 17-VII-855
| '''[[Papa Lleón IV|Lleón IV]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lleón&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Leo IV.jpg|50px]]
|
| Roma
| Manda llevantar nueves muries en Roma, creando la ''Civitas Leonina''.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 855 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;†880&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Anastasiu III|Anastasiu III]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Anastasiu'l Bibliotecariu''&lt;/small&gt;
| 
|
| °810?
| Antipapa, tenía'l sofitu del emperador Lotariu; ún de los posibles redactores del ''Liber Pontificalis''.
|-
| 104
| 29-IX-855 al 17-IV-858
| '''[[Papa Benitu III|Benitu III]]'''
| [[Archivu:Pope Benedict III Illustration.jpg|50px]]
|
| Roma
|
|-
| 105
| 24-IV-858 al 13-XI-867
| '''[[Papa Colás I|Colás I]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Colás&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Colás el Grande&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Nicholas I.jpg|50px]]
|
| °828? en Roma
| Cisma fociana: elli y Fociu, Patriarca de Constantinopla, escomúlguense mutuamente (867).
|-
| 106
| 14-XII-867 al 14-XII-872
| '''[[Papa Adrianu II|Adrianu II]]'''
| [[Archivu:Pope Adrian II.jpg|50px]]
|
| 792 en Roma
| Convoca'l IV Conceyu de Constantinopla.
|-
| 107
| 14-XII-872 all 16-XII-882
| '''[[Papa Xuan VIII|Xuan VIII]]'''
| [[Archivu:Pope John VIII Illustration.jpg|50px]]
|
| °820? en Roma
| Evita otra cisma cola Ilesia oriental y reconoz a Fociu como patriarca; confirma y permite a San Metodiu y San Cirilu dar la lliturxa n'eslavu.
|-
| 108
| 16-XII-882 al 15-V-884
| '''[[Papa Marín I|Marín I]]'''
| [[Archivu:Pope Marinus I.jpg|50px]]
|
| Gallese (Italia)
| Equivocadamente foi llamáu dacuando como Martín II. Renueva la escomunión contra'l patriarca Fociu.
|-
| 109
| 17-V-884 al IX-885
| '''[[Papa Adrianu III|Adrianu III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Santu Adrianu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Papa Adriano III.jpg|50px]]
|
| Roma
| &lt;br /&gt;&lt;small&gt;festividá: 8 de xunetu&lt;/small&gt;
|-
| 110
| 14-IX-885 al 14-IX-891
| '''[[Papa Estébanu V|Estébanu V]]''' o '''VI'''
| [[Archivu:Pope Stephen V (2).jpg|50px]]
|
| Roma
|
|-
| 111
| 19-IX-891 al 4-IV-896
| '''[[Papa Formosu|Formosu]]'''
| [[Archivu:Pope Formosus.jpg|50px]]
|
| °816? n'Ostia (Italia)
| Fore escomulgáu pol Xuan VIII, pero restituyíu por Marín I.
|-
| 112
| 4-IV-896 al 19-IV-896
| '''[[Papa Bonifaciu VI|Bonifaciu VI]]'''
| [[Archivu:Pope Boniface VI.jpg|50px]]
|
| Roma?
| Elixíu col sofitu del emperador Lambertu d'Spoleto.
|-
| 113
| 22-V-896 al 14-VIII-897
| '''[[Papa Estébanu VI|Estébanu VI]]''' o '''VII'''
| [[Archivu:Pope Stephen VI.jpg|50px]]
|
| Roma
| Fai un xuiciu al cadabre de Formosu (896, ''synodus horrenda''), nomándolu antipapa.
|-
| 114
| VIII-897 al XI-897
| '''[[Papa Román|Román]]'''
| [[Archivu:Pope Romanus Illustration.jpg|50px]]
|
| Gallese (Italia)
| Hermanu de Marín I; depuestu de la siella de San Pedru.
|-
| 115
| XII-897
| '''[[Papa Tiadoru II|Tiadoru II]]'''
| [[Archivu:Pope Theodore II Illustration.jpg|50px]]
|
| Roma
| Restitúi la figura de Formosu como papa; fíu del patriarca Fociu.
|-
| 116
| 18-I-898 al 5-I-900
| '''[[Papa Xuan IX|Xuan IX]]'''
| [[Archivu:Pope John IX.jpg|50px]]
|
|
| Corona a Lamberto d'Spoleto como emperador, sustituyendo a Arnulfu.
|}

=== Sieglu X ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 117
| 1-II-900 al VII-903
| '''[[Papa Benitu IV|Benitu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Benedict IV Illustration.jpg|50px]]
| Benedictus
| Roma
| Corona como emperador a Lluis de Provenza (Lluis III ''el Ciegu'').
|-
| 118
| VII-903 a IX-903
| '''[[Papa Lleón V|Lleón V]]'''
| [[Archivu:Pope Leo V Illustration.jpg|50px]]
| 
| Ardea (Italia)
| Depuestu pol antipapa Cristóbal.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| IX-903 a I-904
| [[Antipapa Cristóbal|Cristóbal]]
| [[Archivu:Cristobal antipapa.jpg|50px]]
| Christoforus
| Roma
| Antipapa, pero hasta'l sieglu XX, sí foi consideráu papa llexítimu; depón al anterior pontífiz.
|-
| 119
| 29-I-904 al 14-IV-911
| '''[[Papa Serxu III|Serxu III]]'''
| [[Archivu:Pope Sergius III.jpg|50px]]
| Sergius
| Roma, nel 870?
| Tentó enantes por dos veces xubir na siella de San Pedru; iniciu del periodu nomáu ''pornocracia''.
|-
| 120
| IV-911 al VI-913
| '''[[Papa Anastasiu III|Anastasiu III]]'''
| [[Archivu:Pope Anastasius III Illustration.jpg|50px]]
| Anastasius
| Roma
| Posible fíu de Serxu III.
|-
| 121
| 7-VIII-913 al 5-II-914
| '''[[Papa Landón|Landón]]'''
| [[Archivu:Pope Lando Illustration.jpg|50px]]
| Landón
| Sabina (Italia)
| Últimu pontífiz hasta Franciscu (o bien hasta Xuan Pablu I) n'usar un nome inéditu.
|-
| 122
| III-714 al V-728
| '''[[Papa Xuan X|Xuan X]]'''
| [[Archivu:Pope John X Illustration.jpg|50px]]
| Ioannes
| Tossignano (Italia), en 860
| Primer papa que se pon na cabeza d'un exércitu, na Batalla de Garigliano (916).
|-
| 123
| V-928 al XII-928
| '''[[Papa Lleón VI|Lleón VI]]'''
| [[Archivu:Pope Leo VI Illustration.jpg|50px]]
|
| Roma
| Muerre asesináu.
|-
| 124
| XII-928 al II-931
| '''[[Papa Estébanu VII|Estébanu VII]]''' o '''VIII'''
| [[Archivu:Pope Stephen VII (2).jpg|50px]]
| Stephanus de Gabrielli
| Roma
| Depuestu y asesináu.
|-
| 125
| III-931 al XII-935
| '''[[Papa Xuan XI|Xuan XI]]'''
| [[Archivu:Pope John XI.jpg|50px]]
| Ioannes
| Roma, nel 911?
| Fíu de Serxu III; privilexa l'Abadía de Cluny.
|-
| 126
| 3-I-936 al 13-VII-939
| '''[[Papa Lleón VII|Lleón VII]]'''
| [[Archivu:Leone-VII.jpg|50px]]
|
| Roma
| Privilexa la reforma de Cluny.
|-
| 127
| 14-VII-939 al X-942
| '''[[Papa Estébanu VIII|Estébanu VIII]]''' o '''IX'''
| [[Archivu:Pope Stephen VIII.jpg|50px]]
| Stephanus
| Roma?
|
|-
| 128
| 30-X-942 al 1-V-946
| '''[[Papa Marín II|Marín II]]'''
| [[Archivu:Pope Marinus II.jpg|50px]]
| Marinus
| Roma
| Equivocadamente foi llamáu dacuando como '''Martín III'''.
|-
| 129
| 10-V-946 al 8-XI-955
| '''[[Papa Agapitu II|Agapitu II]]'''
| [[Archivu:Pope Agapetus II Illustration.jpg|50px]]
| Agapetus
| Roma
|
|-
| 130
| 16-XII-955 al 6-XII-963
| '''[[Papa Xuan XII|Xuan XII]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;El Papa Neñu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope John XII.jpg|50px]]
| Octavianu
| Roma, 938?
| Fíu d'Albericu II; tercer pontífiz que nun usa'l so nome de nacencia. Corona como emperador a Otón I, que lu depondrá posteriormente.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 6-XII-963 al 26-II-964
| [[Papa Lleón VIII|Lleón VIII]]
| [[Archivu:Pope Leo VIII.jpg|50px]]
| Leo
| Roma
| Consideráu como antipapa nesti primer periodu del so pontificáu, impuestu por Otón I.
|-
| 130
| 26-II-964 al 14-V-964
| '''[[Papa Xuan XII|Xuan XII]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;El Papa Neñu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope John XII.jpg|50px]]
| Octavianu
| Roma, 938?
| Cola so muerte (quiciabes asesinatu) acaba'l ''saeculum obscurum''.
|-
| 131
| 22-V-964 al 23-VI-964&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†4-VII-966&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Benitu V|Benitu V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;El Gramáticu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Benedict V Illustration.jpg|50px]]
|
| Roma
| Depuestu por Otón I y esterráu n'Hamburgu.
|-
| 132
| 23-VI-964 al 1-III-965
| '''[[Papa Lleón VIII|Lleón VIII]]'''
| [[Archivu:Pope Leo VIII.jpg|50px]]
| Leo
| Roma
| Papa llexítimu pa esti periodu; protexíu d'Otón I.
|-
| 133
| 1-X-965 al 6-IX-972
| '''[[Papa Xuan XIII|Xuan XIII]]'''
| [[Archivu:Pope John XIII.jpg|50px]]
| Giovanni dei Crescenzi
| Roma
| Exiliáu ente avientu 965 y el 14-XI-966; evanxelización d'húngaros y polacos.
|-
| 134
| 19-I-973 a VI-974
| '''[[Papa Benitu VI|Benitu VI]]'''
| [[Archivu:Pope Benedict VI Illustration.jpg|50px]]
| Benedictus
|
| Depuestu y asesináu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 974
| [[Antipapa Bonifaciu VII|Bonifaciu VII]]
| [[Archivu:Bonifacio 7.jpg|50px]]
| Francone Ferruchi
|
| Antipapa per primer vegada; fux pa Constantinopla.
|-
| 135
| X-974 al 10-VII-983
| '''[[Papa Benitu VII|Benitu VII]]'''
| [[Archivu:Pope Benedict VII Illustration.jpg|50px]]
| Benedictus
| Roma
| Promueve'l monacatu; impuestu por Sicco d'Spoleto y Otón II.
|-
| 136
| XII-983 a IV-984&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†20-VIII-984&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Xuan XIV|Xuan XIV]]'''
| [[Archivu:Pope John XIV Illustration.jpg|50px]]
| Pietro Canepanova
| Pavía (Italia)
| Muerre de fame tando encarceláu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| IV-984 al 20-VII-985
| [[Antipapa Bonifaciu VII|Bonifaciu VII]]
| [[Archivu:Bonifacio 7.jpg|50px]]
| Francone Ferruchi
|
| antipapa per segunda vegada; muerre asesináu
|-
| 137
| VII-985 al 1-IV-996
| '''[[Papa Xuan XV|Xuan XV]]'''
| [[Archivu:Pope John XV Illustration.jpg|50px]]
| Xuan
| Roma
| Primer papa en facer una canonización, la de Ulricu d'Ausburgu.
|-
| 138
| 3-V-996 al 18-II-999
| '''[[Papa Gregoriu V|Gregoriu V]]'''
| [[Archivu:Pope Gregory V.jpg|50px]]
| Bruno von Kärnthen &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''Bruno de Carintia'')&lt;/small&gt;
| Saxonia, 972?
| Primer papa alemán.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 997-998&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1013&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Xuan XVI|Xuan XVI]]
| [[Archivu:Pope John XVI.jpg|50px]]
| Giovanni Filigato
| Rossano (Italia)
| Antipapa; el so numberal sí computará pal siguiente papa de nome Xuan.
|-
| 139
| 2-IV-999 al 12-V-1003
| '''[[Papa Silvestre II|Silvestre II]]'''
| [[Archivu:Silvester II.JPG|50px]]
| Gerbert d'Aurillac
| Alvernia (Francia), 945?
| Primer papa francés.
|}

== Baxa Edá Media ==

=== Sieglu XI ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 140
| 13-VI-1003 al XI/XII-1003
| '''[[Papa Xuan XVII|Xuan XVII]]'''
| [[Archivu:Ioannes XVII (XVIII).jpg|50px]]
| Giovanni Sicco
| Roma
| Realmente nun hubo un anterior papa Xuan XVI, yá que l'asina nomáu foi un antipapa, pero túvose en cuenta pal cómputu de Giovanni Sicco como pontífiz. 
|-
| 141
| XII-1003 al VII-1009
| '''[[Papa Xuan XVIII|Xuan XVIII]]'''
| [[Archivu:Ioannes XVIII. Giovanni XVIII, papa.jpg|50px]]
| Giovanni Fasano
| Roma
| Dexa la Siella de San Pedru.
|-
| 142
| 31-VII-1009 al 12-V-1012
| '''[[Papa Serxu IV|Serxu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Sergius IV.jpg|50px]]
| Pietro Martino Boccadiporco
| Roma
| La Ilesia del Santu Sepulcru ye destruyid pol califa Al-Hakil bi-Amr Allah.
|-
| 143
| 18-V-1012 al 9-IV-1024
| '''[[Papa Benitu VIII|Benitu VIII]]'''
| [[Archivu:Pope Benedict VIII.jpg|50px]]
| Teofilatto dei Conti di Tusculo
| Roma
| Depuestu como papa hasta 1014.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 1012
| '''[[Papa Gregoriu VI|Gregoriu VI]]'''
|
| Gregorio
|
| Antipapa, busca'l sofitu del emperador Henrique II contra Benitu VIII.
|-
| 144
| 4-V-1024 al 20-X-1032
| '''[[Papa Xuan XIX|Xuan XIX]]'''
| [[Archivu:Pope John XIX.jpg|50px]]
| Romano dei Conti di Tusculo
| Roma
| Hermanu de Benitu VIII; yera llaicu nel momentu de la so eleición como pontífiz.
|-
| 145
| 21-X-1032 al IX-1044&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1er periodu&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Benitu IX|Benitu IX]]'''
| [[Archivu:B Benedikt XI.jpg|50px]]
| Teofilatto dei Conti di Tusculo
| Roma, 1012
| Sobrín de los dos papes anteriores. Gobierna en trés periodos; espulsáu de la siella de San Pedru nésti primeru.
|-
| 146
| 20-I-1044 al 10-IV-1045&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1063&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Silvestre III|Silvestre III]]'''
| [[Archivu:Pope Sylvester III – Nuremberg chronicles f 188v 1.jpg|50px]]
| Giovanni di Crescenzi Ottaviani
| Roma
| Espulsáu por Benitu IX.
|-
| 147
| 10-IV-1045 al V-1044&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2du periodu&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Benitu IX|Benitu IX]]'''
| [[Archivu:B Benedikt XI.jpg|50px]]
| Teofilatto dei Conti di Tusculo
| Roma, 1012
| Viende'l cargu pontificiu a Gregoriu VI.
|-
| 148
| 5-V-1045 al 20-XII-1046&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1047&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Gregoriu VI|Gregoriu VI]]'''
| [[Archivu:Pope Gregory VI.jpg|50px]]
| Giovanni Graciano Pierleoni
| Roma
| Obligáu a abdicar nel sínodu de Sutri, esterráu pa Colonia.
|-
| 149
| 24-XII-1046 al 9-IX-1047
| '''[[Papa Clemente II|Clemente II]]'''
| [[Archivu:Pope clement II.jpg|50px]]
| Suidger von Morsleben und Hornburg
| Saxonia, 1005
| Corona como Emperador a Henrique III; dende agora'l cargu papal habrá tener l'autorización del emperador xermánicu.
|-
| 150
| 8-XI-1047 al 17-VI-1048 &lt;br /&gt;&lt;small&gt;3er periodu&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1055 o 1056&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Benitu IX|Benitu IX]]'''
| [[Archivu:B Benedikt XI.jpg|50px]]
| Teofilatto dei Conti di Tusculo
| Roma, 1012
| Espulsáu del cargu papal.
|-
| 151
| 17-VII-1048 al 9-VIII-1048
| '''[[Papa Dámasu II|Dámasu II]]'''
| [[Archivu:B Damasus II1.jpg|50px]]
| Poppo von Brixen
| Baviera
| Nomáu pol emperador Henrique III, nun hubo eleición papal.
|-
| 152
| 12-II-1049 al 19-IV-1054
| '''[[Papa Lleón|Lleón IX]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Lleón&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Leon IX (crop).jpg|50px]]
| Bruno von Egisheim-Dagsburg
| Alsacia, 21-VI-1002
| Produzse la cisma definitiva ente la [[Ilesia Católica|Ilesia Occidental]], catolicismu, y la [[Ilesia Ortodoxa|Ilesia Oriental]], ortodoxa (16-VII-1054).
|-
| 153
| 13-IV-1055 al 28-VII-1057
| '''[[Papa Víctor II|Víctor II]]'''
| [[Archivu:Vicii bild.jpg|50px]]
| Gebhard Graf von Calw, Tollenstein und Hirschberg
| Baviera, 1018
| Refuerza la condena contra'l matrimoniu de los sacerdotes
|-
| 154
| 2-VIII-1057 al 29-III-1058
| '''[[Papa Estébanu IX|Estébanu IX]]''' o '''X'''
| [[Archivu:B Stephan IX.jpg|50px]]
| Frederick de Lorena
| Lorena, 1020
| Refuerza la Reforma Gregoriana.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 1058 al 1059&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1073 o 1080&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Benitu X|Benitu X]]
| [[Archivu:Benedict-X-Platina.jpg|50px]]
| Giovanni Mincio
| Roma
| Antipapa.
|-
| 155
| 6-XII-1058 al 27-VII-1061
| '''[[Papa Colás II|Colás II]]'''
| [[Archivu:Robert Guiscard claimed as a Duke (Detail of Nicholas II).jpg|50px]]
| Gerhard de Borgoña
| Chevron, 990
| Coronáu como pontífiz el 24-I-1059; espulsa y escomulga al antipapa Benitu X.
|-
| 156
| 30-IX-1061 al 21-IV-1073
| '''[[Papa Alexandru II|Alexandru II]]'''
| [[Archivu:Papa alessandro II.jpg|50px]]
| Anselmo da Baggio
| Milán, 1010 o 1015
| La so eleición nun tuvo'l sofitu imperial; nel 1063 tresforma la [[Reconquista]] en guerra santa.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 28-X-1061 al 31-V-1064&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1072&lt;/small&gt;
| [[Papa Honoriu II|Honoriu II]]
|
| Pietro Cadalo
| Verona, 1009
| Antipapa, elixíu como pontífiz contra Alexandru II; caltuvo hasta la muerte'l so drechu sobro la Siella de San Pedru.
|-
| 157
| 22-IV-1073 al 25-V-1085
| '''[[Papa Gregoriu VII|Gregoriu VII]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Gregoriu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pope Gregory I illustration.jpg|50px]]
| Ildebrando Aldobrandeschi di Soana
| Sovana, 1020
| Elixíu pontífiz por aclamación popular; nel 1075 publica'l ''Dictatus Papae''.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 25-II-1080 al 8-I-1100
| [[Antipapa Clemente III|Clemente III]]
| [[Archivu:Clemente III, antipapa (cropped).jpg|50px]]
| Wibert de Ravenna
| Parma, 1029
| Antipapa; elixíu como pontífiz por Henrique IV, al que corona como emperador.
|-
| 158
| 24-V-1086 al 16-IX-1087
| '''[[Papa Víctor III|Víctor III]]'''
| [[Archivu:Victor III. - Desiderius of Montecassino.jpg|50px]]
| Dauferio o Desiderio
| Benevento, 1026
| Nun acepta'l cargu hasta un añu depués; fixo una &quot;protocruzada&quot; nel norte d'África.
|-
| 159
| 12-III-1088 al 29-VII-1099
| '''[[Papa Urbanu II|Urbanu II]]'''
| [[Archivu:BlUrban II.png|50px]]
| Odón de Châtillon o de Lagery
| Lagery, 1042
| Entama la [[Primer Cruzada]] (1095–99).
|}

=== Sieglu XII ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 160
| 13-VIII-1099 al 21-I-1118
| '''[[Papa Pascual II|Pascual II]]'''
| [[Archivu:B Paschalis II.jpg|50px]]
| Rainiero de Bieda
| Bieda, 1050
| Miembru de la Orde de San Benitu. Ordenó la construcción de la basílica de los Cuatro Santos Coronaos.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| IX-1100 al I-1101&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1102&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Teodoricu|Teodoricu]]
|
| Teodoricu
|
| Antipapa; nomáu papa col sofitu del Emperador Henrique IV. Encarceláu y esterráu pol papa Pascual II.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| I-1101 al 1105
| [[Antipapa Albertu|Albertu]]
|
| Adalberto o Alberto
|
| Antipapa; nomáu papa pol emperador Henrique IV depués del antipapa Teodoricu; encarceláu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 18-XI-1105 al 11-IV-1111
| [[Antipapa Silvestre IV|Silvestre IV]]
|
| Maginulfo
| Roma, 1050?
| Antipapa; col sofitu imperial; renuncia a les pretensiones sobre la Siella de San Pedru.
|-
| 161
| 24-I-1118 al 29-I-1119
| '''[[Papa Xelasiu II|Xelasiu II]]'''
| [[Archivu:GelasioII.gif|50px]]
| Giovanni Caetani Coniulo
| Gaeta, 1060
| Exiliáu na so ciudá natal, morriendo en Cluny (Francia).
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 10-III-1118 al 22-IV-1121&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1137&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Gregoriu VIII|Gregoriu VIII]]
| [[Archivu:Nuremberg chronicles – Antipope Gregory VIII (CXCVIIv).jpg|50px]]
| Maurice Bourdin
| Limousin
| Antipapa; elixíu con sofitu imperial contra Xelasiu II, fuxendo ésti de Roma.
|-
| 162
| 2-II-1119 al 13-XII-1124
| '''[[Papa Calistu II|Calistu II]]'''
| [[Archivu:Calixtus II.jpg|50px]]
| Guido de Borgoña
| Borgoña, 1050
| Elixíu en Cluny, espulsando de Roma al antipapa Gregoriu VIII; convoca'l primer conceyu ecuménicu n'Occidente (Laterano, 1123); escomulga al [[Cometa Halley]].
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 15-XII-1124 al 21-XII-1124
| [[Antipapa Celestín II|Celestín II]]
|
| Teobaldo Boccapecora
|
| Antipapa, anque elixíu dafechu. Renuncia al cargu pontificiu.
|-
| 163
| 21-XII-1124 al 13-II-1130
| '''[[Papa Honoriu II|Honoriu II]]'''
| [[Archivu:B Honorius II.jpg|50px]]
| Lamberto Scannabecchi
| Fiagnano
| Créase la [[Orde del Temple]].
|-
| 164
| 14-II-1130 al 24-IX-1143
| '''[[Papa Inocenciu II|Inocenciu II]]'''
| [[Archivu:B Innozenz II.jpg|50px]]
| Gregorio Papareschi
| Roma
| Tien de fuxir de Roma ante l'antipapa Anacletu II. II Conceyu de Laterano.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 23-II-1131 al 25-I-1138
| [[Antipapa Anacletu II|Anacletu II]]
|
| Pietro Pierleoni
| Roma
| Antipapa; coronáu pontífiz al mesmu tiempu qu'Inocenciu II, exiliándose ésti.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 13-III-1138 al 29-V-1138
| [[Papa Víctor IV|Víctor IV]]
|
| Gregorio Conti
|
| Antipapa; elixíu como socesor del antipapa Anacletu II; acepta llueu l'autoridá d'Inocenciu II.
|-
| 165
| 26-IX-1143 al 8-III-1144
| '''[[Papa Celestín II|Celestín II]]'''
| [[Archivu:Papa Celestino II.png|50px]]
| Guido Ghefucci da Castello
| Città di Castello
| Anula la escomunión que ficiera Inocenciu II sobre'l rei francés Lluis VII. Ye'l primer papa nomáu nes profecíes de San Malaquíes.
|-
| 166
| 12-III-1144 al 15-II-1145
| '''[[Papa Lluciu II|Lluciu II]]'''
| [[Archivu:B Lucius II.jpg|50px]]
| Gherardo Caccianemici dall'Orso
| Boloña
| Enfréntase al pueblu de Roma y al Senáu pol temor de perder poder, y nuna d eles revueltes resulta firíu y muerre.
|-
| 167
| 15-II-1145 al 8-VII-1153
| '''[[Papa Oxenu III|Oxenu III]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Oxenu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:B Eugen III.jpg|50px]]
| Pietro Bernardo dei Paganelli di Montemagno
| Pisa
| Organízase la Segunda Cruzada.
|-
| 168
| 9-VII-1153 al 3-XII-1154
| '''[[Papa Anastasiu IV|Anastasiu IV]]'''
| [[Archivu:B Anastasius IV.jpg|50px]]
| Corrado della Suburra
| Roma
| Restaura'l Panteón de Roma.
|-
| 169
| 4-XII-1154 al 1-IX-1159
| '''[[Papa Adrianu IV|Adrianu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Hadrian IV.jpg|50px]]
| Nicholas Breakspear
| Abbots Langley, 1100
| Decreta qu'Irlanda pase a ser dominiu del rei d'Inglaterra (Henrique II).
|-
| 170
| 7-IX-1159 al 30-VIII-1181
| '''[[Papa Alexandru III|Alexandru III]]'''
| [[Archivu:B-Alexander III1.jpg|50px]]
| Rolando Bandinelli
| Siena, 1100
| III Conceyu de Laterano; bulda ''Regis Aeternis'', que promulga l'añu xubilar xacobéu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 7-IX-1159 al 20-IV-1164
| [[Antipapa Víctor IV|Víctor IV]]
|
| Ottaviano Crescenzi Ottaviani di Monticelli
|
| Antipapa; col sofitu del emperador Federicu Barbarossa contra Alexandru III.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 22-IV-1164 al 20-IX-1168
| [[Antipapa Pascual III|Pascual III]]
|
| Guido
| Cremona
| Antipapa; socesor del antipapa Víctor IV; canonizó a Carlomagnu (canonización non reconocida pola Ilesia Católica).
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| IX-1168 al 29-VIII-1178&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†1184&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Calistu III|Calistu III]]
|
| Giovanni di Struma
|
| Antipapa; col sofitu del emperador Federico Barbarossa.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 29-III-1179 al I-1180
| [[Antipapa Inocenciu III|Inocenciu III]]
|
| Lando Sitino
| Sezze
| Antipapa; cuartu y postrer opositor a Alexandru III.
|-
| 171
| 1-IX-1181 al 25-XI-1185
| '''[[Papa Lluciu III|Lluciu III]]'''
| [[Archivu:Pope Lucius III.png|50px]]
| Ubaldo Allucingoli
| Lucca, 1097
| Entama a preparar la Tercer Cruzada, morriendo enantes de vela fecha.
|-
| 172
| 25-XI-1185 al 20-X-1187
| '''[[Papa Urbanu III|Urbanu III]]'''
| [[Archivu:B Urban III.jpg|50px]]
| Uberto Crivelli
| Cuggiono, 1120
| Pérdiga de Xerusalén.
|-
| 173
| 21-X-1187 al 17-XII-1187
| '''[[Papa Gregoriu VIII|Gregoriu VIII]]'''
| [[Archivu:B Gregor VIII.jpg|50px]]
| Alberto de Morra
| Benevento, 1100
| Organiza la Tercer Cruzada.
|-
| 174
| 19-XII-1187 al 27-III-1191
| '''[[Papa Clemente III|Clemente III]]'''
| [[Archivu:B Clemens III.jpg|50px]]
| Paolo Scolari
| Roma
| Lleva a cabu la Tercer Cruzada.
|-
| 175
| 30-III-1191 al 8-I-1198
| '''[[Papa Celestín III|Celestín III]]'''
| [[Archivu:Celestin III.jpg|50px]]
| Giacinto Bobone
| Roma, 1106
| Confirmó los estatutos de la Orde Teutónica como orde militar.
|}

=== Sieglu XIII ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 176
| 8-I-1198 al 16-VII-1216
| '''[[Papa Inocenciu III|Inocenciu III]]'''
| [[Archivu:Innozenz3.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo III.svg|50px]]
| Lotario dei Conti di Segni
| Gavignano, 1160
| Pontífiz caberu en ser elixíu'l día de la muerte'l predecesor; IV Conceyu de Laterano (1215).
|-
| 177
| 18-VII-1216 al 18-III-1227
| '''[[Papa Honoriu III|Honoriu III]]'''
| [[Archivu:Honorius3.JPG|50px]]
| [[Archivu:C o a Onorio IV.svg|50px]]
| Cencio Savelli
| Roma, 1160
| Organiza la Quinta Cruzada.
|-
| 178
| 19-III-1227 al 22-VIII-1241
| '''[[Papa Gregoriu IX|Gregoriu IX]]'''
| [[Archivu:Gregory IX.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo III.svg|50px]]
| Ugolino dei Conti di Segni
| Anagni, 1145?
| Sesta Cruzada, fecha pol emperador Federicu II, que será escomulgáu.
|-
| 179
| 25-X-1241 al 10-XI-1241
| '''[[Papa Celestín IV|Celestín IV]]'''
| [[Archivu:B Colestin IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Celestino IV.svg|50px]]
| Goffredo Castiglioni
| Milán
| Muerre enantes de la consagración como papa.
|-
| 180
| 25-VI-1243 al 7-XII-1254
| '''[[Papa Inocenciu IV|Inocenciu IV]]'''
| [[Archivu:The Council of Lyons excommunicating Frederic II (cropped).png|50px]]
| [[Archivu:C o a Adriano V.svg|50px]]
| Sinibaldo Fieschi
| Xénova, 1195?
| I Conceyu de Lyon (1245).
|-
| 181
| 12-XII-1254 al 25-V-1261
| '''[[Papa Alexandru IV|Alexandru IV]]'''
| [[Archivu:B Alexander IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo III.svg|50px]]
| Rinaldo dei Conti di Segni
| Anagni, 1199?
| Aprueba la creación de la Universidá de Salamanca (1255).
|-
| 182
| 29-VIII-1261 al 2-X-1264
| '''[[Papa Urbanu IV|Urbanu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Urban IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Urbano IV.svg|50px]]
| Jacques Pantaléon
| Troyes, 1195?
| Nunca nun residió en Roma; prohibió, ensin consecuencies práutiques, la torna y estudiu d'[[Aristóteles]].
|-
| 183
| 5-II-1265 al 29-XI-1269
| '''[[Papa Clemente IV|Clemente IV]]'''
| [[Archivu:Papst Clemens IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente IV.svg|50px]]
| Guy Foucois o Foucault o Foulques
| Saint Gilles, 23-XI de 1190?
| [[Tomás d'Aquino]] escribe la ''Summa Theologiae''.
|-
| 184
| 1-IX-1271 al 10-I-1276
| '''[[Papa Gregoriu X|Gregoriu X]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Gregoriu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:B Gregor X.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio X.svg|50px]]
| Tebaldo Visconti
| Piacenza, 1210
| Emprima la forma de cónclave pa la eleición del pontífiz; tenta una reconciliación cola [[Ilesia Ortodoxa]]; II Conceyu de Lyon (1274).
|-
| 185
| 21-I-1276 al 22-VI-1276
| '''[[Papa Inocenciu V|Inocenciu V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Inocenciu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:InnocenzoV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo V.svg|50px]]
| Pierre Tarentaise
| Champagny, 1225?
| Tenta d'organizar una cruzada p'aidar a Castiella na Reconquista.
|-
| 186
| 11-VII-1276 al 18-VIII-1276
| '''[[Papa Adrianu V|Adrianu V]]'''
| [[Archivu:Papa Adriano V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Adriano V.svg|50px]]
| Ottobono Fieschi
| Xénova, 1205
| Muerre enantes de ser consagráu.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;'''Ø'''&lt;/span&gt;
| 5-IX-1276 al 6-IX-1276
| '''[[Gregoriu XI (papa electu)|Gregoriu (XI)]]'''
|
|
| Guglielmo Visconti
|
| Elixíu como papa, pero muerre enantes mesmo de ser proclamáu, col ''Habemus Papam'', como pontífiz.
|-
| 187
| 8-IX-1276 al 20-V-1277
| '''[[Papa Xuan XXI|Xuan XXI]]'''
| [[Archivu:B Johannes XXI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Giovanni XXI.svg|50px]]
| Pedro Julião o Hispano
| Lisboa, 1210?
| Cueye equivocao’l nome de Xuan XXI en vez de Xuan XX
|-
| 188
| 25-XI-1277 al 22-VIII-1280
| '''[[Papa Colás III|Colás III]]'''
| [[Archivu:NicholasIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Niccolo III.svg|50px]]
| Giovanni Gaetano Orsini
| Roma, 1210
| Segundu papa de la familia Orsini.
|-
| 189
| 22-II-1281 al 28-III-1285
| '''[[Papa Martín IV|Martín IV]]'''
| [[Archivu:B Martin IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Martino IV.svg|50px]]
| Simon de Brion
| Touraine, 1210?
| Ordenó la Cruzada contra la corona d'Aragón (1284-1286). Nel so pontificáu entamen les Víspores Sicilianes. Nunca nun esisteron nin Martín II nin Martín III, sinón que s'interpretó'l nome de Marín I y Marín II como Martín (II y III respeutivamente), d'ehí que Simón de Brion tomara'l nome de Martín IV.
|-
| 190
| 2-IV-1285 al 3-IV-1287
| '''[[Papa Honoriu IV|Honoriu IV]]'''
| [[Archivu:Papa Onorio IV.png|50px]]
| [[Archivu:C o a Onorio IV.svg|50px]]
| Giacomo Savelli
| Roma, 1210
| Caltuvo la escomunión contra Pedru III d'Aragón y nun reconoz al fíu d'esti, Alfonsu III, como rei d'Aragón.
|-
| 191
| 22-II-1288 al 4-IV-1292
| '''[[Papa Colás IV|Colás IV]]'''
| [[Archivu:NicholasIV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Niccolo IV.svg|50px]]
| Girolamo Masci
| Ascoli, 30-IX-1227
| Primer papa franciscanu. Nun reconoz a Jaume II d'Aragón como rei de Sicilia, sinón a Carlos II d'Anjou. Pérdiga del dominiu sobre San Xuan d'Acre y fin de la presencia europea en Tierra Santa.
|-
| 192
| 5-VII-1294 al 13-XII-1294&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†19-V-1296&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Celestín V|Celestín V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Celestín V&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Coelestin V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Celestino V.svg|50px]]
| Pietro Angeleri da Morrone
| Moline
| Dexa la Siella de San Pedru.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;festividá: 19 de mayu&lt;/small&gt;
|-
| 193
| 24-XII-1294 al 11-X-1303
| '''[[Papa Bonifaciu VIII|Bonifaciu VIII]]'''
| [[Archivu:Giotto - Bonifatius VIII (cropped).jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Bonifacio VIII.svg|50px]]
| Benedetto Caetani
| Anagni, 1235?
| Tendría de ser Bonifaciu VII, yá qu'ésti foi un antipapa.
|}

=== Sieglu XIV ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 194
| 22-X-1303 al 7-VII-1304
| '''[[Papa Benitu XI|Benitu XI]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Benitu XI&lt;/small&gt;
| [[Archivu:B Benedikt XI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Benedetto XI.svg|50px]]
| Nicola Boccasini
| Treviso, 1240
| Muerre envenenáu, en Perugia.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;festividá: 7 de xunetu&lt;/small&gt;
|-
| 195
| 5-VII-1305 al 20-IV-1314
| '''[[Papa Clemente V|Clemente V]]'''
| [[Archivu:Papst klemens v.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente V.svg|50px]]
| Bertrand de Got
| Villandraut, 1264
| Elixíu en Perugia, coronáu en Lyon, tresllada la corte pontificia p'Aviñón (1309), siendo'l primer papa d'Aviñón; suprime la Orde del Temple cola bulda ''Vox in excelso'' (13-IV-1312).
|-
| 196
| 7-VIII-1316 al 4-XII-1334
| '''[[Papa Xuan XXII|Xuan XXII]]'''
| [[Archivu:John22.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Giovanni XXII.svg|50px]]
| Jacques d'Euse o Duèse
| Cahors, 1249
| Papa d'Aviñón; elixíu pontífiz tres dos años d'''interregnum''; institúi el ''[[Tribunal de la Rota]]'' y la festividá de la ''Santísima Trinidá''.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 12-V-1328 al 25-VIII-1330&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†16-XI-1333&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Colás V|Nicolas V]]
| [[Archivu:Antiope Nicholas V.jpg|50px]]
|
| Pietro Rainalducci
| Corvaro
| Nomáu pontífiz por Lluis IV de Baviera (escomulgáu pol papa Xuan XXII); tien de fuxir de Roma, renunciando y aceutando l'autoridá de Xuan XXII.
|-
| 197
| 20-XII-1334 al 25-IV-1342
| '''[[Papa Benitu XII|Benitu XII]]'''
| [[Archivu:Benedikt XII1.png|50px]]
| [[Archivu:C o a Benedetto XII.svg|50px]]
| Jacques Fournier
| Saverdun, 1285?
| Papa d'Aviñón.
|-
| 198
| 7-V-1342 al 6-XII-1352
| '''[[Papa Clemente VI|Clemente VI]]'''
| [[Archivu:Clemens VI.png|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XI.svg|50px]]
| Pierre Roger
| Limoges, 1291
| Papa d'Aviñón; peste pietra n'Europa (1347–1351).
|-
| 199
| 18-XII-1352 al 12-IX-1362
| '''[[Papa Inocenciu VI|Inocenciu VI]]'''
| [[Archivu:Innozenz VI.gif|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo VI.svg|50px]]
| Étienne Aubert
| Beyssac, 1282
| Papa d'Aviñón.
|-
| 200
| 28-X-1362 al 19-XII-1370
| '''[[Papa Urbanu V|Urbanu V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Urbanu V&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Urban V.gif|50px]]
| [[Archivu:C o a Urbano V.svg|50px]]
| Guillaume Grimoard
| Grizac, 1310
| Regresa a Roma per un curtiu periodu (1367–1370), volviendo p'Aviñón.
|-
| 201
| 30-XII-1370 al 26-III-1378
| '''[[Papa Gregoriu XI|Gregoriu XI]]'''
| [[Archivu:PopeGregoryXI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XI.svg|50px]]
| Pierre Roger de Beaufort
| Limoges, 1330?
| Papa d'Aviñón; regresa a Roma.
|-
| 202
| 8-IV-1378 al 15-X-1389
| '''[[Papa Urbanu VI|Urbanu VI]]'''
| [[Archivu:Urbanus VI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Urbano VI.svg|50px]]
| Bartomoleo Prignano
| Nápoles, 1318?
| Emprima la [[Cisma d'Occidente|Gran Cisma d'Occidente]].
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 20-IX-1378 al 16-IX-1394
| [[Antipapa Clemente VII|Clemente VII]]
| [[Archivu:GiacMaster Pope Clement VII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente VII (Avignone).svg|50px]]
| Robertu de Xinebra
| Annecy, 1342?
| Antipapa de la [[Cisma d'Occidente|Gran Cisma]], elixíu como papa polos cardenales qu'elixeren a Urbanu VI; instala la so corte n'Aviñón; tien el sofitu de los reinos ibéricos, nórdicos y francés.
|-
| 203
| 2-XI-1389 al 1-XI-1404
| '''[[Papa Bonifaciu IX|Bonifaciu IX]]'''
| [[Archivu:IX.Bonifac.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Bonifacio IX.svg|50px]]
| Pietro Tomacelli
| Nápoles, 1356?
| Escolmulga al antipapa d'Aviñón Clemente VII.
|}

=== Sieglu XV ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 28-IX-1394 al 27-XI-1423
| [[Antipapa Benitu XIII|Benitu XIII]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;el Papa Luna&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pape avignon benoit13.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Benedetto XIII (Avignone).svg|50px]]
| Pedro Martínez de Luna y Gotor
| Illueca, 1328?
| Antipapa d'Aviñón; despuestu como pontífiz nos Conceyos de Pisa de 1409 y de Constanza de 1417, pero nun se somete. Esíliase en Peñíscola, siendo'l Reinu d'Aragón l'últimu estáu que lu reconoz como pontífiz.
|-
| 204
| 17-X-1404 al 6-XI-1406
| '''[[Papa Inocenciu VII|Inocenciu VII]]'''
| [[Archivu:Innocent VII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo VII.svg|50px]]
| Cosimo de'Migliorati
| Sulmona, 1336?
| Reinó cuando asocede la Cisma d'Occidente (o Cisma d'Avignon).
|-
| 205
| 30-XI-1406 al 4-VII-1415&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†18-X-1417&lt;/small&gt;
| '''[[Papa Gregoriu XII|Gregoriu XII]]'''
| [[Archivu:Gregory XII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XII.svg|50px]]
| Angelo Correr
| Venecia, 1326?
| Depuestu como pontífiz nel Conceyu de Pisa (1409), que nun reconoz; renuncia nel Conceyu de Constanza (4-VII-1415).
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 26-VI-1409 al 3-V-1410
| [[Antipapa Alexandru V|Alexandru V]]
| [[Archivu:Antipope Alexander V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Alexandre V (Pisa).svg|50px]]
| Pietro Philargi
| Creta, 1340
| Antipapa de Pisa; pontífiz que reina al mesmu tiempu xunto col papa Gregoriu XII y l'antipapa Benitu XIII.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 24-V-1410 al 29-V-1415&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†27-XII-1419&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Xuan XXIII|Xuan XXIII]]
| [[Archivu:Johannes XXIII Gegenpapst.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Giovanni XXIII (Pisa).svg|50px]]
| Baldassare Cossa
| Nápoles, 1370
| Antipapa de Pisa; preside'l Conceyu de Constanza.
|-
| 206
| 11-XI-1417 al 20-II-1431
| '''[[Papa MArtín V|Martín V]]'''
| [[Archivu:Martin V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Martino V.svg|50px]]
| Oddone Colonna
| Genazzano, 1368
| Elixíu pontífiz nel Conceyu de Constanza, que pon fin a la [[Cisma d'Occidente]]; restitúi Roma como sé pontificia.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 10-VI-1423 al 26-VII-1429&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†28-XII-1446&lt;/small&gt;
| [[Papa Clemente VIII|Clemente VIII]]
| [[Archivu:Antipapa Clemens VIII portrait.jpg|50px]]
|
| Gil Sánchez Muñoz y Carbón
| Teruel, 1369?
| Antipapa; sométese a la obediencia del papa Martín V.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''a'''&lt;/span&gt;
| 1424–1429
| [[Benitu XIV (antipapa primeru)|Benitu XIV]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Primer Benitu XIV''&lt;/small&gt;
|
|
| Bernard Garnier
|
| Antipapa non reconocíu; nomáu cardenal pol antipapa Benitu XIII, y elixíu como pontífiz por Jean Carrier.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''a'''&lt;/span&gt;
| 1430–1437
| [[Benitu XIV (antipapa segundu)|Benitu XIV]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''Segundu Benitu XIV''&lt;/small&gt;
|
|
| Jean Carrier
|
| Antipapa non reconocíu; nomáu cardenal pol antipapa Benitu XIII; caltién el mesmu nome y númberu que'l so predecesor.
|-
| 207
| 3-III-1431 al 23-II-1447
| '''[[Papa Oxenu IV|Oxenu IV]]'''
| [[Archivu:Portrait du pape Eugène IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Eugenio IV.svg|50px]]
| Gabriele Condulmer
| Venecia, 1383
| Sobrín de Gregoriu XII y tíu de Pablu II. Miembru de la Orde de San Agustín. Coronó emperador a Sexismundu de Luxemburgu en Roma en 1433. Promulgó la bulda ''Sicut dudum'' (1435), na que prohibía esclavizar los indíxenes de les islles Canaries convertíos al cristianismu. Treslladó'l Conceyu de Florencia a Ferrara (1438), y finalmente treslladólu de nuevu a Florencia (1439-1445) darréu de la peste bubónica.
|-
|-style= background:#ccc;&quot;
| &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;'''A'''&lt;/span&gt;
| 5-XI-1439 al 7-IV-1449&lt;br /&gt;&lt;small&gt;†7-I-1451&lt;/small&gt;
| [[Antipapa Feliz V|Feliz V]]'''
| [[Archivu:Portrait of Antipope Felix V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Felice V (antipapa).svg|50px]]
| Amedeo VIII de Savoya y Berri
| Chambéry, 4-IX-1383
| Últimu antipapa; elixíu papa nel Conceyu de Basilea; sométese a l'autoridá del papa Colás V.
|-
| 208
| 6-III-1447 al 24-III-1455
| '''[[Papa Colás V|Colás V]]'''
| [[Archivu:Paus Nicolaas V door Peter Paul Rubens.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Nicolaus V.svg|50px]]
| Tommaso Parentucelli
| Sarzana, 15-XI-1397
| Funda la Biblioteca Vaticana en 1448; fin del [[Imperiu Bizantín]] cola cayida de Constantinopla (29-V-1453).
|-
| 209
| 8-IV-1455 al 6-VIII-1458
| '''[[Papa Calistu III|Calistu III]]'''
| [[Archivu:Calixtus III.jpg|50px]]
| [[Archivu:Coat of Arms of Pope Callixtus III.svg|50px]]
| Alfonso de Borja (Borgia)
| Xàtiva
| Igua una cruzada contra l'Imperiu Otomanu col envís de reconquistar Constantinopla; anula la conderga contra [[Xuana d'Arcu]]
|-
| 210
| 19-VIII-1458 al 15-VIII-1464
| '''[[Papa Píu II|Píu II]]'''
| [[Archivu:Pintoricchio 012.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pio II.svg|50px]]
| Enea Silvio Piccolomini
| Corsignano, 18-X-1405
| Amosó un gran interés pola planificación urbana. Fundó Pienza, cerca de Siena, como la ciudá ideal en 1462. Ye conocíu pol ''Commentarii rerum memorabilium quae temporibus suis contigerunt'' (1463), primer autobiografía d'un papa.
|-
| 211
| 30-VIII-1464 al 26-VII-1471
| '''[[Papa Pablu II|Pablu II]]'''
| [[Archivu:Paul II.JPG|50px]]
| [[Archivu:C o a Paulo II.svg|50px]]
| Pietro Barbo
| Venecia, 23-II-1417
| Sobrín d'Oxenu IV. Construyó'l Palaciu de San Marcos (güei Palaciu Venecia). Aprobó la introducción de la imprenta nos Estaos Pontificios.
|-
| 212
| 9-VIII-1471 al 12-VIII-1484
| '''[[Papa Sistu IV|Sistu IV]]'''
| [[Archivu:Sixtus IV.png|50px]]
| [[Archivu:CoA della Rovere popes.svg|50px]]
| Francesco della Rovere
| Savona, 21-VII-1414
| Permite la creación del Tribunal de la Inquisición n'Aragón y Castiella; institúi la festividá de la Inmaculada Concepción nel 8 d'avientu; constrúise la Capiella Sistina.
|-
| 213
| 29-VIII-1484 al 25-VII-1492
| '''[[Papa Inocenciu VIII|Inocenciu VIII]]'''
| [[Archivu:Innocent VIII.JPG|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo VIII.svg|50px]]
| Giovanni Battista Cybo
| Xénova, 1432
| Da a Fernandu d'Aragón y Sabela de Castiella'l títulu de ''Católica Maxestá'', tres la conquista de Granada.
|-
| 214
| 11-VIII-1492 al 18-VIII-1503
| '''[[Papa Alexandru VI|Alexandru VI]]'''
| [[Archivu:Pope Alexander Vi.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Alessandro VI.svg|50px]]
| Roderic de Borja (Rodrigo de Borgia)
| Xàtiva, 1-I-1431
| Marca les llendes d'influencia ente Castiella y Portugal pal ''Nuevu Mundu'' (1493).
|}

== Edá Moderna ==

=== Sieglu XVI ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 215
| 22-IX-1503 al 18-X-1503
| '''[[Papa Píu III|Píu III]]'''
| [[Archivu:PiusIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pio II.svg|50px]]
| Francesco Todeschini Piccolomini
| Siena, 29-V-1439
| Encarcela a César Borgia.
|-
| 216
| 1-XI-1503 al 21-II-1513
| '''[[Papa Xuliu II|Xuliu II]]'''
| [[Archivu:Pope Julius II.jpg|50px]]
| [[Archivu:CoA della Rovere popes.svg|50px]]
| Giuliano della Rovere
| Albisola, 5-XII-1443
| Aníciase la construcción de la [[Basílica de San Pedru]].
|-
| 217
| 11-III-1513 al 1-XII-1521
| '''[[Papa Lleón X|Lleón X]]'''
| [[Archivu:Pope-leo10.jpg|50px]]
| [[Archivu:Medici popes.svg|50px]]
| Giovanni di Lorenzo de’Medici
| Florencia, 11-XII-1475
| [[Martín Lutero]] ruempe con Roma y emprima'l ''Protestantismu''.
|-
| 218
| 9-I-1522 al 14-IX-1523
| '''[[Papa Adrianu VI|Adrianu VI]]'''
| [[Archivu:Hadrian VI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Adriano VI.svg|50px]]
| Adriaan Florenszoon Boeyens
| Utrecht, 2-III-1459
| Enantes de pontífiz, foi'l tutor de Carlos I y rexente n'España.
|-
| 219
| 19-XI-1523 al 25-IX-1534
| '''[[Papa Clemente VII|Clemente VII]]'''
| [[Archivu:El papa Clemente VII, por Sebastiano del Piombo.jpg|50px]]
| [[Archivu:Medici popes.svg|50px]]
| Giulio de'Medici
| Florencia, 26-V-1478
| Carlos I saquia Roma (1527).
|-
| 220
| 13-X-1534 al 10-XI-1549
| '''[[Papa Pablu III|Pablu III]]'''
| [[Archivu:Portrait of Pope Paul III Farnese (by Titian) - National Museum of Capodimonte.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Paulo III.svg|50px]]
| Alessandro Farnese
| Canino, 29-II-1468
| Entama'l Conceyu de Trento (13-XII-1545).
|-
| 221
| 7-II-1550 al 23-III-1555
| '''[[Papa Xuliu III|Xuliu III]]'''
| [[Archivu:Girolamo Sicciolante - Paus Julius IIIFXD.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Giulio III.svg|50px]]
| Giovanni Maria Ciocchi del Monte
| Roma, 10-IX-1487
| Reabrió'l Conceyu de Trento (1551). Estableció'l ''Collegium Germanicum'' (1552).
|-
| 222
| 9-IV-1555 al 1-V-1555
| '''[[Papa Marcelu II|Marcelu II]]'''
| [[Archivu:Pope Marcellus II.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Marcello II.svg|50px]]
| Marcello Cervini
| Montefano, 6-V-1501
| Caltuvo'l nome de nacencia.
|-
| 223
| 23-V-1555 al 18-VIII-1559
| '''[[Papa Pablu IV|Pablu IV]]'''
| [[Archivu:Pope Paul IV – Jacopino Conte (Manner), ca. 1560.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Paulo IV.svg|50px]]
| Giovanni Pietro Carafa
| Carpiglia Irpina, 28-VI-1476
| Primer edición del ''Index Librorum Prohibitorum''.
|-
| 224
| 25-XII-1559 al 9-XII-1565
| '''[[Papa Píu IV|Píu IV]]'''
| [[Archivu:Ritratto di Pio IV.jpg|50px]]
| [[Archivu:Medici popes.svg|50px]]
| Giovanni Angelo Medici
| Milán, 31-III-1499
| Zarra'l Conceyu de Trento (3-XII-1563).
|-
| 225
| 7-I-1566 al 1-V-1572
| '''[[Papa Píu V|Píu V]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Píu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:El Greco 050.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pio V.svg|50px]]
| Antonio Michele Ghislieri
| Bosco Marengo, 17-I-1504
| Escomulga a Sabela I d'Inglaterra; promulga la ''Misa Tridentina''.
|-
| 226
| 14-V-1572 al 10-IV-1585
| '''[[Papa Gregoriu XIII|Gregoriu XIII]]'''
| [[Archivu:Gregory XIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XIII.svg|50px]]
| Ugo Buoncompagni
| Boloña, 1-I-1502
| Refórmase'l Calendariu Xulianu (4/15-X-1582).
|-
| 227
| 24-IV-1585 al 27-VIII-1590
| '''[[Papa Sistu V|Sistu V]]'''
| [[Archivu:(Albi) Cathédrale Sainte-Cécile - Trèsor - Portrait du pape Sixte V - PalissyIM81001477.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Sisto V.svg|50px]]
| Felice Peretti
| Grottammare, 13-XII-1521
| Reparó y completó les obres de construcción de les principales basíliques de Roma. Llindó'l Colexu Cardenaliciu a 70 cardenales; dobló'l númberu de congregaciones curiales.
|-
| 228
| 15-IX-1590 al 27-IX-1590
| '''[[Papa Urbanu VII|Urbanu VII]]'''
| [[Archivu:Portrait of Pope Urban VII Castagna (Jacopo del Conte, Vatican Museums).jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Urbano VII.svg|50px]]
| Giovanni Battista Castagna
| Roma, 4-VIII-1521
| Muerre enantes de ser consagráu como pontífiz.
|-
| 229
| 5-XII-1590 al 16-X-1591
| '''[[Papa Gregoriu XIV|Gregoriu XIV]]'''
| [[Archivu:Roman School – Portrait of Pope Gregory XIV (16th Century).jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XIV.svg|50px]]
| Niccolò Sfondrati
| Somma Lombardo, 11-II-1535
| Escomulga a Henrique IV de Francia.
|-
| 230
| 29-X-1591 al 30-XII-1591
| '''[[Papa Inocenciu IX|Inocenciu IX]]'''
| [[Archivu:Portrait of Pope Innocent IX (Fidenza Cathedral Museum - Museo del Duomo di Fidenza, Fidenza) – edited.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo IX.svg|50px]]
| Giovanni Antonio Facchinetti
| Boloña, 20-VII-1519
| Sofitó la causa del rei Felipe II d'España y la Lliga Católica contra'l rei Henrique IV de Francia nes Guerres de Relixón franceses. Prohibió la enayenadura de bienes eclesiásticos.
|-
| 231
| 30-I-1592 al 3-III-1605
| '''[[Papa Clemente VIII|Clemente VIII]]'''
| [[Archivu:Papa Clemente VIII Aldobrandini – Giuseppe Cesari (cropped).jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente VIII.svg|50px]]
| Ippolito Aldobrandini
| Fano, 24-II-1536
| Conderga y fai executar por herexía a [[Giordano Bruno]].
|}

=== Sieglu XVII ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 232
| 1-IV-1605 al 27-IV-1605
| '''[[Papa Lleón XI|Lleón XI]]'''
| [[Archivu:Portret van paus Leo XI Alessandro Ottaviano de' Medici . NL-HlmNHA 1477 53010831.JPG|50px]]
| [[Archivu:Medici popes.svg|50px]]
| Alessandro Ottaviano de'Medici
| Florencia, 2-VI-1535
| Sobrín ñetu de Lleón X. Llamáu como ''Papa Lampo'' (Papa Rellámpagu) por cuenta del so curtiu pontificáu.
|-
| 233
| 16-V-1605 al 28-I-1621
| '''[[Papa Pablu V|Pablu V]]'''
| [[Archivu:Pope Paul V.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Paulo V.svg|50px]]
| Camillo Borghese
| Roma, 17-IX-1552
| Tenta d'aselar a [[Galileo Galilei]].
|-
| 234
| 9-II-1621 al 8-VII-1623
| '''[[Papa Gregoriu XV|Gregoriu XV]]'''
| [[Archivu:Gregorius XV, by Guercino, 1622.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Gregorio XV.svg|50px]]
| Alessandro Ludovisi
| Boloña, 9-I-1554
| Promulga les buldes ''Aeterni Patris Filius'' y ''Decet Romanorum Pontificem'', que regulen la eleición papal nos cónclaves hasta güei.
|-
| 235
| 6-VIII-1623 al 29-VII-1644
| '''[[Papa Urbanu VIII|Urbanu VIII]]'''
| [[Archivu:Pietro da Cortona - Portrait of Urban VIII (ca. 1624-1627) - Google Art Project - edited.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Urbano VIII.svg|50px]]
| Maffeo Barberini
| Florencia, 5-IV-1568
| Faise'l xuiciu contra [[Galileo Galilei]] (23-IX-1632 al 22-VI-1633); nun reconoz la independencia de Portugal.
|-
| 236
| 15-IX-1644 al 7-I-1655
| '''[[Papa Inocenciu X|Inocenciu X]]'''
| [[Archivu:Retrato del Papa Inocencio X. Roma, by Diego Velázquez.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo X.svg|50px]]
| Giovanni Battista Pamphilj
| Roma, 6-V-1574
| Declara nulos los trataos de paz de Westfalia; tampoco nun reconoz la independencia de Portugal.
|-
| 237
| 7-IV-1655 al 22-V-1667
| '''[[Papa Alexandru VII|Alexandru VII]]'''
| [[Archivu:Alexander VII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Alessandro VII.svg|50px]]
| Fabio Chigi
| Siena, 13-II-1599
| Recibe a la reina Cristina de Suecia, de recién convertida na fe católico.
|-
| 238
| 20-VI-1667 al 9-XII-1669
| '''[[Papa Clemente IX|Clemente IX]]'''
| [[Archivu:Pope Clement IX.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente IX.svg|50px]]
| Giulio Rospigliosi
| Pistoia, 28-I-1600
| [[Bernini]] termina la columnata de la Plaza de San Pedru.
|-
| 239
| 29-IV-1670 al 22-VII-1676
| '''[[Papa Clemente X|Clemente X]]'''
| [[Archivu:Clement X.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente X.svg|50px]]
| Emilio Bonaventura Altieri
| Roma, 13-VII-1590
| Canonizó la primer santa d'América: Santa Rosa de Llima (1671). Decoró la ponte de Sant'Angelo con diez estatues d'ánxeles y encargó una de les dos fontes qu'engalanen la plaza de San Pedru. Reguló'l treslláu de les reliquies de los santos de cementerios sagraos.

|-
| 240
| 21-IX-1676 al 12-VIII-1689
| '''[[Papa Inocenciu XI|Inocenciu XI]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Inocenciu&lt;/small&gt;
| [[Archivu:InnocentXI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo XI.svg|50px]]
| Benedetto Odescalchi
| Como, 16-V-1611
| Condergó la doctrina de la reserva mental (1679) y empecipió la Santa Lliga. Estendió la celebración del Santu Nome de María como fiesta universal (1684). Almiráu poles sos contribuciones positives a la catequesis. Beatificáu por Píu XII en 1956.
|-
| 241
| 6-X-1689 al 1-II-1691
| '''[[Papa Alexandru VIII|Alexandru VIII]]'''
| [[Archivu:Alexander VIII 1.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Alessandro VIII.svg|50px]]
| Pietro Vito Ottoboni
| Venecia, 22-IV-1610
| Periodu de nepotismu papal.
|-
| 242
| 12-VII-1691 al 27-IX-1700
| '''[[Papa Inocenciu XII|Inocenciu XII]]'''
| [[Archivu:Pope Innocent XII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo XII.svg|50px]]
| Antonio Pignatelli
| Nápoles, 13-III-1615
| Llucha contra'l nepotismu papal
|}

=== Sieglu XVIII ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 243
| 23-XI-1700 al 19-III-1721
| '''[[Papa Clemente XI|Clemente XI]]'''
| [[Archivu:Clement XI.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente XI.svg|50px]]
| Giovanni Francesco Albani
| Urbino, 23-VII-1649
| Sofita l'[[Archiduque Carlos d'Austria]] como rei d'España.
|-
| 244
| 18-V-1721 al 7-III-1724
| '''[[Papa Inocenciu XIII|Inocenciu XIII]]'''
| [[Archivu:InnocientXIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Innocenzo XIII.svg|50px]]
| Michelangelo Conti
| Poli, 13-V-1655
| Prohibió a los xesuites siguir la so misión en China, ordenando que nun s'almitieren nuevos miembros na orde. Emitió la bulda papal ''Apostolici Ministerii'' (1724), que restableció la disciplina eclesiástica n'España y les sos colonies.
|-
| 245
| 29-V-1724 al 21-II-1730
| '''[[Papa Benitu XIII|Benitu XIII]]'''
| [[Archivu:Benedict XIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Benedetto XIII.svg|50px]]
| Pietro Francesco Orsini
| Gravina in Puglia, 2-II-1649
| Inaugura la escalinata de Piazza di Spagna, nel 1725.
|-
| 246
| 16-VII-1730 al 6-II-1740
| '''[[Papa Clemente XII|Clemente XII]]'''
| [[Archivu:Clement XII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente XII.svg|50px]]
| Lorenzo Corsini
| Florencia, 7-IV-1652
| Promulga la bulda ''In Eminenti'', primer decretu papal contra la [[Masonería]].
|-
| 247
| 17-VIII-1740 al 3-V-1758
| '''[[Papa Benitu XIV|Benitu XIV]]'''
| [[Archivu:Benoit XIV.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Benedetto XIV.svg|50px]]
| Prospero Lorenzo Lambertini
| Boloña, 31-III-1675
| ''Papa ilustráu''; manda borrar del índiz de llibros prohibíos el ''De Revolutione'', de [[Galileo Galilei]].
|-
| 248
| 6-VII-1758 al 2-II-1769
| '''[[Papa Clemente XIII|Clemente XIII]]'''
| [[Archivu:Clemens XIII.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente XIII.svg|50px]]
| Carlo della Torre di Rezzonico
| Venecia, 17-III-1693
| Sofita la [[Compañía de Xesús]] cediendo parte de les sos posesiones.
|-
| 249
| 19-V-1769 al 22-IX-1774
| '''[[Papa Clemente XIV|Clemente XIV]]'''
| [[Archivu:PopeClement-XIV.JPG|50px]]
| [[Archivu:C o a Clemente XIV.svg|50px]]
| Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli
| Sant'Arcangelo di Romagna, 31-X-1705
| Promulga'l ''Dominus ac Redemptor'' (disolución de la [[Compañía de Xesús]]).
|-
| 250
| 15-II-1775 al 29-VIII-1799
| '''[[Papa Píu VI|Píu VI]]'''
| [[Archivu:Popepiusvi.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pio VI.svg|50px]]
| Giovanni Angelo Braschi
| Cesena, 27-XII-1717
| Condena la [[Revolución Francesa]]; ye apresáu en 1798 y deportáu a Valence-sur-Rhône, au muerre.
|}

== Edá Contemporánea ==

=== Sieglu XIX ===

{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 251
| 14-III-1800 al 20-VIII-1823
| '''[[Papa Píu VII|Píu VII]]'''
| [[Archivu:Jacques-Louis David 018.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pius VII.svg|50px]]
| Barnaba Chiaramonti
| Cesena, 14-VIII-1742
| Unxe como emperador a [[Napoleón Bonaparte|Napoleón]]; encarceláu por ésti (1809–1814).
|-
| 252
| 28-IX-1823 al 10-II-1829
| '''[[Papa Lleón XII|Lleón XII]]'''
| [[Archivu:Leo XII portrait.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Leon XII.svg|50px]]
| Annibale Sermattei della Genga
| Genga, 22-VIII-1760
| Posiciónase contra avances médicos como la vacuna contra la viruela.
|-
| 253
| 31-III-1829 al 1-XII-1830
| '''[[Papa Píu VIII|Píu VIII]]'''
| [[Archivu:Ritratto di Papa Pio VIII, by Clemente Alberi.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pius VIII.svg|50px]]
| Francesco Saverio Castiglioni
| Cingoli, 20-XI-1761
| Aceptó a Lluis Felipe I como rei de Francia. Condergó les sociedaes secretes masóniques y les traducciones modernes de la Biblia na ''Litteris alterio'' (1830).
|-
| 254
| 2-II-1831 al 1-VI-1846
| '''[[Papa Gregoriu XVI|Gregoriu XVI]]'''
| [[Archivu:Gregory XVI.jpg|50px]]
| [[Archivu:GregoryXVI.svg|50px]]
| Bartolomeo Alberto Cappellari
| Belluno, 8-IX-1765
| Postrer pontífiz en nun ser obispu.
|-
| 255
| 16-VI-1846 al 7-II-1878
| '''[[Papa Píu IX|Píu IX]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Beatu Píu IX&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pius IX, by Adolphe Braun, 1875.jpg|50px]]
| [[Archivu:Pio Nono.svg|50px]]
| Giovanni Maria Mastai Ferretti
| Senigallia, 13-V-1792
| Convoca'l [[Conceyu Vaticanu Primeru]] (8-XII-1869 al 20-X-1870); fin de los [[Estaos Pontificios]] (20-IX-1870).&lt;br /&gt;&lt;small&gt;festividá: 7 de febreru&lt;/small&gt;
|-
| 256
| 20-II-1878 al 20-VII-1903
| '''[[Papa Lleón XIII|Lleón XIII]]'''
| [[Archivu:Papa Leone XIII.jpeg|50px]]
| [[Archivu:LeoXIII.svg|50px]]
| Gioacchino Vincenzo Raffaele Luigi Pecci
| Carpineto Romano, 2-III-1810
| Encíclica ''Rerum Novarum''; anicia l'acercamientu pa coles Ilesies [[Ilesia Anglicana|Anglicana]] y [[Ilesia Ortodoxa|Ortodoxa]].
|}

=== Sieglu XX ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 257
| 9-VIII-1903 al 20-VIII-1914
| '''[[Papa Píu X|Píu X]]''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Píu X&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pius X, by Ernest Walter Histed (retouched).jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Pius X.svg|50px]]
| Giuseppe Melchiorre Sarto
| Riese, 2-VI-1835
| Ordena la redaición del ''Codex Iuris Canonici''.
|-
| 258
| 6-IX-1914 al 22-I-1922
| '''[[Papa Benitu XV|Benitu XV]]'''
| [[Archivu:Benedictus XV.jpg|50px]]
| [[Archivu:Benedetto XV.svg|50px]]
| Giacomo della Chiesa
| Xénova, 21-XI-1854
| [[Primera Guerra Mundial|I Guerra Mundial]].
|-
| 259
| 9-II-1922 al 10-II-1939
| '''[[Papa Píu XI|Píu XI]]'''
| [[Archivu:Pius XI, Nicola Perscheid (retouched).jpg|50px]]
| [[Archivu:Pio Undicesimo.svg|50px]]
| Ambrogio Damiano Achille Ratti
| Desio, 31-V-1857
| Créase l'estáu de la [[Ciudá del Vaticanu]], cola robla de los [[Pautos del Laterano]] (11-II-1929).
|-
| 260
| 12-III-1939 al 9-X-1958
| '''[[Papa Píu XII|Píu XII]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Venerable Píu XII&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Pius XII with tabard, by Michael Pitcairn, 1951.png|50px]]
| [[Archivu:C o a Pius XII.svg|50px]]
| Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli
| Roma, 2-III-1876
| [[Segunda Guerra Mundial|II Guerra Mundial]].
|-
| 261
| 4-XI-1958 al 3-VI-1963
| '''[[Papa Xuan XXIII|Xuan XXIII]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Xuan XXIII&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a John XXIII.svg|50px]]
| Angelo Giuseppe Roncalli
| Sotto il Monte, 25-XI-1881
| Anicia'l [[Conceyu Vaticanu II]] (25-I-1959).
|-
| 262
| 30-VI-1963 al 6-VIII-1978
| '''[[Pablo VI|Pablu VI]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Pablu VI&lt;/small&gt;
| [[Archivu:Paulus VI, by Fotografia Felici, 1969.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a Paulus VI.svg|50px]]
| Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini
| Concesio, 26-IX-1897
| Conclúi'l [[Conceyu Vaticanu II]] (1965).
|-
| 263
| 26-VIII-1978 al 28-IX-1978
| '''[[Papa Xuan Pablu I|Xuan Pablu I]]'''
| [[Archivu:Albino Luciani, 1969 portrait.jpg|50px]]
| [[Archivu:C o a John Paul I.svg|50px]]
| Albino Luciani
| Canale d'Agordo, 17-X-1912
| Primer papa con dos nomes pontificios.
|-
| 264
| 16-X-1978 al 2-IV-2005
| '''[[Papa Xuan Pablu II|Xuan Pablu II]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;San Xuan Pablu II&lt;/small&gt;
| [[Archivu:JPII.jpg|50px]]
| [[Archivu:John paul 2 coa.svg|50px]]
| Karol Józef Wojtyła
| Wadowice, 18-V-1920
| Primer papa non italianu en más de cuatro sieglos.
|}

=== Sieglu XXI ===
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=#FFE8E7
| '''''númb.'''''
| '''Pontificáu'''
| '''Nome como pontífiz'''
| '''imaxe'''
| '''escudu'''
| '''Nome real'''
| '''Nacencia'''
| '''Notes'''
|-
| 265
| 19-IV-2005 al 28-II-2013
| '''[[Papa Benitu XVI|Benitu XVI]]'''
| [[Archivu:BentoXVI-30-10052007.jpg|50px]]
| [[Archivu:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|50px]]
| Joseph Alois Ratzinger
| Marktl am Inn, 16-IV-1927
| Renuncia a la Siella de San Pedru, siendo'l cuartu pontífiz en dexar el cargu, y el segundu en facelo voluntariamente.
|-
| 266
| 13-III-2013 al 21-IV-2025
| '''[[Papa Franciscu|Franciscu]]'''
| [[Archivu:Franciscus in 2015.jpg|50px]]
| [[Archivu:Coat of arms of Franciscus.svg|50px]]
| Jorge Mario Bergoglio
| Buenos Aires, 17-XII-1936
| Primer pontífiz que nun pertenez al ámbitu européu o mediterraneu (ye dicir, d'Oriente Próximu) como'l restu de papes anteriores, y primeru que ye [[xesuita]]. Primer papa dende [[Landón]] (sieglu X) n'usar un nome inéditu (sacantes el casu de [[Xuan Pablu I]], al ser esti'l primeru en ser ún compuestu).
|-
| 267
| dende 8-V-2025
| '''[[Lleón XIV]]'''
| [[Archivu:Pope Leo XIV 3 (3x4 cropped) (2).jpg|50px]]
| [[Archivu:Coat of arms of Leone XIV.svg|50px]]
| Robert Francis Prevost
| Chicago, 14-IX-1955
| Segundu pontífiz americanu, el primeru d'Estaos Xuníos y de Perú. Primer pontífiz nacíu depués de la Segunda Guerra Mundial.
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Papes]]
[[Categoría:Llistes|Papes]]</text>
      <sha1>5rqc4ujhrrs23vz0doixnxmmkkh64tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antipapa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21791</id>
    <revision>
      <id>4527085</id>
      <parentid>3200610</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>25653</id>
      </contributor>
      <comment>[[Papa Serxu I|Serxu I]] ➯ [[Sergio I]]</comment>
      <origin>4527085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10201" sha1="p5bngwzvqqd14w6wgkzt8ox5bkzk58i" xml:space="preserve">'''Antipapa''' ye, pa la [[Ilesia Católica]], la persona qu'arrampla o tenta arramplar les funciones y poderes que correspuenden a un [[obispu]] llexítimamente elixíu.

El titulu emplégase especialmente cuando se trata del [[papa]] cabezaleru de la Ilesia como obispu de [[Roma]], yá seya n'oposición a un pontífiz reinante o bien en periodos de [[sede vacante]]. El títulu d'antipapa nun implica, necesariamente, una doctrina contraria a la fe [[catolicismu|católica]], sinón únicamente la pretensión d'arramplar una xurisdicción que nun-y pertenez.

== Llista d'antipapes ==
Un asteriscu indica aquellos que foron consideraos pa la numberación convencional de papes posteriores qu'escoyeron el mesmu nome. La llista de papes y antipapes nel ''[[Annuario Pontificio]]'' nun inclúi a [[Clemente VIII (antipapa)|Clemente III]], quiciabes al consideralu insignificante por mor de los pocos de siguidores que tuvo.&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/09725a.htm Catholic Encyclopedia: Pope Martin V]&lt;/ref&gt;

[[Silvestre III (papa)|Silvestre III]], a vegaes llistáu como antipapa, apaez nel ''Annuario Pontificio'' de la Santa Sede como papa: por mor de la falta d'información sobre'l Derechu Canónicu de mediaos del sieglu XI y sobre los fechos históricos daquella, nun se xulga la so llexitimidá como pontífiz. La ''Catholic Encyclopedia'' inclúilu na so ''Llista de Papes'',&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/12272b.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: List of Popes]&lt;/ref&gt; pero cola anotación: ''Consideráu por dalgunos como antipapa''. Dalgunes otres fontes clasifíquenlu d'antipapa.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=Previt%C3%A9-Orton+%22by+the+Anti-pope+Sylvester+III%22&amp;btnG= Charles William Previté-Orton, ''The Shorter Cambridge Medieval History'' (Cambridge University Press 1952, republished 1975 ISBN 0-521-20962-5), vol. 1, p. 477]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/search?tbm=bks&amp;tbo=1&amp;q=+Darras+%22title+of+sylvester+iii%22&amp;btnG= Joseph Épiphane Darras, ''A General History of the Catholic Church'', vol. III, p. 58]&lt;/ref&gt;

{| {{tablaguapa}}
! width=&quot;13%&quot; | Pontificáu
! width=&quot;12%&quot; | Nome asturianu
! width=&quot;18%&quot; | Nome llatín
! width=&quot;15%&quot; | Nome de nacencia
! width=&quot;8%&quot; | Llugar de nacencia
! width=&quot;2%&quot; | &lt;small&gt;Añu d'eleición / Muerte o renuncia&lt;/small&gt;
! width=&quot;2%&quot; | &lt;small&gt;# años como antipapa&lt;/small&gt;
! width=&quot;25%&quot; | Notes
! width=&quot;5%&quot; | opuestu a
|-
| rowspan = &quot;3&quot;| 217–235 ||rowspan=&quot;3&quot;| [[Antipapa Hipólitu|San Hipólitu]] ||rowspan=&quot;3&quot;| Hippolytus ||rowspan=&quot;3&quot;| ||rowspan=&quot;3&quot;| ||rowspan=&quot;3&quot;| ||rowspan=&quot;3&quot;| ||rowspan=&quot;3&quot;| Depués reconciliáu col [[papa Poncianu]] || [[Papa Calistu I|Calistu I]]
|-
|[[Papa Urbanu I|Urbanu I]]
|-
|[[Papa Poncianu|Poncianu]]
|-
| rowspan = &quot;4&quot;| 251–258 ||rowspan=&quot;4&quot;|[[Antipapa Novacianu|Novacianu]] ||rowspan=&quot;4&quot;| Novatianus ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| Fundador del [[novacianismu]] || [[Papa Corneyu|Corneyu]]
|-
|[[Papa Lluciu I|Lluciu I]]
|-
|[[Papa Estébanu I|Estébanu I]]
|-
|[[Papa Sistu II|Sistu II]]
|-
|355–365 ||[[Antipapa Feliz II|Feliz II]]* || Felix secundus || || || || || Nomáu pol [[emperador romanu]] [[Constanciu II]] || [[Papa Lliberiu|Lliberiu]]
|-
|366–367 ||[[Antipapa Urcesín|Urcesín]] || Ursicinus || Ursinus || || || || || [[Papa Dámasu I|Dámasu I]]
|-
|418–419 ||[[Antipapa Olayu|Olayu]] || Papa Eulalius || || || || || || [[Papa Bonifaciu I|Bonifaciu I]]
|-
|498–499&lt;br/&gt; 501–506 ||[[Antipapa Llorienzu|Llorienzu]] || Papa Laurentius || || || || || Col sofitu del [[Llista d'emperadores bizantinos|emperador bizantín]] [[Anastasiu I (emperador)|Anastasiu I]] || [[Papa Símacu|Símacu]]
|-
|530 ||[[Antipapa Dióscoru|Dióscoru]] || Papa Dioscurus || || || || || || [[Papa Bonifaciu II|Bonifaciu II]]
|-
|687 ||[[Antipapa Tiadoru|Tiadoru]] || Papa Theodorus || || || || || ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Sergio I]]
|-
|687 ||[[Antipapa Pascual|Pascual]] || Papa Paschalis || || || || ||
|-
|767–768 ||[[Antipapa Constantín II|Constantín II]] || Papa Constantinus secundus || || || || || ||rowspan=&quot;2&quot;| [[Papa Estébanu III|Estébanu III]]
|-
|768 ||[[Antipapa Felipe|Felipe]] || Papa Philippus || || || || || Impuestu pol rei lombardu [[Desideriu]]
|-
|844 ||[[Antipapa Xuan VIII|Xuan VIII]] || Papa Joannes octavus || || || || || Elixíu por aclamación || [[Papa Serxu II|Serxu II]]
|-
|855 ||[[Antipapa Anastasiu III|Anastasiu III]] || Papa Anastasius tertius || || || || || || [[Papa Benitu III|Benitu III]]
|-
|903–904 ||[[Antipapa Cristóbal|Cristóbal]] || Papa Christophorus || || || || || ||Ente [[Papa Lleón V|Lleón V]] y [[Papa Serxu III|Serxu III]]
|-
|974 ||rowspan=&quot;2&quot;|[[Antipapa Bonifaciu VII|Bonifaciu VII]] ||rowspan=&quot;2&quot;|Papa Bonifacius septimus || rowspan=&quot;2&quot;| || rowspan=&quot;2&quot;| ||rowspan=&quot;2&quot;| ||rowspan=&quot;2&quot;| ||rowspan=&quot;2&quot;| ||Ente [[Papa Benitu VI|Benitu VI]] y [[Papa Benitu VII|Benitu VII]]
|-
|984–985 || Ente [[Papa Xuan XIV|Xuan XIV]] y [[Papa Xuan XV|Xuan XV]]
|-
|997–998 ||[[Antipapa Xuan XVI|Xuan XVI]]* || Papa Joannes sextus decimus || Xuan Filagatto || || || || Col sofitu del [[Llista d'emperadores bizantinos|emperador bizantín]] [[Basiliu II]] || [[Papa Gregoriu V|Gregoriu V]]
|-
|1012 ||[[Antipapa Gregoriu VI|Gregoriu VI]] || Papa Gregorius sextus || || || || || || [[Papa Benitu VIII|Benitu VIII]]
|-
|1058–1059 ||[[Antipapa Benitu X|Benitu X]]* || Papa Benedictus decimus || Xuan Mincius || || || || Col sofitu de los Condes de Tusculum || [[Papa Colás II|Colás II]]
|-
|1061–1064 || [[Antipapa Honoriu II|Honoriu II]] || Papa Honorius secundus || Pietro Cadalus || || || || Col sofitu d'[[Agnès d'Aquitania|Agnès]], regent of the Holy Roman Empire || [[Papa Alexandru II|Alexandru II]]
|-
| rowspan = &quot;4&quot;| 1080, 1084–1100 || rowspan=&quot;4&quot;|[[Antipapa Clemente III|Clemente III]] ||rowspan=&quot;4&quot;| Papa Clemens tertius ||rowspan=&quot;4&quot;| Guibert of Ravenna ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;| ||rowspan=&quot;4&quot;|Col sofitu del emperador [[Henrique IV (emperador)|Henrique IV]] || [[Papa Gregoriu VII|Gregoriu VII]]
|-
|[[Papa Víctor III|Víctor III]]
|-
|[[Papa Urbanu II|Urbanu II]]
|-
|[[Papa Pascual II|Pascual II]]
|-
|1100–1101 ||[[Antipapa Teodoricu|Teodoricu]] || Papa Theodoricus || || || || || Asocede a [[Antipapa Clemente III|Clemente III]] || rowspan=&quot;3&quot;|[[Papa Pascual II|Pascual II]]
|-
|1101 ||[[Antipapa Albertu|Albertu]] || Papa Adalbertus || || || || || Asocede a [[Antipapa Teodoricu|Teodoricu]]
|-
|1105–1111 ||[[Antipapa Silvestre IV|Silvestre IV]] || Papa Sylvester quartus || Maginulf || || || || rowspan=&quot;3&quot;| Col sofitu del emperador [[Henrique V (emperador)|Henrique V]]
|-
| rowspan = &quot;2&quot;| 1118–1121 ||rowspan=&quot;2&quot;|[[Antipapa Gregoriu VIII|Gregoriu VIII]] ||rowspan=&quot;2&quot;|Papa Gregorius octavus ||rowspan=&quot;2&quot;|Maurice Burdanus ||rowspan=&quot;2&quot;| ||rowspan=&quot;2&quot;| ||rowspan=&quot;2&quot;| || [[Papa Xelasiu II|Xelasiu II]]
|-
| [[Papa Calistu II|Calistu II]]
|-
|1124 ||[[Antipapa Celestín II|Celestín II]] ||Papa Cœlestinus secundus ||Thebaldus Buccapecus || || || || || [[Papa Honoriu II|Honoriu II]]
|-
|1130–1138 ||[[Antipapa Anacletu II|Anacletu II]] ||Papa Anacletus secundus ||Pietro Pierleoni || || || || || rowspan=&quot;2&quot;| [[Papa Inocente II|Inocente II]]
|-
|1138 ||[[Antipapa Víctor IV (1138)|Víctor IV]] ||Papa Victor quartus ||Gregorio Conti || || || || Asocede a [[Antipapa Anacletu II|Anacletu II]]
|-
|1159–1164 ||[[Antipapa Víctor IV (1159–1164)|Víctor IV]] ||Papa Victor quartus ||Ottavio di Montecelio || || || || rowspan=&quot;3&quot;|Supported by [[Frederick I, Holy Roman Emperor]] || rowspan=&quot;4&quot;|[[Papa Alexandru III|Alexandru III]]
|-
|1164–1168 || [[Antipapa Pascual III|Pascual III]]||Papa Paschalis tertius || Guido di Crema || || ||
|-
|1168–1178 || [[Antipapa Calistu III|Calistu III]]||Papa Callixtus tertius || Giovanni of Struma || || ||
|-
|1179–1180 || [[Antipapa Inocenciu III|Inocenciu III]] ||Papa Innocentius tertius ||Lanzo of Sezza || || || ||
|-
|1328–1330 ||[[Antipapa Colás V|Colás V]]||Papa Nicolaus quintus || Pietro Rainalducci || || || || Col sofitu del emperador [[Lluis IV (emperador)|Lluis IV]] || [[Papa Xuan XXII|Xuan XXII]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | 1378–1394
|rowspan=&quot;2&quot; | [[Antipapa Clemente VII|Clemente VII]]
|rowspan=&quot;2&quot; | Papa Clemens septimus
|rowspan=&quot;2&quot; | Robert of Geneva 
|rowspan=&quot;2&quot; | [[Xénova]]
|rowspan=&quot;2&quot; | 36/52
|rowspan=&quot;2&quot; | 15 años, 11 meses, 27 díes
|rowspan=&quot;2&quot; | ''[[papa d'Aviñón]]''
|[[Papa Urbanu VI|Urbanu VI]]
|-
| rowspan = &quot;2&quot; | [[Papa Bonifaciu IX|Bonifaciu IX]]
|-
|rowspan=&quot;4&quot; | 1394–1423
|rowspan=&quot;4&quot; | [[Antipapa Benitu XIII|Benitu XIII]]
|rowspan=&quot;4&quot; | Papa Benedictus tertius decimus
|rowspan=&quot;4&quot; | Pedro de Luna
|rowspan=&quot;4&quot; | [[Illueca]], Aragón
|rowspan=&quot;4&quot; | 66/95
|rowspan=&quot;4&quot; | 28 años, 7 meses, 25 díes
|rowspan=&quot;4&quot; | ''[[Papa d'Aviñón]]''
|-
|[[Papa Inocenciu VII|Inocenciu VII]]
|-
|[[Papa Gregoriu XII|Gregoriu XII]]
|-
|[[Papa Martín V|Martín V]]
|-
|1409–1410 ||[[Antipapa Alexandru V|Alexandru V]]* || Papa Alexander quintus || Pietro Philarghi || || || || ''[[Conceyu de Pisa|Pisa]]'' || rowspan=&quot;2&quot;|[[Papa Gregoriu XII|Gregoriu XII]]
|-
|1410–1415 || [[Antipapa Xuan XXIII|Xuan XXIII]] || Papa Joannes vicesimus tertius || Baldassare Cossa || || || || ''[[Conceyu de Pisa|Pisa]]''
|-
|1423–1429 || [[Antipapa Clemente VIII|Clemente VIII]] ||Papa Clemens octavus || Gil Sánchez Muñoz || || || || [[Papa d'Aviñón]] || rowspan=&quot;3&quot;| [[Papa Martín V|Martín V]]
|-
|1424–1429 || [[Antipapa Benitu XIV|Benitu XIV]] || Papa Benedictus quartus decimus || Bernard Garnier || || || || &amp;nbsp;
|-
|1430–1437 || [[Antipapa Benitu XIV|Benitu XIV]] || Papa Benedictus quartus decimus || Jean Carrier || || || || &amp;nbsp;
|-
|rowspan=&quot;2&quot; | 1439–1449
|rowspan=&quot;2&quot; | [[Antipapa Feliz V|Feliz V]]
|rowspan=&quot;2&quot; | Papa Fœlix quintus 
|rowspan=&quot;2&quot; | Duque Amadéu VIII de Savoya 
|rowspan=&quot;2&quot; | [[Chambéry]], Savoya
|rowspan=&quot;2&quot; | 56/65 (†67)
|rowspan=&quot;2&quot; | 9 años, 5 meses, 2 díes 
|rowspan=&quot;2&quot; | Elixíu pol [[Conceyu de Florencia|Conceyu de Basilea]] 
|[[Papa Oxenu IV|Oxenu IV]]
|-
| rowspan = &quot;2&quot; | [[Papa Colás V|Colás V]]
|-
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}


{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Catolicismu]]</text>
      <sha1>p5bngwzvqqd14w6wgkzt8ox5bkzk58i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pirámides d'Exiptu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22145</id>
    <revision>
      <id>4527113</id>
      <parentid>4463301</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T03:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22705" sha1="nrl8jcy6vfqriw6fxvpp6gvyg8wcslx" xml:space="preserve">{{Edificiu}}

La [[pirámide]] ye'l pilancu básicu del conxuntu arquiteutónicu del antiguu [[Exiptu]], fechu col fin de da-y cultu al [[faraón]]. Ye la meyor espresión de l'arquiteutura del [[Antiguu Exiptu|Reinu Antiguu]]. A pesar de que la principal función yera da-y cultu a los faraones muertos, munches nun foron enxamás emplegaes como tumbes. Les trés grandes pirámides de [[Giza]], y en concretu [[La Gran Pirámide de Giza]], fecha construyir por [[Keops]] (Khufu), ye una de les [[siete Maravilles del Mundu Antiguu|siete Maraviyes del Mundu Antiguu]].

== Antecedentes históricos ==
[[Archivu:Mastaba Ouserkafânkh.jpg|thumb|220px|Mastaba Ouserkafânkh]]
Nun se tardó en venceyar los pequeños montículos de llimu fértil que xorrecíen tres el descensu de les agües del [[ríu Nilu|Nilu]], col ñacer y el desendolcu de la vida. 
La [[mastaba]], construcción asemeyada al prisma, yera la [[sepultura]] de los soberanos nel [[periodu arcaicu]] d'Exiptu. Les razones del pasu de &quot;''les mastabes''&quot; a les [[pirámide]]s nun son del too nidies, pero vese nelles el procuru d'algamar un altor cada vez más significativu, p'amosar la importancia y el poder del faraón difuntu.
Estes construcciones teníen una parte amosable, y taben recubiertes por un montículu de [[sable]], símbolu del alborecer, y del surdimientu de la otra vida. Nos primeros santuarios, como'l de Nekhen ([[Hieracómpolis]]), venceyaos a los reis, púdose documentar construcciones asemeyaes.
El faraón representa al dios creador, y tien que caltener el ciclu vital que-y da l'orixe a la vida. Nacencia y renacimientu entemécense. Lo que nun aniciu yera solamente una tumba, pasa a ser tamién la morada del difuntu, y tien qu'afayar nel interior tolo necesario pa la subsistencia.
Esto surde na [[Dinastía I]], cuando la tumba entama a escarbase nel suelu. El conceutu d'averamientu a la cúpula celeste, y la elevación de camín al sol, aníciase na [[Dinastía III]], faciendo d'esto una revolución, tanto ideolóxica como [[Arquiteutura|arquiteutónica]].

== Morfoloxía de les pirámides ==
[[Archivu:Mastaba-faraoun-3.jpg|thumb|left|150px|La Mastaba del Faraón, en Saqqara.]]
El conxuntu taba formáu, amás de pola pirámide, por un recintu arrodiáu per una muria con un camín de ronda na parte cimera de la construcción, tenía resaltos defensivos, y dientro, nel recintu, asitiábase'l templu mortuoriu. Estes construcciones esteriores, afitaben el bienestar del faraón. El recintu podía incluyir pirámides secundaries qu'asitiábense nel ángulu esquierdu de la entrada.
L'accesu facíase per una rampla que daba al templu del valle o '''templu baxu'''. Na pirámide de forma escalonada de [[Saqqara]], afáyase amás un recintu del festival que nun apaez n'otres pirámides. Les 4 cares de la pirámide empobinábense a los 4 [[Puntu cardinal|puntos cardinales]] y l'exe mayor del recintu xeneralmente nel sen [[oeste]], el templu mortuoriu daba a la fastera [[este]] y les pirámides subsidiaries nel ángulu [[sureste]].

La mayoría de les pirámides permitíen l'accesu al interior, a traviés d'un pasadizu descendente abiertu na fastera norte. El techu de la cámara mortuoria formábenlu los bloques mayores y más pesaos de tola estructura.

A la forma de les pirámides llegóse como'l desendolcu llóxicu de la '''Pirámide escalonada de Saqqara''', la más vieya de toes. Esta mandóse construyir por [[Imhotep]] pal faraón '''Dyeser''', como superposición de ''mastabes''.

== Tipoloxía de les Pirámides ==
=== La pirámide escalonada ===
[[Archivu:Saqqaraperi.JPG|thumb|200px|right|Pirámide escalonada de Zoser]]
La primer tumba de piedra enxamás construyida atribúise a [[Imhotep]]. El nome d'esti arquiteutu atopóse al pie d'una estatua del faraón, asitiada al llau de la tumba. Los llogros d'Imhotep yeren llexendarios yá na antigüedá.

Nun se fizo aislladamente, sinón formando parte d'un conxuntu d'edificios y patios venceyaos con diverses ceremonies funeraries dedicaes al faraón. El centru del monumentu consiste nuna estructura sólida a mou de caxa allargada y l'interior ta formáu por bloques de piedra trayíos de la redolada, l'esterior ye de [[piedra caliar]] fina trayía de les [[canteres de Tura]], más allonxaes. Na fastera norte entamóse a facer un templu funerariu, pero enantes de finar decidióse espurrir la pirámide peles fachaes norte y oeste. Para finar una cabera ampliación de la pirámide afeutó a los sos cuatro llaos. Completáronse los seis peldaños y el conxuntu revistióse con [[piedra caliar]] de [[Tura]]. La parte soterránea d'esti conxuntu consistía nun pozu fondu que daba l'accesu a un complicáu llaberintu de corredores y cámares de munchos tamaños.

=== Les pirámides clásiques ===
[[Archivu:Pirâmides Quéops, Quéfren e Miquerinos.jpg|thumb|600px|center|Pirámides de Jufu (Keops), Jafra (Kefrén) y Menkaura (Micerino), en Guiza.]]
Ta nidio que la pirámide como güei la entendemos, (monumentu de base cuadrada y llaos en rampla en direición a la estaya cimera de la pirámide), deriva de la [[pirámide escalonada]]. Afortunadamente conozse esa transición gracies al estudiu de los restos d'una pirámide parcialmente esbarrumbada en [[Meidum]]. Esta pirámide taba formada por un nucleu compuestu de varies estayes de mampostería qu'amenorgaben n'altor dende'l centru hacia los llaos y afitábense enriba d'un cuerpu central faciendo un ángulu de 75 graos.
Paez ser qu'esti mesmu métodu emplegóse polos constructores de les pirámides de la V dinastía. Nun ta nidio que les trés pirámides de [[Gizeh]] se ficieren siguiendo esti sistema. Como norma xeneral, la tumba real tenía d'asitiase al [[oeste]] del [[ríu Nilu|Nilu]], llugar de la puesta o aséu del [[sol]], y penriba del nivel del [[ríu]], pa evitar que les llenes o inundaciones periódiques afeutaren al monumentu.

[[Archivu:Meidoum pyramide 002.JPG|thumb|left|170px|Pirámide de Meidoum]]
Otru detalle yera que nun podía construyise mui llonxe del ríu, yá que les piedres tresportábense dende les canteres per vía fluvial. Lo perfecho yera qu'amás nun s'asitiara enforma allonxada a dalgún nucleu urbanu. Una vegada elixíu'l llugar, preparábase'l tarrén llimpiándolu de tol sable superficial hasta atopar cola roca vivo, onde teníen de sofitase los cimientos. Esta roca nivelábase per aciu d'un complexu proceder. A vegaes, ensin embargu, dexábase una prominencia nel centru y aprovecíase pa la construcción de la futurible pirámide.

Pa finar, asegurábense que los cuatro llaos del monumentu tuvieren empobinaos hacia los cuatro [[Puntu cardinal|puntos cardinales]]. La orientación de la pirámide debió facese faciendo observaciones a los [[Estrella Polar|cuerpos celestes]], darréu que los exipcios desconocíen la brúxula. El faraón marcaba la llinia de los cuatro llaos y una güeyando l'asitiamientu de les estrelles. Nesta observación ayudábalu un sacerdote na representación del dios Thoth.

== La construcción ==
Les pirámides amuesen, pa la so dómina, el gran conocimientu de los [[Teunoloxía|téunicos exipcios]] y la capacidá organizativa necesaria pa facer tales monumentos con medios persimples, poro, nin un res paez indicar que ficiera falta una teunoloxía superior de la que disponíen los exipcios, representada por &quot;inxenios&quot; de [[madera]], trineos, claplones y tamién siendo posible l'usu de la [[rueda]], cola forma de rodiellos de madera, y les [[planu inclinau|ramples]].

[[Archivu:Gravure-herodote.jpg|thumb|400px|center|Interpretación, según Antoine-Yves Goguet (1820), de la construcción de la Gran pirámide descrita por Herodotu.]]

Cenciellamente nun se sabe cómo foron a construyir les pirámides, especialmente si tenemos en cuenta'l númberu de bloques de la [[Gran Pirámide]] y el tiempu que, según les fontes tardaron en construyila. Una rápida estimación, indícanos que los exipcios debieron poner un bloque cada cinco minutos, o menos.

La bayura de bloques de piedra, cortábase en canteres allugaes al llau de la construcción. Apurríense otros dende les canteres del sur del país cola ayuda de xigantesques barcaces. Los bloques asitiábanse a continuación enriba de chaplones y abasnábense cola fuercia de los brazos hasta'l llugar definitivu.

Enantes procedíase a llimpiar el tarrén y escarbar canales pa enllenales d'[[agua]], pa poder marcar llinies de nivel coles que preparar una superficie horizontal. Dempués enllenábense los riegos. De siguío escavábase la cámara soterránea y entamábase la edificación.

=== Teoríes del mou de construcción ===
Esisten bayura de teoríes, meramente especulatives, tocante al métodu de construyir les pirámides exipcies, pero los especialistes nun se ponen d'alcuerdu en munchos puntos, debío a la total ausencia de documentos d'eses dómines, que cunten el procesu siguíu pa erixiles. Dalgunes d'estes teoríes son:
* '''Ensin ramples''': según-y dixeron a [[Herodotu]] los sacerdotes exipcios, entamaben construyendo una serie de &quot;grades&quot;, y utilizando &quot;inxenios&quot; de madera, empobinaben los bloques dende'l suelu a la primer &quot;grada&quot;, llueu a la segunda, y asina socesivamente. Ye'l mou más llóxicu de construyir, y postreramente convirtióse nel usáu polos [[grecia|griegos]], [[Roma|romanos]], maestros d'obres medievales, etc., con &quot;inxenios&quot; de madera.
* '''Rampla incrementada''': la construcción realizábase faciendo una gran rampla de sable, rectillinia, qu'aumentaba d'altor y anchor según medraba la pirámide. Presenta, ente otres, la dificultá d'agrandar la rampla y el gran volume d'esta, superior inclusive al de la pirámide y el trabayu requeríu pa montala y desmontala.
* '''Bayura de ramples''': les piedres llevantábense penriba de cada filera p'acceder a la siguiente estaya. De llevase a cabu la construcción tendríen que salvar, ente otres, la gran dificultá que supón colocar los caberos bloques de cada estaya. 
* '''Rampla interior''': l'arquiteutu [[Francia|francés]] Jean-Pierre Houdin asoleyó n'abril de [[2007]] la teoría, según la que les piedres de la [[Gran Pirámide de Giza]], foron empobinaes per una rampla esterior tradicional hasta un altor de 45 metros. Dende ehí los bloques yeren xubíos per una rampla n'espiral, fecha dientro de la pirámide. Según esta teoría les piedres yeren desplazaes per aciu de la fuercia humana nos tramos reutos y, en cada curva, yeren llevantaes per aciu de cuerdes, para xirar les piedres. 

Según Houdin el túnel siguiría esistiendo güei día&lt;ref name=&quot;aventura103&quot;&gt;Noticies con historia, nᵘ 103 de [[La aventura de la Historia]], [[Arlanza Ediciones]], [[Madrid]], mayu de [[2007]], ISSN 1579-427X&lt;/ref&gt;. Esta hipótesis podría dar veracidá a les narraciones d'[[Herodotu]] y [[Plinio'l Vieyu]] rellumando rellatos de cámares soterránees de la pirámide (sic)&lt;ref name=&quot;aventura83&quot;&gt;Jevenois, Pablo, l'enigma de Keops, nᵘ 83 de [[La aventura de la Historia]], [[Arlanza Ediciones]], [[Madrid]], xunetu de [[2006]], ISSN1579-427X&lt;/ref&gt;, siendo quiciabes la perconocida [[Cámara d'Horus]] o &quot;tumba-islla&quot;. 

{{cita| Diez foron, como digo, los años que s'emplegaron na construcción d'esa calzada (procesional) y de les cámares soterranees del cuetu enriba de la que s'alcen les pirámides, cámares que, pa que-y sirvieren de sepultura, [[Keops]] fízose construyir –empobinando hasta ellí una canal con agua procedente del [[ríu Nilu|Nilu]] nuna islla. (Herodotu, ''Historia, Llibru II, 124,4'')}}

El xefe del ''Conseyu Superior d'Antigüedaes'' exipciu, [[Zahi Hawass]], dixo que sólo ye una hipótesis más y que, pol momentu, nun concederá permisu d'escavación na Gran Pirámide.

== Simbolismu de les Pirámides ==
La forma de les pirámides exipcies camiéntase pa representar el montón primixeneu. La mayoría de les pirámides foron feches con [[piedra caliar]] cande y nidia, perrellumante, pa da-y un aspeutu brillante cuando se columbraben dende llonxe. Munches vegaes, les pirámides recibieron el nome según la forma na que rellumaben los rayos del [[sol]]. Por exemplu, el nome formal de la pirámide en [[Dahshur]] yera la pirámide brillante [[Meridianu|meridional]]. D'otra parte, xeneralmente les pirámides yeren monumentos d'[[Funeral|entierru]].

== Númberu y llocalización de les pirámides ==
El númberu de les pirámides n'[[Exiptu]] ye pa la mayoría de los espertos, ente '''81''' y '''112'''. En [[1842]] [[Richard Lepsius]] fizo una llista de les pirámides, nes qu'él cuntó '''67''', pero asoleyáronse munches mas dende esa fecha. Esti baille de cifres, débese al fechu del estáu nel que s'atopen la mayoría, esbarrumbaes o en cadarmes. Hay bayura d'elles, y xeográficamente alcuéntrense nel [[sur]].

=== Abu Rawash ===
[[Archivu:Abu Rawash Burial Pit.jpg|thumb|120px|Pirámide de Abu Rawash]]
La pirámide de [[Djedefre]] ta esbarrumbada casi toa, pertenceció al tercer [[faraón]] de la '''dinastía IV''' d'Exiptu: Djedefre ó Dyedefra, socesor y fíu de Jufu. Anicialmente camentóse qu'esta pirámide nun foi finada, pero anguaño, les tendencies son de que nun solo s'acabó sinón que yera de tamañu asemeyáu a la pirámide de Menkaure, y sería de les 6 mas grandes d'Exiptu. Créese que la pirámide usóse como cantera dende la [[Imperiu Romanu|época romana]], y que los sos bloques de piedra usáronse durante sieglos pa construyir otres edificaciones.

=== Giza ===
En Giza asítiase na pirámide de Khufu (tamién conocída como la &quot;Gran piramide&quot;, la pirámide más pequeña de ''Khafre'' (o de Kephren); la pirámide Menkaure (o de Mykerinos), xunto con un númberu d'edificios que básense nos satélites más pequeños, conocíos como &quot;pirámides de la reina&quot;, y la gran &quot;esfinxe&quot;. De los trés, solamente la pirámide de Khafre's caltién la parte cimera de la so cubierta nidia orixinal de [[piedra caliar]]. Esta pirámide apaez más grande que la pirámide averada de Khufu, pero esto débese a que la so llocalización tien mas altor, y l'ángulu ye más escarpáu. La necrópolis de Giza ye un destín turísticu popular dende l'antigüedá, y fízose popular na dómina [[helenística]], na que se denomó ''la gran pirámide'', y una de les siete maraviyes del mundu. Anguaño sigue siendo la única d'eses maraviyes esistentes.

=== Abu Sir ===
Hai siete pirámides nesti sitiu, que foi la [[necrópolis]] real principal demientres la quinta dinastía. La calidá de la construcción de les pirámides del sir d'Abu ye inferior a les de la cuarta dinastía - quiciabes a una economía n'hores baxes. Son más pequeñes que les anteriores y construyéronse de la [[piedra caliar]] llocal de baxa calidá. Les tres pirámides principales son les de ''Niuserre'' (que ye la meyor conservada), la de ''Neferirkare'' ''Kakai'' y de ''Sahure''. Toles pirámides principales nel sir d'Abu foron construyíes como pirámides de pasu, anque la más grande d'elles - la pirámide de ''Neferirkare Kakai'' - créyese qu'algamó un altor de 70 metros, y dempués esborróse, dempués remocicóse y tresformóse con materiales probes.

=== Saqqara ===
[[Archivu:SakkaraPyramidsEgypt 2007feb1-13 byDanielCsorfoly.JPG|thumb|120px|Pirámide de saqqara]]
Les pirámides importantes asities equí inclúin la pirámide de pasu de [[Djozer]] - identificada xeneralmente como la estructura monumental más vieya fecha con piedra acabada, tamién ta la pirámide de [[Merykare]], la d'[[Userkaf]] y la pirámide de [[Teti]]. Tamién en Saqqara ta la pirámide d'[[Unas]], que caltién una calzada de la pirámide que ye una de les meyores conservaes d'Exiptu. [[Saqqara]] ye tamién la llocalización de la pirámide ensin finar del pasu del socesor [[Sekhemkhet de Djozer's]], conocida como la ''pirámide baxotierra''. Los arqueólogos camienten que si esta pirámide se finara, sería más grande que Djozer's. El sur del campu principal de la pirámide en Saqqara, ye una segunda coleición de pirámides más pequeñes y actuales, incluyendo les de [[Pepi I]], [[Isesi]], [[Merenre]], [[Ibi]], [[Pepi II]] y de [[Shepseskaf]]. La mayoría d'estes tán nun estáu probe.

=== Dahshur ===
[[Archivu:Dahshur BentPyramid Egypt 2007feb1-23 byDanielCsorfoly.JPG|thumb|120px|pirámide de Dahsur]]
Esti área ye'l más importante de Giza esterior y Saqqara, anque hasta 1996 el sitiu yera inaccesible darréu del so allugamientu dientro d'una base militar, poro, el círculu [[Arqueoloxía|arqueolóxicu]] del esterior yera desconocíu. La pirámide meridional de [[Sneferu]], camiéntase que foi la primer en crear una pirámide colos llaos nidios. Nesto yera un ésitu parcial; sigui siendo la única que caltién una proporción significativa de la so cubierta orixinal de [[piedra caliar]], y sirve como'l meyor exemplu del aspeutu lluminosu común a toles pirámides nel so estáu orixinal. La pirámide del norte, o bermeya, construyida na mesma llocalización que [[Sneferu]] yera más alantre terminada como la ''pirámide nidia''. En cuntes a la escuridá, la pirámide bermeya ye quiciabes la tercera pirámide más grande d'Exiptu - dempués de les pirámides de Khufu y de Khafre en Giza. En Dahshur ta la pirámide prieta d'Amenemhet III.

=== Meidum ===
[[Archivu:Meidoum pyramide 004.JPG|thumb|120px|Pirámide de Meidum]]
La Pirámide d'[[Sneferu]] en Meidum, arrodiada per un monte del escombriu de cubierta esterna esbarrumbada. La pirámide Meidum ye una de les trés construyíes demientres el reináu de [[Sneferu]]. Dalgunos arqueólogos tamién suxeren que la pirámide de Meidum pudo ser la primer tentativa que fracasó na construcción d'una pirámide nidia y echada a un llau. La pirámide tuvo un esbarrumbamientu catastróficu na antigüedá, y solamente les partes centrales de la so base interna se caltienen, dándo-y un aspeutu únicu ente les pirámides exipcies. La cume que ta enriba de la pirámide nun ye carauterística natural del paisaxe, ye'l monte pequeñu de les ruines.

=== Lisht ===
Les dos pirámides más importantes son les d'[[Amenemhat I]] y el so fíu, [[Senusret I]]. La del caberu ta arrodiada poles ruines de diez pirámides más pequeñes. Una d'estes pirámides sábese que ye la del primu d'Amenemhat's, [[Khaba II]]. Ta asitiada na vecindá del [[oasis de Fayyum]], a metada de la distancia ente [[Dahshur]] y [[Meidum]], y a cerca de 100 quilómetros de sur d'[[El Cairu]], créese que sirvió como capital d'Exiptu demientres la 12ª dinastía.

=== El-Lahun ===
[[Archivu:Pyramid at Lahun.jpg|right|thumb|120px|La Pirámide de Senusret II en El-Lahun.]]
La pirámide de [[Senusret II]] n'[[El-Lahun]] ye la estructura asitiada más al sur de la pirámide de la real-tumba d'Exiptu. Los sos constructores reduxeron la cantidá de trabayu necesariu pa facela usando una colina natural de [[piedra caliar]] de 12 metros d'altor.

=== Mazghuna ===
Asítiase al sur de [[Dahshur]], esta fastera foi utilizada nel primer periodu intermediu por varios reis que ficieron les sos pirámides de [[lladriyu]] de barru. Estes estructures son güei peroscures.

=== Zawyet el-Aryan ===
Ta asitiada, a mediu camín ente Giza y el sur d'Abu, y ye la llocalización pa dos vieyes pirámides inacabaes del reinu. Los espertos camienten que'l dueñu de la estructura del norte ye'l Faraón '''Nebka''', demientres que la estructura meridional atribúise al tercer faraón de la dinastía ''Khaba'', tamién conocíu como ''Hudjefa'', socesor de ''Sekhemkhet''. Anguaño tien aproximadamente venti metros d'altor, y d'acabase, llegaría a los 40m.

=== Hawara ===
[[Archivu:MK Pyramids 22.jpg|thumb|120px|Pirámide de Hawara]]
[[Amenemhet III]] yera'l faraón más importante de la 12ª dinastía, y la pirámide qu'él fizo en [[Hawarra]], averada a Faiyum, créese que ye posterior y fízose siguiendo'l mesmu patrón en Dahshur.

=== Feches de construcción ===
Les tables siguientes venceyen les feches de construccion, el faraón qu'encamienta facer la pirámide y l'asitiamientu.
{|{{tablaguapa}}
|-
!Pirámide/ Faraón
!feches
!Asitiamientu
|-
![[Djozer]]
|c. 2630 - 2612 e.C.
|[[Saqqara]]
|-
![[Sneferu]] 
|c. 2612 - 2589 e.C.
|[[Dashur]]
|-
![[Sneferu]] 
|c. 2612 - 2589 e.C.
|[[Dashur]]
|-
![[Sneferu]] 
|c. 2612 - 2589 e.C.
|[[Meidum]]
|-
![[Khufu]]
|c. 2589 - 2566 e.C.
|[[Giza pyramid complex|Giza]]
|-
![[Djedefre]]
|c. 2566 - 2558 e.C.
|[[Abu Rawash]]
|-
![[Khafre]]
|c. 2558 - 2532 e.C.
|[[Giza pyramid complex|Giza]]
|-
![[Menkaure]]
|c. 2532 - 2504 e.C.
|[[Giza pyramid complex|Giza]]
|-
![[Sahure]]
|c. 2487 - 2477 e.C.
|[[Abu Sir]]
|-
![[Neferirkare Kakai]]
|c. 2477 - 2467 e.C.
|[[Abu Sir]]
|- 
![[Nyuserre Ini]]
|c. 2416 - 2392 e.C.
|[[Abu Sir]]
|-
![[Amenemhat I]]
|c. 1991 - 1962 e.C.
|[[Lisht]]
|-
![[Senusret I]]
|c. 1971 - 1926 e.C.
|[[Lisht]]
|-
![[Senusret II]]
|c. 1897 - 1878 e.C.
|[[el-Lahun]]
|-
![[Amenemhat III]]
|c. 1860 - 1814 e.C.
|[[Hawara]]
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|Pyramid|Pirámides d'Exiptu}}
* [http://www.aldokkan.com/art/pyramid.htm Paxina d'exiptoloxia- Aldokkan]
* [http://egyptphoto.ncf.ca/index.htm Piramides d'exiptu] 
* [http://www.casa.ucl.ac.uk/digital_egypt/hawara/bibliography_old.html#her Autores clasicos] – 
* [http://www.mysteries-in-stone.co.uk Historia antigua d'Exiptu] 
* [http://www.narmer.pl/indexen.htm ANCIENT EGYPT - Historia y cronoloxia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516065027/http://www.narmer.pl/indexen.htm |date=2012-05-16 }}
* [http://www.great-pyramid.info/inhalt/html/me/mstarte.htm www.great-pyramid.info] 
* [http://www.classicalislam.com/pages/articles/pyramids.htm Les piramides y la so rellación col noble Quraan (Quran)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230452/http://www.classicalislam.com/pages/articles/pyramids.htm |date=2007-09-27 }}
* [https://www.bbc.co.uk/history/ancient/egyptians/complex_gallery.shtml Diagrames de les vieyes pirámides]
* [http://www.universalcat.org/Pages/gallery.php?c=EGYPT www.universalcat.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221133405/http://www.universalcat.org/Pages/gallery.php?c=EGYPT |date=2008-02-21 }} 
* [http://www.wikimapia.org/maps?q=cairo&amp;ll=29.976389,31.132143&amp;spn=0.009871,0.015407&amp;t=k&amp;&amp;hl=en Pirámides de Giza en semeyes]
* [http://www.egiptologia.com/content/section/15/110/ Información sobre les piramides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080218115959/http://www.egiptologia.com/content/section/15/110/ |date=2008-02-18 }}
* [http://www.egiptomania.com/piramides/teoria-houdin.htm Teoríes de la constucción de les pirámides (Khufu). Exiptomania]

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Pirámides d'Exiptu]]</text>
      <sha1>nrl8jcy6vfqriw6fxvpp6gvyg8wcslx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rush</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42253</id>
    <revision>
      <id>4527012</id>
      <parentid>3724833</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3885" sha1="8avq6p6mvwttwcy5v7rc5i0s8vmm38j" xml:space="preserve">{{referencies|t=20210217160429}}
{{ficha de grupu musical
|Nome = Rush
|Imaxe = Rush all.JPG
|Tamañu = 300px
|Subtítulu = 
|Orixe = [[Toronto]], [[Canadá]]
|Fondu = grupu
|Tiempu = 1968 - 1997; 2002 - actualidá
|Discográfica = Anthem, Mercury, Atlantic
|Xéneru = Hard rock, arena rock, rock progresivu, [[heavy metal]]
|Miembros = Geddy Lee, Alex Lifeson, Neil Peart
|URL = [http://www.rush.com/ www.rush.com]
}}

'''Rush''' ye una banda [[Canadá|canadiana]] de hard rock formada n'agostu de 1968 nel barriu de Willowdale de [[Toronto]], tán consideraos como pioneros ya influencia fundamental del xéneru más tarde conocíu como &quot;metal progresivu&quot;.

La formación caltiénse estable dende 1974, cuando Neil Peart reemplazó al batería orixinal, John Rutsey, enantes de la so primer xira per [[Estaos Xuníos]].
Amás de Peart, la formación inclúi al baxista, teclista y cantante Geddy Lee y al guitarrista Alex Lifeson.

== Carrera ==
Dende'l llanzamientu del so álbum debú homónimu en marzu de 1974, fueron reconocíos pola so maestría musical, poles sos complexes composiciones y pola ecléctica temática de les sos lletres, apoderaes pola ciencia ficción, la fantasía, la filosofía llibertaria y desenvolviendo tamién temes humanitaries, sociales, emocionales y medioambientales.

Musicalmente, el so estilu evolucionó a lo llargo de los años; nos sos primeros álbumes yera proto-[[heavy metal]] inspiráu nel blues rock y hard rock de [[Led Zeppelin]], dempués incursionaron más abiertamente nel rock progresivu, amás d'un periodu nel que predominó l'usu de sintetizadores, nos años 80. 
Rush influyeron a numberosos artistes y bandes, como Metallica, The Smashing Pumpkins y Primus, amás de bandes de &quot;metal progresivu&quot; como [[Queensrÿche]], Dream Theater o Symphony X.

En 2004, les sos ventes totales a nivel mundial xubíen a unes cuarenta millones de copies.
Hasta 2009 la banda vendió -namái nos Estaos Xuníos- venticinco millones d'álbumes, según l'axencia de certificación ''RIAA'', que-yos allugó na so llista d'artistes con más ventes, y que-yos dio 24 discos d'oru y 14 de platín, 3 d'ellos de multiplatín (más de dos millones de copies vendíes) polos álbumes d'estudiu ''2112'' (1976), ''Moving Pictures'' (1981) y el compiláu doble ''Chronicles'' (1990).

Según la RIAA, son tamién una de les bandes en llograr más certificaciones d'oru o platín consecutives detrás d'artistes como [[The Beatles]], [[The Rolling Stones]] o [[Aerosmith]]. 
Dende 1974 a 2012 editaron 20 álbumes d'estudiu, 9 álbumes en direutu y 8 álbumes recopilatorios.

Recibieron seis premios canadianos &quot;Juno&quot;, amás d'entrar nel &quot;Canadian Music Hall of Fame&quot; en 1994.
Fueron nomaos siete veces al &quot;Grammy&quot;, cinco d'elles a &quot;Meyor actuación de rock instrumental&quot;, les últimes en 2008 y 2009. 
Los sos miembros son consideraos instrumentistes habilidosos y recibieron individualmente reconocencies de prestixoses revistes. 

El 18 d'abril de 2013 Rush fueron incluyíos nel &quot;Salón de la Fama del Rock&quot; d'Estaos Xuníos.

== Miembros ==
*Geddy Lee - voz, baxu, teclaos, sintetizador
*Alex Lifeson - guitarres
*Neil Peart - batería, percusión, lletres

;Otros miembros (entamos)
*John Rutsey
*Jeff Jones

== Discografía ==
*Rush (1974)
*Fly by Night (1975)
*Caress of Steel (1975)
*2112 (1976)
*A Farewell to Kings (1977)
*Hemispheres (1978)
*Permanent Waves (1980)
*Moving Pictures (1981)
*Signals (1982)
*Grace Under Pressure (1984)
*Power Windows (1985)
*Hold Your Fire (1987)
*Presto (1989)
*Roll the Bones (1991)
*Counterparts (1993)
*Test for Echo (1996)
*Vapor Trails (2002)
*Feedback (2004)
*Snakes &amp; Arrows (2007)
*Clockwork Angels (2012)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|es|Rush}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Grupos de música]]
[[Categoría:Rock]]
[[Categoría:Grupos de rock]]</text>
      <sha1>8avq6p6mvwttwcy5v7rc5i0s8vmm38j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Madonna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42439</id>
    <revision>
      <id>4526993</id>
      <parentid>4501836</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4980" sha1="juenyd97w1sj2hl5aoekadxuzvd9pof" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Madonna''' {{nym}} ye una célebre cantante y actriz d'[[Estaos Xuníos]], motexada &quot;La Reina del Pop&quot;.

== Biografía ==
Nació en Bay City, Michigan el 16 d'agostu de 1958. 
La so madre, Madonna Louise Fortin, yera d'ascendencia [[Canadá|francocanadiana]], y el so padre, Silvio Anthony Ciccone, ye [[Italia|italo]]-americanu.
Pasó los sos primeros años en Bay City y en 1977 camudóse a [[Nueva York]], pa siguir una carrera na danza contemporánea. Dempués de participar en dos grupos musicales (Breakfast Club y Emmy).
Llanzó'l so discu debú: ''Madonna'' en 1983, siguío d'una serie d'álbumes nos qu'atopó una inmensa popularidá, superando les llendes de conteníu de les lletres de los sos cantares y esplotando les imáxenes nes sos videos musicales, qu'a lo llargo de la so carrera convirtiéronse en pieces d'arte.

Munches de los sos cantares algamaron el númberu unu nes llistes musicales de dellos países alredor del mundu; los sos mayores ésitos inclúin temes como «Holiday», «Like a Virgin», «Into the Groove», «Material Girl», «True Blue», «Papa Don't Preach», «La Isla Bonita», «Like a Prayer», «Express Yourself», «Vogue», «Frozen», «Ray of Light», «Music», «Hung Up» y «4 Minutes». 
Madonna foi emponderada polos críticos poles sos producciones musicales y puestes n'escena.

La so carrera viose reforzada poles sos apaiciones en diverses películes poles que recibió comentarios mistos. El so rol más emponderáu ye'l d'[[Eva Perón]], pa la película de 1996, &quot;Evita&quot;, pol qu'inclusive ganó un Globu d'Oru; pero recibió crítiques dures por otros papeles.
Otres ocupaciones de Madonna inclúin ser diseñadora de moda, escritora de llibros infantiles, direutora de cine y productora musical, amás de que ye dueña del sellu discográficu Maverick. 
Tamién ye una aclamada empresaria, y en 2007, robló un contratu de 120 millones de dólares cola productora Live Nation.

Madonna vendió ente 300 y 500 millones de discos, colo qu'establez el récor mundial de «la solista más esitosa y de mayores ventes musicales de tolos tiempos», incluyíu nel &quot;Llibru Guinness de los récores&quot;.
Según la Recording Industry Association of America (RIAA), ye la solista con mayores ventes del sieglu XX, y la segunda con mayores ventes nos Estaos Xuníos (detrás de Barbra Streisand), con 64 millones d'álbumes certificaos.
Nel [[Reinu Xuníu]] ye la solista femenina con mayores ventes de cenciellos na historia, con 17,6 millones.

En 2008, la revista Billboard clasificó a Madonna nel númberu dos, detrás de [[The Beatles]], nel &quot;Billboard Hot 100 All-Time Top Artists&quot;, convirtiéndola na solista más esitosa na historia musical, amás de ser incluyida nel &quot;Salón de la Fama del Rock&quot; nel mesmu añu. 
Madonna casóse en 1985 col actor Sean Penn, dixebrándose en 1989, pa volver casase con Guy Ritchie nel añu 2000, dixebrándose en 2008.
Tien una fía, Lourdes, nacida en 1996, frutu de la so rellación col so entrenador personal de fitness, Carlos Leon.

Ye considerada de manera xeneral por diversos biógrafos, escritores, periodistes y demás medios de comunicación, como la muyer más influyente y esitosa de la historia musical.
Madonna ye conocida por reinventar de cutio tantu la so música ya imaxe, a les qu'amestó ciertos detalles polémicos y sexualmente tresgresores a lo llargo de les décades.
Amás ye reconocida como una fonte d'inspiración por dellos artistes y pol so gran legáu a la cultura pop.

== Obres ==

=== Discografía ===
* ''[[Madonna (discu)|Madonna]]'' (1983)
* ''[[Like a Virgin]]'' (1984)
* ''[[True Blue]]'' (1986)
* ''[[Like a Prayer]]'' (1989)
* ''[[Erotica]]'' (1992)
* ''[[Bedtime Stories]]'' (1994)
* ''[[Ray of Light]]'' (1998)
* ''[[Music]]'' (2000)
* ''[[American Life]]'' (2003)
* ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005)
* ''[[Hard Candy]]'' (2008)
* ''[[MDNA]]'' (2012)
* ''[[Rebel Heart]]'' (2015)
* ''[[Madame X (discu)|Madame X]]'' (2019)
* ''Confessions II'' (2026)

=== Llibros ===
* ''[[Sex (llibru)|Sex]]'' (1992)
* ''[[Les roses ingleses]]'' (''The English Roses'', 2003)&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://asturies.com/alagueta/the-english-roses-el-primer-cuentu-infantil-de-madonna-ya-se-pue-lleer-nasturianu |títulu=‘The english roses’, el primer cuentu infantil de Madonna, yá se pue lleer n'asturianu |fecha=18 d'ochobre de 2016 |fechaaccesu=17 d'agostu de 2020 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210507125701/https://asturies.com/alagueta/the-english-roses-el-primer-cuentu-infantil-de-madonna-ya-se-pue-lleer-nasturianu |fechaarchivu=2021-05-07 }}&lt;/ref&gt;
* ''[[Mr. Peabody's Apples]]'' (2003)
* ''[[Yakov and the Seven Thieves]]'' (2004)
* ''[[The Adventures of Abdi]]'' (2004)
* ''[[Lotsa de Casha]]'' (2005)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|es|Madonna}}
{{commonscat|Madonna (entertainer)}}
{{IMDb}}
{{NF|1958|}}
[[Categoría:Cantantes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Pop]]</text>
      <sha1>juenyd97w1sj2hl5aoekadxuzvd9pof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PlayStation 4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44122</id>
    <revision>
      <id>4527115</id>
      <parentid>4520441</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 15 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51932" sha1="troy7q9q395ipz4t4gqx7mqaunk9z1e" xml:space="preserve">{{Software}}

{{nihongo|'''PlayStation 4'''|プレイステーション4|Pureisutēshon Fō|oficialmente embrivida como '''PS4'''}} ye la cuarta [[videoconsola]] del modelu [[PlayStation]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/sony-computer-entertainment-inc-introduces-playstation4-ps4-192171251.html |títulu=Sony Computer Entertainment Inc. Introduces PlayStation®4 (PS4™) |fechaaccesu=6 d'abril de 2013 |editorial=PR News Wire |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Forma parte de les [[videoconsoles d'octava xeneración]]. Foi anunciada oficialmente'l 20 de febreru de 2013 nel eventu PlayStation Meeting 2013,&lt;ref name=&quot;Anunciu&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.theverge.com/2013/2/20/4009410/sony-playstation-4-ps4-announcement |títulu=Sony announces the PlayStation 4 |fechaaccesu=4 de marzu de 2013 |editorial=The Verge |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; anque'l diseñu de la consola nun foi presentáu hasta'l 10 de xunu nel [[Electronic Entertainment Expo 2013|E3 2013]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.vandal.net/noticia/1350634609/playstation-4-ye-oficial/ |títulu=PlayStation 4 ye oficial |fechaaccesu=20 de febreru de 2013 |editorial=Vandal}}&lt;/ref&gt; Ye la socesora de la [[PlayStation 3]] y anguaño compite cola [[Xbox One]] de [[Microsoft]] y la [[Nintendo Switch]] de [[Nintendo]] (enantes competía cola [[Wii U ]], tamién de Nintendo) . El so llanzamientu foi'l [[15 de payares]] de [[2013]] n'[[Estaos Xuníos]] y n'Europa y Suramérica foi'l [[29 de payares]] de 2013,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.jeuxvideo.com/news/2013/00064117-la-ps4-arrivera.htm |títulu=La PS4 arrivera... |fechaaccesu=2 de marzu de 2013 |editorial=Jeux Video |idioma=francés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anunciu&quot;/&gt; ente qu'en Xapón foi'l [[22 de febreru]] de 2014.&lt;ref name=&quot;PolygonJapanRelease&quot; /&gt;

Alloñar de la complexa arquiteutura utilizada nel procesador [[Cell]] de la videoconsola PlayStation 3, la PlayStation 4 cuenta con un procesador AMD de 8 nucleos so l'arquiteutura [[x86-64]]. Estes instrucciones x86-64 tán diseñaos pa faer más fácil el desenvolvimientu de videoxuegos na consola de nueva xeneración, qu'atrai a un mayor númberu de desarrolladores. Estos cambeos ponen de manifiestu l'esfuerzu de Sony p'ameyorar les lleiciones aprendíes mientres el desenvolvimientu, la producción y el llanzamientu de la [[PlayStation 3|PS3]]. Otres carauterístiques de hardware notables de la PS4 ye qu'inclúin 8 GB de memoria unificada [[GDDR5]], una unidá de discu [[discu Blu-ray]] más rápidu, y los chips personalizaos dedicaos a xeres de procesamientu d'audiu, videu y de fondu.

Ente les nueves aplicaciones y servicios, [[Sony]] llanzó l'aplicación ''PlayStation App'', dexando a los que tengan un PS4 convertir los [[teléfonu intelixente|teléfonos intelixentes]] y les tabletas nuna [[Segundes pantalles|segunda pantalla]] p'ameyorar la xugabilidá o en teclaos esternos pa más comodidá nel momentu d'escribir. La compañía tamién entamaba debutar con Gaikai, un serviciu de xuegu basáu na nube qu'agospia conteníos y xuegos descargables. Por aciu la incorporación del botón &quot;Share&quot; nel nuevu controlador fai que sía posible compartir en cualquier momentu captures de pantalla, trofeos, compres o videos en páxines como [[Facebook]], [[Twitter]] y faer stream de lo que se xuegue y ver el d'otros amigos en direutu dende [[Ustream]] o Twitch, Sony entamó asitiar más énfasis nel xuegu social.
La consola PS4 el primer día del so llanzamientu vendió más de 1 millón de consoles namái en territoriu de los Estaos Xuníos.&lt;ref&gt;http://www.ign.com/articles/2013/11/17/playstation-4-sales-pass-1-million-in-north-america/&lt;/ref&gt; Al entamu de la so conferencia de prensa na [[Gamescom|Gamescom 2014]], Sony anunció que yá vendiera más de 10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 unidaes de la PlayStation 4 nel mundu a usuarios finales. Ta diseñada pa l'amplia integración con [[PlayStation Vita]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://techblogeek.com/sony-anuncia-que-vendió--10-millones-de-ps4-en-el mundu/ |títulu=Sony anuncia que vendió 10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 de PS4 nel mundu |fechaaccesu=12 d'agostu de 2014 }}&lt;/ref&gt;

El [[Firmware]] actual de la consola ye'l 5.01, onde s'ameyora'l rendimientu del sistema.&lt;ref&gt;{{cita web|autor=PlayStation Blogue|títulu=La versión 5.00 del software del sistema PS4 llega güei|url=https://blogue.es.playstation.com/2017/10/03/la-versin-5-00-del-software-del sistema-ps4-llega-güei/|fechaaccesu=5 d'ochobre de 2017|fecha=3 d'ochobre de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==

=== Presentación ===
A principios de 2013, Sony anunció qu'un eventu llamáu PlayStation Meeting 2013 sirviría pa dar a conocer el &quot;futuru de Playstation&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://alt1040.com/2013/02/llanzamientu-playstation-4 |títulu=La PlayStation 4 tendría la so presentación el 20 de Febreru |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=alt1040.com }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.que.es/tecnologia/videojuegos/201302011211-ccaracteristicas-nueva-playstation-sony-cont.html?anker_1 |títulu=Les carauterístiques de la nueva PlayStation 4 de Sony |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.que.es |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141006112606/http://www.que.es/tecnologia/videojuegos/201302011211-ccaracteristicas-nueva-playstation-sony-cont.html?anker_1 |fechaarchivu=2014-10-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.publico.es/especial/videojuegos/noticia/449971/-anunciara-sony-el so-playstation-4-el-20-de-febrero- |títulu=¿Va Anunciar Sony el so PlayStation 4 el 20 de febreru? |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.publico.es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eleconomista.es/interstitial/volver/acierto/tecnologia-videojuegos/noticies/4569708/02/13/PlayStation-4-el-20-de-febrero-Sony-convoca-a-la prensa.html |títulu=¿PlayStation 4 el 20 de febreru? Sony convoca a la prensa pa &quot;ver el futuru&quot; |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.eleconomista.es }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.vandal.net/noticia/1350633916/michael-pachter-asegura-que-playstation-4-debutara-el-20-de-febreru/ |títulu=Michael Pachter asegura que PlayStation 4 va debutar el 20 de febreru |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.vandal.net}}&lt;/ref&gt; El 20 de febreru de 2013 dichu eventu que tuvo llugar en [[Nueva York]] y que duró cerca de dos hores la compañía dio a conocer la socesora de la [[PlayStation 3]].&lt;ref name=&quot;Anunciu&quot;/&gt; L'anunciu foi ufiertáu en direutu al traviés de Ustream.&lt;ref name=&quot;Anunciu&quot;/&gt;

==== Game Developers Conference 2013 (San Francisco, [[Estaos Xuníos|EE.XX.]]) ====
{{AP|Game Developers Conference}}

Na conferencia [[Game Developers Conference|GDC]] del añu 2013, Sony presentó nuevos detalles sobre los videoxuegos y carauterístiques de la PlayStation 4.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.neoteo.com/playstation-4-sony-da-mas-detalles-de-la-ps4-gdc |títulu=PlayStation 4: Sony da más detalles de la PS4 (GDC 2013) |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.neoteo.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180526112650/https://www.neoteo.com/playstation-4-sony-da-mas-detalles-de-la-ps4-gdc |fechaarchivu=2018-05-26 }}&lt;/ref&gt; Ente los videoxuegos amosaos inclúyense, Primal Carnage Genesis, Blacklight Retribution, [[Battlefield 4]], [[Assassin's Creed IV: Black Flag]], [[Watch Dogs]] y [[Metal Gear Solid: Ground Zeroes]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.gamerzona.com/2013/03/31/lo-meyor-de-playstation-4-en-el so-pasu-por-la-gdc-2013/ |títulu=Lo meyor de PlayStation 4 nel so pasu pola GDC 2013 |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.gamerzona.com}}&lt;/ref&gt;

==== Electronic Entertainment Expo 2013 (Los Angeles, [[Estaos Xuníos|EE.XX.]]) ====
{{AP|Electronic Entertainment Expo}}

[[Ficheru:The PlayStation 4. (9021900367).jpg|250px|right|thumb|Persones fotografiando la videoconsola PS4 nel E3 2013]]
El día 10 de xunu de 2013, a les 18:00 ([[Tiempu del Pacíficu|Pacific Time]]) Sony realizó una conferencia, na que se dieron más detalles, Y amosó la PlayStation 4, ente elles, finalmente'l diseñu, preciu y llanzamientu.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Gabatek |títulu=Esti ye'l PlayStation 4. El PS4 sale a finales d'añu por 400 dólares [Videos] |url=http://gabatek.com/2013/06/11/tecnologia/diseno-playstation-4-ps4-sale-399-forgares/ |fechaaccesu=11 de xunu de 2013 |fecha=11 de xunu de 2013 }}&lt;/ref&gt;
Dellos detalles que se revelaron son que la videoconsola podría reproducir videoxuegos usaos, mientres sían orixinales, y nun precisaría conexón a Internet pa poder xugar. Finalmente, la presentación concluyó col preciu, que resultó siendo 399 [[dólar|dólares]], 349 [[Llibra esterlina|llibres]] y 399 [[euru|euros]], lo qu'impresionó enforma, por cuenta de que la so competidora la Xbox One costaría 499 dólares d'Estaos Xuníos, 429 llibres y 499 euros.
&lt;ref&gt;{{cita web |autor=La Republica |títulu=PS4: Sony presenta l'aspeutu de la consola nel E3 |url=http://www.larepublica.pe/10-06-2013/ps4-sony-presenta-l'aspeutu-de-la consola-en-el-e3 |fechaaccesu=10 de xunu de 2013 |fecha=10 de xunu de 2013}}&lt;/ref&gt;

==== Gamescom 2013 (Colonia, [[Alemaña]]) ====
{{AP|Gamescom}}

El día 20 d'agostu de 2013, a les 10:00 AM ([[Tiempu del Pacíficu]]) Sony empecipió la so conferencia na Gamescom 2013.
Na conferencia anunciáronse diversos títulos pa PS VITA, [[PlayStation 3|PS3]] y PS4. Amás fíxose pública la fecha de llanzamientu de la PS4 n'[[Estaos Xuníos]] y [[Europa]]. N'Europa la PS4 poner a la venta'l 29 de payares de 2013 a un preciu de 399€. N'Estaos Xuníos la PS4 poner a la venta'l 15 de payares de 2013 a un preciu de 399 dólares. Amás, fixéronse delles demostraciones del usu de la PS4 al traviés de la PS VITA.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Vandal |títulu=PlayStation 4 llánzase'l 29 de payares n'Europa; el 15 n'Estaos Xuníos |url=http://www.vandal.net/noticia/1350641493/playstation-4-llánzase-el-29-de-payares-en-europa-el-15-n'estaos xuníos/ |fechaaccesu=20 d'agostu de 2013 |fecha=20 d'agostu de 2013}}&lt;/ref&gt;

==== Tokyo Game Show 2013 (Tokiu, [[Xapón]]) ====
{{AP|Tokyo Game Show}}

El día 18 de setiembre de 2013, a les 6:00 PM ([[Tiempu del Pacíficu]]) Sony empecipió la so conferencia nel Tokyo Game Show 2013, nella anunciaron les capacidaes de la PS4 pa poder grabar gameplay direutamente dende'l HDMI de la consola (y non por HDCP como nel PS3),&lt;ref&gt;{{cita web |autor=atomix.vg |títulu=Con PS4, graba'l to gameplay vía HDMI |url=http://atomix.vg/2013/09/19/con-ps4-graba-la to-gameplay-via-hdmi/ |fechaaccesu=19 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt; amás anunciáronse carauterístiques de compatibilidá ente'l PS4 col PS VITA y el PS VITA TV, como'l Remote Play y un énfasis especial en demostrar la integración col [[PlayStation Vita TV]] el cual puede ser utilizáu pa treslladar el xuegu a él y, siguir nuna pantalla distinta y col DualShock 4 ensin nengún problema. Esta postrera carauterística ta disponible dende'l llanzamientu.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=atomix.vg |títulu=CTGS: Muestra de la integración de Vita TV col PS4 |url=http://atomix.vg/2013/09/19/tga-amuesa-de-la-integracion-de-vita-tv-con-el-ps4/ |fechaaccesu=19 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt;
Amás confirmóse que sería'l 22 de febreru de 2014 la fecha oficial de llanzamientu de la consola en Xapón, a un preciu de 41.979 yenes, y debíu al retrasu naquel país les consoles incluyiríen la versión dixital de Knack.

== Hardware ==
El diseñu de la consola nun se reveló nel ''PlayStation Meeting'', una y bones el diseñu y especificaciones siguíen ensin tar remataos. El pesu de la consola rondaría los 2,8 kg y la caxa en total seríen unos 4 kg.&lt;ref name=&quot;Engadget near final&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Gilbert |nome=Ben |títulu=The DualShock 4 is 'near final' hardware, Remote Play is more than an afterthought, and other notes from Shuhei Yoshida |url=http://www.engadget.com/2013/02/21/dualshock-4-near-final-remote-play/ |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=21 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; La teunoloxía de PlayStation 4 sería relativamente similar al hardware que s'atopa n'el ordenadores personales.&lt;ref name=&quot;Eurogamer PC like architecture&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Yin-Poole |nome=Wesley |títulu=PS4: PC-like archiqwervfuiobhwaecy7gtecture, 4GB RAM delight developers |url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-02-22-ps4-pc-like-architecture-8gb-ram-delight-developers |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; En ciertu momentu del desenvolvimientu contemplóse que Nvidia fuera quien fabricara la unidá gráfica pa PS4 pero según declaraciones de Tony Tamasi, vicepresidente de conteníu y teunoloxía de Nvidia esto nun lu convendría a la compañía pol impautu que tendría nes sos posibilidaes n'otros mercaos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/03/14/nvidia-nun%20quixo-trabayar-con-sony-pa-crear-la%20tarxeta-grafica-del-ps4 |títulu=NVIDIA nun quixo trabayar con Sony pa crear la tarxeta gráfica del PS4 |fechaaccesu=14 de marzu de 2013 |editorial=atomix.vg |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130318005549/http://atomix.vg/2013/03/14/nvidia-nun |fechaarchivu=2013-03-18 }}&lt;/ref&gt; Cola decisión de camudar l'arquiteutura de [[Cell]] a [[x86-64]] sería más fácil y menos costosu pa los estudios desenvolver xuegos pa la PS4.&lt;ref name=&quot;Eurogamer five analysts&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Purchese |nome=Robert |títulu=Five analysts, one consensus: PlayStation 4 impressed |url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-02-22-five-analysts-one-consensus-playstation-4-impressed |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cvg indie friendly&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Crossley |nome=Rob |títulu=Sony promises indie-friendly PSN: 'We believe in smaller devs' |url=http://www.computerandvideogames.com/392971/sony-promises-indie-friendly-ps4-publishing-model/ |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; La consola física finalmente foi presentada na conferencia de [[Sony]] sobre la PS4 el [[10 de xunu]] de [[2013]] na [[Electronic Entertainment Expo|E3 2013]], según revelar datos más detallaos del dispositivu y periféricos.

=== Especificaciones téuniques ===
La videoconsola PS4, dispón d'un [[microprocesador]] tipu [[AMD Fusion|APU]] d'ocho nucleos [[x86-64]] a 1.6 GHZ fabricáu por [[Advanced Micro Devices|AMD]] sol nome en clave Liverpool, basáu na arquiteutura Xaguar. Una [[Unidá de procesamientu gráficu|GPU]] AMD 7870&lt;ref name=&quot;Liverpool&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vgleaks.com/world-exclusive-orbis-unveiled-2/ |títulu=World Exclusive: Playstation 4 (Orbis) unveiled [Updated: GPU Info inside]. |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |editorial=vgleaks.com}}&lt;/ref&gt; con una potencia de procesamientu de 1,84 [[Operaciones de coma flotante per segundu|Teraflops]], que puede dedicase a distintes xeres que nun sían puramente gráfiques.&lt;ref name=&quot;gráfiques&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vgleaks.com/orbis-gpu-compute-queues-and-pipelines// |títulu=Playstation 4 (Orbis) GPU – compute, queues and pipelines |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |editorial=vgleaks.com}}&lt;/ref&gt; Cuenta tamién con una memoria RAM unificada de 8 GB, [[GDDR5]], con un anchu de banda de 176 GB/segundu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://gameover.vg/2013/02/20/tou-lo-que-tienes |títulu=Tou lo que tienes de saber de la PS4 |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=gameover.vg |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20250531131745/https://gameover.vg/2013/02/20/tou-lo-que-tienes |fechaarchivu=2025-05-31 }}&lt;/ref&gt; A finales d'agostu de 2013, Marc Diana, responsable de marketing de productu de AMD, afirmó a la prensa especializada que PS4 soporta accesu a memoria hUMA&lt;ref name=&quot;hUMA&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vgleaks.com/playstation-4-includes-huma-technology/ |títulu=PlayStation 4 includes hUMA technology |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |editorial=vgleaks.com}}&lt;/ref&gt;([[Accesu uniforme a memoria|UMA]] heteroxéneu), que dexa aportar a los dos componentes de la APU, CPU y GPU, a les mesmes posiciones de memoria de manera simultánea por aciu l'usu de caxés coherentes.&lt;ref name=&quot;caxés coherentes&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vgleaks.com/more-exclusive-playstation-4-huma-implementation-and-memory-enhancements-details/ |títulu=More exclusive PlayStation 4 hUMA implementation and memory enhancements details |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |editorial=vgleaks.com}}&lt;/ref&gt; Magar AMD desautorizó les declaraciones de Diana, nun les desmintió.

Magar se desconocía'l tipu de discu duru, la capacidá sería nel modelu yá anunciáu de 500GB,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/06/11/e3-2013-aspeutos-tecnicos-de-ps4 |títulu=E3 2013: Éstos son los aspeutos téunicos finales del PS4 |fechaaccesu=11 de xunu de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt; súpose que la unidá óptica almitiría [[discu Blu-ray|Blu-ray]] 6x y DVD 8x. En materia de conectividad la consola cuntaría con [[Ethernet]] (10BASE-T, 100BASE-TX, 1000BASE-T), 802.11 b/g/n y [[Bluetooth]] 2.1 (con EDR).&lt;ref name=&quot;Carauterístiques&quot;&gt;{{cita web |url=http://alt1040.com/2013/02/playstation-4-caracteristicas-tecnicas |títulu=PlayStation 4: carauterístiques téuniques |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=alt1040.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130622185055/http://alt1040.com/2013/02/playstation-4-caracteristicas-tecnicas |fechaarchivu=2013-06-22 }}&lt;/ref&gt; Ufiertaría puertos [[High-Definition Multimedia Interface|HDMI]], salida óptica dixital y [[Universal Serial Bus|USB]] 3.0(2X).&lt;ref name=&quot;Carauterístiques&quot;/&gt;

[[Ficheru:Red_Light_temperatura_inusual.png|150px|miniaturadeimagen|derecha|La franxa en colloráu indica una xubida de temperatura inusual na consola por cuenta de la falta de circulación d'aire.]]

=== Sistema d'avisu ante un sobrecalentamientu ===
La consola PS4 cuenta con un sistema d'alerta temprano qu'alvierte cuando la consola empiece a xubir la temperatura por falta de circulación d'aire, indicándolo con una lluz colorao en cuenta de azul na barra d'estáu de la consola, adicionalmente apaez un avisu en pantalla amosando l'alerta sobre la elevación de la temperatura de funcionamientu. Con esti sistema podría evitase una muerte súbita de la consola por escesivo temperatura, daqué qu'asocedía coles primeres consoles fabricaes na xeneración anterior.&lt;ref&gt;[http://zonaforo.meristation.com/ps4-te-avisa-del sobrecalentamientu-con-un-led-coloráu-t2146961-75.html «PS4 te avisa del sobrecalentamientu con un led coloráu».] Foros Meristation. Consultáu'l 21 d'ochobre de 2017.&lt;/ref&gt;

=== Accesorios ===
{{AP|Accesorios PlayStation 4|l1=Accesorios PlayStation 4}}

Na presentación de la PS4, Sony nun amosó la forma de la consola, pero sí amosó dos de los sos accesorios, el control inalámbricu DualShock 4 y la cámara PlayStation 4 Eye.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bytetotal.com/noticies/nuevu-control-playstation-dualshock-4-y-camara-playstation-4-eye |títulu=El nuevu control PlayStation DualShock 4 y la cámara PlayStation 4 Eye |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.bytetotal.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20250531131600/http://www.bytetotal.com/noticies/nuevu-control-playstation-dualshock-4-y-camara-playstation-4-eye |fechaarchivu=2025-05-31 }}&lt;/ref&gt; Un día dempués de la presentación, Shuhei Yoshida anuncio que'l control del PS3, el DualShock 3 nun sería compatible col PS4 anque sí'l PS Move cola nueva PlayStation 4 Eye.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ign.com/articles/2013/02/21/playstation-4-supports-move-but-not-dualshock-3 |títulu=PlayStation 4 Supports Move, But Not DualShoqck 3 |fechaaccesu=21 de febreru de 2013 |editorial=ign.com}}&lt;/ref&gt; Darréu na [[Electronic Entertainment Expo|E3]] Sony amosaría por completu los periféricos más refechamente, amosando tamién l'auricular monu con micrófonu que sería incluyíu en tolos sistemes de llanzamientu.&lt;ref name=&quot;Cascos&quot;&gt;{{Cita web |url=http://auriculares-bluetooth.com/auriculares-ps4/ |títulu=Cascos pa PS4 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180408210019/https://auriculares-bluetooth.com/auriculares-ps4/ |fechaarchivu=2018-04-08 }}&lt;/ref&gt; Un representante de Sony confirmó na [[Convención Internacional de Cómics de San Diego|Comic Con]] en [[San Diego (California)|San Diego]] en referencia a la compatibilidá d'accesorios que, los antiguos headsets inalámbricos de PS3 funcionaríen tamién y ensin nengún problema na PS4.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://es.ign.com/news/9022/headset-ps3-funcionaren-ensin-problemes-ps4-sony |títulu=Los headset de PS3 van funcionar ensin problemes en PS4 |fechaaccesu=18 de xunetu de 2013 |editorial=ye.ign.com}}&lt;/ref&gt;

==== DualShock 4 ====
{{AP|DualShock}}
[[Ficheru:Dualshock 4 controller.jpg|250px|right|thumb|Imaxe oficial del mandu DualShock 4.]]

DualShock 4 ye'l nome que recibe'l mandu de la PlayStation 4. Nel so diseñu sigue a les traces al mandu usáu pola [[PlayStation 3|PS3]], ta disponible en trés colores, negru, colloráu (Magma) y azul (Wave). Na so creación intervinieron estudios cercanos a Sony tales como [[Guerrilla Games]], que participaron faciendo axustes como alzar los sticks pa mayor precisión y amestar el conector d'auriculares, Evolution Studios participó tamién como parte del grupu de consultores con idees pa l'área de movimientu apuntando escontra'l sector de los videoxuegos de carreres.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/02/28/guerrilla-games-ayudo-a-sony-en-la-creacion-del-dualshock-4-ye-un-gran-mandu-pa-los-fps |títulu=Guerrilla Games ayudó a Sony na creación del DualShock 4, “ye un gran mandu pa los FPS” |fechaaccesu=28 de febreru de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DualShock&quot;&gt;{{cita web |url=http://gameover.vg/2013/02/20/sony-presenta-oficialmente-el-dualshock-4/ |títulu=Sony presenta oficialmente'l so nuevu mandu DualShock 4 |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=gameover.vg |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20250414060230/https://gameover.vg/2013/02/20/sony-presenta-oficialmente-el-dualshock-4/ |fechaarchivu=2025-04-14 }}&lt;/ref&gt; Les principales novedaes yeren la incorporación d'un nuevu sensor de seis eje altamente sensible, lo mesmo que de un [[Panel táctil|touchpad]] allugáu na parte frontera superior del mandu.&lt;ref name=&quot;DualShock&quot;/&gt; Amás incorpora una barra de lluz na parte cimera del mandu formáu por trés lluces [[led]] de distintos colores. Esti postreru mentáu agregu pretende, ente otres funciones, facilitar la identificación del xugador al traviés de senciellos códigos de colores que detecta la PlayStation 4 Eye, faciendo por casu que cuando un xugador intercambie mandu con otru tando en pantalla estremada, diches pantalles tamién intercambien posiciones, quedando más cerca la pantalla que convenga; y ufiertar información d'utilidá mientres los xuegos, como por casu señalar por aciu un llume en color coloráu que la salú del personaxe sufrió daños importantes, sobre esto, Shuhei Yoshida presidente de Sony Worldwide Studios confirmara al traviés de Twitter que la lluz nun podría ser apagada del mandu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/07/08/nun vamos poder-apagar-la barra-de-lluz-del-dualshock-4 |títulu=Nun vamos poder apagar la barra de lluz del DualShock 4 |fechaaccesu=8 de xunetu de 2013 |editorial=atomix.vg}}&lt;/ref&gt; El controlador inclúi, amás, un altavoz y un conector p'auriculares el cual ye compatible col estándar (3,5mm) TRS y TRRS p'almitir l'usu d'auriculares con micrófonu incluyíu. El so preciu ye de 59 doláres.&lt;ref name=&quot;DualShock&quot;/&gt; Igual que nel DualShock 3, Sony presentó una base pa cargar los controles Dualshock 4.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/09/18/tgs-2013-lo-que-sucedio-en-la conferencia-de-sony-pa-asia/ |títulu=TGS 2013: Lo qu'asocedió na conferencia de Sony p'Asia |fechaaccesu=18 de setiembre de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt;

A lo último, el mandu incorpora un botón llamáu ''share'' (o compartir) pensáu pa facilitar la interacción del xugador con [[Facebook]], [[Twitter]], [[Ustream]], Twitch, [[YouTube]] y otres especificaciones detallaes más embaxo.&lt;ref name=&quot;DualShock&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://tecnobeta.net/mando-scuf-ps4/ |títulu=Estremes ente'l mandu DualShock 4 y Scuf PS4 |fechaaccesu=3 de payares de 2017 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171107055639/https://tecnobeta.net/mando-scuf-ps4/ |fechaarchivu=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;

==== PlayStation Camera ====
[[Ficheru:Playstation 4 camera.jpg|right|250px|thumb|Imaxe oficial del accesoriu PlayStation Camera.]]

PlayStation Camera foi rediseñáu para PS4 en rellación a la so antecesora. Inclúi un sistema de doble cámara&lt;ref name=&quot;doble cámara&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.vgleaks.com/orbis-dual-camera-whats-this/ |títulu=Orbis Dual Camera. What's this? |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |editorial=vgleaks.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PlayStation 4 Eye&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/130221b_y.html |títulu=NEW SLIMMER AND LIGHTER PLAYSTATION®3 TO HIT WORLDWIDE MARKET THIS SEPTEMBER |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.scei.co.jp |idioma=inglés |urlarchivu=https://archive.today/20130413141923/http://www.scei.co.jp/corporate/release/130221b_y.html |fechaarchivu=13 d'abril de 2013 }}&lt;/ref&gt; con una resolución de 1280×800 y cuatro micrófonos. Les sos midíes son 186 mm (llargu) por 27 mm (alto) y 27 mm (anchu).&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://es.engadget.com/2013/02/21/sony-playstation-4-eye-funcionamientu/ |títulu=Sony esplica'l funcionamientu del nuevu PlayStation 4 Eye |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=ye.engadget.com }}&lt;/ref&gt;

Acordies cola páxina oficial y el video de presentación, The PlayRoom dexa a los usuarios tener menús na pantalla qu'asemeyen ser hologrames que remanecen direutamente Dualshock 4; The Playroom tien un personaxe robóticu llamáu Asobi, col que puede interactuase y que puede reconocelos. Utilícense controles de movimientu avanzaos colos que puede esfrutase de xuegos tales como l'h.oquei d'aire; y puede usase el touch pad integráu nel DualShock 4 pa navegar polos paneles holográficos, interactuar con decenes de pequeños robots o mover oxetos na pantalla. Amás d'esto, Sony alvirtió que la integración de dispositivos móviles sería posible, por que les creaciones en teléfonos intelixentes, tabletas y, como ye d'esperar, col PlayStation Vita, cobren vida per mediu de The PlayRoom.

Les lentes de PlayStation 4 Eye funcionen con una [[apertura]] de f/2.0, una distancia d'enfoque mínima de 30 cm y un ángulu de visión de 85°. Les imáxenes pueden ser prindaes en formatu [[RAW (formatu)|RAW]] o [[YUV]] ensin estruyir. Foi esaniciada de los paquetes de llanzamientu p'abaratar el costu final del sistema,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/06/27/rumor-sony-esanicio-la-camara-del-bundle-del-ps4-pa-amenorgar-el preciu-de-la consola |títulu=Sony esanició la cámara del bundle del PS4 p'amenorgar el preciu de la consola |fechaaccesu=27 de xunu de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt; el so preciu final ye al igual que'l del Dualshock 4 de 59 doláres.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/06/12/the-playroom-amuesa-un-pocu-de-les funciones-de-playstation-eye |títulu=E3 2013: The Playroom amuesa un pocu de les funciones de PlayStation Eye |fechaaccesu=12 de xunu de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt; Ente les nueves funciones van tar los comandos de voz pa poder controlar la consola.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.pushsquare.com/news/2013/08/sony_confirms_that_you_will_be_able_to_talk_to_your_ps4 |títulu=Sony Confirms That You Will Be Able to Talk to Your PS4}}&lt;/ref&gt;

=== SharePlay ===
Share Play ye una carauterística que dexa que la [[PlayStation Vita]] coneutar a la PlayStation 4 por aciu una rede de [[Wi-Fi]]. Cuando asocede esto puédense xugar a xuegos de PlayStation 4 en PlayStation Vita pudiendo asina xugar como mandu secundariu o como mandu principal.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://kotaku.com/5985777/you-can-play-ps4-games-on-your-vita-with-remote-play |títulu=You Can Play PS4 Games On Your Vita With 'Remote Play' |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=kotaku.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.joystiq.com/2013/02/20/ps4-vita-remote-play-gaikai/ |títulu=PS4 features PS Vita remote play powered by Gaikai |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.joystiq.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.vandal.net/reportaje/el futuru-de-playstation-vita/6 |títulu=El futuru de PlayStation Vita |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.vandal.net}}&lt;/ref&gt; Fergal Gara direutor de Sony Computer Entertainment UK confirmara que'l PS Vita foi diseñáu pensando na integración col PS4 más que col PS3, por cuenta de ello tolos xuegos de PS4 seríen compatibles col Remote Play y solo en dellos casos especiales onde los xuegos precisen hardware adicional nun lo fadríen, tal ye'l casu de los xuegos que rican de la [[PlayStation 4 Eye]], puntu confirmáu por Shuhei Yoshida, presidente de Sony Worldwide Studios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/06/19/sony-vita-foi-disenado-mas-pa-el-ps4-que-pa-el-ps3 |títulu=Sony: Vita foi diseñáu más pal PS4 que pal PS3 |fechaaccesu=19 de xunu de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/05/29/todos-los xuegos-del-ps4-tendran-soporte-pa-remote-play |2=títulu Tolos xuegos del PS4 van tener soporte pa Remote Play |fechaaccesu=29 de mayu de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt;

== Carauterístiques sociales ==
La parte «Social» foi unu de los cinco grandes principios aldericaos por [[Sony]].&lt;ref name=&quot;Eurogamer big interview&quot; /&gt; Anque la consola ameyorara la funcionalidades sociales, les carauterístiques son opcionales y pueden ser desactivaes.&lt;ref name=&quot;Eurogamer big interview&quot; /&gt; Los xugadores tienen la opción d'utilizar los sos nomes reales por que los amigos reconocer, amás d'un llamatu n'otres situaciones nes que dixeron que l'anonimatu ye importante».&lt;ref name=&quot;PS4 Announcement - CBSNews&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.cbsnews.com/8301-205_162-57570387/sony-announces-playstation-4-dual-shock-4-controller/ |títulu=Sony announces PlayStation 4, DualShock 4 controller |apellíu=Ngak |nome=Chenda |fecha=20 de febreru de 2013 |editorial=CBS News |fechaaccesu=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Compartir ===
El controlador ''DualShock 4'' inclúi un botón llamáu «Share» (compartir), que dexa al xugador poder grabar y ver los postreros 15 minutos y compartilos por [[Facebook]], [[Twitter]] y [[YouTube]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/02/20/estos-seran-dalgunos-de-los%20conceutos%20sociales-del-ps4 |títulu=Éstos van ser dalgunos de los conceutos sociales del PS4 |fechaaccesu=20 de febreru de 2013 |editorial=atomix.vg |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130224012616/http://atomix.vg/2013/02/20/estos-seran-dalgunos-de-los |fechaarchivu=2013-02-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SCE introduces PS4&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.scei.co.jp/corporate/release/130221a_y.html |títulu=SONY COMPUTER ENTERTAINMENT INC. INTRODUCES PLAYSTATION®4 (PS4™) |fechaaccesu=10 de marzu de 2014 |editorial=scei.co.jp |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130424075309/http://scei.co.jp/corporate/release/130221a_y.html |fechaarchivu=24 d'abril de 2013 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em; font-size:85%; background:#fff; color:black; width:30em; max-width:40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
|-
| left;| &quot;La integración d'[[Ustream]] en PS4 va poner a los xugadores nun nuevu campu de los medios. Ellos tienen la capacidá de dirixir, producir y protagonizar la so propia producción de videoxuegos, a cencielles por ser un xugador increíble (o non tan impresionante!).&quot;
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;|– Ustream co-fundador Brad Hunstable
|}

=== Retresmisión en direutu ===
Los xugadores pueden ver videu en direutu d'aquellos títulos que los sos amigos tean xugando, pudiendo incluyir estos videos voz al traviés del micrófonu ya imaxe del xugador al traviés de Playroom camera. Amás de ser espectadores, los xugadores pueden ayudar a la persona que retresmite a superar torgues difíciles. Coles mesmes, l'usuariu puede retresmitir videu en direutu del xuegu que tea xugando al traviés de servicios en llinia como [[Ustream]] y Twitch, lo que dexa a amigos y usuarios ver y comentar sobre estos videos dende distintos navegadores y dispositivo web.&lt;ref name=&quot;SCE introduces PS4&quot; /&gt;

== Software ==
* [[PlayStation Network]] (PSN) dexa a los xugadores aportar a una variedá de servicios basaos na nube de la [[PlayStation Store]], incluyendo les aplicaciones de [[Sony]] como ''Music Unlimited'' y tamién de ''Video Unlimited''. Los veceros pueden navegar polos títulos y xuegos al traviés de Gaikai pa probalos de forma casi instantánea.&lt;ref name=&quot;SCE introduces PS4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Jackson |nome=Mike |títulu=Gaikai tech brings spectating, instant demos, more to PS4 |url=http://www.computerandvideogames.com/392446/gaikai-tech-brings-spectating-instant-deamos-more-to-ps4/ |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=20 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; Accesu multixugador en llinia rique una suscripción a ''PlayStation Plus''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ign.com/videos/2013/06/10/how-to-share-used-playstation-4-games |títulu=How to Share Used PlayStation 4 Games - IGN Video |fechaaccesu=11 de xunu de 2013 |editorial=Ign.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Eurogamer big interview&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Bramwell |nome=Tom |títulu=The big interview: Sony's Shuhei Yoshida on PS4 |url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-02-21-the-big-interview-sonys-shuhei-yoshida-on-ps4 |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=21 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; Sony tenía la intención d'ampliar y desenvolver los servicios qu'ufierta al traviés de la vida útil de PlayStation 4, daqué que llamó l'atención por que por un bien so preciu puédese:
* Xugar en llinia 
* Recibir dos xuegos gratis cada mes pa PS4 por ser miembru de ''PlayStation Plus''
* Tener servicios casi gratuitos como poder entrar a [[Netflix]], [[Amazon.com]], [[Hulu]] ente otros. Tou esto pol preciu de 5 [[Dólar de los Estaos Xuníos|USD]] mensuales.&lt;ref&gt;{{cita publicación |nome=@DarkGhostHunter |títulu=PlayStation 4 va riquir una membresía PlayStation Plus pa xugar en llinia |url=http://www.niubie.com/2013/06/playstation-4-requerira-una-membresia-playstation-plus-pa-xugar-en-linea-e3/ |editorial=Niubie |fecha=11 de xunu de 2013 |fechaaccesu=12 de xunu de 2013 }}&lt;/ref&gt;

=== Interfaz d'usuariu ===
PlayStation 4 sustitúi la [[XrossMediaBar]] con una nueva interfaz, denomada PlayStation Dynamic Menú.&lt;ref name=Verge_UI&gt;{{cita publicación |apellíu=June |nome=Laura |títulu=Sony completely revamps its user interface for the PlayStation 4 |url=http://www.theverge.com/2013/2/20/4010414/sony-completely-revamps-its-user-interface-for-the-playstation-4 |fechaaccesu=21 de febreru de 2013 |fecha=20 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; Ameyórase'l perfil del usuariu pa los xugadores, qu'amuesa l'actividá recién, el so nome completu y otros detalles, amás de los sos trofeos desbloquiaos.&lt;ref name=XtremePs4PS4Trophies&gt;{{cita publicación |títulu=PlayStation 4 will support trophies |autor=Niraj Shah |editorial=XTREME PS3 |url=http://www.xtremeps3.com/2013/02/22/ps4-will-support-trophies/ |fecha=22 de febreru de 2013 |fechaaccesu=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; La pantalla d'entamu de PS4 cuenta con conteníu personalizáu de los amigos.&lt;ref name=&quot;SCE introduces PS4&quot; /&gt; Servicios de provisores de terceros, como [[Netflix]] y ''Amazon Instant Video'', tamién puede aportase a la nueva interfaz.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Dyer |nome=Mitch |títulu=Netflix, Amazon Instant, More Coming to PlayStation 4 |url=http://ign.com/articles/2013/02/20/netflix-amazon-instant-coming-to-playstation-4 |fechaaccesu=1 de marzu de 2013 |fecha=20 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; Pueden realizase delles xeres mientres el xuegu, como abrir un navegador web mientres se reproduz un xuegu.

=== Kits de desenvolvimientu ===
En 2013, una llicencia pa un kit de desenvolvimientu de PlayStation 4 tenía un costu de 2500 [[US$]] por un periodu de cinco años o ser gratuita pa desarrolladores noveles, d'algamar un alcuerdu con Sony.&lt;ref&gt;http://www.polygon.com/2013/7/24/4553842/so-how-much-does-it-cost-to-develop-for-playstation-4&lt;/ref&gt;

=== Multimedia ===
Playstation 4 ye compatible colos siguientes formatos de películes físicos en discu:
* [[DVD]]
* [[discu Blu-ray]]

Dichos formatos fixéronse compatibles, gracies a que se publicar una actualización pa esti fin un tiempu relativamente corto dempués del llanzamientu.&lt;ref&gt;http://www.fayerwayer.com/2013/10/la-ps4-requerira-una-actualizacion-de-software-pa-reproducir-dvds-y-blu-ray/&lt;/ref&gt;

Nel so llanzamientu, Playstation 4 nun tomó en cuenta, nin consideró la posibilidá de reproducción de CD´s, MP3 y soporte DLNA, por cuenta de que nun se-y consideró una carauterística importante nel momentu, sicasí debíu al gran númberu de quexes recibíes por usuarios cafiantes{{ensin referencies}}, y dellos veceros qu'analizaben l'atayar el so pidíu{{ensin referencies}}, Sony tuvo que reconsiderar y en respuesta l'equipu de desenvolvimientu anunciara una futura actualización de software, que dexe habilitar dicha carauterística en toles PS4.

Dellos rumores {{ensin referencies}}, apuntaben a qu'esta falta de compatibilidá yera un gabitu pa xenerar más suscripciones al serviciu de música en llinia [[Sony Unlimited]]. Sicasí [[Shuhei Yoshida]], miembru del equipu de desenvolvimientu desmintió dichu rumor y declaró&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.resetmx.com/videoxuegos/sony-esta-trabayando-para-que-el-ps4-pueda-reproducir-mp3-y-cd/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20250531131515/http://www.resetmx.com/videoxuegos/sony-esta-trabayando-para-que-el-ps4-pueda-reproducir-mp3-y-cd/ |fechaarchivu=2025-05-31 }}&lt;/ref&gt;
que s'atopaben trabayando arduamente na actualización que pueda habilitar la reproducción d'estos formatos populares de música, según dir considerando añader más compatibilidaes en futures actualizaciones, dando a notar que PS4 tamién puede ser un centru multimedia confiable.

=== Videoxuegos ===
{{AP|Videoxuegos pa PlayStation 4|l1=Videoxuegos pa PlayStation 4}}

El direutor executivu de [[Sony Computer Entertainment|Sony Computer Entertainment America]], ''Jack Tretton'', dixo que los xuegos de la PlayStation 4 estender en preciu de dólar d'Estaos Xuníos, esto ye, de $0,99 hasta $60,&lt;ref name=&quot;Joystiq range&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Hinkle |nome=David |títulu=Tretton: PS4 game prices range from $.99 to $60 |url=http://www.joystiq.com/2013/02/22/tretton-ps4-game-prices-range-from-99-to-60 |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |fecha=22 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt; amás de que nengún xuegu nel PS4 al igual que la so antecesora la PS3 tendría bloquéu rexonal,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.engadget.com/2013/06/11/the-ps4-wont-be-region-locked |títulu=The PS4 won't be region-locked |fechaaccesu=11 de xunu de 2013 |apellíu=Smith |nome=Mat |fecha=11 de xunu de 2013 |editorial=Engadget}}&lt;/ref&gt; y confirmó que los xuegos de PlayStation 4 nun tienen nengún sistema pa bloquiar los xuegos usaos, polo que los xuegos usaos pueden ser vendíos, emprestaos o regalaos,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/02/21/el-ps4-nun bloquiara-los xuegos usaos |títulu=El PS4 nun va bloquiar los xuegos usaos |fechaaccesu=21 de febreru de 2013 |editorial=atomix.vg }}&lt;/ref&gt; una y bones la compra d'un xuegu significa que ye propiedá d'ellos pa siempres, según [[Sony]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=George |nome=Richard |títulu=E3 2013: PlayStation 4 Supports Used Games, Doesn't Require Online Connection |url=http://www.ign.com/articles/2013/06/11/e3-2013-playstation-4-supports-used-games-dont-require-online-connection |editorial=[[IGN (sitiu web)|IGN]] |fechaaccesu=11 de xunu de 2013 |fecha=11 de xunu de 2013}}&lt;/ref&gt;

Sony esperaba faer más fácil pa los desarrolladores de xuegos independientes desenvolver títulos pa la PS4.&lt;ref name=&quot;cvg indie friendly&quot; /&gt; La compañía reveló que diba dexar a los desarrolladores autu-publicar los sos títulos na [[PlayStation Network]] pal sistema [[PlayStation Vita]], [[PlayStation 3]] y PlayStation 4.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://venturebeat.com/2013/06/10/sony-will-allow-indie-devs-to-publish-their-own-games-on-playstation-4/ |títulu=Sony will allow indie devs to publish their own games on PlayStation 4 |fechaaccesu=13 de xunu de 2013 |apellíu=Grubb |nome=Jeffrey |fecha=10 de xunu de 2013 |editorial=[[Venture Beat]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130823174446/http://venturebeat.com/2013/06/10/sony-will-allow-indie-devs-to-publish-their-own-games-on-playstation-4/ |fechaarchivu=2013-08-23 }}&lt;/ref&gt;

==== Conteníu físico y en llinia ====
El sistema cunta con [[conteníu de descarga conteníu descargable]] similar a los que tán disponible anguaño n'otres plataformes de PlayStation. Amás de los xuegos en medios físicos que pueden mercase na tienda, los xuegos podíen descargase el mesmu día de llanzamientu que'l de los físicos.&lt;ref name=&quot;cvg every&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.computerandvideogames.com/393081/sony-every-ps4-title-will-be-available-as-digital-download/ |títulu=Sony: every PS4 title will be available as digital download |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |apellíu=Prescott |nome=Shaun |editorial=ComputerAndVideoGames.com}}&lt;/ref&gt; Per otra parte tolos xuegos pueden probase de forma gratuita.&lt;ref name=&quot;gamerxchange&quot;&gt;{{cita web |url=http://gamerxchange.net/2013/02/22/the-ps3s-biggest-complaint-breeds-the-ps4s-strengths/ |títulu=The PS3's Biggest Complaint Breeds The PS4's Strengths |fechaaccesu=30 de mayu de 2013 |fecha=30 de mayu de 2013 |editorial=gamerxchange.net}}&lt;/ref&gt; Sony nun diba prohibir l'usu de xuegos de segunda mano adquiríos en forma física y nun habría necesidá de que la consola tea coneutada les 24 hores pa validar la llexitimidá de xuegu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eurogamer.net/articles/2013-02-21-sony-tells-eurogamer-playstation-4-will-not-block-used-games |títulu=Sony tells Eurogamer: PlayStation 4 will not block used games • News • PlayStation 4 • |fechaaccesu=25 de febreru de 2013 |apellíu=Bramwell |nome=Tom |fecha=21 de febreru de 2013 |editorial=Eurogamer.net}}&lt;/ref&gt;

Cuando se merca un xuegu en llinia, solo fai falta qu'una porción del mesmu tea descargada pa empezar a xugar. Ente que lo que falta se descargará mientres se xuega. Esto llogra gracies al procesador secundariu de respaldu del sistema.&lt;ref name=&quot;TheVergePlaystation4&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.theverge.com/2013/2/20/4010466/sony-playstation-4-games-downloadable-play-ps4 |títulu=Sony PlayStation 4 games can be played while they are downloading |fechaaccesu=4 de mayu de 2013 |editorial=www.theverge.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

==== PlayGo ====
Cuando s'escueye un títulu en llinia, solo una parte de los datos del xuegu tien que ser tresferíu al sistema primero que pueda ser empecipiáu (por casu, el primer nivel), coles partes restantes la descarga mientres el xuegu, lo qu'amenorga'l tiempu d'espera. Si los usuarios prefieren xugar el so xuegu direutamente dende'l discu, PS4 va instalar los datos nel discu duru mientres el xuegu, lo qu'esanicia los tiempos de carga, en poques pallabres, podrá xugase el xuegu que ta siendo descargáu pero cuando xuegues y se esta descargando nun puede usase la manera online.&lt;ref name=&quot;playgo_explained&quot;&gt;{{cita publicación |títulu=PS4's PlayGo system explained |url=http://www.vg247.com/2013/04/24/ps4s-playgo-system-explained-by-sonys-mark-cerny/ |editorial=vg247.com |fecha=24 d'abril de 2013 |fechaaccesu=1 de xunu de 2013}}&lt;/ref&gt; Esto llógrase al traviés de procesador en segundu planu del sistema. De la mesma, les actualizaciones del sistema descargar ensin problemes en segundu planu ensin interrupciones. La PS4 tamién cunta cola teunoloxía que trata de determinar los enclinos, (exemplu: El xugador puede poner qué tipos de xuegos gústa-y, y nel sistema apaez cuálos son los indicaos según les preferencies que punxo'l xugador) y depués descargar automáticamente un pequeñu porcentaxe d'esos xuegos en segundu planu, inclusive en manera de reposu, col fin d'aforrar tiempu.&lt;ref name=&quot;SCE introduces PS4&quot; /&gt;

==== Manera de suspensión ====
Si surdiera la necesidá de poner fin a una sesión de xuegu nun curtiu plazu, la PS4 va entrar nun estáu de baxu consumu y la suspensión del so xuegu nel puntu precisu nel que'l xugador quedóse, por que dempués, cuando se restableza la plena potencia, el xugador pueda volver a entamar rápido onde lo dexó. [[Sony]] diz que &quot;el tiempu que lleva güei l'arrincar una consola y cargar una partida guardada va ser una cosa del pasáu&quot;.

==== Compatibilidá con versiones anteriores ====
Nel Tokyo Game Show 2013 Sony confirmó que'l PS4 tendría retrocompatibilidá con xuegos de PS3 al traviés de la nube, utilizando la so plataforma [[Gaikai]], una compañía adquirida por Sony en xunetu de 2012. El serviciu emula y fai que les xeneraciones anteriores de xuegos de PlayStation, sían tresmitíos a la PS4, PlayStation Vita y Vita TV, al traviés d'Internet.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=TGS 2013: PS4 va soportar streaming de xuegos de PS3 al traviés de Gaikai el próximu añu |url=http://atomix.vg/2013/09/19/tgs-2013-ps4-soportara-streaming-de-xuegos-de-ps3-a-traves-de-gaikai-el-proximo-anu/ |fechaaccesu=19 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt;

=== PlayStation App ===
L'aplicación ''PlayStation App'' dexa a los que tengan un PS4 convertir los sos teléfonos intelixentes nuna segunda pantalla, esta aplicación lleva a un nuevu nivel la esperiencia social dientro de los videoxuegos, dando a los usuarios l'entretenimientu non yá de los xuegos en sí, sinón del xuegu de los demás: agora pueden saber cuando dalgún amigu mercó dalgún nuevu títulu, o puede ver lo que tean xugando los demás vía broadcast, amás de poder unviar invitaciones a partida multixugador y conectase direutamente con redes sociales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://psneo.com/portal/la-playstation-app-de-sony-al-detalle/ |títulu=La PlayStation App de Sony al detalle |fechaaccesu=6 de payares de 2013 |editorial=psneo.com}}&lt;/ref&gt; Ta disponible pa iOS y Android. Por aciu esta aplicación, puede conectase el teléfonu a la PlayStation 4, y aportar a nueves funciones d'esta consola o tamién de los xuegos pa Vita. Esta aplicación da muncha llibertá a los desarrolladores pa implementala con facilidá nes carauterístiques de los videoxuegos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.polygon.com/2013/2/20/4011604/playstation-app-turns-iphone-ipad-and-android-into-second-screen-for |títulu='PlayStation App' turns iPhone, iPad and Android into second screen for PS4 |fechaaccesu=22 de xunu de 2013 |editorial=www.polygon.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/09/19/tgs-presentacion-de-la-playstation-app/ |títulu=TGS: Presentación de la PlayStation App |fechaaccesu=19 de setiembre de 2013 |editorial=atomix.vg}}&lt;/ref&gt;

=== Serviciu de distribución de películes en 4K ===
Phil Molyneux, el presidente y CEO de Sony confirmara nuna entrevista a la editorial The Verge, que la videoconsola PlayStation 4 cuntaría con un serviciu de distribución de películes en [[resolución 4K]]. Cada película en resolución 4K puede tener un tamañu averáu de 100 [[Gigabyte|GB]] o más. Debíu al tamañu, Sony tuvo nuna busca de soluciones sofitando los métodos de compresión y nun se refugaba la venta en formatu físicu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://atomix.vg/2013/03/01/sony-confirma-que-habra-un%20serviciu-de-peliculas-4k-en-el-ps4 |títulu=Sony confirma que va haber un serviciu de películes 4K nel PS4 |fechaaccesu=1 de marzu de 2013 |editorial=atomix.vg |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130304104027/http://atomix.vg/2013/03/01/sony-confirma-que-habra-un |fechaarchivu=2013-03-04 }}&lt;/ref&gt;

== Revisiones del Hardware de la consola ==

=== PlayStation 4 Slim ===
El 7 de setiembre de 2016, Sony anunció una revisión de hardware de PlayStation 4, que'l so modelu ye la CUH-2000, y nomada extraoficialmente como PlayStation 4 Slim. Ye una revisión del hardware de PS4 orixinal con delles correiciones y tamañu más pequeñu. Tien un cuerpu arrondáu con un acabáu mate na parte cimera de la consola en llugar d'un acabáu de dos tonos, y ye un 40% más pequeñu en tamañu que'l modelu orixinal. Los dos puertos USB na parte delantera tienen un mayor espaciu ente ellos, y el puertu d'audiu ópticu esanicióse. 

La principal meyora con al respective de la orixinal anicia en que'l modelu CUH-2000, consume menos enerxía llétrica que'l modelu orixinal según, por cuenta de que calezse menos por consumir menos enerxía, el ventilador de la consola nun precisa xirar tan rápido la mayoría del tiempu, polo que, arriendes d'ello, el modelu CUH-2000 fai muncho menos ruíu que la orixinal.&lt;ref&gt;[http://www.eurogamer.es/articles/digitalfoundry-2016-analisis-playstation-4-slim-cuh-2000 «Analís de la PS4 Slim CUH-2000»]. Eurogamer.es Consultáu'l 21 d'ochobre de 2017.&lt;/ref&gt;

Foi llanzada'l 15 de setiembre de 2016, con un modelu de 500 GB al mesmu preciu que'l modelu orixinal.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://arstechnica.com/gaming/2016/09/ps4-slim-review-2/ |títulu=Ps4 Slim informe revision |fechaaccesu=16 d'avientu de 2016}}&lt;/ref&gt; Amás, tamién ta disponible con 1 TB de capacidá de discu duru.

=== PlayStation 4 Pro ===
PlayStation 4 Pro fíxose pública'l 7 de setiembre de 2016 y llanzóse en tol mundu'l 10 de payares de 2016. El so modelu de ye'l CUH-7000. Trátase d'una versión actualizada de la PlayStation 4 con hardware más potente que dexa xugar a 4K en dellos xuegos y reescalados la mayoría por aciu checkboarding y el rendimientu ameyoráu de PlayStation VR.

Inclúi una GPU actualizada con 4,2 teraflops de potencia y con un reló de CPU más altu, amás de 1 Gb de memoria adicional DDR3. PS4 Pro ye compatible con videos 4K, pero nun ye compatible con Ultra HD Blu-ray, usando'l llector Blu-ray convencional del modelu Slim.

La mayoría de los xuegos de PS4 pro podrán afaese pa llograr meyores gráficos, más FPS ([[imáxenes per segundu]]) o pa xugalos a una resolución variable d'hasta 4K nativos, magar solo dellos títulos reeditaos o menos esixentes como [[The Last of Us]] Remasterizado, [[The Elder Scrolls V: Skyrim]] o NBA 2K17 funcionen a 4K nativos.

Un bon exemplu d'un xuegu qu'inclúi estes opciones en PS4 Pro ye [[Rise of the Tomb Raider]].
* '''Manera de gráficos ameyoraos''': El xuegu va executar a 1080p y 30 fps pero con meyores gráfiques.
* '''Mayor fps''': El xuegu executar a 1080p y 60 fps ensin meyores gráfiques.
* '''4K''': El xuegu executar a 4K por aciu [[wikipedia:Checkerboard_rendering|Checkerboard rendering]] y 30 fps ensin meyores gráfiques.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.theverge.com/2016/9/7/12748316/sony-ps4-pro-announced-price-specs-release-date |títulu=Ps4 pro |fechaaccesu=16 d'avientu de 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{Commons}}
* [https://www.playstation.com/es-es/explore/ps4/ Sitiu web oficial de PlayStation 4]
* [https://www.playstation.com/es-es/explore/ps4/ps4-pro/ Sitiu web oficial de PS4 PRO]
* [http://manuals.playstation.net/document/es/ps4/index.html PlayStation®4 Guía del usuariu]

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|- align=&quot;center&quot;
| Predecesora:&lt;br /&gt;'''[[PlayStation 3]]'''&lt;br /&gt;[[2006]]-[[2017]] || '''[[Videoconsola]] de sobremesa de [[Sony]]&lt;br /&gt;PlayStation 4'''&lt;br /&gt;[[2013]]-actualidá || Socesora:&lt;br /&gt;'''Ensin confirmar'''&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
|}
&lt;/center&gt;

{{Tradubot|PlayStation 4}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:PlayStation 4|PlayStation 4]]
[[Categoría:Videoconsoles d'octava xeneración]]</text>
      <sha1>troy7q9q395ipz4t4gqx7mqaunk9z1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pachycephala rufiventris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50413</id>
    <revision>
      <id>4527093</id>
      <parentid>4070396</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T20:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4102" sha1="f6c69jdttizixyc7k5ruh7y3ytdwnjq" xml:space="preserve">{{noaves}}
{{Ficha de taxón
| Xiblador ablondu 
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{IUCN|assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |añu=2012 |fechaaccesu=26 de payares de 2013}}&lt;/ref&gt;
| image = Rufous whistler.jpg
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Aves]]
| ordo = [[Passeriformes]]
| familia = [[Pachycephalidae]]
| genus = ''[[Pachycephala]]''
| species = ''P. rufiventris''
| binomial = ''Pachycephala rufiventris''
| binomial_authority = ([[John Latham|Latham]], 1802)
}}
'''''Pachycephala rufiventris'''''&lt;ref&gt;{{Nomes aves SEO 12 |fechaaccesu = 7 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; ye una especie d'[[ave]] de la familia [[Pachycephalidae]].

Alcuéntrase en [[Nueva Caledonia]], [[Papúa Nueva Guinea]], y por toa [[Australia]] (cola esceición de [[Tasmania]]). Ye una ave que'l so color predominante ye l'acoloratáu-ablondu y el gris, compensa'l so color pocu vistosu con grandes habilidaes cantores. Al igual qu'otros miembros de la familia [[Pachycephalidae]], tien un conxuntu variáu de llamaes musicales.

== Descripción ==
[[Ficheru:Rufous Whistler rushck.ogv|thumb|300px|left|Machu cantando, nel sur esti de [[Queensland]], Australia.]]

Los xibladores ablondu tienen una cabeza prominente y son macizos. Los sos picos son curtios y les sos coles llargues (casi tan llargues como'l restu de l'ave) siendo bien angostes y aguyaes, con estremos abiertos en cuña.
La especie presenta dimorfismu sexual. Ente que les femes son d'un tonu pardu pocu vistosu o gris con zona ventral a pintes, los machos son predominantemente d'un color gris escuru con gargüelu blancu y na mayoría de los casos una mascara negra que cubre la mayor parte de la so cabeza y parte del so pescuezu.
Miden ente 16 a 18 cm de llargu, y el so pesu ye d'unos 25 gramos.&lt;ref&gt;[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rufwhi1/cur/introduction/ Rufous Whistler
Pachycephala rufiventris, birdsoftheworld.org/ {{en}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210826121309/https://birdsoftheworld.org/bow/species/rufwhi1/cur/introduction |date=2021-08-26 }}&lt;ref&gt;== Hábitat ==
El xiblador ablondu habita en zones montiegues y d'[[arbustos]], anque tamién en xardinos y esplotaciones agrícoles. Mover al sur en primavera y al norte na seronda. En Nueva Caledonia la especie nun migra, y mora en zones de monte abiertu y [[sabana]].

== Alimentación ==
Magar los xibladores ablondos aliméntense principalmente d'[[inseutu|inseutos]], ellos tamién inxeren [[grana|granes]], [[frutu|frutos]] y dacuando fueyes y camperes.
&lt;!--
== Breeding ==
Breeding in monogamous pairs, both males and females incubate their [[bird egg|eggs]] and care for their young. The period of incubation is about 13 days on average. The female alone constructs the nest, which usually consists of a combination of twigs, vines, grass and other matter formed in a [[cup nest|cup-like]] shape and attached to a tree branch using strands from [[spider web]]s.
The breeding season for rufous whistlers is between the months of July and February.
--&gt;
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Archivu:Female Rufous Whistler feeding.jpg|Fema taramiando una Mantis religiosa. 
Archivu:Rufous Whistler juv male kobble.jpg|Machu xuvenil en Kobble Creek, sureste de [[Queensland]], [[Australia]]]
Archivu:Rufous whistler kobble.ogg|Machu nuevu, sureste de Queensland, [[Australia]].
&lt;/gallery&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
* {{Cita llibru|títulu=Birds of the World: a Checklist|nome=James F.|apellíos=Clements|editorial=[[Cornell University Press]]|añu=2000|isbn=0-934797-16-1|páxines=880}} &lt;!-- uncited--&gt;

== Enllaces esternos ==
*[https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=0ABCDD1CC2A1E288 Silbador Rufo, Pachycephala rufiventris, avibase.bsc-eoc.org/ {{en}}]
*[https://www.xeno-canto.org/species/Pachycephala-rufiventris Silbador rufo, Pachycephala rufiventris, (Latham, 1801), xeno-canto.org/ {{en}}]
{{wikiespecies}}
{{commonscat}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Aves d'Australia]]
[[Categoría:Pachycephala|rufiventris]]
[[Categoría:Animales descritos en 1802]]</text>
      <sha1>f6c69jdttizixyc7k5ruh7y3ytdwnjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pamela Anderson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55070</id>
    <revision>
      <id>4527032</id>
      <parentid>4402393</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26543" sha1="hmbkj4ugfjmfrqpgg24dkhlnxk0wd60" xml:space="preserve">{{Tradubot|Pamela Anderson}}
{{persona}}
'''Pamela Denise Anderson''' {{nym}} ye una [[actriz]] y [[modelu de glamour]] [[Canadá|canadiana]]. Ye conocida por interpretar al salvavides C.J. Parker na serie de televisión Baywatch (''[[Baywatch]]'', 1992-1997). Coles mesmes participó en [[Película|películes]], [[anunciu de televisión|comerciales]], [[comedies de situación]] y programes de [[telerrealidad]]. A lo llargo de la so carrera posó en delles ocasiones pa la revista ''[[Playboy]]''.

== Infancia y entamos de la so carrera ==
Anderson nació en Ladysmith ([[Columbia Británica]]), una población a 90 km al noroeste de [[Victoria (Canadá)|Victoria, Columbia Británica]], fía de Carol, una camarera, y de Barry Anderson, reparador de fornos.&lt;ref&gt;[http://www.filmreference.com/film/55/Pamela-Anderson.html Pamela Anderson Biography (1967-)]&lt;/ref&gt; El so bisagüelu, Juho Hyytiäinen, yera [[Finlandia|finlandés]], nativu de Saarijärvi, y foise de Finlandia en 1908,&lt;ref&gt;[http://www.pamwatch.com/nov99.html Pamwatch: News]&lt;/ref&gt; camudando'l so nome a Anderson cuando llegó como inmigrante. Anderson tien ancestros holandeses per parte de la so madre.&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/19328845/ Pamela Anderson: Master of illusion? - TODAY: People - MSNBC.com]&lt;/ref&gt;

La recién nacida Anderson ganó fama como la &quot;Ñácaru del Centenariu&quot; de Canadá, porque se pensaba qu'ella fuera la primer ñácaru nacida en [[Dólar canadianu|Día del Centenariu de Canadá]] (nació a les 4:08 de la mañana). Sicasí, el ''Campbell River Upper Islander'' del [[5 de xunetu]] de [[1967]] informó d'un ñácaru nacíu dos hores enantes el mesmu Día de Canadá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=M1ARTM0010519|títulu= Lee, Pamela Anderson (Profile)|fechaaccesu=26 de febreru de 2007}}&lt;/ref&gt; Dempués de la so nacencia, los sos padres y el so hermanu, Gerry Anderson, camudar al pueblu de Comox con Pamela.

Dempués de la so graduación na ''École Highland Secondary School'' en 1985, Anderson camudar a [[Vancouver]] y trabayó como instructora de ximnasia. Mientres el branu de 1989, Pamela foi colos sos amigos a un partíu de los ''Leones de Columbia Británica'' nel ''[[BC Place Stadium]]''; en dalgún momentu mientres el partíu de [[fútbol canadianu|fútbol]] amosar na pantalla del estadiu con una camiseta de ''Labatt'', una marca de cerveza canadiana, causando que l'ensame glayara. Facer baxar al campu pa recibir una ovación del ensame. ''Labatt'' ufiertó-y un contratu de modelu y ella aceptó. A finales de 1989, Pamela decidió posar pa la revista erótica ''[[Playboy]]'': Ella apaeció na portada n'ochobre de 1989 (acreditada como Pamela Anderson Ilicic) y decidió camudase a [[Los Angeles]] pa siguir la so carrera de modelu. Foi ''[[playmate]]'' en febreru de 1990 y apaeció en ''Playboy'' munches vegaes (12) na [[década de 1990]] y na siguiente.

== Carrera ==
En camudándose a la ciudá de [[Los Angeles]] en 1990, Anderson empezó a participar n'audiciones pa programes televisivos. A finales de 1990 apaeció nun episodiu de la serie televisiva ''[[Charles in Charge]]'', tituláu «Teacher's Pest». Darréu participó en dos capítulos de la [[comedia de situación]] ''[[Married... with Children]]'', llamaos «Al With Kelly» y «Route 666: Part 2».

En 1991 foi contratada pa representar un papel secundariu na serie ''[[Home Improvement]]''. Sicasí, el so saltu a la fama internacional producir en 1992, cuando empezó a interpretar el papel del salvavides C.J. Parker nel programa televisivu ''[[Baywatch]]''. Abandonó ''Home Improvement'' dempués de dos temporaes, siguió col so trabayu en ''Baywatch'' hasta 1997. El so desempeñu nesta última serie valió-y pa ser una de les actrices meyor pagaes de la televisión. Mientres esi periodu tamién protagonizó la película ''[[Barb Wire]]'' (1996), que recibió crítiques mayormente negatives y comercialmente nun-y foi bien, y realizó apaiciones especiales en programes televisivos como ''Days of our Lives'', ''[[The Nanny]]'' (nos episodios titulaos «Danny's Dead and Who's Got the Will?» y «The Heather Biblow Story») y ''[[Saturday Night Live]]''.

En setiembre de 1998, Anderson volvió a la televisión con una nueva serie, titulada ''[[V.I.P.]]'' (1998-2002), onde representó'l papel de Vallery Irons. Dichu papel ayudar a amosase como una actriz de comedia, y el programa llegó a un total de cuatro temporaes.

En marzu de [[2001]], una intrusa, Christine Roth, foi arrestada mientres dormía nun cuartu d'invitaos de la casona de Pamela. Namái se-y acusó de [[Falta (Derechu)|mala conducta]] por invadir propiedá ayena y non del crime más grave d'[[wikt:acoso|acoso]]. Roth declaróse culpable del cargu d'entrar ensin permisu na propiedá y foi deportada al so país d'orixe, [[Francia]].

[[Ficheru:Pamela Anderson.jpg|thumb|Pamela Anderson (2003).]]

En 2004, Pamela tornó al mundu del espectáculu. En mayu d'esi añu, apaeció desnuda na portada de la revista ''Playboy.'' Más tarde, posó desnuda pa les revistes ''[[Stuff]]'' y ''[[GQ]].'' Munchos notaron que'l tamañu de los sos senos yera más grande que nes fotografíes de 2003.

Anderson convirtióse nuna [[Naturalización|ciudadana naturalizada]] d'[[Estaos Xuníos]] el [[12 de mayu]] de [[2004]], mientres caltenía la so ciudadanía [[canadiana]] pa sofitar a los sos padres (o siquier a la so madre) con una ''[[Green Card|tarxeta verde]]''. Vivió en [[California]] Meridional dende [[1989]]. L'actriz faló con frecuencia sobre la so vida privada. Nuna visita al programa de [[David Letterman]], en [[2004]], dixo que nun tuviera noviu por un tiempu; y cuando Letterman preguntó-y cómo taba sobrollevándolo, respondió: «''There's not a square corner left anywhere in my house!''» («''¡Nun queda nenguna esquina en tola mio casa!''»). Esta frase, qu'alude a una téunica de [[masturbación]], dexó a Letterman arreboláu y ensin pallabres, mientres el públicu glayaba.
Pamela Anderson destacar pol enorme volume artificial de los sos pechos.
En 2004, Pamela Anderson publicó'l llibru ''Star'', coescrito xunto col autor Eric Shaw Quinn, nel qu'ella describe a una [[adolescente]] que fai distintes coses p'algamar la fama. Dempués, empezó a percorrer Estaos Xuníos, roblando [[autógrafu|autógrafos]] pa los almiradores nes tiendes ''[[Wal-Mart]]'' en tol país. El so segundu llibru, la secuela ''Star Struck'', publicáu en 2005, ye una güeyada apenes tapada de la so vida con [[Tommy Lee]] y sobre el duru trabayu na vida de les celebridaes.

En xineru de 2005 Anderson confesó que tenía nuevos implantes de senu, asegurando que nun se sentía igual ensin ellos. Anderson tamién confirmó que los nuevos implantes yeren inda más grandes que los anteriores.

El [[13 d'abril]] de [[2005]], Anderson protagonizó una [[comedia]] de la canal [[FX (Fox)|FX]], llamáu ''Stacked'', onde encarnaba a Skyler Dayton, una animadora de fiestes que va trabayar nuna llibrería. ''Stacked'' foi atayáu'l [[18 de mayu]] de [[2006]], dempués de dos temporaes, anque dellos episodios nun salieren al aire. El 14 d'agostu, ''[[Comedy Central]]'' creó'l [[:m:w:en:Comedy_Central_Roast#Pamela_Anderson|''Roast|of Pamela Anderson'']] pa honrar al símbolu sexual de la década anterior. Mientres el so discursu final nel Roast, Pamela referir a los sos pechos como «''Pancho and Lefty''».

N'avientu de 2005, ''[[National Broadcasting Company|NBC]]'' censuró un reportaxe de Anderson baillando ensin [[suxetador]] el cantar ''The Red Pianu'' de Elton John. NBC dixo que la cinta yera desaveniente pal horariu estelar. El videu con Pamela amosar n'enormes pantalles mientres Elton John taba tocando un cantar. Anderson taba ensin sostén, pero con unes estrelles pintaes nos sos senos. En marzu de 2006, anuncióse que Anderson recibiría una estrella nel ''[[Paséu de la Fama]]'' de Canadá gracies a los sos años como modelu y actriz. Ye la segunda modelu que recibe una estrella. N'abril de 2006, Anderson foi anfitriona de los ''Juno Awards'' de Canadá, siendo la primer estrella non cantante y modelu en faelo.

En [[2006]], na película ''[[Borat (película)|Borat!]]'', del direutor [[Larry Charles]], méntase enforma a Pamela Anderson porque'l personaxe principal de la película busca raptala y casase con ella. Anderson apaez en persona a la fin de la película engarrada con Borat nuna escena de secuestru.&lt;ref&gt;[http://www.salon.com/ent/feature/2006/11/10/guide_to_borat/index2.html http://www.salon.com/ent/feature/2006/11/10/guide_to_borat/index2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080420115408/http://www.salon.com/ent/feature/2006/11/10/guide_to_borat/index2.html |date=2008-04-20 }}, ''Salon.com''&lt;/ref&gt; Ella empezó consecutivamente a grabar una comedia, ''[[Blonde and Blonder]]''.

Dende'l [[1 de xunu]] de [[2007]] apaez como ayudante en ''La guapura de la maxa'', l'espectáculu del ilusionista [[Países Baxos|holandés]] [[Hans Klok]] en [[Las Vegas]].&lt;ref&gt;[http://www.hanslasvegas.com Páxina oficial de ''&quot;La guapura de la maxa&quot;'']&lt;/ref&gt;

== Activismu en defensa de los animales ==
Anderson ye [[vexetariana]], defensora de los derechos animales y miembru activu de la organización [[Persones pol Tratu Éticu de los Animales]] (PETA),&lt;ref&gt;{{cita web
|url=http://www.pamelaanderson.com/channel/
|títulu=Pamela Anderson Official Site &lt;!--Xeneráu por Muriu Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantiya--&gt;
|añoacceso=2009
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090219071457/http://pamelaanderson.com/channel/
|fechaarchivu=2009-02-19
}}&lt;/ref&gt; con quien participó en diverses campañes. Volvióse vexetariana nel empiezu de la so adolescencia cuando vio al so padre matar un animal qu'había cazáu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.shapefit.com/pamela-anderson-diet-secrets.html|títulu=Shapefit.com|fechaaccesu=26 de febreru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120522193352/http://www.shapefit.com/pamela-anderson-diet-secrets.html|fechaarchivu=2012-05-22}}&lt;/ref&gt;

En [[1999]], Anderson recibió'l premiu [[Linda McCartney]] pol so desempeñu na campaña contra l'usu de piel. En [[2003]], Pamela esnudar pa la campaña publicitaria &quot;Prefiero tar esnuda qu'usar pieles&quot; (&quot;''I'd Rather Go Naked Than Wear Fur''&quot;) de [[PETA]].&lt;ref&gt;[http://www.feministezine.com/feminist/ecofeminism/Id-Rather-Go-Naked-Than-Wear-Fur.html I'd Rather Go Naked Than Wear Fur], retrieved on May 28 2007.&lt;/ref&gt;

El so llabor activista mundialmente conocida ye la entamada en contra de [[Kentucky Fried Chicken]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.kentuckyfriedcruelty.com|títulu=Kentuckey Fried Cruelty|fechaaccesu=26 de febreru de 2007}}&lt;/ref&gt; argumentando que: &quot;Lo que KFC fai con 750 millones de [[pollos]] cada añu nun ye civilizáu nin aceptable&quot; (&quot;''What KFC does to 750 million chickens each year is not civilized or acceptable''&quot;). Realizó un videu denunciando a KFC pol hacinamiento y maltratu de los pollos pa KFC.&lt;ref&gt;[http://www.petatv.com/tvpopup/video.asp?video=pam_kfc_long&amp;Player=wm&amp;speed=_med Pam Anderson KFC Video.] PETA TV.&lt;/ref&gt;

En xineru de 2006, Pamela solicitó al gobernador de [[Kentucky]], retirar el bustu del [[Coronel Sanders]], fundador de KFC, pero'l so pidimientu foi refugada. N'abril de 2007, Pamela unvió un videu al presidente de KFC n'[[Exiptu]], pidiéndo-y ameyorar la forma en que los pollos pa los sos restoranes, son criaos y sacrificaos.&lt;ref&gt;[http://www.eluniversal.com.mx/notas/417538.html Defende Pamela Anderson a les aves sacrificaes pa KFC.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140823171335/http://www.eluniversal.com.mx/notas/417538.html |date=2014-08-23 }} L'Universal, 10 d'abril de 2007.&lt;/ref&gt;

Tamién fixo campaña contra la caza de [[Pinnipedia|foques]] na so Canadá natal. En marzu de [[2006]], Pamela solicitó falar col [[Primer Ministru de Canadá]] [[Stephen Harper]] sobre la caza añal de foques nesi país. El so pidimientu foi refugada. En mayu de 2006 entrevistó a individuos aleatorios na cai sobre la so opinión sobre la caza de foques canadiana.

En xunetu de 2010 foi censurada en Canadá por cuenta de una campaña de '''PETA''' na que se vía a Pamela nuna fotografía na que'l so cuerpu desnudu ta marcáu de la mesma forma na que marquen a los bovinos mientres el despiece.

Pechu, costazu, costielles y cola, son dalgunes de les frases que les ex 'Baywatch' tenía escrites nel so cuerpu pa la publicidá de la organización que busca menguar el consumu de carne nel mundu.&lt;ref&gt;[http://www.terra.com.co/muyer/articulo/html/mur5193-pamela-anderson-ye-censurada-por campana-de-peta.htm Pamela Anderson ye censurada en Canadá por campaña PETA]&lt;/ref&gt;

== Vida personal ==
[[Ficheru:Pamela-Anderson-040929.jpg|thumb|left|Anderson en 2004.]]
Amás de la so fama como actriz y modelu, Pamela recibió muncha atención de la prensa pola so bien conocida vida personal. Les sos rellaciones fueron titulares en revistes del mundu del espectáculu per años. Casóse col famosu [[Rock and roll|roqueru]] [[Tommy Lee]], de [[Mötley Crüe]], el [[19 de febreru]] de [[1995]], dempués de conocelo por namái 96 hores, y tuvieron dos fíos, Brandon Thomas Lee ([[6 de xunu]] de [[1996]]) y Dylan Jagger Lee ([[29 d'avientu]] de [[1997]]). Mientres esti matrimoniu, conocíase-y profesionalmente como '''Pamela Anderson Lee'''.

Pamela enantes de dixebrase definitivamente, pidiera'l divorciu en dos causes, pero volvía reconciliase. El [[25 de febreru]] de [[1998]], Pamela denunció a Tommy por abusu. A otru día, Anderson pidió'l divorciu. El [[28 de febreru]] de 1998 el divorciu foi oficial. Tommy foi sentenciáu a seis meses de prisión. En [[mayu]], él tuvo que dir a terapia de control de roxura y pagar los honorarios de los abogaos de Pamela.

En marzu de [[2002]], Anderson aseguró públicamente que contraxera'l virus [[hepatitis C]] de Llei (por compartir aguyes de [[tatuaxe|tatuar]]) y empezó a escribir una columna periódica pa la revista d'Estaos Xuníos ''[[Jane (revista)|Jane]]'' pa rapaces nueves. N'ochobre de 2003, Anderson dixo sarcásticamente nel programa de radio de [[Howard Stern]] que nun esperaba vivir más de diez o quince años,&lt;ref&gt;[http://www.pamelaanderson.com/news/news.asp?item=2056 PamelaChannel.com - The Official Website and Fan Club of Pamela Anderson.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041029141238/http://www.pamelaanderson.com/news/news.asp?item=2056 |date=2004-10-29 }} The Pamela Channel.&lt;/ref&gt; pero esto se malentendió y dellos tabloides y sitios d'Internet tomar en serio. Ella, sicasí, almitió ante los periódicos qu'entá tenía sexu de cutiu con él dende'l divorciu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://divertissement.sympatico.msn.ca/Nouvelles/NouvellesCelebrites/ContentPosting.htm?newsitemid=2635&amp;feedname=TQS_FR&amp;show=true&amp;number=3&amp;showbyline=false&amp;abc=abc|títulu=Pamela and Tommy together again ?|fechaaccesu=14 de febreru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070419055944/http://divertissement.sympatico.msn.ca/Nouvelles/NouvellesCelebrites/ContentPosting.htm?newsitemid=2635&amp;feedname=TQS_FR&amp;show=true&amp;number=3&amp;showbyline=false&amp;abc=abc|fechaarchivu=2007-04-19}}&lt;/ref&gt;

Un videu sexual caseru de la lluna de miel de Pamela Anderson y Tommy Lee foi robáu del so llar y fixo enforma movición al apaecer n'[[Internet]]. Anderson demandó a '''Internet Entertainment Group''', la compañía d'Internet que distribuyía'l videu. N'última instancia, les cortes concediéronlos 1.5 millones de dólares a Anderson y Lee, más los honorarios de los abogaos.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.seattleweekly.com/features/0226/nc-anderson.shtml|títulu=Seattle weekly|fechaaccesu=26 de febreru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20050829012715/http://www.seattleweekly.com/features/0226/nc-anderson.shtml|fechaarchivu=2005-08-29}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Pamela Anderson USS Halsey2.jpg|thumb|200px|Pamela Anderson roblando autógrafos na [[Marina mercante|marina]] de [[San Diego (California)|San Diego]].]]
La popularidá y la aprovechabilidad del videu provocaron un minigénero dientro de la industria pornográfica y dende entós munchos videos de sexu caseru publicáronse n'Internet y en [[DVD]]s o [[VHS]]es (dacuando cola cooperación del participante). Una segunda cinta, fecha primero que la de Llei, qu'arreya a Anderson y al músicu [[Bret Michaels]] de [[Poison]], distribuyóse más tarde per Internet. Fotogrames del videu apaecieron per primer vegada publicaos na revista ''[[Penthouse]].''

Dende'l divorciu, foi prometida del modelu [[Marcus Schenkenberg]] y del roqueru [[Kid Rock]] (Robert J. Ritchie). Dixebrar de Schenkenberg en [[2001]] y de Rock en [[2003]]. Anuncióse'l [[18 de xunetu]] de [[2006]] qu'ella se casaría con Kid Rock el [[29 de xunetu]] nun yate cerca de St. Tropez, Francia. ''Feels like I've been stuck in a time warp,'' dixo Anderson nel so blogue. ''Not able to let go of MY family picture… it's been sad and lonely and frustrating… I've raised my kids alone in hope of a miracle. Well my miracle came and went. And came back and back because he knew that I'd wake up one day and realize that I was waiting for nothing''; ''I'm moving on,'' ella declaró. ''I feel like I'm finally free… I'm in love.''

Ella punxo la so casa de [[Malibú (California)|Malibu]], [[California]], en venta pa camudase a un llugar priváu. Nuna entrevista con Gabriel Maynard, Anderson aseguró: ''I don't know why people consider me stupid, I'm actually really smart'' (&quot;Nun sé por qué la xente considérame estúpida. Realmente soi bien llista.&quot;)

Pamela tuvo un romance col actor [[Stephen Dorff]], pero agora son namái amigos. Anderson tamién tuvo rellaciones con Scott Baio, coprotagonista de &quot;Baywatch&quot;, con [[David Charvet]] y col músicu [[Bret Michaels]] de la banda [[Poison]]. Tamién tuvo presuntes aventures amoroses con dellos homes famosos incluyendo a [[Dean Cain]], [[Sylvester Stallone]], el [[surf]]ista [[Kelly Slater]], [[Ben Affleck]], [[Fred Durst]] y el famosu Eric Nies de la [[telerrealidad]].

En 2003, Anderson fíxose la vocera célebre de la ''American Liver Foundation'' (&quot;Fundación Hepática d'Estaos Xuníos&quot;) y promocionó el recaldador de fondos de la xira de motocicletes SOS n'ochobre. Tamién reveló que foi la más promiscua de les sos amigues y que, mientres toes suañaben con tener noviu, ella realizaba felaciones a mozos que casi-y doblar la edá.

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Cine'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Película !! Personaxe 
|-

|[[1990]] || Playboy: Sexy Lingerie II|| —
|-
|[[1990]] || The Taking of Beverly Hills || Cheerleader
|-
|[[1991]] || Playboy Video Playmate Calendar 1991 || —
|-
|[[1991]] || Playboy: Wet &amp; Wild III || —
|-
|[[1991]] || Playboy: Sexy Lingerie III || —
|-
|[[1992]] || Playboy Video Centerfold: Pamela Anderson || —
|-
|[[1992]] || Playboy: The Best of Sexy Lingerie || —
|-
|[[1992]] || Playboy: Playmate Bloopers || —
|-
|[[1992]] || Playboy: Playmates in Paradise || —
|-
|[[1992]] || Playboy: Playmate Private Pleasures || —
|-
|[[1993]] || Snapdragon || Felicity
|-
|[[1994]] || Raw Justice || Sarah
|-
|[[1995]] || Baywatch: Forbidden Paradis || C.J. Parker
|-
|[[1995]] || Naked Souls || Britt
|-
|[[1995]] || Edenquest: Pamela Anderson || —
|-
|[[1995]] || Playboy: The Best of Pamela Anderson || —
|-
|[[1996]] || [[Barb Wire]] || Barb Wire
|-
|[[1998]] || Pam &amp; Tommy Lee: Stolen Honeymoon || —
|-
|[[1998]] || Playboy: Celebrities || —
|-
|[[1998]] || A Taste of Playboy: Personalities Volume 1 || —
|-
|[[1998]] || Playboy: Blondes, Brunettes, Redheads || —
|-
|[[1999]] || Playboy: Sexiest Home Videos || —
|-
|[[1999]] || Celebrities Caught on Camera: Volume 1 || —
|-
|[[1999]] || Playboy: Playmate Profile Video Collection Featuring Miss February 1999, 1996, 1993, 1990 || —
|-
|[[2000]] || Playboy Exposed: Playboy Mansion Parties Uncensored || —
|-
|[[2000]] || Making of Bret Michaels || —
|-
|[[2002]] || Playboy: Prime Time Playmates || —
|-
|[[2002]] || Playboy: The Ultimate Pamela Anderson || —
|-
|[[2002]] || Scooby-Doo || —
|-
|[[2003]] || Pauly Shore Is Dead || —
|-
|[[2003]] || Scary Movie 3 || Becca
|-
|[[2003]] || Pauly Shore Is Dead || —
|-
|[[2004]] || Playboy: 50 Years of Playmates || —
|-
|[[2005]] || No rules || —
|-
|[[2006]] || Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan || —
|-
|[[2008]] || Blonde and Blonder || Dee Twiddle
|-
|[[2008]] || [[Superhero Movie]] || Moza Invisible 
|-

|[[2010]] || Hollywood &amp; Wine || —
|-
|[[2010]] || Gloun || Gloria 
|-

|[[2010]] || Costa Rican Summer || —
|-
|[[2010]] || The Commuter || —
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Series de TV'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Serie !! Personaxe 
|-

| [[1992]] - [[1997]] || [[Baywatch]] || C.J. Parker
|-
| [[1991]] - [[1993]] || Home Improvement || Lisa 
|-

| [[1992]] || Days your Live || Cindy
|-
| [[1998]] - [[2002]] || V.I.P. || Vallery Irons
|-
| [[2003]] - [[2004]] || Stripperella || Stripperella
|-
| [[2005]] || Comedy Central Roast of Pamela Anderson || Ella Mesma 
|-

| [[2005]] - [[2006]] || Stacked || Skyler Dayton
|-
| [[2008]] || Pam girl on the loose || Ella Mesma 
|-

| [[2010]] || [[Dancing with the Stars (Estaos Xuníos)|Dancing with the Stars]] || Ella Mesma 
|-

| [[2011]] || [[Bailando por un sueño (Arxentina)|Bailando por un Sueño (Showmatch)]], Arxentina || Ella Mesma 
|-

|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Participaciones Especiales'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Serie !! Capítulu 
|-

| [[1990]] || Charles in Charge || Teacher's Pest
|-
| [[1990]] || Married with Children || Al... with Kelly
|-
| [[1991]] || Married with Children || Route 666: Part 2
|-
| [[1992]] || Married People || The Nanny
|-
| [[1993]] || Top of the Heap || Behind the Eight Ball
|-
| [[1997]] || The Nanny || Danny's Dead and Who's Got the Will?
|-
| [[1997]] || The Nanny || The Heather Biblow Story
|-
| [[1999]] || Futurama || Fry and the Slurm Factory
|-
| [[2002]] || King of the Hill || The Fat and the Furious
|-
| [[2003]] || Less Than Perfect || All About Claude
|-
| [[2005]] || 8 Simple Rules... for Dating My Teenage Daughter || C.J.'s Temptation
|-
| [[2005]] || 8 Simple Rules... for Dating My Teenage Daughter || Torn Between Two Lovers
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Productora'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Nome !! Tipu 
|-

| [[1995]] || Pam: Girl on the Loose || Documental
|-
| [[2001]] || V.I.P. || Serie de TV
|-
| [[2005]] - [[2006]] || Stacked || Serie de TV
|-
| [[2007]] || Blonde and Blonder || Película 
|-

|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Direutor'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Nome !! Tipu 
|-

| [[1995]] || Pam: Girl on the Loose || Documental
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Equipu misceláneo'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Nome !! Tipu 
|-

| [[2003]] || Stripperella || Serie de TV
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Agradecimientos'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Nome !! Tipu 
|-

| [[2008]] || War, Inc || Gracies
|-
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|'''Tomas d'Archivu'''
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! Añu !! Nome !! Tipu 
|-

| [[1995]] || Playboy: Babes of Baywatch || Videu 
|-

| [[1998]] || Behind the Music || Capítulu de TV
|-
| [[1999]] || Home Improvement: Backstage Pass || Capítulu de TV
|-
| [[2001]] || I Love 1990's || Capítulu de TV
|-
| [[2002]] || Cleavage || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Extra || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Love Chain || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || 101 Most Shocking Moments in Entertainment || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Celebrity Naked Ambition || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Centerfold Babylon || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Celebrities Uncensored || Capítulu de TV
|-
| [[2003]] || Diva Graham Norton || Capítulu de TV
|-
| [[2004]] || Bettie Page: The Girl in the Leopard Print Bikini || Videu 
|-

| [[2004]] || The Best of 'So Graham Norton' || Videu 
|-

| [[2004]] || 101 Most Unforgettable SNL Moments || Capítulu de TV
|-
| [[2005]] || TV Land's Top Ten || Capítulu de TV
|-
| [[2005]] || Favouritism || Capítulu de TV
|-
| [[2005]] || Corazón de... || Capítulu de TV
|-
| [[2005]] || 101 Sexiest Celebrity Bodies || Capítulu de TV
|-
| [[2006]] || Taff || Capítulu de TV
|-
| [[2006]] || Carta blanca || Capítulu de TV
|-
| [[2006]] || Headlines on Trial || Capítulu de TV
|-
| [[2006]] || Celebrity Sex Tapes Unwound || Capítulu de TV
|-
| [[2007]] || The Shawn Michaels Story: Heartbreak and Triumph || Videu 
|-

| [[2007]] || 20 to 1 || Capítulu de TV
|-
| [[2007]] || Howard Stern on Demand || Capítulu de TV
|-
| [[2007]] || E! True Hollywood Story || Capítulu de TV
|-
| [[2007]] || Krügers Woche || Capítulu de TV
|-
| [[2007]] || Life &amp; Cooking || Capítulu de TV
|-
| [[2008]] || Rude Tube || Capítulu de TV
|-
| [[2008]] || New Heroes of Comedy || Capítulu de TV
|-
| [[2008]] || A Current Affair || Capítulu de TV
|-
| [[2008]] || Return To... || Capítulu de TV
|-
| [[2009]] || Best of CMT Music Awards || Capítulu de TV
|-
| [[2009]] || Hollywood Lives || Capítulu de TV
|-
| [[2009]] || The Jay Leno Show || Capítulu de TV
|-
| [[2010]] || Live from Studio Five || Capítulu de TV
|-
| [[2010]] || Entertainment Tonight || Capítulu de TV
|-
| [[2010]] || A polos 25 || Capítulu de TV
|-
| [[2011]] || Double Life || —
|-
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1967||Anderson, Pamela}}
[[Categoría:Actores y actrices de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de California]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]
[[Categoría:Activistes en llucha contra'l sida]]</text>
      <sha1>hmbkj4ugfjmfrqpgg24dkhlnxk0wd60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adrienne Ellis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56349</id>
    <revision>
      <id>4527016</id>
      <parentid>3880320</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="n9s9bh6q8bii2f31ul7wtunh8qadisf" xml:space="preserve">{{Tradubot|Adrienne Ellis}}
{{persona}}
'''Adrienne Ellis''' {{nym}} ye una [[actriz]] d'[[Estaos Xuníos]] d'orixe [[canadianu]], madre d'actriz [[Laurie Holden]].

Casada con actor [[Glen Corbett]] y divorciáronse en [[1975]]. Frutu d'esa unión nacieron dos fíos, [[Laurie Holden]] (1972) y Christopher Holden (1974).

El so segundu home ye direutor [[Michael Anderson (direutor)| Michael Anderson]].

Adrienne Ellis desempeñó papeles en serial televisivu como ''Dan Raven'' (1960), ''[[The Virginian]]'' (1965) y ''Morning Star'' (1965-1966).

== Filmografía escoyida ==

* ''Dan Raven'' (TV) (1960)
* ''The Detectives Starring Robert Taylor'' (TV) (1961)
* ''The Donna Reed Show!'' (TV) (1961)
* ''The Gertrude Berg Show'' (TV) (1961)
* ''Straightaway'' (TV) (1962)
* ''The New Interns'' (1964)
* ''Suspicion'' (TV) (1965)
* ''The Virginian'' (TV) (1965)
* ''Perry Mason'' (TV) (1965)
* ''Morning Star'' (TV) (1965-1966)
* ''The Accident'' (1983)
* ''Rugged Gold'' (TV) (1994)
* ''The Next Gift'' (2008)
* ''Breaking Wind'' (2011)
* ''Major Crimes'' (TV) (2013)

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{NF|1944||Ellis, Adrienne}}</text>
      <sha1>n9s9bh6q8bii2f31ul7wtunh8qadisf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paul Newman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58282</id>
    <revision>
      <id>4527108</id>
      <parentid>4363777</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T00:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33468" sha1="qze6ujib8xwam1e8tygirb5jih02gjc" xml:space="preserve">{{Tradubot|Paul Newman}}
{{persona}}
'''Paul Leonard Newman''' {{nym}}, conocíu artísticamente como '''Paul Newman''',&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2008/09/28/movies/28newman.html?pagewanted=all Paul Newman, a Magnetic Titan of Hollywood, Is Dead at 83. Obituariu con estensa biografía, nel New York Times 27-09-2008 (n'inglés)].&lt;/ref&gt; foi un [[actor]], [[Direutor de cine|direutor]] y [[Productor de cine|productor]] d'[[Estaos Xuníos]], ganador de dos [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] de l'[[Academia de les Artes y les Ciencies Cinematográfiques de Hollywood]] y un premiu [[Globu d'Oru]] de la ''Hollywood Foreign Press Association'' ([[Asociación de la Prensa Estranxera de Hollywood]]). Tamién tuvo una actividá digna de destacar como pilotu d'[[automovilismu]], siendo yá actor famosu, al alzase con ésitos significativos en delles carreres. Ye unu de los grandes mitos masculinos de la historia del cine.

== Primeros años ==
Foi fíu de Terézia Fecková, nacida en Ptičie, [[Imperiu austrohúngaru]], güei n'[[Eslovaquia]], y de Arthur Samuel Newman, norteamericanu xudíu, fíu d'emigrantes húngaros y polacos. Cursa los sos estudios elementales na &quot;Malvern School&quot; y na &quot;Shaker Heights High School&quot;. 

En 1942 ingresa nel Kenyon College universitariu y al añu siguiente apuntar na [[Armada de los Estaos Xuníos]]. Cumplió'l serviciu militar ente 1943 y 1945, nes bases d'[[Isla de Okinawa|Okinawa]] y [[Guam]]. 

En sirviendo na Armada de los Estaos Xuníos mientres la [[Segunda Guerra Mundial]], volvió a Kenyon, onde se graduó en Ciencies Económiques y formó parte del equipu de [[fútbol americanu]]. Estudió darréu artes escéniques en [[Universidá Yale|Yale]] con una beca del exércitu y el métodu [[Konstantín Stanislavski|Stanislavski]] nel actor's studio, como oyente, mientres una década.

== Carrera ==
Tres dellos papeles d'extra, figurante esporádicu y secundariu con poco papel en delles series de la televisión norteamericana (''Suspense'' en 1949, ''The Web'' en 1952), prueba suerte nel cine. La so primer película foi ''[[The Silver Chalice]]'' (''La mota de plata'' [[1954]]), de [[Víctor Saville]], cinta bíblica de luxosa producción y regulares resultancies a nivel de crítica y públicu nel so estrenu, onde compartía cartelu con [[Pier Angeli]] y [[Virginia Mayo]]. Foi descrita pol mesmu Newman como «''la peor película de la década''». 

El so primer ésitu llegó-y dos años dempués con un filme d'enorme repercusión a nivel internacional: ''[[Marcáu pol odiu]]'' ([[1956]]), de [[Robert Wise]], nel qu'encarnó al boxeador [[Rocky Graziano]] nun papel al que tamién optaba [[Steve McQueen (actor)|Steve McQueen]], y rellumaba con una interpretación bastante notable al llau de dos jovencísimos [[Pier Angeli]] y [[Sal Mineo]]. 

Esi mesmu añu llogra destacar nun filme d'ambiente xudicial basáu nuna obra teatral que s'apunta al ésitu de ''[[Stalag 17]]'', de [[Billy Wilder]]: tratar de la notable ''[[Traidor a la so patria]]'', d'[[Arnold Llaven]], onde Newman trabaya con [[Walter Pidgeon]] y [[Wendell Corey]] nuna trama de traiciones nel ámbitu del espionaxe militar. 

En 1957 repite col direutor Robert Wise nun melodrama criminal onde comparte cartelu con dos bellísimas [[Joan Fontaine]] y [[Jean Simmons]]: tratar de ''[[Muyeres culpables]]'', nel so momentu ensin estrenar en cines n'Europa magar el so induldable curiosu. Esi mesmu añu estrena la biografía musical de la cantante [[Helen Morgan]] (quien lluchó por salir del alcoholismu tando nel cume de la so carrera) titulada ''[[Pa ella un solu home]]'', (de [[Michael Curtiz]]), al llau de la recordada actriz [[Ann Blyth]].

Tres esta cinta, Newman rueda cuatro films importantes que s'estrenen en 1958: ''[[La gata sobre'l teyáu de cinc]]'', de [[Richard Brooks]], adautación de l'arrogante obra teatral de [[Tennessee Williams]] que marcó toa una dómina y que pon al actor nel &quot;mapa&quot; de la industria cinematográfica d'Estaos Xuníos pol so impecable encarnación del acoradáu fíu d'un ricu empresariu enfermu, pola so perfecta química en pantalla con una turbadora [[Elizabeth Taylor]], y por non dexase robar nengún planu frente a carauterísticos del talentu de [[Burl Ives]] o [[Jack Carson]].

Depués vendría ''[[El zurdu]]'', (d'[[Arthur Penn]]), revisión desmitificadora del llexendariu [[Billy the Kid]] que namái trunfó n'Europa, pero que ye considerada [[película de cultu]], onde l'actor realiza una composición bastante acertada. 

Más tarde, ''[[The Long, Hot Summer]]'', drama sureñu basáu en ''El Villoriu'', de [[William Faulkner]], y d'arrogante presupuestu, onde Newman trabaya per primer vegada con [[Martin Ritt]] -unu de los sos direutores favoritu y cómpliz de bona parte de la so carrera profesional- y con [[Joanne Woodward]], qu'acababa de ganar l'Óscar a la meyor actriz dramática por una memorable interpretación de muyer con desdoblamientu de personalidá nel clásicu ''[[Los trés cares d'Eva]]'' (1957, de [[Nunnally Johnson]]), de la que se namora, amás de compartir secuencies con sólidos compañeros como [[Orson Welles]], [[Anthony Franciosa|Tony Franciosa]], [[Angela Lansbury]] y [[Lee Remick]].

A lo último, filmó ''[[Un home ricu]]'', (de [[Leo McCarey]], comedia fresca y prestosa pero non bien redonda, non especialmente recordada güei, a nun ser pola presencia d'una exuberante [[Joan Collins]]).

En 1959 estrena en [[Broadway]] la obra ''[[Sweet Bird of Youth (obra de teatru)|Sweet Bird of Youth]]'', qu'años más tarde interpretaría na gran pantalla. Esi mesmu añu, rueda una historia equilibrao anque poco vista sobre les presiones de l'alta sociedá conservadora, nel personaxe d'un abogáu nuevo y talentoso que llucha por abrir se camín, col inevitable conflictu d'amor, y p'el siguidores del cine de tribunales, el desenllaz electrizante nun xuiciu final curtiu ya inesperáu (''[[La ciudá frente a mi]]'', de [[Vincent Sherman]], basada na novela ''[[The Philadelphian]]'' de [[Richard P. Powell]]).

=== Años 1960 ===
Al añu siguiente vuelve trabayar con [[Joanne Woodward]] nun melodrama de relieve anque medianu ésitu comercial (''[[Dende la terraza]]'', de [[Mark Robson]], nel que dambos coinciden con [[Myrna Loy]] y [[Peter Lawford]]). Sicasí, vuelve dar na diana cuando entra nel repartu d'una de les superproducciones más costoses y famoses de la historia: l'adautación del [[best seller]] de [[Leon Uris]] ''[[Éxodu]]'' ([[1960]]), que produz y dirixe el célebre cineasta [[Otto Preminger]]. Anque tachada de [[sionismu|sionista]] por dalgunos, la cinta llogra recrear en parte la realidá de la creación del [[Estáu d'Israel]] tres la [[Segunda Guerra Mundial]], y cuenta con inolvidable repartu: [[Eva Marie Saint]], [[Ralph Richardson]] y Sal Mineo, ente otros.

1961 paez dar un revés a la nueva estrella, al estrenar dos cintes que pasen ensin pena nin gloria: per un sitiu, la célebre pero nel so momentu daqué incomprendida ''[[The Hustler]]'', de [[Robert Rossen]], una de les meyores muestres del llamáu &quot;cine de perdedores&quot; na que tanto Newman como [[Piper Laurie]], [[George C. Scott]] y [[Jackie Gleason]] llogren maxistrales actuaciones; pol otru, el so segundu filme con Martin Ritt, onde encarna a un mozu músicu de jazz que viaxa a París con un compañeru ([[Sidney Poitier]]) y ve actuar al mesmu [[Louis Armstrong]]: ''[[Un día voi volver]]'', filme de poca solidez narrativo y dramático pero que caltién ciertu encantu. 

Pero, dende 1962 d'equí p'arriba, Newman va encadenando un ésitu tres otru, en títulos destacaos como ''[[Sweet Bird of Youth]]'' (nueva adautación de Tennessee Williams que supón pa Newman realcontrase col gran direutor y guionista Richard Brooks y que, magar les imposiciones de la censura norteamericana para col testu orixinal, déxa-y ufiertar una de les sos meyores interpretaciones, ensin desmerecer a los sos compañeros de repartu -ente los que sobresalen [[Shirley Knight]], [[Geraldine Page]] y [[Ed Begley]]-).

Tamién fueron esitoses ''[[Cuando se tienen venti años]]'' (de nuevu a les órdenes de Ritt, nuna de les sos collaboraciones más famoses, onde l'actor comparte protagonismu con [[Richard Beymer]]); ''[[Hud]]'' ([[1963]], otra vegada so les órdenes de Martin Ritt y acompañáu de los consagraos [[Patricia Neal]] y [[Melvyn Douglas]] nun drama psicolóxicu enclaváu nun ambiente rural y enmarcao nel mundu de los perdedores que tien algame); ''[[Samantha]]'' (comedia llixera empobinada por [[Melville Shavelson]] onde vuelve coincidir cola so yá esposa Joanne Woodward, y con una estupenda [[Thelma Ritter]] nesta especie de versión del clásicu de [[Vincente Minnelli]] ''[[Designing Woman]]'' ([[1958]]).

De la mesma, collechó ésitos con ''[[The Prize|El premiu]]'' (cine d'intriga claramente influyíu pol estilu d'[[Alfred Hitchcock]] y basáu de la mesma nun [[best-seller]] de la dómina, realizáu por [[Mark Robson]] y coprotagonizado por una deliciosa [[Elke Sommer]]), y ''[[Cuatro confesiones]]'' (de nuevu con Martin Ritt y con un completu repartu encabezáu por [[Edward G. Robinson]], [[Laurence Harvey]] y [[Claire Bloom]], versión del clásicu d'[[Akira Kurosawa]] ''[[Rashōmon]]'' con resultancies globales netamente inferiores).

La so consagración definitiva como estrella de Hollywood dar en [[1966]] cola so participación nuna superproducción de cine negru que fai historia: ''[[Harper]]'', de [[Jack Smight]], supón una renovación formal y estilística d'un xéneru yá en decadencia pero qu'esti filme actualiza y reinventa -y empecipia un subxéneru que recueye [[Frank Sinatra]] na so triloxía sobre'l detective Tony Rome en ''[[Hampa dorada]]'', ''[[El detective]]'' y ''[[Lady in Cement]]''- ; ye unu de los films más taquilleros del añu en mediu mundu, y la crítica internacional arropa un filme brillosu que cuntaba tamién con [[Lauren Bacall]], [[Shelley Winters]], [[Janet Leigh]], [[Arthur Hill]], [[Robert Wagner]], [[Julie Harris]]...

Esi mesmu añu, Newman rueda'l so únicu filme con Alfred Hitchcock: ''[[Cortina resgada]]'', al llau de [[Julie Andrews]], que supón un fracasu comercial bastante inmerecíu y que cunta una interesante trama no que fai a la [[Guerra Fría]]. D'equí d'equí p'arriba, la carrera del actor consolidar con películes de sonadía y otres menos llograes pero de bona acoyida.

Darréu participó en ''[[Un home]]'' de Martin Ritt, un western psicolóxicu onde Newman tien un inolvidable duelu interpretativu con [[Fredric March]] y [[Richard Boone]]. En ''[[Cool Hand Luke]]'', de [[Stuart Rosenberg]], participa per primer vegada nun filme d'esti direutor, que va ser unu de los sos talismanes nos años 1970, y tou un clásicu del xéneru carcelario de tolos tiempos, onde l'actor queda inmortalizado pa la historia del cine xunto a [[George Kennedy]], [[Jo Van Fleet]] o [[Strother Martin]]

''[[Rachel, Rachel]]'' supón el so debú na direición, y ye una de les meyores radiografíes de la condición femenina na Norteamérica fonda. Da a Joanne Woodward una de les sos meyores creaciones. ''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' 1969, de [[George Roy Hill]] ye la primer xunta de Newman con esti direutor y con [[Robert Redford]] y unu de los films clave de los años 1960 que revisitaba y anovaba nel western crepuscular. Llogra unu de les mayores taquillaes de la década con [[Katherine Ross]] y afaraba na entrega de los Óscar.

Otres películes d'esi periodu ye ''[[300 milles]]'', de [[James Goldstone]] (axuntándose de nuevu cola so esposa nun filme de carreres de coches que s'apuntaba a la moda empecipiada dende ''[[Aquellos abarrenaos nos sos llocos caciplos]]'' en [[1963]] o ''[[The Race]]'' en [[1964]]); ''[[Comandu secretu]]'', de Jack Smight (mediocre [[thriller (xéneru)|thriller]] británicu onde Newman sale airosu xunto a [[Andrew Duggan]] y [[Sylva Koscina]] frente a un guión bastante fluexu); ''[[Un home de güei]]'', de [[Stuart Rosenberg]] (la so peor película magar trabayar cola so esposa y la inevitable química ente dambos); ''[[Casta invencible]]'' (el so segundu filme como realizador, llográu drama familiar coles cares de [[Henry Fonda]], [[Lee Remick]] y el güei escaecíu [[Michael Sarrazin]])

Tamién d'esti periodu son ''[[El xuez de la forca]]'', de [[John Huston]] (nel so primer alcuentru con esti enorme direutor, nun [[remake]] de la llexendaria y ''[[The Westerner]]'', de [[William Wyler]], de [[1940]], en compañía d'una madura pero inda sensual [[Ava Gardner]]); ''[[Los indeseables]]'', de Stuart Rosenberg (western serondiegu infravalorado pola crítica, onde Newman trabayaba con [[Wayne Robson]] y [[Lee Marvin]] nun filme depués asonsañáu hasta l'enfastiu); ''[[El golpe (película de 1973)|El golpe]]'', de George Roy Hill (que supón la segunda película de Newman-Redford y tou un fenómenu social nel momentu del so estrenu, basáu nuna obra teatral de prestíu), y ''[[L'home de Mackintosh]]'', de John Huston (thriller casi británicu, redimíu pola actuación de Newman, de [[James Mason]] y de la fascinante [[Dominique Sanda]]). 

Puntu y aparte merez la so tercer película detrás de les cámares: ''[[The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds]]'', de nuevu con Joanne Woodward como protagonista absoluta, supón la reconocencia de crítica y públicu a nivel internacional y la so entrada na historia del séptimu arte en llabores d'autoría.

=== Años 1970 y 1980 ===
El maduror interpretativu del actor llega cola so apaición na superproducción que, xunto a l'anterior ''[[Aeropuertu]]'' (1970), empecipia'l subxéneru de cine catástrofe: ''[[The Towering Inferno]]'' (1974), d'[[Irwin Allen]] y [[John Guillermin]], al llau d'otres estrelles como [[Steve McQueen (actor)|Steve McQueen]], [[Faye Dunaway]] o [[Richard Chamberlain]]. El so siguiente proyeutu ye una secuela de ''Harper'' que tien bon tonu narrativu: ''[[Head Above Water]]'', de Stuart Rosenberg. Sicasí, con esti filme empecipia una especie de cayente na carrera del intérprete, y la calidá de les sos films posteriores empieza a ser más irregular: ''[[Buffallo Bill y los indios]]'' (1976), so les órdenes de [[Robert Altman]], estrema a crítica y públicu magar consiguir el [[Osu d'Oru]] nel [[Festival de Berlín]] y a la innegable calidá de delles escenes y al so gran repartu ([[Joel Grey]], [[Geraldine Chaplin]], [[Harvey Keitel]]...). 

''[[El castañazu]]'' (1977), de [[George Roy Hill]], namái consigue atrapar al públicu mediu con una historia sobre'l [[ḥoquei]] onde Newman depura'l so métodu interpretativu pa los papeles llixeros y relluma al llau de [[Melinda Dillon]] y [[Michael Ontkean]]. ''[[El día del fin del mundu]]'' (1980), de [[James Goldstone]], intenta resucitar un cine de drama-catástrofe que, como mayor reclamu, empieza a cayer nel olvidu, con [[William Holden]], [[Jacqueline Bisset]] y [[Burgess Meredith]]. 

''[[Fort Apache, The Bronx]]'', de [[Daniel Petrie]], ye un meru vehículu de llucimientu pal actor, de convencional trazáu pero con un par d'escenes memorables y escelente interpretación d'[[Edward Asner]]; el telefilme ''[[La caxa escura]]'', que sigue la so llinia de cine comprometíu na direición, esta vegada tratando la historia de les persones que sufren enfermedaes mentales, y ''[[Absence of Malice]]'' (1981), de [[Sydney Pollack]], drama políticu onde Newman borda nun cambéu de rexistru un papel de (presuntu) cínicu-lliberal-corruptu empareyáu a la siempres destacada [[Sally Field]].
[[Ficheru:Paul Newman Cannes 1987.jpg|thumb|left|Newman nel [[Festival de Cannes]] de 1987.]]

En [[1982]] el cotizáu actor resurde pa ufiertar una de les meyores interpretaciones de tola so carrera, nominación al Óscar incluyida, en ''[[Veredictu final]]'', de [[Sidney Lumet]]. Basada nun guión de [[David Mamet]] y con estructura teatral, Lumet construyó una pieza d'enorme solidez, contundente y patética qu'eslluma pola so cencellez narrativa, los grandes trabayos de los inmensos [[Charlotte Rampling]], [[Jack Warden]], James Mason y [[Milo O'Shea]] y el so confeso coqueteo col eternu cine de perdedores, tan queríu pol cine norteamericanu clásicu. 

La historia d'un abogáu fracasáu que s'atopa con un casu fácil n'apariencia pero con fonderada de poder -ensin comparar con cómo se rodara en plan telefilme de sobremesa-, llogra trescalar de principiu a fin. Tres esti allabáu papel, Newman reactiva la so carrera y llogra la respetabilidad definitiva con ''[[Harry y fíu]]'' (parcial autobiografía nes sos rellaciones col so fíu mayor, col que salda cuentes al traviés de la realización del filme) y, sobremanera, cola revisitación de ''The Hustler'' que [[Martin Scorsese]] brínda-y en 1986: ''[[The Color of Money]]'' fai-y ganar un Óscar al meyor actor, al par que'l so postreru gran trabayu en pantalla. 

En 1987 rueda'l so últimu filme hasta la fecha como direutor: una adautación de ''[[El zoo de cristal]]'' de Tennessee Williams que recibió bones crítiques y que, verdaderamente, ver con interés por resultaos y repartu (Joanne Woodward, [[Karen Allen]] y [[John Malkovich]]).

=== Años 1990 ===
De magar, l'actor siguió rodando films, la mayoría en collaboraciones de luxu o papeles principales, ente los que destaquen títulos como ''[[Creadores de solombra]]'', de [[Roland Joffé]], en [[1990]]; ''[[Esperando a Mr. Bridge]]'', de [[James Ivory]]; la costumista ''[[Nin un pelo de tontu]]'', de [[Robert Benton]]; el thriller con arume de clásicu ''[[Twilight]]'', del mesmu direutor (con un magníficu Newman secundáu por [[Susan Sarandon]] y [[Gene Hackman]]), en 1999 apaez xunto a [[Kevin Costner]] y [[Robin Wright Penn]] nun memorable filme románticu, [[Message in a Bottle (película)|Message in a Bottle]].
Apaez en ''[[Road to Perdition]]'' ([[2002]]) de [[Sam Mendes]], xunto a [[Tom Hanks]] y [[Jude Law]].

Pol so destacable apostura y los sos formosos güeyos azules, Newman foi un [[sex symbol]] xunto a [[Robert Redford]] y [[Marlon Brando]] nos 60 y pudo ser un importante actor de cine encasillado nel cine románticu; pero buscó diversificase en papeles d'otros xéneros de cine. Newman foi unu de los pocos actores que tuvieron una bona transición ente'l cine convencional y moralista de los [[años 1950|50]], y el cine más llibre y comprometíu de finales de los [[años 1960|60]] y [[años 1970|70]] y qu'entá pudo tar vixente nos años 90.

Una de les sos últimes apaiciones correspuende al filme d'animación de la productora [[Pixar]] ''[[Cars]]'', na cual apurre voz a Doc Hudson, unu de los personaxes. El [[25 de mayu]] de [[2007]], a los sos 82 años, anunció la so retirada definitiva del mundu del cine.&lt;ref&gt;[https://www.elpais.com/articulo/cultura/adios/mitu/Hollywood/elpepucul/20070526elpepucul_2/Tes L'adiós d'un mitu de Hollywood · ELPAÍS.com&lt;!-- Títulu xeneráu por un bot --&gt;]&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Paul Newman in Carnation, Washington June 2007 cropped.jpg|thumb|200px|Paul Newman en 2007.]]

=== Muerte ===
Aquexáu d'un cáncer de pulmón dende principios de [[2008]], someter al tratamientu de quimioterapia, que nun foi efectivu. Paul Newman tomó la decisión de pasar los sos últimos meses xunto a la so familia y amigos íntimos, hasta'l so fallecimientu, asocedíu'l 26 de setiembre de 2008 na so granxa cerca de Westport (Connecticut).&lt;ref&gt;[http://www.nydailynews.com/entertainment/2008/09/27/2008-09-27_actor_paul_newman_dead_at_age_83.html?page=0 Actor Paul Newman dead at age 83]&lt;/ref&gt; Foi incineráu y les sos cenices apurríes a la familia.&lt;ref&gt;[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=30103583]&lt;/ref&gt;

== Gallardón ==
Paul Newman foi nueve veces nomáu al [[Premios Óscar|Óscar]] de l'Academia como actor: ''La gata sobre'l teyáu de cinc caliente'' (1958), ''The Hustler'' (1961), ''Cuando se tienen venti años'' (1962), ''Hud, el más selvaxe ente mil'' (1963), ''Cool Hand Luke'' (1967), ''Veredictu final'' (1982), ''The Color of Money'' (1986), ''Nin un pelo de tontu'' (1994) y ''Camín de perdición'' (2002) (candidatu al Óscar al meyor actor de repartu). 

El so Óscar consiguíu pol filme de 1986 llegó un añu dempués de que recibiera l'Óscar honoríficu polos sos &quot;múltiples y memorables interpretaciones en pantalla&quot;, y l'actor reconociera perder la esperanza de llograr unu &quot;de verdá&quot; por una sola interpretación. Amás foi candidatu nuna ocasión como productor por ''Rachel, Rachel''. Tamién se-y concedió'l premiu especial de l'Academia, Premiu Humanitariu ''Jean Hersholt'', en 1994.

Tamién foi nomáu en 2003 al [[Emmy]] pola so interpretación en ''Our Town'', y en 2005 ganó'l [[Premiu Emmy]] al meyor actor de repartu pol so papel na luxosa miniserie ''[[Empire Falls]]''. En [[2006]], ganó'l [[Globu d'Oru]] como meyor actor de repartu pola mesma actuación.

== Actividá como direutor cinematográficu ==
El so debú detrás de les cámares como direutor producir col curtiu 'On the Harmfulness of Tobacco' (1961), al que siguieron seis llargumetraxes yá comentaos enantes: 'Rachel, Rachel' (1968), 'Casta invencible' (1971), 'The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds' (1972), 'La caxa escura' (1980, pa TV), 'Harry y fíu' (1984) -en memoria del so fíu Scott, muertu por sobredosis en 1978 a los 28 años-, y l'adautación de 1987 de ''The Glass Menagerie'' de [[Tennessee Williams]]. En cinco d'elles dirixó a la so muyer, [[Joanne Woodward]], con quien se casó en Las Vegas en 1958 y con quien tuvo otros trés fíos: Eleanor, Melissa y Claire.

Newman apostó casi siempres pola so muyer, [[Joanne Woodward]], como protagonista, apaeciendo él mesmu en dalgunos de los sos filmes. Tamién allegó delles vegaes al [[Festival de Cannes]] y escribió'l guión d'una d'elles.&lt;ref name=&quot;20m&quot;&gt;[http://www.20minutos.es/noticia/405669/0/paul/newman/muerte/ Paul Newman detrás de les cámares], [[20minutos]], 27 de setiembre de 2008, artículu robláu por Rafa Vidiella y con llicencia [http://www.20minutos.es/llicencia_20_minutos/ compatible según les condiciones del diariu].&lt;/ref&gt;

== Aficiones ==

=== Automovilismu ===
[[Ficheru:Porsche935-Stommelen1977-05-29.jpg|thumb|El Porsche 935 de Rolf Stommelen en Nürburgring en 1977.]]
Newman interesar pol deporte del motor per primer vegada, a pesar de ser daltónicu, mientres el rodaxe de la película ''Winning'' en 1968. La so primer competición profesional producir en 1972, en Thompson, [[Connecticut]]. Participó nes [[24 Hores de Le Mans]] de 1979, terminando segundu con un Porsche 935, siendo compañeru del alemán [[Rolf Stommelen]].

Caltúvose siempres amestáu al mundu de la competición, participando viviegamente. Ente los años 1970 y 1990, condució pal equipu Bob Sharp Racing, sobremanera en carreres de Fórmula Nissan, llogrando numberoses victories y campeonatos.

A los 70 años, convertir nel pilotu más llonxevu que formaba parte del equipu ganador nuna carrera d'altu nivel, en 1995 nes [[24 Hores de Daytona]]. En marzu de 2005 declaró: &quot;probablemente participe otru añu&quot;.&lt;ref&gt;http://www.cbsnews.com/stories/2005/03/12/entertainment/main679763.shtml (n'inglés)&lt;/ref&gt;

En 1983, Newman foi tamién cofundador xunto a [[Carl Haas]] del [[Newman/Haas Racing]], unu de los equipos de [[CART]] más esitosos.

=== Cocina y alimentación ===
En 1982, Paul Newman fundó una llinia de productos alimenticios, llamada &quot;(Newman's Own)&quot;, que se fixo famosa por una marca especial d'aliñu pa ensalaes. Tolos beneficios llograos al traviés de la mesma fueron donaos a caridá. A fecha de 2006, envalórase que la [[franquicia]] superó los 200 millones de dólares en donaciones. Tenía un restorán de comida ecolóxica cerca de la so casa de [[Westport]], en [[Connecticut]], llamáu ''Dressing Room''.

== Actividá social y política ==
Casáu dos vegaes. Home de gran conciencia política y social, impulsó en memoria del fíu del so primer matrimoniu, Alan Scott Newman (1950-1978), fináu de sobredosis[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=63252769], el [http://www.scottnewmancenter.org/ Centro Scott Newman], dedicáu a auxiliar y protexer a persones víctimes de la droga. Perteneció a l'Alianza pa la Defensa del Mediu Ambiente.

En [[1978]] representó al so país ante la [[Organización de les Naciones Xuníes]] na Conferencia pal Desarme. En [[1990]] foi nomáu &quot;padre del añu&quot; por [[UNICEF]] y propuestu como candidatu a gobernador de [[Connecticut]] pol congresista demócrata Benjamin de Zino.

Amás, fundó una serie de campamentos de branu pa neños y neñes con enfermedaes graves, onde utilicen la diversión y la sorrisa como tratamientu pa les sos dolencies. Gracies a esta iniciativa, 15.000 neños esfruten cada añu del ociu y bienestar qu'ufierten ''Hole in the Wall Camps''. Son gratuitos, subvencionaos por más de 42.000 entidaes y persones de tol mundu. Desque empezaron la so actividá más de 114.000 neños pasaron por estos campamentos, nos que cada branu collaboren de manera gratuita más de 7.500 voluntarios.

== Filmografía ==

=== Como direutor ===
* ''[[El zoo de cristal]]'' 1987
* ''[[Harry y fíu]]'' 1984
* ''[[La caxa escura]]'' 1980 (rodáu pa la televisión).
* ''[[The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds]]'' 1972.
* ''[[Casta invencible]]'' 1971
* ''[[Raquel, Raquel]]'' 1968

=== Como actor ===
* [[2006]] - ''[[Cars]]'' (voz)
* [[2005]] - ''[[Empire Falls]]'' de [[Fred Schepisi]].
* [[2002]] - ''[[Road to Perdition]]'' de [[Sam Mendes]].
* [[1999]] - ''[[Onde tea'l dineru]]'' de [[Marek Kanievska]].
* [[1999]] - ''[[Message in a Bottle (película)|Mensaxe nuna botella]]'' de [[Luis Mandoki]].
* [[1998]] - ''[[Twilight]]'' de [[Robert Benton]].
* [[1994]]
** ''[[The Hudsucker Proxy]]'' de [[Joel y Ethan Coen]].
** ''[[Nin un pelo de tontu]]'' de [[Robert Benton]].
* [[1990]]
** ''[[Esperando a Mr. Bridge]]'' de [[James Ivory]].
** ''[[Creadores de solombres]]'' de [[Roland Joffé]].
* [[1989]] - ''[[L'escándalu Blaze]]'' de [[Ron Shelton]]. 
* [[1986]] - ''[[The Color of Money]]'' de [[Martin Scorsese]].
* [[1984]] - ''[[Harry y fíu]]'' de Paul Newman.
* [[1982]] - ''[[Veredictu final]]'' de [[Sidney Lumet]].
* [[1981]]
** ''[[Absence of Malice]]'' de [[Sydney Pollack]].
** ''[[Fort Apache, The Bronx]]'' de [[Daniel Petrie]].
* [[1980]] - ''[[El día del fin del mundu]]'' de [[James Goldstone]].
* [[1979]] - ''[[Quintetu (película)|Quintetu]]'' de [[Robert Altman]].
* [[1977]] - ''[[Slap Shot]]'' (1977) (''El Castañazu'' n'España, ''Tou vale'' n'Arxentina).
* [[1976]] - ''[[Buffalo Bill y los indios]]'' de [[Robert Altman]].
** ''[[La última llocura]]'' de [[Mel Brooks]].
* [[1975]]
** ''[[Head Above Water]]'' de [[Stuart Rosenberg]].
* [[1974]]
** ''[[The Towering Inferno]]'' de [[John Guillermin]].
* [[1973]]
** ''[[El golpe (1973)|El golpe]]'' de [[George Roy Hill]].
** ''[[L'home de MacKintosh]]'' de [[John Huston]].
* [[1972]]
** ''[[El xuez de la forca]]'' de John Huston.
** ''[[Los indeseables]]'' de Stuart Rosenberg.
* [[1971]]
** ''[[Casta invencible]]'' de Paul Newman.
* [[1970]]
** ''[[Un home de güei]]'' de Stuart Rosenberg.
* [[1969]]
** ''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' de George Roy Hill.
** ''[[500 milles]]'' de [[James Goldstone]].
* [[1968]]
** ''[[Comandu secretu]]'' de [[Jack Smight]].
* [[1967]]
** ''[[Cool Hand Luke]]'' de Stuart Rosenberg.
** ''[[Un home]]'' de [[Martin Ritt]].
* [[1966]]
** ''[[Cortina resgada]]'' d'[[Alfred Hitchcock]].
** ''[[Harper]]'' de Jack Smight.
* [[1965]]
** ''[[Lady L]]'' de [[Peter Ustinov]].
* [[1964]] 
** ''[[Cuatro confesiones]]'' de Martin Ritt.
** ''[[Ella y los sos homes]]'' de [[J. Lee Thompson]]
* [[1963]]
** ''[[The Prize|El premiu]]'' de [[Mark Robson]].
** ''[[Samantha]]'' de [[Melville Shavelson]].
** ''[[Hud]]'' de Martin Ritt.
* [[1962]] 
** ''[[Cuando se tienen venti años]]'' de Martin Ritt.
** ''[[Sweet Bird of Youth]]'' de [[Richard Brooks]].
* [[1961]]
** ''[[Un día voi volver]]'' de Martin Ritt.
** ''[[The Hustler]]'' de [[Robert Rossen]].
* [[1960]]
** ''[[Éxodu (película)|Éxodu]]'' d'[[Otto Preminger]].
** ''[[Dende la terraza]]'' de [[Mark Robson]].
* [[1959]]
** ''[[La ciudá frente a mi]]'' de [[Vincent Sherman]]
* [[1958]]
** ''[[Big Trouble]]'' de [[Leo McCarey]].
** ''[[La gata sobre'l teyáu de cinc]]'' de Richard Brooks.
** ''[[El zurdu]]'' d'[[Arthur Penn]].
** ''[[The Long, Hot Summer]]'' de Martin Ritt.
* [[1957]]
** ''[[Muyeres culpables]]'' de [[Robert Wise]].
** ''[[Pa ella un solu home]]'' de [[Michael Curtiz]].
* [[1956]] 
** ''[[Traidor a la so patria]]'' d'[[Arnold Llaven]].
** ''[[Marcáu pol odiu]]'' de Robert Wise.
* [[1954]]
** ''[[La mota de plata]]'' de [[Victor Saville]].

== Premios ==
;Premiu Óscar
Ye xunto a [[Katherine Hepburn]], [[Laurence Olivier]], [[Jack Nicholson]] , [[Michael Caine]] y [[Meryl Streep]], unu de los intérpretes en tar nomáu en dalguna categoría interpretativa en cinco décades distintos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://markedmovies.org/2012/11/05/tuesdays-trivia-tidbits-11/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151120041551/http://markedmovies.org/2012/11/05/tuesdays-trivia-tidbits-11/ |fechaarchivu=2015-11-20 }}&lt;/ref&gt;
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu || Categoría || Película || Resultáu 
|-

|2002||[[Óscar al meyor actor de repartu|Meyor actor de repartu]]||''[[Road to Perdition]]''||Candidatu 
|-

|1994||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[Nin un pelo de tontu]]''||Candidatu 
|-

|'''1993'''||colspan=2|'''[[Premiu Humanitariu Jean Hersholt]]'''||'''Ganador'''
|-
|'''1986'''||'''[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]'''||'''''[[The Color of Money]]'''''||'''Ganador'''
|-
|'''1985'''||colspan=2|'''[[Óscar honoríficu|Óscar Honoríficu]]'''||'''Ganador'''
|-
|1982||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[Veredictu final]]''||Candidatu 
|-

|1981||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[Absence of Malice]]''||Candidatu 
|-

|1968||[[Óscar a la meyor película|Meyor película]]||''[[Rachel, Rachel]]''||Candidatu 
|-

|1967||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[Cool Hand Luke]]''||Candidatu 
|-

|1963||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[Hud]]''||Candidatu 
|-

|1961||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[The Hustler]]''||Candidatu 
|-

|1958||[[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]||''[[La gata sobre'l teyáu de cinc]]''||Candidatu 
|-

|}

;Premiu Globu d'Oru
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu || Categoría || Película || Resultáu 
|-

|2006||[[Globu d'Oru al meyor actor de repartu de serie, miniserie o telefilme|Meyor actor de repartu de serie, miniserie o telefilme]]||''[[Empire falls]]''||'''Ganador'''
|-
|2003||[[Globu d'Oru al meyor actor de repartu|Meyor actor de repartu]]||''[[Road to Perdition]]''||Candidatu 
|-

|1984||colspan=2|[[Premiu Cecil B. DeMille]]||'''Ganador'''
|-
|1995||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[Nin un pelo de tontu]]''||Candidatu 
|-

|1987||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[The Color of Money]]''||Candidatu 
|-

|1983||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[Veredictu final]]''||Candidatu 
|-

|1969||[[Globu d'Oru al meyor direutor|Meyor direutor]]||''[[Rachel, Rachel]]''||'''Ganador'''
|-
|1968||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[Cool Hand Luke]]''||Candidatu 
|-

|1964||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[Hud]]''||Candidatu 
|-

|1963||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[Sweet Bird of Youth]]''||Candidatu 
|-

|1963||[[Globu d'Oru al meyor actor de repartu|Meyor actor de repartu]]||''[[Cuando se tienen venti años]]''||Candidatu 
|-

|1962||[[Globu d'Oru al meyor actor - Drama|Meyor actor - Drama]]||''[[The Hustler]]''||Candidatu 
|-

|1957||[[Globu d'Oru a la nueva estrella del añu Actor|Nueva estrella del añu Actor]]||''[[La mota de plata]]''||'''Ganador'''
|-
|}

;Premios del Sindicatu d'Actores
{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu || Categoría || Película || Resultáu 
|-

|2005||[[Premiu del Sindicatu d'Actores al meyor actor de televisión - Miniserie o telefilme|Meyor actor de televisión - Miniserie o telefilme]]||''[[Empire falls]]''||'''Ganador'''
|-
|1994||[[Premiu del Sindicatu d'Actores al meyor actor protagonista|Meyor actor]]||''[[Nin un pelo de tontu]]''||Candidatu 
|-

|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}
{{wikiquote}}
{{IMDb nome|id=0000056|name=Paul Newman}}
* [http://www.ibdb.com/person.php?id=54477 Paul Newman en IBDb - Internet Broadway Database] (n'inglés)
* [https://www.elmundo.es/especiales/2008/09/cultura/paul_newman/index.html Especial: Paul Newman 1925 - 2008]
* [https://www.europapress.es/gente/noticia-fina-paul-newman-grandes-lleendes-historia-cine-20080927170643.html Finó El nuesu queridísimo Paul]

{{NF|1925|2008|Newman, Paul}}
[[Categoría:Persones d'Ohio]]
[[Categoría:Actores y actrices de wéstern]]
[[Categoría:Militares de la Segunda Guerra Mundial d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Direutores de cine d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Ganadores del Globu d'Oru al meyor direutor]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Óscar al meyor actor]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Óscar honoríficu]]
[[Categoría:Ganadores del premiu BAFTA]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Kennedy]]
[[Categoría:Productores de cine d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>qze6ujib8xwam1e8tygirb5jih02gjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spring Flora of the Dallas-Fort Worth Area Texas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61304</id>
    <revision>
      <id>4527054</id>
      <parentid>4255934</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="iafi43juf66spoz3e2pjn9l4e23i7k0" xml:space="preserve">{{Ficha de revista
|títulu = '''''Spring Flora of the Dallas-Fort Worth Area Texas'''''
|abreviatura = '''Spring Fl. Dallas-Fort Worth Area'''
|imaxe = 
|baxada = 
|editor = [[Lloyd Herbert Shinners]]
|títulu del editor = 
|subeditores = 
|categoría = [[Botánica]]
|frecuencia = 
|circulación = 
|publicador = 
|circulación paga = 
|circulación non paga = 
|circulación total = 
|añu de fundación = Espublizáu en [[1958]]
|compañía = 
|país = [[Estaos Xuníos]]
|idioma = inglés
|sitiu web = 
|ISSN = 
}}
'''Spring Flora of the Dallas-Fort Worth Area Texas''' (embrivíu '''Spring Fl. Dallas-Fort Worth Area''')&lt;ref&gt;[http://www.tropicos.org/Publication/22816 En Trópicos]&lt;/ref&gt; ye un llibru con ilustraciones y descripciones [[botánica|botániques]] escritu pol [[botánicu]] [[Canadá|canadianu]] [[Lloyd Herbert Shinners]] y espublizáu en [[Texas]] en [[1958]].

== Ver tamién ==
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Llista de naturalistes y epónimos]]
* [[Llista de florilexos y códices botánicos]]
* [[Historia de la botánica]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
*[http://www.ipni.org/ipni/idPublicationSearch.do?id=16341-2 Descripción nel IPNI]
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llibros de botánica]]</text>
      <sha1>iafi43juf66spoz3e2pjn9l4e23i7k0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Llinaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65542</id>
    <revision>
      <id>4526992</id>
      <parentid>4258405</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7772" sha1="7wpbrig7u9obib7bbxkcpejpma8vf33" xml:space="preserve">{{Tradubot|Linaza}}
[[Ficheru:Flax seeds.jpg|thumb|150px|Llinaza (granes de llinu)]]

La '''llinaza''' ye la [[grana]] de la planta ''[[Linum usitatissimum]]'' (llinu). Ye usada pa consumu humanu, por casu en fervinchos o pa ellaborar el [[gofio]]. De la grana estrayi l'aceite de llinaza, que ye ricu n'ácidos grasos de les series [[Omega 3]], [[Omega 6]], y [[Omega 9]] (ver más palantre). Esti aceite ye usáu amás na [[cosméticu|industria cosmético]], na fabricación del [[llinoleu]] y na dilución para [[Pintura (material)|pintura]] de teles. La calidá d'ésti varia tantu cola calidá de la materia primo emplegada como colos procesos de [[prensado]] emplegaos pa la so estracción. Pueden estremase básicamente l'aceite llográu en fríu, de mayor calidá, del llográu con ayuda de temperatura. La calidá varia de diversos factores, ente ellos el conteníu de [[mucílagu|mucílagos]].&lt;ref&gt;Ricky W. Fedeniuk, Costas G. Biliaderis. 1994. Composition and physicochemical properties of linseed (''Linum usitatissimum'' L.) mucilage. [http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/jf00038a003 ''Journal of Agricultural and Food Chemistry'' '''42''' (2): 240-247.'''']&lt;/ref&gt;

Los aceites secantes emplegaos primordialmente n'actividaes artístiques son: el de llinaza, [[adormidera]] y de [[Nuez (frutu)|nueces]]; toos ellos con carauterístiques nel ensugáu y emplegu particulares. Como una variación d'esti aceite atopa'l [[aceite negro]], que'l so descubrimientu atribuyir a [[Jan Van Eyck]]. Produzse cociendo l'aceite de llinaza con [[carbonatu de plomu]] a un 10 per cientu y dientes d'[[ayu]] como [[catalizador]]. Llógrase un aceite trupo que se penerar cuando se decanta'l carbonatu de plomu, qu'apaez como gris plomizu. Esti aceite negro puede escolorar y convertir en roxu, batiéndolo con [[agua osixenada]].

La llinaza tien propiedaes nutricionales interesantes y efeutos potencialmente beneficiosos pa la salú. Estes propiedaes deber a la so composición química (ver tabla 1), como la gran cantidá de fibra dietética, [[ácidu graso poliinsaturado|acedos grasos poliinsaturaos]] y fitoquímicos como los [[lignanos]]. Un 25-30% de la grana de llinaza componer de [[fibra dietética]] de la cual una tercer parte ye fibra soluble y el restu fibra insoluble.

== Composición de la llinaza ==

La composición química de la llinaza recoyer na tabla 1. Sicasí, hai que señalar qu'esta composición depende de factores como la variedá, la zona de producción, la dómina en que se cultiva, etc.

'''Tabla 1.''' Composición química de les granes de llinaza, referida a 100 g de productu (AGS: ácidos grasos enchíos; AGM: ácidos grasos monoinsaturaos; AGP: ácidos grasos poliinsaturaos)&lt;ref name=&quot;review&quot;&gt;McKevith B. 2005. Nutritional aspects of oilseeds. [http://www3.interscience.wiley.com/journal/118671224/abstract ''Nutrition Bulletin'' '''30''' (1); 13-26.]&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;llinaza_composicion&quot;&gt;Gambus H, Borowiec F y Zajac T. 2003. Chemical composition of linseed with different colour of brand layer. [http://journal.pan.olsztyn.pl/fd.php?f=102 ''Polish Journal of Food and Nutrition Sciences''. '''12/53''' (3): 67-70.]&lt;/ref&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
| align=&quot;center&quot; width=&quot;150&quot; | Enerxía (kcal/kJ)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;50&quot; | Grases (g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;50&quot; | AGS&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;50&quot; | AGM&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;50&quot; | AGP&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;70&quot; | Proteínes&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;90&quot; | Carbohidratos&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;50&quot; | Fibra&lt;br /&gt;(g)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;70&quot; | Magnesiu&lt;br /&gt;(mg)
| align=&quot;center&quot; width=&quot;70&quot; | Calciu&lt;br /&gt;(mg)
|-----
| align=&quot;center&quot; | 492-699 / 2.059 || align=&quot;center&quot; | 34,0-47,8
| align=&quot;center&quot; | 3,2
| align=&quot;center&quot; | 6,9 || align=&quot;center&quot; | 22,4
| align=&quot;center&quot; | 19,5-23,7
| align=&quot;center&quot; | 34,3 || align=&quot;center&quot; | 25,8-27,9
| align=&quot;center&quot; | 362 || align=&quot;center&quot; | 199
|}

L'aceite de llinaza ta formáu predominantemente por ácidos grasos insaturaos (más del 80%, ver tabla 2). Ente estos ácidos grasos insaturaos tiénense los ácidos grasos [[acedu oléico|oléico]] (omega 9), [[acedu linoleico|linoléico]] (omega 6) y el [[acedu alfa-linolénico|α-linolénico]] (omega 3).

'''Tabla 2.''' Composición del aceite de llinaza, espresada como g sobre 100 g de productu.&lt;ref name=ref_duplicada_1&gt;Nutritional aspects of oilseeds. McKevith B. 2005. ''Nutrition Bulletin'' '''30'''; 13–26.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;llinaza_composicion&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
|-----
| colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | ácidos grasos&lt;br /&gt;enchíos
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | ácidos grasos monoinsaturaos
| colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | ácidos grasos poliinsaturaos
|-----
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | mirístico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | palmítico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | esteárico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | palmitoleico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | oleico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | linoleico
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | α-linolenico
|-----
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 0 || align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 1,8-5,3
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 1,4-4,1
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 0 || align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 20,1-27,7
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 12,7-22,4
| align=&quot;center&quot; width=&quot;80&quot; | 53,3-57,3
|}

Por aciu tratamientos teunolóxicos pueden modificar estos conteníos n'ácidos grasos poliinsaturaos, de tal manera que'l conteníu d'[[acedu alfa-linolénico|acedu α-linolénico]] amontar hasta más del 85%.&lt;ref&gt;Tor-Chern Chen y Yi-Hsu Ju. 2001. Polyunsaturated Fatty Acid Concentrates from Borage and Linseed Oil Fatty Acids. [http://www.springerlink.com/content/ngu33qg420256757/?p=3a1d8699afbb4eca868fb323fb7616f4&amp;pi=7 ''Journal of Americal Oil Chemists' Society'' '''78''' (5): 485-488.]&lt;/ref&gt;

== Usu na medicina ==

L'aceite de llinaza usar en medicina como llaxante llixeru, por cuenta del so conteníu n'ácidu linoleico. Al contautu con agua, el pulgu de la grana de llinaza desenvuelve una baba que, al inxerise, aguiya los receptores allugaos nes parés intestinales que s'espanden y xenera escreción como reflexu.

En medicina alternativa, l'aceite de llinaza tamién s'usa xunto col quesu quark na Dieta de la Dra. [[Johanna Budwig|Johana Budwig]] como un remediu natural contra'l cancer, anque nun demostró eficacia o un efeutu significativu nos pacientes. Sumáu a esto, hai series duldes sobre'l protocolu de les investigaciones de la Dra. Budwig. 

{{ensin referencies}}

== Usu gastronómicu ==

En [[Bolivia]], [[Perú]] y [[Colombia]] prepárase un refrescu a base de la grana de llinaza molida, acompañada d'un pocu de zusmiu de [[llimón]].

L'aceite de llinaza o llinu tamién ye apreciáu nes dietes vexetarianes y/o veganas, yá que ye la principal fonte vexetal d'acedos omegues esenciales pal organismu. Puede inxerise una cuyarada diaria o añader sobre ensalaes y siempres crudu, yá que nun sirve pa tostar alimentos yá que se descompon a más de 180 graos centígraos.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Ver tamién ==
* [[Redes d'intercambiu de granes]]
* [[Salvia hispanica]]

== Enllaces esternos ==
* [http://www.aidshivawareness.org/news.htm AIDS Research Assistance Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113123756/http://www.aidshivawareness.org/news.htm |date=2007-11-13 }}, con información sobre usu de lignanos pal cáncer y el SIDA
* [http://www.flaxcouncil.ca La llinaza canadiana] (publicáu pol &quot;Conseyu de Llinaza Canadianu&quot;)
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Términos botánicos]]
[[Categoría:Plantes melecinales]]
[[Categoría:Aceites vexetales]]
[[Categoría:TBSpecies]]</text>
      <sha1>7wpbrig7u9obib7bbxkcpejpma8vf33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Passiflora incarnata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65782</id>
    <revision>
      <id>4527099</id>
      <parentid>4495908</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="qp76bsb2rda2pay5larmevvpitp15bm" xml:space="preserve">{{referencies|t=20240314091453}}
{{Tradubot|Passiflora incarnata}}
{{Ficha de taxón
| Pasionaria incarnata
| image_caption = ''Passiflora incarnata'' Flor con babarón.
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| ordo = [[Violales]]
| familia = [[Passifloraceae]]
| genus = ''[[Passiflora]]''
| species = '''''P. incarnata'''''
| binomial = ''Passiflora incarnata''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}

'''''Passiflora incarnata''''' ye una [[planta trepadora]] de rápida crecedera perteneciente al xéneru [[Passiflora]] conocíu comúnmente como '''flores de la pasión'''. El so principal carauterística ye la peculiar forma de les sos flores. 

== Descripción ==
Ye una [[liana]] esguiladora pubescente qu'algama los 6-9 metros de llargu. Tien unos [[bilortu|bilortos]] que lu sirven pa engatar. Les [[fueya|fueyes]] tán estremaes en tres lóbulos finamente dentaos y [[peciolada|peciolaes]]. Les [[flor|flores]] son arumoses y grandes, de 5 cm de diámetru, prodúcense solitaries nun llargu [[pedúnculu]], son de color blancu, amarellentáu o carnosu con tonos púrpures. El [[mota]] con cinco [[sépalu|sépalos]] xuníos pola base formando una copa. La [[corola]] ta compuesta por [[pétalu|pétalos]] blancos arrodiaos por una triple corona de [[filamentu (Botánica)|filamentos]] de color púrpura. 

El so [[frutu]], conocíu como granadilla, ye una [[baga]] de color mariellu del tamañu d'un güevu y tórnase naranxa cuando ta madura. Nesta especie, el [[mucílagu]] mariellu qu'arrodia a les [[grana|granes]] ye duce y comestible; sicasí, tien munches granes, polo que mayormente ye comíu polos animales monteses. En Centroamérica y el norte de Suramérica consumir en zusmiu y postres.

==Ecoloxía==
La planta ye l'alimentu de les [[bárabos]] de la caparina ''[[Acraea acara]]''.
== Propiedaes ==
* La parte aérea de la planta ye rica en numberoses sustancies: [[flavonoide]]s, [[fenol]]es, aceites esenciales, a les que se-y atribúi en xunto la so aición sedante.
* Utilizáu en casos de [[velea]] y d'ataques/crisis d'[[ansiedá]].
* Mengua la tensión arterial y el ritmu cardiacu.
* Los indios americanos utilizaben cataplasmes cola planta pa tratar [[firida|firíes]] y [[quemadura|quemadures]].

== Nome común ==
[[Ficheru:Zarcillo de pasiflora IMGP8312.JPG|thumb|right|Bilortu de pasiflora.]]
{{nome común taxón}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Usu melecinal de la Pasiflora incarnata |2=http://www.infojardin.net/fichas/plantes-melecinales/passiflora-incarnata.htm |date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://www.floridata.com/ref/P/passiflo.cfm Floridata.com: ''Passiflora incarnata'']
* [http://www.missouriplants.com/Bluealt/Passiflora_incarnata_page.html ''Passiflora incarnata'': información] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170405131808/http://missouriplants.com/Bluealt/Passiflora_incarnata_page.html |date=2017-04-05 }}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PAIN6 USDA plant profile for Purple passionflower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130712064242/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PAIN6 |date=2013-07-12 }} inclúi fotografíes.
* [http://www.stevenfoster.com/education/monograph/pflower.html Plant and herbal information] por Stephen Foster.
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Passiflora|incarnata]]
[[Categoría:Plantes melecinales]]
[[Categoría:TBSpecies]]</text>
      <sha1>qp76bsb2rda2pay5larmevvpitp15bm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Potentilla aurea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65920</id>
    <revision>
      <id>4527119</id>
      <parentid>3832452</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T06:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4671" sha1="g8wmvxi1l54o2ez288t0fok0vxbqf9v" xml:space="preserve">{{Tradubot|Potentilla aurea}}
{{Ficha de taxón
| ''Potentilla aurea''
| image = Potentilla aurea Sturm29.jpg 
| superregnum = [[Eukaryota]]
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Magnoliophyta]]
| classis = [[Magnoliopsida]]
| subclassis = [[Rosidae]]
| ordo = [[Rosales]]
| familia = [[Rosaceae]]
| subfamilia = [[Rosoideae]] 
| tribus = [[Potentilleae]]
| subtribus = [[Potentillinae]]
| genus = '''[[Potentilla]]'''
| species = ''P. aurea''
| binomial = '''''Potentilla aurea'''''
| binomial_authority = [[L.]] 1756
}}

[[Ficheru:Potentilla aurea1.jpg|thumb|''Potentilla aurea'']]
'''''Potentilla aurea''''' ye una [[especie]] de [[planta]] [[Planta perenne|perenne]] [[yerba|yerbácea]] de la familia [[Rosaceae]].
 
== Distribución ==
Alcuéntrase n'[[Italia]] los [[Alpes]], tamién puede atopase raramente nel norte de los [[Apeninos]]. N'[[Europa]] l'espardimientu llindar lo más meridional de la península y el continente (non n'Inglaterra, la península escandinava, la Federación de Rusia y árees axacentes).

== Hábitat ==
Alcuéntrase nos pacionales alpinos con suelos acedos y el sustratu preferíu ye xilizes o de piedra caliar), el pH del suelu ye acedu con un baxu valor nutritivu y cantidá promedio de mugor.

Pueden atopase estes plantes ente 1800 y 2900 [[msnm]]; incluyendo rexones subalpinas y alpines, en dellos casos, esto puede ampliar la gama de 350 msnm hasta 3.250 msnm. Dellos especímenes fueron atopaos a 3260 msnm nel [[w:it:Piz LANguard|Piz LANguard]]. 
[[Ficheru:Potentilla aurea4.jpg|thumb|Flores.]]
[[Ficheru:Potentilla aurea Atlas Alpenflora.jpg|thumb|Ilustración]]
[[Ficheru:Potentilla aurea02.jpg|thumb|Nel so hábitat]]
== Descripción ==
Algama un altor máximu d'unos 12 cm (el mínimu ye de 5 cm). El raigañu ye maderiza y ramificada, polo xeneral produzse bien enredada. El tarmu ye erecto o ascendente y ramificáu, escasamente cubierta con pelo. Les fueyes tán fondamente pinnaes, estremaes en cinco segmentos distintos (llamaos lóbulos o folículos). Les fueyes basales son peciolaes de 6 mm de llargu y 3 mm d'anchu. Tamañu de los folículos de les fueyes compuestes: 4-6 mm d'anchu, llargor 9-12 mm.

== Propiedaes ==
Na medicina popular esta planta usar poles sos propiedaes astringentes y antiespasmódicas (amenorga los tiemblos musculares y relaxa el sistema nerviosu).

== Taxonomía ==
''Potentilla aurea'' describióse por [[Carlos Linneo]] y espublizóse en ''[[Centuria II. Plantarum]]'' ... 18. 1756.&lt;ref name = Trop&gt;{{cita web |url=http://www.tropicos.org/Name/27803729 |títulu= ''{{PAGENAME}}''|fechaaccesu=1 de xineru de 2013 |obra= Tropicos.org. [[Missouri Botanical Garden]]}}&lt;/ref&gt;
;[[Etimoloxía]]

'''''Potentilla''''': nome xenéricu que se refier a les grandes propiedaes melecinales que se-y atribúin a esta planta dende l'antigüedá. Ello ye que el nome xenéricu (Potentilla) deriva de la pallabra llatina ''potens'' (= planta pequeña con potentes propiedaes curatibles) o ''portentum'' (= posibilidaes prodixoses desamarraes pola planta). 

'''''aurea''''': [[epítetu]] [[llatín]] que se refier probablemente a la brillosa coloración dorada de los pétalos.
;Variedaes aceptaes:
# ''[[Potentilla aurea subsp. chrysocraspeda]]'' (Lehm.) Nyman
;[[sinonimia (bioloxía)|Sinonimia]]:
* ''Dynamidium aureum'' ([[L.]]) [[Fourr.]]
* ''Dynamidium erodorum'' ([[Jord.]]) Fourr.
* ''Fragaria aurea'' ([[L.]]) [[Crantz]]
* ''Potentilla alpina'' ([[Willk.]]) [[Zimmeter]]
* ''Potentilla erodora'' [[Jord.]] in [[Verl.]] 
* ''Potentilla halleri'' [[Haller f.]] in Ser.&lt;ref&gt;Sinónimos en [http://www.anthos.es/v22/index.php?set_locale=es Real Xardín Botánicu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911230043/http://www.anthos.es/index.php |date=2019-09-11 }}&lt;/ref&gt;
* ''Potentilla Entemedia'' [[Poir.]]&lt;ref&gt;Sinónimos en [http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=4345267 Catalogue of life]&lt;/ref&gt;
* ''Potentilla minima'' Clairv., * 
''Potentilla myrioclada'' Gand.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/rjp-3220 |títulu= ''{{PAGENAME}}''|formatu= |obra= [[The Plant List]] |fechaaccesu=11 de xineru de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Terminoloxía descriptiva de les plantes]]
* [[Cronoloxía de la botánica]]
* [[Historia de la botánica]] 

== Referencies ==
{{llistaref}} 
 
== Enllaces esternos ==
{{wikispecies|{{PAGENAME}}|''{{PAGENAME}}''}}
{{commonscat|{{PAGENAME}}|''{{PAGENAME}}''}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Plantes descrites en 1756]]
[[Categoría:Potentilla|aurea]]
[[Categoría:Plantes melecinales]]
[[Categoría:Flora d'Europa]]
[[Categoría:Plantes descrites por Linnaeus]]
[[Categoría:TBSpecies]]</text>
      <sha1>g8wmvxi1l54o2ez288t0fok0vxbqf9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saul Bellow</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73665</id>
    <revision>
      <id>4526961</id>
      <parentid>4328495</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:12:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6685" sha1="ryxjzue8b9zjnn0naj0wmt3iogu8oiv" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Saul Bellow''' {{nym}} foi un escritor [[Canadá|canadianu]] y d'[[Estaos Xuníos]] d'orixe [[xudíu]]-rusu. Nació en [[Canadá]], pero vivió dende pequeñu n'[[Estaos Xuníos]]. Foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1976]]. 

== Vida y trayeutoria ==

Nació'l [[10 de xunu]] de [[1915]] en [[Lachine]] ([[Quebec]]), nel senu d'una familia xudía, a los 9 años la so familia (d'orixe rusu) treslladóse a [[Chicago]]. Participó como soldáu na [[II Guerra Mundial]], estudió na [[Universidá de Northwestern]] y foi profesor de la de [[Chicago]]. Tuvo casáu en cinco causes. Considérase-y un referente dientro del grupu d'escritores d'Estaos Xuníos de relixón xudía de la segunda metá del sieglu XX.

La so primer novela, ''[[Dangling Man]]'' ([[1944]]), reflexa l'ansiedá y la esmolición d'un mozu qu'espera ser movilizáu en tiempu de guerra. A esta primer novela siguiólu 039;'[[La víctima]]'' ([[1947]]). En llogrando una beca de la fundación Guggenheim, Bellow vivió mientres un tiempu n'Europa, onde escribió la mayor parte de ''[[Les aventures de Augie March]]'' ([[1953]]). Esta novela, un llargu rellatu llibremente estructurado con un héroe propiu de la picaresca, ufierta un vivu y humorística semeya de la comunidá xudía de Chicago al traviés d'un mozu en busca de la so identidá. La humanidá moderna, amenazada con perder la so identidá pero entá non destruyida espiritualmente, ye la tema de les sos obres posteriores, ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' ([[1956]]) y ''[[Henderson, el rei de l'agua]]'' ([[1959]]). ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' ([[1964]]) y ''[[El planeta de Mr. Sammler]]'' ([[1970]]), gallardoniaes col [[National Book Award]] (Premiu Nacional del Llibru), retraten a los intelectuales xudíos na so llucha contra'l malestar espiritual que los arrodia.

Bellow recibió'l [[Premiu Pulitzer]] en [[1976]] por ''[[Humbolt's Gift]]'' ([[1975]]) y tres meses más tarde foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] ([[1976]]) ''“pola comprensión y analís sutil que realiza de la sociedá contemporánea nos sos trabayos”.'' ''[[Humbolt's Gift]]'' ta considerada una de les sos meyores noveles y obra clave na narrativa anglosaxona del sieglu XX, influyida poles llectures de [[Rudolf Steiner]] mientres el so periodu d'escritura (ente 1972 y 1974). Trátase d'una ''roman à clef'' na que'l protagonista, Charlie Citrine, ye trasunto del propiu Bellow y el so meyor amigu y antiguo mentor, el poeta Von Humboldt Fleisher, ye Delmore Schwartz (1913-1966) amigu na vida real de Saul Bellow.

L'autor prosigue'l so analís de la cultura contemporánea en ''[[L'avientu del Decanu]]'' ([[1982]]). ''[[Ida y vuelta a Xerusalén]]'' ([[1976]]) ye un estudiu reflexivu de la so visita a Israel, ente que na novela [http://lecturasdelreymono.blogspot.com/2010/05/son-mas-los-que-muerren-de-desamor-de.html ''Son más los que muerren de desamor''] (1987), Bellow torna al escenariu del Mediu Oeste d'Estaos Xuníos. En 1994 publicó una coleición d'ensayos titulada ''[[Suma y sigue]]''. El so llibru de rellatos entá non traducíu, Collected Stories, apaeció en 2001 con un prefaciu de Janis Bellow, entós la so esposa, y un prólogu de James Wood. En 1997 publicó una [[novela curtia]], ''[[La verdadera]]'', y en 2000 la so última novela, ''[[Ravelstein]]''. Nel 2005, publicar n'España, so la edición de Círculu de Llectores y Galaxa Gutenberg, una traducción de la so coleición d'ensayos sol títulu &quot;Toa cuenta. Del pasáu remotu al futuru inciertu&quot;.{{Enllaz rotu|1= |2=http://www.galaxiagutenberg.com/Contenido/Llibros/Llibro.asp?Codigo=45348 |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }} [http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610144058/http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22 |date=2007-06-10 }}

Finó'l [[5 d'abril]] de [[2005]] en [[Brookline]], [[Massachusetts]], ([[Estaos Xuníos]]).

== Influencia ==
Influyó en casi tolos escritores norteamericanos d'orixe xudíu, como [[Bernard Malamud]] (1914-1986), [[Howard Fast]] (1914-2003), [[Peter Viertel]] (1920-2007), [[Betty Friedan]] (1921-2006), [[Norman Mailer]] (1923-2007), [[Joseph Heller]] (1923-1999), [[Herbert Gold]] (1924), [[Allen Ginsberg]] (1926-1997), [[Neil Simon]] (1927), [[Ira Levin]] (1929-2007), [[William Goldman]] ( 1931), [[Philip Roth]] (1933), etc. [[Philip Roth]] escribió: 

&quot;La columna vertebral de la lliteratura d'Estaos Xuníos del sieglu XX foi apurrida por dos escritores: [[William Faulkner]] y Saul Bellow.&quot;

==Obra==
===Noveles y noveles curties===
* ''[[Dangling Man]]'' (1944)
* ''[[La víctima]]'' (1947)
* ''[[Les aventures de Augie March]]'' (1953)
* ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' (1956)
* ''[[Henderson the Rain King]]'' (1959)
* ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' (1964)
* ''[[Mr. Sammler's Planet]]'' (1970)
* ''[[Humboldt's Gift]]'' (1975)
* ''[[The Dean's December]]'' (1982)
* ''[[More Die of Heartbreak]]'' (1987)
* ''[[A Theft]]'' (1989)
* ''[[The Bellarosa Connection]]'' (1989)
* ''[[The Actual (novela)|The Actual]]'' (1997)
* ''[[Ravelstein]]'' (2000)

===Coleiciones de rellatos curtios===
* ''Mosby's Memoirs'' (1968)
* ''Him with His Foot in His Mouth'' (1984)
* ''Something to Remember Me By: Three Tales'' (1991)
* ''Collected Stories'' (2001)

===Non ficción===
* ''To Jerusalem and Back'' (1976)
* ''It All Adds Up'' (1994)
* ''Saul Bellow: Letters''(2010)

=== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ===
* [http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html Mr. Sammler's City, ''City Journal,'' Spring 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308184253/http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html |date=2016-03-08 }}
* [http://nobelprize.org/literature/laureates/1976/index.html Web de Nobel con dos discursos (unu d'ellos n'audiu) &amp; una más estensa biografía]
* [http://www.criticadelibros.com/drama-y-elementu-humanu/herzog-saul-bellow/ Herzog y Saul Bellow, vistos por Vargas Llosa].

{{socesión
|predecesor=[[Eugenio Montale]]
|títulu=[[Imaxe: Nobel prize medal.svg|25px|center]] [[Premiu Nobel de Lliteratura]]
|periodu=[[1976]]
|socesor=[[Vicente Aleixandre]]
}}
{{Tradubot|Saul Bellow}}

{{NF|1915|2005|Bellow, Saul}}

[[Categoría:Escritores de cuentos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores de Canadá]]
[[Categoría:Escritores d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Pulitzer]]
[[Categoría:Militares de la Segunda Guerra Mundial d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Novelistes d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>ryxjzue8b9zjnn0naj0wmt3iogu8oiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4526962</id>
      <parentid>4526961</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Enllaces esternos = */</comment>
      <origin>4526962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="iwj86eyn4x1kkxug7r7jy7tcsu7tl1k" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Saul Bellow''' {{nym}} foi un escritor [[Canadá|canadianu]] y d'[[Estaos Xuníos]] d'orixe [[xudíu]]-rusu. Nació en [[Canadá]], pero vivió dende pequeñu n'[[Estaos Xuníos]]. Foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1976]]. 

== Vida y trayeutoria ==

Nació'l [[10 de xunu]] de [[1915]] en [[Lachine]] ([[Quebec]]), nel senu d'una familia xudía, a los 9 años la so familia (d'orixe rusu) treslladóse a [[Chicago]]. Participó como soldáu na [[II Guerra Mundial]], estudió na [[Universidá de Northwestern]] y foi profesor de la de [[Chicago]]. Tuvo casáu en cinco causes. Considérase-y un referente dientro del grupu d'escritores d'Estaos Xuníos de relixón xudía de la segunda metá del sieglu XX.

La so primer novela, ''[[Dangling Man]]'' ([[1944]]), reflexa l'ansiedá y la esmolición d'un mozu qu'espera ser movilizáu en tiempu de guerra. A esta primer novela siguiólu 039;'[[La víctima]]'' ([[1947]]). En llogrando una beca de la fundación Guggenheim, Bellow vivió mientres un tiempu n'Europa, onde escribió la mayor parte de ''[[Les aventures de Augie March]]'' ([[1953]]). Esta novela, un llargu rellatu llibremente estructurado con un héroe propiu de la picaresca, ufierta un vivu y humorística semeya de la comunidá xudía de Chicago al traviés d'un mozu en busca de la so identidá. La humanidá moderna, amenazada con perder la so identidá pero entá non destruyida espiritualmente, ye la tema de les sos obres posteriores, ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' ([[1956]]) y ''[[Henderson, el rei de l'agua]]'' ([[1959]]). ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' ([[1964]]) y ''[[El planeta de Mr. Sammler]]'' ([[1970]]), gallardoniaes col [[National Book Award]] (Premiu Nacional del Llibru), retraten a los intelectuales xudíos na so llucha contra'l malestar espiritual que los arrodia.

Bellow recibió'l [[Premiu Pulitzer]] en [[1976]] por ''[[Humbolt's Gift]]'' ([[1975]]) y tres meses más tarde foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] ([[1976]]) ''“pola comprensión y analís sutil que realiza de la sociedá contemporánea nos sos trabayos”.'' ''[[Humbolt's Gift]]'' ta considerada una de les sos meyores noveles y obra clave na narrativa anglosaxona del sieglu XX, influyida poles llectures de [[Rudolf Steiner]] mientres el so periodu d'escritura (ente 1972 y 1974). Trátase d'una ''roman à clef'' na que'l protagonista, Charlie Citrine, ye trasunto del propiu Bellow y el so meyor amigu y antiguo mentor, el poeta Von Humboldt Fleisher, ye Delmore Schwartz (1913-1966) amigu na vida real de Saul Bellow.

L'autor prosigue'l so analís de la cultura contemporánea en ''[[L'avientu del Decanu]]'' ([[1982]]). ''[[Ida y vuelta a Xerusalén]]'' ([[1976]]) ye un estudiu reflexivu de la so visita a Israel, ente que na novela [http://lecturasdelreymono.blogspot.com/2010/05/son-mas-los-que-muerren-de-desamor-de.html ''Son más los que muerren de desamor''] (1987), Bellow torna al escenariu del Mediu Oeste d'Estaos Xuníos. En 1994 publicó una coleición d'ensayos titulada ''[[Suma y sigue]]''. El so llibru de rellatos entá non traducíu, Collected Stories, apaeció en 2001 con un prefaciu de Janis Bellow, entós la so esposa, y un prólogu de James Wood. En 1997 publicó una [[novela curtia]], ''[[La verdadera]]'', y en 2000 la so última novela, ''[[Ravelstein]]''. Nel 2005, publicar n'España, so la edición de Círculu de Llectores y Galaxa Gutenberg, una traducción de la so coleición d'ensayos sol títulu &quot;Toa cuenta. Del pasáu remotu al futuru inciertu&quot;.{{Enllaz rotu|1= |2=http://www.galaxiagutenberg.com/Contenido/Llibros/Llibro.asp?Codigo=45348 |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }} [http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610144058/http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22 |date=2007-06-10 }}

Finó'l [[5 d'abril]] de [[2005]] en [[Brookline]], [[Massachusetts]], ([[Estaos Xuníos]]).

== Influencia ==
Influyó en casi tolos escritores norteamericanos d'orixe xudíu, como [[Bernard Malamud]] (1914-1986), [[Howard Fast]] (1914-2003), [[Peter Viertel]] (1920-2007), [[Betty Friedan]] (1921-2006), [[Norman Mailer]] (1923-2007), [[Joseph Heller]] (1923-1999), [[Herbert Gold]] (1924), [[Allen Ginsberg]] (1926-1997), [[Neil Simon]] (1927), [[Ira Levin]] (1929-2007), [[William Goldman]] ( 1931), [[Philip Roth]] (1933), etc. [[Philip Roth]] escribió: 

&quot;La columna vertebral de la lliteratura d'Estaos Xuníos del sieglu XX foi apurrida por dos escritores: [[William Faulkner]] y Saul Bellow.&quot;

==Obra==
===Noveles y noveles curties===
* ''[[Dangling Man]]'' (1944)
* ''[[La víctima]]'' (1947)
* ''[[Les aventures de Augie March]]'' (1953)
* ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' (1956)
* ''[[Henderson the Rain King]]'' (1959)
* ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' (1964)
* ''[[Mr. Sammler's Planet]]'' (1970)
* ''[[Humboldt's Gift]]'' (1975)
* ''[[The Dean's December]]'' (1982)
* ''[[More Die of Heartbreak]]'' (1987)
* ''[[A Theft]]'' (1989)
* ''[[The Bellarosa Connection]]'' (1989)
* ''[[The Actual (novela)|The Actual]]'' (1997)
* ''[[Ravelstein]]'' (2000)

===Coleiciones de rellatos curtios===
* ''Mosby's Memoirs'' (1968)
* ''Him with His Foot in His Mouth'' (1984)
* ''Something to Remember Me By: Three Tales'' (1991)
* ''Collected Stories'' (2001)

===Non ficción===
* ''To Jerusalem and Back'' (1976)
* ''It All Adds Up'' (1994)
* ''Saul Bellow: Letters''(2010)

=== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html Mr. Sammler's City, ''City Journal,'' Spring 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308184253/http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html |date=2016-03-08 }}
* [http://nobelprize.org/literature/laureates/1976/index.html Web de Nobel con dos discursos (unu d'ellos n'audiu) &amp; una más estensa biografía]
* [http://www.criticadelibros.com/drama-y-elementu-humanu/herzog-saul-bellow/ Herzog y Saul Bellow, vistos por Vargas Llosa].

{{socesión
|predecesor=[[Eugenio Montale]]
|títulu=[[Imaxe: Nobel prize medal.svg|25px|center]] [[Premiu Nobel de Lliteratura]]
|periodu=[[1976]]
|socesor=[[Vicente Aleixandre]]
}}
{{Tradubot|Saul Bellow}}

{{NF|1915|2005|Bellow, Saul}}

[[Categoría:Escritores de cuentos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores de Canadá]]
[[Categoría:Escritores d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Pulitzer]]
[[Categoría:Militares de la Segunda Guerra Mundial d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Novelistes d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>iwj86eyn4x1kkxug7r7jy7tcsu7tl1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4526963</id>
      <parentid>4526962</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>/* = Referencies */</comment>
      <origin>4526963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="epfkgsvv8hkillcwb8audpv8ojh9dqb" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Saul Bellow''' {{nym}} foi un escritor [[Canadá|canadianu]] y d'[[Estaos Xuníos]] d'orixe [[xudíu]]-rusu. Nació en [[Canadá]], pero vivió dende pequeñu n'[[Estaos Xuníos]]. Foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1976]]. 

== Vida y trayeutoria ==

Nació'l [[10 de xunu]] de [[1915]] en [[Lachine]] ([[Quebec]]), nel senu d'una familia xudía, a los 9 años la so familia (d'orixe rusu) treslladóse a [[Chicago]]. Participó como soldáu na [[II Guerra Mundial]], estudió na [[Universidá de Northwestern]] y foi profesor de la de [[Chicago]]. Tuvo casáu en cinco causes. Considérase-y un referente dientro del grupu d'escritores d'Estaos Xuníos de relixón xudía de la segunda metá del sieglu XX.

La so primer novela, ''[[Dangling Man]]'' ([[1944]]), reflexa l'ansiedá y la esmolición d'un mozu qu'espera ser movilizáu en tiempu de guerra. A esta primer novela siguiólu 039;'[[La víctima]]'' ([[1947]]). En llogrando una beca de la fundación Guggenheim, Bellow vivió mientres un tiempu n'Europa, onde escribió la mayor parte de ''[[Les aventures de Augie March]]'' ([[1953]]). Esta novela, un llargu rellatu llibremente estructurado con un héroe propiu de la picaresca, ufierta un vivu y humorística semeya de la comunidá xudía de Chicago al traviés d'un mozu en busca de la so identidá. La humanidá moderna, amenazada con perder la so identidá pero entá non destruyida espiritualmente, ye la tema de les sos obres posteriores, ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' ([[1956]]) y ''[[Henderson, el rei de l'agua]]'' ([[1959]]). ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' ([[1964]]) y ''[[El planeta de Mr. Sammler]]'' ([[1970]]), gallardoniaes col [[National Book Award]] (Premiu Nacional del Llibru), retraten a los intelectuales xudíos na so llucha contra'l malestar espiritual que los arrodia.

Bellow recibió'l [[Premiu Pulitzer]] en [[1976]] por ''[[Humbolt's Gift]]'' ([[1975]]) y tres meses más tarde foi gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] ([[1976]]) ''“pola comprensión y analís sutil que realiza de la sociedá contemporánea nos sos trabayos”.'' ''[[Humbolt's Gift]]'' ta considerada una de les sos meyores noveles y obra clave na narrativa anglosaxona del sieglu XX, influyida poles llectures de [[Rudolf Steiner]] mientres el so periodu d'escritura (ente 1972 y 1974). Trátase d'una ''roman à clef'' na que'l protagonista, Charlie Citrine, ye trasunto del propiu Bellow y el so meyor amigu y antiguo mentor, el poeta Von Humboldt Fleisher, ye Delmore Schwartz (1913-1966) amigu na vida real de Saul Bellow.

L'autor prosigue'l so analís de la cultura contemporánea en ''[[L'avientu del Decanu]]'' ([[1982]]). ''[[Ida y vuelta a Xerusalén]]'' ([[1976]]) ye un estudiu reflexivu de la so visita a Israel, ente que na novela [http://lecturasdelreymono.blogspot.com/2010/05/son-mas-los-que-muerren-de-desamor-de.html ''Son más los que muerren de desamor''] (1987), Bellow torna al escenariu del Mediu Oeste d'Estaos Xuníos. En 1994 publicó una coleición d'ensayos titulada ''[[Suma y sigue]]''. El so llibru de rellatos entá non traducíu, Collected Stories, apaeció en 2001 con un prefaciu de Janis Bellow, entós la so esposa, y un prólogu de James Wood. En 1997 publicó una [[novela curtia]], ''[[La verdadera]]'', y en 2000 la so última novela, ''[[Ravelstein]]''. Nel 2005, publicar n'España, so la edición de Círculu de Llectores y Galaxa Gutenberg, una traducción de la so coleición d'ensayos sol títulu &quot;Toa cuenta. Del pasáu remotu al futuru inciertu&quot;.{{Enllaz rotu|1= |2=http://www.galaxiagutenberg.com/Contenido/Llibros/Llibro.asp?Codigo=45348 |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }} [http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610144058/http://www.letraslibres.com/pdf.php?id=7952#search=%22saul%20bellow%20tou%20cuenta%22 |date=2007-06-10 }}

Finó'l [[5 d'abril]] de [[2005]] en [[Brookline]], [[Massachusetts]], ([[Estaos Xuníos]]).

== Influencia ==
Influyó en casi tolos escritores norteamericanos d'orixe xudíu, como [[Bernard Malamud]] (1914-1986), [[Howard Fast]] (1914-2003), [[Peter Viertel]] (1920-2007), [[Betty Friedan]] (1921-2006), [[Norman Mailer]] (1923-2007), [[Joseph Heller]] (1923-1999), [[Herbert Gold]] (1924), [[Allen Ginsberg]] (1926-1997), [[Neil Simon]] (1927), [[Ira Levin]] (1929-2007), [[William Goldman]] ( 1931), [[Philip Roth]] (1933), etc. [[Philip Roth]] escribió: 

&quot;La columna vertebral de la lliteratura d'Estaos Xuníos del sieglu XX foi apurrida por dos escritores: [[William Faulkner]] y Saul Bellow.&quot;

==Obra==
===Noveles y noveles curties===
* ''[[Dangling Man]]'' (1944)
* ''[[La víctima]]'' (1947)
* ''[[Les aventures de Augie March]]'' (1953)
* ''[[Carpe Diem (Bellow)|Carpe Diem]]'' (1956)
* ''[[Henderson the Rain King]]'' (1959)
* ''[[Herzog (novela)|Herzog]]'' (1964)
* ''[[Mr. Sammler's Planet]]'' (1970)
* ''[[Humboldt's Gift]]'' (1975)
* ''[[The Dean's December]]'' (1982)
* ''[[More Die of Heartbreak]]'' (1987)
* ''[[A Theft]]'' (1989)
* ''[[The Bellarosa Connection]]'' (1989)
* ''[[The Actual (novela)|The Actual]]'' (1997)
* ''[[Ravelstein]]'' (2000)

===Coleiciones de rellatos curtios===
* ''Mosby's Memoirs'' (1968)
* ''Him with His Foot in His Mouth'' (1984)
* ''Something to Remember Me By: Three Tales'' (1991)
* ''Collected Stories'' (2001)

===Non ficción===
* ''To Jerusalem and Back'' (1976)
* ''It All Adds Up'' (1994)
* ''Saul Bellow: Letters''(2010)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html Mr. Sammler's City, ''City Journal,'' Spring 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308184253/http://city-journal.org/2008/18_2_urb-sammler.html |date=2016-03-08 }}
* [http://nobelprize.org/literature/laureates/1976/index.html Web de Nobel con dos discursos (unu d'ellos n'audiu) &amp; una más estensa biografía]
* [http://www.criticadelibros.com/drama-y-elementu-humanu/herzog-saul-bellow/ Herzog y Saul Bellow, vistos por Vargas Llosa].

{{socesión
|predecesor=[[Eugenio Montale]]
|títulu=[[Imaxe: Nobel prize medal.svg|25px|center]] [[Premiu Nobel de Lliteratura]]
|periodu=[[1976]]
|socesor=[[Vicente Aleixandre]]
}}
{{Tradubot|Saul Bellow}}

{{NF|1915|2005|Bellow, Saul}}

[[Categoría:Escritores de cuentos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores de Canadá]]
[[Categoría:Escritores d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Pulitzer]]
[[Categoría:Militares de la Segunda Guerra Mundial d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Novelistes d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>epfkgsvv8hkillcwb8audpv8ojh9dqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Atwood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73849</id>
    <revision>
      <id>4527030</id>
      <parentid>4495304</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14440" sha1="qx2w30fltj4iapf9b63m2x3y7idy0l5" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Margaret Eleanor Atwood''' {{nym}} ye una prolífica poeta, novelista, crítica lliteraria, profesora y activista política canadiana. Ye miembru del organismu de derechos humanos [[Amnistía Internacional]] y una de les persones que presiden [[BirdLife International]], en defensa de les aves. Na actualidá estrema'l so tiempu ente [[Toronto]] y [[Pelee Island]], en [[Ontario]].

{{cita| «''Acabo de terminar un nuevu llibru. va publicar en [[2009]] y llámase ''Payback'', daqué según tomar una represalia y depués llograr daqué a cambéu; la meyor pallabra pa traducila sería &quot;revancha&quot;. Tien que ver, non col dineru, sinón col equilibriu y la xusticia. Tamién toma la tema de la vengación y de la delda cola naturaleza. El ''Payback'' tien un subtítulu que fai referencia a lo escuro y accidente de la riqueza''».|Entrevista de [[Hernán Brienza]], en ''[[Crítica de l'Arxentina]]'')|&lt;ref&gt;[http://criticadigital.com/index.php?secc=nota&amp;nid=11694] Entrevista de [[Hernán Brienza]], en ''[[Crítica de l'Arxentina'']]&lt;/ref&gt;}}

== Biografía ==
Ye la segunda de los trés fíos de Carl Edmund Atwood, [[zooloxía|zoólogu]], y Margaret Dorothy William, [[nutrición|nutricionista]]. Por cuenta de la investigación que llevaba a cabu'l so padre sobre [[entomoloxía forestal]], Atwood pasó gran parte de la so infancia ente'l norte de [[Quebec]], [[Ottawa]] y [[Toronto]]. 

Llueu se convirtió nuna vidueña llectora de too tipu de [[lliteratura]], dende [[novela|noveles]] de misteriu, hasta cuentos de los [[hermanos Grimm]], histories sobre [[Canadá]] y [[cómics]]. Foi al institutu en Leaside, Toronto. 

Atwood empezó a escribir a los 16 años. En [[1957]] empecipió los sos estudios universitarios na [[Victoria University]] de Toronto. Tuvo como profesores a [[Jay Macpherson]] y [[Northrop Frye]], qu'empunxeron la so poesía inicial (''Double Persephone'') escontra la tema de los mitos y los arquetipos.

Graduóse en [[1961]] como llicenciada en [[filoloxía inglesa]], con estudios tamién de [[Francia|francés]] y [[filosofía]]. 

En [[1968]], cásase con Jim Polk, de quien se divorció en [[1973]]. Depués, casóse col novelista [[Graeme Gibson]], con quien se camudó a Ontario, al norte de Toronto. En [[1976]] tuvieron a la so fía Eleanor Jess Atwood Gibson. Volvió a Toronto en [[1980]].

== Estudios avanzaos ==
Na seronda de [[1961]], dempués de ganar la [[Medaya Y. J. Pratt]] pol so llibru de poemes ''[[Double Persephone]]'', empezó los sos estudios de posgráu nel [[Radcliffe College]] de la [[Universidá de Harvard]] con una beca d'investigación [[Woodrow Wilson]]. Llogró un máster en Radcliffe en [[1962]] y siguió estudiando dos años más en [[Harvard]]. 

Impartió clases na [[Universidá de British Columbia]] ([[1965]]), na [[Universidá Sir George Williams]] de [[Montreal]] (1967-1968), na [[Universidá de Alberta]] (1969-1979), na [[Universidá de York]] de Toronto (1971-1972), y na [[Universidá de Nueva York]].

== Premios y nombramiento ==
* Vicepresidenta de la [[Unión d'Escritores de Canadá]] dende [[1980]]
* Presidenta del [[PEN Club]], una asociación d'escritores pa fomentar el contautu y la cooperación ente autores de tol mundu que s'encarga de promover la [[llibertá d'espresión]] y de lliberar a los escritores que son [[prisioneru políticu|prisioneros políticos]]. 
* Socia mayoritaria del [[Massey College]] na [[Universidá de Toronto]] 
* Dieciséis títulos ''[[honoris causa]]''
* [[Doctoráu]] del [[Victoria College]] ([[1987]]) 
* Ta incluyida nel [[Paséu de la Fama de Canadá]] dende [[2001]]. 
* Miembru de la [[Royal Society]] de Canadá
* Miembru de la [[Order of Canada]]
* Miembru honorariu de l'[[Academia Norteamericana de les Artes y les Ciencies]]
* Presidenta Honoraria de [[Birdlife International]], xunto a la so Alteza Imperial la [[Princesa Takamado]], de [[Xapón]], electa nel congresu en [[Bs. As.]], [[2009]].&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://parquehudson.blogspot.com/2008/11/galera-de-semeyes-de-la visita-de.html
 | títulu = Muséu Históricu Provincial ''Guillermo Enrique Hudson'': Galería de semeyes de la visita de Margaret Atwood y Graeme Gibson al Muséu Históricu Provincial G.Y. Hudson
}}&lt;!--Títulu xeneráu por Muriu Bot--&gt;&lt;/ref&gt;
* Miembru de la [[Royal Society of Literature]] del [[Reinu Xuníu]].

== Nominaciones ==
* Nomada al [[Booker Prize]] ([[Reinu Xuníu]]) por ''[[The Handmaid's Tale]]'' ([[1985]])
* [[Ritz-Paris-Hemingway Prize]] ([[París]]) por ''[[The Handmaid's Tale]]''
* al [[Premiu Nobel de Lliteratura]]

== Premiu ==
* Medaya Y. J. Pratt ([[1961]]) pol so llibru de poemes ''[[Double Persephone]]''
* [[Governor General's Award]], por ''[[The Circle Game]]'' ([[1966]])
* [[Toronto Book Award]], por ''[[Lady Oracle]]'' ([[1977]]) 
* [[Canadian Booksellers Award]], por ''Lady Oracle'' ([[1977]])
* Toronto Book Award, por ''[[Dancing Girls]]'' ([[1977]]) 
* [[Canadian Booksellers Award]], por ''[[Dancing Girls]]'' ([[1977]]) 
* [[Periodical Distributors of Canada Short Fiction Award]], por ''Dancing Girls'' ([[1977]]) 
* Periodical Distributors of Canada por ''[[Bluebeard's Egg]]'' ([[1983]])
* [[Foundation for the Advancement of Canadian Letters]] [[Foundation for the Advancement of Canadian Letters Book of the Year Award|Book of the Year Award]], por ''Bluebeard's Egg'' ([[1983]])
* Governor General's Award, por ''[[The Handmaid's Tale]]'' ([[1985]])
* ''[[Los Angeles Times]]'' [[Los Angeles Times Prize|Prize]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Arthur C. Clarke]] [[Arthur C. Clarke Award for Science Fiction|Award for Science Fiction]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Commonwealth Literary Prize]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Premiu Booker]] por ''The Blind Assassin'' ([[2000]])
* [[Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres]] ([[25 de xunu]] del [[2008]])

== Militancia ==
* Llucha polos derechos humanos, la llibertá d'espresión y otres causes. 
* Donó'l dineru del gallardón Booker Price pa collaborar con causes ambientales. 
* Ayudó a llanzar la carrera de la poeta [[Carolyn Forche]] cuando los editores d'Estaos Xuníos refugaron la so poesía sobre la [[guerra civil salvadoriana]].

== Trayeutoria lliteraria ==
Atwood escribió noveles de distintos xéneros y llibros de poemes. 

Tamién guiones pa [[televisión]], como ''[[The Servant Girl]]'' ([[1974]]) y ensayos como ''[[Days of the Rebels: 1815-1840]]'' ([[1977]]). 

Describir como una [[feminismu|escritora feminista]], una y bones la tema del [[xéneru (ciencies sociales)|xéneru]] ta presente en delles de les sos obres de forma destacada. Centróse na [[identidá canadiana]], nes rellaciones d'esti país con [[Estaos Xuníos|Estaos Xuníos d'América]] y [[Europa]], nos [[derechos humanos]], n'asuntos ambientales, nos pandoriales canadianos, nos mitos sociales sobre la [[feminidad]], na representación del [[cuerpu de la muyer]] nel arte, la esplotación social y económico d'ésta, según les rellaciones de muyeres ente sigo y colos homes.

En [[1969]] publicó ''[[The Edible Woman]]'', onde se fixo ecu de la marxinación social de la muyer. En ''[[Procedures for Underground]]'' ([[1970]]) y ''[[The Journals of Susana Moodie]]'' (1970), los sos siguientes llibros de poesía, los personaxes tienen dificultaes p'aceptar lo irracional. Esta postrera quiciabes seya la so obra poética más conocida; nella, escribe dende'l puntu de vista de Susana Moodie, una pionera de la colonización de la frontera canadiana del [[sieglu XIX]]. Cola obra ''[[Power Politics]]'' ([[1971]]) usa les pallabres como abellugu pa les muyeres débiles que s'enfrenten a encomalo masculina.

Como [[crítica lliteraria]] ye bien conocida pola so obra ''[[Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature]]'' ([[1972]]), definida como'l llibru más estelante escritu sobre lliteratura canadiana y que consiguió aumentar l'interés na lliteratura d'esti país. 

Esi añu, publicó ''[[Surfacing]]'', una novela onde se formula en términos políticos el conflictu ente naturaleza y teunoloxía. 

Con gran ésitu y respondida por pola crítica, escribió ''[[You Are Happy]]'' ([[1974]]), y la so tercer novela, ''[[Lady Oracle]]'' ([[1976]]), una parodia de los cuentos de fades y les noveles d'amor.

En [[1978]], publicó ''[[Two-Headed Poems]]'', qu'esplora la duplicidad del llinguaxe, y ''[[Up in the Tree]]'', un llibru infantil. 

La so siguiente novela, ''[[Life Before Man]]'' ([[1979]]), ye más tradicional que los sos llibros de ficción anteriores y céntrase nuna serie de triángulos amorosos.

Atwood siempres tuvo interesada nos [[derechos humanos]], lo que se reflexa nel so llibru de poesía ''[[True Stories]]'' ([[1981]]) y la novela ''[[Bodily Harm]]'' (1981). 

Publicó ''[[Second Words]]'' ([[1982]]), amuesa d'una de les primeres obres feministes escrites en Canadá; esi mesmu añu dirixó la revisión del ''[[Oxford Book of Canadian Poetry]]'', lo que la asitió al mandu de los [[poesía de Canadá|poetes canadianos]] de la so xeneración.

Atwood sigue escribiendo, con gran ésitu pa la crítica y pa los sos llectores. Los sos llibros son estudiaos n'escueles, institutos y universidaes de tol mundu.

== Obra ==

=== Noveles ===
* ''[[La muyer comestible]]'', ''The Edible Woman'' (1969)
* ''[[Resurdir]]'', ''Surfacing'' (1972).
* ''[[Doña Oráculo]]'', ''Lady Oracle'' (1976)
* ''[[Nada s'acaba]]'', ''Life Before Man'' (1979) - finalista del Governor General's Award en 1979
* ''[[Bodily Harm]]'' (1981)
* ''[[The Handmaid's Tale]]'' (1985) - ganador del Arthur C. Clarke Award y el Governor General's Award en 1985
* ''[[Güeyu de gatu (novela)|Güeyu de gatu]]'', ''Cat's Eye'' (1988) - finalista del Governor General's Award en 1988
* ''[[La novia lladrona]]'', ''The Robbery Bride'' (1993) - finalista del Governor General's Award en 1994
* ''[[Alies Grace]]'' (1996) - ganador del Giller Prize y finalista del Governor General's Award en 1996
* ''[[L'asesín ciegu]]'', ''The Blind Assassin'' (2000) - ganador del Booker Prize y finalista del Governor General's Award en 2000
* ''[[Oryx y Crake|Oryx y Crake (Oryx and Crake)]]'' (2003) - finalista del Governor General's Award en 2003
* ''[[Penélope y los dolce criaes]]'', ''The Penelopiad'' (2005) - nomáu al IMPAC Award en 2006
* ''[[L'añu del diluviu]]'', ''The Year Of The Flood'' (2009)
* ''I'm Starve for You'' (2012)
* ''Choke Collar'' (2012)
* ''Erase Me'' (2013)
* ''Maddadam'' (2013)
* ''Scribbler Moon ''(2014)
* ''The Heart Goes Last'' (2015)

=== Coleiciones de poesía ===
* ''[[Double Persephone]]'' (1961)
* ''[[The Circle Game]] ''(1964) - ganador del Governor General's Award en 1966
* ''[[Expeditions]]'' (1965)
* ''[[Speeches for Doctor Frankenstein]]'' (1966)
* ''[[The Animals in That Country]]'' (1968)
* ''[[The Journals of Susanna Moodie]]'' (1970)
* ''[[Procedures for Underground]]'' (1970)
* ''[[Power Politics]]'' (1971)
* ''[[You Are Happy]]'' (1974)
* ''[[Selected Poems]]'' (1976)
* ''[[Two-Headed Poems]]'' (1978)
* ''[[True Stories]]'' (1981)
* ''[[Love songs of a Terminator]]'' (1983)
* ''[[Interlunar]]'' (1984)
* ''Selected Poems II: Poems Selected and New 1976-1986'' (1986)
* ''[[Morning in the Burned House]]'' (1996)
* ''[[&quot;The Moment&quot; from Morning in Burned House]]''
* ''[[Eating Fire: Selected Poems, 1965-1995]]'' (1998)
* ''[[The Door]]'' (2007)

=== Non ficción ===
* ''Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature'' (1972)
* ''Days of the Rebels 1815-1840'' (1977)
* ''Second Words'' (1982)
* ''Strange Things: The Malevolent North in Canadian Literature'' (1996)
* ''Two Solicitúes: Conversations'' (con Victor Lévy-Beaulieu) (1998)
* ''Negotiating with the Dead: A Writer on Writing'' (2002)
* ''Moving Targets: Writing with Intent 1984-2002'' (2004)
* ''Payback: Debt and the Shadow Side of Wealth'' (2008)
* ''In Other Worlds: SF and the Human Imagination'' (2011)

=== Guiones pa TV ===
* ''The servant Girl'' (1974)
* ''Snowbird'' (1981)
* ''Heaven on Earth (1987)

=== Llibretos ===
* ''The Trumpets of Summer'' (1964)
* ''Frankenstein Monster Song'' (2004)
* ''Pauline'' (2014)

=== Llibros pa neños ===
* ''Up in the Tree'' (1978)
* ''Anna's Pet'' (con Joyce Barkhouse) (1980)
* ''For the Birds'' (1990)
* ''Princess Prunella and the Purple Peanut'' (1995)
* ''Rude Ramsay and the Roaring Radishes'' (2003)
* ''Bashful Bob and Doleful Dorinda'' (2004)
* ''Wandering Wenda and Widow Wallop's Wunderground Washery'' (2011)

=== Coleición de rellatos curtios y cuentos ===
* ''[[Dancing Girls]]'' (1977) - ganador del St. Lawrence Award for Fiction y el The Periodical Distributors of Canada for Short Fiction
* ''[[Murder in the Dark]]'' (1983)
* ''[[Bluebeard's Egg]]'' (1983)
* ''[[Through the One-Way Mirror]]'' (1986)
* ''[[Wilderness Tips]]'' (1991) - finalista del Governor General's Award en 1991
* ''[[Good Bones]]'' (1992)
* ''[[Good Bones and Simple Murders]]'' (1994)
* ''[[The Tent]]'' (2006)
* ''[[Moral Disorder]]'' (2006)
* ''Stone Mattress'' (2014)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}
* [http://www.fpa.es/es/premios-principe-de-asturias/premiados/2008-margaret-atwood.html Margaret Atwood, Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729120533/http://www.fpa.es/es/premios-principe-de-asturias/premiados/2008-margaret-atwood.html |fecha=2014-07-29 }}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Entrevista |2=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1052486 |date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot }} del [[La Nación (Arxentina)|diariu La Nación]] na so visita a [[Arxentina]].
* [http://parquehudson.blogspot.com/2008/09/sobre-margaret-atwood.html Llistáu d'entrevistes] na so visita a l'[[Arxentina]].
* [http://parquehudson.blogspot.com/2008/11/galera-de-semeyes-de-la visita-de.html Galería de semeyes de la visita de Margaret Atwood] Xunto a [[Graeme Gibson]], nel Muséu Históricu Provincial G.Y. Hudson, en [[Florencio Varela (Buenos Aires)|Florencio Varela]].

{{Tradubot|Margaret Atwood}}

{{NF|1939||Atwood, Margaret}}
[[Categoría:Persones d'Ottawa]]
[[Categoría:Escritores de Canadá]]
[[Categoría:Escritores de cuentos de Canadá]]
[[Categoría:Críticos y crítiques de lliteratura de Canadá]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Premiu Princesa d'Asturies de les Lletres]]
[[Categoría:Académicos de Canadá]]</text>
      <sha1>qx2w30fltj4iapf9b63m2x3y7idy0l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527031</id>
      <parentid>4527030</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Obra */</comment>
      <origin>4527031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14152" sha1="kdt5sj5xgammo5jhjitj7yo86pljm5n" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Margaret Eleanor Atwood''' {{nym}} ye una prolífica poeta, novelista, crítica lliteraria, profesora y activista política canadiana. Ye miembru del organismu de derechos humanos [[Amnistía Internacional]] y una de les persones que presiden [[BirdLife International]], en defensa de les aves. Na actualidá estrema'l so tiempu ente [[Toronto]] y [[Pelee Island]], en [[Ontario]].

{{cita| «''Acabo de terminar un nuevu llibru. va publicar en [[2009]] y llámase ''Payback'', daqué según tomar una represalia y depués llograr daqué a cambéu; la meyor pallabra pa traducila sería &quot;revancha&quot;. Tien que ver, non col dineru, sinón col equilibriu y la xusticia. Tamién toma la tema de la vengación y de la delda cola naturaleza. El ''Payback'' tien un subtítulu que fai referencia a lo escuro y accidente de la riqueza''».|Entrevista de [[Hernán Brienza]], en ''[[Crítica de l'Arxentina]]'')|&lt;ref&gt;[http://criticadigital.com/index.php?secc=nota&amp;nid=11694] Entrevista de [[Hernán Brienza]], en ''[[Crítica de l'Arxentina'']]&lt;/ref&gt;}}

== Biografía ==
Ye la segunda de los trés fíos de Carl Edmund Atwood, [[zooloxía|zoólogu]], y Margaret Dorothy William, [[nutrición|nutricionista]]. Por cuenta de la investigación que llevaba a cabu'l so padre sobre [[entomoloxía forestal]], Atwood pasó gran parte de la so infancia ente'l norte de [[Quebec]], [[Ottawa]] y [[Toronto]]. 

Llueu se convirtió nuna vidueña llectora de too tipu de [[lliteratura]], dende [[novela|noveles]] de misteriu, hasta cuentos de los [[hermanos Grimm]], histories sobre [[Canadá]] y [[cómics]]. Foi al institutu en Leaside, Toronto. 

Atwood empezó a escribir a los 16 años. En [[1957]] empecipió los sos estudios universitarios na [[Victoria University]] de Toronto. Tuvo como profesores a [[Jay Macpherson]] y [[Northrop Frye]], qu'empunxeron la so poesía inicial (''Double Persephone'') escontra la tema de los mitos y los arquetipos.

Graduóse en [[1961]] como llicenciada en [[filoloxía inglesa]], con estudios tamién de [[Francia|francés]] y [[filosofía]]. 

En [[1968]], cásase con Jim Polk, de quien se divorció en [[1973]]. Depués, casóse col novelista [[Graeme Gibson]], con quien se camudó a Ontario, al norte de Toronto. En [[1976]] tuvieron a la so fía Eleanor Jess Atwood Gibson. Volvió a Toronto en [[1980]].

== Estudios avanzaos ==
Na seronda de [[1961]], dempués de ganar la [[Medaya Y. J. Pratt]] pol so llibru de poemes ''[[Double Persephone]]'', empezó los sos estudios de posgráu nel [[Radcliffe College]] de la [[Universidá de Harvard]] con una beca d'investigación [[Woodrow Wilson]]. Llogró un máster en Radcliffe en [[1962]] y siguió estudiando dos años más en [[Harvard]]. 

Impartió clases na [[Universidá de British Columbia]] ([[1965]]), na [[Universidá Sir George Williams]] de [[Montreal]] (1967-1968), na [[Universidá de Alberta]] (1969-1979), na [[Universidá de York]] de Toronto (1971-1972), y na [[Universidá de Nueva York]].

== Premios y nombramiento ==
* Vicepresidenta de la [[Unión d'Escritores de Canadá]] dende [[1980]]
* Presidenta del [[PEN Club]], una asociación d'escritores pa fomentar el contautu y la cooperación ente autores de tol mundu que s'encarga de promover la [[llibertá d'espresión]] y de lliberar a los escritores que son [[prisioneru políticu|prisioneros políticos]]. 
* Socia mayoritaria del [[Massey College]] na [[Universidá de Toronto]] 
* Dieciséis títulos ''[[honoris causa]]''
* [[Doctoráu]] del [[Victoria College]] ([[1987]]) 
* Ta incluyida nel [[Paséu de la Fama de Canadá]] dende [[2001]]. 
* Miembru de la [[Royal Society]] de Canadá
* Miembru de la [[Order of Canada]]
* Miembru honorariu de l'[[Academia Norteamericana de les Artes y les Ciencies]]
* Presidenta Honoraria de [[Birdlife International]], xunto a la so Alteza Imperial la [[Princesa Takamado]], de [[Xapón]], electa nel congresu en [[Bs. As.]], [[2009]].&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://parquehudson.blogspot.com/2008/11/galera-de-semeyes-de-la visita-de.html
 | títulu = Muséu Históricu Provincial ''Guillermo Enrique Hudson'': Galería de semeyes de la visita de Margaret Atwood y Graeme Gibson al Muséu Históricu Provincial G.Y. Hudson
}}&lt;!--Títulu xeneráu por Muriu Bot--&gt;&lt;/ref&gt;
* Miembru de la [[Royal Society of Literature]] del [[Reinu Xuníu]].

== Nominaciones ==
* Nomada al [[Booker Prize]] ([[Reinu Xuníu]]) por ''[[The Handmaid's Tale]]'' ([[1985]])
* [[Ritz-Paris-Hemingway Prize]] ([[París]]) por ''[[The Handmaid's Tale]]''
* al [[Premiu Nobel de Lliteratura]]

== Premiu ==
* Medaya Y. J. Pratt ([[1961]]) pol so llibru de poemes ''[[Double Persephone]]''
* [[Governor General's Award]], por ''[[The Circle Game]]'' ([[1966]])
* [[Toronto Book Award]], por ''[[Lady Oracle]]'' ([[1977]]) 
* [[Canadian Booksellers Award]], por ''Lady Oracle'' ([[1977]])
* Toronto Book Award, por ''[[Dancing Girls]]'' ([[1977]]) 
* [[Canadian Booksellers Award]], por ''[[Dancing Girls]]'' ([[1977]]) 
* [[Periodical Distributors of Canada Short Fiction Award]], por ''Dancing Girls'' ([[1977]]) 
* Periodical Distributors of Canada por ''[[Bluebeard's Egg]]'' ([[1983]])
* [[Foundation for the Advancement of Canadian Letters]] [[Foundation for the Advancement of Canadian Letters Book of the Year Award|Book of the Year Award]], por ''Bluebeard's Egg'' ([[1983]])
* Governor General's Award, por ''[[The Handmaid's Tale]]'' ([[1985]])
* ''[[Los Angeles Times]]'' [[Los Angeles Times Prize|Prize]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Arthur C. Clarke]] [[Arthur C. Clarke Award for Science Fiction|Award for Science Fiction]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Commonwealth Literary Prize]], por ''The Handmaid's Tale''
* [[Premiu Booker]] por ''The Blind Assassin'' ([[2000]])
* [[Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres]] ([[25 de xunu]] del [[2008]])

== Militancia ==
* Llucha polos derechos humanos, la llibertá d'espresión y otres causes. 
* Donó'l dineru del gallardón Booker Price pa collaborar con causes ambientales. 
* Ayudó a llanzar la carrera de la poeta [[Carolyn Forche]] cuando los editores d'Estaos Xuníos refugaron la so poesía sobre la [[guerra civil salvadoriana]].

== Trayeutoria lliteraria ==
Atwood escribió noveles de distintos xéneros y llibros de poemes. 

Tamién guiones pa [[televisión]], como ''[[The Servant Girl]]'' ([[1974]]) y ensayos como ''[[Days of the Rebels: 1815-1840]]'' ([[1977]]). 

Describir como una [[feminismu|escritora feminista]], una y bones la tema del [[xéneru (ciencies sociales)|xéneru]] ta presente en delles de les sos obres de forma destacada. Centróse na [[identidá canadiana]], nes rellaciones d'esti país con [[Estaos Xuníos|Estaos Xuníos d'América]] y [[Europa]], nos [[derechos humanos]], n'asuntos ambientales, nos pandoriales canadianos, nos mitos sociales sobre la [[feminidad]], na representación del [[cuerpu de la muyer]] nel arte, la esplotación social y económico d'ésta, según les rellaciones de muyeres ente sigo y colos homes.

En [[1969]] publicó ''[[The Edible Woman]]'', onde se fixo ecu de la marxinación social de la muyer. En ''[[Procedures for Underground]]'' ([[1970]]) y ''[[The Journals of Susana Moodie]]'' (1970), los sos siguientes llibros de poesía, los personaxes tienen dificultaes p'aceptar lo irracional. Esta postrera quiciabes seya la so obra poética más conocida; nella, escribe dende'l puntu de vista de Susana Moodie, una pionera de la colonización de la frontera canadiana del [[sieglu XIX]]. Cola obra ''[[Power Politics]]'' ([[1971]]) usa les pallabres como abellugu pa les muyeres débiles que s'enfrenten a encomalo masculina.

Como [[crítica lliteraria]] ye bien conocida pola so obra ''[[Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature]]'' ([[1972]]), definida como'l llibru más estelante escritu sobre lliteratura canadiana y que consiguió aumentar l'interés na lliteratura d'esti país. 

Esi añu, publicó ''[[Surfacing]]'', una novela onde se formula en términos políticos el conflictu ente naturaleza y teunoloxía. 

Con gran ésitu y respondida por pola crítica, escribió ''[[You Are Happy]]'' ([[1974]]), y la so tercer novela, ''[[Lady Oracle]]'' ([[1976]]), una parodia de los cuentos de fades y les noveles d'amor.

En [[1978]], publicó ''[[Two-Headed Poems]]'', qu'esplora la duplicidad del llinguaxe, y ''[[Up in the Tree]]'', un llibru infantil. 

La so siguiente novela, ''[[Life Before Man]]'' ([[1979]]), ye más tradicional que los sos llibros de ficción anteriores y céntrase nuna serie de triángulos amorosos.

Atwood siempres tuvo interesada nos [[derechos humanos]], lo que se reflexa nel so llibru de poesía ''[[True Stories]]'' ([[1981]]) y la novela ''[[Bodily Harm]]'' (1981). 

Publicó ''[[Second Words]]'' ([[1982]]), amuesa d'una de les primeres obres feministes escrites en Canadá; esi mesmu añu dirixó la revisión del ''[[Oxford Book of Canadian Poetry]]'', lo que la asitió al mandu de los [[poesía de Canadá|poetes canadianos]] de la so xeneración.

Atwood sigue escribiendo, con gran ésitu pa la crítica y pa los sos llectores. Los sos llibros son estudiaos n'escueles, institutos y universidaes de tol mundu.

== Obra ==

=== Noveles ===
* ''The Edible Woman'' (1969)
* '''Surfacing'' (1972).
* ''Lady Oracle'' (1976)
* ''Life Before Man'' (1979) - finalista del Governor General's Award en 1979
* ''[[Bodily Harm]]'' (1981)
* ''[[The Handmaid's Tale]]'' (1985) - ganador del Arthur C. Clarke Award y el Governor General's Award en 1985
* ''Cat's Eye'' (1988) - finalista del Governor General's Award en 1988
* ''The Robbery Bride'' (1993) - finalista del Governor General's Award en 1994
* ''[[Alies Grace]]'' (1996) - ganador del Giller Prize y finalista del Governor General's Award en 1996
* ''The Blind Assassin'' (2000) - ganador del Booker Prize y finalista del Governor General's Award en 2000
* ''Oryx and Crake]]'' (2003) - finalista del Governor General's Award en 2003
* ''The Penelopiad'' (2005) - nomáu al IMPAC Award en 2006
* ''The Year Of The Flood'' (2009)
* ''I'm Starve for You'' (2012)
* ''Choke Collar'' (2012)
* ''Erase Me'' (2013)
* ''Maddadam'' (2013)
* ''Scribbler Moon ''(2014)
* ''The Heart Goes Last'' (2015)

=== Coleiciones de poesía ===
* ''[[Double Persephone]]'' (1961)
* ''[[The Circle Game]] ''(1964) - ganador del Governor General's Award en 1966
* ''[[Expeditions]]'' (1965)
* ''[[Speeches for Doctor Frankenstein]]'' (1966)
* ''[[The Animals in That Country]]'' (1968)
* ''[[The Journals of Susanna Moodie]]'' (1970)
* ''[[Procedures for Underground]]'' (1970)
* ''[[Power Politics]]'' (1971)
* ''[[You Are Happy]]'' (1974)
* ''[[Selected Poems]]'' (1976)
* ''[[Two-Headed Poems]]'' (1978)
* ''[[True Stories]]'' (1981)
* ''[[Love songs of a Terminator]]'' (1983)
* ''[[Interlunar]]'' (1984)
* ''Selected Poems II: Poems Selected and New 1976-1986'' (1986)
* ''[[Morning in the Burned House]]'' (1996)
* ''[[&quot;The Moment&quot; from Morning in Burned House]]''
* ''[[Eating Fire: Selected Poems, 1965-1995]]'' (1998)
* ''[[The Door]]'' (2007)

=== Non ficción ===
* ''Survival: A Thematic Guide to Canadian Literature'' (1972)
* ''Days of the Rebels 1815-1840'' (1977)
* ''Second Words'' (1982)
* ''Strange Things: The Malevolent North in Canadian Literature'' (1996)
* ''Two Solicitúes: Conversations'' (con Victor Lévy-Beaulieu) (1998)
* ''Negotiating with the Dead: A Writer on Writing'' (2002)
* ''Moving Targets: Writing with Intent 1984-2002'' (2004)
* ''Payback: Debt and the Shadow Side of Wealth'' (2008)
* ''In Other Worlds: SF and the Human Imagination'' (2011)

=== Guiones pa TV ===
* ''The servant Girl'' (1974)
* ''Snowbird'' (1981)
* ''Heaven on Earth (1987)

=== Llibretos ===
* ''The Trumpets of Summer'' (1964)
* ''Frankenstein Monster Song'' (2004)
* ''Pauline'' (2014)

=== Llibros pa neños ===
* ''Up in the Tree'' (1978)
* ''Anna's Pet'' (con Joyce Barkhouse) (1980)
* ''For the Birds'' (1990)
* ''Princess Prunella and the Purple Peanut'' (1995)
* ''Rude Ramsay and the Roaring Radishes'' (2003)
* ''Bashful Bob and Doleful Dorinda'' (2004)
* ''Wandering Wenda and Widow Wallop's Wunderground Washery'' (2011)

=== Coleición de rellatos curtios y cuentos ===
* ''[[Dancing Girls]]'' (1977) - ganador del St. Lawrence Award for Fiction y el The Periodical Distributors of Canada for Short Fiction
* ''[[Murder in the Dark]]'' (1983)
* ''[[Bluebeard's Egg]]'' (1983)
* ''[[Through the One-Way Mirror]]'' (1986)
* ''[[Wilderness Tips]]'' (1991) - finalista del Governor General's Award en 1991
* ''[[Good Bones]]'' (1992)
* ''[[Good Bones and Simple Murders]]'' (1994)
* ''[[The Tent]]'' (2006)
* ''[[Moral Disorder]]'' (2006)
* ''Stone Mattress'' (2014)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}
* [http://www.fpa.es/es/premios-principe-de-asturias/premiados/2008-margaret-atwood.html Margaret Atwood, Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729120533/http://www.fpa.es/es/premios-principe-de-asturias/premiados/2008-margaret-atwood.html |fecha=2014-07-29 }}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Entrevista |2=http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=1052486 |date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot }} del [[La Nación (Arxentina)|diariu La Nación]] na so visita a [[Arxentina]].
* [http://parquehudson.blogspot.com/2008/09/sobre-margaret-atwood.html Llistáu d'entrevistes] na so visita a l'[[Arxentina]].
* [http://parquehudson.blogspot.com/2008/11/galera-de-semeyes-de-la visita-de.html Galería de semeyes de la visita de Margaret Atwood] Xunto a [[Graeme Gibson]], nel Muséu Históricu Provincial G.Y. Hudson, en [[Florencio Varela (Buenos Aires)|Florencio Varela]].

{{Tradubot|Margaret Atwood}}

{{NF|1939||Atwood, Margaret}}
[[Categoría:Persones d'Ottawa]]
[[Categoría:Escritores de Canadá]]
[[Categoría:Escritores de cuentos de Canadá]]
[[Categoría:Críticos y crítiques de lliteratura de Canadá]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Premiu Princesa d'Asturies de les Lletres]]
[[Categoría:Académicos de Canadá]]</text>
      <sha1>kdt5sj5xgammo5jhjitj7yo86pljm5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Vickrey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74187</id>
    <revision>
      <id>4527059</id>
      <parentid>4158809</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1519" sha1="i37vxqgzdsewxqxe63u6pasv5thc0w1" xml:space="preserve">{{persona}}
'''William Spencer Vickrey''' {{nym}}, foi un [[economista]] [[Canadá|canadianu]] gallardoniáu col [[Premiu Nobel d'Economía]] en 1996 xunto a [[James Mirrlees]] poles sos contribuciones a la teoría de la [[información asimétrica]]. 

Vickrey afirmó que les asimetríes na información son frecuentes y compliquen el problema de tomar de decisiones. En tales situaciones, dellos axentes pueden esplotar estratéxicamente una posición de posesión d'una meyor información. Tamién estudió les puyes, plantegando diseños p'ameyorar la so eficiencia. Los resultaos fueron aplicaos con ésitu polos bancos centrales nes puyes d'activos. Estendió'l problema de l'asimetría de la información al terrén fiscal, nel que los desarrollos positivos fueren escasos, dando pie a les teoríes de [[James Mirrlees]] sobre preferencies revelaes. 

La [[puya Vickrey]] llámase asina nel so honor.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html Biografía de William Vickrey - Nobelprize.org] {{en}}
* [http://www.columbia.edu/dlc/wp/econ/vickrey.html Nobelpricewinner Prof. William Vickrey: 15 fatal fallacies of financial fundamentalism-A Disquisition on Demand Side Economics]

{{NF|1914|1996|Vickrey, William}}

{{Tradubot|William Vickrey}}

[[Categoría:Premiu Nobel de Canadá]]
[[Categoría:Premiu Nobel d'Economía]]
[[Categoría:Economistes de Canadá]]
[[Categoría:Economistes d'Estaos Xuníos]]</text>
      <sha1>i37vxqgzdsewxqxe63u6pasv5thc0w1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albert Bandura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74190</id>
    <revision>
      <id>4526952</id>
      <parentid>4521524</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4338" sha1="gdslh85ko6pvtvty4qhz6zsgxg53be2" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Albert Bandura''' {{nym}} foi un [[Sicoloxía|sicólogu]] [[Ucraína|ucraíno]]-[[Canadá|canadianu]] d'enclín conductual-cognitiva, profesor de la [[Universidá Stanford]],&lt;ref&gt;Papalia y Wendkos Olds, 27.&lt;/ref&gt; reconocíu pol so trabayu sobre la [[teoría del deprendimientu social]] y la so evolución al [[Sociocognitivismo]], según por postular la categoría d'[[autoeficacia]].

A lo llargo d'una carrera de cuasi seis décades, Bandura foi responsable de grandes contribuciones en campos bien distintos de la psicoloxía, incluyendo la [[teoría social-cognitiva]], [[terapia]] y [[psicoloxía de la personalidá]]. Tamién tuvo una influyencia decisiva na transición ente'l [[conductismu]] y la [[psicoloxía cognitiva]]. Ye conocíu como'l creador de la [[teoría de la autoeficacia]], un importante contribuyente a la [[teoría de deprendimientu social]], y siendo responsable del [[esperimentu del moñecu Bobu]] sobre'l comportamientu agresivu de los neños.

Recibió'l títulu de [[Doctor Honoris Causa]] n'universidaes de distintos países poles sos contribuciones a la psicoloxía, dalgunos d'estos títulos fueron daos poles universidaes de [[Universidá de La Sapienza|Roma]], [[Universidá d'Indiana|Indiana]], [[Universidá de Leiden|Leiden]], [[Universidá Llibre de Berlín|Berlín]] y [[Universidá de Salamanca|Salamanca]]&lt;ref&gt;{{cita web |url = http://campus.usal.es/~psicologia/biblioteca/bandura.htm |títulu = Prof. Dr. Albert Bandura (Universidá de Stanford) Dr. Honoris Causa pola Universidá de Salamanca |fechaaccesu = 23 de xineru |añoacceso = 2010 |autor = Universidá de Salamanca |fecha = |añu = |urlarchivu = https://archive.today/20120630205729/http://campus.usal.es/~psicologia/biblioteca/bandura.htm |fechaarchivu = 2012-06-30 }}&lt;/ref&gt; Bandura foi amás presidente de l'[[American Psychological Association]] nel añu 1974. En 1980 ye nomáu presidente de la [[Western Psychological Association]] (WPA, Asociación de Psicoloxía del Oeste) y amás nel añu 1999 recibió'l títulu de presidente honorariu de l'[[Asociación Psicolóxica Canadiana]].&lt;ref&gt;{{cita web |url = https://www.stanford.edu/dept/psychology/system/files/BanduraCV.pdf |títulu = Albert Bandura |fechaaccesu = 23 de xineru |añoacceso = 2010 |autor = Universidá de Stanford |fecha =  |añu =  }}&lt;/ref&gt;

Una encuesta en 2002 asitió a Bandura nel cuartu puestu de los psicólogos más citaos de tolos tiempos, dempués de [[B. F. Skinner]], [[Sigmund Freud]] y [[Jean Piaget]], y el más citáu vivu.{{ensin referencies}} Bandura ye reconocíu como'l más grande psicólogu actual y unu de los más influyentes de tolos tiempos.{{ensin referencies}}

== Obres ==
* {{cita llibru |títulu=Pensamientu y aición: Fundamentos sociales
 |apellíos=Bandura
 |nome=Albert (María Zaplana, trad.)
 |enllaceautor=
 |añu=1987 
 |editorial=[[Martínez Roca]]
 |ubicación=Barcelona, Spain
 |isbn=9788427011625 
 |páxina= 
 |url= https://books.google.com/books?id=Q6trAAAACAAJ&amp;dq=inauthor:bandura&amp;lr=lang_es&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;cd=4
 |fechaaccesu=}}&lt;ref&gt;[[:m:w:en:Social_Foundations_of_Thought_and_Action|Equí hai un artículu de la Wikipedia n'Inglés sobre'l llibru]].&lt;/ref&gt;
* Bandura, A. (1999). Auto- Eficacia: cómo encaramos los cambeos de la sociedá actual. (J. Aldekoa, Trad.) Bilbao: Desclée de Brouwer.

== Referencies ==
* {{cita llibru
| autor = Papalia, Diane E. y Wendkos Olds, Sally
| títulu = Psicoloxía del desarrollu de la infancia a l'adolescencia, 5ta edición |añu=1992
| editorial = McGraw-Hill
| id = 
}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1= |2=http://www.psicologia-online.com/ebooks/personalid%C3%A1/bandura.htm |date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1= |2=http://www.monografias.com/trabayos13/teapre/teapre.shtml |date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* http://www.infoamerica.org/teoria/bandura1.htm

{{NF|1925|2021|Bandura, Albert}}

{{Tradubot|Albert Bandura}}
[[Categoría:Sicólogos y sicólogues de Canadá]]
[[Categoría:Pedagogos y pedagogues de Canadá]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]</text>
      <sha1>gdslh85ko6pvtvty4qhz6zsgxg53be2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pierre Trudeau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74451</id>
    <revision>
      <id>4527006</id>
      <parentid>4356302</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9653" sha1="2auymupctfkjob8cuhgqyiy1zvnmbgu" xml:space="preserve">{{persona}} 
'''Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau''' {{nym}}, davezu conocíu como '''Pierre Trudeau''' o '''Pierre Elliott Trudeau''', foi un políticu canadianu, decimoquintu [[Primer Ministru de Canadá|Primer Ministru]] de [[Canadá]]. Exerció'l cargu ente [[1968]] y [[1979]], foi reelixíu en [[1980]] y en [[1984]] arrenunció al so cargu. Trudeau lideró la idea d'una nación xunida por un Gobiernu central fuerte col francés y l'inglés como llingües oficiales. Ta consideráu como'l refundador del Canadá modernu qu'asumió'l federalismu, el billingüismu y el multiculturalismu como señes d'identidá.&lt;ref name=ElPaisTrudeoaumania&gt;{{cita publicación |enlaceautor1=Marc Bassets|títulu=La ‘trudeaumanía’ resurde en Canadá|url=http://internacional.elpais.com/internacional/2015/10/17/america/1445119064_087491.html|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2015|editorial=El País|fecha=18 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; Inclusive los sos adversarios políticos reconocieron una fonda almiración pola so figura.&lt;ref name=ElPais /&gt; Como [[escritor]] publicó'l so primer llibru en [[1956]]. Foi despidíu nun multitudinariu funeral al qu'asistieron personalidaes de relevancia mundial. L'[[Aeropuertu Internacional Pierre Elliott Trudeau|Aeropuertu Internacional de Dorval]] se rebautizó col so nome nel so honor el [[1 de xineru]] de [[2004]].

== Biografía ==
Nacíu'l [[18 d'ochobre]] de [[1919]] na ciudá de [[Montreal]] (Provincia de [[Quebec]]) nel senu d'una familia adinerada, de madre escocesa (Grace Elliott) y padre francés (Charles-Émile Trudeau) educar nes escueles más prestixoses del mundu, incluyíu Harvard.&lt;ref name=ElPais&gt;{{cita publicación |títulu=Fina l'ex primer ministru de Canadá Pierre-Elliot Trudeau|url=https://elpais.com/diario/2000/09/29/internacional/970178416_850215.html|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2015|editorial=El País|fecha=20 de setiembre de 2000}}&lt;/ref&gt; 

Probablemente poder calificar como'l Primer Ministru más popular y polémicu na historia del país. Una vegada nel cargu fixo responsable del establecimientu como oficial de los idiomes francés ya inglés, creó la llexislación de la [[Carta Canadiana de los Derechos y les Llibertaes]], que establez la Igualdá de Derechos, qu'implica que tolos ciudadanos tienen ''&quot;Derechu a la proteición y beneficiu de la llei ensin discriminación dalguna seya por orixe, color, raza, sexu, edá o discapacidá mental o física&quot;''. Esta carta tamién inclúi la llibertá d'espresión y de prensa.

El documentu establez na seición 27 que ''&quot;Esta Carta tendrá d'interpretase d'una manera consistente cola preservación y meyora del patrimoniu multicultural de los Canadianos.&quot;''

Tamién tuvo enforma que ver na repatriación dende Inglaterra de la Constitución de [[1867]], la ''British North America Act'', terminando d'esta forma colos últimos llazos coloniales con dichu país. Tamién foi quien estableció l'actual Constitución de Canadá, dictada sol so últimu gobiernu en [[1982]].

== Carrera política ==
Al terminar los sos estudios percorrió [[Europa]] mientres dellos años y en 1943 tornó a Canadá y empezó a trabayar como [[abogáu]]. Tamién tornó a la Universidá de Quebec como profesor axuntu, mientres establecía los sos primeros contactos políticos como funcionariu na Secretaría del Gabinete d'[[Ottawa]], acabó siendo'l principal asesor en cuestiones de Derechu Llaboral y de Llibertaes Civiles.

En [[1961]] foi nomáu catedráticu axuntu de la Facultá de Derechu de la Universidá de Montreal, na que tuvo hasta [[1965]]. Nesi mesmu añu presentar a les eleiciones parllamentaries pol Partíu Lliberal y foi escoyíu diputáu per primer vegada. 

Un añu más tarde foi escoyíu secretariu parllamentariu del Primer Ministru [[Lester Pearson]], yá que desempeñó hasta abril de [[1967]] cuando foi nomáu ministru de Xusticia y procurador xeneral de Canadá, cargos que desempeñó hasta [[1968]]. Na so etapa como ministru de Xusticia prauticó reformes lliberales en terrenes como l'albuertu y la homosexualidá.&lt;ref name=ElPais /&gt; 

En [[1968]] ganó les eleiciones y foi nomáu primer ministru en socesión de [[Lester Pearson]]. Mientres esti mandatu destacar ente otres midíes, el decretu d'estáu de guerra ante diversos actos de terrorismu, ente los que s'inclúi l'asesinatu del ministru de trabayu Laporte.

En [[1972]] establecióse un gobiernu minoritariu que lu reelixó como primer ministru; mientres esti periodu tuvo'l sofitu de los socialdemócrates del [[NDP]]. Anque'l 9 de mayu de 1974 perdió una moción de censura, el 8 de xunu del mesmu añu foi nuevamente reelixíu con mayoría absoluta nes eleiciones llexislatives.

En [[1978]] decretó l'embargu a [[Cuba]], que caltúvose hasta'l branu de [[1993]], al tener conocencia de la presencia militar cubana n'[[Angola]]. En [[1979]] ganar los conservadores con [[Joe Clark]] al frente, lo que lo tresformó nel líder de la oposición. El nuevu gobiernu duró 8 meses, y Pierre foi reelixíu per cuarta vegada'l [[18 de febreru]] de [[1980]]. 

Firme defensor del federalismu, tenía una visión de [[Canadá]] como daqué más qu'una simple suma de territorios independientes, lo que según dellos analistes supunxo un severu frenu a les aspiraciones separatistes de rexones como Quebec. En [[1980]], con una apasionada campaña en contra del separatismu, consiguió que nun referendu plantegáu en Quebec sobre la cuestión, la propuesta fuera ganada por un 60% de los votos.&lt;ref name=ElPais /&gt;

En [[1982]] promovió la firma de la Carta Magna en (nun foi roblada por Quebec). Mientres esti mandatu la so popularidá tocó fondu, llegando al 23%, lo más baxo dende la [[Segunda Guerra Mundial]] pa un primer ministru canadianu, fechu que lo fixo dimitir del so partíu, y más tarde del so cargu en [[1984]].

== Últimos años de vida ==
Nos últimos dieciséis años de la so vida destáquense los siguientes fechos:
* foi miembru del ''Conseyu d'Interacción'', grupu d'ex gobernantes de diversos países formáu col propósitu d'analizar los problemes económicos, estratéxicos y ecolóxicos mundiales. 
* foi miembru del ''Conseyu de xefes de Gobiernu Llibremente Escoyíos'', ente los que se destacar la presencia del ex presidente norteamericanu [[Jimmy Carter]].
* en [[1992]] intervieno na ''conferencia añal d'ex xefes d'Estáu y de Gobiernu'', en Berlín y na conferencia sobre América Llatina del BID, en Méxicu. 
* manifestóse ante distintu comicios canadianos. Fixo una campaña en contra del referendu sobre la secesión de Quebec n'ochobre de 1992, alegando qu'esto provocaría un caos que llevaría a la desintegración del país.
* en [[1993]] realizó una campaña en contra del entós acabante crear [[Bloc québécois]], de corte independentista, na que sostenía que'l so ascensu al poder sería una amenaza pa Canadá.
* foi miembru del xuráu del Premiu de Fomentu de la Paz de la Unesco.

== Publicaciones ==
* &quot;Grève de l'amiante&quot; ([[1956]])
* &quot;Deux innocents en Chine rouge&quot; ([[1961]])
* &quot;Federalism and the French Canadians&quot; ([[1968]])

== Vida personal ==
[[Ficheru:Prime Minister Pierre Trudeau of Cananda, Jimmy Carter, Margaret Trudeau and Rosalynn Carter at State Visit arrival... - NARA - 173758 (restored).jpg|thumb|Margaret Trudeau (la tercera de la esquierda) na Casa Blanca en 1977 col so home Pierre, [[Jimmy Carter]] y [[Rosalynn Carter]].]]
El 4 de marzu de 1971 cásase con [[Margaret Sinclair]] nuna ceremonia secreta nel norte de Vancouver. Conociérense en Tahití en 1968 cuando ella tenía 18 años, 29 años menos qu'él. Formaron una de les pareyes con más impautu social hasta la so separación en 1977. Tuvieron tres fíos. Divorciáronse oficialmente en 1984.&lt;ref&gt;{{cita publicación|enlaceautor1=Sarah Reilly|títulu=History Spotlight: Pierre and Margaret Trudeau|url=http://www.canadashistory.ca/Magac%C3%ADn/Online-Extension/Articles/History-Spotlight-Pierre-and-Margaret-Trudeau-C|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2015|editorial=Canada's History|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160309173816/http://www.canadashistory.ca/Magac%C3%ADn/Online-Extension/Articles/History-Spotlight-Pierre-and-Margaret-Trudeau-C|fechaarchivu=2016-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309173816/http://www.canadashistory.ca/Magac%C3%ADn/Online-Extension/Articles/History-Spotlight-Pierre-and-Margaret-Trudeau-C|archivedate=2016-03-09}}&lt;/ref&gt;
Sufrió un golpe vital en 1998 cola muerte del so fíu pequeñu Michel, de 23 años, nun ábanu mientres practicaba alpinismu. El so fíu mayor, [[Justin Trudeau]] siguió los sos pasos na política&lt;ref name=ElPaisTrudeoaumania /&gt; y el medianu, [[Alexandre Trudeau]] ye cineasta y periodista.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Alexandre Trudeau Documentary Filmmaker | Journalist|url=http://www.speakers.ca/speakers/alexandre-trudeau/|idioma=inglés|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; 

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{socesión
| predecesor = [[Lester Pearson]]
| títulu = [[Primer Ministru de Canadá]]&lt;br /&gt;[[Ficheru:Canadian Coat of Arms Shield.svg|20px|Escudu de Canadá]]
| socesor = [[Joe Clark]]
| periodu = [[1968]] — [[1979]]

| predecesor2 = [[Joe Clark]]
| títulu2 = [[Primer Ministru de Canadá]]&lt;br /&gt;[[Ficheru:Canadian Coat of Arms Shield.svg|20px|Escudu de Canadá]]
| socesor2 = [[John Napier Turner]]
| periodu2 = [[1980]] — [[1984]]
}}

{{NF|1919|2000|Trudeau, Pierre Elliott}}

{{Tradubot|Pierre Trudeau}}
[[Categoría:Políticos y polítiques de Canadá]]
[[Categoría:Primeros ministros de Canadá]]
[[Categoría:Persones de Montreal]]</text>
      <sha1>2auymupctfkjob8cuhgqyiy1zvnmbgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lee Trevino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74848</id>
    <revision>
      <id>4527011</id>
      <parentid>4428282</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1466" sha1="qcw23raylerxgkv3iyxegk5sbtzno49" xml:space="preserve">{{Tradubot|Lee Trevino}}
{{persona}}
'''Lee Buck Trevino''' {{nym}} ye un golfista d'[[Estaos Xuníos]].

D'ascendencia [[mexicano-americana]], Trevino (que la so grafía correuta d'orixe ye '''Treviño''') cursó tan solo la [[enseñanza primaria]] y dempués emprestó serviciu nel [[Cuerpu de Marines de los Estaos Xuníos]]. Poco dempués dedicóse a trabayos diversos, ente ellos el d'ayudante profesional nos [[campu de golf|campos de golf]] d'[[El Paso (Texas)|El Paso]], Texas. En [[1967]] asitióse inesperadamente en quintu llugar del [[US Open (golf)|US Open]], tornéu que ganaría al añu siguiente.

En [[1971]] convertir nel primer xugador en ganar l'[[US Open (golf)|Abiertu de los Estaos Xuníos]], el [[Open championship]] [[Reinu Xuníu|británicu]]&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.theopen.com/en/History/OpenChampions.aspx#player=Lee+TREVINO|títulu=1971 Lee Trevino|fechaaccesu=27 d'ochobre de 2013|editorial=The Open|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y el [[Abiertu Canadianu de Golf]] nun mesmu añu. Tamién se llevó'l títulu de la edición de [[1972]] del Abiertu británicu de golf y del [[Campeonatu de la PGA]] en [[1974]]. Tiempu dempués de la so gloria foi sometíu a delles operaciones nel [[llombu]], pero tornó pa ganar nuevamente'l tornéu PGA en [[1984]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1939||Trevino, Lee}}
[[Categoría:Golfistes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de Dallas]]</text>
      <sha1>qcw23raylerxgkv3iyxegk5sbtzno49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Calidris canutus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75035</id>
    <revision>
      <id>4526955</id>
      <parentid>4483743</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5477" sha1="66oqjiga1hluv8pw8arp48y2jp37we3" xml:space="preserve">{{Ficha de taxón 
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{IUCN|assessors=[[BirdLife International]] |version=2014.2 |añu=2012 |fechaaccesu=4 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Aves]]
| ordo = [[Charadriiformes]]
| familia = [[Scolopacidae]]
| genus = [[Calidris]]
| species = '''''C. canutus'''''
| binomial = ''Calidris canutus''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| range_map = RedKnotMigration.svg
| range_map_caption = Distribución y rutes migratories de les seis subespecies de ''C. canutus''}}
[[Ficheru: Calidris canutus MHNT.jpg|thumb|Güevu de ''Calidris canutus '']]
{{noaves}}
El {{iniTaxon}} ye una [[especie]] d'[[ave]] [[Charadriiforme]] de la [[familia (bioloxía)|familia]] [[Scolopacidae]]. Ye una ave limícola que, pel branu, el so plumaxe ye un amiestu de castañal, blancu y negru. Pel iviernu ye gris maciu, y vese en bandaes nes marismas, alimentándose d'[[invertebraos]].

== Distribución y migración ==
Na dómina del apareyamientu, el ''Calidris canutus'' tien una distribución circumpolar nel [[Árticu]]; dempués migra a les costes alredor del globu, ente los 50° N y los 58° S. Les rutes de migración exactes y llugares onde pasa l'iviernu son inda pocu definíos pa delles especies. La variedá denomada ''C. c. canutus'' reproducir na [[península de Taymyr]] y posiblemente en [[Yakutia]], pa migrar dempués a [[Europa Occidental]] y dellí a [[África]] occidental y meridional. ''C. c. rogersi'' reproducir na [[península de Chukchi]] en Siberia oriental, y envierna n'[[Australia]] oriental y [[Nueva Zelanda]].&lt;ref name = &quot;HBW&quot;&gt;{{Obra citada | first = T | last = Piersma, | first2 = J | last2 = van Gils| first3 = P | last3 = Wiersma| editor-last = Josep | editor-first = del Hoyo | editor2-last = Andrew | editor2-first = Sargatal | editor3-last = Jordi | editor3-first = Christie | contribution = Scolopacidae(Sandpipers And Allies) | títulu = [[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 3, Hoatzin To Auks | añu = 1996 | page = 519 | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 84-87334-20-2}}&lt;/ref&gt; Númberos cada vegada más pequeños&lt;ref&gt;Boere, G.C., Galbraith, C.A. &amp; Stroud, D.A. (eds). 2006.
Waterbirds around the world. The Stationery Office, Edinburgh, UK. 960 pp. [http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part3.5.13.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304125147/http://www.jncc.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part3.5.13.pdf |date=2011-03-04 }}&lt;/ref&gt; de la variedá ''rogersi'' (y posiblemente tamién de la ''piersmai'' que se describe más palantre) pasen l'iviernu nes tierres baxes del [[Golfu de Mannar]] y na mariña oriental&lt;ref&gt;{{cita publicación|autor=Rayo, P. &amp; K.K. Mohapatra|añu=1993|títulu=Occurrence of the Knot (''Calidris canutus'') in Andhra Pradesh in India|publicación=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=90|númberu=3|page=509}}&lt;/ref&gt; de la India, nel estáu d'[[Andhra Pradesh]].&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu=Balachandran|nome=S.|añu=1998|títulu=Population, status, moult, measurements, and subspecies of Knot ''Calidris canutus'' wintering in south India|publicación=Wader Study Group Bull.|volume=86|páxines=44-47|url=http://elibrary.unm.edu/sora/IWSGB/v086/p00044-p00047.pdf|formatu=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607134141/http://elibrary.unm.edu/sora/IWSGB/v086/p00044-p00047.pdf|archivedate=2011-06-07|fechaaccesu=2015-11-19}}&lt;/ref&gt; La raza apocayá identificada ''C. c. piersmai'' reproduzse nes [[islles de Nueva Siberia]] y envierna n'Australia noroccidental.&lt;ref name=tomkovich&gt;{{cita publicación|apellíu=Tomkovich|nome=P.S. |fecha=2001|títulu=A new subspecies of Red Knot ''Calidris canutus'' from the New Siberian Islands|publicación=Bulletin of the British Ornithologists Club|volume=121|páxines=257-63}}&lt;/ref&gt; ''C. c. roselaari'' reproduzse na [[islla de Wrangel]] en Siberia y n'[[Alaska]] noroccidental, y aparentemente trescurre l'iviernu en [[Florida]], [[Panamá]] y [[Venezuela]]. ''C. c. rufa'' reproducir nel baxu Árticu canadianu y envierna en Suramérica (incluyendo [[Uruguái]], anque ta arraleciendo).&lt;ref&gt;[https://www.elpais.com.uy/09/09/04/pciuda_439862.asp Delles especies d'aves amenaciaes n'Uruguái]&lt;/ref&gt; Pela so parte, ''C. c. islandica'' reproducir nel altu Árticu canadianu y en [[Groenlandia]], y envierna n'Europa Occidental.

== [[Subespecie|Subespecies]] ==
Conócense seis [[subespecie|subespecies]] de ''Calidris canutus'':&lt;ref&gt;{{cita web
|url = http://www.zoonomen.net/avtax/frame.html
|títulu = Birds of the World -- current valid scientific avian names.
|fechaaccesu = 27 d'Abril
|añoacceso = 2009
|autor = Zoonomen
|idioma = inglés
}}&lt;/ref&gt; Por orde de tamañu:

* ''[[Calidris canutus roselaari]]'' &lt;small&gt;Tomkovich, 1990&lt;/small&gt; (la mayor) 
* ''[[Calidris canutus rufa]]'' &lt;small&gt;(Wilson, A., 1813) &lt;/small&gt;
* ''[[Calidris canutus canutus]]'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1758)&lt;/small&gt;
* ''[[Calidris canutus islandica]]'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1767)&lt;/small&gt;
* ''[[Calidris canutus rogersi]]'' &lt;small&gt;(Mathews, 1913) &lt;/small&gt;
* ''[[Calidris canutus piersmai]]'' &lt;small&gt;Tomkovich, 2001&lt;/small&gt; (la menor)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{wikispecies}}
{{commons|Calidris canutus}}
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Calidris]]
[[Categoría:Aves migratories]]
[[Categoría:Especies descrites por Linnaeus]]
[[Categoría:Animales descritos en 1758]]</text>
      <sha1>66oqjiga1hluv8pw8arp48y2jp37we3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plomu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77018</id>
    <revision>
      <id>4527116</id>
      <parentid>4518550</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24199" sha1="c2pokpuwcaj6ybgpf4w9fth3a3ncozb" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu
|nome = Plomu
|símbolu = Pb
|númberu = 82
|anterior = [[Taliu]]
|posterior = [[Bismutu]]
|grupu = [[Elementos del grupu 14|14]]
|periodu = [[Elementos del periodu 6|6]]
|bloque = [[Elementos del bloque p|p]]
|densidá = 11340
|durez = 1,5
|apariencia = gris azuláu
|CAS = 7439-92-1
|masa_atómico = 207,2
|radiu_mediu = 180
|radiu_atómicu = 154
|radiu_covalente = 147
|radiu_van_der_waals = 202
|configuración_electrónica = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[xenón|Xe]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;4[[orbital atómicu|f]]&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; 5[[orbital atómicu|d]]&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 6[[orbital atómicu|s]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 6[[orbital atómicu|p]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|electrones_per_nivel = 2, 8, 18, 32, 18, 4
|estáu_oxidación = [[Plomu (IV)|4]], '''[[Plomu (II)|2]]''' ([[anfótero]])
|óxido = 
|estructura_cristalina = Cúbica centrada nes cares tao = [[Sólidu]]
|P_fusión = 600,61
|P_ebullición = 2022
|Y_fusión = 4,799
|Y_vaporización = 177,7
|T_crítica = 7,196
|P_crítica = 
|volume_molar = 
|presión_vapor = 4,21 × 10&lt;sup&gt;-7&lt;/sup&gt; [[Pascal (unidá)|Pa]] a 600 K
|velocidá = 1260
|Young = 16
|cortante = 5.6
|Poisson = 0.44
|compresibilidá = 46
|electronegatividá = 2,33
|calor_específico = 129
|cond_eléctrica = 4,81 × 10⁶
|cond_térmica = 35,3
|E_ionización1 = 715,6
|E_ionización2 = 1450,5
|E_ionización3 = 3081,5
|E_ionización4 = 4083
|E_ionización5 = 6640
|isótopu1_nm = 204
|isótopu1_bayura = 1,4&amp;nbsp;%
|isótopu1_p_semidesintegración = &gt;1.4×10&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; [[añu|años]]
|isótopu1_modo_desintegración = [[Emisión alfa|α]]
|isótopu1_enerxía = 2,186
|isótopu1_productu = &lt;sup&gt;200&lt;/sup&gt;[[Mercuriu (elementu)|Hg]]
|isótopu2_nm = 205
|isótopu2_bayura = [[radioisótopo sintéticu|Sintéticu]]
|isótopu2_p_semidesintegración = 1.53×10⁷ [[añu|años]]
|isótopu2_modo_desintegración = [[Captura d'electrones|ε]]
|isótopu2_enerxía = 0,051
|isótopu2_productu = &lt;sup&gt;205&lt;/sup&gt;[[Taliu|Tl]]
|isótopu3_nm = 206
|isótopu3_bayura = 24,1&amp;nbsp;%
|isótopu3_neutrones = 124
|isótopu4_nm = 207
|isótopu4_bayura = 22,1&amp;nbsp;%
|isótopu4_neutrones = 125
|isótopu5_nm = 208
|isótopu5_bayura = 52,4&amp;nbsp;%
|isótopu5_neutrones = 126
|isótopu6_nm = 210
|isótopu6_bayura = traces
|isótopu6_p_semidesintegración = 22,3 [[añu|años]]
|isótopu6_modo_desintegración = α&lt;br /&gt;[[Desintegración beta|β]]
|isótopu6_enerxía = 3,792&lt;br /&gt;0,064
|isótopu6_productu = &lt;sup&gt;206&lt;/sup&gt;[[Mercuriu (elementu)|Hg]]&lt;br /&gt;&lt;sup&gt;210&lt;/sup&gt;[[Bismutu|Bi]]
}}
El '''plomu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|plomu|38602}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de la [[Tabla periódica de los elementos|tabla periódica]], que'l so símbolu ye '''Pb''' (del [[llatín]] ''plumbum'') y el so [[númberu atómicu]] ye 82 según la tabla actual, yá que nun formaba parte na tabla de [[Dmitri Mendeléyev]]. Esti químicu nun lu reconocía como un elementu metálicu común pol so gran elasticidá molecular. Hai de solliñar que la elasticidá d'esti elementu depende de la temperatura ambiente, que distiende los sos átomos, o los estiende.

El plomu ye un [[metal pesao]] de densidá relativa o [[gravedá específica]] 11,4 a 16&amp;nbsp;°C, de color platiáu con tonu [[azul]]ado, que s'avafa p'adquirir un color [[gris]] mate. Ye flexible, inelástico y fúndese con facilidá. La so fusión producir a 327,4&amp;nbsp;°C y fierve a 1725&amp;nbsp;°C. Les valencies químiques normales son 2 y 4. Ye relativamente resistente al ataque del [[ácidu sulfúricu]] y del [[ácidu clorhídricu]], anque s'esllee con lentitú en [[acedu nítricu]] y ante la presencia de bases nitrogenadas. El plomu ye [[anfótero]], yá que forma [[Sal (química)|sales]] de plomu de los ácidos, según sales metáliques del ácidu plúmbico. Tien la capacidá de formar munchos sales, [[óxidu|óxidos]] y compuestos organometálicos.

== Carauterístiques xenerales ==
Los compuestos de plomu más utilizaos na [[industria]] son los óxidos de plomu, el [[tetraetilo de plomu]] y los [[silicatu de plomu|silicato de plomu]]. El plomu forma [[Aleación|aleaciones]] con munchos metales, y, polo xeneral, emplegar nesta forma na mayor parte de les sos aplicaciones. Ye un metal pesao y [[tóxicu]], y la intoxicación por plomu denominar como [[saturnismo]] o plumbosis.

== Isótopos del plomu ==
El plomu ta constituyíu por munchos [[isótopu|isótopos]], siendo estables cuatro d'ellos: &lt;sup&gt;204&lt;/sup&gt;Pb, &lt;sup&gt;206&lt;/sup&gt;Pb, &lt;sup&gt;207&lt;/sup&gt;Pb, y &lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb.

Al &lt;sup&gt;204&lt;/sup&gt;Pb conózse-y como plomu primordial, y el &lt;sup&gt;206&lt;/sup&gt;Pb, &lt;sup&gt;207&lt;/sup&gt;Pb y &lt;sup&gt;208&lt;/sup&gt;Pb formar pola desintegración radioactiva de dos isótopos del [[uraniu]] ([[Uraniu-235|&lt;sup&gt;235&lt;/sup&gt;O]] y [[Uraniu-238|&lt;sup&gt;238&lt;/sup&gt;O]]) y un isótopu del [[toriu]] ([[toriu-232|&lt;sup&gt;232&lt;/sup&gt;Th]]).

El &lt;sup&gt;210&lt;/sup&gt;Pb ye radioactivu y un precursor del [[Poloniu|&lt;sup&gt;210&lt;/sup&gt;Po]] na serie d'escayencia del &lt;sup&gt;238&lt;/sup&gt;O.

La concentración de &lt;sup&gt;210&lt;/sup&gt;Pb en fumadores ye'l doble que la concentración en non fumadores. Esta diferencia atribuyir a la inhalación de &lt;sup&gt;210&lt;/sup&gt;Pb nel [[fumu]] del [[tabacu]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/153/3741/1259?ijkey=4b899755332790cb78f5fcc0y98y08b0bdf07d07&amp;keytype2=tf_ipsecsha
|títulu=Lead-210 and Polonium-210 in Tissues of Cigarette Smokers
|fechaaccesu=9 de setiembre de 1966 
|añu=1966
|editorial=Science
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://rpd.oxfordjournals.org/content/130/3/389.abstract
|títulu=PB-210 concentrations in cigarettes tobaccos and radiation doses to the smokers
|fechaaccesu=29 de febreru de 2008
|añu=2008
|editorial=Radiation Protection Dosimetry.
}}&lt;/ref&gt;

== Fuentes de plomu ==
[[Ficheru:Calcite-Galena-elm56c.jpg|thumb|left|upright|[[Galena]], mena de plomu]]
El plomu escasamente alcuéntrase nel so estáu [[Elementu químicu|elemental]]. Preséntase comúnmente como [[sulfuru]] de plomu na [[galena]] (PbS).&lt;ref name=&quot;QAC&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=F. Burriel Martí, F. Lucena Conde, S. Arribas Jimeno, J. Hernández Méndez|títulu=Química analítica cualitativa|edición=18ª edición|añu=2006|editorial=Thomson|isbn=84-9732-140-5|capítulu=Química analítica de los cationes: Plomu|páxina=426-435}}&lt;/ref&gt; Otros [[mineral]]es d'importancia comercial son los [[carbonatu|carbonatos]] ([[cerusita]], PbCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; y los [[sulfatu|sulfatos]] ([[anglesita]], PbSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;).&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; Los [[fosfatu|fosfatos]] ([[piromorfita]], Pb&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;Cl(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;),&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; los [[vanadatos]] ([[vanadinita]], Pb&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;Cl(VO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;),&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; los [[arseniatos]] ([[mimelita]], Pb&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;Cl(ASO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;),&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; los [[cromatos]] ([[crocoita]], PbCrO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; y los [[molibdatos]] ([[vulferita]], PbMoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;),&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; los [[wolframatos]] ([[stolzita]], PbWO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;ref name=&quot;QAC&quot;/&gt; son muncho menos abondosos. Tamién s'atopa plomu en dellos minerales d'[[uraniu]] y de [[toriu]], yá que provién direutamente de la [[desintegración radiactiva]] (escayencia radiactiva).

La mayoría de los minerales contienen menos del 10&amp;nbsp;% de plomu, y los minerales que contienen tan pocu como 3&amp;nbsp;% de plomu pueden ser esplotaos económicamente. Los minerales esmagáyense y concéntrense por [[Flotación (procesu)|flotación per espluma]] típicamente hasta'l 70&amp;nbsp;% o más. Los minerales constituyíos por sulfuros se [[Turráu (metalurxa)|turren]], produciendo óxidu de plomu y principalmente un amiestu de sulfatos y silicatos de plomu y otros metales conteníos na [[Mena (minería)|mena]].&lt;ref name=&quot;samans&quot;&gt;Charles A. Sutherland, Edward F. Milner, Robert C. Kerby, Herbert Teindl, Albert Melin Hermann M. Bolt &quot;Lead&quot; in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2005, Wiley-VCH, Weinheim. {{DOI|10.1002/14356007.a15_193.pub2}}&lt;/ref&gt; L'óxidu de plomu del procesu de turráu amenorgar en [[coque]] d'[[altu fornu]] pa llograr el metal.&lt;ref name=&quot;leadorg1&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.ldaint.org/technotes1.htm|títulu = Primary Extraction of Lead Technical Notes|editorial = LDA International|fechaaccesu = 7 d'abril de 2007 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070322231927/http://www.ldaint.org/technotes1.htm |fechaarchivu = 22 de marzu de 2007}}&lt;/ref&gt; Nel procesu dixébrense capes adicionales separaos que llexen na parte cimera de la capa de plomu metálicu fundíu. Estes son escoria (silicatos que contienen 1,5&amp;nbsp;% de plomu), mate (sulfuros que contienen 15&amp;nbsp;% de plomu), y speiss (arseniuros de fierro y cobre). Estes residuos contienen concentraciones de cobre, cinc, cadmiu y bismutu que pueden ser recuperaos económicamente, como pue ser el so conteníu en plomu ensin amenorgar.&lt;ref name=&quot;samans&quot;/&gt;

El plomu metálicu que resulta de los procesos de fornu de calcinación y altu fornu inda contién significatives cantidaes de contaminantes: arsénicu, antimoniu, bismutu, cinc, cobre, plata y oru. La masa fundida tratar nun [[fornu de llasto]] con aire, vapor y azufre, qu'aferruña los contaminantes sacante plata, oru y bismutu. Los contaminantes ferruñosos son esaniciaos como escoria, que flota na superficie y retírase.&lt;ref name=&quot;samans&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;leadorg&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.ldaint.org/technotes2.htm|títulu = Primary Lead Refining Technical Notes|editorial = LDA International|fechaaccesu = 7 d'abril de 2007 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070322191856/http://www.ldaint.org/technotes2.htm |fechaarchivu = 22 de marzu de 2007}}&lt;/ref&gt; Yá que les menas de plomu contienen concentraciones significatives de [[plata]], el metal fundíu tamién ta xeneralmente contamináu con plata. La plata metálico, según l'oru estrayer y recupérense económicamente per mediu del [[procesu Parkes]].&lt;ref name=&quot;samans&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;leadorg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pauling&quot;&gt;{{cita llibru |nome = Linus|apellíos = Pauling|títulu = Xeneral Chemistry|url = https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0|editorial = W.H. Freeman|añu = 1947|isbn = 0-486-65622-5}}&lt;/ref&gt; El plomu desplatado lliberar del [[bismutu]] acordies col procesu Betterton-Kroll por tratamientu con [[calciu]] y [[magnesiu]] metálicos, que formen una escoria de bismutu que pueden ser removida.&lt;ref name=&quot;samans&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;leadorg&quot;/&gt; Puede llograse plomu bien puru procesando electrolíticamente el plomu fundíu por aciu el [[Procesu electrolíticu Betts|procesu de Betts]]. Dichu procesu utiliza ánodos de plomu impuru y cátodos de plomu puru nun electrolitu constituyíu por un amiestu de fluorosilicato de plomu (PbSiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;) y acedu hexafluorosilícico (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SiF&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;).&lt;ref name=&quot;samans&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;leadorg&quot;/&gt;

L'usu más ampliu del plomu como tal atópase na fabricación d'[[Acumulador eléctricu|acumuladores]]. Otres aplicaciones importantes son la fabricación de [[tetraetilo de plomu]], forros pa [[cable]]s, elementos de construcción, [[pigmentu|pigmentos]], [[soldadura]] nidia, [[Munición|municiones]], [[plomada|plomaes]] pa pesca y tamién na fabricación dende soldaditos de xuguete hasta pa faer tubos d'[[Órganu (instrumentu musical)|órganos]] musicales.

Tán desenvolviéndose compuestos [[organoplúmbicos]] p'aplicaciones como son la de [[Catálisis|catalizadores]] na fabricación d'[[espluma]] de [[poliuretano]], tóxicos pa les [[Pintura (material)|pintures]] navales col fin de tornar la incrustación nos cascos, axentes biocidas contra les [[bacteria|bacteries]] grampositivas, ácaros y otres bacteries, proteición de la [[madera]] contra l'ataque de los barrenillos y [[fungu|fungos]] marinos, preservadores pal [[algodón]] contra la descomposición y el moho, axentes [[molusquicida|molusquicides]], axentes [[antihelmínticos]], axentes reductores de la gastadura nos [[llubricante]]s y inhibidores de la [[escomiu]] pal [[aceru]].

Por cuenta de la so escelente resistencia al escomiu, el plomu atopa un ampliu usu na construcciónsobremanera na industria [[química]]. Ye resistente al ataque per parte de munchos ácidos porque forma'l so propiu revestimiento proteutor d'óxidu, pero ye atacáu poles bases nitrogenadas. De resultes d'esta carauterística ventaxosa, el plomu utilízase enforma na fabricación y el manexu del [[ácidu sulfúricu]], [[acedu nítricu]].

Mientres enforma tiempu emplegóse'l plomu como pantalla proteutora pa les máquines de [[rayos X]]. En virtú de les aplicaciones cada vegada más amplies de la [[enerxía atómica]], volviéronse cada vegada más importantes les aplicaciones del plomu como blindaxe contra la [[radiación]].

== Usos industriales ==

=== Na historia ===
[[Ficheru:BasReliefPlombMoyenAgeMuséeCluny.jpg|thumb|200px|[[Baxorrelieve]] de plomu, nel [[Muséu Cluny]] ([[París]]).]]

El plomu ye unu de los metales más conocíos dende l'antigüedá y l'home emplegar tantu por lo muncho qu'abonda como pola so facilidá de fundise. Suponen que [[Midácritas]] foi'l primeru que lo llevó a [[Grecia]]. [[Pliniu'l Vieyu]] diz que na antigüedá escribir en llámines o fueyes de plomu y dellos autores aseguren topar munchos volúmenes de plomu nos campusantos romanos y nes [[catacumba|catacumbes]] de los [[mártir]]es. L'usu d'escribir en llámines de plomu ye perantiguu y [[Pausanias (xeógrafu)|Pausanias]] menta unos llibros de [[Hesíodo]] escritos sobre fueyes de dichu metal. Atopáronse en [[York (Inglaterra)|York]] (Inglaterra) llámines de plomu en que taba grabada una inscripción del tiempu de [[Domicianu]].&lt;ref name=&quot;SALVAT&quot;&gt;Diccionariu enciclopédicu popular ilustráu Salvat (1906-1914)&lt;/ref&gt;

Nel [[Imperiu romanu]] les cañeríes y les bañeres anubrir con plomu o con [[cobre]].

Na [[Edá Media]] emplegábense grandes planches de plomu pa les cubriciones y pa revistir l'armazón de madera de les [[flecha|fleches]] o torres. Tamién se fundíen en plomu munchos [[medallón|medallones]], [[mascarón]] de fontes, etc. Y había tamién fontes bautismales de plomu. En [[1754]] topar na [[Alcazaba]] o [[Albaicín]] de [[Granada (España)|Granada]] una llámina de plomu de 30 pulgaes (76,2&amp;nbsp;cm) de llargu y 4 (10,16&amp;nbsp;cm)d'anchu con tres dobleces y ente ellos, una cruz y en 17 del mesmu mes y añu un llibru de fueyes de plomu escrites. Los calteres d'estos descubrimientos persuadieron de que yeren d'una fecha anterior al [[sieglu VIII]].&lt;ref name=&quot;SALVAT&quot; /&gt;

=== Na actualidá ===
El so usu como [[recubrimientu|cubierta]] pa [[cable]]s, yá sía la de [[teléfonu]], de [[televisión]], d'[[internet]] o de [[lletricidá]], sigue siendo una forma d'empléu afecha. La [[ductilidá]] única del plomu facer particularmente apropiáu pa esta aplicación, porque puede espurrise pa formar un forru continuu alredor de los conductores internos.

L'usu del plomu en [[pigmentu|pigmentos]] sintéticos o artificiales foi bien importante, pero ta escayendo en volume. Los [[pigmentu|pigmentos]] que s'utilicen con más frecuencia y nos qu'intervien esti elementu son:
* El [[blancu de plomu]] (conocíu tamién como albayalde) 2PbCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;.Pb(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
* [[Sulfatu básicu de plomu]]
* El [[tetróxido de plomu]] tamién conocíu como miniu.
* [[Cromato de plomu|Cromatos de plomu]].
* El silicatoeno de plomu (más conocíu na industria de los aceros blandos)

Utilícense una gran variedá de compuestos de plomu, como los [[silicatu|silicatos]], los [[carbonatu|carbonatos]] y sales d'[[ácidu orgánico|ácidos orgánicos]], como [[estabilizador]]es contra'l calor y la lluz pa los plásticos de [[cloruru de polivinilo]]. Úsense silicatos de plomu pa la fabricación de frituras (esmaltes) de [[vidriu]] y de [[cerámica]], les que resulten preseos pa introducir plomu nos acabaos del [[vidriu]] y de la [[cerámica]]. L'[[azida]] de plomu, Pb(N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ye'l [[detonador]] estándar pa los [[esplosivu|esplosivos]] plásticos como'l [[C-4]] o otros tipos d'[[HE (munición)|esplosivos H.Y.]] (High Explosive). Los [[arseniatos]] de plomu emplegar en grandes cantidaes como [[insecticida|insecticides]] pa la proteición de los cultivos y p'estornar [[inseutu|inseutos]] cafiantes como [[cucaracha|cucaraches]], [[mosquitu|mosquitos]] y otros animales que tengan un [[exoesqueleto]]. El [[litargirio]] ([[óxidu de plomu]]) emplégase enforma p'ameyorar les propiedaes magnétiques de los [[Imán (física)|imanes]] de [[cerámica]] de ferrita de [[bariu]].

Coles mesmes, un amiestu xamuscáu de [[zirconato de plomu]] y de [[titanato de plomu]], conocida como [[PETE]], ta ampliando'l so mercáu como un material [[piezoeléctrico]].

== Efeutos ==

=== Orixe de la contaminación por plomu ===
Lo que ye güei la mayor fonte de plomu ye l'atmósfera,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.caranddriverthef1.com/coches/planeta-motor/70995-plomu-baxa-el so-indice-atmosferico-gracies-la-prohibicion|autor=JLS|editor=CarandDriventheF1.com}}&lt;/ref&gt; anque'l so conteníu ta menguando gracies a la prohibición d'utilizar gasolina con plomu.
El plomu puede entrar nel [[agua potable]] al traviés de la [[escomiu]] de les tuberíes. Esto ye más común qu'asoceda cuando l'agua ye llixeramente aceda. Esta ye la razón pola que los sistemes de tratamientu d'agües públiques afaen el [[pH]] de l'agua potable. El plomu nun cumple nenguna función esencial nel cuerpu humanu; este puede principalmente faer dañu dempués de ser inxeríu na comida, o al traviés del aire o l'agua.

=== Efeutos nel organismu ===
El plomu puede causar dellos efeutos ensin deseyar, como son:
* Perturbación de la [[biosíntesis]] de [[hemoglobina]] y [[anemia]].
* Medría de la [[presión sanguínea]].
* Dañu a los [[reñones]].
* [[Albuertu bonal]]
* Perturbación del [[sistema nerviosu]].
* Dañu al celebru.
* Amenorgamientu de la [[fertilidá]] del home al traviés del dañu nel [[espelma]].
* Amenorgamientu de les habilidaes de deprendimientu de los neños.
* Perturbación nel [[comportamientu]] de los neños, como ye [[agresión]], comportamientu impulsivu y [[hipersensibilidá]].
* Alteraciones graves na [[propiocepción]], [[equilibriocepción]], [[nocicepción]] y [[electrocepción]], [[magnetocepción]], [[ecolocalización]] en ciertos animales.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.scielo.org.pe/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1025-55832005000100009 |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220123110555/http://www.scielo.org.pe/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1025-55832005000100009 |fechaarchivu=2022-01-23 }}&lt;/ref&gt;
* La formación de depósitos plúmbicos nes encias que formen una llinia de color gris claru azuláu llamada &quot;la llinia del plomu&quot; o &quot;la llinia de Burton&quot;.&lt;ref&gt;[http://content.karger.com/produktedb/produkte.asp?typ=fulltext&amp;file=000098100]&lt;/ref&gt;

El plomu puede entrar nel [[fetu]] al traviés de la [[llibradura]] de la madre. Por cuenta de esto puede causar serios daños al sistema nerviosu y al [[celebru]] de los neños por nacer.

=== Plomu nel mediu ambiente ===
Con al respective de la so incidencia nel mediu ambiente, el plomu atopar de forma natural nel ambiente, pero les mayores concentraciones atopaes nel ambiente son la resultancia de les actividaes humanes.

Los sales de plomu entren nel mediu ambiente al traviés de los tubos d'escape (principalmente los defectuosos) de los coches, camiones, motos, aviones, barcos y aeroeslizadores y casi tolos tipos de vehículos motorizados qu'utilicen derivaos del [[petroleu]] como combustible, siendo les partícules de mayor tamañu les que van quedar reteníes nel suelu y nes agües superficiales, provocando la so acumuladura n'organismos acuáticos y terrestres, y cola posibilidá de llegar hasta l'home al traviés de la cadena alimenticia. Les pequeñes partícules queden suspendíes na atmósfera, pudiendo llegar al suelu y a l'agua al traviés de l'agua acedo.

L'acumuladura de plomu nos animales puede causar graves efeutos na so salú por envelenamientu, ya inclusive la muerte por paru cardio-respiratoriu. Dellos organismos, como los crustáceos o otros invertebraos, son bien sensibles al plomu (yá que el plomu cuando s'atopa por demás deposítase nos güesos y al nun tener queda reteníu nel so organismu), y en bien pequeñes concentraciones cáusenlos graves mutaciones. Rexistráronse casos onde les críes de [[crustaceu|crustáceos]] con saturnismo crónicu, presentaben estremidaes más llargues, deformidaes n'otres y un comportamientu agresivo y poco coordináu llegando a producise automutilaciones y autolaceraciones múltiples, atribuyíu a alteraciones xenétiques xeneraes pola contaminación por plomu.

Otru efeutu significativu del plomu nes agües superficiales, ye que provoca perturbaciones nel [[fitoplancton]], que ye una fonte importante de producción d'osíxenu nos océanos y d'alimentu pa dellos organismos acuáticos de variáu tamañu (dende ballenes hasta pequeños pececillos).

==== Estudios sobre la conducta ====
Un estudiu realizáu en mayu de 2000&lt;ref&gt;[http://dx.doi.org/10.1016/j.envres.2007.02.008 Understanding international crime trends: The legacy of preschool lead exposure]&lt;/ref&gt; pol consultor económicu [[Rick Nevin]] demostró qu'ente un 65&amp;nbsp;% y un 90&amp;nbsp;% de los [[delito|crimen violentos]] cometíos n'[[Estaos Xuníos]] tienen como causa la esposición al plomu.
Nel 2007, Nevin demostró, nun nuevu estudiu,&lt;ref&gt;[http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6WDS-4NJP3V8-2&amp;_user=10&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;view=c&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=9d17y72f0f5088f70bfd6y71y77f7y48]&lt;/ref&gt; que la esposición al plomu (tomando'l nivel en sangre de plomu) per parte d'un 60&amp;nbsp;% de los neños y adolescentes trai un baxu nivel de [[coeficiente intelectual]], calter agresivu y antisocial con enclín a lo criminal.
Estos estudios fueron realizaos a lo llargo de dellos años y en 9 países distintos; siendo aldericaos pol [[Washington Post]] en xunetu d'esi añu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/07/07/AR2007070701073_pf.html
|títulu=Research Links Lead Exposure, Criminal Activity &lt;!--Xeneráu por Muriu Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantiya--&gt;
|añoacceso=2009
}}&lt;/ref&gt; Tamién llamó l'atención del [[científicu]] [[políticu]] de Darthmouth, el Dr. Roger D. Masters quien xunto a otros científicos de valumbu internacional sofiten los estudios realizaos por Nevin.&lt;ref&gt;[http://www.vrfca.org/files/vrf/article-masters-brain-chemistry.pdf Roger Masters] Toxins, Brain Chemistry, and Behavior&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Saturnismo]]
* [[Carga tóxica]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|Lead}}
* {{Enllaz rotu|1=ATSDR n'Español - Estudios de Casu en Medicina Ambiental: La toxicidá del plomu |2=http://www.atsdr.cdc.gov/es/csem/plomu/ |date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot }} Departamentu de Salú y Servicios Humanos d'Estaos Xuníos (dominiu públicu)
* {{Enllaz rotu|1=ATSDR n'Español - ToxFAQs™: Plomu (Pb) |2=http://www.atsdr.cdc.gov/es/toxfaqs/ye_tfacts13.html |date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot }} Departamentu de Salú y Servicios Humanos d'Estaos Xuníos (dominiu públicu)
* {{Enllaz rotu|1=ATSDR n'Español - Resume de Salú Pública: Plomu (Pb) |2=http://www.atsdr.cdc.gov/es/phs/ye_phs13.html |date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot }} Departamentu de Salú y Servicios Humanos d'Estaos Xuníos (dominiu públicu)
* [http://www.insht.es/InshtWeb/Conteníos/Documentacion/FichasTecnicas/FISQ/Ficheros/0a100/nspn0052.pdf Institutu Nacional de Seguridá ya Hixene nel Trabayu d'España]: Ficha internacional de seguridá química del plomu.
* [http://www.lenntech.com/espanol/tabla-peiodica/Pb.htm Lenntech Tabla periódica]
* [http://www.chemistry-reference.com/pdictable/q_elements.asp?language=es&amp;Symbol=Pb La Química de Referencia - Plomu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140422190544/http://www.chemistry-reference.com/pdictable/q_elements.asp?language=es&amp;Symbol=Pb |date=2014-04-22 }}

{{Tradubot|plomo}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Contaminantes]]
[[Categoría:Material reciclable]]
[[Categoría:Materiales superconductores]]
[[Categoría:Metales]]
[[Categoría:Plomu]]</text>
      <sha1>c2pokpuwcaj6ybgpf4w9fth3a3ncozb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parafina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79900</id>
    <revision>
      <id>4527096</id>
      <parentid>4514699</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T21:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8204" sha1="ch2fk9dmfuweh0ccuc2na4j85ws06rn" xml:space="preserve">{{ficha de compuestu químicu}}
[[Ficheru:Paraffin.jpg|miniaturadeimagen|Cera de parafina.]]
'''Parafina''' ye'l nome común d'un grupu d'hidrocarburos alcanos de fórmula xeneral CnH2n+2, onde n ye'l númberu d'átomos de carbonu. La molécula más simple de parafina ye'l metanu, CH4, un gas a temperatura ambiente; sicasí, los miembros más pesaos de la serie, como les formes sólides de parafina, llamaes ''cera de parafina'', provienen de les [[Molécula|molécules]] más pesaes C20 a C40. La parafina, identificada per primer vegada por Carl Reichenbach en [[1830]], ye un deriváu del petroleu.&lt;ref&gt;''Britannica'' 1911&lt;/ref&gt;

Parafina, o hidrocarbono de ''parafina'', ye'l nome téunicu de los alcanos polo xeneral, anque na mayoría de los casos refierse específicamente a un alcano llinial o alcano ''normal'' —si tien ramificaciones, los isoalcanos tamién son llamaos isoparafinas.

El nome deriva del [[Idioma llatín|llatín]] ''parum'' (= apenes) + ''affinis'' equí utilizáu col significáu de &quot;falta d'afinidá&quot;, o &quot;falta de reactividá&quot;.

== Fabricación ==
Xeneralmente llógrase del [[Petroleu|petroleu]], de los esquistos bituminosos o del [[carbón]].

El procesu empieza con una destilación a temperatura elevao, pa llograr aceites pesaos, de los que por  enfriamientu a 0 °C, cristaliza la parafina, que ye dixebrada por aciu filtración o centrifugación.

El productu se purifica por aciu recristalizaciones, llavadures acedes y [[Alcalín|alcalines]] y decoloración.&lt;ref&gt;''Gran Enciclopedia del Mundo'': 14-783.&lt;/ref&gt;

Les refineríes de petroleu de normal producen parafina. Tamién puede llograse por aciu el craqueo térmicu del petroleu, onde se ruempen cadenes de carbonos y  añader calor 400-650 °C.

== Cera ==
La cera de parafina atópase polo xeneral como un sólidu [[Cera|ceroso]], blancu, ensin golor nin sabor, con un puntu de fusión típicu ente 47 °C y 64 °C. Ye insoluble n'agua, anque si ye soluble n'éter, bencenu, y dellos ésteres. La parafina nun ye afeutada polos reactivos químicos más comunes, pero quémase fácilmente.

La cera pura de parafina ye un bien bon aislante llétricu, el so resistividad llétrica toma valores nel rangu y ohm metro.&lt;math&gt;10^{13}&lt;/math&gt;&lt;math&gt;10^{17}&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;kayelaby&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/general_physics/2_6/2_6_3.html|fecha=1995 |títulu=Electrical insulating materials|obra=Kaye and [[T. H. Laby|Laby]] Tables of Physical and Chemical Constants|editorial=[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]] |fechaaccesu=23 d'abril de 2007}}&lt;/ref&gt; Esto ye meyor que la resistividad de la mayoría de los otros materiales sacante dellos plásticos (por casu el teflón). Ye un moderador de neutrones bien efectivu y foi utilizáu por James Chadwick nos esperimentos que realizó en [[1932]] [[wikibooks:A-level Physics/Forces, Fields and Energy/The nuclear atom|pa identificar al neutrón]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.kayelaby.npl.co.uk/atomic_and_nuclear_physics/4_7/4_7_3.html|fecha=1995 |títulu=Attenuation of fast neutrons: neutron moderation and diffusion|obra=Kaye and Laby Tables of Physical and Chemical Constants|editorial=[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]] |fechaaccesu=23 d'abril de 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíu=Rhodes |nome=Richard|enllaceautor=Richard Rhodes |títulu=The Making of the Atomic Bomb|url=https://archive.org/details/makingofatomicbo0000rhod_e9c8 |editorial=Simon and Schuster|fecha=1986|ubicación=Nueva&amp;nbsp;York |páxinas=163|id=ISBN 0-671-44133-7}}&lt;/ref&gt;

La cera de parafina (C25H52) ye un material escelente p'almacenar calor, que tien una capacidá calorífica de 2,14-2,9 J g–1 K–1 y un calor de fusión de 200-220 J/g.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.diracdelta.co.uk/science/source/s/p/specific%20heat%20capacity/source.html|títulu=Specific Heat Capacity|obra=Diracdelta.co.uk Science and Engineering Encyclopedia|editorial=Dirac Delta Consultants Ltd, Warwick, England|fechaaccesu=18 d'agostu de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070804192935/http://www.diracdelta.co.uk/science/source/s/p/specific%20heat%20capacity/source.html|fechaarchivu=2007-08-04}}&lt;/ref&gt; Esta carauterística ye aprovechada nel cambéu de plaques de material de construcción, como les de cartón yelsu; la parafina ye balerada o inyectada na placa, onde se derrite mientres el día, absorbiendo calor, y se solidifica dempués, mientres la nueche, lliberando calor.

La cera espándese considerablemente cuando se derrite, y ello utilízase na fabricación de termostatos pa usu industrial o domésticu y especialmente n'automóviles. Tamién s'utiliza a nivel de llaboratorios, una función que tien específicamente, ye nel procesu de destilación, onde ésti s'utiliza pa evitar que forme espluma nel balón de destilación.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.freepatentsonline.com/4948043.html |títulu=«Wax-pellet thermostat. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070929104641/http://www.freepatentsonline.com/4948043.html |fechaarchivu=2007-09-29 }}&lt;/ref&gt;

Pa preparar los moldes pa fundir pieces de [[metal]] y otros materiales, úsense &quot;cubiertes de cera pa fundición&quot;, nes cualos la parafina combinase con otros materiales pa llograr les propiedaes deseyaes. Polo xeneral nun s'utiliza pa faer los moldes o modelos orixinales pa fundición, pos ye relativamente fráxil a temperatura ambiente y nun puede ser tallada en fríu ensin que se produzan quebres. Les ceres nidies, flexibles tales como la cera d'abeyes son preferíes pa estos propósitos.

N'aplicaciones industriales, ye práutica común modificar les carauterístiques cristalines de la cera de parafina, lo cual consíguese amestando delles cadenes llaterales a la cadena de carbón de la parafina. El cambéu realízase xeneralmente con aditivos, tales como goma EVA, cera microcristalina, o formes de polietileno. Asina resulta una parafina modificada, con una alta mafa, una menor estructura cristalina y propiedaes funcionales distintes.

La parafina tien delles otres aplicaciones. Utilizase pa fabricar papel parafinado pa empacar alimentos y otros productos; pa fabricar papel carbón; pa impermiabilizar tapes de corchu o [[plásticu]], maderes, municiones; como aislante en conductores llétricos; pa fabricar llapiceros grasosos, buxíes y múltiples artículos.

== Líquida ==
La parafina líquida ye un amiestu de alcanos más pesaos; tien diversos nomes y presentaciones, incluyendo ''nujol'', ''aceite de adepsina'', ''albolin'', ''glimol'', ''parafina melecinal'', ''saxol'', o ''aceite mineral de USP''.

Utilízase de cutiu na espectroscopia infrarroxa, pos tien un espectru DIR relativamente senciellu, con poques bandes bien conocíes. Una pequeña cantidá de la muestra sólida que s'investiga, molese con delles gotes de parafina líquida y la pasta llograda estiéndese sobre un discu d'un material tresparente al DIR, que depués s'asitia nel espectrómetru de DIR. Nel espectru llográu se descuentan les bandes propies de la parafina. 

La parafina líquida melecinal utilizase p'ayudar al movimientu d'intestín nes persones que sufren l'estriñimientu crónicu; pasa al traviés del tubu dixestivu ensin ser asimilada pol cuerpu, pero llinda la cantidá d'agua escretada.

Na industria alimentaria, onde pue ser llamada &quot;cera&quot;, ye utilizada como llubricante n'amiestos mecánicos, aplicáu a los moldes d'enfornar p'asegurase de que los [[Pan|panes]] o tortas sían fácilmente extraíbles de los moldes una vegada completada la cocción. Tamién s'aplica como una capa sobre la fruta o otros artículos que riquen un aspeutu brillosu&quot; pa la venta.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.inchem.org/documents/jecfa/jecmono/v10je08.htm|fecha=1976 |títulu=Mineral Oil (Food Grade)|obra=WHO Food Additives Series 10|editorial=Food and Agriculture Organization of the United Nations; World Health Organization |fechaaccesu=21 d'agostu de 2007}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Farmacología]]
[[Categoría:Compuestos químicos]]
[[Categoría:Industria d'alimentos]]
[[Categoría:Ingredientes culinarios]]
[[Categoría:Hidrocarburos]]</text>
      <sha1>ch2fk9dmfuweh0ccuc2na4j85ws06rn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Melville (Australia)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80103</id>
    <revision>
      <id>4527048</id>
      <parentid>4254284</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1605" sha1="qb7u13mc75b5ie4bej1fe7vzkffpe7y" xml:space="preserve">{{xeografía}}
La '''islla Melville''' alcuéntrase agües fuera de la mariña del [[Territoriu del Norte]] d'[[Australia]]. Allúgase al oeste de la península [[Cobourg]] na [[Tierra de Arnhem]] y al norte de la [[ciudá de Darwin]]. Con 5.786 km² ye la segunda islla en tamañu n'Australia, dempués de [[Tasmania]] (y escluyendo la masa continental). Tamién se conoz pol so nome n'idioma tiví: ''Yermalner''.

El conxuntu formáu pola islla Melville y la [[islla Bathurst]] conozse como les [[Islles Tiví]].
[[Ficheru:Tiwi Islands.png|200px|miniaturadeimagen|Islles Tiwi.]]

El primer européu en columbrar la islla foi [[Abel Tasman]] en [[1644]]. En [[1818]] un oficial de la marina británica puso-y nome n'honor de [[Robert Dundas]], 2u. [[Vizconde de Melville]], primer Lord del Almirantazgo ente [[1818]] y [[1827]]. La islla Melville del archipiélagu árticu canadianu tamién foi nomada nel so honor. Pocu tiempu dempués, los [[Reinu Xuníu|británicos]] fixeron el primer intentu por establecer un asentamientu na mariña norte d'Australia, nel fuerte Dundas que fracasa al poco tiempu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.tiwilandcouncil.net.au/ Tiwi Land Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230075207/http://www.tiwilandcouncil.net.au/ |date=2006-12-30 }}
* [http://www.tiwiart.com/ Arte Tiwi]
* [https://web.archive.org/web/20080708181708/http://www.travelnt.com/en/explore/darwin/region/tiwi-islands.htm Información turística]

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles|Melville]]
[[Categoría:Xeografía d'Australia]]</text>
      <sha1>qb7u13mc75b5ie4bej1fe7vzkffpe7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Eglinton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80329</id>
    <revision>
      <id>4526951</id>
      <parentid>4207870</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T11:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="mux0y1bmtej89aithx4ljzlmxzegb65" xml:space="preserve">{{Rexón}}
La '''islla Eglinton''' ye una islla despoblada del Archipiélagu árticu canadianu. Alministrativamente, la islla pertenez a los [[Territorios del Noroeste]], [[Canadá]]. 

== Xeografía ==
Islla Eglinton ye una de les islles del grupu d'[[Islles de la Reina Isabel]]. Atópase na parte septentrional del Estrechu McClure, ente islla Melville, al este —de quien la dixebra les agües de la canal Kenett, de 22 km d'anchor— y d'[[islla del Príncipe Patrick]], al oeste dixebrada peles agües de la canal Crozier, de 23 km d'anchor—. Al otru llau del estrechu McClure, al suroeste, alcuéntrase la mariña nororiental d'islla Banks, a unos 130 km de distancia.

Con una superficie de 1.541 km², ye la 13ª islla per tamañu del archipiélagu d'islles de la Reina Isabel y la 38ª de Canadá. La islla tien una forma bastante rectangular, estrechándose nel estremu norte. En direición SO-NE, mide unos 73 km, y el so anchor máximo ye d'unos 28 km y la mínima de 9 km.

A partir de les zones baxes costeres, l'interior xube gradualmente a una zona de llombes non bien altes, d'unos 200 m d'altor. El sector septentrional de la islla ye más baxu, con una altitú media de 10-20 m sobre'l nivel del mar.

== Historia ==
La Islla Eglinton foi afayada en [[1853]] polos esploradores Francis Leopold McClintock y George Mecham, viaxando en trinéu nun viaxe d'ida y vuelta de más de 2100 km nel que tamién afayaron la islla del Príncipe Patrick. Formaben parte de la espedición al árticu de Sir Edward Belcher ([[1852]]-54), cuando'l so barcu quedó atrapáu pol xelu na ribera d'[[islla Melville]].

La islla permanez despoblada, ensin qu'hubiera nengún tipu d'actividá humana conocida.


== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Islles de Canadá|Eglinton]]</text>
      <sha1>mux0y1bmtej89aithx4ljzlmxzegb65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Manitoulin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80331</id>
    <revision>
      <id>4527049</id>
      <parentid>4467067</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1663" sha1="iw0s909s9o4lzitaszca5dd62114sr9" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
La '''islla Manitoulin''' (n'inglés ''Manitoulin Island'') ta nel llagu Furón y pertenez a la provincia [[Canadá|canadiana]] d'[[Ontario]]. Colos sos 2.766 km², ye mayor que [[Luxemburgu]], y amás ye la mayor islla del mundu asitiada nun llagu d'agua duce.&lt;ref name=&quot;manitoulin&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.huronsandsmotel.com/MapOfIsland.htmManitoulin |títulu=Island: The Largest Freshwater Island in the World |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20241127104537/http://www.huronsandsmotel.com/MapOfIsland.htmManitoulin |fechaarchivu=2024-11-27 }}&lt;/ref&gt; Nel añu [[2001]] tenía 10.603 habitantes, lo que correspuende a una [[densidá de población]] d'aproximao 4 habitantes/km².&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050916211525/http://atlas.gc.ca/site/english/maps/peopleandsociety/population/population2001/distribution2001 Population Distribution, 2001] - The Atlas of Canada&lt;/ref&gt;

Na islla hai en total más de 80 llagos, dalgunos de los cualos contienen islles más pequeñes.&lt;ref name=&quot;manitoulin&quot;/&gt; La villa histórica de Manitowaning, fundada en [[1837]], foi'l primer asentamientu européu na islla.

== Referencies ==
{{Llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.manitoulin-island.com Web oficial de la Islla Manitoulin]
* [https://web.archive.org/web/20061017000955/http://142.51.17.253/jrp/nots/geobiome.htm Curtia xeografía del Norte d'Ontario]
* {{Enllaz rotu|1=Vista de Satélite |2=http://terraserver.com/imagery/image_gx.asp?cpx=-82.40795667406426&amp;cpy=45.73768142916399&amp;res=280&amp;provider_id=340&amp;t=pan&amp;dat= |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>iw0s909s9o4lzitaszca5dd62114sr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Resolution</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80336</id>
    <revision>
      <id>4526990</id>
      <parentid>4342092</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2816" sha1="bvbu7tve2l7cdsxoemfpq2pf9311ymv" xml:space="preserve">{{Llocalidá}}

'''Islla Resolution''' ye una de les islles del Archipiélagu árticu [[Canadá|canadianu]].

== Xeografía ==
Ta asitiada nel estremu oriental d'islla Baffin, frente a la península de Meta Ingognita, de la que la dixebren les agües del Estrechu Gabriel. Ta emplazada nuna de les encruciades marines de la navegación árticu, yá que da accesu al estrechu de Hudson, al oeste, tradicionalmente delimitado na so parte oriental por Cabu Chidley, n'[[Islla Killiniq|Islla]] Killiniq,y la mesma Islla Resolvimientu. Tamién dexa siguir saleando al estrechu de Davis, al norte, flanqueada la badea de Frobisher. Arrodiase, na so parte noroccidental, un montón de pequeñes islles que la dixebren de la cercana Islla Edgell, asitiada a menos de 4 km. Ente ella y la punta de península de Meta Ingognita, nel Estrechu Gabriel, tán tamién les islles Lower Savage. 

Tien una superficie de 1015 km² y alministrativamente, pertenez, como toles islles que la rodena, al territoriu autónomu de [[Nunavut]].

== Historia ==
Foi afayada per vegada primera pol esplorador inglés Martin Frobisher, que desembarcó na islla'l 28 de xunetu de 1576, nun viaxe p'afayar el llexendariu Pasu del Noroeste. 

== Base militar y contaminación ==
La islla allugó una base militar d'Estaos Xuníos qu'empezó a funcionar en 1954 como parte de la Llinia d'Alerta Temprano («Distant Early Warning Line», DEW). La base foi dexada vacante en 1973 y apurrida al gobiernu canadianu en 1974. 

Nunes investigaciones in situ realizaes ente 1987 y 1990 afayose por primer vegada la contaminación del llugar, aniciada en gran parte por derrames de los equipos de radar, qu'utilicen bifenilos policlorados (PCBs) como aislantes. Otros elementos contaminantes inclúin fluyíos de tresformadores, hidrocarburos, amiantu y metales pesaos nos edificios y afecten a tol sitiu. Islla Resolution foi identificada col más altu nivel de contaminación por PCB de toles antigües bases militares alcontraes en que correspuenden al Ministeriu d'asuntos indíxenes y del Norte de Canadá («Indian and Northern Affairs Canada», INAC). 

En 1993 y 1994, realizóse una evaluación ambiental de la zona. A resultes d'ello, asitiáronse barreres temporales nes víes de drenaxe pa detener la migración de los PCBs a l'agua. Amás realizáronse nueves investigaciones y, en 1997, la INAC empecipió unos trabayos de restauración en collaboración cola Qikiqtaaluk Corporation (CC), Mediu Ambiente de Canadá, QC y la Universidá de Queen. Nesi momentu adoptáronse midíes p'asegurase de que los contaminantes nun supongan un riesgu pa los seres humanos y la vida montesa.

== Referencies ==
{{llistaref}}
* Other Arctic Islands, The Atlas of Canada, Natural Resources Canada

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>bvbu7tve2l7cdsxoemfpq2pf9311ymv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Russell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80339</id>
    <revision>
      <id>4526998</id>
      <parentid>4305031</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="atbgq3jv44pa9q5dtbzm8qyxwrq7x3o" xml:space="preserve">{{Llocalidá}}

La '''islla Russel''' (n'inglés: Russell Island) ye una islla despoblada del archipiélagu árticu canadianu, alcontrada nel territoriu de [[Nunavut]], al norte de [[Canadá]]. Atópase na canal de Parry, dixebrada de la punta norte de la islla Príncipe de Gales pol angostu canal Baring. La islla ye de forma irregular, con un ismu 1,1 quilómetros (0.68 milles) d'anchu que xune la porción más occidental (que ye una tercer parte) cola porción más grande de la islla. Tien una superficie de 989 km² (51ª del país y 35ª de Nunavut), lo que la fai la islla más grande de la mariña de la islla Príncipe de Gales.&lt;ref name=&quot;oceandots&quot;&gt;{{Cita web|url=http://oceandots.com/arctic/canada/russell.php|títulu=&quot;Russell Island&quot;. oceandots|fechaaccesu=4 d'ochobre de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101223015139/http://oceandots.com/arctic/canada/russell.php|fechaarchivu=2010-12-23}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Xeografía de Canadá]]
* [[Xeografía d'América del Norte]]

== Referencies ==
{{Llistaref}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>atbgq3jv44pa9q5dtbzm8qyxwrq7x3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Vanier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80383</id>
    <revision>
      <id>4526986</id>
      <parentid>2796749</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="ltm67aix3otscna9ox6ua4s271fip89" xml:space="preserve">{{Llocalidá}}
'''Islla Vanier''' (conocida en [[Canadá]] pol so nome [[francés]] ''Île Vanier'') ye una de les islles del archipiélagu árticu canadianu nel territoriu de [[Nunavut]]. Asitiada nes coordenaes xeográfiques {{Coord|76|10|N|110|15|W}} {{Coord|76|10|N|110|15|W}}﻿ / ﻿{{Coord|76|10|N|110|15|W}}, {{Coord|76|10|N|110|15|W}}, tien una superficie de 1.126 km² (46ª del país y 30ª de Nunavut). Escontra'l norte, al traviés del estrechu Arnott (''Arnott Strait''), ta la islla Cameron y al sur, al traviés del estrechu de Pearse (''Pearse Strait''), ta la islla Massey.

''Adam Range'' algama elevaciones cimeres a los 220 m.

Recibió'l nome de Vanier, n'honor d'un gobernador xeneral de Canadá llamáu Georges Vanier.&lt;ref&gt;Jean-Claude Boulanger, Le nom propre au carrefour des études humaines et des sciences sociales..., actes du XVIe congrès international des sciences onomastiques, Québec, Université Laval, 1987 (page 341).&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{Llistaref}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>ltm67aix3otscna9ox6ua4s271fip89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Star-Spangled Banner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87971</id>
    <revision>
      <id>4527102</id>
      <parentid>4521549</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48652-95</username>
        <id>153291</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tradución */</comment>
      <origin>4527102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14882" sha1="n3gzxyxsdb2sgo78c8vpmfh8yt7vly6" xml:space="preserve">{{Cantar}}
[[Ficheru:Defence of Fort M'Henry broadside.jpg|thumb|right|250px|Una de dos copies sobrevivientes d'una impresión del poema &quot;''Defence of Fort McHenry''&quot; (defensa del fuerte McHenry), escritu que se convertiría más palantre na lletra del himnu nacional de los Estaos Xuníos.]]
'''''The Star-Spangled Banner''''' ('La bandera llarada d'estrelles') ye'l [[himnu nacional]] de los [[Estaos Xuníos d'América]]. Oficialmente foi adoptáu en 1931, anque'l so orixe remóntase casi hasta la dómina de la independencia. 

La lletra foi escrita en 1814 por [[Francis Scott Key]], [[abogáu]] de 35 años y [[poeta]] ensin esperiencia. Key guardó'l bombardéu del [[fuerte McHenry]] en [[Baltimore]], [[Maryland]], poles naves britániques na [[badea de Chesapeake]] mientres la [[Guerra ente Reinu Xuníu y Estaos Xuníos de 1812|guerra de 1812]]. El [[13 de setiembre]] de [[1814]], visitó la badea pa tratar de llograr la llibertá del Dr. [[William Beanes]], quien fuera prindáu dempués del [[Quema de Washington|amburo de la ciudá]] de [[Washington D.C.|Washington, DC]]. Key llogró la llibertá de Beanes, pero detener nun barcu esa nueche, mientres atacaben el Fuerte McHenry. A l'amanecida, foi tal la so felicidá al ver la bandera d'Estaos Xuníos esventolexando sobre'l fuerte, qu'empezó a escribir un poema pa celebralo. El cantar aportó a popular nos Estaos Xuníos interpretada cola melodía del cantar inglés ''To Anacreon in Heav'n''. 

''The Star-Spangled Banner'' foi oficialmente declarada himnu nacional por una resolución del [[Congresu de los Estaos Xuníos|Congresu]]'l [[3 de marzu]] de [[1931]], anque la [[Armada|Marina]] y el [[Exércitu]] adoptar primeramente. L'orixe de la música nun ye bien claro, pero puede ser compuesta por [[John Stafford Smith]], un inglés nacíu en 1750. La primer estrofa ye quiciabes la única conocida y cantada xeneralmente.

El guitarrista d'Estaos Xuníos [[Jimi Hendrix]] interpretó esti himnu (solo en [[guitarra]]) en delles ocasiones como manifestación en contra de la [[Guerra de Vietnam]]. Esta alcuéntrase n'álbumes y [[DVD]] en vivu, según tamién la banda de Metal d'Estaos Xuníos Iced Earth tamién la interpreta de primeres del so álbum &quot;The Glorious Burden&quot;

== Partitura ==
* [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bd/THE_STAR-SPANGLED_BANNER.pdf Partitura pa pianu del Himnu de Los Estaos Xuníos d'América]
Trescripción en G pa pianu fácil.

== Tradición ==
[[Ficheru:Star Spangled Banner Plaque.jpg|thumb|right|Placa que detalla como se debe permanecer cuando suene l'himnu en Tacoma, nel estáu de Washington]]
La llei d'Estaos Xuníos 36/301 establez que mientres la interpretación del himnu nacional, cuando la bandera tea esplegada, tolos presentes, exceptos aquéllos que vaigan uniformados, tendrán de permanecer de pies escontra la bandera cola mano derecha sobre'l pechu. Los miembros de les Fuercies Armaes y los veteranos que tean presentes van poder rindi-y el saludu militar. Los homes ensin uniforme tienen de quitar cualquier gorra y sombreru y sostenelo cola esquierda mientres ponen la derecha sobre'l pechu. Aquellos que faigan el saludu militar tienen de caltenelo dende la primer nota del himnu hasta la postrera. La llei militar amás esixe que tolos vehículos del llugar deténganse cuando empiece la música. Apocayá pronuncióse la so llei en 2008 que dexa que los veteranos militares ensin uniforme saluden tamién.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Duane Streufert |url=http://www.usflag.org/uscode36.html#171 |títulu=A website dedicated to the Flag of the United States of America&amp;nbsp;— United States Code |editorial=USFlag.org |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://uscode.house.gov/uscode-cgi/fastweb.exe?getdoc+uscview+t33t36+1643+6++%28%29%20%20A |títulu=U.S. Code |editorial=Uscode.house.gov |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120529113624/http://uscode.house.gov/uscode-cgi/fastweb.exe?getdoc+uscview+t33t36+1643+6++()%20%20A |fechaarchivu=2012-05-29 }}&lt;/ref&gt;

Sicasí, nun cumplir estos encamientos nun trai nenguna pena. Esti comportamientu pal himnu nacional ta suxetu a la [[Primer Enmienda a la Constitución de los Estaos Xuníos]] que protexe la llibertá d'espresión.&lt;ref&gt;''The Circle School v. Phillips'', 270 F. Supp. 2d 616, 622 (Y.D. Pa. 2003).&lt;/ref&gt; Por casu, los [[Testigos de Xehová]] nun canten nin ponen la so mano derecha nel pechu, pero sí se ponen de pies ante l'himnu en señal de respetu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.towerwatch.com/Witnesses/Beliefs/their_beliefs.htm |títulu=Retrieved 2009-12-13 |editorial=Towerwatch.com |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090918233431/http://www.towerwatch.com/Witnesses/Beliefs/their_beliefs.htm |fechaarchivu=2009-09-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita llibru|títulu=Fundamental freedoms and Jehovah's Witnesses|añu=1993|nome=Gary Norman Arthur |apellíos=Botting|editorial=University of Calgary Press|isbn=978-1-895176-06-3|fechaaccesu=13 d'avientu de 2009|url=https://books.google.com/?id=QGSFAAAAMAAJ&amp;dq=national+anthem+jehovah%27s+witness|páxina=27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru|url=https://books.google.com/?id=d9fxL4Noen4C&amp;pg=PA23&amp;dq=national+anthem+jehovah's+witness&amp;cd=13#v=onepage&amp;q=national%20anthem%20jehovah's%20witness|títulu=20 Questions Jehovah's Witnesses Cannot Answer|nome=Charles|apellíos=Love|páxina=23|editorial=Xulon Press|añu=2005|isbn=978-1-59781-507-9|fechaaccesu=13 d'avientu de 2009}}&lt;/ref&gt;

== Lletra ==
Tradicionalmente solo interprétase la primera de les cuatro estrofes.

=== Lletra orixinal n'[[idioma inglés|inglés]] ===
[[Ficheru:Oer the ramparts we watch.jpg|thumb|230px|Cartelu publicitariu de la [[Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos]] utilizando la estrofa ''O'er the ramparts we watch'', que traducíu sería ''sobre les muralles nós vixilamos'']]
:'''I'''
:Oh say, can you see, by the dawn's early light
:What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming?
:Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
:O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?
:And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
:Gave proof through the night that our flag was still there.
:O say, does that star-spangled banner yet wave
:O'er the land of the free, and the home of the brave?

:'''II'''
:On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
:Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
:What is that which the breeze, o'er the towering steep,
:As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
:Now it catches the gleam of the morning's first beam,
:In full glory reflected now shines on the stream:
:'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:'''III'''
:And where is that band who so vauntingly swore
:That the havoc of war and the battle's confusion
:A home and a country should leave us no more!
:Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
:No refuge could save the hireling and slave
:From the terror of flight, or the gloom of the grave:
:And the star-spangled banner, in triumph doth wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:'''IV'''
:O thus be it ever when freemen shall stand
:Between their loved home and the war's desolation!
:Blest with victory and peace, may the Heav'n-rescued land
:Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
:Then conquer we must, when our cause it is just,
:And this be our motto: &quot;In God is our Trust.&quot;
:And the star-spangled banner in triumph shall wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

'''traducción lliteral al asturianu'''
:'''I'''
:
:Oh digamos, ¿puedes ver, cola primer lluz de l'aurora, :Lo que tan
orgullosamente saludamos nel últimu rellumu del tapecer, :Que les
sos amplies franxes y brilloses estrelles, al traviés de tenebrosa llucha, :Sobre les
muralles reparábamos ondear tan gallardamente?
:Y la colorada reblaneda de cohetes, les bombes españando nel aire, :Dieron
prueba na nueche de que la nuesa bandera entá taba ende.
:Oh di, ¿sigue esventolexando la bandera llarada d'estrelles
:sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes?

:'''II'''
:
:Na vera, escasamente visible ente la borrina del mar, :Onde la horda 
sobeyosa del enemigu en pavorosu silenciu reposa :¿Qué ye aquello que
l'oral, sobre cimás más altes, :Caprichosamente 
ondula, amosándose y despintándose a un tiempu?
:Agora capta la rellumada del primer rayu del día, :En
plena gloria reflexada agora relluma na corriente: 
:Ye la bandera llarada d'estrelles! Oh que ondee llargu tiempu :Sobre la tierra de los
llibres y el llar de los valientes!

:'''III'''
:
:¿Y ónde ta esa banda que xuró con tanta prepotencia, :Que los
estragos de la guerra y el tracamundiu de la batalla :Nun
tendríen de dexar nos más un llar y una patria?
:La so sangre llimpió la contaminación de los sos puercos pasos.
:Nengún abellugu podría salvar a los mercenarios y los esclavos 
:Del terror de la fuxida, o de la clarixa de la tumba:
:Y la bandera llarada d'estrelles, trunfante ondea
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes.

:'''IV'''
:
:¡Oh, que siempres sía asina cuando los homes llibres calténganse firmes
:Ente los sos queríos llares y l'ablayamientu de la guerra!
:Benditos na victoria y la paz, que la tierra rescatada pel Cielu :Allabe'l
Poder que llogró y que nos caltuvo como nación.
:Depués conquistar debemos cuando la nuesa causa sía xusta :Y
este sía'l nuesu lema: «En Dios ta'l nuesu Enfotu».
:¡Y la bandera llarada d'estrelles trunfante ondeará
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes!

==Tradución==
:'''I'''
:
:Oh digamos, ¿puedes ver, cola primer lluz de l'aurora, :Lo que tan
orgullosamente saludamos nel últimu rellumu del tapecer, :Que les
sos amplies franxes y brilloses estrelles, al traviés de tenebrosa llucha, :Sobre les
muralles reparábamos ondear tan gallardamente?
:Y la colorada reblaneda de cohetes, les bombes españando nel aire, :Dieron
prueba na nueche de que la nuesa bandera entá taba ende.
:Oh di, ¿sigue esventolexando la bandera llarada d'estrelles
:sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes?

:'''II'''
:
:Na vera, escasamente visible ente la borrina del mar, :Onde la horda 
sobeyosa del enemigu en pavorosu silenciu reposa :¿Qué ye aquello que
l'oral, sobre cimás más altes, :Caprichosamente 
ondula, amosándose y despintándose a un tiempu?
:Agora capta la rellumada del primer rayu del día, :En
plena gloria reflexada agora relluma na corriente: 
:Ye la bandera llarada d'estrelles! Oh que ondee llargu tiempu :Sobre la tierra de los
llibres y el llar de los valientes!

:'''III'''
:
:¿Y ónde ta esa banda que xuró con tanta prepotencia, :Que los
estragos de la guerra y el tracamundiu de la batalla :Nun
tendríen de dexar nos más un llar y una patria?
:La so sangre llimpió la contaminación de los sos puercos pasos.
:Nengún abellugu podría salvar a los mercenarios y los esclavos 
:Del terror de la fuxida, o de la clarixa de la tumba:
:Y la bandera llarada d'estrelles, trunfante ondea
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes.

:'''IV'''
:
:¡Oh, que siempres sía asina cuando los homes llibres calténganse firmes
:Ente los sos queríos llares y l'ablayamientu de la guerra!
:Benditos na victoria y la paz, que la tierra rescatada pel Cielu :Allabe'l
Poder que llogró y que nos caltuvo como nación.
:Depués conquistar debemos cuando la nuesa causa sía xusta :Y
este sía'l nuesu lema: «En Dios ta'l nuesu Enfotu».
:¡Y la bandera llarada d'estrelles trunfante ondeará
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes!

=== Versión n'español ===
[[Ficheru:La Bandera de las Estrellas.ogg|thumb||250px|La Bandera de les Estrelles.]]

''Traducíu por Francis Haffkine Snow (1919), encargáu pola U.S. Bureau of Education [http://memory.loc.gov/cocoon/ihas/loc.natlib.ihas.100000007/full.html]''
:'''1'''
:
:Amanez:­ ¿nun veis a la lluz de l'aurora :Lo que tanto aclamamos
la nueche al cayer?
:Les sos estrelles, les sos franxes, llexaben ayeri, :Nel
fieru combate en señal de victoria.
:Reblaneda de cohetes, de bombes estruendo, :Pela nueche 
dicíen: «¡Va defendiéndose!»
:¡Oh, dicíi! ¿Esplega entá la so fermosura estrellada :Sobre tierra de llibres
la bandera sagrada?

:'''2'''
:
:Na mariña alloñada qu'apenes blanquia :Onde xaz
nublada la hueste feroz
:Sobre aquel derribadoriu qu'alzara bederre :¡Oh,
dicíime! ¿Que ye eso que nel oral ondea?
:Despíntase y flamea, na alba lluciendo :Reflexada na mar,
onde va resplandiendo :¡Entá ellí esplegó la so
fermosura estrellada :Sobre tierra de llibres
la bandera sagrada!

:'''3'''
:
:¡Oh, asina sía siempres, en llealtá defendamos
:La nuesa tierra natal contra'l cabileñu invasor!
:A Dios quien nos dio paz, la llibertá y honor, :Caltúvonos
nación con fervor bendigamos.
:La nuesa causa ye'l bien, y por eso trunfamos
:Siempres foi'l nuesu lema: «En Dios Confiamos».
:¡Y va esplegar asina la so fermosura estrellada :Sobre tierra de llibres
la bandera sagrada!

=== El nuesu Himnu ===
{{AP|El nuesu Himnu}}
''Adautación del himnu en castellán adoptada polos [[inmigrante|inmigrantes]] [[llatín (Estaos Xuníos)|llatinoamericanos]] n'[[Estaos Xuníos]]. Estrenar nes [[protestes d'inmigrantes nos Estaos Xuníos en 2006]].''

:'''1.'''
:
:Amanez:­ ¿ver a la lluz de l'aurora :Lo que tanto aclamamos
la nueche al cayer?
:Les sos estrelles, les sos franxes, llexaben ayeri, :Nel
fieru combate en señal de victoria.
:Reblaneda de llucha, al pasu de la llibertá, :Pela nueche 
dicíen: «¡Va defendiéndose!»
:¡Oh, dicíi! ¿Esplega entá la so fermosura estrellada :Sobre tierra de llibres
la bandera sagrada?

:'''2'''
:
:Les sos estrelles, les sos franxes, la llibertá, somos iguales. 
:Somos hermanos, ye'l nuesu himnu. 
:Nel fieru combate, en señal de victoria, :Reblaneda de llucha…
(la mio xente ¡sigue lluchando!) 
:…Al pasu de la llibertá (¡Yá ye tiempu de romper les cadenes!) 
:Pela nueche dicíen: «¡Va defendiéndose!» 
:¡Oh, dicíi! ¿Esplega entá la so fermosura estrellada :Sobre tierra de llibres 
la bandera sagrada?

== Ver tamién ==
* [[:Categoría:Estaos Xuníos|Artículos rellacionaos con Estaos Xuníos]]

== Enllaces esternos ==
{{commons|The Star-Spangled Banner}}
* [http://www.nationalanthems.info/us.mp3 Ficheru MP3]
* [http://www.nationalanthems.info/us.htm Lletra]
* [http://www.nationalanthems.info/us~.jpg Partitura]

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|The Star-Spangled Banner}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Himnos|Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Símbolos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Música d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantares de Jimi Hendrix]]</text>
      <sha1>n3gzxyxsdb2sgo78c8vpmfh8yt7vly6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527103</id>
      <parentid>4527102</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48652-95</username>
        <id>153291</id>
      </contributor>
      <origin>4527103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10323" sha1="c9i10zm3z8kpuuxujnqnfftpra9xo2l" xml:space="preserve">{{Cantar}}
[[Ficheru:Defence of Fort M'Henry broadside.jpg|thumb|right|250px|Una de dos copies sobrevivientes d'una impresión del poema &quot;''Defence of Fort McHenry''&quot; (defensa del fuerte McHenry), escritu que se convertiría más palantre na lletra del himnu nacional de los Estaos Xuníos.]]
'''''The Star-Spangled Banner''''' ('La bandera llarada d'estrelles') ye'l [[himnu nacional]] de los [[Estaos Xuníos d'América]]. Oficialmente foi adoptáu en 1931, anque'l so orixe remóntase casi hasta la dómina de la independencia. 

La lletra foi escrita en 1814 por [[Francis Scott Key]], [[abogáu]] de 35 años y [[poeta]] ensin esperiencia. Key guardó'l bombardéu del [[fuerte McHenry]] en [[Baltimore]], [[Maryland]], poles naves britániques na [[badea de Chesapeake]] mientres la [[Guerra ente Reinu Xuníu y Estaos Xuníos de 1812|guerra de 1812]]. El [[13 de setiembre]] de [[1814]], visitó la badea pa tratar de llograr la llibertá del Dr. [[William Beanes]], quien fuera prindáu dempués del [[Quema de Washington|amburo de la ciudá]] de [[Washington D.C.|Washington, DC]]. Key llogró la llibertá de Beanes, pero detener nun barcu esa nueche, mientres atacaben el Fuerte McHenry. A l'amanecida, foi tal la so felicidá al ver la bandera d'Estaos Xuníos esventolexando sobre'l fuerte, qu'empezó a escribir un poema pa celebralo. El cantar aportó a popular nos Estaos Xuníos interpretada cola melodía del cantar inglés ''To Anacreon in Heav'n''. 

''The Star-Spangled Banner'' foi oficialmente declarada himnu nacional por una resolución del [[Congresu de los Estaos Xuníos|Congresu]]'l [[3 de marzu]] de [[1931]], anque la [[Armada|Marina]] y el [[Exércitu]] adoptar primeramente. L'orixe de la música nun ye bien claro, pero puede ser compuesta por [[John Stafford Smith]], un inglés nacíu en 1750. La primer estrofa ye quiciabes la única conocida y cantada xeneralmente.

El guitarrista d'Estaos Xuníos [[Jimi Hendrix]] interpretó esti himnu (solo en [[guitarra]]) en delles ocasiones como manifestación en contra de la [[Guerra de Vietnam]]. Esta alcuéntrase n'álbumes y [[DVD]] en vivu, según tamién la banda de Metal d'Estaos Xuníos Iced Earth tamién la interpreta de primeres del so álbum &quot;The Glorious Burden&quot;

== Partitura ==
* [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bd/THE_STAR-SPANGLED_BANNER.pdf Partitura pa pianu del Himnu de Los Estaos Xuníos d'América]
Trescripción en G pa pianu fácil.

== Tradición ==
[[Ficheru:Star Spangled Banner Plaque.jpg|thumb|right|Placa que detalla como se debe permanecer cuando suene l'himnu en Tacoma, nel estáu de Washington]]
La llei d'Estaos Xuníos 36/301 establez que mientres la interpretación del himnu nacional, cuando la bandera tea esplegada, tolos presentes, exceptos aquéllos que vaigan uniformados, tendrán de permanecer de pies escontra la bandera cola mano derecha sobre'l pechu. Los miembros de les Fuercies Armaes y los veteranos que tean presentes van poder rindi-y el saludu militar. Los homes ensin uniforme tienen de quitar cualquier gorra y sombreru y sostenelo cola esquierda mientres ponen la derecha sobre'l pechu. Aquellos que faigan el saludu militar tienen de caltenelo dende la primer nota del himnu hasta la postrera. La llei militar amás esixe que tolos vehículos del llugar deténganse cuando empiece la música. Apocayá pronuncióse la so llei en 2008 que dexa que los veteranos militares ensin uniforme saluden tamién.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Duane Streufert |url=http://www.usflag.org/uscode36.html#171 |títulu=A website dedicated to the Flag of the United States of America&amp;nbsp;— United States Code |editorial=USFlag.org |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://uscode.house.gov/uscode-cgi/fastweb.exe?getdoc+uscview+t33t36+1643+6++%28%29%20%20A |títulu=U.S. Code |editorial=Uscode.house.gov |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120529113624/http://uscode.house.gov/uscode-cgi/fastweb.exe?getdoc+uscview+t33t36+1643+6++()%20%20A |fechaarchivu=2012-05-29 }}&lt;/ref&gt;

Sicasí, nun cumplir estos encamientos nun trai nenguna pena. Esti comportamientu pal himnu nacional ta suxetu a la [[Primer Enmienda a la Constitución de los Estaos Xuníos]] que protexe la llibertá d'espresión.&lt;ref&gt;''The Circle School v. Phillips'', 270 F. Supp. 2d 616, 622 (Y.D. Pa. 2003).&lt;/ref&gt; Por casu, los [[Testigos de Xehová]] nun canten nin ponen la so mano derecha nel pechu, pero sí se ponen de pies ante l'himnu en señal de respetu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.towerwatch.com/Witnesses/Beliefs/their_beliefs.htm |títulu=Retrieved 2009-12-13 |editorial=Towerwatch.com |fecha= |fechaaccesu=14 de xunu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090918233431/http://www.towerwatch.com/Witnesses/Beliefs/their_beliefs.htm |fechaarchivu=2009-09-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita llibru|títulu=Fundamental freedoms and Jehovah's Witnesses|añu=1993|nome=Gary Norman Arthur |apellíos=Botting|editorial=University of Calgary Press|isbn=978-1-895176-06-3|fechaaccesu=13 d'avientu de 2009|url=https://books.google.com/?id=QGSFAAAAMAAJ&amp;dq=national+anthem+jehovah%27s+witness|páxina=27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru|url=https://books.google.com/?id=d9fxL4Noen4C&amp;pg=PA23&amp;dq=national+anthem+jehovah's+witness&amp;cd=13#v=onepage&amp;q=national%20anthem%20jehovah's%20witness|títulu=20 Questions Jehovah's Witnesses Cannot Answer|nome=Charles|apellíos=Love|páxina=23|editorial=Xulon Press|añu=2005|isbn=978-1-59781-507-9|fechaaccesu=13 d'avientu de 2009}}&lt;/ref&gt;

== Lletra ==
Tradicionalmente solo interprétase la primera de les cuatro estrofes.

=== Lletra orixinal n'[[idioma inglés|inglés]] ===
[[Ficheru:Oer the ramparts we watch.jpg|thumb|230px|Cartelu publicitariu de la [[Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos]] utilizando la estrofa ''O'er the ramparts we watch'', que traducíu sería ''sobre les muralles nós vixilamos'']]
:'''I'''
:Oh say, can you see, by the dawn's early light
:What so proudly we hailed at the twilight’s last gleaming?
:Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
:O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?
:And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
:Gave proof through the night that our flag was still there.
:O say, does that star-spangled banner yet wave
:O'er the land of the free, and the home of the brave?

:'''II'''
:On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
:Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
:What is that which the breeze, o'er the towering steep,
:As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
:Now it catches the gleam of the morning's first beam,
:In full glory reflected now shines on the stream:
:'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:'''III'''
:And where is that band who so vauntingly swore
:That the havoc of war and the battle's confusion
:A home and a country should leave us no more!
:Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
:No refuge could save the hireling and slave
:From the terror of flight, or the gloom of the grave:
:And the star-spangled banner, in triumph doth wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

:'''IV'''
:O thus be it ever when freemen shall stand
:Between their loved home and the war's desolation!
:Blest with victory and peace, may the Heav'n-rescued land
:Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
:Then conquer we must, when our cause it is just,
:And this be our motto: &quot;In God is our Trust.&quot;
:And the star-spangled banner in triumph shall wave
:O'er the land of the free and the home of the brave!

'''traducción lliteral al asturianu'''
:'''I'''
:
:Oh digamos, ¿puedes ver, cola primer lluz de l'aurora, :Lo que tan
orgullosamente saludamos nel últimu rellumu del tapecer, :Que les
sos amplies franxes y brilloses estrelles, al traviés de tenebrosa llucha, :Sobre les
muralles reparábamos ondear tan gallardamente?
:Y la colorada reblaneda de cohetes, les bombes españando nel aire, :Dieron
prueba na nueche de que la nuesa bandera entá taba ende.
:Oh di, ¿sigue esventolexando la bandera llarada d'estrelles
:sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes?

:'''II'''
:
:Na vera, escasamente visible ente la borrina del mar, :Onde la horda 
sobeyosa del enemigu en pavorosu silenciu reposa :¿Qué ye aquello que
l'oral, sobre cimás más altes, :Caprichosamente 
ondula, amosándose y despintándose a un tiempu?
:Agora capta la rellumada del primer rayu del día, :En
plena gloria reflexada agora relluma na corriente: 
:Ye la bandera llarada d'estrelles! Oh que ondee llargu tiempu :Sobre la tierra de los
llibres y el llar de los valientes!

:'''III'''
:
:¿Y ónde ta esa banda que xuró con tanta prepotencia, :Que los
estragos de la guerra y el tracamundiu de la batalla :Nun
tendríen de dexar nos más un llar y una patria?
:La so sangre llimpió la contaminación de los sos puercos pasos.
:Nengún abellugu podría salvar a los mercenarios y los esclavos 
:Del terror de la fuxida, o de la clarixa de la tumba:
:Y la bandera llarada d'estrelles, trunfante ondea
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes.

:'''IV'''
:
:¡Oh, que siempres sía asina cuando los homes llibres calténganse firmes
:Ente los sos queríos llares y l'ablayamientu de la guerra!
:Benditos na victoria y la paz, que la tierra rescatada pel Cielu :Allabe'l
Poder que llogró y que nos caltuvo como nación.
:Depués conquistar debemos cuando la nuesa causa sía xusta :Y
este sía'l nuesu lema: «En Dios ta'l nuesu Enfotu».
:¡Y la bandera llarada d'estrelles trunfante ondeará
:Sobre la tierra de los llibres y el llar de los valientes!

== Ver tamién ==
* [[:Categoría:Estaos Xuníos|Artículos rellacionaos con Estaos Xuníos]]

== Enllaces esternos ==
{{commons|The Star-Spangled Banner}}
* [http://www.nationalanthems.info/us.mp3 Ficheru MP3]
* [http://www.nationalanthems.info/us.htm Lletra]
* [http://www.nationalanthems.info/us~.jpg Partitura]

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|The Star-Spangled Banner}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Himnos|Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Símbolos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Música d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantares de Jimi Hendrix]]</text>
      <sha1>c9i10zm3z8kpuuxujnqnfftpra9xo2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Penny Haxell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91449</id>
    <revision>
      <id>4526954</id>
      <parentid>4272016</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1877" sha1="ji3pffnb9a2sjtk0wbhwxag9av6ln12" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Penelope Evelyn (Penny) Haxell''' {{nym}} ye una [[matemática]] [[canadiana]], quién ye [[profesora]] nel Dpartamento de combinatories y optimización na [[Universidá de Waterloo]]. Los sos intereses de busca inclúin combinatories estremes y [[teoría de grafos]].&lt;ref&gt;{{Obra citada|url=https://uwaterloo.ca/combinatorics-and-optimization/people-profiles/penny-haxell|títulu=Penny Haxell|pub-periódica=Combinatorics and Optimization people profiles|editorial=University of Waterloo|fechaaccesu=13 de setiembre de 2015}}&lt;/ref&gt;

En 1988, ganó un grau de bachelor pola Universidá de Waterloo, y completó un doctoráu en 1993 pola [[Universidá de Cambridge]] so la supervisión de [[Béla Bollobás]].&lt;ref name=&quot;kn&quot;&gt;{{Obra citada|url=https://cms.math.ca/MediaReleases/2005/res-prizes.html|títulu=Four honoured for outstanding research achievements|editorial=[[Canadian Mathematical Society]]|fecha=3 de mayu de 2005|fechaaccesu=13 de setiembre de 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911204639/https://cms.math.ca/MediaReleases/2005/res-prizes.html |date=2017-09-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.genealogy.ams.org/id.php?id=70416 Penique Haxell]&lt;/ref&gt; De magar, trabayó na Universidá de Waterloo, onde tea promovida a profesora plena en 2004.&lt;ref name=&quot;kn&quot;/&gt;

Los sos llogros d'investigación inclúin resultancies nel Szemerédi lema de regularidá de Szemerédi, [[Hipergrafo|hipergrafos]] y xeneralizaciones del teorema de Hall, grafos fraccionarios empaquetandos, y coloriáu fuerte de grafos.&lt;ref name=&quot;kn&quot;/&gt;

Foi la ganadora 2006 del Krieger– Premiu Nelson de la Sociedá Matemática canadiana.&lt;ref name=&quot;kn&quot;/&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Penny Haxell|680911414}}
{{NF|el sieglu XX||Haxell}}


{{Tradubot|Penny Haxell}}

[[Categoría:Matemáticos y matemátiques de Canadá]]</text>
      <sha1>ji3pffnb9a2sjtk0wbhwxag9av6ln12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Persépolis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92963</id>
    <revision>
      <id>4527110</id>
      <parentid>4496118</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T02:07:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114895" sha1="4trbbrisgfor1r0901eyqevnq7bk22a" xml:space="preserve">{{otrosusos}}
{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá
| Nome = Persépolis
| Imaxe = Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 02.jpg
| Tamañu = 270
| Pie = Puerta de les Naciones, Persépolis, setiembre de 2016.
{{Mapa d'allugamientu
 |Irán
 |etiqueta = Persépolis
 |tamañu_etiqueta = 100
 |alt = 
 |posición = right
 |fondu = 
 |lon_dir=E
 |lat_dir=N 
 |lat_gra = 29
 |lat_min = 56
 |lat_seg = 04
 |lon_gra = 52
 |lon_min = 53
 |lon_seg = 25
 |long = 
 |marca = 
 |tamañu_marca = 6
 |border = none
 |pie = 
 |alineación = center
 |anchu = 270px 
}}
| estáu = {{IRN}}
| Tipu = '''Cultural'''
| Criterios = i, iii, vi
| ID = 114
| Rexón = [[Patrimoniu de la Humanidá n'Asia y Oceanía|Asia y Oceanía]]
| Añu = 1979
| Extensión = 
| Coordenaes = non
| peligru = 
}}

'''Persépolis'''{{Toponimia Bíblica}} (&lt;small&gt;{{lang-grc|Περσέπολις}}, ''Persépolis'', lliteralmente 'la ciudá persa'; {{lang-peo|Pars}}; {{lang-fa| تخت جمشید }}, ''Tajt-e Yamshid'' 'el tronu de [[Yamshid]]'&lt;/small&gt;) foi la capital del [[Imperiu aqueménida|Imperiu persa]] mientres la dómina [[Dinastía aqueménida|aqueménida]]. Atopar a unos 70&amp;nbsp;km de la ciudá [[Irán|iranina]] de [[Shiraz]] (provincia de [[Fars]]), cerca del llugar en que'l ríu Pulwar desagua nel Kur (Kyrus). La so construcción, empezada por [[Darío&amp;nbsp;I]], siguió a lo llargo de más de dos&amp;nbsp;sieglos, hasta la conquista del Imperiu persa por [[Alexandru Magnu]].

== Historia ==
{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 3.5em; padding-left: 2em; font-size: 90%;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#BBB2FF&quot;|'''Probable hestoria de les construcciones'''&lt;ref name=&quot;MPJLLC&quot;&gt;(n'inglés) Marcu Prins &amp; Jona Lendering, [http://archive.wikiwix.com/cache/20110224012143/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/persepolis.html ''Persepolis''], Livius.org (consultáu'l 14 de mayu de 2012).&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |'''Primer periodu''': [[Darío I]]
: ([[518 e.C.|518]] a [[490 e.C.|490&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]])
* Terraza *
Apadana (palaciu, escalera Esti)
* Ayalga
|- 
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#e8e5FF&quot; |'''Segundu periodu''': [[Darío I]] - [[Xerxes I]]
: ([[490 e.C.|490]] a [[480 e.C.|480&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]])
* Tachara *
Escalera de Persépolis
* Puerta de toles Naciones
* Apadana (escalera norte)
|-
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |'''Tercer periodu''': [[Xerxes I]]
: ([[480 e.C.|480]] a [[470 e.C.|470&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]])
* Hadish
* Harén
* Tripylon
* Palaciu D
|-
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#e8e5FF&quot; |'''Cuartu periodu''': [[Artaxerxes I]]
* Palaciu de les 100 columnes
* Palacio de Artaxerxes I *
Guarnición
|-
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;top&quot; |'''Quintu periodu'''
* Tumba d'[[Artaxerxes II]]
* Palaciu d'[[Artaxerxes III]]
* Sala de les 32 columnes
* Balta d'[[Artaxerxes III]]
* Vía de les procesiones
* Puerta inacabada
* Tumba inacabada
|-
| align=&quot;left&quot; bgcolor=&quot;#e8e5FF&quot; |'''Desconocíu'''
* Construcciones del sur
|}

La primer capital del Imperiu persa aqueménida foi [[Pasargada]], pero escontra [[512&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]] el rei [[Darío I|Darío&amp;nbsp;I el&amp;nbsp;Grande]] entamó la construcción d'esti masivu complexu palaciegu, ampliáu darréu pol so fíu [[Xerxes I]] y el so nietu [[Artaxerxes I]]. Mientres les capitales alministratives de los reis aqueménidas fueron [[Susa]], [[Ecbatana]] y [[Babilonia (ciudá)|Babilonia]], la ciudadela de Persépolis caltuvo la función de capital ceremonial, onde se celebraben les fiestes d'Añu Nuevu. Construyida nuna rexón remoto y montascoso, Persépolis yera una residencia real pocu conveniente y yera visitada principalmente en primavera.

En [[330 e.C.|330&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], Alexandru Magnu, na so campaña d'Oriente, ocupó y escaló Persépolis, amburando'l Palaciu de Xerxes, pa simbolizar quiciabes el fin de la guerra panhelénica de revancha contra los perses. En [[316&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], Persépolis yera inda la capital de Persis, una provincia del nuevu [[Reinu de Macedonia|Imperiu macedoniu]]. La ciudá decayó gradualmente mientres el [[Imperiu seléucida|periodu seléucida]] y les dómines posteriores. Nel [[sieglu&amp;nbsp;III]], la cercana ciudá de Istajr convertir en centru del [[Imperiu sasánida]].

=== Construcción ===
En siguiendo la obra de [[Ciro II]] en [[Pasargada]] y paralelamente a los importantes trabayos de construcción entamaos en Susa, Darío I decidió establecer una nueva capital; esta decisión ye xeneralmente interpretada como una voluntá d'estremase de la caña principal de los [[dinastía Aqueménida|aqueménidas]], a la que Pasargada taba fuertemente amestada.

Escoyó pa eso una ciudá que foi identificada con Uvādaicaya (Mattezsi en [[idioma acadiu|babiloniu]]). Esta ciudá tenía de tener yá cierta importancia política, yá que Darío fixo executar a [[Vahyazdāta]], el so principal opositor persa, en [[521 e.C.|521&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]] Per otru llau, atestíguase la presencia de palacios y de puertes monumentales que se remonten a Ciro y [[Cambises II]], según una [[Takht-y Rostam|tumba inacabada]] probablemente destinada a Cambises.
Les tablillas babilonies amuesen que se trataba d'un centru urbanu desenvueltu, activu y pobláu, que tenía rellaciones comerciales con [[Babilonia (ciudá)|Babilonia]] y yera capaz d'asegurar los medios loxísticu y alimenticiu pa una obra d'esta magnitú.&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;99.&lt;/ref&gt; [[Pierre Briant]], historiador de la Persia aqueménida, apunta que la puesta en práutica, cronológicamente cercana, d'obres importantes en [[Susa]] y Persépolis supunxo la movilización de medios considerables. Ello ye que estes construcciones entren nel marcu d'un plan global de reaxuste de les residencies reales con vistes a enseñar a toos que «el advenimiento del nuevu rei marca una refundación del imperiu».&lt;ref name=ref_duplicada_2&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;182.&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Map Achaemenids Capitals locations.png|thumb|300px|Capitales aqueménidas.]]

Darío escoyó como allugamientu pa la so nueva construcción la parte baxa de la formación predresa del [[Kuh-e Rahmat]], que se convirtió asina nel símbolu de la dinastía aqueménida. Fixo alzar la terraza, los palacios (Apadana, Tachara), les sales de l'Ayalga, según les muralles. Ye difícil datar con precisión la construcción de cada monumentu. La única indicación irrefugable ye suministrada poles [[Tablillas de la Fortaleza de Persépolis|tablillas atopaes nel sitiu]] qu'atestigüen la esistencia d'actividá constructiva siquier dende [[509 e.C.|509&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], cuando se produció la construcción de les fortificaciones.

Puede atribuyise, sicasí, la mayoría de les construcciones a los periodos correspondientes a los reinaos de los soberanos posteriores.&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;181.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
Les construcciones de Darío fueron depués acabaes y completaes polos sos socesores: el so fíu [[Xerxes I]] añadió al complexu la Puerta de toles Naciones, el Hadish, o inclusive'l Tripylon, y baxu Artaxerxes&amp;nbsp;I en [[460&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], 1149 artesanos atopaben presentes nes obres.&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;590.&lt;/ref&gt; El sitiu permaneció en construcción hasta, a lo menos, [[424&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], y quiciabes hasta la cayida del Imperiu persa: una puerta quedó inacabada, según un palaciu atribuyíu a [[Artaxerxes III]].&lt;ref name=&quot;WD71&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;71.&lt;/ref&gt;

Al contrariu d'otres construcciones monumentales antigües, [[Grecia Antigua|grieges]] o [[Roma Antigua|romanes]], la construcción de Persépolis nun se llevó a cabu con mano d'obra esclava, sinón que trabayaron nella obreros provenientes de tolos países del imperiu: Babilonia, [[Caria]], [[Xonia]] o [[Exiptu]].&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;(n'inglés) Georges Cameron, ''Persepolis Treasury Tablets'', Oriental Institute publications LXV, Chicago, 1948.&lt;/ref&gt;

=== Destrucción ===
[[Ficheru:ImperioAqueménida500AC.svg|thumb|300px|L'[[Imperiu aqueménida]].]]

Protexida pol so allugamientu nel corazón del Imperiu aqueménida, Persépolis nun cuntaba con defenses sólides. Amás, la posición al pie del Kuh-e Ramât representa un puntu flacu pola mor del débil desnivel al este, ente la terraza y el suelu. Esti llau taba protexíu por una muralla y por torres.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;12.&lt;/ref&gt;

La información alrodiu de la conquista y destrucción de Persépolis por Alexandru Magnu procede principalmente de los testos d'historiadores antiguos, especialmente [[Plutarcu]],&lt;ref name=&quot;Plu&quot;&gt;Plutarco, [//es.wikisource.org/w/index.php?title=Vides_paraleles:_Alejandro&amp;oldid=63103 ''Vida d'Alejandro'']&lt;/ref&gt; [[Diodoro Sículo]],&lt;ref name=&quot;Diod&quot;&gt;(n'inglés) Diodorus Siculus [http://www.perseus.org/cgi-bin//ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0084&amp;layout=&amp;loc=17.69.1 ''Library Book 17 Chap 69 to 72''], Perseus Digital Library.&lt;/ref&gt; y [[Quintu Curciu Rufu]].&lt;ref name=&quot;QC&quot;&gt;(en francés) Quinte Curce, [http://bcs.fltr.ucl.ac.be/Curtius/CurtiusV.html ''Livre V''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125105046/http://bcs.fltr.ucl.ac.be/Curtius/CurtiusV.html |date=2009-01-25 }}, Bibliotheca Classica Selecta – Universidá Católica de Lovaina.&lt;/ref&gt;

Ciertos elementos arqueolóxicos acoten los sos xuicios, pero la so versión de la destrucción de la ciudá ye aldericada: Duruy poner en dulda, pos «vemos que poco tiempu dempués de la muerte del conquistador, el sátrapa [[Peucestas]] sacrifica ellí a les almes de [[Filipo II de Macedonia|Filipo]] y d'Alejandro».&lt;ref name=&quot;VD&quot;&gt;(en francés) Victor Duruy, [http://www.mediterranee-antique.info/Duruy/Grecs/HG_32.htm#_edn1 ''Histoire des Grecs 7ePériode - Suprématie de la Macédoine - Premier asservissement de la Grèce, Chap XXXII: Alexandre (336-323)''], Méditerranée Antique.&lt;/ref&gt;

Según Plutarco, Diodoro Sículo y Quintu Curciu Rufu, la cayida de Persépolis foi siguida de la matanza de los sos habitantes y del saquéu de les sos riqueces. [[Tiridatas]], guardia de l'ayalga, fixo llevar ante Alejandro, que'l so exércitu averar, una carta de rindición na que-y ufiertaba entrar en Persépolis como vencedor. D'esta miente, Alejandro podría faese rápido coles riqueces de la ciudá. Los testos, sicasí, nun menten la so respuesta. Diodoro y Quintu Curciu Rufu refiérense, asina mesmu, al alcuentru del [[exércitu macedoniu]] con un grupu de 4000 prisioneros griegos tullíos, o que sufrieren malos tratos per parte de los perses, en camín escontra Persépolis. 
[[Ficheru:AlexanderTheGreat Bust.jpg|left|thumb|upright|Bustu d'[[Alexandru Magnu]] ([[Muséu Británicu]] de [[Londres]]).]]
En tomando la ciudá en [[331 e.C.|331&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], Alejandro dexó ellí una parte del so exércitu y siguió la so marcha. Nun tornó a Persépolis hasta dalgún tiempu dempués. A la fin d'un día d'enfile n'honor de la victoria, Persépolis foi amburada por orde del conquistador en mayu de [[330 e.C.|330&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]]&lt;ref name=&quot;WD23&quot; /&gt; Les razones que motivaron esta destrucción son revesoses. Plutarco y Diodoro rellaten qu'un Alejandro borrachu de vinu llanzaría la primer antorcha sobre'l palaciu de Xerxes a instigación de [[Tais (cortesana)|Tais]], más tarde esposa de [[Ptolomeo I Sóter|Ptolomeo]], quien llanzó la segunda. Tais afalaría a Alejandro y los sos compañeros d'armes a vengar asina'l saquéu d'[[Antigua Atenes|Atenes]] por Xerxes I. Esta hipótesis podría ser acotada pola intensidá de les destrucciones del Tripylon y del Hadish, qu'amuesa qu'estos edificios construyíos por Xerxes sufrieron na quema más qu'otros.&lt;ref name=ref_duplicada_3&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;73.&lt;/ref&gt; Dellos autores afirmen que l'alcuentru de los prisioneros tullíos, que provocaron la roxura y la murnia del soberanu, constituyó un motivu suplementariu de represalies.

En realidá, los historiadores suelen sostener anguaño que la razón de la destrucción de Persépolis foi aparentemente d'orde políticu, reflexándose una decisión meditada per parte d'Alejandro. Cuando'l vencedor ordenara salvar les ciudaes tomaes y especialmente Babilonia, nun aforrando nengún xestu pa reconciliase cola población persa, fixo en Persépolis un xestu d'altu algame simbólicu dictáu pol contestu persa: el corazón ideolóxicu del poder aqueménida topábase siempres nes capitales perses. Faciendo la población un actu de sumisión forzada o voluntaria, siguía, sicasí, venceyada ideolóxicamente a Darío III, el soberanu llexítimu, y taba en malos términos colos conquistadores. La decisión foi, pos, amburar el santuariu dinásticu persa pa faer patente a la población el cambéu de poder.&lt;ref name=ref_duplicada_5&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;871.&lt;/ref&gt; [[Victor Duruy|Duruy]] diz qu'asina «''Alejandro quixo anunciar a tol Oriente, por aciu esta destrucción del santuariu nacional, el fin del dominiu persa»''.&lt;ref name=&quot;VD&quot; /&gt;

Los escritos antiguos menten l'arrepentimientu espresáu más tarde por un Alejandro apenado pol so comportamientu. Pa Briant, esti arrepentimientu implica, ello ye que qu'Alejandro reconocía'l so fracasu políticu.&lt;ref name=ref_duplicada_5 /&gt; La destrucción de Persépolis marca'l fin del símbolu del poder aqueménida. El primer Imperiu persa sumió dafechu cola muerte de [[Darío&amp;nbsp;III]], últimu emperador de la so dinastía. La [[helenización]] empezó colos [[Imperiu seléucida|seléucidas]]. Persépolis siguió, sicasí, siendo utilizada poles dinastíes perses socesives. Al pie de la terraza atopa un templu, quiciabes construyíu polos aqueménidas, y reutilizáu polos seléucidas, depués polos [[fratadara|fratadares]].

La ciudá baxa foi abandonada progresivamente en beneficiu de la so vecina [[Istajr]] na dómina [[Imperiu parto|parta]]. Los [[grafiti]]s atribuyibles a los últimos reis de Persia so los partos o de primeres de la dómina [[Imperiu sasánida|sasánida]] amuesen que'l sitiu había quedáu, sicasí, amestáu a la monarquía persa, siquier simbólicamente. Per otra parte, una inscripción en [[Idioma pahlavi|pahlavi]] rellata qu'un fíu d'[[Ormuz I]] o [[Ormuz II]] dio una llacuada y dio en ufiertar un serviciu de cultu en Persépolis, que pudo siguir como llugar de cultu varios sieglos dempués de la quema de 330&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C. Persépolis sirvió igualmente de referencia arquitectónica pa ciertos elementos de les construcciones sasánidas como'l palaciu de [[Firuzabad]].&lt;ref name=&quot;Calieri&quot;&gt;(n'inglés) Pierfrancesco Calieri, «At the roots of the Sasanian royal imagery: the Persepolis graffiti» en Compareti Matteo, Raffetta Paola, Scarcia Gianroberto (dir.), ''Yeren ud Aneran. Studies presented to Boris Ilich Marsak on the occasion of his 70th birthday'', Libreria Editrice Cafoscarina, Venecia, 2006.&lt;/ref&gt;

=== Primeres visites a les ruines: la dómina de los viaxeros ===
[[Ficheru:Persepolis by Chardin &amp; al.jpg|thumb|Persépolis vista dende'l sur, por [[Jean Chardin (esplorador)|Jean Chardin]] ([[1711]]).]]
[[Ficheru:Persepolis Bas-relief Flandin.jpg|thumb|upright|Baxorrelieve, por [[Eugène Flandin]] (1840).]]
Les ruines son conocíes polos sasánidas pol nome [[idioma pahlavi|persa mediu]] de ''st stwny'' («les cien columnes»),&lt;ref name=&quot;Calieri&quot; /&gt; y dende el [[sieglu XIII]] pol de ''Chehel minār'' («les cuarenta columnes»). El nome actual de ''Tajt-e Yamshid'' paez provenir d'una interpretación de los relieves que los rellaciona coles fazañes del héroe míticu [[Jamshid]]. El sitiu foi oxetu de numberoses visites polos occidentales del [[sieglu XIV]] al [[sieglu XVIII]]. Les simples observaciones anecdótiques de los empiezos fueron sustituyíes progresivamente por trabayos cada vez más descriptivos.&lt;ref name=&quot;RWRogers&quot;&gt;[[#RWR|Robert W. Rogers]]&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Clio&quot;&gt;(en francés) D. Trock, [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/comment_peut-on_etre_persan_.asp ''Comment peut-on être persan ?''], Clio.fr, 1998&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;JL&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html ''Persepolis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060702231619/http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html |fecha=2006-07-02 }}, Livius.org&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;JJR&quot;&gt;(en francés) Jean-Jacques Rousseau, [https://web.archive.org/web/20090123124709/http://hypo.ge-dip.etat-ge.ch/athena/rousseau/jjr_ineg.html ''Discours sur l'anicie et les fondements de l'inégalité parmi les hommes''], ATHENA, Université de Genève.&lt;/ref&gt;

De camín escontra [[Catai]] en [[1318]], un monxu viaxeru, de nome Odorico, pasó por '' Chehel minār'' ensin retrasase nes ruines. Ye'l primer européu en mentar el sitiu. Siguiólu, en [[1474]], un viaxeru venecianu, [[Giosafat Barbaro]].

El misioneru portugués Antonio de Gouvea visitó'l llugar en [[1602]]. Reparó les inscripciones cuneiformes y les representaciones de «animales con cabeces humanes». L'embaxador d'España ante [[Abás el Grande]], [[García de Silva Figueroa]], describió por estensu'l sitiu arqueolóxicu nuna carta al [[marqués de Bedmar]] en [[1619]]. Sofitándose en testos griegos, atopó claramente la rellación ente Persépolis y ''Chehel Minār''. De [[1615]] a [[1626]], el romanu [[Pietro Della Valle]] visitó numberosos países d'Oriente. Traxo de Persépolis copies d'inscripciones cuneiformes que sirviríen más tarde pa descifrar la escritura. Siguiéron-y los ingleses Dodmore Cotton y Thomas Herbert de [[1628]] a [[1629]], que'l so viaxe tuvo por oxetu estudiar y descifrar les escritures orientales.

De [[1664]] a [[1667]], Persépolis foi visitada polos franceses [[Jean de Thévenot]] y [[Jean Chardin (esplorador)|Jean Chardin]]. Thévenot anotó ensin razón na so obra ''Voyage au Levant'' qu'estes ruines yeren demasiáu pequeñes pa ser la morada de los reis de l'antigua Persia. Chardin atribuyó claramente'l sitiu a Persépolis. Amiéstense los servicios del dibuxante Guillaume-Joseph Grelot, que describe la ciudá real nuna obra que la so calidá ye allabada por [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]]. En [[1694]], l'italianu [[Gemelli Careri|Giovanni Francesco Gemelli-Carreri]] anotó les dimensiones de toles ruines a les que llega y estudió les inscripciones. En [[1704]], l'holandés [[Cornelis de Bruijn]] reparó y dibuxó les ruines. Publicó los sos trabayos en [[1711]]: ''Reizen over Moskovie, door Persie en Indie'', dempués en [[1718]] en francés: ''Voyages de Corneille Le Brun par la Moscovie, en Perse, et aux Indes Orientales''.

=== Misiones arqueolóxiques: la dómina de los científicos ===
[[Ficheru:Persepolis vue d'oiseau Chipiez.jpg|thumb|left|Persépolis a vista de páxaru, por [[Charles Chipiez]] ([[1884]]).]]
Los sieglos [[sieglu XIX|XIX]] y [[sieglu XX|XX]] vieron multiplicase les misiones científiques a Persépolis.&lt;ref&gt;(en francés) Eugène Flandin et Pascal Costu, ''Voyage en Perse'', Gide et Baudry ed, Paris, 1851.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;WD78&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;78.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;(en francés) Georges Perrot et Charles Chipiez, livre 10 (la Perse), ''Histoire de l'art dans l'antiquité'', Paris, 1884.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;FS&quot;&gt; (n'alemán) Franz Stolze, ''Persepolis, die achaemenidischen und sasanidischen Denkmäler und Inschriften von Persepolis, Istakhr, Pasargadae, Shâpûr''. A. Asher ed, Berlin 1882.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Clio&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;WD23&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;23.&lt;/ref&gt; En [[1840]] y [[1841]], [[Eugène Flandin]] y [[Pascal Costu]] visitaron delles ruines de Persia, ente elles Persépolis. Establecieron una rellación topográfico y descriptivo.

Les primeres y verdaderes escavaciones arqueolóxiques fueron realizaes en [[1878]]. Motamed-Od Dowleh Farhad Mirza, gobernador de Fars, dirixó los trabayos que sacaron a la lluz uno parte del Palaciu de les cien columnes. Poco dempués, [[Charles Chipiez]] y [[Georges Perrot]] fixeron una esploración bien importante del sitiu. Gracies a un estudiu arquiteutónicu de les ruines y de los restos escavaos, Chipiez dibuxó sorprendentes reconstrucciones de los palacios y monumentos tal que, según la so opinión, debieron de ser na dómina aqueménida. [[Franz Stolze]] esploró los sitios arqueolóxicos de Fars y publicó la resultancia en [[1882]]. Jane y [[Marcel Dieulafoy]] efeutuaron dos misiones arqueolóxiques en Persia ([[1881]]-[[1882|82]] y [[1884]]-[[1886|86]]. Esploraron Persépolis, de la que tornaron per primer vegada con documentos fotográficos. Realizaron reconstrucciones y traxeron numberoses pieces arqueolóxiques.

De [[1931]] a [[1939]], llevar a cabo excavación por [[Ernst Herzfeld]] y depués por [[Erich Schmidt|Erich Friedrich Schmidt]], comisionadas pol [[Institutu Oriental de Chicago]] de la [[Universidá de Chicago]]. Mientres los años [[1940]], el francés [[André Godard]], y depués l'iranín A. Sami, prosiguieron les escavaciones por cuenta del Serviciu Arqueolóxicu Iranín (IAS). Depués, el IAS, so la direición d'A. Tajvidi, dirixó los trabayos d'escavación y de restauración parcial en cooperación colos italianos Guiseppe y Ann Britt Tilia, del ''Istituto Italianu per il Mediu ed Estremo Oriente''. Estes escavaciones revelaron la esistencia probable d'otros dos palacios atribuyíos a Artaxerxes I y Artaxerxes III, que sumieron.

Nun fueron entá escavaes toles estructures de Persépolis. Queden dos montículos al este del Hadish y del Tachara, que los sos oríxenes siguen siendo desconocíos.&lt;ref name=&quot;WD71&quot; /&gt;

=== Historia recién ===
En [[1971]] tuvieron llugar en Persépolis ceremonies campanudes mientres tres díes por cuenta de la celebración de los 2500 años de la monarquía. El [[Xa]] [[Mohammad Reza Pahlevi]] convidó a numberoses personalidaes internacionales. El fastu de les ceremonies, que movilizaron más de 200 servidores veníos de Francia pa les llacuaes, amenó discutiniu na prensa y contribuyó a avafar la imaxe del Sah. El monto de los gastos foi evaluáu en más de 22 millones de dólares US, y el financiamientu foi realizada en desterciu d'otros proyeutos urbanísticos o sociales. Amás, les fiestes fueron acompañaes pola represión de los opositores al Sah.
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 37.jpg|thumb|left|Persépolis, vista de Kuh-e Rahmat.]]

Dempués de la [[revolución iranina]] y col fin de erradicar una fuerte referencia cultural al periodu pre-[[Islam|islámicu]] y a la monarquía, el [[ayatolá]] [[Sadeq Jaljalí]] intentó colos sos partidarios afarar Persépolis per mediu de [[Bulldozer (máquina)|bulldozers]]. La intervención de Nosratollah Amini, gobernador de la provincia de [[Fars]], y la movilización de los habitantes de [[Shiraz]], interponiéndose delantre de los artefautos, dexaron salvar el sitiu de la destrucción.

Persépolis ye un mediu fráxil que la so preservación pue tar comprometida pola actividá humana. Plantegóse la nocividad de ciertos componentes químicos de polución agrícola. Un programa de proteición del sitiu empezó apocayá, con mires a llindar les degradaciones amestaes a la erosión y al pasu de visitantes: fueron puestes unes cubiertes pa protexer ciertos elementos, como la escalera esti de la Apadana, y ta previstu anubrir el suelu de los llugares de camín. La construcción d'una barrera próxima a Pasargada motivó una polémica {{ensin referencies|ente'l ministeriu iranín d'Arqueoloxía y el ministeriu de Cultura y del patrimoniu}}. La xubida de les agües podría estropiar numberosos sitios arqueolóxicos de la rexón. Amás, la construcción d'una llinia ferroviaria, que'l so trazáu podría pasar poles proximidaes de Persépolis y [[Naqsh-e Rostam]], fai tarrecer daños. Asina mesmu, Persépolis ye regularmente víctima de robos rellacionaos col tráficu d'antigüedaes. Ta prevista una ampliación del muséu, entá non definida con exactitú: la clasificación del sitiu como patrimoniu mundial prohibe cualquier cambéu.&lt;ref name=&quot;ID&quot;&gt;(n'inglés) [https://web.archive.org/web/20071008105700/http://www.nitc.co.ir/iran-daily/1384/2509/html/art.htm ''Council Moots Persepolis Museum Development''] Iran daily 2006.&lt;/ref&gt;

== L'arte persepolitano ==

=== Arquiteutura ===
Los perses nun tener un bagaxe arquiteutónicu propiu: tratar d'un pueblu seminómada de pastores y caballeros.&lt;ref name=&quot;Stierlin86&quot;&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;86.&lt;/ref&gt; Agora bien, dende la so fundación por Ciro&amp;nbsp;II, l'Imperiu persa dotar de construcciones monumentales. De primeres, inspiraes nos pueblos conquistaos, los arquiteutos aqueménidas integren estes influencies y proponen rápido un arte orixinal. Si en Pasargada, el plan xeneral amuesa entá influencies nómades colos sos edificios espurríos, esvalixaos nun inmensu parque, cincuenta años más tarde el de Persépolis ye prueba de racionalización y d'equilibriu: el planu cuadráu ye sistematizado, les columnes son puramente asitiaes (6×6 na Apadana, 10×10 nel palaciu de les Cien Columnes...), y entiende la mayor parte de les pequeñes sales del [[Harén]] y los anexos de los palacios. Les transiciones de los pórticos a los llaos son xuníes por torres angulares na Apadana. Les dos grandes puertes y los distintos pasos distribúin la circulación escontra los edificios principales.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot;&gt;Guy Lacaze, « un Art iranien », dans [[#RegardsPerseAntique|Regards sur la Perse antique]].&lt;/ref&gt;

Estes realizaciones son creaciones orixinales, que'l so estilu resulta de la combinación d'elementos resultantes de civilizaciones sometíes. Nun se trata d'una hibridación, sinón más bien d'una fusión d'estilos que crean unu nuevu. Resultante del saber faer de los arquiteutos y obreros de tol imperiu, l'arquiteutura persa ye utilitaria, ritual y emblemática. Persépolis amuesa asina numberosos elementos qu'atestigüen estes fontes múltiples.&lt;ref name=&quot;Stierlin86-115&quot;&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;86, 94, 102, 111 y 115.&lt;/ref&gt;

Ello ye que cola inclusión de [[Xonia]] nes [[Sátrapa|satrapíes]] del imperiu, l'arquiteutura persa aqueménida ta marcada por una fuerte influencia griega xónica, particularmente visible nes sales [[Sala hipóstila|hipóstilas]] y los pórticos de los palacios de Persépolis.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p&amp;nbsp;78, 89.&lt;/ref&gt; La puxanza del estilu [[orde xónicu|xónicu]] en [[Arquiteutura na Antigua Grecia|Grecia]] ye quebráu de golpe dempués de la invasión persa, pero espresar de manera brillosa en Persia, per mediu de monumentos grandiosos. Arquiteutos [[Lidia|lidios]] y xonios son contrataos nes obres de Pasargada, más tarde nes de Persépolis y Susa, quien realicen los principales elementos, y atópense asina graffitis en griegu nes canteres próximes a Persépolis, que menten los nomes de los xefes canteros. Xueguen un papel principal na eclosión del estilu persa. La participación de griegos na ereición de columnes y nel ornamientu de palacios en Persia mentar na [[inscripción de Susa]] ([http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DSf.html DSf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170121092933/http://www.livius.org/aa-ac/achaemenians/DSf.html |fecha=2017-01-21 }}), según por [[Pliniu'l Vieyu]].&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;82,92,137&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(n'inglés) Carl Nylander, Ionians in Pasargadae : Studies in Old persian Architecture, Almqvist och Wiksell, Uppsal 1970, p.&amp;nbsp;176.&lt;/ref&gt; Les columnes de Persépolis son efeutivamente d'[[orde xónicu|estilu xónicu]], con un [[fuste]] acanaláu y delgáu: el diámetru ye inferior a la décima parte del altor, nenguna columna de Persépolis ye más ancha de 1,9&amp;nbsp;m. Dalgunos [[capitel]]es lleven [[grifu|grifos]] inspiraos nos grifos de bronce arcaicu griegos.&lt;ref name=&quot;Stierlin86-115&quot; /&gt;

Ente los elementos d'estilu [[faraón]]ico [[Antiguu Exiptu|exipciu]] fácilmente reconocibles, pueden citase los sostenes de les cornises que sobresalen nes puertes, según la nacencia de los capiteles.&lt;ref name=&quot;Stierlin86-115&quot; /&gt; Dalgunos atribúin tamién a los exipcios l'apurra del pórticu.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt;

La influencia de [[Mesopotamia]] ta bien presentesobremanera na fórmula palatina asociada a dos palacios, unu pa l'audiencia pública y otru pa l'audiencia privada. Esta influencia ye tamién visible nos motivos de [[palmeta|palmetes]] o de [[rosetón|rosetones]] florales que decoren relieves y palaciu, o nos [[Merlón|merlones]] dentaos que recuerden la forma de los [[zigurat]]s, y qu'afaten les escaleres de los palacios. Los relieves esmaltar y policromu son d'inspiración [[babilonia]]. Los [[ortostatos]] afataos con baxorrelieves de la Apadana, los homes-toros alaos de les puertes son d'estilu [[Asiria|asiriu]].&lt;ref name=&quot;Stierlin86-115&quot; /&gt;

Presente nel Mediu oriente antes de los perses, el principiu de los espacios internos creaos pa los soportes y techos de madera, la sala hipóstila apuerta a l'elementu central del palaciu. L'apurra de téuniques griegues dexa a l'arquiteutura persa llevar a bon términu distintos construcciones onde l'espaciu tien funciones distintes: l'estene de vastos espacios per mediu d'altes y fines columnes constitúi una revolución arquitectónica propia de Persia. Les sales hipóstilas tán destinaes a los ensames y non yá a los sacerdotes como en Grecia o n'Exiptu.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;78, 92, 93.&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Persepolis Colonne flandin.jpg|thumb|Columna de la Apadana, por Eugène Flandin, 1840.]]
La mayoría de les columnes yeren de madera, y reposaben eventualmente sobre una base de piedra; toes sumieron. Namái cuando l'altor yera demasiáu importante yera utilizada la piedra: na Apadana, na Puerta de les Naciones. Les columnes de piedra que subsistieron son bien heteroxénees y amuesen una influencia de les distintes civilizaciones del imperiu, lo que nun ye quiciabes inocente: la base [[campaniforme]] ye una creación aqueménida, pero ensin dulda d'inspiración [[hitita]]; el fuste acanaláu ye xoniu; el capitel, d'un altor desatamañáu que puede dir hasta un terciu de la columna, empieza por un capitel d'estilu exipciu siguíu d'una pilastra cuadrada de doble [[voluta (arquiteutura)|voluta]], una creación iranina inspirada en motivos asirios; el conxuntu ye coronáu con una [[imposta]] [[teriomorfo|teriomorfa]], otru motivu importáu, de Mesopotamia, pero la so función de sostén de vigues ye inédita. Puede vese ellí un resume de la diversidá del imperiu.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt;

Como tolos palacios aqueménidas, los de Persépolis teníen sistemáticamente los murios d'[[adobe]], lo que puede paecer sorprendente nuna rexón onde la piedra de construcción ta disponible en cantidá. Ye, ello ye que una carauterística común a tolos pueblos d'Oriente, qu'acutaron los murios de piedra a los templos y a les muralles. Nengún muriu de Persépolis sobrevivió pos, los elementos entá de pies son los marcos de les puertes y les columnes de piedra.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt;

Anque la so construcción estendiérase mientres dos sieglos, Persépolis amuesa una notable unidá d'estilu que caracteriza al arte aqueménida: empecipiáu en Pasargada, acabáu so Darío en Persépolis, nun se noten evoluciones notables tantu na arquiteutura como nes decoraciones o nes téuniques. Namái les últimes tumbes reales perdieron la distinción al respective de les de Naqsh-e Rostam, ensin dulda por falta de sitiu, pero los sos baxorrelieves son puramente idénticos al de Darío.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt;

=== Escultura ===
La forma más conocida y más estendida de la escultura aqueménida ye'l [[baxorrelieve]], espresándose particularmente en Persépolis. Decoren sistemáticamente les escaleres, los llaos de les plataformes de los palacios y l'interior de los vanos. Supónse igualmente que yeren utilizaos na decoración de les sales hipóstilas. Pueden vese les inspiraciones exipciu y asiriu, inclusive griega pola fineza de la execución. Atópase la mayoría de los estereotipos de les representaciones orientales antigües: tolos personaxes son representaos de perfil. Si la perspeutiva ta presente de xemes en cuando, los distintos planos son reflexaos xeneralmente unu so otru. Les proporciones ente los personaxes, los animales y los árboles nun son respetaos. Amás, el principiu d'[[isocefalia]] ye aplicáu puramente, inclusive en distintos pasos de les escaleres. Les temes representaes componer de los desfiles de representantes de los pueblos del imperiu, de nobles perses, de guardias, d'escenes d'audiencia, de representaciones reales y de figures de combates qu'oponen un héroe real a animales reales o imaxinarios. Estos baxorrelieves son notables pola so calidá d'execución, cada detalle ye reflexáu con una gran fineza.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt;

[[Ficheru:Persepolis - statue of a mastiff.jpg|thumb|Estatua d'un perru, proveniente de la torre sureste de la Apadana, Muséu nacional de Teḥrán.]]
Conozse bien pocu de les escultures aqueménidas de [[Escultura#De bultu redondu|bultu redondu]], la de Darío, atopada en Susa, ye la más conocida, pero nun se trata sicasí d'un exemplu únicu. [[Heródoto]] y [[Plutarcu]] faen referencia, respetivamente, a una estatua d'oru d'[[Artistona]] (esposa real de Darío I) y a una gran estatua de Xerxes I en Persépolis.&lt;ref name=&quot;Plu&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Heródoto, ''Hestories'' 7. 69. 2.; Maria Brosius ''Woman in Ancient Persia'', Clarendon Pres 1998, p.&amp;nbsp; 87.&lt;/ref&gt;

Sicasí, numberosos elementos de la decoración pueden ser consideraos como [[Relieve (arte)|alturrelieves]]. Ye utilizáu, sobremanera, pa representaciones d'animales reales o mitolóxicos, de cutiu inclusive como elementos arquiteutónicos nes puertes y los capiteles. Son esencialmente toros, que son representaos como guardianes de les puertes, según nel pórticu de la sala de les Cien Columnes. Los capiteles de les columnes acaben en impostas de [[Prótomo|prótomes]] d'animales: toros, lleón, grifos... Los animales tán bien estilizados, ensin nenguna variación.&lt;ref name=&quot;Lacaze&quot; /&gt; Delles estatues n'alturrelieve fueron atopaes, como la que representa un perru, que decoraba una torre angular de la Apadana.

=== Pintura ===
L'usu de colores foi tornada, de cutiu, por cuenta de les numberoses alteraciones que sufren los pigmentos mientres el tiempu. Abertal, fraxilidá de les capes, o perecibilidad de los pigmentos orgánicos, son les razones principales. Otres degradaciones pueden sobrevenir por cuenta de manipulaciones, tratamientos de caltenimientu, y de renovación de les obres. Llimpieces, aplicaciones de barniz, capes proteutores, inclusive retoques coloriaos fueron la causa de l'apaición de falsos tintes, o de degradación d'oxetos. Estes manipulaciones, como la evidencia de componentes artificiales de pintures modernes sobre ciertes obres emburrien a los científicos a esaminar con prudencia y minucia tou descubrimientu de rastros coloriaos nes escultures y oxetos aqueménidas.&lt;ref name=&quot;JASJS&quot;&gt;(n'inglés) Janet Ambers, St John Simpson [http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2005.002-Ambers-Simpson.pdf ''Some pigment identifications for objects from Persepolis''] ARTA 2005.002, Achemenet.com.&lt;/ref&gt;

La evidencia de múltiples colores en numberoses obres na mayoría de los palacios y edificios persepolitanos atestigüen la riqueza y la omnipresencia de pintures policromes en Persépolis. Nun se trata namái de pruebes que fuelguen en rastros pigmentarios persistentes nos oxetos, sinón de pruebes consistentes, como los tremaos de pintures que formen grumos, de colores que fueron atopaos en masa en recipientes, en múltiples llugares del sitiu.&lt;ref name=&quot;JASJS&quot; /&gt;

Dichos colores yeren utilizaos non yá nos elementos arquiteutónicos (murios, relieves, columnes, puertes, suelos, escaleres, estatues), sinón tamién nos texíos y otres decoraciones. Lladriyos barnizaos, revestimiento de suelos de cal coloriao con ocre coloráu o suelos yelsosos verde abuxaos, columnes pintaes y otres colgaduras engalanaben asina de múltiples colores los interiores y esteriores de los palacios. Pocos rastros de color coloráu fueron atopaos na estatua de Darío caltenida nel Muséu nacional de [[Teḥrán]].&lt;ref name=&quot;ShRa&quot;&gt;(n'inglés) Shahrokh Razmjou, [http://www.achemenet.com/ressources/enligne/arta/pdf/2002.003-loc.pdf ''Traces of Paint on the Statue of Darius''] ARTA 2002.003, Achemenet.com.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JASJS&quot; /&gt;

La gran paleta de los colores atopada da una idea de la riqueza polícroma: negru (asfaltu), colloráu, (vidriu coloráu opacu, bermeyón, hematites d'ocre coloráu), verde, azul exipcio, blancu, mariellu (ocre o doráu). L'usu de pigmentos vexetales ye remembrada, pero nun foi demostrada.&lt;ref name=&quot;JASJS&quot; /&gt;

Puede, sicasí, ser difícil reconstituyir con precisión la verdadera paleta de colores presente nun llugar precisu, dellos relieves o palacios restauraos utilicen pieces o fragmentos procedentes de dellos llugares. L'exame de les diferencies ente ciertos relieves y los sos dibuxos anteriores por Flandin, dexó, por casu, poner n'evidencia los errores de restauraciones d'una esfinxe.&lt;ref name=&quot;JASJS&quot; /&gt; Persépolis yera conocida como una de les ciudaes más riques en pinura.

== Complexu principal ==

=== Terraza ===
[[Ficheru:Plano de Persépolis.jpg|thumb|400px|Planu de Persépolis.]]
El complexu palatín de Persépolis fuelga sobre una [[terraza (agricultura)|terraza]] de 450&amp;nbsp;m por 300, y 14&amp;nbsp;m d'altu, que presenta cuatro niveles de 2&amp;nbsp;m. La entrada desagua nel nivel reserváu a les delegaciones. Los barrios de los nobles tán nun nivel cimeru. Los barrios reservaos al serviciu y a l'alministración tán asitiaos nel nivel más baxu. Los barrios reales tán en nivel más altu, visibles por toos. La piedra más utilizada pa la construcción ye la caliar gris. La organización de les construcciones sigue un planu rigorosamente ortogonal o [[hipodámico]].&lt;ref name=&quot;WD25&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;25.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;101.&lt;/ref&gt;

El llau este de la terraza ta formáu pol Kuh-e Rahmat, en que la so paré predresa tán escavaes les sepultures reales qu'apoderen el sitiu. Los otros trés llaos tán formaos por un muriu de contención que la so altor varia de 5 a 14&amp;nbsp;m. El muriu ta compuestu por enormes piedres tallaes, afeches ensin morteru y fites per mediu de clavíes metáliques. La fachada oeste constitúi la entrada del complexu y presenta l'accesu principal a la terraza so la forma d'una escalera monumental.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.25, 88&lt;/ref&gt;

La nivelación del suelu predresu ta aseguráu pol rellenu de les depresiones con tierra y piedres. El aterrazamiento final ta realizáu per mediu de pesaes piedres xuníes ente elles por clavíes metáliques. Nel cursu d'esta primer fase preparatoria, la rede de drenaxe y de abducción d'agua ye puesta en marcha, dacuando tallada na mesma roca.&lt;ref name=&quot;WD23&quot; /&gt; Los bloques fueron tallaos y formateados cola ayuda de buriles y con ferramientes mineres, dexando la fragmentación de les piedres en superficies planes. El llevantamientu y allugamientu de les piedres fueron aseguraos per mediu de maderos.&lt;ref name=&quot;WK&quot;&gt;(n'inglés) Wolfram Kleiss, [https://web.archive.org/web/20071114050231/http://www.iranica.com/newsite/articles/v6f2/v6f2a018.html ''Construction materials and techniques in Persian architecture''], Encyclopaedia Iranica.&lt;/ref&gt;
 
Na fachada sur, fueron atopaes inscripciones cuneiformes trillingües. El testu, redactáu en elamita, ye comparáu con una inscripción del palaciu de Susa.&lt;ref name=ref_duplicada_2 /&gt; Estes inscripciones podríen corresponder al allugamientu de la entrada inicial del complexu, antes de la construcción de la escalera monumental y la adición de la puerta de toles naciones.&lt;ref name=&quot;JLTe&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [https://web.archive.org/web/20100316033047/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/terrace/terrace.html ''Persepolis Terrace''], Livius.org.&lt;/ref&gt;

La configuración de la terraza suxer que la so concepción tomó en cuenta imperativos de defensa del sitiu en casu d'ataque. Un muriu y les torres constituyíen el perímetru, reforzáu nel este por un terremplén y por torres. La angularidad de los murios dexa a los defensores cubrir un máximu de campu visual del esterior.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.29&lt;/ref&gt; La terraza soporta un númberu impresionante de construcciones colosales, realizaes en caliar gris procedente del monte axacente. Estes construcciones estremar pol gran usu de columnates y de pilastres, de les qu'un bon númberu quedó de pies. Los espacios hipóstilos son constantes, sía'l que quier la so dimensión. Acomuñen les sales que cunten con 99, 100, 32, o 16 columnes, siguíes d'arreglos variables (20x5 pa una sala de l'Ayalga, 10x10 pal Palaciu de les cien columnes). Dalgunes d'estes construcciones nun fueron acabaes. Los materiales y restos utilizaos polos obreros fueron atopaos tamién, nun siendo llimpiaos.&lt;ref name=ref_duplicada_4&gt;(n'alemán) F. Stolze Persepolis, die achaemenidischen und sasanidischen Denkmäler und Inschriften von Persepolis, Istakhr, Pasargadae, Shâpûr. A. Asher ed, Berlin, 1882.&lt;/ref&gt; Fragmentos de recipientes que sirvieron p'almacenar pintura fueron sacaos a la lluz por casualidá en [[2005]] cerca de la Apadana. Confirmen los nicios yá conocíos qu'atestigüen l'usu de pintures pa la decoración de los palacios.

=== Escalera principal (o escalera de Persépolis) ===
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 01.jpg|miniaturadeimagen|Escalera principal.]]
L'accesu a la terraza facer pola fachada occidental, por aciu d'una escalera monumental, simétrica y de dos tramos diverxentes que depués converxen. Esti accesu, añadíu por Xerxes, reemplaza l'accesu orixinal del sur de la terraza. La escalera conviértese entós na única entrada importante. Unos accesos secundarios pudieron esistir nel tramu esti, que la so altor yera menor por cuenta del enclín del suelu. Ta construyida con bloques de piedra tallada xuníos por clavíes. Cada tramu consta de 111 pasos de 6,9 m d'anchor, 31&amp;nbsp;cm de buelga y 10&amp;nbsp;cm de tabica. El llau baxu dexa l'accesu a los caballeros y caballos. Delles piedres dexaron la talla de cinco gradies. La escalera taba cerrada a lo cimero per puertes de madera que les sos charneles pivotaban en alvéolos tallaos nel suelu. Desaguaba nun pequeñu patiu que s'abrir sobre la puerta de toles naciones.&lt;ref name=&quot;WD25&quot; /&gt;

=== Puerta de toles Naciones ===
La Puerta de toles naciones, o Puerta de Xerxes, foi construyida por Xerxes I, fíu de Darío. La supuesta fecha de la so construcción ye [[475 e.C.|475&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]]&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.28&lt;/ref&gt;

La entrada occidental, guardada por dos toros colosales que componen los montantes, mide 5,5 m d'altu y ye d'inspiración asiria. Da sobre un antepar central de 24,7 m². Bordien los murios bancos de mármol. El teyáu yera soportáu por cuatro columnes de 18,3 m d'altu, simbolizando [[palmera|palmeres]], y que les sos cumales esculpíos representaben fueyes de palma estilizadas.&lt;ref name=&quot;WD26&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]] p.&amp;nbsp;26.&lt;/ref&gt; Na entrada occidental sumir dos salíes: una escontra'l sur, que s'abrir sobre'l patiu de la Apadana, y otra escontra l'este, que s'abrir sobre la vía de les procesiones. Esta postrera ye guardada por un par d'estatues colosales que representen hombre-toro alaos, o [[lammasu|lammasos]].&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]] p.&amp;nbsp;26, 27.&lt;/ref&gt; Estes figures proteutores tán tamién presentes nos capiteles de les columnes del Tripylon. Reparar restos de pies na base de los montantes de la puerta inacabada.&lt;ref name=&quot;JLL&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [http://www.livius.org/la-ld/lamassu/lamassu.html ''Lamassu (bull-man)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824213450/http://www.livius.org/la-ld/lamassu/lamassu.html |fecha=2011-08-24 }}, Livius.org.&lt;/ref&gt; Cada entrada de la puerta de toles naciones yera cerrada per una puerta de madera de dos batientes, que les sos charneles pivotaban nos alvéolos tallaos nel suelu. Les puertes taben afataes con metales preciosos.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;25 y 33.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 03.jpg|Toros de la Puerta de les naciones (accesu oeste).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 75.jpg|Puerta de les naciones (vista oeste).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 28.jpg|Detalle d'unu de los toros.
Imaxe:Inscription Xerxès.JPEG|Puerta de les naciones: Inscripción cuneiforme de Xerxes.
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 30.jpg|Capitel de columna con [[prótome]]s de grifos (vía procesional).
&lt;/gallery&gt;

Una inscripción cuneiforme ta grabada enriba de los toros de la fachada occidental, nos trés llingües principales del imperiu ([[persa antiguu|antiguu idioma persa]], [[idioma babiloniu|babiloniu]], y [[idioma elamita|elamita]]):

{{cita|[[Ahuramazda]] ye un gran dios que creó esta tierra, que creó'l cielu, que creó al home, que creó la felicidá del home, que fizo a Xerxes rei, rei de munchos, señor de munchos.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Yo soi Xerxes, el gran rei, rei de reis, el rei de los pueblos con numberosos oríxenes, el rei d'esta gran tierra, el fíu del rei Darío, el aqueménida.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;El rei Xerxes declara: «Gracies a Ahuramazda, yo fixi esti Pórticu de tolos pueblos''; hai munches coses bones que fueron feches en Persia, que yo fixi y que'l mio padre fixo. Tou lo que foi fechu más allá, que paez bonu, tou eso facer gracies a Ahuramazda.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;El rei Xerxes declara: «Que Ahuramazda protéxeme, según al mio reinu, y lo que yo fixi, y lo que'l mio padre fixo, que Ahuramazda protexer tamién.&lt;ref name=&quot;Lecoq&quot;&gt;(en francés) Traducción del antiguu persa en ''Les inscriptions de la Perse achéménide'', Pierre Lecoq. París: Gallimard, 1997, páx.&amp;nbsp;251-252.&lt;/ref&gt;}}

Esta inscripción dexa pensar que la Puerta de toles naciones foi llamada asina por Xerxes en referencia a los múltiples pueblos y reinos que formaben l'imperiu aqueménida.&lt;ref name=&quot;WD26&quot; /&gt; Esta inscripción tópase tamién enriba de los lammasus.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot;&gt;(n'inglés) [http://www.iranchamber.com/history/persepolis/persepolis1.php ''Parse or Persepolis – Ancient Capital of Persian Achaemenide Empirer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605090521/http://www.iranchamber.com/history/persepolis/persepolis1.php |date=2011-06-05 }}, Iran Chamber.&lt;/ref&gt;

=== Vía de les procesiones y Puerta inacabada ===
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 69.jpg|miniaturadeimagen|Vía de les procesiones.]]
Bordiando d'oeste a este la parte norte de la terraza, la vía de les procesiones lleva de la puerta de toles naciones a una construcción similar: la Puerta inacabada, tamién llamada'l Palaciu inacabado, llamada asina porque nun taba acabada cuando la destrucción del sitiu por Alejandro. Esta puerta atopar nel ángulu nordeste de la terraza, y tien cuatro columnes. Desagua nun patiu que s'abrir sobre'l Palaciu de les 100 columnes. Arrodiar un doble muro polos sos dos llaos, protexendo la Apadana y los palacios particulares de les miraes. Güei namái queda la parte baxa d'estos murios, pero dalgunos piensen qu'algamaben l'altor de les estatues de lammasus. Puede reparase, nuna estancia nun llau de la vía, dos cabeces de grifos parcialmente restauraos que paecen nun haber tao sobre les columnes, quiciabes destinaos a una construcción ulterior.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt;

=== Apadana (o Sala d'audiencies de Darío) ===
L'[[Apadana]] foi construyida por Darío'l Grande. La fecha del empiezu de la so ereición sería [[515 e.C.|515&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], según dos tablillas d'oru y de plata atopáu nes arques de piedra inxertaos nos cimientos. Darío fixera grabar el so nome y el detalle del so imperiu. La construcción duró enforma tiempu y sería acabada por Xerxes I.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;31.&lt;/ref&gt; La Apadana ye, col Palaciu de les 100 columnes, la más grande y más complexa de les construcciones monumentales de Persépolis. Atopar nel centru de la parte occidental de la terraza. Asitiada nun nivel altu, ye accesible a partir de la terraza, por dos escaleres monumentales de doble ramples simétriques y paraleles, que flanquean el basamento de los llaos norte y este.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;151.&lt;/ref&gt;

==== Palaciu ====
El palaciu tien una planta cuadrada de 60,5 m de llau. Consta de 36 columnes de les que 13 tán entá de pies. Les columnes, de cerca de 20 m d'altu, fueron alzaes probablemente per mediu de ramples de tierra que dexaben llevales depués d'asitiar les piedres al altor riquíu. Les ramples teníen de ser alzaes al empar que la meyora de les columnes, dempués la tierra yera sacupada.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;27, 33.&lt;/ref&gt; Atestigüen la influencia xonia: les columnes de la Apadana presenten el mesmu diámetru y un altor similar a les del templu de [[Hera]] en [[Samos]], amás, presenten acanaladuras similares.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;83.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 26.jpg|Columnes xóniques y elementos de columnes (Apadana).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 73.jpg|Capitel de columna con [[prótome]] de toru (Apadana).
&lt;/gallery&gt;

[[Ficheru:Colonne persepolis muze iran bastan teheran.jpg|thumb|upright|Elementos de mármol gris, enriba d'una columna de la Apadana. [[Muséu Nacional d'Irán]], [[Teḥrán]].]]

Los planos iniciales del palaciu yeren más simples: siendo construyíes dempués la escalera de Persépolis y la puerta de toles naciones, aportó a necesariu un accesu al palaciu pel norte. Eso esplica l'agregu d'una escalera nel llau norte del basamento. La parte central, una gran sala hipóstila de forma cuadrada, constaba de 36 columnes ordenaes en seis files. Taba arrodiada al oeste, al norte y al este, por trés pórticos rectangulares con doce columnes cada unu, dispuestes en dos files. La parte sur consistía nuna serie de pequeñes sales, y abríase sobre'l palaciu de Darío, el Tachara. Les esquines taben ocupaes por cuatro torres.&lt;ref name=&quot;Stierlin110&quot;&gt;[[#HS|Henri Stierlin]], p.&amp;nbsp;110&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Porada&quot;&gt;(n'inglés) Edith Porada, [http://www.iranchamber.com/art/articles/art_of_achaemenids.php ''The art of Achaemenides''], Iran Chamber.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;33.&lt;/ref&gt;

El techu yera sosteníu por vigues que folgaben sobre prótomes de toros y de lleones. Opuestos, los [[prótome]]s formaben un bancu sobre'l que fuera puesta una viga principal. Les dos cabeces formaben asina una protrusión, lateralmente, d'alredor d'un metro. Unes vigues tresversales fueren puestes direutamente sobre les cabeces, estabilizaes peles oreyes o los cuernos del animal esculpíu. Estos elementos d'animales fueron afitaos con plomu. Les vigues tresversales xuníen les columnes de les files vecines. Los restantes espacios taben cubiertos por vigues secundaries. El conxuntu foi calafateado y cubiertu por una capa de morteru de folla seco. Les vigues yeren d'[[encina]], d'[[ébanu]], y de [[cedrus|cedru]] d'[[El Líbanu]].&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;30, 33.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stierlin110&quot; /&gt; L'usu de teyaos llixeros de cedru xunto a les téuniques de les columnates xonies, dexaben la lliberación d'un espaciu importante: la separación de les files de columnes de la Apadana ye de 8,9 m, pa una rellación ente diámetru de les columnes y distancia ente los fustes de namái 1 por 3,6. En comparanza, la de la sala hipóstila del [[Karnak|templu de Karnak]] ye de 1 por 1,2.&lt;ref name=&quot;Stierlin110&quot; /&gt;

El conxuntu taba pintáu ricamente como lo atestigüen los múltiples rastros de pigmentos atopaos sobre les bases de delles columnes, los murios y los baxorrelieves de les escaleres. L'interior del gargüelu d'un lleón esculpíu inda tien distintu restos de color coloráu. Cubiertos d'una capa d'[[estuco]] del que s'atoparon fragmentos, los murios yeren afataos con colgaduras bordaes d'oru, llosaos de cerámiques, y decoraos con pintures que representen a lleones, toros, flores y plantes. Les puertes de madera y les vigues llevaben plaques d'oru, incrustaciones de marfil y de metales preciosos. Los adornos de los capiteles de les columnes difieren según la so posición: toros pa les columnes del antepar central y del pórticu norte, y otres figures d'animales pa los pórticos este y oeste.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;32, 33.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;DS&quot; /&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 55.jpg|Capitel de columna con prótome de lleón (Apadana).
Ficheru:Persepolis Reconstruction Apadana Toit Chipiez.JPEG|Teyáu de la Apadana, por Charles Chipiez (1884).
Ficheru:Persepolis Reconstruction Apadana Chipiez.jpg|Reconstrucción de la Apadana, por Charles Chipiez (1884).
Ficheru:Lion-persepolis.JPG|Cabeza de lleón y base campaniforme de columna (Apadana).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 09.jpg|Detalle d'una columna.
&lt;/gallery&gt;

Según l'arqueólogu [[David Stronach]], la configuración d'un palaciu como la Apadana respuende a dos funciones principales. Les sos dimensiones podríen dexar la receición de 10&amp;nbsp;000 persones, lo que facilitaba l'audiencia del rei. Per otra parte, el so altor dexaba al rei reparar les ceremonies y desfiles que teníen llugar na llanura.&lt;ref name=&quot;DS&quot;&gt;(n'inglés) David Stronach, [https://web.archive.org/web/20071013193104/http://www.iranica.com/newsite/articles/v2f2/v2f2a019.html ''Apadana''], [[Encyclopædia Iranica]].&lt;/ref&gt; Les escavaciones realizaes en Susa, nun palaciu realizáu tamién por Darío I, sacaron a la lluz una llosa de la Apadana, asitiada na exa del palaciu frente al muro sur. Dambos palacios tienen asemeyaes concepciones. Ye probable la esistencia d'un tronu fitu al suelu de la Apadana. Amás, dos pasos cercanos dexaben al rei retirase a los apartamentos y barrios reales axacentes.&lt;ref name=&quot;EFS&quot;&gt; (n'inglés) Y. F. Schmidt, ''Persepolis I'', Oriental Institute Publications, Chicago, 1953.&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;FK&quot;&gt; (n'alemán) Friedrich Krefter, ''Persepolis Rekonstruktionen. Teheraner Forschungen'', 3. Berlin, 1971.&lt;/ref&gt;

Cuando Alexandru Magnu amburó Persépolis, el teyáu de la Apadana derrumbar escontra l'este, protexendo los relieves d'esta parte de la gastadura cerca de 2100 años. Foi topada una cabeza maciza de lleón nun fuexu, cerca del muriu que dixebra la Apadana del Palaciu de les 100 columnes. La so función paez ser sostener una viga principal del teyáu. La so presencia nun fuexu asitiáu sol nivel del suelu nun ta esplicada. Tópase un retruque del pórticu de la Apadana nel muséu del sitiu y da una idea de la magnificencia del palaciu.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;27, 30.&lt;/ref&gt;

==== Escalera esti ====
[[Ficheru:Schema apadana stairs es.svg|thumb|Esquema de la escalera esti de la Apadana.]]
Cubierta polos restos del teyáu amburáu de la Apadana, la escalera esti ta perbién caltenida. Estremar en tres entrepaños (norte, central, y sur) y en triángulos so los pasos. L'entepañu norte amuesa la receición de perses y medos. L'entepañu sur amuesa la receición de personaxes que vienen de les naciones sometíes. La escalera consta de múltiples símbolos de [[fertilidá]]: flores de [[Punica granatum|granada]], files separaes por flores de doce pétalos, o árboles y granes que decoren los triángulos.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A Matheson]], p.&amp;nbsp;32, 33, 36 y 39.&lt;/ref&gt; Los árboles, pinos y palmetas, simbolicen los xardinos del palaciu.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;150.&lt;/ref&gt; Los entepaños tienen inscripciones qu'indiquen que Darío construyó'l palaciu, que Xerxes completar y pidió a Ahuramazda que protexera al país de la carestía, la traidoría, y los terremotos.&lt;ref name=&quot;WD43&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;43.&lt;/ref&gt; Los personaxes de los relieves ostenten un porte altivu. Los calteres étnicos son reflexaos meticulosamente, y los detalles tán trabayaos con fineza: pieles, barbes, pelo tán representaos en pequeños ricinos, traxes y animales tán trabayaos con minucia.

L'exame d'escenes inacabadas defende una organización del trabayu, recurriendo a una especialización del obreru (cares, peñaos, aderezos).&lt;ref name=ref_duplicada_1&gt; [[#HS|Henri Stierlin]] p137-153&lt;/ref&gt; Los artistes y obreros que participaron na construcción nun disponíen de nenguna llibertá de creación: teníen de siguir de manera rigorosa les orientaciones proporcionaes polos conseyeros del rei. La realización de les obres siguía un programa que nun dexaba llugar a la improvisación.&lt;ref name=ref_duplicada_6&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;183-184.&lt;/ref&gt; Los frisos, primeramente policromos, respondíen a los imperativos del soberanu: valoración del orde y del rigor. La estaticidad de les representaciones recuerden a los ortostatos de los palacios asirios. La distribución por rexistros en files definíes, y la rixidez de los asuntos remembra la influencia del estilu xónicu severu.&lt;ref name=ref_duplicada_1 /&gt;

[[Ficheru:Persepolis Apadana Eastern Stairway.jpg|thumb|left|[[Entepañu]] central y los sos triángulos (Apadana, escalera esti).]]
:'''Triángulos y entepañu central.''' Los triángulos tán ocupaos por relieves que simbolicen l'[[Noruz|añu nuevu]]: un lleón que taramia un toru. L'equinocciu de primavera amosaba un cielu onde la constelación del Lleón taba nel cenit, ente que la de Tauro sumía nel horizonte sur. [[Noruz]] marca l'empiezu de l'actividá agrícola dempués del iviernu. El significáu del entepañu central ye relixosu. Amuesa a Ahuramazda guardáu por dos grifos con cabeces humanes, qu'apodera a cuatro guardias perses y [[Media (Oriente Mediu)|medos]]. Los perses tienen na manzorga un típicu escudu redondu, y les azagayas na mano derecha.&lt;ref name=&quot;WD43&quot; /&gt; Como nos otros relieves del sitiu, los guardias perses tán afatiaos con un llargu vistíu drapeado, y lleven tocaos acanalaos. Los medos lleven abrigos curtios y pantalones, y tán tocaos con gorros redondos o plisados, y dacuando con coleta.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p145&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 46.jpg|thumb|Parte del triángulu (Apadana, escalera esti).]]
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 50.jpg|thumb|Cresta ornada de merlones almenados (Apadana, escalera esti).]]
:'''Entepañu norte.''' L'entepañu norte ta estremáu en tres registros y amuesa la receición del añu nuevu en forma de desfile.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.36&lt;/ref&gt; Del centru escontra la estremidá norte, el rexistru cimeru amuesa a los [[Inmortales]] siguíos por una procesión real. Los Inmortales lleven un gorru, y tán forníos de llances y de aljabas lastradas por pomos que fuelguen nos sos pies. La procesión real componer d'un oficial medo que preciede a los portadores de la siella real. La siella real ye llevada per mediu de correes enjaezadas al costazu, que sostienen dos [[bambú]]s agospiaos al traviés de la siella. La siella taba compuesta d'un marcu de madera esculpida, que los sos pies teníen forma de pates d'animales. Un sirviente lleva'l escabel utilizáu pol rei, quien nun tenía de tocar la tierra. Les sos piernes estropiaes tienen rastros d'un arreglu. La procesión sigue col responsable medo de les cortes reales, a la cabeza de los caballos del rei, cada unu empobináu por un paxe. Los caballos tán finamente trabayaos dexando ver el detalle de los taragaños. El cortexu ye cerráu por dos carros conducíos por un elamita. Los caballos de tiru son más pequeños y más finos que los precedentes, d'otra raza. Tiren de dos carros que les sos ruedes tienen doce seiciones (simbolizando los dolce meses del añu) y que los sos exes tán esculpíos. El primer carru difier del otru: un lleones esculpíos sobre la caxa paecen indicar que se trata d'un tiru de caza o de guerra.&lt;ref name=&quot;WD37&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.37,39&lt;/ref&gt; Los entepaños inferior y mediu amuesen a los inmortales siguíos por noble perses (tocaos almenados o con plumes) y medos (tocáu arrondáu con una pequeña cola) alternaos. Dalgunos lleven equipaxes, otros xermes vexetales y flores de granaos. Les sutiles diferencies nos sos traxes y alhaxes suxeren funciones o estatus distintes. Los nobles tán representaos aldericando, y sonrientes. La so actitú ye distendida y nada ceremoniosa. Coyer de la mano de xemes en cuando, vuélvense unu escontra l'otru, o ponen la mano sobre'l costazu del precedente n'actitúes que simbolicen la so unidá&lt;ref name=&quot;WD37&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p140,141&lt;/ref&gt; Los inmortales del entepañu inferior son perses; armaos de llanza, arcos y aljabas, cada unu ta nun pasu de la escalera, representando l'ascensión. Los del entepañu mediu lleven gorru y tán armaos namái con llances.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p136&lt;/ref&gt;

:'''Entepañu sur.''' Ye un entepañu notable porque representa la llegada de les delegaciones que vienen de ventitrés naciones sometíes, conducíes alternativamente por guíes perses y medos. Cada delegación ta dixebrada por pinos, El guía lleva al delegáu a la cabeza, de la mano. La calidá del acabáu difier pa cada obra: tolos relieves nun fueron apolazaos, y el so detalle ye variable. Esti desfile presenta cerca de 250 personaxes, cuarenta animales, y carros. D'un altor de 90 cm, los rexistros tienen un llargor total de 145 m&lt;ref name=&quot;WD46&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.46&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p137, 152&lt;/ref&gt; Pa Dutz, los símbolos de Persépolis tán cargaos de sentíu, y la so organización nun ye frutu del azar. La disposición de les representaciones podría corresponder a un orde protocolar, ensin que pueda sabese si tal orde sigue una secuencia determinada poles files horizontales o verticales (ver esquema). Sía que non, paecería claramente que los medos yeren los primeres, y los [[Etiopía|etíopes]] los postreros. Amás, nengún sigue la llista secuencial de les [[satrapía|satrapíes]] dada pola inscripción del rei. La disposición de les delegaciones nun paez siguir tampoco l'orde d'incorporación de los distintes satrapíes al imperiu. Sicasí, podría tar en función del tiempu de viaxe que les dixebra de Persépolis.&lt;ref name=&quot;WD46&quot; /&gt; Esti razonamientu sofitar nos testos de Heródoto: «de toles naciones, los perses honren primero a les que tienen más cerca, en segundu llugar a les que tán más distantes, y tienen menos estima a les más alloñaos».&lt;ref name=&quot;H&quot;&gt;(n'inglés) Heródoto,[http://www.iranchamber.com/history/herodotus/herodotus_history_book1.php ''Histories of Herodotus Translated by: George Rawlinson''], Iran Chamber.&lt;/ref&gt; Saber poles tablillas de l'Ayalga que les ufriendes llevaes poles delegaciones nun correspuenden a un impuestu. Correspuenden a regalos destinaos al rei o a un usu ceremonial.&lt;ref name=&quot;WD48&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;48&lt;/ref&gt; N'ausencia d'inscripción, la identificación de les delegaciones supón siempres un problema, pos se centra sobremanera nos traxes, y ufriendes. A pesar de la semeyanza con otres representaciones, subsisten numberoses incertidumes. La presencia o l'ausencia, l'orde de citación o de presentación, inclusive la denominación de cada pueblu del imperiu varia enforma, tantu nes escultures como nes inscripciones reales. Estes postreres nun constitúin un inventariu alministrativu realizáu pa la posteridá, sinón que correspuenden más bien a la visión ideal del imperiu que'l so rei desea quier dexar buelga.&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;185-188.&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 49.jpg|thumb|Delegaciones de les naciones sometíes (Apadana, escalera esti).]]

: '''''Reconstrucción de les delegaciones según Dutz,&lt;ref name=&quot;WD49&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.48-49-50-57-59.&lt;/ref&gt; Stierlin,&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;131-132-152.&lt;/ref&gt; y Briant:&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;187-188.&lt;/ref&gt; '''''

* '''1''' Medos: conducíos por un persa, esta delegación ye la más importante. Los suxetos lleven traxes, pulseres o brazaletes, una espada, copes y un vasu. Trátase probablemente d'otres tribus medas que les que sirve al imperiu dende la so fundación, lo qu'esplicaría l'estatutu de sometíos. De primeres del imperiu, tales tribus permanecieron fieles a [[Astiages]], habiendo aconceyáu Ciro a les otres.
* '''2''' Elamitas: [[Elam]] ye persa dende la fundación del imperiu por Ciro el Grande. La delegación conducida por un medo ufierta una lleona y dos leoncitos, según espaes y arcos.
* '''3''' [[Armenia|Armenios]]: esta delegación lleva un vasu con dos garres, finamente trabayáu, y un caballu.
* '''4''' Aracosios: Los pantalones son entá llevaos en [[Baluchistán]]. Unu de los suxetos ta vistíu con una piel de felín. Les ufriendes consisten nun camellu y jarras.
* '''5''' Babilonios: esta delegación ufierta un toru, tazones, y una colgadura idéntica a les de les representaciones del palaciu de les 100 columnes, l'Ayalga o'l Tripylon.
* '''6''' Asirios y [[Fenicia|fenicios]] (o [[Lidia|lidios]]): esti relieve ta bien detalláu. Les ufriendes consisten en vasos y copes llabraes (vasos de bronce o de plata), con ases dobles que representen toros alaos, xoyes (brazaletes con broche afataos con grifos alaos), y un carru agabitáu con caballos de pequeña talla. Los traxes y peñaos de los suxetos tán bien trabayaos, estrémense inclusive papillotes llevaos por [[xudíu]] s ortodoxos. La identidá de la ropa caltién un discutiniu sobre los oríxenes d'estes delegaciones.
* '''7''' [[Arios]] (o Aracosios): los suxetos d'esta satrapía correspuenden a les rexones de [[Herat]] y de [[Mashhad]]. Son práuticamente indiferenciables de los aracosios. Les ufriendes consisten nun camellu y vasos.
* '''8''' [[Cilicia|Cilicios]] o asirios: que proceden del sur d'[[Anatolia|Asia Menor]], esta delegación ufierta dos carneros, pieles, un traxe, copes y vasos. Esta representación ta trabayada minuciosamente, y apaez el detalle de los traxes (gordones, petrines, cofies,).
* '''9''' [[Capadocia|Capadocios]]: carauterizaos pola atadura de la so capa na parte cimera del costazu; pertenecen al mesmu grupu que los armenios, medos, y sagartios. Ufierten presentes d'un caballu y traxes.
* '''10''' [[Antiguu Exiptu|Exipcios]]: l'alturrelieve que representa esta delegación foi perxudicáu severamente pola destrucción de la Apadana. Les partes inferiores basten pa identificar l'orixe de los suxetos, gracies a les carauterístiques del so vistíu.
* '''11''' [[Escita|Escites]] (tamién llamaos saques): esta satrapía estender dende [[Ucraína]] a les estepes del norte d'[[El Cáucasu]], hasta'l norte de [[Sogdiana]]. Los suxetos tán tocaos con un típicu gorru escita. Lleven un caballu, traxes, y lo que podríen ser brazaletes con broches.
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 51.jpg|thumb|right|Detalle de la delegación asiria (Apadana).]]

* '''12''' Lidios o [[Xonia|xonios]]: estes satrapía griegues taben fundíes y yeren alministraes dende [[Sardes]]. Los suxetos tán vistíos de la mesma. Traen texíos, pelotes de filo y copes que contienen quiciabes tinturas.
* '''13''' [[Partos]]: so los aqueménidas, los partos taben sometíos, y ye namái dempués del periodu griegu [[Imperiu seléucida|séleucida]] cuando van apoderar Persia. Partia correspuende al actual [[Turkmenistán]]. La delegación trai vasos y un camellu. Los suxetos tán tocaos con un turbante alredor del pescuezu.
* '''14''' Gandharienses: esta satrapía atópase ríu arriba del [[Indo]], ente [[Kabul]] y [[Lahore]], al oeste del actual [[Panyab]]. Los suxetos ufierten llances y un [[búfalu d'agua|búfalo]] asiáticu.
* '''15''' Bactrianos: la delegación lleva un camellu y vasos. Naturales de [[Bactriana]] al norte d'[[Afganistán]], los suxetos tán tocaos con una cinta.
* '''16''' Sagartios: los sos traxes y presentes (traxes y caballu), son asemeyaos a los de los medos, capadocios y armenios, lo que suxer la pertenencia a un mesmu grupu. La so tierra d'orixe ye mal conocida: vecina de [[Tracia]] n'Asia Menor, o cerca del [[mar Negru]] y d'[[El Cáucasu]], inclusive asitiada nes estepes d'[[Asia Central]] cerca de Bactriana.
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 48.jpg|thumb|Delegación [[bactriana]] (Apadana).]]

* '''17''' Sogdianos: teníen por orixe [[Sogdiana]], actual [[Paquistán]]. Esta etnia pertenecía al grupu de los escites, de los que llevaben el gorru. Lleven un caballu, hachos, oxetos que pueden ser brazaletes, y una espada.
* '''18''' [[India|Indios]]: estos suxetos, que veníen de [[Sind]], el valle baxu del Indo, tán vistíos con un taparrabo, y calzaos de sandalies. Lleven un [[Equus asinus|burru]], hachos, y cestes con provisiones llevaes sobre'l llombu per mediu d'una balanza.
* '''19''' [[Tracios]] (o escites): Tracia taba asitiada ente'l [[mar Exéu]] y el mar Negru, nun territoriu güei compartíu por [[Grecia]], [[Turquía]], y [[Bulgaria]]. Los suxetos lleven un [[caballu]]. Lleven un gorru apuntiáu de llargues pates, asemeyada a los gorros escites..
* '''20''' [[pueblu árabe|Árabes]]: estos suxetos vienen de [[Fenicia]] - [[Asiria]]. Tán calzaos con sandalies, y vistíos con túniques con ribetes bordaos. Lleven un [[dromedariu]].
* '''21''' [[Drangiana|Drangianianos]]: nun hai alcuerdu ente los autores referente al orixe d'esta delegación. Pa unos, tratar d'individuos que vienen de [[Merv]] en Bactriana, estaos actuales d'Afganistán, d'[[Uzbequistán]] y de [[Taxiquistán]]). Pa otru, los suxetos vienen de la rexón de [[Kermán]], al este d'Irán. Amás, el so estilu de peñáu sostendría un orixe cerca de [[Kandahar]], según el so escudu, llanza, y el tipu del güe que traen.
* '''22''' [[Somalia|Somalinos]] (o lidios): l'orixe d'esta delegación ye revesosu. Acompañaos por un carru, los suxetos traen un [[Tragelaphus|kudú]] o un [[íbice]], tán vistíos con pieles, pero nun son negroides. El tipu morfolóxicu de los individuos, lo mesmo que la presencia d'un carru, indicaríen un orixe libiu, ente que l'antílope y los aderezos de pieles sostendría un orixe asitiáu más al sur, ([[Yeme]] o Somalia).
* '''23''' [[Nubia|Nubios]] (o [[Etiopía|etíopes]] o [[Etiopía|abisinios]]): tratar de suxetos negroides, que lleven un [[ocapi]] o una [[xirafa]], defenses d'[[elefante]] y un vasu.

==== Escalera norte ====
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 44.jpg|thumb|upright|Detalle de los guardias medos (segundu y cuartu) y perses (primeru y terceru).]]

La escalera norte foi añadida por Xerxes I, pa facilitar l'accesu a la Apadana dende la puerta de toles Naciones. Los relieves d'esta escalera presenten les mesmes temes que los de la escalera esti, pero tán más degradaos.&lt;ref name = &quot;JLANS&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [https://web.archive.org/web/20100515171543/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/apadana-northstairs/apadana-northstairs.html ''Persepolis - Apadana north stairs''], Livius.org.&lt;/ref&gt;

L'entepañu central amosaba primeramente a Xerxes I, Darío'l Grande y a un funcionariu. Esti postreru podría ser un [[ganzabara]] (gobernador de l'Ayalga), o un [[quiliarca]] (oficial comandante de la guardia). Esti relieve foi treslladáu a l'Ayalga y foi sustituyíu por otru qu'amuesa a ocho guardias. Una inscripción cuneiforme trillingüe na escalera recoyó en gran parte'l testu de la de la puerta de toles Naciones, ensin precisar el nome del edificiu.

=== Tachara ===
Asina nomáu por una inscripción asitiada nun montante de la so puerta sur, el Tachara, o palaciu de Darío, ta asitiáu al sur de la Apadana. Ye l'únicu de los palacios en tener un accesu al sur per mediu d'un pórticu. La entrada del palaciu faíase primeramente per esti llau, por una doble escalera. Construyíu por Darío I, el palaciu ye completáu depués por Xerxes I quien lo amplió, depués por Artaxerxes III, quien añadió una segunda escalera al oeste. Esta nueva entrada crea una asimetría inédita. Los traxes de los personaxes medos, silicios y sogdianos representaos son distintos de los de les otres escaleres anteriores, lo que suxer un cambéu de moda, y refuercen la idea d'una construcción ulterior.&lt;ref name=&quot;WD64&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;64.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=150&gt;
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 56.jpg|Vista xeneral.
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 58.jpg|Escalera sur del Tachara (Apadana en postreru planu).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 57.jpg|Tachara.
Ficheru:Persepolis King Fighting Evil.jpg|Rei combatiendo'l mal (Tachara).
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 24.jpg|Detalle d'un bajorelieve en Tachara.
&lt;/gallery&gt;

Les mochetas de la escalera sur presenten símbolos de Noruz: lleón que taramia un toru. Les partes ascendentes representen a medos y aracosios que traen animales, jarras y otres coses. Trátase probablemente de sacerdotes que vienen de llugares santos zoroástricos tales como'l [[llagu Urmía]] en Media y el [[llagu Helmand]] en Aracosia, y que lleven lo necesario pa les ceremonies.&lt;ref name=&quot;WD64&quot; /&gt; L'entepañu central amuesa dos grupos de guardias nuevos y tres paneles que lleven una inscripción trillingüe de Xerxes II, qu'indica qu'esti palaciu foi construyíu pol so padre; ta coronada pol discu aláu, símbolu o bien de Ahuramazda o de la gloria real, encuadráu por dos esfinxes.&lt;ref&gt;[[#RegardsPerseAntique|Collectif, Regard sur la Perse antique]], p.&amp;nbsp;136&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Persepolis T Chipiez.jpg|Reconstrucción del Tachara, por Charles Chipiez (1884).
Ficheru:Persepolis Rec Iso Toit Tach Chipiez.jpg|Estudiu del teyáu del Tachara, por Charles Chipiez (1884).
Ficheru:Sonnenuntergang_in_Perspolis.jpg.
&lt;/gallery&gt;

La entrada del palaciu facer por una sala, por aciu una puerta, onde un relieve representa a los guardias. Esta sala ye siguida per otra puerta que s'abrir al antepar principal, sobre la que s'atopa un relieve que representa al rei que combate al mal con forma d'un animal. Esta tema ta n'otres puertes del palaciu, nel Palaciu de les 100 columnes, y nel harén. La figura maléfica ye simbolizada por un lleón, un toru, o un animal quiméricu. El tipu de figura podría tener una rellación cola función de la obra, o con temes astrolóxiques.&lt;ref name=&quot;WD70&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;70-71.&lt;/ref&gt;

Nel cuartu de bañu real ábrese una puerta. Ta afatada con un relieve qu'amuesa a un rei preparáu pa una ceremonia y siguíu de dos servidores que tienen una sombriella y un espantamoscas. El rei ta coronáu, vistíu con un ricu arreglo afatáu con piedres precioses. Lleva pulseres, y les xoyes escolguen de la so barba trenzada.&lt;ref name=&quot;WD64&quot; /&gt; Otru relieve amuesa probablemente a un eunucu, única representación imberbe del sitiu. Lleva una botella d'untaza y una servilleta. La circulación d'agua taba asegurada por una canal cubiertu nel suelu que pasaba per mediu de la estancia. Pueden reparase restos del cementu coloráu que alfombraba el suelu de la sala.&lt;ref name=&quot;WD70&quot; /&gt;

El palaciu consta d'otros dos pequeñes sales asitiaes nos sos llaos. El pórticu sur abrir a un patiu arrodiáu pelos otros palacios. Sobre cada dintel de les puertes y ventanes ta grabada una interesada inscripción: {{Cita|ventana de piedra fecha na casa de Darío.}}

El nome de Tachara vien de una inscripción cuneiforme trillingüe sobre cada montante del pórticu sur:

{{Cita|Darío'l gran rei, el rei de reis, el rei de los pueblos, el fíu de Vistaspa, el aqueménida, que fizo este Tachara.}}

Sicasí, ye dudosu qu'esta pallabra, que'l so significáu exactu ye desconocíu, designe al edificiu en sí mesmu: atopóse nes bases de columnes d'otros llugares de Persépolis, que lleven inscripciones de Xerxes y que menten esta pallabra:

{{Cita|Soi Xerxes, el gran rei, el rei de reis, el rei de los pueblos, el rei d'esta tierra, el fíu del rei Darío, el aqueménida». El rei Xerxes declara: «Fixi este Tachara.|&lt;ref name=&quot;Lecoq&quot; /&gt;}}

=== Tripylon ===
[[Ficheru:Persepolis relief tripylon bas.jpg|thumb|Detalle d'un relieve del Tripylon.]]

Llogra'l so nome de los sos trés entraes. El Tripylon, o antepar d'audiencia de Xerxes, o Palaciu central, o Sala del Conseyu, ye un palacete asitiáu nel centru de Persépolis. Aportar pel norte por una escalera esculpida, que los sos relieves amuesen principalmente a guardias medos y perses. Otros relieves representen a nobles y a corredores pa una llacuada. La escalera sur del Tripylon atopar nel [[Muséu Nacional d'Irán]] en [[Teḥrán]]. Un pasiellu abrir al este, a una puerta afatada con un relieve qu'amuesa: 
* enriba, Darío nel so tronu delantre de Xerxes como príncipe coronáu, abellugaos so una marquesina afatada con símbolos divinos, toros, lleones y abiyotes; rei y príncipe tienen n'esquitar fueyes de palma, símbolu de fertilidá;
* embaxo, suxetos provenientes de ventiocho naciones llévenlos.

Esti relieve designa claramente a toos la voluntá de Darío de nomar a Xerxes socesor llexítimu al tronu.&lt;ref name=ref_duplicada_3 /&gt;

=== Hadish ===
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|thumb|upright|Procesión real (Hadish).]]
El Hadish, o palaciu de Xerxes, atopar al sur del Tripylon; ta construyíu sobre un planu asemeyáu al Tachara, pero dos vegaes más grandes. El so antepar central constaba de trenta y seis columnes de piedra y de madera. Trátase de tueros d'árboles de grandes proporciones y grandes diámetros de los que nun queda nada. Ta arrodiáu pel este y l'oeste per pequeñes habitaciones y pasiellos, que les sos puertes presenten relieves esculpíos. Atópense ellí procesiones reales que representen a Xerxes I acompañáu de servidores que lu ponen a cubiertu so una sombriella. La parte sur del palaciu ta compuesta d'apartamentos que la so función ye revesosa: nun tiempu descritos como de la reina, son consideraos como almacenes o anexos de l'Ayalga.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.74&lt;/ref&gt; L'accesu a la terraza del Hadish facer por una escalera monumental al este, de doble entamo, primero diverxentes y depués converxentes, y una escalera más pequeña de tramos converxentes al oeste; as dos presenten la mesma decoración que la escalera sur del Tachara: toros y lleones, guardias perses, discu aláu y esfinxe.&lt;ref&gt;(en francés) Regards sur... la Perse antique, p.&amp;nbsp;138&lt;/ref&gt;

''Hadish '' ye una pallabra n'antiguu persa que figura nuna inscripción trillingüe en cuatro exemplares, sobre'l pórticu y la escalera: significa «palaciu». Son los arqueólogos quien llamen a esti palaciu '' hadish '', nun siendo conocíu'l nome orixinal. L'atribución a Xerxes ye seguraa, pos ésti, amás d'estos cuatro inscripciones, fixo grabar el so nome y los sos títulos siquier catorce veces.&lt;ref name=&quot;Lecoq&quot; /&gt;

=== Palaciu de les 100 columnes ===
Tamién llamáu sala del Tronu, tien forma de cuadráu de 70 m de llau: ye'l más grande de los palacios de Persépolis. Cuando s'escavó parcialmente, taba cubiertu por una capa de tierra y de cenices de cedru de más de tres metros d'espesura. Bien perxudicáu pola quema, solo quedaron les bases de les columnes y los montantes de les puertes.&lt;ref name=&quot;WD78&quot; /&gt;

Dos toros colosales constitúin les bases de les columnes principales, de 18 m, que sosteníen el teyáu del pórticu de la entrada, al norte del palaciu. La entrada yera per una puerta ricamente decorada con relieves. Ente les representaciones, una describe l'orde de les coses, amosando de riba abaxo: a Ahuramazda, el rei sobre'l so tronu, depués munches files de soldaos sosteniéndolo. El rei exerz pos el so poder de Ahuramazda, que lo protexe, y manda al exércitu que lleva'l so poder.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.82&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed&gt;
Imaxe:Chipiez 100 colonnes.jpg|El palaciu de les 100 columnes reconstruyíu por Charles Chipiez (1884).
Imaxe:Persepolis Rec iso Toit P100C Chipiez.jpg|Estudiu del teyáu del palaciu de les 100 columnes, por Charles Chipiez (1884).
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 29.jpg|Detalle de dos columnes.
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 60.jpg|Vista xeneral.
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 41.jpg|Columna con un toru.
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 43.jpg|Detalle inferior del relieve sur (Guardia de los Inmortales).
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 42.jpg|Detalle cimeru del relieve sur.
Imaxe:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 37.jpg|Palaciu de les 100 columnes (vista norte).
&lt;/gallery&gt;

El palaciu ta decoráu con numberosos relieves en notable estáu de caltenimientu, que representen toros, lleones, flores y abiyotes.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;81.&lt;/ref&gt;

La puerta sur del palaciu presenta un relieve dafechu distintu. Simboliza'l sostén apurríu al rei poles distintes naciones que componen l'imperiu. Los soldaos que componen los cinco files inferiores pertenecen a munches naciones, reconocibles pol so tocáu y armamentos. Vueltu escontra l'Ayalga, esti mensaxe diríxese más bien a los servidores y recuérdalos que les riqueces que transiten per esta puerta deber a la cohesión del imperiu. Unes tablillas cuneiformes detallen los archivos de los tributos, dando asina una estimación de les riqueces que transitaben per estes puertes.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;79, 80.&lt;/ref&gt;

Si los relieves de les entraes norte y sur del palaciu concernen esencialmente a l'afirmación de la monarquía, los de les partes este y oeste presenten, como n'otros palacios, escenes heroiques de rei combatiendo al mal.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt;

=== Ayalga ===
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 61.jpg|miniaturadeimagen|Vista de l'Ayalga.]]
[[Ficheru:Persepolis relief 1.jpg|thumb|Darío recibe l'homenaxe d'un oficial (Ayalga, reproducción).]]

Construyíu por Darío I, tratar d'una serie de sales asitiaes nel ángulu sureste de la terraza, que s'estienden sobre una superficie de 10.000 m². L'ayalga consta de dos sales importantes, que'l so teyáu yera soportáu respeutivamente por 100 y 99 columnes de madera.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]] p86&lt;/ref&gt; Atopáronse tablillas de madera y de magre, que detallen el montante de los salarios y beneficios pagos a los obreros que lu habíen construyíu.&lt;ref name=&quot;GC&quot; /&gt; Según Plutarco, 10.000 mules y 5.000 camellos precisaría Alexandru Magnu pa tresportar l'ayalga de Persépolis.&lt;ref name=&quot;Plu&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;(n'inglés) Y.F. Schmidi, ''Persepolis II. Contents of the Treasury and Other Discoveries'', ''[[The Journal of Hellenic Studies]]'', 1959; 79 : 214-5.&lt;/ref&gt; Según delles tablillas, 1.348 persones trabayaben na Ayalga en [[467 e.C.|467&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]]

L'Ayalga foi munches vegaes reconstruyío y modificao. Munches inscripciones fueron atopaes en bloques macizos de [[diorita]], que menten al rei Darío.&lt;ref name = &quot;JLT&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [https://web.archive.org/web/20100316032230/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/treasury/treasury.html ''Persepolis - Treasury''], Livius.org.&lt;/ref&gt; Atopáronse dos relieves de los qu'unu vien de la escalera norte de la Apadana. Atópase agora nel muséu de Teḥrán y representa a Darió el Grande nel tronu. El rei recibe a un oficial medo inclináu palantre, que lleva la so mano derecha a los llabios en señal de respetu. Podría tratase d'un quiliarca, comandante de 1.000 guardias, o d'un gobernador de l'ayalga, o '' Ganzabara ''). Xerxes y los nobles perses atópense de pies, detrás del soberanu. Dos portadores d'[[inciensu]] atopar ente'l rei y los dignatarios.&lt;ref name=&quot;WD86&quot;&gt; [[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;84-86.&lt;/ref&gt; Nes escavaciones, esti edificiu, foi identificáu como l'Ayalga. A pesar de la so gran superficie l'accesu yera por dos pequeñes puertes estreches.

=== Guarnición y sala de les 32 columnes ===
Ente'l palaciu de les cien Columnes y el monte atópense múltiples sales que componíen los barrios de los servidores y de los soldaos, la cancillería, y los despachos. Atopáronse más de 30.000 tablillas y fragmentos de tablillas en elamita.&lt;ref name=&quot;WD86&quot; /&gt; Según Quintu Curciu Rufu y Diodoro, Alejandro dexaría nel llugar 3.000 soldaos, lo que da una idea de la capacidá de guarnición de Persépolis.&lt;ref name=&quot;QC&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Diod&quot; /&gt; Al norte d'estos campamentos de cabanos, atópense los restos d'una sala que constaba de trenta y dos columnes, que la so función nun ta clara.

=== Harén y muséu ===
[[Ficheru:Tablette xerxes persepolis.jpg|thumb|Inscripción del Harén, de Xerxes I. Trátase d'una inscripción billingüe en [[persa antiguu]] (esquierda) y [[idioma acadiu|babiloniu]] (derecha). &lt;small&gt;(Muséu nacional d'Irán, Teḥrán)&lt;/small&gt;]]

Aportar al harén pela puerta sur del palaciu de les 100 Columnes. L'edificiu tien forma de &quot; L&quot;, que la so ala principal tien una orientación norte-sur. El centru consiste nuna sala con columnates, abierta al norte a un patiu por un pórticu. Esta sala tenía cuatro entraes, que les sos puertes taben decoraes con relieves. Los relieves llaterales amuesen inda escenes de combate heroicu que recuerden les del Tachara o del palaciu de les 100 Columnes. El rei ye amosáu en llucha con un animal quiméricu (toru-lleón cornudu y aláu), con pescuezu de cuervu, cola d'alacrán, que puede ser una representación d'[[Angra Mainyu|Ahriman]], divinidá maléfica. L'héroe funde la so espada nel banduyu de la bestia que-y fai frente. El relieve sur amuesa a Xerxes I siguíu de servidores, según una escena idéntica a les del Hadish. La parte sur de l'ala y la otra ala que la enllarga escontra l'oeste consiste nuna serie de 25 apartamentos, hipóstilos de 16 columnes cada unu. L'edificiu presenta amás dos escaleres que lo enllacen al Hadish, y dos patios pequeños que podríen corresponder a xardinos zarraos.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;75.&lt;/ref&gt;

Nun ye ciertu, que l'harén pudiera ser un llugar de residencia de muyeres. Según unos, la seición central podría tar destinada a la reina y al so séquitu. Otros piensen que les muyeres moraben nel esterior de los murios.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt; La función del edificiu ye pos revesosa. La presencia de relieves ellaboraos, según la so situación, nun nivel alto ye'l d'un edificiu que tien una función importante. Otra manera, el so tamañu y la so posición suxeren más bien una función alministrativa.&lt;ref name=&quot;WD86&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt; Ye probable que la denominación de &quot;harén&quot; sía errónea: los buscadores occidentales proyeutaron la so visión de los harénes otomanos sobre la Persia aqueménida qu'escarecía d'ellos.&lt;ref&gt;(n'inglés) Jona Lendering [https://web.archive.org/web/20100315200159/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/harem/harem.html ''Persepolis harem''] Livius.org.&lt;/ref&gt;

L'harén foi escaváu y foi restauráu parcialmente por Y. Hertzfeld por un procedimientu d'[[anastilosis]]. Reconstruyó delles sales, que sirvieron de talleres de restauración y de presentación de les obres atopaes nel complexu. Una parte del harén tresformar en muséu.&lt;ref&gt;(n'inglés) Oriental Institute [http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI_Harem_Xerxes.html ''Persepolis and Ancient Iran: The Harem of Xerxes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205074719/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI_Harem_Xerxes.html |fecha=2007-02-05 }} University of Chicago.&lt;/ref&gt; El muséu del sitiu presenta una gran variedá d'oxetos atopaos:

* cerámiques, platos y vasos de terracota, azulexos de cerámica;
* pieces de monedes;
* ferramientes de too xéneru: de mampostería, de talla, de cocina, o instrumentos de boca, morteros;
* artesaníes de fierro forxáu, puntes de llanza y de fleches, fragmentos de trompetes o d'adornos metálicos, clavíes metáliques;
* restos de texíos o restos de madera que componen la infraestructura;
* [[taragañu|taragaños]] metálicos y cachos de saeta;
* tablillas grabaes.

Hai obres atopaes pela redolada, que daten d'ocupaciones posteriores, sasánidas ya islámiques, inclusive anteriores (prehistóriques). La gran diversidá de les obres que recueyen usos diarios, dexen tener una idea de la vida de la dómina. Amás, la comparanza de les obres con delles obres pictóriques (taragañu, llances) dan una idea de la minucia del trabayu de los obreros na talla de los relieves.&lt;ref name=&quot;WD86&quot; /&gt;

=== Otres construcciones ===
[[Ficheru:Persepolis-horn shaped stones.jpg|thumb|Piedres tallaes provistes de cuernos (terraza, ángulu suroeste).]]

Paez que se construyó un palaciu nel ángulu suroeste de la terraza, perteneciente a Artaxerxes I. Les ruines nun correspuenden a esti palaciu, sinón a una construcción residencial post-aqueménida llamada Palaciu H. Les escultures que representen cuernos fueron dispuestes cerca del muriu de la terraza, de les que nun se conoz la función; fueron atopaes soterraes xunto a la terraza.

Otra estructura llamada palaciu G, atopar al norte del Hadish, y ye una construcción post-aqueménida. Paez que foi realizada nel allugamientu d'una estructura destruyida, que podría ser el palaciu de Artaxerxes III. Los restos d'una construcción, llamada palaciu D, fueron atopaos al este del Hadish. Como les anteriores, esta construcción posterior a la dinastía aqueménida, reutilizó restos y ornamientos que vienen de les ruines de la terraza.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt;&lt;sup&gt;,&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;JLPA&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [https://web.archive.org/web/20100304024637/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/artaxerxes/palace.html ''Persepolis: Palace of Artaxerxes ''], Livius.org.&lt;/ref&gt;

== Elementos anexos ==
Fueron topaos numberosos elementos fora de los murios de la terraza. Trátase de restos de xardinos, de viviendes, de sepultures post aqueménidas, o de tumbes reales aqueménidas. Amás, una rede complexa de canalizaciones intra y extra murios ta en cursu d'esploración.

=== Habitaciones ===
Son ruines qu'entá nun fueron escavaes dafechu y visibles a 300 m al sur de la terraza. Posiblemente anteriores a los palacios, estes construcciones consten de munches cases. La más amplia consiste nun antepar central arrodiáu de sales secundaries y ye accesible por una escalera. Paecen tar destinaes a persones d'altu rangu social. Una construcción atopar al norte de la terraza, que la so función ye desconocida.&lt;ref name=&quot;JLLC&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [https://web.archive.org/web/20100119043036/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/lowercity/lower_city.html ''Persepolis: Lower city''], Livius.org.&lt;/ref&gt;

=== Xardinos ===
Esploraciones xeolóxiques recién punxeron n'evidencia les ruines de xardinos aqueménidas y les sos canales de regación nel esterior del complexu. Una parte d'ellos fueron perxudicaos en 1971, mientres les ceremonies de celebración de los 2500 años de la monarquía d'Irán. Otros daños resultaron de la construcción d'una carretera asfaltada dempués de la revolución. Dichos xardinos llamaos '' Pairidaeza '' (pallabra persa antigua de la que provién la pallabra &quot;paraísu&quot;), yeren realizaos de cutiu al llau de los palacios aqueménidas.

=== Rede hidráulica ===
El sistema de canalización de la terraza zarra inda preciosos secretos, lo que motiva escavaciones fondes. Trátase d'estrayer y analizar los sedimentos. Más de 2&amp;nbsp;km de rede fueron descubiertos, que percuerren la terraza y la so contorna, y que pasen so los palacios. Les variables dimensiones de les canales (60 a 160&amp;nbsp;cm d'anchu, 80&amp;nbsp;cm a dellos metros de fondura) espliquen la importancia del volume sedimentario y el valor del potencial arqueolóxicu. Los restos que contienen pueden asina revelase preciosos: foi topáu una parte del supuestu tronu de Darío, igual qu'unos 600 fragmentos de cerámica que caltuvieron los sos colores. Los trabayos zarapiquen, sicasí, con un problema complexu: la retirada de los sedimentos dexa la infiltración d'agua, lo que perxudicaría la estructura del complexu.

La rede de colectores y de canales d'agua traviesa los cimientos y el suelu de la terraza. Ye, pos, probable que los planos de la totalidá del complexu fueren realizaos en detalle antes de la so construcción.&lt;ref name=&quot;WD23&quot; /&gt; Cortaos direutamente na piedra de la base de los murios, antes de la so ereición, los colectores dexaben sacupar les infiltraciones pluviales.&lt;ref name=&quot;WK&quot; /&gt;

=== Sepultures reales ===
Asitiaes a delles decenes de metros de la terraza, dos baltes cavaes na roca de Kuh-e Ramat apoderen el sitiu. Estes tumbes son atribuyíes a Artaxerxes II y a Artaxerxes III. Cada sepulcru ta arrodiáu per escultures en columnates que representen les fachaes de palaciu, resaltaes con grabaos. Estes representaciones, como les de les tumbes de [[Naqsh-e Rostam]], dexaron entender meyor l'arquiteutura de les construcciones palatinas perses. Na parte cimera del sepulcru de Artaxerxes III, el rei ta representáu sobre un pedestal a trés niveles, faciendo frente a Ahuramazda y a un fueu sagrao igualmente realzáu. Un muriu presenta una inscripción trillingüe que recuerda que Darío'l Grande dio una descendencia, que construyó Persépolis, y fai una llista de los sos bienes. Cada versión difier llixeramente de les otres dos. Una tercer tumba inacabada atópase más al sur. Paez tar destinada a Darío III, últimu rei aqueménida.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;88 y 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;158.&lt;/ref&gt; Al pie del monte fueron atopaes restos de sepultures post-aqueménidas, a un quilómetru al norte de la terraza.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt;

&lt;gallery mode=packed heights=200&gt;
Ficheru:Persepolis Artaxerxes II tomb.jpg|La tumba de Artaxerxes II.
Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 63.jpg|La tumba de Artaxerxes III.
&lt;/gallery&gt;

== Tablillas de Persépolis ==
Mientres les escavaciones de Herzfeld y Schmidt, fueron afayaes en Persépolis dos series d'archivos qu'entienden numberoses tablillas cuneiformes de madera y de magre. La primer serie ye conocida sol nome de [[Tablillas de la Fortaleza de Persépolis]] pos foi atopada na zona correspondiente a les fortificaciones del ángulu nordeste de la terraza. Consta d'alredor de 30.000 pieces de les que 6.000 son legibles. El conteníu de 5.000 d'elles foi yá estudiáu, pero nun se publicaron na so totalidá. Contienen principalmente testos alministrativos reeditaos n'[[idioma elamita|elamita]], llingua de los cancilleres, ente [[506 e.C.|506&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]] y [[497 e.C.|497&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]], pero les tablillas reeditaes n'[[idioma araméu|araméu]] unos 500 testos fueron descifraos;&lt;ref&gt;Fueron editaos por R. A. Bowman sol títulu: ''Aramaic Ritual Texts from Persepolis'', Oriental Institute Publications, volume XCI, [[University of Chicago Press]], 1970.&lt;/ref&gt; una tablilla n'[[idioma acadiu|acadiu]], una en [[idioma griegu|griegu]], una nuna llingua y grafía d'[[Anatolia]],&lt;ref&gt;Matthew W. Stolper, ''What are the Persepolis Fortiﬁcation Tablets?'', ''The Oriental Studies News &amp; Notes'', hiver 2007, p.&amp;nbsp;6-9, trascrito nel sitiu [http://persepolistablets.blogspot.com/2007/01/what-are-persepolis-fortication.html Persepolis Archive Project]&lt;/ref&gt; una en [[persa antiguu]]&lt;ref&gt;''Archíveslos des fortifications de Persépolis'', Lettre du College de France, Non. 18, p 40. trascrito nel sitiu [http://persepolistablets.blogspot.com/2007/01/archíveslos-des-fortifications-de.html Persepolis Archive Project]; Matthew W. Stolper &amp; Jan Travenier, &quot;An Old Persian Administrative Tablet from the Persepolis Fortification&quot;, en ''Arta'' 2007.001 ([http://www.achemenet.com Achemenet.com] &gt; ressources &gt; publications en ligne &gt; Arta &gt; table of contents).&lt;/ref&gt; fueron atopaes.

Estes tablillas pueden ser clasificaes en dos subgrupos. El primeru concierne al tresporte de materiales d'un llugar a otru del imperiu; l'otru ye más un rexistru de cuentes. Estes pieces dexaron el llogru d'información preciosa que dexa entender el funcionamientu del imperiu y de la so alministración nos dominios tan diversos de la construcción, la circulación, los correos, los pasaportes, o les finances. Dellos cuerpos d'oficios pudieron ser asina conocíos, como'l gobernador de l'Ayalga, o ''ganzabara''. Les tablillas dexaron tamién conocer el nome de les persones que trabayaron en Persépolis, del humilde obreru al gobernador de l'Ayalga. Amás, dalgunos dexen precisar l'estatutu de les muyeres de toa clase social na dómina aqueménida.

La otra serie, conocida sol nome de [[Tablillas de l'Ayalga de Persépolis]], cuenta con 139 pieces que describen los pagos realizaos n'oru y plata ente [[492 e.C.|492&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.y]] [[458 e.C.|458&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C.]] Delles tán marcaes cola buelga de sellos, y constitúin cartes y memorándums empobinaos polos funcionarios al gobernador de l'Ayalga.&lt;ref name = &quot;JLFT&quot;&gt;(n'inglés) Jona Lendering, [http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/fortification_tablets.html ''Persepolis - fortification tablets''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514050741/http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/fortification_tablets.html |fecha=2011-05-14 }}, Livius.&lt;/ref&gt; L'estelante caltenimientu de tablillas de magre secu esplicar pol fechu que fueron cocíes a alta temperatura pola quema de Persépolis. Esti tresformamientu involuntariu en terracota dexó paradóxicamente la so meyor resistencia al tiempu evitando que se convirtieren en polvu.&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt;

Representando un patrimoniu científicu inestimable, contribuyeron a una meyor conocencia llingüística del elamita y del antiguu persa, o de la organización política y de les práutiques relixoses de los aqueménidas. Esti patrimoniu atopar nel centru d'un discutiniu d'orde políticu: un procesu que quier llograr l'embargu pa realizar una venta en provechu de les víctimes del terrorismu de [[Hamás]]».&lt;ref name=&quot;BP&quot;&gt;(n'inglés) Braverman Puma, [http://magazine.uchicago.edu/0610/chicagojournal/worth.shtml « Worth millions...or priceless? »], ''The University of Chicago Magacín''.&lt;/ref&gt; L'Institutu Oriental de la Universidá de Chicago tien la custodia de les tablillas dende'l so descubrimientu.

== Discutinios sobre les funciones de Persépolis ==
[[Ficheru:Persepolis Taureaux.jpg|thumb|Toros colosales (puerta inacabada).]]

L'imperiu persa aqueménida tenía, ello ye que delles capitales. [[Pasargada]] yera la de Ciro el Grande, Susa, Ecbatana, o Babilonia yeren de los sos socesores. La mayoría de los autores tán d'alcuerdu sobre la importancia de les funciones protocolares y relixoses de Persépolis, ilustraes pol fuerte simbolismu de los adornos.&lt;ref name=&quot;WD23&quot; /&gt; Sicasí, la interpretación de los relieves ye delicada pos éstos presentaríen, ello ye que la visión idealizada que Darío'l Grande tenía del so imperiu. Pa Briant, la imaxe ufiertada ye la d'un poder real soberanu ya ilimitáu, nun llugar concebíu pa espresar la dominación persa y la ''Pax persica''. Poles sos virtúes conferíes pola proteición de Ahura Mazda, el rei asegura la unidá d'un mundu que la so diversidá etnocultural y xeográfica ye sorrayada.&lt;ref name=ref_duplicada_6 /&gt;
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 39.jpg|thumb|left|Cabeza d'un toru (puerta inacabada).]]

Esiste un discutiniu tocantes a la realidá de les ceremonies descrites polos relieves, y esprésense dellos puntos de vista. Dalgunos, nun ven en Persépolis más qu'un llugar reserváu a los empecipiaos. Esta hipótesis sofitar nos pocos testos antiguos que menten el sitiu antes del so toma por Alexandru Magnu, qu'oldea col númberu y la diversidá de los pueblos sometíos. Igualmente les delegaciones tendríen d'asegurar a Persépolis una notoriedá más importante. Según esti puntu de vista, nun tendría llugar nenguna receición realmente en Persépolis.&lt;ref name=&quot;WD91&quot;&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp; 91.&lt;/ref&gt; Pa otros, tales receiciones tuvieren llugar. Sofitar na organización a nivel de la terraza, que respondería a una función claramente definida de separación de los habitantes según el so rangu social. La organización de los relieves que marquen la progresión del tributu hasta l'ayalga, la esistencia de caminos separaos que lleven o a la Apadana o al Palaciu de les 100 columnes, son otros tantos argumentos nesti sentíu. Según esti puntu de vista, la función protocolar y relixosa de Persépolis exerzse al traviés de les celebración del añu nuevu (Noruz). El rei de reis recibía les ufriendes y percibía l'impuestu de les delegaciones que provinían de toles satrapíes.&lt;ref name=&quot;WD23&quot; /&gt; El ceremonial obedecía a regles estrictes dictaes pol respetu al orde de les coses: les delegaciones siguíen un orde precisu, y una separación clara reflexaba a les distintes clases sociales, rei y persones de rangu real, nobles perses y medos, pueblos perses y medos, sometíos). Estos non yá nun yeren almitíos nos mesmos niveles, sinón que siguíen tamién caminos distintos.&lt;ref name=&quot;WD91&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICPP&quot; /&gt; Dempués que la llegada de les delegaciones fuera anunciada polos campaneros, yeren conducíes pela puerta de toles naciones. Ente que los sometíos siguíen pela vía de les Procesiones hasta la Puerta inacabada pa ser recibíos, depués, nel palaciu de les 100 Columnes, los nobles emponer pola otra salida de la puerta de toles Naciones pa entrar na Apadana. La magnificencia y el fastu de los llugares tendríen el fin d'impresionar a los visitantes, y d'afirmar el poder del imperiu.&lt;ref&gt;[[#WD|Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson]], p.&amp;nbsp;23, 25.&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Persepolis relief god king.jpg|thumb|Detalle d'un relieve que suxer que'l rei exerz el so poder de Ahuramazda.]]

[[Henri Stierlin|H. Stierlin]], historiador del arte y l'arquiteutura, abonda igualmente nesti sentíu. Los espacios lliberaos pola arquiteutura de los palacios, como la Apadana, dexen caltener grandes receiciones, llacuaes y ritos áulicos. L'usu de [[libación]] y de llacuaes reales espublizáronse dende Persia n'efeutu, a la mayoría de les satrapíes: Tracia, Asia Menor, o Norte de Macedonia, integren tales tradiciones. Amás, el descubrimientu de numberosos oxetos d'orfebrería aqueménidas o d'inspiración aqueménida, consagraos a les artes de la mesa atestigüen la importancia de dichos llacuaes pa les perses. La configuración del sitiu y l'arreglu de los accesos atestigüen una voluntá de volver a la persona real inabordable pa dalgunos. Dexa'l siguimientu d'una etiqueta rigorosa que confier al soberanu un calter casi divín.&lt;ref&gt;[[#HS|Henri Stierlin]] p.&amp;nbsp;110,111.&lt;/ref&gt;

Esiste un discutiniu tocantes a la ocupación de Persépolis. Habida cuenta de los relieves, [[Roman Ghirshman|R. Ghirshman]] suxería una ocupación añal transitoria de Persépolis. La ciudá sería ocupada namái mientres les festividaes de Noruz, y nun tendría entós más qu'una función ritual.&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;(en francés) R. Ghirshman, ''Notes iraniennes VII, A propos de Persépolis,'' ''Artibus Asiae'' 20, 1957, pp.&amp;nbsp;265-78.&lt;/ref&gt; Esta tesis ye aldericada cada vez más&lt;ref name=&quot;MR&quot;&gt; (n'inglés) Margaret C. Root, ''The King and Kingship in Achaemenid Art: Essays on the Creation of an Iconography of Empire'', ''Acta Iranica'', 19. Leiden, 1979.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DS&quot; /&gt; y Briant apunta que, si de la esistencia de fiestes y ceremonies en Persépolis non cabo nenguna dulda, numberoses oxeciones pueden ser formulaes tocantes a la hipótesis d'una ocupación que se llinda al añu nuevu. Les tablillas prueben de xuru que Persépolis yera ocupada permanentemente, y que se trataba d'un centru económicu y alministrativu importante. Amás, fai reparar que la corte aqueménida entá siendo itinerante percorría l'imperiu, y que los testos antiguos nun faen rellación de la so presencia en Persia más que na seronda y non en primavera. Si nun puede escluyise la esistencia de les ceremonies de Noruz, ye posible que relieves y tablillas referir a ufriendes y tributos percibíos mientres los viaxes de los soberanos nómades:&lt;ref&gt;[[#Briant|Pierre Briant]], p.&amp;nbsp;196-199.&lt;/ref&gt;

A lo último para [[David Stronach|Stronach]], fai falta considerar antes la función de Persépolis so un ángulu políticu, teniendo en cuenta les condiciones del accesu de Darío al poder. Darío debiera vencer una gran oposición). Tales monumentos nun tendríen por función lliteral reflexar el poder o les riqueces del imperiu, sinón más bien responder a imperativos políticos inmediatos. Construyida pocu dempués el advenimiento de Darío, Persépolis consagra de primeres, la llexitimidá del so accesu al tronu y afirma la so autoridá hasta les llendes del imperiu. Amás, la repetición de motivos que representen a Darío'l Grande y Xerxes suxer la voluntá de llexitimar al so socesor. Igualmente, la multiplicidá de les referencies a Darío por Xerxes I suxer la voluntá de consolidar y asegurar la socesión al tronu.&lt;ref name=&quot;DS&quot; /&gt;
[[Ficheru:Persépolis, Irán, 2016-09-24, DD 64-68 PAN.jpg|thumb|center|800px|Vista panorámica de Persépolis.]]

== Cites ==
{{Cita|Nun sé si la mio Descripción, y les Figures que la acompañen, van dar una gran idea; pero puedo asegurar qu'aquella se concibe pola vista, va más allá de toles espresiones: pos nun tengo enxamás nada por vistu, nin concebíu, nin tan grande nin tan magníficu. ¿Cuántos millares d'homes tienen de trabayar, y mientres cuántos años? Nun ye namái equí una Obra maestra, onde hai namái trabayu y pena, como nes Pirámides d'Exiptu, que Horacio tien muncha razón en llamar una maravía Bárbara, pos nun son dempués de too más qu'un montón de piedres: equí hai un arte infinito, orde ya industria; y puede dicise que ye una obra digna de los más grandes maestros y de les sabies manes que lo formaron.|[[Jean Chardin (esplorador)|Jean Chardin]]&lt;ref name=&quot;JeanChardin&quot;&gt;[[#JeanChardin|Jean Chardin]] [http://www.fravahr.org/spip.php?article123 Tome II, p.&amp;nbsp;188], Fravahr.org.&lt;/ref&gt;}}.

{{cita|La rellumanza de Persépolis nun ye la contrapartida accidental de la monumentalidad y del fastu, ye'l productu de la guapura reconocida como valor supremu.|[[Arthur Upham Pope]]&lt;ref name=&quot;AUP2&quot;&gt;Arthur Upham Pope, ''A Survey of Persian Art from Prehistoric Times to the Present'', Charles Scribner's Sons, New York, 1931.&lt;/ref&gt;}}

{{Cita|Nunca na antigüedá, l'arte diera muestres de tal audacia.|[[Roman Ghirshman]]&lt;ref name=&quot;Stierlin110&quot;/&gt;}}

{{cita|(...) cuando intenté faer alicar nel mio pensamientu estos grandiosos edificios, cuando veo estos pórticos con columnes de mármol o de pórfido pulíu, estos toros bicéfalos, que los sos cuernos, pies, güeyos y collares teníen de tar revistíos d'un delgáu pan d'oru, les vigues de cedru del entablamento y de los techos, los mosaicos de lladriyos asemeyaos a pesaos encaxes en revestimiento de los murios, estes cornises cubiertes de plaques d'esmaltes azul turquesa qu'acaben nun rayu de lluz colgáu de l'aresta saliente de los goterones d'oru y de plata; cuando considero les pañeríes suspendíes na parte delantera de les puertes, les fines recortaduras de les celosías, les trupes capes d'alfombres echaes sobre los llosaos, pregunto de xemes en cuando si los monumentos relixosos d'Exiptu, si los templos de Grecia, ellos mesmos, teníen de producir sobre la imaxinación del visitante una impresión tan sorprendente como los palacios del gran rei.|[[Marcel Dieulafoy]]&lt;ref name=&quot;VD&quot; /&gt;}}

== Ver tamién ==
* [[Pasargada]]
* [[Dinastía aqueménida]]
* [[Naqsh-e Rostam]]
* [[Tablillas de la Fortaleza de Persépolis]]
* [[Imperiu aqueménida]]
* [[Fars]]
* [[Shiraz]]
* [[Istajr]]
* [[Zoroastrismu]]

== Notes y referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* (en francés) [[Pierre Briant]], &quot;Histoire de l'Empire perse, de Cyrus à Alexandre&quot;. Fayard, paris 1996, 1247pp. 
* (n'inglés) Georges Cameron, ''Persepolis Treasury Tablets''. Oriental institute publications LXV, Chicago 1948.
* (n'inglés) Werner F. Dutz &amp; Sylvia A. Matheson, ''Parsa (Persepolis) Archaelogical sites in Fars (I)''. Yavassoli Publications, Tehran 1998, 144pp.
* (en francés) [[Eugène Flandin]] et [[Pascal Costu]], ''Voyage en Perse''. Gide et Baudry ed, Paris 1851.
* (en francés) [[Georges Perrot]] et [[Charles Chipiez]], ''La Perse'', ''Histoire de l'art dans l'antiquité livre 10'' Paris 1884.
* (n'inglés) [[Arthur Upham Pope]], ''Persian Architecture''. London 1965.
* (n'inglés) Arthur Upham Pope, ''A Survey of Persian Art from Prehistoric Times to the Present''. Charles Scribner's Sons, New York 1931.
* (n'inglés) Robert W. Rogers, [http://www.aina.org/books/ahba/ahba1.htm#c35 ''A history of Babylonia and Assyria Vol 1'']. Jennings and Pye, Cincinati 1900, Eaton and Mains, New York 1900.
* (en francés) [[Jean Chardin (esplorador)|Jean Chardin]], ''Voyages de monsieur le Chevalier Chardin en Perse et autres lieux de l'Orient contenant Le voyage de Paris à Ispahan, capitale de l'empire de Perse, enrichis d'un grand nombre de belles figures en taille douce, représentant les antiquités et les choses remarquables du païs'' Ed Jean Louis Delorme, Amsterdam 1711
* (n'inglés) H. Sancisi-Weerdenburg, ''Nowruz in Persepolis '' in ''Achaemenid History T.VII''. Leyde.
* (en francés) [[Henri Stierlin]], ''Splendeurs de l'Empire perse''. Gründ, Paris 2006, 280pp.
* (n'alemán) [[F. Stolze]], ''Persepolis, die achaemenidischen und sasanidischen Denkmäler und Inschriften von Persepolis, Istakhr, Pasargadae, Shâpûr''. A. Asher ed, Berlin 1882.

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Persepolis|Persépolis}}
* {{Enllaz rotu|1=Tabillas de Persépolis |2=http://www.um.es/ipoa/cuneiforme/elamita/cartes/persepolis/persepolis.htmcom |fecha=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }} 
* [http://sapiens.ya.com/antiqvae2/apadana.htm Apadana de Persépolis]
* [https://web.archive.org/web/20100115044225/http://dearqueologia.com/persepolis_apadana.htm Persépolis. la Apadana]
* [http://sapiens.ya.com/antiqvae/imagenes%20semeyes%20galeria%20ORIENTE.htm Galería d'imáxenes]
* [http://w3.cnice.mec.es/eos/MaterialesEducativos/bachilleratu/arte/arte/x-antiguu/pers-pal.htm Arte imperial persa: el palaciu.]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_111.htm Relieve mural de Persépolis]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_112.htmInscripción &quot;Daiva&quot; de conmemoración del rei Xerxes] 
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_110.htm Relieve mural: un medo con espada curtia]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_120.htm Soporte formáu por trés lleones]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_126.htm Pesa con inscripción de Darío ]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_127.htm Tablilla de magre llamáu &quot;Treasury Tablet&quot;, con inscripción elamita]
* [http://www.almendron.com/arte/cultures/persa/cap_03/persa_0325_128.htm Tablilla de magre llamáu &quot;Fortification Tablet&quot;, con inscripción elamita]
* [http://sapiens.ya.com/antiqvae2/persepolis_xacimientu1.htm Persépolis. introducción al xacimientu]
* [http://terraeantiqvae.blogia.com/2007/042001-persepolis-afuégase-la-milenaria-persia-so-les agües.php Irán empezó a enllenar el 19 d'abril de 2007 un dique a pesar d'alvertencies de qu'ello podría dexar anubierta Persépolis]
* (en francés) (n'inglés)[http://www.persepolis.ir/ ''sitiu oficial de Persépolis y Pasargada''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309060159/http://www.persepolis.ir/ |date=2008-03-09 }}
* (en francés) [http://www.achemenet.com/ ''Achemenet''], ressources en ligne sur les Achéménides par le [[collège de France]]
* (en francés) (n'inglés) [https://web.archive.org/web/20150512232809/http://www.museum-achemenet.college-de-france.fr/ ''Musée Achéménide''], muséu virtual d'obres aqueménidas
* (n'inglés) [http://persepolistablets.blogspot.com/ ''Persepolis Fortification Archive Project'']
* (n'inglés) [http://www.persepolis3d.com/movies.htm ''Persépolis reconstruyíu en 3D''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014005536/http://www.persepolis3d.com/movies.htm |fecha=2017-10-14 }}
* (n'inglés) [http://www.3dparse.com/index.htm ''Otres reconstrucciones 3D de Persépolis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221071905/http://www.3dparse.com/index.htm |fecha=2007-02-21 }}
* (n'inglés) [https://web.archive.org/web/20070105203909/http://oi.uchicago.edu/OI/DEPT/PUB/SRC/OIP/117/OIP117.html ''Seals on the fortification tablets, Mark B. Garrison &amp; Margaret C. Root (Oriental Institute of the University of Chicago)'']
* (n'inglés) [http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI.html ''Photos de Persepolis issues des missions de l'Oriental Institute of the University of Chicago''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205040025/http://oi.uchicago.edu/OI/MUS/PA/IRAN/PAAI/PAAI.html |fecha=2007-02-05 }}.
* (n'inglés) [http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html ''Persépolis en textes sur Livius.org''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060702231619/http://www.livius.org/pen-pg/persepolis/persepolis.html |fecha=2006-07-02 }}
* (n'inglés)[http://archive.wikiwix.com/cache/20110224012143/http://www.livius.org/a/iran/persepolis/persepolis.html ''Persépolis en images sur Livius.org'']
* (n'inglés) [http://www.aina.org ''Assyrian International News Agency''].
* (en francés) {{Enllaz rotu|1=''Persépolis / تخت جمشید / περσις πολις, photographies'' |2=http://www.albert-videt.eu/photographie/carn%C3%A9-de-route/iran_10-2006/persepolis_00.php |fecha=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

{{DEFAULTSORT:Persepolis}}

{{Tradubot|Persépolis}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Irán]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Irán]]
[[Categoría:Imperiu aqueménida]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten]]</text>
      <sha1>4trbbrisgfor1r0901eyqevnq7bk22a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montreal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93782</id>
    <revision>
      <id>4527052</id>
      <parentid>4520106</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81576" sha1="7xmxy18zb8drw993valhwpy39ez7xv0" xml:space="preserve">{{Tradubot|Montreal}}
{{llocalidá}}
'''Montreal''' (''Montréal''&lt;ref&gt;El nome real de la ciudá vien de ''Mont Royal'', el monte onde [[Jacques Cartier]] abarganara una cruz nel visu, y que'l navegador nomó n'homenaxe al Rei que lu había patrocináu, [[Francisco I de Francia|Francisco I]]. Finalmente, el nome del monte pasaría a acomuñar tamién cola ciudá.&lt;br /&gt;El nome oficial de la ciudá ye ''Montréal'', según los gobiernos de Canadá y Québec, y tien d'apaecer acentuáu en tolos documentos impresos nel país, independientemente de que tean n'inglés o en francés. Sicasí, suelse omitir l'acentu nos documentos anglófonos, ente que los francófonos caltienen l'acentuación que ye obligatoria pa respetar la ortografía rellacionada a la pronunciación del francés.&lt;/ref&gt; na grafía oficial de la ciudá, en [[idioma francés|francés]]; {{AFI-fr|mɔ̃.ʁe.al|-|Qc-Montréal.ogg}}, {{AFI-en|ˌmʌn.tɹiˈɒːl|-|Montreal-English-pronunciation.oga}}) ye la mayor ciudá de la provincia de [[Québec]], en [[Canadá]] y la segunda más poblada del país.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.stat.gouv.qc.ca/donstat/societe/demographie/dons_regnl/regional/ra_total.htm |títulu=Estimation de la population des régions administratives, 1er juillet des années 1996, 2001 et 2006 à 2009 (découpage géographique au 1er juillet 2009) |editorial=Stat.gouv.qc.ca |fecha= |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.stat.gouv.qc.ca/donstat/societe/demographie/dons_regnl/regional/ra_total.htm |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Ye tamién una rexón alministrativa de Québec. Asitiar na [[islla]] del [[Islla de Montreal|mesmu nome]] ente'l [[ríu San Llorienzo]] y la [[Rivière des Prairies]]. Ye unu de los principales centros industriales, comerciales y culturales d'[[América del Norte]].

Montreal ye la cuarta ciudá [[Llingua francesa|francófona]] más poblada del mundu, detrás de [[París]], [[Kinxasa]] y [[Abidjan]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=LIVING IN CANADA: MONTREAL, QUEBEC |url=http://www.akcanada.com/lic_montreal.cfm |editorial=Abrams &amp; Krochak - Canadian Immigration Lawyers |idioma=inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100330062019/http://www.akcanada.com/lic_montreal.cfm |fechaarchivu=2010-03-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=Participatory Democracy: Prospects for Democratizing Democracy | nome-editor1=Dimitrios | apellíu-editor1=Roussopoulos | nome-editor2=C. George | apellíu-editor2=Benello |añu=2005 |idioma= inglés |editorial=Black Rose Books |allugamientu=Montreal; New York|isbn=1551642247,1551642255 (paperback) |páxines=292 y 347 | url=http://catdir.loc.gov/catdir/enhancements/fy0627/2005391488-d.html |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; Sicasí, Montreal tamién tien una considerable comunidá [[idioma inglés|anglófona]],&lt;ref name=language_2006&gt;{{cita web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/prof/92-591/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=2466023&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=Montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=Language&amp;Custom= |títulu=2006 Community Profiles - Language |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; y un creciente númberu de persones que'l so [[idioma]] maternu nun ye nin el francés nin l'inglés.

La pallabra «Montreal» ye la versión arcaica, en [[francés antiguu]], de «''[[Mont-Royal]]''» (cuando «''royal''» dicíase y escribíase «''real''» ensin acentu, como en [[castellán]]), un monte alcontráu na ciudá, nel centru de la islla.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |títulu=Island of Montreal |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editorial=Natural Resources Canada |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Obra citada |apellíu=Poirier |nome=Jean |capítulu=Commission de toponymie du Québec |añu=1979 |títulu=Île de Montréal | volumen= 5 |númberu=1 |páxines=6-8 | lugar= Québec | editorial= Canoma }}&lt;/ref&gt; Montreal ye unu de los centros [[cultura|culturales]] más importantes de Canadá, yá que acueye dellos acontecimientos nacionales ya internacionales. Ente ellos, podemos citar el festival ''Juste pour Rire'', unu de los mayores festivales d'humor del mundu, el ''Festival de Jazz de Montréal'', unu de los mayores festivales de [[jazz]] del mundu, y el ''[[Gran Premiu de Canadá|Grand Prix de Montréal]]''. La ciudá, en total, acueye más de 70 eventos internacionales al añu.

La población de Montreal ye de les meyor [[educación|educaes]] del mundu, teniendo la mayor concentración d'estudiantes universitarios per cápita de tou Norteamérica. La ciudá tien 4 [[universidá|universidaes]] —dos d'elles francófonas y dos d'elles anglófonas— y 12 [[College|facultaes]]. Ye un centru de la [[industria]] d'alta teunoloxía, especialmente nel área de [[medicina]] y de la [[industria aeroespacial]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.toronto.ca/culture/history/history-shortversion.htm |títulu=City of Toronto, History Resources |editorial=Toronto.ca |fecha=23 d'ochobre de 2000 |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt;

Fundada en [[1642]], Montreal foi una de les primeres ciudaes de Canadá. De magar, y hasta la [[década de 1960]], foi'l principal centru financieru ya industrial de Canadá, según la mayor ciudá del país. Considerada hasta entós la capital económica de Canadá, tamién yera considerada una de les ciudaes más importantes del mundu. Sicasí, mientres la [[década de 1970]], l'[[llingua inglesa|anglófona]] [[Toronto]] arrampuñó-y el puestu de capital financiera ya industrial del país. En [[2001]], los 27 [[conceyu|conceyos]] de la [[islla de Montreal]] fueron fundíos cola ciudá de Montreal. En [[2004]], tres los resultaos d'un [[referendu]], 15 d'estos conceyos nuevamente volvieron ser ciudaes independientes.

{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;35%&quot;
|+ '''Organizaciones internacionales con sede en Montreal'''
|-
| &lt;center&gt;'''[[Organización d'Aviación Civil Internacional]]'''&lt;center&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''[[Asociación Internacional de Tresporte Aereu]]'''&lt;center&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''[[Axencia Mundial Antidopaxe]]'''&lt;center&gt;
|}

== Historia ==
El llugar onde s'asitia la ciudá de Montreal tuvo habitáu por nativos [[algonquinos]], [[Pueblu furón|furones]] y [[iroqueses]] mientres miles d'años antes de la llegada de los [[Colonización europea d'América|primeros europeos]]. Los [[ríu|ríos]] y [[llagu|llagos]] de la rexón taben llenos de [[Pisces|peces]] que sirvíen como alimentu a los nativos, amás de que yeren eficientes rutes de [[tresporte]].

=== Periodu colonial ===
[[Ficheru:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|thumb|Jacques Cartier]]
[[Ficheru:Montreal 1647.jpg|thumb|Montreal escontra 1647.]]
[[Ficheru:Montreal in 1784.jpg|thumb|Ilustración de Montreal en 1784.]]

El primer européu en triar l'actual ciudá de Montreal foi [[Jacques Cartier]],&lt;ref name=&quot;Tremblay&quot;&gt;{{cita llibru |nome=Roland|apellíos=Tremblay|añu=2006|títulu=The Saint Lawrence Iroquoians. Corn People.|allugamientu=Montréal, Qc|editorial=Les Éditions de l'Homme |idioma= inglés}}&lt;/ref&gt; que navegara'l [[ríu San Llorienzo]] enriba, en 1535. Por cuenta de que oyó rumores nuna aldega iroquesa, onde anguaño ta alcontrada la ciudá de [[Ciudá de Québec|Québec]], de qu'esistía [[oru]] na Islla de Montreal, ya impidíu de siguir la so esplotación ríu arriba daes les [[Tabayones de Lachine]] (xeográficamente al sur de Montreal), Cartier, esploró la islla, columbrando una aldega iroquesa, Hochelaga, onde vivíen aproximao mil nativos.&lt;ref name=&quot;Tremblay&quot;/&gt; L'aldega taba alcontrada al pie del [[Monte Royal]]. Entós Cartier clavó una [[cruz]] (2 d'ochobre), la primera d'una serie, n'honor al rei [[Francisco I de Francia]], que patrocinara la escursión de Cartier. Pa tristura del navegante francés, lo que los nativos describieren como un &quot;metal brilloso&quot; nun pasaba de [[cuarzu]], o seique [[pirita]] (el &quot;oru de los tontos&quot;).

[[Samuel de Champlain]] foi a la [[islla de Montreal]] dos veces, en [[1603]] y [[1611]], casi un sieglu dempués de Cartier. Entós daquella, Hochelaga yá fuera abandonada polos iroqueses.&lt;ref name=&quot;Tremblay&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=T3NQ1lsaHs0C&amp;pg=PA214&amp;lpg=PA214&amp;dq=The+Disappearance+of+the+St.+Lawrence+Iroquoians&amp;source=bl&amp;ots=tq1jiNS2sf&amp;sig=Z6z2g4fSPdAjHTc1KhG1dC-b8l8&amp;hl=en&amp;ei=CVdoS7jbAoWjnQfIv6CsBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=6&amp;ved=0CBoQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q=The%20Disappearance%20of%20the%20St.%20Lawrence%20Iroquoians&amp;f=false Bruce G. Trigger, &quot;The Disappearance of the St. Lawrence Iroquoians&quot;], in ''The Children of Aataenstic: A History of the Huron People to 1660'', vol. 2], Montreal and London: Mcgill-Queen's University Press, 1976, páxs. 214-218, accessed 2 Feb 2010&lt;/ref&gt;

En 1639, el recaldador d'[[impuestu|impuestos]] Jérôme le Royer creó una [[Compañía (milicia)|compañía]], en [[París]]. El so oxetivu yera la [[colonización]] de l'actual islla de Montreal. En 1641, la compañía unvió a un grupu de [[misioneru|misioneros]] [[cristianu|cristianos]] empobinaos por [[Paul Chomedey de Maisonneuve]], que'l so oxetivu principal yera cristianizar a los nativos locales.&lt;ref name=&quot;Miquelon&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0008371|títulu=Ville-Marie (Colony)|apellíu=Miquelon|nome=Dale|editorial= The Canadian Encyclopedia |idioma= inglés |fechaaccesu= 9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; En 1642, el grupu misioneru, compuestu per cerca de 50 persones, desembarcó na islla y construyó un [[fuerte]], estableciendo la Villa María de Montreal (''Ville Marie de Montréal'').&lt;ref name=&quot;Miquelon&quot; /&gt;

Los iroqueses atacaben de cutio el fuerte, esperando destruyir l'entós rentable [[comerciu]] de [[piel]]es que calteníen los franceses colos algonquinos y furones, rivales de los iroqueses. A pesar d'estos ataques, Montreal espolletaba como centru católicu de comerciu y venta de pieles, lo mesmo que de base central pa la esplotación d'otres rexones de la [[Nueva Francia]] (rexones d'[[América del Norte]] que formaben parte del imperiu francés). A empiezos del [[sieglu XVIII]], la pequeña Ville-Marie pasó a ser llamada Montreal. Entós, tenía una población d'aproximao 3500 habitantes.

Montreal foi tomada por fuercies armaes britániques en 1760, mientres la [[Guerra francu-india]] (1754-1763), y pasó definitivamente a control británicu en 1763 dada la decisión francesa de caltener la islla de [[Guadalupe (Francia)|Guadalupe]], nel [[Tratáu de París (1763)|Tratáu de París]].&lt;ref name=&quot;Encarta&quot;&gt;{{cita web |url=http://ca.encarta.msn.com/sidebar_461511335/articles_of_the_capitulation_of_montreal_1760.html |títulu=Articles of the Capitulation of Montréal, 1760 |añu=1760|editorial=MSN Encarta |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=http://www.webcitation.org/5kx5IOka6 |fechaarchivu=1 de payares de 2009|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Foi ocupada temporalmente por tropes de les [[Trece Colonies]] mientres la [[Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos]] en 1776. [[Benjamin Franklin]] y otros diplomáticos americanos intentaron consiguir el sofitu de los canadianos francófonos por causa de la independencia de les Trelce Colonies americanes contra los británicos, pero ensin ésitu. En xunu de 1776, cola llegada de tropes britániques, los americanos recularon.

A empiezos del sieglu XIX, Montreal tenía aproximao 9000 habitantes, cuando los inmigrantes veníos d'[[Escocia]] empezaron a instalase na ciudá. Anque namái constituyíen un pequeñu porcentaxe de la población de la ciudá, fueron esenciales pa la construcción de la [[Canal de Lachine]] en 1825, que dexó la navegación de grandes [[barcu|barcos]] pel ríu,&lt;ref name=&quot;Parks Canada&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/qc/lachine/images/edu01c_E.pdf|títulu=Lachine Canal National Historic Site of Canada|editorial=Parks Canada|páxina=3|formatu=PDF|idioma=inglés|fechaaccesu=9 de mayu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110515153907/http://www.pc.gc.ca/lhn-nhs/qc/lachine/images/edu01c_E.pdf|fechaarchivu=2011-05-15}}&lt;/ref&gt; faciendo de la pequeña Montreal unu de los principales centros [[puertu marítimu|portuarios]] d'América del Norte.&lt;ref name=&quot;ICAIS&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.icais.org/html/location.html|títulu=Visiting Montréal, Canada|editorial=International Conference on Aquatic Invasive Species|idioma=inglés|fechaaccesu=9 de mayu de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120724100545/http://www.icais.org/html/location.html|fechaarchivu=2012-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNAC&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.unac.org/sb/en/hostcommunities/montreal.asp |títulu=UNA-Canada: A Sense of Belonging|editorial= United Nations Association in Canada |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.unac.org/sb/en/hostcommunities/montreal.asp |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Los pioneros escoceses tamién crearon el primer [[ponte]] que conectaba la islla al continente, el primer [[centru comercial]] de la ciudá, [[tren|víes ferriales]], y el [[Bancu de Montreal]], el primer [[bancu]] de Canadá, y anguaño unu de los mayores del país.

Foi la capital de la provincia colonial del Canadá ente 1844 y 1849, y centru d'una esplosión económica qu'atraxo a munchos [[inmigración|inmigrantes]] de llingua inglesa, como [[Irlanda|irlandeses]], [[Escocia|escoceses]] y [[Inglaterra|ingleses]]. Esto fixo a la ciudá, por un curtiu periodu, predominantemente [[idioma inglés|anglófona]], hasta la llegada de más inmigrantes franceses nes décades de [[años 1840|1840]] y [[años 1850|1850]]. Esta acelerada crecedera convirtió a Montreal na capital económico y cultural de Canadá. La ciudá pasó de 16&amp;nbsp;000 a 50&amp;nbsp;000 habitantes ente 1825 y 1850.

=== De 1867 a la década de 1940 ===
[[Ficheru:Palais de justice de Montreal en 1895.jpg|thumb|Palaciu de Xusticia de Montreal, [[1880]].]]

La crecedera de la ciudá, tantu en términos económicos como demográficos (la ciudá algamó los 100&amp;nbsp;000 habitantes a finales de la [[Años 1860|década de 1860]], de los cualos la metá yeren d'orixe francés) siguía. La importancia y la prosperidá económica de la ciudá aumentaron cuando se construyó la primer vía ferrial transcontinental, qu'enllazaba Montreal con [[Vancouver]], na [[Columbia Británica]], y otres ciudaes importantes nel interior. Escontra'l cambéu de sieglu, Montreal algamara aproximao 270 mil habitantes.

Na [[Primer Guerra Mundial]], na cual Canadá lluchó del llau de la [[Triple Entente]] y Estaos Xuníos, los habitantes anglófonos de la ciudá sofitaron al gobiernu. Los habitantes francófonos, sicasí, nun tuvieron el mesmu entusiasmu. En 1917, dada la insuficiencia de [[soldáu|soldaos]], l'allistamientu forzáu de cualquier persona elegible pa lluchar na guerra causó delles revueltes en Montreal, alloñando a la población anglófona y francófona una de la otra.

Tres la Guerra, cola prohibición de les bébores alcohóliques n'Estaos Xuníos, Montreal convertir nun paraísu pa los ciudadanos d'Estaos Xuníos en busca d'[[alcohol]].&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/northamerica/canada/762859/Montreal-a-thrilling-collision-of-cultures.html |títulu=Montreal: a thrilling collision of cultures |apellíu=Arnold |nome=Kathy|fecha=3 de xunu de 2008|editorial=Daily Telegraph |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; La ciudá ganó'l infame llamatu de ''Sin City'' (Ciudá del [[Pecáu]]), gracies a la venta de [[bébora alcohólico|bébores alcohóliques]], al [[xuegu]] y a la [[prostitución]].

A pesar de ser duramente algamada pola [[Gran Depresión]] económica de los años 30,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_chapitre10/chapitre10-1.html |títulu=DEPRESSION AND WAR 1930-1945|obra=Montreal Archives Portal|editorial=City of Montreal |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; Montreal siguió desenvolviéndose, cola construcción de dellos [[rascacielos]] Ente ellos, l'Edificiu ''Sun Life'', el más altu de la [[Commonwealth]] Inglesa por un ciertu periodu.

La [[Segunda Guerra Mundial]] y l'allistamientu forzosu de persones, traxeron de nuevu problemes de índole cultural ente anglófonos y francófonos. Esta vegada, ensin mayores consecuencies que la prisión de ''Camillien Houde'',&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/democratie/democratie_en/expo/maires/houde/index.shtm |títulu=Camillien Houde|editorial=City of Montreal |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; entós alcalde de la ciudá, qu'incentivó a los habitantes de Montreal a ignorar la causa del gobiernu canadianu na guerra, encamentando al non allistamientu na mesma.&lt;ref name=&quot;MTAU&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.mta.ca/about_canada/study_guide/debates/conscription.html |títulu=Conscription for Wartime Service |añu=2001 |editorial=Mount Allison University |idioma=inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090226005824/http://mta.ca/about_canada/study_guide/debates/conscription.html |fechaarchivu=2009-02-26 }}&lt;/ref&gt;

=== Dende 1950 ===
[[Ficheru:Mtl. Biosphere in Sept. 2004.jpg|thumb|La [[Biosphère de Montreal]], una de les atraiciones principales de la Expo 1967.]]

Escontra 1951, la ciudá de Montreal algamó'l millón d'habitantes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_chapitre11/chapitre11-1.html |títulu=THE EMERGENCE OF A MODERN CITY 1945-1960|obra=Montreal Archives Portal|editorial=City of Montreal |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; [[Jean Drapeau]] foi escoyíu [[alcalde]] de la ciudá en 1954, tando nel cargu hasta 1957, y, dempués, de 1960 hasta 1986, empecipiando mientres el so mandatu grandes proyeutos como un sistema de [[Metro de Montreal|metro]], una [[ciudá soterraña]], la espansión de la [[badea]] portuaria, la inauguración de la [[Canal (vía artificial d'agua)|canal]] navegable del [[ríu San Llorienzo]] y la construcción de modernos [[edificiu|edificios]] d'oficines nel centru de la ciudá.

Montreal foi'l centru de la crecedera del [[nacionalismu]] quebequés, que creció hasta l'empiezu de los [[años 1970|años 70]]. En [[1967]], Montreal foi sede de la [[Expo 67]], una feria internacional que coincidió col centenariu de la [[independencia]] de Canadá. La Expo 67 foi una de les mayores feries internacionales enxamás realizaes, amás de ser l'escenariu d'un famosu discursu del entós presidente [[Francia|francés]], [[Charles de Gaulle]], nel cual espresaba'l so sofitu a los nacionalistes quebequeses, causando asina ciertes tensiones nes rellaciones francocanadianos.

Montreal entamó los [[Xuegos Olímpicos de Montreal 1976|Xuegos Olímpicos de 1976]], qu'empeñaron fondamente a la ciudá (una delda del orde de mil millones de [[dólar canadianu|dólares canadiannos]]), por cuenta de gastos ensin controlar y a la [[corrupción política|corrupción]]. Esta delda xenerada acabar de saldar en 2006.&lt;ref name=&quot;McGill-olympics-cost&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://media.www.mcgilltribune.com/media/storage/paper234/news/2006/02/07/Features/Feature.Its.All.Fun.And.Games.til.Youre.Up.To.Your.Eyes.In.Debt-1601304.shtml |títulu=FEATURE: It's all fun and games 'til you're up to your eyes in debt |apellíu=Markham |nome=Christina|fecha=7 de febreru de 2006|editorial= The McGill Tribune |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt;

La crecedera del nacionalismu quebequés tuvo de resultes l'apaición d'actos [[terrorismu|terroristes]], perpetaos na ciudá por estremistes ente [[1963]] y [[1970]]. L'aprobación de la [[Llei 101]] pol gobiernu de Québec, en [[1977]], que llindaba l'usu del inglés y otros idiomes que nun fueren el francés na [[política]], el [[comerciu]] y nos medios de [[comunicación]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_chapitre12/chapitre12-3.html |títulu=A new francophone conquest|obra=Montreal Archives Portal|editorial=City of Montreal |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; fueron factores decisivos, que causaron l'alloñamientu de comerciantes y empreses internacionales —que fueron camudándose pasu ente pasu escontra Toronto— y l'amenorgamientu del númberu d'inmigrantes instalaos na ciudá.

Nos primeros años del sieglu XXI, tuvo llugar la [[reorganización de Montreal]]. Asina, en 2001 la ciudá fundir coles otres 26 ciudaes qu'ocupaben la [[Islla de Montreal]], formando una única ciudá. En 2002, concedióse un [[referendu]] a les ciudaes que fueren fundíes con Montreal, pudiendo votar a favor o en contra de la fusión. Acordies colos resultaos de la votación, 15 de les antigües ciudaes recuperaríen la so independencia'l 1 de xineru de 2006.

Montreal, el mayor centru urbanu de Canadá y principal centru comercial ya industrial del país dende los entamos de la [[Historia de Canadá|historia moderna de Canadá]], foi superáu, en númberu d'habitantes ya importancia económica, pela ciudá de [[Toronto]] (Toronto y los sos cinco distritos de la dómina, qu'anguaño componen xuntos la ciudá de Toronto), na provincia d'[[Ontario]], ente la década de 1970 y [[años 1980|80]]. Les bones condiciones económiques de la ciudá dexaron les actuales meyores na [[infraestructura]] de la ciudá (espansión del sistema de [[metro (ferrocarril)|metro]] escontra la ciudá vecina de [[Laval (Québec)|Laval]] y la construcción d'un aniellu [[carretera|vial]] en redol a la islla de Montreal). Anguaño ta en marcha la revitalización de dellos [[barriu|barrios]] degradaos.

== Alministración ==
[[Ficheru:Montreal City Hall Jan 2006.jpg|thumb|[[Conceyu de Montreal]]]]

=== Conseyu municipal ===
La ciudá de Montreal ta alministrada por un [[alcalde]] (na actualidá ye [[Denis Coderre]]) y un conseyu municipal, que ta compuestu por 73 miembros.&lt;ref name=&quot;councillors&quot;&gt;{{cita web |url=http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=133,1297433&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL|títulu=City Council|obra=City Hall|editorial=Ville de Montréal |idioma= inglés |fechaaccesu= 9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; Los habitantes de la ciudá escueyen al alcalde. La ciudá ta estremada en 73 distritos municipales distintos. La población de cada distritu escueye a un candidatu, que va actuar como representante del distritu nel conseyu municipal,&lt;ref name=councillors /&gt; mientres un mandatu de 4 años de duración. L'alcalde de la ciudá ye'l principal alministrador del gobiernu de la ciudá, supervisando y empobinando los departamentos de la ciudá. El conseyu municipal, pela so parte, alderica y aprueba distintos proyeutos, según el presupuestu añal.

El conseyu municipal ye'l principal órganu alministrativu de la ciudá de Montreal. El conseyu tien más poder que l'alcalde. El conseyu tien órganu xurisdiccional en dellos dominios, incluyendo la seguridá pública, los cambeos intergubernamentales, el mediu ambiente, l'urbanismu y ciertos programes de subvenciones. El conseyu de la ciudá encargar de supervisar o aprobar ciertes decisiones de los conseyos de los distritos.

[[Ficheru:Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|thumb|497x497px]]

El conseyu municipal opera siete comisiones. Les comisiones del conseyu son responsables de les rellaciones públiques y de la receición de comentarios, suxestiones y crítiques amestaes al conseyos municipal. Son sobremanera órganos de consulta, y nun tener nengún poder alministrativo na ciudá. La principal función de les comisiones del conseyu ye la d'informar y favorecer la participación de los ciudadanos n'alderiques públicos rellacionaos cola alministración de la ciudá, ya informar a la población sobre los miembros del conseyu municipal, y los candidatos a ser miembros d'esti conseyu nes eleiciones municipales. Cada comisión ta formada de siete a nueve miembros escoyíos (con esceición d'un representante del gobiernu de Québec) ya inclúi un presidente y un vicepresidente.

=== El Conseyu executivu y los Conseyos de distritu ===
Montreal tamién tien un conseyu executivu, que la so función ye la preparación de diversos documentos, como'l presupuestu o les normatives municipales suxetes darréu al xuiciu del conseyu de ciudá. Tales documentos impliquen principalmente la concesión de contratos, subvenciones, xestión de los recursos humanos y financieros, suministru y los edificios municipales.

Montreal ta estremada en 27 [[barriu|barrios]] distintos (nun confundir coles 27 antigües municipalidaes esistentes anteriores a la fusión de 2001, el mesmu númberu de dambes ye namái una coincidencia). Caúna d'estes ciudaes tien los sos propios conseyos alministrativos, los conseyos de distritu. La función de los 27 conseyos de distritu de la ciudá de Montreal ye la [[urbanismo|planificación urbana]], la recoyida de [[basura]], el caltenimientu y vixilancia de los establecimientos [[cultura|culturales]] y d'[[ociu]], el desenvolvimientu comuñal, los recursos humanos, la prevención de [[quema|quemes]], la xestión financiera y les tarificaciones non fiscales de los respeutivos distritos.

Cerca del 40&amp;nbsp;% de la renta de la ciudá provién de los [[impuestu|impuestos]] cobraos a [[propiedá]]es. El restu de los fondos municipales provién de tases cobraes a los establecimientos comerciales y al consumu d'[[agua]], lo mesmo que de fondos provenientes de la provincia de Québec.

{| {{tablaguapa}}
|-
|+ Partíos políticos&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120115124651/http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock,AfficherDocumentInternet.vm/nodocument/376 Ville de Montréal].&lt;/ref&gt;
|-
! bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Partíu
!bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Iniciales
! bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Fundación
! bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Gobiernu
!bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Alcaldes
! bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Alcaldes de distritu
!bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Conseyeros municipales
! bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Conseyeros de distritu
!bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;|Total d'electos
|-align=&quot;center&quot;
| [[Union Montréal]]
| UCIM
| [[2001]]
| [[2002]] - […]
| 1
| 16
| 34
| 33
| '''84'''
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| [[Parti Vision Montréal]]
| VM
| [[1994]]
| 1994-2002
| -
| 3
| 8
| 5
| '''16'''
|-align=&quot;center&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
| [[Projet Montréal]]
| PM
| [[2005]]
| -
| -
| -
| 1
| -
| '''1'''
|-align=&quot;center&quot;
| [[Parti Éléphant Blanc de Montréal]]
| PÉBM
| [[8 d'agostu]] de [[1989]]
| -
| -
| -
| -
| -
| '''0'''
|}

== Xeografía y redolada ==
[[Ficheru:Montréal Satellite.jpg|thumb|Vista de [[satélite artificial|satélite]] del [[archipiélagu de Hochelaga]]]]
La ciudá alcontrar na Islla de Montreal, nel [[ríu San Llorienzo]], ya incorpora un total de 74 islles menores alcontraes cerca de la Islla de Montreal. Alcontrar a 75&amp;nbsp;km al este de la provincia canadiana d'[[Ontario]], a 150&amp;nbsp;km al este de la capital del país, [[Ottawa]] y a aproximao 200&amp;nbsp;km al suroeste de la capital de la provincia, la [[Ciudá de Québec]]. Les coordenaes xeográfiques de Montreal son 45°28' Norte y 73°45' Oeste; l'[[altitú]] media de la ciudá ye de 57 metros, siendo de 23 metros a veres del San Llorienzo.

La Islla de Montreal tien 50&amp;nbsp;km de llargor por 16&amp;nbsp;km d'anchu, na so máxima estensión, y un área de 482,84&amp;nbsp;km². Por tar nuna posición oblicua, los habitantes de la ciudá adquirieron una manera pocu corriente de describir direiciones na ciudá: el &quot;norte&quot; de la ciudá correspuende en realidá a la direición nordeste na [[brúxula]] magnética; el &quot;sur&quot; de la ciudá, al suroeste magnéticu, el &quot;esti&quot; de la ciudá, al sureste magnéticu, y el &quot;oeste&quot; de la ciudá, al noroeste magnéticu.

=== Distritos ===
[[Ficheru:Montreal-boroughs-post-demerger.png|450px|right|Mapa actual de Montreal y de los sos 15 [[distritu|distritos]] (la seición arrodiada per una llinia más gruesa).]]

Los [[distritos de Montreal]] (en francés '''''arrondissements''''') son un total de 19 territorios que componen la ciudá de Montreal.
* [[Ahuntsic-Cartierville]]
* [[Anjou (Montreal)|Anjou]]
* [[Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce]]
* [[Lachine]]
* [[LaSalle (Montreal)|LaSalle]]
* [[Le Plateau-Mont-Royal]]
* [[Le Sud-Ouest]]
* [[L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève]]
* [[Mercier–Hochelaga-Maisonneuve]]
* [[Montréal-Nord]]
* [[Outremont]]
* [[Pierrefonds-Roxboro]]
* [[Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles]]
* [[Rosemont–La Petite-Patrie]]
* [[Saint-Laurent (Montreal)|Saint-Laurent]]
* [[Saint-Léonard (Montreal)|Saint-Léonard]]
* [[Verdun (distritu)|Verdun]]
* [[Ville-Marie (Montreal)|Ville-Marie]]
* [[Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension]]

[[Ficheru:Grand Montreal.png|thumb|Gran Montreal.]]
Amás de la división llegal de la ciudá en [[Distritos de Montreal|distritos]], Montreal tien distintos barrios (''quartiers'') bien delimitados. Na so mayoría, tratar d'antiguos conceyos anexaos a Montreal o representen sectores específicos de la ciudá. Tal ye'l casu del [[Monte Royal]] y la so contorna, la [[Petite Italie de Montreal|petite Italie]], el [[Quartier international de Montréal]] y el [[Vieux-Montréal]] ente otros.

=== Rexón metropolitana ===
{{AP|Gran Montreal}}
Montreal ye'l centru d'una [[área metropolitana|rexón metropolitana]] conocida como [[Gran Montreal]], que s'estiende per un radiu d'aproximao 40&amp;nbsp;km de la ciudá. La metrópolis de Montreal ye la segunda más poblada de Canadá, y la décima más poblada d'[[América del Norte]].

La Comunidá Metropolitana de Montreal (''Communauté Métropolitaine de Montréal'') ye l'órganu públicu encargáu de la planificación, coordinación y financiamientu de desenvolvimientu económicu, [[tresporte públicu]], recoyida de [[basura|basures]], etc, nesta rexón metropolitana, qu'abarca 3839&amp;nbsp;km² y cuenta con 4&amp;nbsp;027&amp;nbsp;100 habitantes. El presidente de la Comunidá Metropolitana de Montreal ye l'alcalde de la ciudá de Montreal.

{|{{tablaguapa}} width=98%
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Ciudaes que componen la Rexón Metropolitana de Montreal'''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | Na Islla de Montreal
* [[Baie-d'Urfé]]
* [[Beaconsfield (Québec)|Beaconsfield]]
* [[Côte-Saint-Luc]]
* [[Dollard-Des-Ormeaux]]
* [[Dorval]]
* [[Hampstead (Québec)|Hampstead]]
* [[L'Île-Dorval]] (la menor ciudá de Canadá, con 5 habitantes permanentes)
* [[Kirkland (Québec)|Kirkland]]
* [[Montréal-Est]]
* [[Montréal-Ouest]]
* [[Mont-Royal]]
* [[Pointe-Claire]]
* [[Sainte-Anne-de-Bellevue]]
* [[Senneville (Québec)|Senneville]]
* [[Westmount]]

L'área de les 15 ciudaes xuntes ye d'aproximao 134&amp;nbsp;km², y la so población total, d'aproximao 160 mil habitantes. Estes 15 ciudaes fueron dixebraes de Montreal el 1 de xineru de 2006, acordies colos resultaos del referendu de 2004, y son de nuevu ciudaes independientes.
|-
| Nes islles de la rexón
* [[Laval (Québec)|Laval]]
* [[L'Île-Perrot]]
* [[Notre-Dame-de-l'Île-Perrot]]
* [[Pincourt]]
* [[Terrasse-Vaudreuil]]
|-
| En&amp;nbsp;la&amp;nbsp;marxe&amp;nbsp;norte&amp;nbsp;del&amp;nbsp;ríu&amp;nbsp;San&amp;nbsp;Lorenzo
* [[Blainville (Québec)|Blainville]]
* [[Boisbriand]]
* [[Mirabel (Québec)|Mirabel]]
* [[Repentigny (Québec)|Repentigny]]
* [[Sainte-Thérèse]]
* [[Terrebonne]]
|-
| Na marxe sur del ríu San Llorienzo
* [[Kahnawake]]
* [[Brossard]]
* [[Candiac]]
* [[Châteauguay]]
* [[Longueuil]]
* [[Boucherville]]
|}

=== Clima ===
[[Ficheru:Montreal - Plateau, day of snow - 200312.jpg|thumb|Una escena común en Montreal, los díes d'[[iviernu]].]]

El clima de Montreal ye [[Clima continental|continental húmedu]],&lt;ref name= CLIMA&gt;{{cita web | url = http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/results_y.html?Province=ALL&amp;StationName=montreal&amp;SearchType=BeginsWith&amp;LocateBy=Province&amp;Proximity=25&amp;ProximityFrom=City&amp;StationNumber=&amp;IDType=MSC&amp;CityName=&amp;ParkName=&amp;LatitudeDegrees=&amp;LatitudeMinutes=&amp;LongitudeDegrees=&amp;LongitudeMinutes=&amp;NormalsClass=A&amp;SelNormals=&amp;StnId=5415&amp; | títulu = Canadian Climate Normals 1971-2000 |idioma= inglés |fechaaccesu = 9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; con cuatro estaciones bien definíes y variaes. Pel hibiernu, la [[temperatura]] media de la ciudá ye de -10,2&amp;nbsp;°C (ensin tener en cuenta la [[Sensación térmica|velocidá del vientu]]), con mínimes ente -40&amp;nbsp;°C y -10&amp;nbsp;°C y máximes ente 0&amp;nbsp;°C y 15&amp;nbsp;°C. Pel branu, la media ye de 21&amp;nbsp;°C, con máximes ente 23&amp;nbsp;°C y 38&amp;nbsp;°C.

El mes de xineru ye, con una temperatura medio de -10,2&amp;nbsp;°C, el más fríu del añu en Montreal ente qu'en xunetu la media ye de 20,9&amp;nbsp;°C, lo que lo fai'l mes más calorosu. La temperatura más baxo enxamás midida ye de -37,8&amp;nbsp;°C el 15 de xineru de 1957. La más alta fueron 37,6&amp;nbsp;°C, reparaos el 1 d'agostu de 1975.&lt;ref name= CLIMA/&gt; Según un estudiu publicáu'l 5 d'avientu de 2005 pol gobiernu de Québec, les rexones del suroeste de la provincia caleceríense considerablemente ente 1960 y 2003, presentando un aumentu a l'alza de les temperatures medies de 1 a 1,25&amp;nbsp;°C, un [[calentamientu global|recalentamientu]] mayor que la media planetaria (aproximao 0,6&amp;nbsp;°C).

Les [[Precipitación (meteoroloxía)|precipitaciones]] son abondoses na rexón. Por permediu, añalmente cayen a la ciudá 2,4 metros de [[nieve]], y l'[[agua]] ye abondosa a lo llargo de tol añu, principalmente en [[branu]], la [[estación del añu|estación]] más húmeda de la ciudá. La retirada de la nieve de les principales [[cai]]s y [[autopista|autopistes]] de la ciudá cuésta-y a Montreal más de 50 millones de [[dólar canadianu|dólares canadianos]] al añu.{{ensin referencies}}

Amás, son habituales les pequeñes precipitaciones de nieve a la fin de la [[primavera]]. Coles mesmes, ye frecuente l'apaición del [[Branín|branu indiu]] a principios de [[seronda]]. Dellos fenómenos meteorolóxicos más raros, tales como [[aurora boreal|aurores boreales]] o [[nube xeomagnética|nubes xeomagnétiques]] tienen llugar dacuando. Estes variaciones deber a la llocalización de la ciudá nun área onde suelen atopase grandes frentes d'aire, unu proveniente del [[Polu Norte]], y l'otru, de los Estaos Xuníos.

{{Clima |llugar
= Montreal ([[Aeropuertu Internacional Pierre Elliott Trudeau]]) 1981-2010

|xin_max = -5.3 |xin_max_reg = 13.9
|feb_max = -3.2 |feb_max_reg = 15.0
|mar_max = 2.5 |mar_max_reg = 25.6
|abr_max = 11.6 |abr_max_reg = 30.0
|may_max = 18.9 |may_max_reg = 34.7
|xun_max = 23.9 |xun_max_reg = 35.0
|xnt_max = 26.3 |xnt_max_reg = 35.6
|ago_max = 25.3 |ago_max_reg = 37.6
|set_max = 20.6 |set_max_reg = 33.5
|och_max = 13.0 |och_max_reg = 28.3
|pay_max = 5.9 |pay_max_reg = 21.7
|avi_max = -1.4 |avi_max_reg = 18.0
|añal_max = 11.5 |añal_max_reg = 37.6

&lt;!--Temperatura diario permediu (°C)--&gt;
|xin_prom = -9.7
|feb_prom = -7.7
|mar_prom = -2.0
|abr_prom = 6.4
|may_prom = 13.4
|xun_prom = 18.6
|xnt_prom = 21.2
|ago_prom = 20.1
|set_prom = 15.5
|och_prom = 8.5
|pay_prom = 2.1
|avi_prom = -5.4
|añal_prom = 6.8

&lt;!--Les temperatures mínimes rexistraes son opcionales--&gt;
|xin_min = -14.0 |xin_min_reg = -37.8
|feb_min = -12.2 |feb_min_reg = -33.9
|mar_min = -6.5 |mar_min_reg = -29.4
|abr_min = 1.2 |abr_min_reg = -15.0
|may_min = 7.9 |may_min_reg = -4.4
|xun_min = 13.2 |xun_min_reg = 0.0
|xnt_min = 16.1 |xnt_min_reg = 6.1
|ago_min = 14.8 |ago_min_reg = 3.3
|set_min = 10.3 |set_min_reg = -2.2
|och_min = 3.9 |och_min_reg = -7.2
|pay_min = -1.7 |pay_min_reg = -19.4
|avi_min = -9.3 |avi_min_reg = -32.4
|añal_min = 2.0 |añal_min_reg = -37.8

&lt;!--Precipitación total (mm)--&gt;
|precipitation colour = green
|xin_precip = 77.2
|feb_precip = 62.7
|mar_precip = 69.1
|abr_precip = 82.2
|may_precip = 81.2
|xun_precip = 87.0
|xnt_precip = 89.3
|ago_precip = 94.1
|set_precip = 83.1
|och_precip = 91.3
|pay_precip = 96.4
|avi_precip = 86.8
|añal_precip = 1000.3

&lt;!--Agua total (mm)--&gt;
|xin_lluvies = 27.3
|feb_lluvies = 20.9
|mar_lluvies = 29.7
|abr_lluvies = 67.7
|may_lluvies = 81.2
|xun_lluvies = 87.0
|xnt_lluvies = 89.3
|ago_lluvies = 94.1
|set_lluvies = 83.1
|och_lluvies = 89.1
|pay_lluvies = 76.7
|avi_lluvies = 38.8
|añal_lluvies = 784.9

&lt;!--Cayida total de nieve (cm)--&gt;
|xin_nevaes = 49.5
|feb_nevaes = 41.2
|mar_nevaes = 36.2
|abr_nevaes = 12.9
|may_nevaes = 0.02
|xun_nevaes = 0.0
|xnt_nevaes = 0.0
|ago_nevaes = 0.0
|set_nevaes = 0.0
|och_nevaes = 1.8
|pay_nevaes = 19.0
|avi_nevaes = 48.9
|añal_nevaes = 209.5

&lt;!--Díes de Precipitación sólida, líquida y/o mista --&gt;
|o_precip_díes = 0.2 mm
|xin_precip_díes = 16.7
|feb_precip_díes = 13.7
|mar_precip_díes = 13.6
|abr_precip_díes = 12.9
|may_precip_díes = 13.6
|xun_precip_díes = 13.3
|xnt_precip_díes = 12.3
|ago_precip_díes = 11.6
|set_precip_díes = 11.1
|och_precip_díes = 13.3
|pay_precip_díes = 14.8
|avi_precip_díes = 16.3
|añal_precip_díes = 163.3

&lt;!--Díes d'lluvies --&gt;
|o_lluvies_díes = 0.2 mm
|xin_lluvies_díes = 4.2
|feb_lluvies_díes = 4.0
|mar_lluvies_díes = 6.9
|abr_lluvies_díes = 11.6
|may_lluvies_díes = 13.6
|xun_lluvies_díes = 13.3
|xnt_lluvies_díes = 12.3
|ago_lluvies_díes = 11.6
|set_lluvies_díes = 11.1
|och_lluvies_díes = 13.0
|pay_lluvies_díes = 11.7
|avi_lluvies_díes = 5.9
|añal_lluvies_díes = 119.1

&lt;!--Díes de Nevaes --&gt;
|o_nevaes_díes = 0.2 cm
|xin_nevaes_díes = 15.3
|feb_nevaes_díes = 12.1
|mar_nevaes_díes = 9.1
|abr_nevaes_díes = 3.2
|may_nevaes_díes = 0.07
|xun_nevaes_díes = 0.0
|xnt_nevaes_díes = 0.0
|ago_nevaes_díes = 0.0
|set_nevaes_díes = 0.0
|och_nevaes_díes = 0.72
|pay_nevaes_díes = 5.4
|avi_nevaes_díes = 13.0
|añal_nevaes_díes = 58.9

&lt;!--Media d'hores de sol (h)--&gt;
|xin_sol = 101.2
|feb_sol = 127.8
|mar_sol = 164.3
|abr_sol = 178.3
|may_sol = 228.9
|xun_sol = 240.3
|xnt_sol = 271.5
|ago_sol = 246.3
|set_sol = 182.2
|och_sol = 143.5
|pay_sol = 83.6
|avi_sol = 83.6
|añal_sol = 2051.3

&lt;!--Media de % de mugor--&gt;
|xin_hum = 74.6
|feb_hum = 73.5
|mar_hum = 73.1
|abr_hum = 72.4
|may_hum = 73.6
|xun_hum = 78.0
|xnt_hum = 81.0
|ago_hum = 84.7
|set_hum = 86.3
|och_hum = 83.7
|pay_hum = 80.8
|avi_hum = 79.3
|añal_hum = 78.4

|publicación = Environment Canada&lt;ref name = CCN &gt;
{{cita web | url = ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/
| títulu = Montreal/Pierre Elliott Trudeau INT'L A |
obra = Canadian Climate Normals 1981-2010
| editorial = Environment Canada
| idioma = inglés
| fechaaccesu = 19 d'ochobre de 2013}}&lt;/ref&gt;
}}

=== Fauna y flora ===
Montreal entiende una [[flora]] y una [[fauna]] bien diversificaes d'ente la que destaca, ente otres especies, el [[pládanu plateado]] (''Acer saccharinum''), símbolu de la ciudá y de Québec pola so producción de [[xarabe de pládanu]]. La ciudá tien amás un ricu patrimoniu [[árbol|arborícola]] nos sos espacios verdes, parques y cais. Opera'l so propiu viveru de producción d'árboles afechos a les necesidaes y restricciones del [[ciudá|mediu urbanu]]. El Viveru de la Ciudá de Montreal asitiar en L'Assomption, una llocalidá al nordeste de Montreal.

== Demografía ==
{| border=&quot;1&quot; style=&quot;float:right; margin: 1em;border-collapse:collapse;&quot;
|+ '''Crecedera demográfica de Montreal'''
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | Añu
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | Habitantes
|-----
| [[1801]] || align=&quot;right&quot; | 9 000
|-----
| [[1811]] || align=&quot;right&quot; | 13 300
|-----
| [[1821]] || align=&quot;right&quot; | 18 767
|-----
| [[1831]] || align=&quot;right&quot; | 27 297
|-----
| [[1841]] || align=&quot;right&quot; | 40 356
|-----
| [[1851]] || align=&quot;right&quot; | 57 715
|-----
| [[1861]] || align=&quot;right&quot; | 90 323
|-----
| [[1871]] || align=&quot;right&quot; | 107 225
|-----
| [[1881]] || align=&quot;right&quot; | 140 747
|-----
| [[1891]] || align=&quot;right&quot; | 216 650
|-----
| [[1901]] || align=&quot;right&quot; | 267 730
|}
| valign=&quot;top&quot; |
{|
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | Añu
!style=&quot;background:#efefef;&quot; | Habitantes
|-----
| [[1911]] || align=&quot;right&quot; | 467 986&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.historicalatlas.ca/website/hacolp/national_perspectives/population/UNIT_25/UNIT_25_Pop_Dist_1851_1961/UNIT_25_frame_PDI5161.htm |títulu=Historical Atlas of Canada |obra=Population Distribution, 1851-1961 |idioma=inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110514091332/http://www.historicalatlas.ca/website/hacolp/national_perspectives/population/UNIT_25/UNIT_25_Pop_Dist_1851_1961/UNIT_25_frame_PDI5161.htm |fechaarchivu=2011-05-14 }}&lt;/ref&gt;
|-----
| [[1921]] || align=&quot;right&quot; | 618 506&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1931]] || align=&quot;right&quot; | 818 577&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1941]] || align=&quot;right&quot; | 903 007&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1951]] || align=&quot;right&quot; | 1 036 542&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1961]] || align=&quot;right&quot; | 1 257 537&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1971]] || align=&quot;right&quot; | 1 214 532&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1981]] || align=&quot;right&quot; | 1 018 609&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[1991]] || align=&quot;right&quot; | 1 017 666&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[2001]] || align=&quot;right&quot; | 1 812 723&lt;ref name=&quot;Historical Atlas of Canada&quot;/&gt;
|-----
| [[2006]] || align=&quot;right&quot; | 1 580 494
|-----
| [[2011]] || align=&quot;right&quot; | 1 649 519&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-310-x/2011001/tbl/tbl5-fra.cfm Statistiques Canada] (en francés)&lt;/ref&gt;
|-----
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;''Fonte: [http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#13 Ville de Montréal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114131341/http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#13 |date=2006-01-14 }}''&lt;/small&gt;
|}

Montreal tien cerca de 1,8 millones d'habitantes (1,6 millones tres la fusión) dientro de les sos llendes municipales. La Gran Montreal tien 3&amp;nbsp;607&amp;nbsp;000 habitantes, según una estimación del ''[[Statistics Canada|Centro d'Estadístiques de Canadá]]''. &lt;noinclude&gt;El xentiliciu de la ciudá ye ''Montréalais'' (masculín) o ''Montréalaise'' (femenín) en [[Idioma francés|francés]], y ''Montrealer'', n'[[idioma inglés|inglés]].&lt;/noinclude&gt;

Montreal ye una ciudá [[cultura|multicultural]], pero la ciudá ye una esceición na provincia de Québec. Ente que los habitantes d'ascendencia francesa tienden a abandonar la ciudá pa establecese nes sos suburbios, o inclusive n'otres ciudaes de la provincia, más inmigrantes establecer na ciudá. La ciudá tien una gran variedá d'[[etnia|etnies]] y cultures distintes. Xunto colos descendientes [[Francia|franceses]] y [[Inglaterra|ingleses]], coesisten comunidaes [[Irlanda|irlandeses]], [[Italia|italianes]], [[Israel|xudaiques]], [[Grecia|griegues]], [[pueblu árabe|árabes]], [[España|hispániques]], [[Haití|haitianes]], [[India|hindús]], [[china|chines]], [[Alemaña|alemanes]] y [[Portugal|portugueses]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050502135621/http://www.statcan.ca/francais/Pgdb/demo12b_f.htm Statistique Canada], [[2001]]&lt;/ref&gt;

Más del 25&amp;nbsp;% de la población de Montreal ye descendiente de dos o más grupos étnicos.&lt;ref name=&quot;ethnicities&quot;&gt;{{cita web |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=CMA&amp;Code=462__&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 |títulu=Ethnocultural Portrait of Canada, Highlight Tables, 2006 Census: Montreal (CMA) |editorial=[[Statistics Canada]] |idioma=inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080523184542/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo=CMA&amp;Code=462__&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 |fechaarchivu=2008-05-23 }}&lt;/ref&gt; Los habitantes ensin nacer nel país componen el 20&amp;nbsp;% de la población de la ciudá.&lt;ref name=&quot;ethnicities&quot;/&gt;

=== Relixón ===
Cerca del 84&amp;nbsp;% de la población de la ciudá declárase [[cristiana]],&lt;ref name=&quot;Community Highlights for Montréal&quot;&gt;{{cita web |url=http://www12.statcan.ca/english/Profil01/CP01/Details/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CMA&amp;Code1=462__&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= |títulu=2001 Community Highlights for Montréal |editorial=[[Statistics Canada]] |idioma=inglés |fechaaccesu=2 d'agostu de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070312092502/http://www12.statcan.ca/english/Profil01/CP01/Details/Page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CMA&amp;Code1=462__&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= |fechaarchivu=2007-03-12 }}&lt;/ref&gt; la gran mayoría sigue a la [[Ilesia católica]]. Esti heriedu provién principalmente los descendientes o inmigrantes franceses, italianos, irlandeses y portugueses. La presencia de les relixones [[protestante]]s y [[ortodoxa|ortodoxes]], de menor importancia, débese principalmente a los inmigrantes británicos, alemanes, griegos y libaneses.

Dende la [[Revolución Sele]] de los [[años 1960]], pocos quebequeses francófonos practiquen la so relixón. La proporción de cristianos prauticantes nel Québec ye enforma menor que la mesma proporción n'otros llugares d'[[América del Norte]].

Ente les relixones non cristianes, atópase en mayoría la [[islam|musulmana]], debíu principalmente a l'arribación de nuevos inmigrantes.&lt;ref name=&quot;Community Highlights for Montréal&quot;/&gt; La comunidá [[xudaísmu|xudía]] de Montreal tuvo un relativu impautu nos niveles cultural y económicu dende'l [[sieglu XVIII]]. Tamién hai pequeñes comunidaes [[budismu|budistes]], [[sikhismu|sikhs]], [[bahaísmu|bahaí]] y [[hinduismu|hindús]].

=== Idiomes ===
[[Ficheru:Montréal - Secteurs Statitiques 2006 - Langue Maternelle.svg|thumb|upright=1.5|Repartu llingüística de la llingua materna na islla de Montreal en 2006.
{{columnes}}
{{Lleenda|#2A7FFF|Francófono (mayoritariu)}}
{{lleenda|#FF2A2A|Anglófono (mayoritariu)}}
{{lleenda|#40CA40|Alófono (mayoritariu)}}
{{nueva columna}}
{{lleenda|#AACCFF|Francófono (minoritariu)}}
{{lleenda|#FFAAAA|Anglófono (minoritariu)}}
{{lleenda|#87DE87|Alófono (minoritariu)}}
{{final columnes}}]]
La mayoría de los habitantes de la Comunidá metropolitana de Montreal (aproximao'l 67,8&amp;nbsp;%) tienen el [[idioma francés|francés]] por llingua materna, una parte de la población ye [[alófono (Québec)|alófona]] (18,4&amp;nbsp;%), esto ye, que nun tien como llingua materna nin el francés nin l'inglés, ente qu'aproximao el 13,8&amp;nbsp;% declárase [[idioma inglés|anglófona]]. Nel conxuntu de la islla de Montreal (que constitúi la ciudá de Montreal), los datos camuden: el 53&amp;nbsp;% de la población declárase francófona, el 29&amp;nbsp;% alófona y el 18&amp;nbsp;% anglófona. Sicasí, la mayoría de los ciudadanos tienen siquier conocencies práutiques de les dos llingües oficiales y la mayoría de los alófonos tienen el francés o l'inglés como segunda llingua.

Cerca del 53&amp;nbsp;% de los montrealeses son billingües en francés ya inglés, el 29&amp;nbsp;% fala namái'l francés (especialmente al este de la islla de Montreal) y el 13&amp;nbsp;% de los montrealeses falen solamente l'inglés (al oeste de la islla de Montreal). Ciertes persones nun son capaces de comunicase nin en francés nin n'inglés. L'enclín que tienen los nuevos inmigrantes d'aprender la llingua mayoritaria (el francés) aceleróse dende la introducción de la [[Carta de la llingua francesa]] mientres los [[años 1970]]. Tamién se falen abondo en Montreal l'[[idioma italianu|italianu]], l'[[idioma árabe|árabe]], el [[idioma griegu|griegu]], el [[idioma portugués|portugués]], l'[[idioma español|español]] y l'[[idioma hindi|hindi]]. L'usu del francés nel ámbitu domésticu, polo xeneral, progresa na comunidá urbana de Montreal.&lt;ref&gt;[http://ville.montreal.qc.ca/pls/portal/docs/PAGE/PES_PUBLICATIONS_FR/PUBLICATIONS/LANGUES.PDF Les arrondissements de Montréal. Répertoire socio-démographique et classement par variables]&lt;/ref&gt;

== Economía ==
{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;35%&quot;
|+ '''[[Multinacional]]es cola so sede central en Montreal'''
|-
| &lt;center&gt;'''[[Air Canada]]'''&lt;center&gt;
|-
| &lt;center&gt;'''[[Bombardier]]'''&lt;center&gt;
|}
Dende'l [[sieglu XIX]] hasta mediaos del [[sieglu XX]], la economía de la ciudá taba apoderada por [[comerciu|comerciantes]] y [[empresa|empreses]] anglófonas, que calteníen los sos ambientes de trabayu casi siempres n'inglés. La [[Carta de la llingua francesa|Llei 101]], sicasí, obligó a cualquier establecimientu y empresa con más de 50 emplegaos a caltener tamién el francés nel área de trabayu.

En 2006, la tasa de [[desemplegu]] foi del 13,1&amp;nbsp;% na islla de Montreal y del 11,2&amp;nbsp;% na Comunidá Metropolitana.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www2.ville.montreal.qc.ca/urb_demo/atlas/atlas-s-e-chomage.htm |títulu=Atlas socio-économique montréalais (chomage) |idioma= francés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 }}&lt;/ref&gt; Los sectores d'actividaes de la población tuvieron encabezaos polos servicios de [[consumu]] (25&amp;nbsp;%) y los [[Serviciu públicu|servicios]] gubernamentales, d'educación y de salú (20,8&amp;nbsp;%). A estos siguiéron-yos el sector [[Manufactura|manufacturero]] (16,8&amp;nbsp;%) y los servicios de [[Medios de producción|producción]] (14,2&amp;nbsp;%). Menos representativos fueron los servicios de [[Distribución (negocios)|distribución]] (9,2&amp;nbsp;%) y el sector de la [[construcción]] (2,7&amp;nbsp;%).&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www2.ville.montreal.qc.ca/urb_demo/atlas/atlas-s-e-emploi.htm |títulu=Atlas socio-économique montréalais (emploi) |idioma= francés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:VuedeMontreal.jpg|thumb|left|El centru financieru de Montreal.]]
Siendo'l segundu mayor centru financieru del país,&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html |títulu=The 150 richest cities in the world by GDP in 2005 |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |cita= Metropolitan Toronto 1st with $209 Billion US in 2005, Metropolitan Montreal 2nd with $120 Billion US also in 2005.}}&lt;/ref&gt; Montreal sigue tando ente los principales centros financieros d'América. Los sos raigaños billingües y la so posición estratéxica atraen a empreses comenenciudes en trabayar nel continente norteamericanu, especialmente, compañíes franceses, dando la ciudá un accesu especial al mercáu francés y [[Xunión Europea|européu]].

Importantes [[empresa|empreses]], tantu compañíes canadianes como d'otros países tienen ellí los sos cuarteles xenerales, como ye'l casu de la Air Canada, la [[IBM|IBM Canada]] y la Bombardier. Montreal ye'l segundu centru económicu de llingua francesa nel mundu.

Tocantes a les finances, la [[bolsa de valores]] de la ciudá creada en 1874, la primera de Canadá y la principal del país hasta 1999, yá nun mueve más aiciones (agora esto realízase na bolsa de valores de [[Toronto]]). Na actualidá, ta especializada nel cambéu y venta de ''derivatives'' (contratos d'inversión).

== Infraestructures ==
[[Ficheru:CentrevilleMontrealété.jpg|thumb|[[Puertu de Montreal]].]]

Cerca de 5 mil [[fábrica|fábriques]] instalaes en Montreal empleguen a cerca d'un 25&amp;nbsp;% de la fuercia de trabayu de la ciudá. Montreal ye un centru de la [[industria farmacéutica]], d'alta [[teunoloxía]], [[Industria testil|testil]] y turística. Tamién produz aparatos [[electrónica|electrónicos]], equipamientos de [[tresporte]] y de [[telecomunicaciones]], [[alimentu|alimentos]] industrializaos, y ye un centru de procesamientu de [[tabacu]].

La rexón metropolitana de Montreal ye unu de los principales centros [[aeroespacial]]es del mundu,&lt;ref&gt;{{cita publicación |editorial=thomas finney |lugar=Montreal, Quebec |títulu=AEROSPACE: Metro Montreal 2003, Strategic Profile |añu=1760 |url=http://www.montrealinternational.com/docs/profil/Aero_En_2003.pdf |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20061118235021/http://www.montrealinternational.com/docs/profil/Aero_En_2003.pdf |fechaarchivu=18 de payares de 2006 |formatu=PDF |idioma=inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061118235021/http://www.montrealinternational.com/docs/profil/Aero_En_2003.pdf |archivedate=2006-11-18 }}&lt;/ref&gt; onde ta alcontrada la mayoría de les fábriques de la [[Bombardier]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bombardier.com/en/corporate/contacts/corporate/contacts |títulu=World Headquarters address on contact page - bombardier.com |editorial=bombardier.com&lt;! |fecha= |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; La IATA ([[Asociación de Tresporte Aereu Internacional]]) y CAYER (productora de simuladores de vuelu) tamién tán aniciaes na ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cae.com/en/contact.us.asp |títulu=World Headquarters address on contact page - cae.com |editorial=cae.com&lt;! |fecha= |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.cae.com/en/contact.us.asp |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;

Les [[refinería|refineríes]] de [[petroleu]] instalaes na ciudá producen bona parte de la [[gasolina]] del país. La ciudá tamién ye un centru principal de procesamientu d'alimentos, gracies a la so llocalización na provincia, una de les rexones más fértiles del país.

La ciudá tien cerca de 71 sedes d'organizaciones internacionales, de les cualos sesenta y siete son organizaciones non gubernamentales ([[ONG]]).&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#10 |títulu= Montréal en bref |idioma= francés |fechaaccesu= 9 de mayu de 2010 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20060114131341/http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#10 |fechaarchivu= 2006-01-14 }}&lt;/ref&gt; Ente éstes, les más destacaes son la [[Organización d'Aviación Civil Internacional|OACI]], l'[[Axencia Mundial Antidopaxe|AMA]], la [[Asociación de Tresporte Aereu Internacional|IATA]] y l'[[Institutu d'Estadística de la UNESCO|ISU]].

=== Tresportes ===
[[Ficheru:Jacques Cartier bridge view - 2004.jpg|thumb|El [[Puente Jacques-Cartier]]]]
{{AP|Tresporte en Montreal}}
Montreal ye'l mayor centru [[carretera|vial]], [[tren|ferroviariu]] y [[portuariu]] de Canadá, según tien el tercer [[aeropuertu]] más dinámicu del país, l'[[Aeropuertu Internacional Pierre Elliott Trudeau]].

Montreal ye una ciudá onde ta bien desenvueltu'l [[tresporte públicu]]. En 2002, cerca del 33&amp;nbsp;% de la población activa declaraba movese a los sos llugares de trabayu utilizando esta manera de tresporte, el 52,4&amp;nbsp;% utilizaben l'[[automóvil]] en calidá de conductores (el 4,3&amp;nbsp;% en calidá de pasaxeru), el 8,2&amp;nbsp;% diba a [[pie (anatomía)|pie]] ente que el 2&amp;nbsp;% de los montrealeses preferíen la [[bicicleta]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#29 |títulu=Montréal en bref (donnees sociodemographique) |idioma=francés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060114131341/http://www2.ville.montreal.qc.ca/cmsprod/observatoire_economique/ville/donnees_sociodemographiques/montreal_en_bref?lid=1&amp;pid=1&amp;iid=3&amp;mid=-1#29 |fechaarchivu=2006-01-14 }}&lt;/ref&gt; El [[Metro de Montreal]] ye'l sistema de tresporte públicu con mayor númberu de persones tresportaes devasando los 360 millones de pasaxeros al añu.&lt;ref&gt;[Métro_de_Montréal#Achalandage]&lt;/ref&gt;

En términos calidable del aire, midida pol índiz ICA, les redes de carreteres son responsables del 73&amp;nbsp;% de les emisiones de [[monóxidu de carbonu]], en comparanza al 4&amp;nbsp;% de los [[avión|aviones]]. Esta tasa relativamente baxa pal tresporte aereu deber en parte a l'aplicación de normes bastante recién de la [[Organización d'Aviación Civil Internacional|OACI]].

== Educación ==
[[Ficheru:Udemontreal.jpg|thumb|[[Universidá de Montreal]].]]

Esisten dos sistemes públicos d'[[escuela|escueles]] públiques na ciudá, unu ([[Commission scolaire Marguerite-Bourgeoys]], [[Commission scolaire de Montréal]] (antes [[Comisión d'escueles católiques de Montreal]]) y [[Commission scolaire de la Pointe-de-l'Île]]) encargáu d'atender a alumnos inmigrantes y nativos en francés (llingua oficial de la provincia), y otru p'atender a alumnos anglófonos nativos de Québec. Los padres tamién pueden optar por dexar a los sos fíos nel sistema priváu d'enseñanza, que ta subsidiado pol conceyu.

La tasa d'alumnos qu'estudiaben n'escueles privaes de la ciudá yera la mayor de too Canadá: aproximao un 24&amp;nbsp;% de los alumnos.

Montreal tien la mayor población universitaria per cápita d'América del Norte,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dec-ced.gc.ca/Complements/Publications/AutresPublications-EN/tocen/css/tocen_15.htm |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080526152536/http://www.dec-ced.gc.ca/Complements/Publications/AutresPublications-EN/tocen/css/tocen_15.htm |fechaarchivu=26 de mayu de 2008 |títulu=University attendance: Montréal ranks first in relative terms and fifth in absolute terms in North America |idioma= Inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |añu=1996 |editorial=Canada Economic Development for Quebec regions }}&lt;/ref&gt; por cuenta de los sos cuatro universidaes, dos d'elles bien reconocíes n'América del Norte:
* la [[Universidá McGill]] (qu'imparte les sos clases principalmente n'[[idioma inglés|inglés]]) y 
* la [[Universidá de Montreal]] (que lo fai en [[Idioma francés|francés]]).

Otres universidaes de la rexón metropolitana de Montreal son:

* la [[Universidá Concordia]], (anglófona)
* la [[Universidá de Québec en Montreal]], y 
* la [[Universidá de Sherbrooke]] na ciudá vecina de [[Longueuil]].

Les universidaes de Montreal cunta con delles [[Facultá universitaria|facultaes]]. Dos d'elles especializaes n'inxeniería asitiaes nel centru de la ciudá. La Escuela Cimera de Teunoloxía ([[École de technologie supérieure]]) que ye parte de la Universidá de Québec y la [[Escuela Politéunica de Montreal]] (''École Polytechnique de Montréal'') que ye parte de la Universidá de Montreal.

El sistema de [[biblioteca|biblioteques]] públiques de Montreal entiende la gran biblioteca central ([[Biblioteca y archivos nacionales de Québec]]), y la rede de biblioteques alredor de la ciudá. A pesar de que la mayoría de les ediciones d'[[enciclopedia|enciclopedies]] y otros [[llibru|llibros]] importantes tán en francés, pueden atopase n'inglés otres coleiciones, llibros y [[revista|revistes]], ya inclusive n'otros idiomes, de los cualos los más comunes son l'[[Idioma italianu|italianu]], [[Idioma chinu|chinu]], [[Idioma portugués|portugués]], [[Idioma español|español]] y [[Idioma árabe|árabe]], ente otros.

== Cultura ==
[[Ficheru:Roof of Place des Arts, fontain 2005-10-22.JPG|thumb|Fonte nel teyáu de la [[Place des Arts]]]]

Montreal foi denomada pola revista ''[[Monocle (revista)|Monocle]]'' como &quot;Capital Cultural de Canadá&quot; y ye reconocida internacionalmente pola so fervencia cultural,&lt;ref name=&quot;Monocle&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080609.wxlcities09/BNStory/lifeMain/home?cid=al_gam_mostview |títulu=Vancouver and Montreal among 25 most livable cities |apellíu=Wingrove |nome=Josh|fecha=9 de xunu de 2008|editorial=The Globe and Mail |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; siendo amás el tercer mayor centru turísticu de Canadá, tres [[Vancouver]] y [[Toronto]].

La ciudá tien numberosos [[muséu|museos]], dende'l [[Pointe-à-Callière|muséu d'arqueoloxía y historia de Montreal]] pasando pol [[Muséu de belles artes de Montreal|Muséu de Belles Artes]] o inclusive'l [[Muséu de la risa|Musée Juste pour rire]], ensin cuntar los numberosos teatros. Ente éstos, destaquen en particular, el [[Théâtre St-Denis]], el [[Théâtre du Rideau Vert]] y el [[Théâtre du Nouveau Monde]]. El complexu cultural de la [[Place des Arts]] agospia'l [[Muséu d'arte contemporáneo de Montreal|Muséu d'arte contemporáneo]] y dellos [[teatru|teatros]]. Ye la sede de la [[Ópera de Montreal]] y de la [[Orquesta Sinfónica de Montreal]]. Dende 2007, Montreal tien un nuevu barriu nel so centru, el [[Barriu de los espectáculos]].

=== Eventos ===
[[Ficheru:TamTams1c.jpg|thumb|Tam-tams del monte Royal.]]
Más de 40 festivales tienen llugar cada añu en Montreal.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://investincanada.gc.ca/spa/descubra-nuestras-regiones/quebec/montreal.aspx |títulu= Montreal: Cosmopolita y rentable |editorial= Gobierno de Canada |fechaaccesu= 9 de mayu de 2010 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20100728045629/http://investincanada.gc.ca/spa/descubra-nuestras-regiones/quebec/montreal.aspx |fechaarchivu= 2010-07-28 }}&lt;/ref&gt; De resultes de los rigorosos iviernos, la mayoría d'éstos tienen llugar mientres el periodu branizu, como por casu el famosu [[Festival Internacional de Jazz de Montreal]] o inclusive [[FrancoFolies de Montreal]]. Con ocasión del Festival de Jazz, grandes seiciones de les cais del centru de la ciudá cortar pa dexar sitiu a escenes esteriores, llugares d'espectáculos gratuitos, y a la circulación piatonal. La ciudá tamién acueye numberosos festivales musicales y cinematográficos. El [[Festival Internacional de Cine de Montreal]] tien llugar nesta ciudá dende 1977 y ta reconocíu como de categoría A pola FIAPF (Federación Internacional de Productores de Films). Hai de solliñar tamién la competición de fueos artificiales de Montreal, Les Feuxs Lotu-Québec, la competición de fueos artificiales con más prestíu del mundu, onde los meyores pirotécnicos opten cada añu a faese un llugar ente los 11 competidores del certame, tou ello por consiguir un Xúpiter d'oru, plata o bronce. Tienen llugar los miércoles y sábados del mes de xunetu.

Cada domingu de branu, una cierta cantidá de xente axuntar p'asistir a los [[Tam-tams del monte Royal]], una cita intercultural y musical bien popular, sobremanera ente los mozos. El centru de la concentración ye'l monumentu a Sir George-Étienne Cartier, nel parque [[Mont-Royal]].

Montreal ye unu de los mayores centros [[Homosexualidá|homosexuales]] d'[[América del Norte]], yá que tien unu de los mayores ''distritos gais'' del continente. El so festival del Arguyu Gai ye'l segundu mayor d'América del Norte, namái detrás del realizáu en [[Toronto]].

=== Arquiteutura y urbanismu ===
[[Ficheru:Montreal-mcgillcollege.jpg|thumb|[[Avenida McGill College]], nel centru de la ciudá.]]

El Boulevard Saint-Laurent, la principal avenida de Montreal, ye una muestra de la diversidá cultural de la ciudá, onde tán alcontraes tiendes, restoranes y comunidaes [[Portugal|portugueses]], [[Grecia|griegues]], [[xudíes]], [[Rusia|ruses]], [[ucraína|ucraínes]] y [[América Llatina|llatinoamericanes]]. Amás d'eso, la cai corta'l centru financieru y los barrios de Chinatown y la Petite Italie (orixinalmente, un barriu d'inmigrantes italianos).

El [[Montreal soterrañu]] (RÉSO) ye una popular alternativa urbana a la rigurosidad del iviernu y al mugor del branu. N'efeutu, Montreal tien cerca de 30&amp;nbsp;km de corredores piatonales [[ciudá soterraña|soterraños]] que dexen aportar a los principales curiosos y edificios del centru de la ciudá (del [[Centre Bell]] hasta la [[Place des Arts]]) evitando esponese albentestate.

Nel centru financieru de la ciudá, atópase la [[Place Ville-Marie]], unu de los edificios más altos de la ciudá que coles sos 188 metros d'altor forma'l nucleu del RÉSO, onde ta alcontráu'l mayor [[centru comercial]] soterrañu del mundu (con más de 1.600 tiendes). Tamién tán el Boulevard René-Levésque, onde ta alcontrada la mayor parte de los [[rascacielos]] de la ciudá, la turística rue Sainte-Catherine qu'ufierta centros comerciales, grandes tiendes, teatros y restoranes, y la non menos transitada rue Sherbrooke, coles sos luxoses tiendes y [[galeríes d'arte]].

Un área importante nel centru de la ciudá ye'l [[Quartier international de Montréal|Barriu Internacional de Montreal]] que foi revitalizáu ente 2000 y 2001. Tien delles places, y ellí ta alcontráu'l [[Palaciu de congresos de Montreal|Palaciu de congresos]] que foi construyíu antes de la puesta en marcha del plan de revitalización. Cerca d'ellí ta'l [[Vieux-Montréal|Vieux Montréal]] (Viejo Montreal) con diverses atraiciones como'l Puertu antiguu de la ciudá, l'edificiu ''Jacques-Cartier'' y la [[Basílica Notre-Dame de Montreal]]. La ciudá, n'efeutu, ye reputada pola so bayura n'edificios relixosos, ente los cualos atópase'l [[Oratoriu de San José]] (ilesia más grande de Canadá que la so [[cúpula]] ye la segunda más grande del mundu),&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.aviewoncities.com/montreal/oratoirestjoseph.htm |títulu=St. Joseph Oratory |añu=2009|editorial=A view on cities |idioma= inglés |fechaaccesu=9 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; la [[Capiya Notre-Dame-de-Bon-Secours]], la primer ilesia de Montreal, según la yá citada basílica, la segunda mayor ilesia d'[[América]].

Otres ilesies famoses conocíes pa la [[pelegrinación]] son La nuesa Señora del Bon Socorru (llamada de los marineros) y la Catedral de Cristu ([[anglicanismu|anglicano]]), que foi llevantada dafechu dende los sos cimientos y suspendida nel aire mientres la construcción d'una parte del metro de la ciudá. Estes obres valiéronlu a Montreal el so llamatu de «ciudá de los cien campanarios».

Un toque arquiteutónicu particular de la ciudá ye la presencia de les [[escalera|escaleres]] ''fora'' de dellos edificios d'apartamentos de dos a cuatro pisos, coles mires d'economizar espaciu internu.

[[Ficheru:Montreal night view.jpg|thumb|750px|center|Vista nocherniega de Montréal dende Belvedere Kondiaronk, &quot;xalé du Mont Royal&quot;.]]

==== Monumentos ====
[[Ficheru:Montreal - Parc Mont-Royal, Statue d'Athéna - 20050320.jpg|thumb|Monumentu a [[George-Étienne Cartier]].]]

La dómina de los esploradores franceses ye conmemorada pol caltenimientu de dos de les sos cases. La d'[[Antoine de Lamothe-Cadillac]], fundador de la ciudá de [[Detroit]], asitiar nel ángulu que formen les cais Notre-Dame y Saint-Laurent. La de [[René Robert Cavelier de La Salle]], célebre esplorador de la rexón del [[ríu Mississippi]], atopar nel ángulu de les cais Saint-Paul y Saint-Pierre, nel [[Vieux-Montreal]]. La [[Société Notre-Dame de Montréal]] que fundó Ville-Marie ye conmemorada por un [[obeliscu]] asitiáu na [[Place d'Youville]] y el so principal fundador, [[Paul Chomedey de Maisonneuve]], por una estatua nel centru de la [[Place d'Armes de Montreal|Place d'Armes]].

El pasu al réxime [[Reinu Xuníu|británicu]] ye conmemoráu pola [[Columna Nelson]], unu de los monumentos más revesosos de la ciudá, asitiáu na [[Plaza Jacques-Cartier]], según la estatua de la [[Victoria I del Reinu Xuníu|reina Victoria]], na [[Square Victoria]]. Un monumentu a [[George-Étienne Cartier|Sir George-Étienne Cartier]], unu de los padres de la confederación canadiana, preside la entrada del parque [[Mont-Royal]].

El [[catolicismu]] ye tamién parte integrante de la cultura montrealesa y quebequesa. ''La Pietà'', que data de 1855 y ta asitiada nel ''Mausolée La Pietà'' del [[campusantu Notre-Dame-des-Neiges]], ye un retruque a tamañu real de la escultura de [[Michelangelo]] de la [[basílica de San Pedro]] de la [[Ciudá del Vaticanu]].

=== Parques y espacios verdes ===
[[Ficheru:Lac-aux-castors (parc du mont Royal, Montréal).jpg|thumb|El Lac-aux-Castors (Parque del Monte Royal).]]
{{AP|Parques y espacios verdes de Montreal|l1=Parques y espacios verdes de Montreal}}

Montreal tien centenares de [[parque]]s y árees verdes dientro de la ciudá y nes islles qu'arrodien la Islla de Montreal. Ente los más famosos tán el [[Monte Royal]], que forma parte d'un inmensu parque urbanu, alcontráu en Montreal y na ciudá vecina de [[Mont-Royal]]. El centru financieru de la ciudá ta alcontráu xunto a la llomba. Tamién se destacar el [[Parque Jean-Drapeau]] y el so [[Biosphère de Montreal]] (creada pa la [[Expo 67]]), el [[Parque René-Lévesque]], y el [[Complexe environnemental Saint-Michel]].

El [[Xardín Botánicu de Montreal|Xardín Botánicu]], inauguráu en 1931, ye'l segundu mayor del mundu, namái por detrás del [[Real Xardín Botánicu de Kew]], n'[[Inglaterra]].

Tomando como base la ciudá de Montreal, puede aportase a dellos circuitos recreativos o turísticos. Ente ellos atopen la cadena montascosa de les [[Laurentides]] —ente los sos montes podemos destacar el [[Monte Tremblant|Mont-Tremblant]], una importante [[estación d'esquí]]—, la ruta de los [[vinu|vinos]] d'[[Estrie]] y el [[Mont-Saint-Hilaire]], reconocíu pola [[Unesco]] como la primera [[reserva de la biosfera]] de Canadá.

=== Medios de comunicación ===
[[Ficheru:Cbc-bldg.jpg|thumb|L'edificiu de [[Radio-Canada]]]]
Montreal tien 28 cadenes de [[radio (mediu de comunicación)|radio]] (17 en francés, 10 n'inglés y 1 billingüe), 9 de [[televisión]] (5 en francés y 4 n'inglés), 4 [[Periódicu (publicación)|periódicos]] diarios (3 en francés y 1 n'inglés), amás d'otros varios periódicos comuñales, publicaos selmanalmente, en francés, inglés y otros idiomes.

Los trés periódicos diarios en francés son ''La Presse'', ''Le Journal de Montréal'' y ''Le Devoir''. ''Le Journal de Montréal'' ye'l periódicu de mayor tirada en Québec, y tamién el periódicu francófono de mayor espardimientu n'[[América del Norte]].

''Montreal Gazette'' ye l'únicu periódicu diariu publicáu n'inglés na ciudá y tamién el más antiguu (foi fundáu en [[1778]]).

=== Gastronomía ===
Atópase en Montreal una importante cultura de los [[café]]s, un pocu al modelu [[Francia|francés]].

=== Deportes ===
[[Ficheru:Olympiastadion Montreal.jpg|thumb|L'[[Estadiu Olímpicu de Montreal]] tien la mayor torre inclinada del mundu (175 m d'altor).]]

El deporte más famoso y practicáu na ciudá ye'l [[ḥoquei sobre xelu]]. La historia d'esti deporte, ello ye qu'empieza en Montreal. El principal equipu de la ciudá ye los [[Canadiens de Montreal]], un equipu de ḥoquei, de la [[NHL]], campeón de la lliga 24 vegaes. Per otra parte, los [[Alouettes de Montreal]], parte de la [[Canadian Football League]], fueron campeones de la [[Grey Cup]] 6 vegaes.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.lesitedeschampions.ca/alouettesstats.html |títulu=Statistiques:Alouettes Montréal |editorial= lesitedeschampions.ca |idioma= francés |fechaaccesu=4 de setiembre de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.lesitedeschampions.ca/alouettesstats.html |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Finalmente, esta'l [[Montreal Impact]], de la [[Major League Soccer]] de Canadá y Estaos Xuníos que foi campeón 2 vegaes (1994 de la APLS y el 2004 de l'A-League).

En cuanto al automovilismu, Montreal ye sede del [[Gran Premiu de Canadá]], de la serie [[Fórmula 1]], según del [[Gran Premiu de Canadá]], de la serie [[Champ Car World Series]], dambos desenvueltos nel [[Circuitu Gilles Villeneuve]].

La ciudá foi sede de cites deportives como los [[Xuegos Olímpicos de Montreal 1976]] y los [[World Outgames]] 2006 (Xuegos Olímpicos de la comunidá [[LGBT]]), dambos realizaos nel so [[Estadiu Olímpicu de Montreal|Estadiu Olímpicu]].

Montreal entamó'l [[Campeonatu Mundial de Natación de 2005]] de la [[FINA]].

{| {{tablaguapa}}
|-
!Equipu !Deporte !Competición

!Estadiu !Creación

|-
|[[Montreal Canadiens]]
|[[Ficheru:Ice hockey pictogram.svg|20px]] [[Ḥoquei sobre xelu]]
|[[NHL]]
|[[Centre Bell]]
|1909
|-
|[[Montreal Impact]]
|[[Ficheru:Football pictogram.svg|20px]] [[Fútbol]]
|[[Major League Soccer]]
|[[Estadiu Saputo]]
|2010
|-
|[[Montreal Alouettes]]
|[[Ficheru:Rugby pictogram.svg|20px]] [[Fútbol canadianu]]
|[[Canadian Football League]]
|[[Stade Percival-Molson]]
|1946
|-
|bgcolor=#dcdcdc |[[Montreal Expos]] &lt;small&gt;(estinguíu)&lt;/small&gt;
|bgcolor=#dcdcdc |[[Ficheru:Baseball pictogram.svg|20px]] [[Béisbol]]
|bgcolor=#dcdcdc |[[Lliga Nacional de Béisbol|Lliga Nacional]]
|bgcolor=#dcdcdc |[[Estadiu Olímpicu de Montreal]]
|bgcolor=#dcdcdc |1977-2004
|}

=== Símbolos ===
[[Ficheru:Flag of Montreal.svg|right|thumb|150 px|Bandera de Montreal]]

Les flores de la bandera y del escudu de la ciudá son símbolos de [[Francia]], d'[[Inglaterra]], [[Escocia]] ya [[Irlanda]].

:* La [[flor de lliriu]] de la [[Casa de Borbón]]. Esti emblema representa, nel primer cantón del escudu, l'elementu francés, que foi'l que primero tomó posesión del suelu montrealés.

:* La [[rosa]] de la [[Casa de Lancaster]]. Asitiar nel segundu cantón y simboliza l'elementu d'orixe inglés.

:* El [[cardu]]. Esti emblema representa, nel tercer cantón del escudu, l'elementu d'orixe escocés de la población.

:* El [[trébole]] d'Irlanda. Nel cuartu cantón del escudu, el trébole recuerda la presencia del elementu d'orixe irlandés que s'estableció en suelu montrealés.

== Ciudaes hermaniaes ==
{|
|-
| valign=&quot;top&quot; |
* {{bandera|Arxelia}} '''[[Arxel]]''', Arxelia (1999)&lt;ref name=&quot;algiers&quot;&gt;{{cita web | url=http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146;jsessionid=24C10045060CDD0AA23BD919B260FD0F | autor=Ville de Montréal |títulu=Déclaration d'intention d'amitié et de coopération entre les Villes de Montréal et le Gouvernorat du Grand Alger (marzu 1999) |fechaaccesu=2 de xunetu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146;jsessionid=24C10045060CDD0AA23BD919B260FD0F |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Países Baxos}} '''[[Ámsterdam]]''', Países Baxos
* {{bandera|Estaos Xuníos}} '''[[Boston]]''', Estaos Xuníos
* {{bandera|Bélxica}} '''[[Bruxeles]]''', Bélxica *
{{bandera|Marruecos}} '''[[Casablanca]]''', Marruecos
* {{bandera|Rumanía}} '''[[Bucarest]]''', Rumanía *
{{bandera|Israel}} '''[[Beerseba]]''', Israel
* {{bandera|Corea del Sur}} '''[[Busan]]''', Corea del Sur (2000)&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://english.bsdonggu.go.kr/open_content/community/sub01.php?mode=view&amp;idx=46833&amp;page=10&amp;searchstring=&amp;search= |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080521204200/http://english.bsdonggu.go.kr/open_content/community/sub01.php?mode=view&amp;idx=46833&amp;page=10&amp;searchstring=&amp;search= |fechaarchivu=21 de mayu de 2008 |títulu=Busan News-Efforts increased for market exploration in N. America|autores=Dynamic Busan|fecha=4 de xunu de 2007|obra=Community &gt; Notice|editorial=Busan Dong-Gu District Office |fechaaccesu=25 de xunu de 2008}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Xapón}} '''[[Hiroshima]]''', Xapón (1998)&lt;ref name=&quot;Hiroshima&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.city.hiroshima.jp/shimin/kokusai/shimai/montreal-e.html |títulu=Sister City: The City of Montreal|autores=Citizens' Affairs Bureau |añu=2001|obra=International Relations Division, International Peace Promotion Department|editorial=The City of Hiroshima |fechaaccesu=25 de xunu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.city.hiroshima.jp/shimin/kokusai/shimai/montreal-e.html |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Vietnam}} '''[[Ḥanói]]''', Vietnam (1997)&lt;ref name=&quot;Hanoi&quot;&gt;{{cita web |url=http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146;jsessionid=24C10045060CDD0AA23BD919B260FD0F |títulu=Liste - Protocoles et Ententes Internationales Impliquant La Ville de Montréal |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146;jsessionid=24C10045060CDD0AA23BD919B260FD0F |fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Perú}} '''[[Lima]]''', Perú ||

* {{Bandera|India}} '''[[Lucknow]]''', India (2000)&lt;ref name=&quot;lucknow&quot;&gt;{{cita web | url=http://www.mastindia.com/montreal/m_sep2k_events.html | autor=mastindia.com |títulu=Little India Montreal! |fechaaccesu=17 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt;
* {{Bandera|Francia}} '''[[Lyon]]''', Francia (1979)&lt;ref name=&quot;Lyon&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1 |títulu=Partner cities of Lyon and Greater Lyon |autores=Direction des Relations Internationales&amp;nbsp;— Mairie de Lyon |editorial=Ville de Lyon |fechaaccesu=25 de xunu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1 |fechaarchivu=2009-07-19 }}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Filipines}} '''[[Manila]]''', Filipines (2005)&lt;ref name=&quot;Manila&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.gov.ph/index2.php?option=com_content&amp;do_pdf=1&amp;id=23170 |urlarchivu=http://www.webcitation.org/5lnDvv2sF |fechaarchivu=5 d'avientu de 2009 |títulu=Manila-Montreal Sister City Agreement Holds Potential for Better Cooperation|autores=Foreign Relations|fecha=24 de xunu de 2005|editorial=The Republic of the Philippines |fechaaccesu=2 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Nicaragua}} '''[[Managua]]''', Nicaragua
* {{bandera|ITA}} '''[[Milán]]''', Italia (1996)
* {{Bandera|Francia}} '''[[París]]''', Francia (2006)&lt;ref name=&quot;paris1&quot;&gt;{{cita web | url=http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&amp;document_type_id=5&amp;document_id=16468&amp;portlet_id=14974 | autor=Ayuntamiento de París |títulu=Les pactes d'amitié et de coopération |fechaaccesu=14 d'ochobre de 2007}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Haití}} '''[[Puertu Príncipe]]''', Haití (1995)&lt;ref name=&quot;Hanoi&quot; /&gt;
* {{bandera|Italia}} '''[[Roma]]''', Italia *
{{bandera|El Salvador}} '''[[San Salvador]]''', El Salvador (2001)&lt;ref name=&quot;Hanoi&quot; /&gt;
* {{Bandera|China}} '''[[Shanghai]]''', China (1985)&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mcgill.ca/hssl/collections/special/shanghai/ |títulu=Window of Shanghai |añu=2008 |obra=Humanities and Social Sciences Library |editorial=McGill University |fechaaccesu=25 de xunu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081126040159/http://www.mcgill.ca/hssl/collections/special/shanghai/ |fechaarchivu=2008-11-26 }}&lt;/ref&gt;
* {{Bandera|Armenia}} '''[[Yereván]]''', Armenia (1998)&lt;ref name=&quot;Yerevan&quot;&gt;{{cita web|url=http://yerevan.am/index.php?page=monreal&amp;lang=eng|títulu=Sister Towns&amp;nbsp;— MONTREAL|obra=International Cooperation|editorial=Yerevan Municipality|fechaaccesu=25 de xunu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080522124438/http://yerevan.am/index.php?page=monreal&amp;lang=eng|fechaarchivu=2008-05-22}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Méxicu}} '''[[Villahermosa (Tabasco)|Villahermosa]]''', [[Méxicu]]
|}

== Ver tamién ==
* [[Ciudaes de Québec]]
* [[Montreal (aglomeración)]]
* [[Francocanadianu]]
* [[Organización territorial de Canadá]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}
* [http://www.tourisme-montreal.org Web oficial d'información turística de Montreal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413104427/http://www.tourisme-montreal.org/ |date=2009-04-13 }} (en francés ya inglés)
* [https://web.archive.org/web/20110706201457/http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146 Protocolos y alcuerdos internacionales] relativos a la ciudá de Montreal
* [http://www.imtl.org/index.php IMTL, tolos edificios y rascacielos de Montreal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920010034/http://imtl.org/index.php |date=2012-09-20 }} (en francés ya inglés)

;Llocalidaes estremeres
&lt;center&gt;
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot; width=&quot;75%&quot; align=&quot;center&quot;
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;
| width=&quot;20%&quot; align=&quot;center&quot;|'''Norte:''' [[Laval (Québec)|Laval]], [[Lachenaie]], [[Repentigny (Québec)|Repentigny]]
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|'''Oeste:''' [[Vaudreuil-Dorion]], [[L'Île-Perrot]]
| width=&quot;20%&quot; align=&quot;center&quot;|'''Montreal'''
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|'''Este:''' [[Longueuil]], [[Saint-Lambert (Québec)|Saint-Lambert]]
|-
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;
| width=&quot;20%&quot; align=&quot;center&quot;|'''Sur:''' [[Kahnawake]]
| width=&quot;25%&quot; align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;
|}
&lt;/center&gt;

{{ socesión
| predecesor = {{bandera|GER}} [[Múnich]]
| títulu =[[Ficheru:Olympic flag.svg|60px]]&lt;br /&gt;[[Xuegos Olímpicos de Verano|Ciudad Olímpica]]
| periodu = [[1976]]
| socesor ={{bandera|XRSS}} [[Moscú]]
| predecesor2 = {{bandera|BEL}} [[Amberes]]
| títulu2 =[[Ficheru:UNESCO.svg|60px]]&lt;br /&gt;[[Capital Mundial del Llibru]]
| periodu2 = 2005
| socesor2 ={{bandera|ITA}} [[Turín]]
}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Québec]]
{{referencies correxíes|percent=75}}</text>
      <sha1>7xmxy18zb8drw993valhwpy39ez7xv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The English Patient</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94071</id>
    <revision>
      <id>4527057</id>
      <parentid>4409087</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15795" sha1="hgh3chccsrg75151lh7lpklfa8hto0g" xml:space="preserve">{{Película}}
'''''The English Patient''''' ye una película [[cine británicu|británica]] de [[1996]], dirixida por [[Anthony Minghella]], basada na novela del mesmu títulu de [[Michael Ondaatje]], y ambientada mientres la [[Segunda Guerra Mundial]]. Foi la película más premiada na gala de los [[Premios Óscar|Premiu Óscar]] d'esi añu, con un total de 9 estauínes de 12 candidatures, y un gran ésitu de taquilla. Se filmó en [[Tunicia]] ya [[Italia]].

== Argumentu ==
La película ta ambientada na [[Segunda Guerra Mundial]] y cunta la hestoria d'un home gravemente quemáu, a quien solo se conoz como «el paciente inglés», que ta siendo atendíu por Hana ([[Juliette Binoche]]), una enfermera francocanadiana nun monesteriu italianu abandonáu. El paciente ye ronciegu a revelar información personal y solo al traviés d'una serie de ''[[analepsis|flashbacks]]'' puede aportase al so pasáu. Adulces revélase qu'él ye en realidá un [[cartografía|cartógrafu]] [[Hungría|húngaru]], el conde [[László Almásy]] ([[Ralph Fiennes]]), que taba realizando un mapa del [[Desiertu d'El Sáḥara]] y que'l so romance con una muyer casada, Katharine Clifton ([[Kristin Scott Thomas]]), n'última instancia llevólu a la so situación actual. A midida que el paciente recuerda más, David Caravaggio ([[Willem Dafoe]]), un exoperativo del [[serviciu d'intelixencia]] canadianu y formáu como lladrón, llega al monesteriu. Caravaggio perdió los sos pulgares mientres yera entrugáu por un oficial del exércitu [[nazismu|nazi]] y adulces desvélase que se trataba de les aiciones del paciente les qu'acarretaren la so tortura. Amás de la hestoria del paciente, la película dedica tiempu a Hana y al so romance con Kip ([[Naveen Andrews]]), un [[zapador]] indiu d'orixe [[sikhismu|sij]] nel exércitu británicu. Por cuenta de los diversos acontecimientos del so pasáu, Hana cree que cualesquier que s'avera a ella ye probable que muerra, y la posición de Kip como desactivador de bombes, fai que'l so romance tea llenu de tensiónante.

Na primer fase, ambientada na [[década de 1930]], el conde húngaru de la baxa nobleza Laszlo de Almásy ye colíder d'una espedición arqueolóxico y topográfico de la [[Royal Geographical Society|Real Sociedá de Xeografía]] n'[[Exiptu]] y [[Libia]]. Él y el so compañeru inglés Madox son académicos de corazón y tienen de desenvolver los sos llabores metanes les turbulencias polítiques europees. Nel entamu de la película, el matrimoniu de los Clifton, Geoffrey ([[Colin Firth]]) y Katherine xunir a la espedición apurriendo un arrogante apurra económicu y animando abondo l'espíritu del grupu. El conde quédase prindáu de la formosa y refinada Katherine. Como Geoffrey ta de cutiu lloñe del grupu n'otros asuntos, surde una aventura ente dambos. Los últimos meses antes del empiezu de la guerra van traer un gran llogru arqueolóxicu: el descubrimientu fechu pol conde de la &quot;[[Cueva de los Nadadores]]&quot;, una antigua cueva subsaḥariana decorada con &quot;figures de natación&quot;, pintures que daten de tiempos prehistóricos. Nesta parte de la película, el romance ente Katherine y el conde desenvolver en tola so plenitú, pero depués esmorezse aparentemente. Katherine siéntese culpable pola so infidelidá, ente que'l conde amuesa una racha de celos xunto con un desequilibriu que depués-y escuerre.

La seronda de 1939 y la guerra lleven toa escavación na cueva al so fin, y obliguen a Madox y al conde a tomar caminos separaos. Mentanto, Geoffrey Clifton afayó l'aventura de la so esposa, y busca una vengación repentino y dramático: un accidente col so avión, con Katherine a bordu, nel campamentu del conde nel desiertu. L'accidente mata a Geoffrey nel actu, manca gravemente a Katherine, y a pesar de qu'intenta acabar cola vida del conde, nun lo llogra. Almasy iguar pa llevar a Katherine al abellugu de la Cueva de los Nadadores, dexar con comida, agua, una llinterna y una foguera, y depués empieza'l so abrasador viaxe de tres díes a cuerpu a la ciudá más cercana en busca d'ayuda. La ciudá ta en manes del exércitu británicu y el conde, amoriáu y deshidratado, col so nome non inglés, nun ye capaz d'esplicar de forma coherente a los funcionarios l'accidente d'avión y la difícil situación de Katherine. Nel so llugar, pierde los estribos mientres l'interrogatoriu, polo que lo meten na cárcel militar. Unviar encadenáu a un tren escontra'l norte de [[Bengasi]], escápase, atópase detrás de les llinies d'[[África Korps]] y rápido axusta intercambiar los sos mapes del desiertu colos alemanes por gasolina pa l'avioneta de Madox, un [[De Havilland Tiger Moth]] que dexara cerca del llugar de la so espedición arqueolóxica. Nel momentu que torna a la cueva, Katherine ta muerta y el conde tar del tou, menos nun sentíu físicu. Iguar p'asitiar el cuerpu de Katherine nel avión y desapiega. Confundiendo'l Tiger Moth con un avión de reconocencia de la [[Royal Air Force|RAF]], una batería alemán [[defensa antiaérea|antiaéreo]] dispara y balta nel desiertu l'avión que Almasy pilota. Anque horriblemente quemáu, entá vive, y ye rescatáu por miembros de la tribu [[beduín|beduina]]. 

La segunda fase de la película treslladar a Italia y los últimos meses de la [[Segunda Guerra Mundial|guerra]]. El conde yá ye un paciente inválidu, y totalmente dependiente nesi momentu de la [[morfina]] y el cuidu de la so enfermera francocanadiana Hana, dixebrada de la so unidá médico y establecío nun monesteriu italianu, maltratáu pero formosu. Esi llugar convertir nel puntu focal de los filos argumentales, más dellos nuevos y dalgunos ensin terminar de la fase del norte d'[[África]], con temática en redol al amor, l'azar y el telón de fondu de la guerra. Hana vio a un noviu y a una amiga enfermera morrer na campaña d'Italia y pregúntase si la so rellación con un [[teniente]] británicu-indiu va romper el so ciclu d'amor y de dolor o si a cencielles va siguir. Un visitante de la villa, llamáu Caravaggio ta buscando al conde desfigurado qu'él cree que xuega un papel nel so maltrecha dómina n'Exiptu y Libia. Pero Caravaggio, ensin dase cuenta, zarapica colos restos del triángulu amorosu conde-Katherine-Geoffrey, ente 1940-42. Perdió los dos pulgares nun interrogatoriu horrible a manes de los nazis y dende entós escorrió y matáu a los qu'él considera responsables del so destín. Él cree que'l conde yera parte d'una rede d'[[espionaxe]] ya intriga nel desiertu y sabe qu'axustó mapes colos alemanes. Caravaggio enfrentar al conde cola noticia del suicidiu de Madox y postula que'l conde mató a los Cliftons. Solo un completu rellatu na villa sobre l'accidente de los Cliftons y el tratu del conde de los mapes colos alemanes pa recuperar a Katherine lleva a Caravaggio a la comprensión y el perdón.

Hana tamién atopa reconciliación a la fin de la película. El so llugarteniente sobrevive a un alcuentru cola muerte nel últimu día de la guerra y la esperanza nel amor resurde. El conde pide una sobredosis de morfina, pola que muerre a manes de Hana.

Una de les escenes más memorables asitia a Hana allumando por aciu una antorcha unos frescos d'una capiya. Esti ciclu de frescos, ''[[Lleenda de la cruz]]'', atópase na [[capiya Bacci]] de la [[Basílica de San Francisco en Arezzo|Basílica de San Francisco]], en [[Arezzo]], [[Toscana]], [[Italia]], y fueron pintaos por [[Piero della Francesca]].

== Repartu ==
{{repartu}}

== Premios ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! Fecha
!Premiu
!Categoría
!Receptor(ye)
! Resultancia
|- 
| rowspan=12|[[Premiu Óscar de 1996|1997]]
| rowspan=12|[[Premios Óscar|Premiu Óscar]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/legacy/ceremony/69th.html |títulu=The 69th Academy Awards (1997) |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=The Academy of Motion Picture Arts &amp; Sciences |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
| [[Óscar a la meyor película|Meyor película]]
|
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar al meyor direutor|Meyor direutor]]
| Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganador
|-
| [[Óscar a la meyor actriz|Meyor actriz]]
| Kristin Scott Thomas
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| [[Óscar a la meyor actriz de repartu|Meyor actriz de repartu]]
| Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar al meyor actor|Meyor actor]]
| Ralph Fiennes
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| [[Óscar al meyor guión adautáu|Meyor guión adautáu]]
| Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| [[Óscar a la meyor banda sonora|Meyor banda sonora orixinal (drama)]]
| Gabriel Yared
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar a la meyor fotografía|Meyor fotografía]]
| John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar a la meyor direición d'arte|Meyor direición artística]]
| Stuart Craig, Stephenie McMillan 
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar al meyor montaxe|Meyor montaxe]]
| Walter Murch
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar al meyor soníu|Meyor soníu]]
| Walter Murch, Mark Berger, &lt;br /&gt;David Parker, Christopher Newman 
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| [[Óscar al meyor diseñu de vestuariu|Meyor diseñu de vestuariu]]
| Ann Roth
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| rowspan=13|1997
| rowspan=13|[[Premios BAFTA]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=1996 |títulu=Film Nominations 1996 |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |obra=BAFTA |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110110075651/http://www.bafta.org/awards/film/nominations/?year=1996 |fechaarchivu=2011-01-10 }}&lt;/ref&gt;
| Meyor película |

| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Premiu David Lean a la meyor direición
| Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| Meyor actor
| Ralph Fiennes
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| Meyor actriz
| Kristin Scott Thomas
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor actriz de repartu |
Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor guión adautáu |
Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganador
|-
| Meyor fotografía
| John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Premiu Anthony Asquith a la meyor banda sonora |
Gabriel Yared
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor diseñu de vestuariu |
Ann Roth
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor soníu |
Walter Murch, Mark Berger, &lt;br /&gt;David Parker, Christopher Newman 
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor montaxe |
Walter Murch
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor diseñu de producción
| Stuart Craig
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor maquillaxe |
Fabrizio Sforza, Nigel Booth
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| rowspan=2|1997
| rowspan=2|[[Berlinale]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/1997/03_preistr_ger_1997/03_Preistraeger_1997.html |títulu=Prizes &amp; Honours |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=Berlinale |idioma=alemán, inglés}}&lt;/ref&gt;
| Osu d'Oru |

| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Osu de Plata a la meyor actriz
| Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| 1996
| [[Boston Society of Film Critics]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thebsfc.org/PastWin.html#d1997 |títulu=BSFC past winners |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |obra=BSFC |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121011145714/http://www.thebsfc.org/PastWin.html#d1997 |fechaarchivu=2012-10-11 }}&lt;/ref&gt;
| Meyor fotografía |
John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| 1997
| [[British Society of Cinematographers]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.bscine.com/2011/02/bsc-best-cinematography-award/ |títulu=BSC Best Cinematography Award |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=British Society of Cinematographers |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
| Meyor fotografía |
John Seale
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| rowspan=2|1997
| rowspan=2|[[Chicago Film Critics Association]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49&amp;Itemid=59 |títulu=9th Annual Chicago Film Critics Awards |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |obra=Chicago Film Critics Association |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150822153706/http://www.chicagofilmcritics.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49&amp;Itemid=59 |fechaarchivu=2015-08-22 }}&lt;/ref&gt;
| Meyor actriz
| Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor fotografía |
John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| rowspan=2|1997
| rowspan=2|[[Premiu Chlotrudis]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.chlotrudis.org/awards/archives/third/index.html |títulu=1997, 3rd Annual Awards |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |obra=Chlotrudis Society |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110727063015/http://www.chlotrudis.org/awards/archives/third/index.html |fechaarchivu=2011-07-27 }}&lt;/ref&gt;
| Meyor actriz de repartu |
Juliette Binoche &lt;br /&gt; (xunto con [[Mary Tyler Moore]])
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor actor de repartu |
Naveen Andrews
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| 1998
| [[Premiu César]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cesarducinema.com/#palmares |títulu=23ème cérémonie des César |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=César du cinema|idioma=francés}}&lt;/ref&gt;
| Meyor película estranxera |

| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| rowspan=3|1997
| rowspan=3|[[Premios del Cine Européu]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.europeanfilmacademy.org/2008/09/04/1997-2/ |títulu=1997 - The winners |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |4= |obra=European Film Academy |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110731183012/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/09/04/1997-2/ |fechaarchivu=2011-07-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.europeanfilmacademy.org/2008/09/04/1997/ |títulu=1997 - The nominations |fechaaccesu=18 d'agostu de 2011 |4= |obra=European Film Academy |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110802085752/http://www.europeanfilmacademy.org/2008/09/04/1997/ |fechaarchivu=2011-08-02 }}&lt;/ref&gt;
| Meyor película |

| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor actriz
| Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor fotografía
| John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| 1997
| [[Florida Film Critics Circle]]&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://floridafilmcriticscircle.webs.com/awards.htm|títulu=FFCC Award Winners|fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=Florida Film Critics Circle|idioma=inglés|urlarchivu=https://archive.today/20120628205032/http://floridafilmcriticscircle.webs.com/awards.htm|fechaarchivu=28 de xunu de 2012}}&lt;/ref&gt;
| Meyor fotografía |
John Seale
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| rowspan=7|1997
| rowspan=7|[[Globos d'Oru]]&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/film/25231|títulu=The English Patient|fechaaccesu=18 d'agostu de 2011|obra=HFPA|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110705124234/http://www.goldenglobes.org/browse/film/25231|fechaarchivu=2011-07-05}}&lt;/ref&gt;
| Meyor película (drama)
|
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|- 
| Meyor direutor
| Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| Meyor actor
| Ralph Fiennes
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| Meyor actriz
| Kristin Scott Thomas
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor actriz de repartu |
Juliette Binoche
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomada
|- 
| Meyor guión
| Anthony Minghella
| bgcolor=&quot;#ffdddd&quot;|Nomáu
|- 
| Meyor banda sonora orixinal
| Gabriel Yared
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; | Ganadora
|}


== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [[Guión cinematográficu|Guión]] de la película.
** [http://www.imsdb.com/scripts/English-Patient,-The.html Testu] [[Idioma inglés|inglés]].
* {{wikiquote|The English Patient|la película ''The English Patient''}}
* {{IMDb títulu|0116209}}

{{Tradubot|El paciente inglés}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Ganadores del Globu d'Oru a la meyor película dramática]]</text>
      <sha1>hgh3chccsrg75151lh7lpklfa8hto0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Denis Villeneuve</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94327</id>
    <revision>
      <id>4527019</id>
      <parentid>4444305</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16592" sha1="9rb6nk87914orw9ncfwg575eii78807" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Denis Villeneuve''' {{nym}} ye un [[guionista]] y [[direutor de cine]] canadianu. Foi nomáu a un [[premiu Óscar]] na categoría de meyor direición pola so película ''[[La llegada|Arrival]]'' (2016), y ganó trés [[premios Genie]] como meyor direutor, polos sos llargumetraxes ''[[Maelström (película)|Maelström]]'' (2000), ''[[Polytechnique]]'' (2009) y ''[[Incendies (película)|Incendies]]'' (2010). La película ''Incendies'' foi nomada amás a un Óscar na categoría de [[Óscar a la meyor película de fala non inglesa|meyor película de fala non inglesa]]. Internacionalmente, ye conocíu por haber dirixíu les cintes ''[[Prisoners (película)|Prisoners]]'', ''[[Sicariu (película de 2015)|Sicariu]]'', ''[[La llegada|Arrival]]'' y ''[[Blade Runner 2049]]''.

== Biografía ==
Villeneuve nació en [[Trois-Rivières (Quebec)|Trois-Rivières]], [[Quebec]], y estudió cine na [[Universidá de Quebec en Montreal]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Denis Villeneuve |url=http://www.africafilms.tv/en/personnes/1225?PHPSESSID=dtdvn3o1igrfos01ghsba3gr33 |obra=AfricaFilms.tv |idioma=inglés |fechaaccesu=24 de febreru de 2014}}&lt;/ref&gt; Empecipió la so carrera a empiezos de los años 1990, trabayando para [[Radio-Canada]] nel programa de televisión ''[[La course destination monde]]''. El so próximu trabayu, el curtiumetraxe ''[[REW-FFWD]]'' (1994), llogró un premiu del xuráu nel [[Festival Internacional de Cine de Locarno]].&lt;ref name=tiff&gt;{{cita web |títulu=Denis Villeneuve |url=http://tiff.net/CANADIANFILMENCYCLOPEDIA/content/bios/denis-villeneuve |obra=Canadian Film Encyclopedia |idioma=inglés |autor=McIntosh, Andrew |fechaaccesu=24 de febreru de 2014 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140301192601/http://tiff.net/CANADIANFILMENCYCLOPEDIA/content/bios/denis-villeneuve |fechaarchivu=1 de marzu de 2014 }}&lt;/ref&gt;

En 1996 participó na película ''[[Cosmos (película)|Cosmos]]'', dirixendo'l segmentu &quot;Technétium, -y&quot;. El so primer llargumetraxe, ''[[Un 32 août sur terre]]'' (1998), tuvo como protagonistes a los actores [[Pascale Bussières]] y [[Alexis Martin]]. La cinta foi escoyida pa ser exhibida na seición Un Certain Regard del [[Festival de Cannes]]. Amás, foi escoyida per Canadá como la so candidata pa la categoría de [[Óscar a la meyor película estranxera|meyor película estranxera]] nos [[premiu Óscar]], pero nun quedó ente les nomaes.&lt;ref name=tiff/&gt;

La so siguiente película, ''[[Maelström (película)|Maelström]]'' (2000), foi amosada en dellos festivales de cine, incluyendo los de [[Festival Internacional de Cine de Toronto|Toronto]], [[Festival Internacional de Cine de Montreal|Montreal]], [[Festival de Cine de Sundance|Sundance]] y [[Festival Internacional de Cine de Berlín|Berlín]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Maelström (2000) - Release info |url=https://www.imdb.com/title/tt0220627/releaseinfo |obra=IMDb |idioma=inglés |fechaaccesu=25 de febreru de 2014}}&lt;/ref&gt; La cinta llogró un premiu especial del xuráu nel de Toronto, el premiu a la meyor película canadiana nel de Montreal, y recibió cinco [[premios Genie]], ente ellos meyor película, meyor direutor, meyor guión y meyor actriz ([[Marie-Josée Croze]]).&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Maelström (2000) - Awards |url=https://www.imdb.com/title/tt0220627/awards |obra=IMDb |idioma=inglés |fechaaccesu=25 de febreru de 2014}}&lt;/ref&gt; Los próximos trabayos de Villeneuve fueron los curtiumetraxes ''[[120 Seconds to Get Elected]]'' (2006) y ''[[Next Floor]]'' (2008).

En 2009 estrenó ''[[Polytechnique (película)|Polytechnique]]'', una película basada na [[Masacre de la Escuela Politéunica de Montreal]]. Tuvo protagonizada por [[Maxim Gaudette]], [[Sébastien Huberdeau]] y [[Karine Vanasse]]. El filme foi reconocíu como la meyor película canadiana nel festival de Toronto, ente que nos premios Genie ganó nes categoríes de meyor película, meyor direutor, meyor guión orixinal, meyor actriz (Karine Vanasse) y meyor actor de repartu (Maxim Gaudette), ente otres.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Polytechnique (2009) - Awards |url=https://www.imdb.com/title/tt1194238/awards |obra=IMDb |idioma=inglés |fechaaccesu=25 de febreru de 2014}}&lt;/ref&gt; El so siguiente proyeutu, ''[[Incendies (película)|Incendies]]'' (2010), foi una adautación de obrar teatru homónima de [[Wajdi Mouawad]]. Tuvo protagonizada por [[Lubna Azabal]], [[Mélissa Désormeaux-Poulin]], [[Maxim Gaudette]] y [[Rémy Girard]]. La cinta foi nomada a un premiu Óscar na categoría de meyor película estranxera y a un [[premios BAFTA|premiu BAFTA]] na categoría de [[BAFTA a la meyor película de fala non inglesa|meyor película de fala non inglesa]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Incendies (2010) - Awards |url=https://www.imdb.com/title/tt1255953/awards |obra=IMDb |idioma=inglés |fechaaccesu=25 de febreru de 2014}}&lt;/ref&gt;

Tres años dempués, el direutor debutó en [[Hollywood]] cola cinta ''[[Prisoners (película)|Prisoners]]'' (2013), que'l so repartu cuntó cola participación de [[Hugh Jackman]], [[Jake Gyllenhaal]], [[Viola Davis]], [[Maria Bello]], [[Terrence Howard]], [[Melissa Leo]] y [[Paul Dano]]. La cinta foi nomada a un premiu Óscar na categoría de meyor fotografía, pol trabayu de [[Roger Deakins]]. Esi mesmu añu, Villeneuve estrenó la película ''[[Enemy (película)|Enemy]]'' nel festival de cine de Toronto. La hestoria, basada parcialmente na novela ''[[L'home duplicáu]]'' de [[José Saramago]], ye protagonizada por [[Jake Gyllenhaal]], [[Mélanie Laurent]], [[Sarah Gadon]] y [[Isabella Rossellini]].
[[Ficheru:Cannes 2015 24.jpg|thumb|[[Josh Brolin]], [[Emily Blunt]], Denis Villeneuve y [[Benicio del Toro]] nel [[Festival de Cannes]] de 2015 pa la presentación de ''[[Sicariu (película de 2015)|Sicariu]]''.]]
La so siguiente película, ''[[Sicariu (película de 2015)|Sicariu]]'', ta protagonizada por [[Emily Blunt]], [[Josh Brolin]] y [[Benicio del Toro]], y xira en redol a una operación de la CIA por atrapar al líder d'un cartelu de droga. La cinta foi escoyida pa participar na competición oficial del [[Festival de Cannes]] de 2015.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Film by Quebec's Denis Villeneuve in the running as Cannes unveils lineup |url=http://www.theglobeandmail.com/arts/awards-and-festivals/film-awards/filme-by-quebecs-denis-villeneuve-in-the-running-as-cannes-unveils-lineup/article23983488/ |obra=The Globe and Mail |fecha=16 d'abril de 2015 |idioma=inglés |fechaaccesu=17 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt; La película foi nomada a tres premios Óscar, nes categoríes de meyor edición de soníu, meyor banda sonora orixinal y meyor fotografía.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Sicariu - Awards |url=https://www.imdb.com/title/tt3397884/awards |obra=IMDb |idioma=inglés |fechaaccesu=26 de payares de 2016}}&lt;/ref&gt; Al añu siguiente estrenó'l llargumetraxe de ciencia ficción ''[[La llegada|Arrival]]'', una adautación de la novela curtia ''[[La hestoria de la to vida|Story of your Life]]'' de [[Ted Chiang]]. La cinta ye protagonizada por [[Amy Adams]], quien interpreta a una llingüista encargada de comunicase con unos estraterrestres qu'acaben de llegar a la Tierra. Cuenta amás coles actuaciones de [[Jeremy Renner]] y [[Forest Whitaker]].

Villeneuve foi escoyíu pa dirixir la secuela de ''[[Blade Runner]]'' (1982) de [[Ridley Scott]],&lt;ref name=&quot;Blade Runner 2049&quot;&gt;{{cita web |títulu='Blade Runner' Sequel Has Found Its Direutor! |url=http://bloody-disgusting.com/news/3333894/blade-runner-sequel-found-direutor/ |obra=Bloody Disgusting |fecha=26 de febreru de 2015 |fechaaccesu=17 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt; titulada ''[[Blade Runner 2049]]''. Amás de [[Harrison Ford]], que volvió interpretar a [[Rick Deckard]], el repartu de la película inclúi a [[Ryan Gosling]], [[Robin Wright]], [[Dave Bautista]], [[Sylvia Hoeks]], [[Ana de Armas]], [[Carla Juri]], [[David Dastmalchian]], [[Barkhad Abdi]], [[Lennie James]] y [[Jared Leto]]. El so estrenu oficial foi'l 6 d'ochobre de 2017.

=== Futuros proyeutos ===

Según informó ''[[Variety]]'' a finales d'avientu de 2016, [[Legendary Entertainment|Legendary Pictures]] atópase en negociaciones con Villeneuve pa dirixir una nueva versión d'otru clásicu de la [[ciencia ficción]], ''[[Dune]]'', n'alquiriendo los derechos d'aquella película.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu= |nome= |enllaceautor= |añu= |títulu= El direutor de &quot;La llegada&quot; encargar del reboot de &quot;Dune&quot;|publicación= IGN |volume= |númberu= |páxina= |ubicación= |editorial= |issn= |url=http://es.ign.com/dune-theater/112536/news/el direutor-de-la llegada-se-encargaria-del-reboot-de-dune |fechaaccesu=22 d'avientu de 2016}}&lt;/ref&gt; El 1 de febreru de 2017, [[Brian Herbert]], el fíu de [[Frank Herbert]], autor de la novela orixinal, confirmó vía Twitter que Denis Villeneuve va faese cargu de la nueva adautación cinematográfica del universu de ''Dune'', que la so plasmación va ser nun formatu cinematográficu de saga como ''[[Triloxía cinematográfica d'El Señor de los Aniellos|El Señor de los Aniellos]]''.&lt;ref name=&quot;Dune&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu= |nome= |enllaceautor= |añu= |títulu= Denis Villeneuve va dirixir una nueva adautación de 'Dune'|publicación= El País|volume= |númberu= |páxina= |ubicación= |editorial= |issn= |url=https://cultura.elpais.com/cultura/2017/02/01/actualidad/1485955580_493619.html|fechaaccesu=1 de febreru de 2017}}&lt;/ref&gt; El so guionista va ser [[Eric Roth]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu= |nome= |enllaceautor= |añu= 5 d'abril de 2017|títulu= 'Dune': Eric Roth va escribir el guión del 'reboot' empobináu por Denis Villeneuve|publicación= |volumen= |número= |páxina= |allugamientu= |editorial=sensacine.com |issn= |url=http://www.sensacine.com/noticias/cine/noticia-18555639/|fechaaccesu=1 de febreru de 2017}}&lt;/ref&gt;

El 19 de xunu de 2017, el periodista Alexander Dunerfors de ''Moviezine'' informó que'l cineasta tendría pendientes dos llargumetraxes:&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Heredia |nome=Sara |enllaceautor= |añu= 27 de xunetu de 2017|títulu= La próxima película de Denis Villeneuve podría ser 'Dune' o l'adautación de 'The Son' de Jo Nesbø|publicación= |volumen= |número= |páxina= |allugamientu= |editorial=sensacine.com |issn= |url=http://www.sensacine.com/noticias/cine/noticia-18558640/|fechaaccesu=31 de xunetu de 2017}}&lt;/ref&gt;

{{Cita|Denis Villeneuve díxome que'l so próximu [trabayu] va ser afaer ''The Son'' de [[Jo Nesbø]] o ''[[Dune]]'' de [[Frank Herbert]]. Dambos guiones tán na so fase inicial.|}}

El 28 de setiembre, y según informó ''Variety'', Villeneuve taría en negociaciones pa dirixir una biografía fílmica de [[Cleopatra]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Rodríguez |nome=Jose A. |enllaceautor= |añu= 28 de setiembre de 2017|títulu= Denis Villeneuve podría dirixir ''Cleopatra'' |publicación= |volumen= |número= |páxina= |allugamientu= |editorial=IGN |issn= |url=http://es.ign.com/cleopatra/123896/news/denis-villeneuve-podria-dirixir-cleopatra|fechaaccesu=28 de setiembre de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Filmografía ==
[[Ficheru:Denis Villeneuve, 2013.jpg|thumb|Denis nel [[Festival Internacional de Cine de Toronto]] de 2013.]]
{| {{tablaguapa}}
|-
! colspan=&quot;4&quot; | [[direutor de cine|Direutor]]
|-
! Añu
!Títulu
!Notes
|-
| 1994
| ''[[REW-FFWD]]''
| Curtiumetraxe
|- 
| 1996
| ''[[Cosmos (película de 1996)|Cosmos]]''
| Segmentu &quot;Technétium, -y&quot;
|-
| 1998
| ''[[Un 32 août sur terre]]''
| 
|-
| 2000
| ''[[Maelström (película)|Maelström]]''
| 
|-
| 2006
| ''[[120 Seconds to Get Elected]]''
| Curtiumetraxe
|- 
| 2008
| ''[[Next Floor]]''
| Curtiumetraxe
|- 
| 2009
| ''[[Polytechnique (película)|Polytechnique]]''
| 
|-
| 2010
| ''[[Incendies (película)|Incendies]]''
| 
|-
| 2013
| ''[[Prisoners (película)|Prisoners]]''
| 
|-
| 2013
| ''[[Enemy (película de 2013)|Enemy]]''
| 
|-
| 2015
| ''[[Sicariu (película de 2015)|Sicariu]]''
|
|-
| 2016
| ''[[La llegada|Arrival]]''
|
|-
| 2017
| ''[[Blade Runner 2049]]''&lt;ref name=&quot;Blade Runner 2049&quot; /&gt;
|
|}

== Premios ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Añu
!Premiu
!Categoría
!Película
!Resultáu
|- 
| rowspan=9 | 2011
| [[Premios Óscar|Premiu Óscar]]
| [[Óscar a la meyor película de fala non inglesa]]
| rowspan=10 style=&quot;text-align:center&quot; | ''[[Incendies (película)|Incendies]]''
| {{celda|nomáu}}
|-
| Atlantic Film Festival
| Meyor película canadiana |
{{celda|ganador}}
|-
| rowspan=2 | Genie Awards
| Meyor direición
| {{celda|ganador}}
|-
| Meyor guión adautáu |
{{celda|ganador}}
|-
| rowspan=2 | Jutra Awards
| Meyor direición
| {{celda|ganador}}
|-
| Meyor guión
| {{celda|ganador}}
|-
| [[Festival Internacional de Cine de Toronto]]
| Meyor película canadiana |
{{celda|ganador}}
|-
| Vancouver Film Critics Circle
| Meyor direutor d'una película canadiana |
{{celda|ganador}}
|-
| [[Festival Internacional de Cine de Vancouver]]
| Meyor película canadiana |
{{celda|ganador}}
|-
| 2012
| [[Premios BAFTA]]
| [[BAFTA a la meyor película de fala non inglesa]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| rowspan=2 | 2013
| [[National Board of Review]]
| [[National Board of Review a les 10 Películes más Destacaes]]
| rowspan=4 style=&quot;text-align:center&quot; | ''[[Prisoners (película)|Prisoners]]''
| {{celda|ganador}}
|-
| [[Festival Internacional de Cine de Toronto]]
| Premios escoyíos pol públicu celda|draw|Tercer puestu}}
|-
| rowspan=5 | 2014
| [[People's Choice Awards]]
| Película dramática favorita |{{celda|nomáu}}

|-
| [[Premios Empire]]
| Meyor película de suspense
| {{celda|nomáu}}
|-
| Abu Dhabi Film Festival
| Meyor narrativa
|rowspan=5 style=&quot;text-align:center&quot;| ''[[Enemy (película de 2013)|Enemy]]''
| {{celda|nomáu}}
|-
| Canadian Screen Awards
| Meyor direutor
| {{celda|ganador}}
|-
| Directors Guild of Canada
| Largometraje |
{{celda|ganador}}
|-
| rowspan=6 | 2015
| Jutra Awards
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| Vancouver Film Critics Circle
| Meyor direutor d'una película canadiana |
{{celda|ganador}}
|-
| [[National Board of Review]]
| [[National Board of Review a les 10 Películes más Destacaes]]
| rowspan=5 style=&quot;text-align:center&quot; | ''[[Sicariu (película de 2015)|Sicariu]]''
| {{celda|ganador}}
|-
| [[Festival de Cannes]]
| [[Palma d'Oru]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Asociación de Críticos de Cine de Dallas-Fort Worth]]
| Meyor direutor
| {{celda|draw|Quintu puestu}}
|-
| [[Sociedá de Críticos de Cine en Llinia]]
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| rowspan=12 | 2016
| [[Premios Satellite]]
| Meyor película |
{{celda|nomáu}}
|-
| [[Alianza de Muyeres Periodistes de Cine]]
| Meyor direutor
| rowspan=&quot;19&quot; style=&quot;text-align:center&quot; | ''[[La llegada]]''
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Asociación de Críticos de Cine d'Austin]]
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Premios de la Crítica Cinematográfica]]
| [[Premiu de la Crítica Cinematográfica al meyor direutor]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Asociación de Críticos de Cine de Dallas-Fort Worth]]
| Meyor direutor
| {{celda|draw|Quintu puestu}}
|-
| IndieWire Critics Poll
| Meyor direutor
| {{celda|draw|Séptimu puestu}}
|-
| San Francisco Film Critics Circle
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| St. Louis Gateway Film Critics Association
| Meyor direutor
| {{celda|draw|Segundu puestu}}
|-
| Vancouver Film Critics Circle
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| rowspan=2 | [[Festival Internacional de Cine de Venecia]]
| Future Film Festival Digital Award
| {{celda|ganador}}
|-
| [[Lleón d'Oru]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| Washington D.C. Area Film Critics Association
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 2017
| AACTA International Awards
| Meyor direición
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Premios Óscar|Premiu Óscar]]
| [[Óscar al meyor direutor]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Premios BAFTA]]
| [[BAFTA al meyor direutor]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Asociación de Críticos de Cine de Denver]]
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Premios del Sindicatu de Direutores]]
| [[Premiu del Sindicatu de Direutores a la meyor direición]]
| {{celda|nomáu}}
|-
| Houston Film Critics Society
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Sociedá de Críticos de Cine en Llinia]]
| Meyor direutor
| {{celda|nomáu}}
|-
| [[Premiu Hugo]]
| [[Hugo a la meyor representación dramática|Meyor representación dramática]]
| {{celda|ganador}}
|-
|}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat}}

{{NF|1967||Villeneuve, Denis}}


{{Tradubot|Denis Villeneuve}}

[[Categoría:Guionistes de Canadá]]
[[Categoría:Candidatos al premiu Óscar a la meyor direición]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con tables frañíes]]</text>
      <sha1>9rb6nk87914orw9ncfwg575eii78807</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universidá de Columbia Británica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94548</id>
    <revision>
      <id>4527053</id>
      <parentid>4503437</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6344" sha1="k2paqv29xw24vtui27e3g67br5snmwf" xml:space="preserve">{{universidá |nome =
 '''University of British Columbia'''
|traducción nome = Universidá de Columbia Británica |imaxe =
 
|pie = 
|sigla = UBC
|nomatu = Thunderbirds
|lema = ''Tuum est'' (en [[llatín]])
|lemaref = 
|lemaesp = &quot;Ye d'ustedes&quot; / &quot;Depende de ti&quot;
|lemaespref = 
|tipu = [[Universidá pública|Pública]]
|universidá = 
|fundación = 1908
|fundador = 
|direición = 
|cp_esquierda = 
|cp_derecha = 
|ciudá = [[Vancouver]], [[Kelowna]] y [[Great Northern Way Campus]]
|estáu = [[Columbia Británica]]
|país = {{bandera2|Canadá}}
|sedes = 
|campus = 
|academia_año = 
|profesor = 
|emplegaos = 15.171&lt;ref name=&quot;news.ubc_1&quot;&gt;{{cita web|títulu=UBC Facts and Figures|url=http://news.ubc.ca/media-resources/ubc-facts-and-figures/|idioma=inglés|fechaaccesu=19 de xineru de 2015}}&lt;/ref&gt;
|estudiantes = 58.284&lt;ref name=&quot;news.ubc_1&quot;/&gt;
|bachilleratu = 
|pregrado = 
|posgráu = 
|doctoráu = 
|otros_estudiantes = 
|mascota = 
|colores académicos = {{Cuadro color|#EACF48}} [[Oru (color)|Doráu]]&lt;br /&gt;{{Cuadro color|#3063A5}} [[Azul]]
|colores deportivos = 
|admin_añu = 
|rector = 
|vicerrector = 
|canciller = 
|vice canciller = 
|presidente = 
|direutor = 
|decanu = 
|alministrador = 
|nome alministrador= 
|afiliaciones = 
|financiamiento = 
|funcionarios = 
|alministrativos = 
|sitiu web = [http://www.ubc.ca/ www.ubc.ca]
|logo = 
|notes = 
}}

La '''Universidá de Columbia Británica''' (n'[[idioma inglés|inglés]]: ''University of British Columbia''; nes sos sigles: UBC) ye una [[universidá]] pública [[Canadá|canadiana]] que'l so [[campus]] principal atópase en [[West Point Grey]], darréu al oeste de [[Vancouver]], [[Columbia Británica]]. Cuenta amás con trés [[campus]] más pequeños dientro de la ciudá de Vancouver y unu na ciudá de [[Kelowna (Columbia Británica)|Kelowna]], que ye conocíu como [[Universidá de la Columbia Británica Okanagan]] (UBCO).

La UBC, asitiada a más o menos 30 minutos del centru de [[Vancouver]], ganóse una escelente reputación internacional tocantes a investigación avanzada y como centru d'estudios. Mientres l'añu académicu de 2013-2014, UBC tenía una población de 10.181 estudiantes internacionales de 149 distintos países.&lt;ref name=&quot;news.ubc_1&quot;&gt;{{cita web|títulu=UBC Facts and Figures|url=http://news.ubc.ca/media-resources/ubc-facts-and-figures/|idioma=inglés|fechaaccesu=19 de xineru de 2015}}&lt;/ref&gt; Xeneralmente, la UBC considérase dientro de los meyores 40 Universidaes del mundu y considérase una de los meyores de Canadá.

Nel 2008 la institución &quot;Academic Ranking of World Universities&quot; nomó a la UBC la segunda meyor Universidá en tou Canadá y el númberu 35 en tol mundu. Nel 2006, la revista [[Newsweek]] nomó a la UBC la segunda meyor Universidá en tou Canadá y el númberu 27 en tol mundu. Sicasí, según el QS World University Ranking, la UBC camudó a númberu 43 nel mundu a partir de 2015.&lt;ref&gt;{{cita web|nome1=QS World University Ranking|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2014#sorting=rank+region=+country=+faculty=+stars=false+search=bi|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Campus de Vancouver ==
El [[campus]] ufierta dalgunes de les atraiciones más populares de la ciudá como'l &quot;Muséu d'Antropoloxía&quot;, el &quot;Chan Centre for the Performing Arts&quot; y el [[Xardín botánicu UBC|&quot;UBC Botanical Garden and Centre for Plant Research&quot;]]. El xardín botánicu, el primer departamentu de UBC, tien una coleición de más de 8.000 tipos de plantes utilizaes pa la investigación, caltenimientu y educación.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.botanicalgarden.ubc.ca/plant-collections |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150913071455/http://www.botanicalgarden.ubc.ca/plant-collections |fechaarchivu=2015-09-13 }}&lt;/ref&gt;

=== Biblioteques, archivos y galeríes ===
La UBC tien la segunda biblioteca más grande de too Canadá con más de 5.6 millones de llibros y revistes. Una llista de delles de les biblioteques que s'atopen na UBC son David Lam Management Research Library, Irving K. Barber Learning Centre, Koerner Library, Law Library, y Woodword Library. L'anu 2015 marca'l 100 aniversariu de la UBC Biblioteca y programación especial foi desenvuelta pa conmemorar la ocasión.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://about.library.ubc.ca/100th/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150210045241/http://about.library.ubc.ca/100th/ |fechaarchivu=2015-02-10 }}&lt;/ref&gt;

=== Residencies ===
La universidá tien munches residencies pa los estudiantes. Les residencies llámense Walter Gage Residence, Marine Drive Residence, Ponderosa Commons, Fairview Crescent, Fraser Hall, Thunderbird y los dos residencies pa los estudiantes de primer añu llámense Totem Park y Place Vanier.&lt;ref&gt;http://vancouver.housing.ubc.ca/residences-rooms/residences/&lt;/ref&gt;

=== Chigres ===

Hai dellos chigres nel campus, por casu The Pit, Gallery 2.0, Koerner's Pub y Mahoney and Sons.

=== Periódicu ===
El periódicu official estudiantil llámase The Ubyssey. 

'''Radio''' 

UBC tien una estación de radio CiTR 101.9FM. Empezó nel añu 1982. La estación ye disponible pola rede en 7 llingües, y tamién por podcasts.

=== Deportes ===
UBC tien 26 deportes competitivos masculinos y femeninos. Por casu el baloncestu y futbol americanu. La mascota oficial ye Thunderbirds.

== Campus de Okanagan ==
El Campus de Okanagan, ta asitiáu nel antiguu Campus Norte de Kelowna Okanagan University College, cerca del Aeropuertu Internacional de Kelowna nel llau nordeste de Kelowna, Columbia Británica.&lt;ref&gt;http://ok.ubc.ca/welcome.html&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}
==Ver tamién==
* [[Doctores honoris causa pola Universidá de Columbia Británica]]

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|University of British Columbia}}
* [http://www.ubc.ca/ The University of British Columbia] web oficial (n'inglés).

* [https://web.archive.org/web/20080912084507/http://www.aucc.ca/can_uni/our_universities/british_columbia_y.html Association of Universities and Colleges of Canada Profile] Perfil na Asociación d'Universidaes y Colexos de Canadá (n'inglés).


{{Tradubot|Universidad de Columbia Británica}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cultura de Columbia Británica]]
[[Categoría:Universidaes de Canadá|Columbia Britanica]]
[[Categoría:Universitas 21]]</text>
      <sha1>k2paqv29xw24vtui27e3g67br5snmwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nickelodeon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94750</id>
    <revision>
      <id>4527005</id>
      <parentid>4495403</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110029" sha1="0ib2izgv8cb2prz2c6pbjvv09mdtm61" xml:space="preserve">{{Organización}}
'''Nickelodeon''' (o a cencielles llamáu '''Nick''') ye una canal de [[televisión per suscripción]] [[infantil]] y [[xuvenil]] d'Estaos Xuníos empobináu principalmente a los neños, preadolescentes y [[adolescentes]] de 7-19 años d'edá; amás de los sos programes de preescolar d'orientación dirixíos a los neños de 2-6 años, nun bloque (darréu convertíu canal) de [[Nick Jr.]]

Dende [[1985]] hasta [[2014]], compartió la so frecuencia con [[Nick at Nite]], la radiodifusión de serviciu nocherniegu mientres les hores entemedies que cunta coles reposiciones de comedies d'horariu estelar de más edá, xunto con delles series orixinales y películes, que se trata como una canal independiente de Nickelodeon por [[Nielsen Company|AC Nielsen Co.]] pa fines de calificación.&lt;ref name=&quot;Multichannel.com&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.multichannel.com/article/79731-Nielsen_s_51_Solution_Nixes_Nicks.php |títulu=Nielsen's 51% Solution Nixes Nicks - 2004-07-19 00:00:00 &amp;#124; Multichannel News |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |editorial=Multichannel.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Collins&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://articles.latimes.com/2004/mar/25/business/fi-nick25 |obra=Los Angeles Times |títulu=Nickelodeon Squeezes 2 Ratings Out of 1 Very Diverse Network |nome=Scott |apellíu=Collins |fecha=25 de marzu de 2004 |fechaaccesu=20 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; Dambos servicios dacuando denominar colectivamente como &quot;Nickelodeon / Nick at Nite&quot;, por cuenta de la so asociación común como dos canales individuales que comparten un únicu espaciu de canal. Dende [[2006]], Nickelodeon foi dirixíu por Cyma Zarghami como presidenta y [[direutor executivu]] de la canal.

N'agostu de [[2013]], Nickelodeon/Nick at Nite ye vistu n'aproximao 98&amp;nbsp;799&amp;nbsp;000 televisiones (86.5&amp;nbsp;1% de los llares) n'[[Estaos Xuníos]]. Los sos principales competidores son [[Disney Channel]] y [[Cartoon Network]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/23/list-of-how-many-homes-each-cable-networks-is-in-cable-network-coverage-estimates-as-of-august-2013/199072/ |títulu=List of How Many Homes Each Cable Networks Is In - Cable Network Coverage Estimates As Of August 2013 |fechaaccesu=6 de setiembre de 2013 |apellíu=Seidman |nome=Robert |fecha=23 d'agostu de 2013 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130825033059/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/08/23/list-of-how-many-homes-each-cable-networks-is-in-cable-network-coverage-estimates-as-of-august-2013/199072/ |fechaarchivu=2013-08-25 }}&lt;/ref&gt;

== Historia ==

=== Pinwhell (1977-1979) ===
La historia de Nickelodeon remontar al 1 d'avientu de 1977, cuando QUBE, el primeru de dos víes interactivas [[televisión per cable]] sistema poner en marcha en [[Columbus (Ohio)|Columbus]] de Warner Cable (propiedá de Warner Communications y un antepasáu de Warner-Amex Satélite Entertainment). Una de les canales especializaes a disposición de los suscriptores del sistema QUBE yera The Pinwell Network,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.media-visions.com/itv-qube.html |títulu=iTV &amp;#124; Warner's Qube |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |editorial=Media Visions}}&lt;/ref&gt; una canal pa neños.

=== Empieza la espansión a nivel nacional (1979-1989) ===
Pinwheel foi rellanzáu como Nickelodeon el [[1 d'abril]] de [[1979]]; a pesar de la so historia previa nel sistema QUBE sol nome de Pinwell, Nickelodeon designáu en [[1979]] como l'añu de llanzamientu oficial de la canal. La canal empezó a tresmitir en dellos sistemes de cable Warner, a partir de [[Buffalo (Nueva York)|Buffalo]] y espandióse rápido'l so públicu accesu.&lt;ref&gt;[http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html Jay Bobbin. &quot;Nickelodeon 20th Birthday from Green Slime to Prime Time, The Kids Network Celebrates with Lots of Special Events&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624034539/http://www.highbeam.com/doc/1P2-23112505.html |date=2011-06-24 }}, ''[[The Buffalo News]]'', June 20, 1999. Retrieved March 10, 2011 from HighBeam Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://news.google.com/newspapers?id=3L8wAAAAIBAJ&amp;sjid=x1EDAAAAIBAJ&amp;pg=5813,4780509&amp;dq=nickelodeon+buffalo+cable&amp;hl=en |títulu=New Look for Kids' TV |fechaaccesu=2 de febreru de 2010 |fecha=17 de mayu de 1979 |editorial=[[The Bryan Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://news.google.com/newspapers?id=j-oQAAAAIBAJ&amp;sjid=14sDAAAAIBAJ&amp;pg=3775,2067494&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en |títulu=Nickelodeon Breaks New Ground as TV Show |fechaaccesu=2 de febreru de 2010 |fecha=16 de xunetu de 1979 |editorial=[[The Free Lance–Star]]}}&lt;/ref&gt; Orixinalmente una canal de cable ensin comerciales, tresmitiendo amuesa como parte del so día d'emisión (que funcionó primeramente de 10 am a 10 pm ET de llunes a vienres y de 9 am a 8 pm ET les fines de selmana) qu'incluyó ''Video Comic Book'', ''PopClips'' y de llarga duración ''Pinwheel'' (qu'agora s'hai formateado como una serie d'una hora diaria que corría nun bloque de trés a cinco hores de formatu, y foi un precursor nel bloque de [[Nick Jr.]]), amás d'otros programes como ''America Goes Bananaz''; ''Niquel Flicks'' y ''By the Way''. En [[1980]], amestáronse nuevos programes a l'alliniación, incluyendo ''Dusty's Treehouse'', ''First Row Features''; ''Special Delivery''; ''What Will They Think Of Next?''; ''Livewire'' y ''Hocus Focus''.
[[Ficheru:Nickelodeon 1982 logo.png|250px|thumb|right|Tercer logo de Nickelodeon, usáu dende 1981 hasta ochobre de 1985.]]

El primer logotipu de la canal cuntaba con un home que mira sobre una máquina de Nickelodeon que tenía una N. Nel mediu del [[programa de televisión]], la carga sería un home que diba xirar el rabil en Nickelodeon asina'l próximu programa taba a puntu d'empezar. A midida que la canal despidíase pela nueche, Canal Star (más tarde llamáu The Movie Channel en [[payares]] de [[1979]]) fadríase cargu del espaciu de canal. El segundu logo tenía la pallabra &quot;Nickelodeon&quot; nel logo de fonte de Pinwheel. El tercer logo yera un pinball de plata col títulu de &quot;Nickelodeon&quot; en multicolor. La primer serie popular de Nickelodeon foi ''You Can't Do That on Television'', una serie de Canadá tipu [[comedia]] que fixo'l so debú n'[[Estaos Xuníos]] a finales de [[1981]]. El [[12 d'abril]] de [[1981]], la canal movió les sos hores de programación a 8 am a 9 pm ET, nesti puntu, The Movie Channel convertir na so propia canal de 24 hores separáu y Nickelodeon empezó a pasar el so espaciu de canal a la &quot;Alpha Repertory Television Service&quot; (ARTS) mientres les sos hores llibres; ARTS convirtiéndose n'[[A&amp;Y]] en [[1984]], dempués de ARTS fundir a [[NBC]] The Channel Entertainment.

En 1983, Warner-Amex Satélite Entertainment, empezó a esprendese y dixebró a Nickelodeon y a otros dos canales, MTV y la sumida estación de televisión Radio (RTS) afiliar de la nueva creación de [[MTV Networks]]; col fin d'aumentar los ingresos, Nickelodeon empezó a aceptar la suscripción corporativa PBS-estilu pa la so programación.&lt;ref name=&quot;Duldes&quot;&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0DA1539F932A15753C1A966958260&amp;pagewanted=2 TELEVISION; Hey There, Duldes, the Kids Have Grabbed a Network], ''[[The New York Times]]'', October 21, 1990.&lt;/ref&gt; El slime verde orixinalmente apaeció en ''You Can't Do That on Television'', foi depués adoptáu pola canal como una carauterística primordial de munchos de los sos shows, incluyendo ''Double Dare''.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Video: Letting Kids Just Be Kids Nickelodeon |obra=Time |fecha=26 d'avientu de 1988 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,956599,00.html |fechaaccesu=14 d'agostu de 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101126150647/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,956599,00.html |archivedate=2010-11-26 }}&lt;/ref&gt; Nos primeros años, otros programes como ''Livewire'', ''Standby: Lights, Camera, Action'', ''The Third Eye'', ''Mr. Wizard's World'' y ''Space Star'' fueron parte d'horariu regular de Nickelodeon.

La canal lluchó dende'l principiu, dempués d'haber perdíu $10 millones de dólares en [[1984]], principalmente por cuenta de la falta de programes d'ésitu como'l fracasu de ''Against the Odds'' y ''Going Great'', y terminó nel últimu llugar ente les canales de cable. Dempués de despidir al so personal anterior, el presidente de les canales acomuñaes a [[MTV]] Robert Pittman volvió con Fred Seibert y Alan Goodman, quien xuntos crearon los hits de MTV ID's unos años antes, pa dar un nuevu impulsu a Nickelodeon. La empresa Seibert y de Goodman, &quot;Fred/Alan&quot; (agora [[Frederator Studios]]), acomuñóse con Tom Corey y Scott Nash de la empresa de publicidá Corey McPherson Nash pa sustituyir el logotipu de &quot;Pinball&quot;, con un &quot;splat orange&quot; logo col nome de &quot;Nickelodeon&quot;, escritu col tipu de lletra Balloon, que s'utiliza en cientos de distintes variaciones de los postreros 25 años. &quot;Fred/Alan&quot; tamién cuntó cola ayuda de los animadores, escritores, productores del grupop The Jive Five pa crear nuevos ID's pa la canal. Dientro de los seis meses siguientes al cambéu de marca, Nickelodeon convertir na canal dominante na programación infantil y caltúvose asina mientres 26 años, inclusive metanes la creciente competencia nos últimos años a partir d'otros neños empobináu a canales de cable como [[Disney Channel]] y [[Cartoon Network]]. El mesmu añu de camudar na marca, Nickelodeon empezó a aceptar la publicidá tradicional.&lt;ref name=&quot;Duldes&quot;/&gt; Tamién empezó a promover a sigo mesmu como &quot;The First Kids' Network&quot;, por cuenta del so estatus como la primer canal de televisión americanu destináu a los neños.

En [[xineru]] de [[1985]], [[A&amp;Y]] termina cola so asociación con Nickelodeon ,y esti convertir nuna canal propia de 24 hores de duración. [[A&amp;Y]] realizó un bloque nocherniegu d'a prueba que funcionaba dientro dientro de la programación de Nickelodeon peles nueches. En [[xunetu]] d'esi mesmu añu, Nickelodeon añade un nuevu bloque nocherniegu llamáu [[Nick at Nite]], y convirtióse nun serviciu de 24 hores. Esi mesmu añu, American Express vendió la so participación en Warner-Amex a Warner Communications, en [[1986]], Warner volvió a [[MTV Networks]] como una empresa privada, y viéndese a MTV, RTS, Nickelodeon y la nueva canal [[VH1]] a la rede de Viacom por un total de $685 millones de dólares. En [[1988]], Nick sacó al aire la primer edición de los [[Nickelodeon's Kid's Choice Awards]] (enantes conocíu como The Big Ballot) ya introdució un nuevu bloque llamáu [[Nick Jr.]], que ye destináu pa los neños n'edá de [[preescolar]]. Nick Jr. facer pa reemplazar al ex bloque preescolar de Nickelodeon, Pinwell.

=== Ésitu nes décades de 1990 y de 2000 (1989-2009) ===
[[Ficheru:Nickelodeon schweiz logo.png|thumb|Cuartu logo de Nickelodeon]]
En 1990, Nickelodeon abrió Nickelodeon Studios, un estudiu de televisión allugáu en [[Universal Studios Florida]] d'[[Orlando (Florida)|Orlando]], onde fueron filmaes munches de les sos comedies y espectáculos de xuegos, y entró nuna comercialización conxunta de dellos millones de dólares acordies cola cadena de restoranes internacionales [[Pizza Hut]], que siempres apurríen les ediciones de ''[[Revista Nickelodeon|Nickelodeon Magacín]]'' de forma gratuita por más de trés años.&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Lewin |nome=Tamar |títulu=Hey There, Duldes, the Kids Have Grabbed a Network |fecha=21 d'ochobre de 1990 |obra=[[The New York Times]] |url=http://www.nytimes.com/1990/10/21/arts/television-hey-there-duldes-the-kids-have-grabbed-a-network.html?pagewanted=2 |fechaaccesu=20 d'agostu de 2009 }}&lt;/ref&gt; En [[1991]], Nickelodeon desenvolvió la so primer serie de dibuxos animaos, ''[[Doug]]'', ''[[Rugrats]]'' y ''[[The Ren &amp; Stimpy Show]]''; estes series seríen conocíes como [[Nicktoons]], siendo estrenaes el [[11 d'agostu]] de [[1991]].&lt;ref name=&quot;nick1&quot;&gt;{{cita web |url=https://news.google.com/newspapers?id=y4cLAAAAIBAJ&amp;sjid=WFYDAAAAIBAJ&amp;pg=4932,1889166&amp;dq=nickelodeon&amp;hl=en |títulu=Nickelodeon to offer cartoons |fechaaccesu=20 d'agostu de 2009 |fecha=10 d'agostu de 1991 |obra=Victoria Advocate}}&lt;/ref&gt; La canal negárase a producir series d'animación cada selmana debíu al altu costu.&lt;ref name=&quot;nick1&quot;/&gt; Los trés Nicktoons atoparon l'ésitu en [[1993]], dándo-y resultáu a Nickelodeon producir la cuarta serie animada ''[[Rocko's Modern Life]]'', que tamién foi un ésitu. Más tarde, acomuñóse con Nickelodeon, [[Sony|Sony Wonder]], lliberando meyores cintes de videu de venta de la programación de la canal hasta [[1997]]. ''Doug'' y ''The Ren &amp; Stimpy Show'' cesaríen la so producción d'episodios nesos años, pero entá asina se tresmitiríen repeticiones hasta alredor de [[2001]]. Sicasí, ''Doug'' atopa l'ésitu unos años más tarde, cuando [[American Broadcasting Company|ABC]] mercó los derechos de la serie pa tresmitila en [[Disney Channel]] los sábados pela mañana, tendiendo más ésitu que na canal orixinal. ''Rugrats'', pela so parte, tornó del hiatu nel [[9 de mayu]] de [[1997]] (reestrenos siguieron al aire hasta esi puntu).

En [[1992]] Nickelodeon soterró una cápsula del tiempu nos estudios Nickelodeon [[Orlando (Florida)|Orlando]], la cápsula esta anguaño nel Nickelodeon hotel resorts, por cuenta de la compra per parte d'otra empresa de les instalaciones de dichos estudios. La cápsula contién alredor de venti objetos los cualos son: una gorra, una playera de los personaxes de la famosa serie [[ren y stimpy|Ren y Stimpy]], un par de patinos de la dómina, un paquete de [[twinkie|Twinkies]], unos tenis [[Reebok]], un [[llapiceru]], dos películes en formatu [[VHS]], una [[patineta]], un par de [[discu compactu|discos]] de música, una muñeca [[barbie]], ente otros. Dicha cápsula del tiempu va ser abierta 50 años dempués del so entierru, esto ye, nel añu 2042.

El [[15 d'agostu]] de [[1992]], la canal estendió l'horariu los sábados de 6am a 10pm ET, col bloque de televisión llamáu SNICK.&lt;ref&gt;[http://www.highbeam.com/doc/1P1-22643911.html Virginia Mann, Record Television Critic. &quot;Kids Take Their Piece of Nick's Prime Time&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624034511/http://www.highbeam.com/doc/1P1-22643911.html |date=2011-06-24 }}, ''The Record'', August 14, 1992. Retrieved March 1, 2011 from HighBeam Research.&lt;/ref&gt; que foi'l llar de series populares como ''[[Are You Afraid of the Dark?]]'', ''[[Clarissa Explains It All]]'', ''[[All That]]'', ''[[The Amanda Show]]'' y ''[[Kenan &amp; Kel]]''; en [[2004]] el bloque foi renomáu como [[TeenNick|TEENick]] (que'l so debú orixinal foi nel [[2000]]), el bloque de la nueche del sábadu sigue güei ensin un nome de bloque oficial (anque ''Night of Premieres'' y &quot;[[Gotta See Saturdays]]&quot; utilizáronse pa los programes de sábadu pela nueche de la canal nos últimos años), la marca TEENick, cola so ortografía alteriáu pa TeenNick, yá que s'utilizó na canal hermana de Nickelodeon antes conocíu como The N. en [[xunu]] de [[1993]], Nickelodeon volvió a entamar la so marca na revista Nickelodeon.&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=IN THE NICK OF TIME, A KIDS' MAGACÍN THAT'S REALLY GROSS |obra=[[NewsLibrary]] |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LB&amp;p_theme=lb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EAE8F32D88CB77D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |fechaaccesu=18 d'ochobre de 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180207173024/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LB&amp;p_theme=lb&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EAE8F32D88CB77D&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |archivedate=2018-02-07 }}&lt;/ref&gt; En [[marzu]] de [[1993]], la canal cuntó cola ayuda de los espectadores a atopar nueves formes p'amosar el so logotipu naranxa icónica y pa les sos promociones de televisión, y los resultaos finales (qu'incluyíen el logo en 3D y en forma d'una gorra, un globu, una mancha, un cohete y un top, ente otres formes) empezó a tresmitir, xunto col nuevu paquete de presentación de la canal, en [[xunu]] de [[1993]]. L'ésitu del bloque del sábadu n'horariu estelar llevó a Nickelodeon espandir la so programación n'horariu estelar ente selmana, de [[1996]], por aciu l'ampliación del so día del espardimientu de les 8:30 pm ET (y que depués s'estendió a les 9 pm ET 1998-2009) el domingu a vienres pela nueche.&lt;ref&gt;[http://www.highbeam.com/doc/1G1-17480264.html Brown, Rich. &quot;Nick at Nite becoming Nick at Nite-and-Day; MTV Networks Inc.'s launching of classic TV channel called TV Land&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624034438/http://www.highbeam.com/doc/1G1-17480264.html |date=2011-06-24 }}, ''[[Broadcasting &amp; Cable]]'', October 30, 1995. Retrieved March 1, 2011 from HighBeam Research.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.highbeam.com/doc/1G1-20011779.html Rice, Lynette; Joe Schlosser. &quot;Family, Nick square off; new Family Channel targets kids, parents; Nickelodeon expands kids into prime time&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624034520/http://www.highbeam.com/doc/1G1-20011779.html |date=2011-06-24 }}, ''[[Broadcasting &amp; Cable]]'', November 17, 1997. Retrieved March 2, 2011 from HighBeam Research.&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Nickelodeon On Sunset.jpg|thumb|left|Nickelodeon On Sunset, llugar onde se filman series live-action de la canal.]]
En [[1994]], Nickelodeon llanza &quot;The Big Help&quot;, que dio llugar a un programa de spin-off de &quot;The Big Green Help&quot; en [[2007]], el programa ta destináu a fomentar l'actividá y la preservación del [[mediu ambiente]] per parte de neños. Esi mesmu añu, Nickelodeon esanició ''You Can't Do That on Television'' del so programa dempués d'una carrera de 13 años y, darréu, presentó un nuevu programa de comedia, ''[[All That]]''. Mientres munchos años, hasta la so cancelación en [[2005]], ''All That'' llanzó les carreres de munchos actores y actrices como [[Drake Bell]], [[Kenan Thompson]], [[Amanda Bynes]] y [[Jamie Lynn Spears]]. El productor executivu de la serie, [[Dan Schneider (productor de televisión)|Dan Schneider]], pasaría a crear y producir numberoses series d'ésitu pa Nickelodeon incluyendo ente otres como ''[[The Amanda Show]]'', ''[[Drake &amp; Josh]]'', ''[[Zoey 101]]'', ''[[iCarly]]'', ''[[Victorious]]'', ''[[Sam &amp; Cat]]'', ''[[Henry Danger]]'' y ''[[Game Shakers]]''. Tamién en [[1994]], Nickelodeon debutó otra serie animada ''Aaahh! Real Monsters'', la serie finalmente atoparía l'ésitu en [[1996]]. N'[[ochobre]] y [[avientu]] de [[1994]], Nickelodeon vendió episodios temáticos de [[Halloween]] y [[Navidá]] de les sos Nicktoons al traviés de la sindicación a los mercaos llocales nos [[Estaos Xuníos]], col entós nuevu ex relativa corporativa, Paramount Domestic Television (agora [[CBS|CBS Television Distribution]]).&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Tooned Up Hipper characters and computer power are driving the comeback of cartoons |obra=[[Boston Herald]] |url=http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/68278160.html?dids=68278160:68278160&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Sep+18%2C+1994&amp;author=Frances+Katz&amp;pub=Boston+Herald&amp;desc=JUST+FOR+KIDS+Tooned+Up+Hipper+characters+and+computer+power+are+driving+the+comeback+of+cartoons&amp;pqatl=google |nome=Frances |apellíu=Katz |fecha=18 de setiembre de 1994 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805021516/http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/68278160.html?dids=68278160:68278160&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Sep+18%2C+1994&amp;author=Frances+Katz&amp;pub=Boston+Herald&amp;desc=JUST+FOR+KIDS+Tooned+Up+Hipper+characters+and+computer+power+are+driving+the+comeback+of+cartoons&amp;pqatl=google |archivedate=2011-08-05 |fechaaccesu=2018-11-04 }}&lt;/ref&gt; En [[1998]], ''[[The Rugrats Movie]]'' estrenar nos cines; la película llogró recaldar más de $100 millones de dólares nos Estaos Xuníos y convirtióse na primer película d'animación de [[Nickelodeon Movies]] en gana-y a [[Disney]] en recaldar más dineru. Depués, en [[mayu]] de [[1999]], la canal estrenó la serie animada ''[[SpongeBob SquarePants]]'', que se convirtió rápido nuna de les Nicktoons más populares na historia de la canal, y siguió siendo bien popular anguaño, ocupando constantemente como la serie con más audiencia na canal dende l'añu [[2000]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Lacher |nome=Irene |títulu=Birth of a Nickelodeon Nation |obra=[[Newsday]] |url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/51891061.html?dids=51891061:51891061&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Mar+26%2C+2000&amp;author=Irene+Lacher&amp;pub=Los+Angeles+Times&amp;desc=EMPIRE+BUILDERS%3A+They+green-light+big-budget+features+and+produz+niche+films.+They+schmooze+with+Julia+Roberts+and+market+the+Rugrats.+And+they%27re+changing+the+course+of+Holly |fechaaccesu=17 d'ochobre de 2009 |fecha=26 de marzu de 2000 }}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Logo de Avatar la leyenda de Aang.png|thumb|left|''Avatar'', una de les series d'ésitu en Nickelodeon]]
En [[marzu]] de [[2004]], Nickelodeon y Nick at Nite dixebrar nel horariu estelar y Nielsen calificaciones totales del día, por cuenta de la distinta programación, los anunciantes y audiencies ente los dos servicios, esti discutiniu causáu polos executivos de cable creyendo nes manipulaciones por más audiencies, yá que Nick at Nite día ente día foi ocupando una fraición d'horariu total en Nickelodeon.&lt;ref name=&quot;Multichannel.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Collins&quot;/&gt; Nickelodeon y Nick at Nite respeutivamente, ocupaben dos partes d'audiencia del día, anque Nickelodeon namái ta clasificáu pa les votaciones mientres el día, lo que ye por cuenta de un fallu de Nielsen en [[xunetu]] de [[2004]], que les redes tienen programes pal 51% o más d'una parte diariu pa calificar pa les calificaciones pa una franxa horaria determinada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.multichannel.com/article/75906-Nielsen_Changes_Some_Cable_Ratings_Rules.php |títulu=Nielsen Changes Some Cable-Ratings Rules |fechaaccesu=16 d'ochobre de 2011 |apellíu=Moss |nome=Llinda |fecha=9 de xunetu de 2004 |editorial=Multichannel News |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.multichannel.com/article/75906-Nielsen_Changes_Some_Cable_Ratings_Rules.php|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;

Nickelodeon Studios cerró les sos puertes en [[2005]] y convirtióse en Blue Man Group Sharp Aquos Theatre en [[2007]], Nickelodeon agora graba les sos series d'aición en direuto en [[Nickelodeon On Sunset]] (antes el Earl Carroll Theatre) en [[Hollywood (California)|Hollywood]] y otres instalaciones d'estudiu en [[Hollywood]] y n'otros llugares. En 2005 Nickelodeon estrena la serie ''[[Avatar: The Last Airbender]]'' creada por [[Michael Dante DiMartino]] y Bryan konietzko, y conviértese dende'l so estrenu nuna serie hit, llogrando altes midíes de rating.&lt;ref name=&quot;pn.newsblaze_1&quot;&gt;{{cita web |url=http://pn.newsblaze.com/story/2008072213330300005.pnw/topstory.html |títulu=https://web.archive.org/web/http://pn.newsblaze.com/story/2008072213330300005.pnw/topstory.html |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131014063052/http://pn.newsblaze.com/story/2008072213330300005.pnw/topstory.html |fechaarchivu=2013-10-14 }}&lt;/ref&gt; En [[2007]], Nickelodeon empezó'l desenvolvimientu d'un alcuerdu de cuatro años con [[Sony Music]] pa producir series de temática musical pa la canal, y ayudar a financiar y llanzar álbumes en xunto cola etiqueta atada a shows de Nickelodeon y producir cantares orixinales de los programes a ser llanzaos como singles;&lt;ref&gt;{{cita publicación |autor=By |url=http://www.variety.com/article/VR1117966962.html?categoryid=14&amp;cs=1 |títulu=Nickelodeon, Sony pact for tunes - Entertainment News, TV News, Media |editorial=Variety |fecha=14 de xunu de 2007 |fechaaccesu=2 de xunu de 2010}}&lt;/ref&gt; la única serie producida na sociedá que dio lluz verde foi''[[Victorious]]'' debutó en [[2010]], a pesar d'un ésitu asemeyáu de comedia en temática musical, ''[[Big Time Rush]]'' que debutó'l mesmu añu cunta con una asociación similar con [[Columbia Records]], anque con Columbia namái ta arreyáu cola música de la serie, Sony Music arreyar cola metá de la producción d'esi programa al traviés de la so primer temporada. ''Big Time Rush'' llueu, dempués de menos d'un mes nel aire, convertir nuna esitosa serie, llogrando 6.8 millones d'espectadores pal so estrenu'l [[18 de xineru]] de [[2010]] y estableciendo un nuevu récor pa la mayor audiencia live action na historia de la canal.&lt;ref&gt;[http://www.prnewswire.com/news-releases/nickelodeon-is-2010s-top-ranked-cable-network-marks-16-years-as-number-one-111938584.html Nickelodeon is 2010's Top-Ranked Cable Network, Marks 16 Years as Number One] ''PrNewswire.com'' Dec. 15, 2010&lt;/ref&gt;

=== Nueva imaxe y receición a la crítica (2009-2015) ===
[[Ficheru:Nickelodeon germany.png|thumb]]
Nickelodeon anunció en [[febreru]] de [[2009]] que Noggin y The N camudaríen de nomes como Nick Jr. y TeenNick por que dambos bloques tuvieren la so propia canal acomuñaos con Nickelodeon. El [[2 de febreru]] de [[2009]], Nickelodeon suspendió los bloques TEENick y Nick Jr., anque la programación ufiertada dientro de los bloques caltúvose.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.multichannel.com/article/189298-_Nick_Of_Time_For_Rebrand.php |títulu='Nick' Of Time For Rebrand - 2009-03-01 14:00:00 &amp;#124; Multichannel News |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |editorial=Multichannel.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.multichannel.com/article/189298-_Nick_Of_Time_For_Rebrand.php|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Nickelodeon, más tarde, anunció la cancelación de ''[[Revista Nickelodeon]]''. En [[xunetu]] de [[2009]], Nickelodeon decidió camudar el logo, depués de 25 años, tamién camudó los gráficos y les promociones, tamién, salen a partir d'esi mes, [[DVD]]'s de Nickelodeon, el serviciu australianu y Nickelodeon Animation un festival d'esi añu, col enfotu de crear un aspeutu unificáu que meyor se puede tresmitir al traviés de toles canales infantiles de [[MTV Networks]].&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.variety.com/article/VR1118006659 |títulu=Nickelodeon unveils new logo |fechaaccesu=29 de setiembre de 2011 |apellíu=Schneider |nome=Michael |fecha=29 de xunetu de 2009 |editorial=Variety}}&lt;/ref&gt;

El [[28 de setiembre]] de [[2009]], el nuevu logotipu estrenar en Nickelodeon y en Nick at Nite, xunto cola nueva marca [[TeenNick]], [[Nick Jr.]] y [[Nicktoons]] (enantes The N, Noggin y Nicktoons Network, respeutivamente) canales en distintes versiones personalizaes pa los propósitos unificaos,&lt;ref name=&quot;variety&quot;/&gt; un nuevu logotipu pa Nickelodeon Produccions tamién empezó a ser utilizáu nos creitos finales etiquetaes nos shows de Nickelodeon, inclusive n'episodios emitíos antes del nuevu logo entró a valir (etiquetes de creitos finales de los programes al aire en TeenNick, Nick Jr. y dellos espectáculos en Nicktoons namái utilizar el logotipu actual en Nickelodeon Producción y variantes de programación orixinal de la canal nos sos respeutivos episodios de series feches dempués de camudar de marca). Eric Zim un diseñador de [[Nueva York]] foi'l que creó los nuevos logos de Nick. Amás de crear el nuevu logotipu de la empresa, creó un nuevu sistema de logotipos conxuntu pa representar a tola familia de sub-marques (incluyíes nes redes dixitales Nick Jr., Nicktoons, TeenNick y Nick at Nite) de la compañía.

Mientres los díes previos a los ''[[Nickelodeon's Kids Choice Awards 2010|2010 Kids' Choice Awards]]'' y los'' [[Nickelodeon's Kids Choice Awards 2011|2011 Kids' Choice Awards]]'', el logotipu camudó hasta la so tresmisión, el logotipu tenía diseñu d'un fondu dirixible por que coincida col premiu que s'otorga a cabu na feria, y empezando la selmana del [[7 de setiembre]] de [[2010]], el logo foi formáu por un diseñu plaf (al estilu del logotipu de [[2006]] a [[2009]]) nel error de programación en pantalla nos nuevos episodios de la serie orixinal. El nuevu logotipu foi adoptáu nel [[Reinu Xuníu]]'l [[15 de febreru]] de [[2010]], n'[[España]] el [[19 de febreru]] de [[2010]], n'[[Asia]], el [[15 de marzu]] de [[2010]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.nick-asia.com/ |títulu=Nickelodeon &amp;#124; Kids Games, Kids TV Shows, Videos, Contests, Entertainment Television, Asia |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |fecha=14 d'ochobre de 2008 |editorial=www.nick-asia.com}}&lt;/ref&gt; y en [[Llatinoamérica]] el [[5 d'abril]] de [[2010]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mundonick.com/ |títulu=http://www.mundonick.com/ }}&lt;/ref&gt;
El bloque &quot;Nickelodeon en ABS-CBN&quot; de ABS y [[CBN]] en [[Filipines]], adoptó'l logotipu renomáu'l [[26 de xunetu]] de [[2010]]. El [[2 de payares]] de [[2009]] llanzóse una versión canadiense de Nickelodeon, n'asociación ente Viacom y [[Corus Entertainment]] (propietarios de [[YTV]], qu'emitió programes de Nick mientres dellos años, y va siguir a faelo), y como resultancia, les versiones de Nickelodeon yá esisten na mayoría d'[[América del Norte]].
[[Ficheru:Nick (Logo).png|thumb|135px|left|Nuevu logo]]
El [[12 de mayu]] de [[2010]], Nick llegó a un alcuerdu con Haim Saban (qu'a principios d'esi mes volviera mercar los derechos de ''[[Power Rangers]]'' la franquicia de [[The Walt Disney Company]]), Nickelodeon alcordó tresmitir una decimoctava temporada de la serie, y la producción volver# a entamar a finales de [[2010]]. El nuevu espectáculu, ''[[Power Rangers Samurai]]'', debutó'l [[7 de febreru]] de [[2011]]; como parte del alcuerdu, Nickelodeon tamién entama sacar al aire, 700 episodios esistentes de la serie na canal de cable Nicktoons anguaño.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tvsquad.com/2010/05/13/power-rangers-franchise-moving-to-nickelodeon/ |títulu='Power Rangers ' Franchise Moving to Nickelodeon |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |editorial=Tvsquad.com}}&lt;/ref&gt;

El [[1 de xineru]] de [[2011]], Nickelodeon debutó ''[[House of Anubis]]'', una serie basada nel show orixinal de Nickelodeon en Países Baxos ''[[Het Fuxís Anubis]]'', que se convirtió na primer serie con guión orixinal, que s'emitió nuna franxa de llunes a vienres (similar a un formatu de [[novela]]) y la primer serie orixinal producida pol buque insinia de Nickelodeon nos [[Estaos Xuníos]] que se produz fora d'[[América del Norte]], que debutó con más de 2.4 millones d'espectadores.&lt;ref name=&quot;Nickelodeon's 'House Of Anubis' Series Premiere Scores Top Spot With Kids And Tweens&quot;&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/01/04/nickelodeon%E2%80%99s-house-of-anubis-series-premiere-scores-top-spot-with-kids-and-tweens/77199 |títulu=Nickelodeon's 'House Of Anubis' Series Premiere Scores Top Spot With Kids And Tweens |fechaaccesu=28 de febreru de 2012 |editorial=Tvbythenumbers.zap2it.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/01/04/nickelodeon%E2%80%99s-house-of-anubis-series-premiere-scores-top-spot-with-kids-and-tweens/77199|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; En 2011 y 2012, viose l'entamu de la cayida d'audiencies en Nickelodeon, anque tamién nel mesmu añu, Nick llevóse'l primer llugar n'audiencies.&lt;ref name=&quot;tvbythenumbers&quot;&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/29/nickelodeon-scores-its-most-watched-second-quarter-ever/55673/ |títulu=Nickelodeon Scores Its Most-Watched Second Quarter Ever |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2011 |apellíu=Gorman |nome=Bill |fecha=29 de xunu de 2010 |editorial=TVbytheNumbers |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101118134446/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/06/29/nickelodeon-scores-its-most-watched-second-quarter-ever/55673 |fechaarchivu=2010-11-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hollywoodreporter.com/news/viacom-nielsen-investigating-inesplicable-nickelodeon-260149 Viacom, Nielsen Investigating 'Inesplicable' Nickelodeon Ratings Drop], ''[[The Hollywood Reporter]]'', November 10, 2011.&lt;/ref&gt; sicasí, la so racha de 17 años como la canal de cable de mayor audiencia en día foi rotu por [[Disney Channel]] mientres esi añu.&lt;ref name=&quot;Disney Total Viewers&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2012/12/19/disney-channel-earns-historic-number-1-total-day-win-in-kids-2-11-in-2012-magical-year-two-for-disney-junior-block-693305/20121219disney01/ |títulu=Disney Channel Earns Historic #1 Total Day Win in Kids 2-11 in 2012; Magical Year Two for Disney Junior Block |fecha=19 d'avientu de 2012 |editorial=''The Futon Critic''}}&lt;/ref&gt; El [[3 d'agostu]] de [[2013]], estrenóse ''[[Rabbids Invasion]]'' una serie basada nel xuegu ''[[Rabbids]]''. La serie ye producida por Nickelodeon en co-producción con [[Ubisoft]].&lt;ref name=&quot;tvpilot-pressrelease&quot;&gt;{{cita web |url=http://uk.wii.ign.com/articles/112/1125224p1.html |títulu=Ubisoft &amp; Aardman to Create Pilot for Animated Television Show Based on Raving Rabbids, IGN |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120613031243/http://uk.wii.ign.com/articles/112/1125224p1.html |fechaarchivu=2012-06-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |apellíu=Keslassy |nome=Elsa |títulu=Nick licenses 'Raving Rabbids' |url=http://www.variety.com/article/VR1118044007 |fechaaccesu=6 d'ochobre de 2011|newspaper=Variety |fecha=6 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tvb&quot;&gt;{{cita web |apellíu=Kondology |nome=Amanda |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/07/15/ubisofts-wacky-mischievous-raving-rabbids-invade-nickelodeon-saturday-august-3-at-1130am-during-rabbids-invasion-premiere/191982/ |títulu=Ubisoft's Wacky, Mischievous Raving Rabbids Invade Nickelodeon Saturday, August 3 at 11:30AM During 'Rabbids Invasion' Premiere |editorial=''TVbytheNumbers''.com |fecha=15 de xunetu de 2013 |fechaaccesu=15 de xunetu de 2013 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130717212631/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/07/15/ubisofts-wacky-mischievous-raving-rabbids-invade-nickelodeon-saturday-august-3-at-1130am-during-rabbids-invasion-premiere/191982/ |fechaarchivu=2013-07-17 }}&lt;/ref&gt; El [[1 de xineru]] de [[2014]], Nickelodeon estreno la so primer serie del añu, llamada ''[[Every Witch Way]]'', una serie basada na novela orixinal de [[Nickelodeon Llatinoamérica]] llamada ''[[Grachi]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://mundonickla.blogspot.mx/2013/09/every-witch-way-ye-la-version.html |títulu=Every Witch Way ye la versión d'Estaos Xuníos de Grachi |fechaaccesu=19 d'avientu de 2013 |fecha=26 de setiembre de 2013 |idioma=castellanu|trans_title=Every Witch Way is the United States version of Grachi}}&lt;/ref&gt; Un mes dempués, estrena ''[[Breadwinners]]'' la primer serie animada del añu, el [[17 de febreru]] de [[2014]].&lt;ref name=&quot;viacom1&quot;&gt;{{cita web |url=http://biz.viacom.com/sites/nickelodeonpress/NICKELODEON/Pages/showpdf.aspx?FileName=NICKELODEON%20BREAKS%20BREAD%20WITH%20BRAND%20NEW%20ANIMATED%20SERIES%20BREADWINNERS.pdf&amp;ListName=Press%20Releases&amp;ItemID=745 |títulu=Breadwinners |fechaaccesu=26 de xineru de 2014 |fecha=26 de xineru de 2014 |editorial=Biz.viacom.com}}&lt;/ref&gt;

=== Nueves series, medría d'audiencia y futuros planes (2016-presente) ===
En [[2014]], Nickelodeon confirmó faer una [[School of Rock (serie de televisión)|serie de televisión basada na película estrenada en 2003]], ''[[The School of Rock|School of Rock]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.rollingstone.com/tv/news/school-rock-tv-series-headed-nickelodeon-20140805 |títulu='School of Rock' TV Series Headed to Nickelodeon |apellíu=Blistein |nome=Jon |obra=RollingStone |fecha=5 d'agostu de 2014 |fechaaccesu=1 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cita web |url=http://variety.com/2015/tv/news/school-of-rock-cast-nickelodeon-series-1201460807/ |títulu=Nickelodeon Reveals Cast for 'School of Rock' Series |apellíu=Wagmeinster |nome=Elizabeth |obra=Variety |fecha=26 de marzu de 2015 |fechaaccesu=1 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt; La canal confirmó 13 episodios pa la so primer temporada, que estrenóse'l [[12 de marzu]] de [[2016]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.mtv.com/news/2744021/school-of-rock-tv-show-exclusive-clip-what-i-like-about-you/ |títulu=MEET THE NEW SCHOOL OF ROCK GANG IN THIS EXCLUSIVE FIRST LOOK CLIP |apellíu=Grant |nome=Stacey |obra=[[MTV]].com |fecha=23 de febreru de 2016 |fechaaccesu=23 de febreru de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20211129094617/http://www.mtv.com/news/2744021/school-of-rock-tv-show-exclusive-clip-what-i-like-about-you/ |fechaarchivu=2021-11-29 }}&lt;/ref&gt; Nel up-front de [[2014]], confirmóse que la canal alicaría la serie de xuegos ''[[Legends of the Hidden Temple]]'' pa una película de televisión.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cita web |autor=Bryant, Jacob |url=http://variety.com/2016/tv/news/legends-of-the-hidden-temple-nickelodeon-reboot-cast-1201723208/ |títulu=TV News Roundup: Julia Louis-Dreyfus Producing HBO Miniseries, 'Legends of the Hidden Temple' Reboot Casts Young Star |obra=[[Variety]] |fecha=4 de marzu de 2016 |fechaaccesu=13 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt; La película ye protagonizada por [[Isabela Moner]], quien actuó como personaxe principal na serie ''[[100 Things to Do Before High School]]'' y estrenóse el 26 de payares del mesmu añu.&lt;ref name=&quot;Fogg&quot;&gt;{{cita web |url=http://variety.com/2016/tv/news/legends-of-the-hidden-temple-kirk-fogg-host-cast-1201736846/ |títulu='Legends of the Hidden Temple' Host Kirk Fogg Returning for Nickelodeon Reboot |obra=Variety |fecha=23 de marzu de 2016 |fechaaccesu=13 de xunu de 2016 |autor=Sage, Alyssa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cita web |autor=Bryant, Jacob |url=http://variety.com/2016/tv/news/legends-of-the-hidden-temple-cast-nickelodeon-reboot-colin-critchley-1201725298/ |títulu=Nickelodeon's 'Legends of the Hidden Temple' Reboot Casts Young Lead |obra=[[Variety]] |fecha=8 de marzu de 2016 |fechaaccesu=13 de xunetu de 2016}}&lt;/ref&gt;

Mientres el up-front de la futura programación de Nickelodeon pal añu [[2016]], anuncióse la serie ''[[The Loud House]]'', que de primeres diba consistir sobre la vida d'una familia de 10 coneyos, siendo 9 femes y 1 machu. Sicasí, el creador de la caricatura replantegó la trama y reemplazóse a los coneyos por humanos. La trama final xira redolada a un neñu llamáu Lincoln Loud, quien vive arrodiáu de los sos 10 hermanes. ''The Loud House'' estrenóse'l [[2 de mayu]] de [[2016]] y esto favoreció a Nickelodeon, volviendo al primer llugar d'audiencia infantil n'[[Estaos Xuníos]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.latimes.com/entertainment/envelope/cotown/la-et-ct-nickelodeon-exit-20160608-snap-story.html |títulu=Nickelodeon veteran Russell Hicks exits as Viacom executive drain continues |fecha=8 de xunu de 2016 |fechaaccesu=10 de xunu de 2016 |apellíu=Villarreal |nome=Yvonne |obra=[[Los Angeles Times]] |editorial=[[Tribune Publishing]]}}&lt;/ref&gt; ''The Loud House'' convertir en seriar númberu 1 en neños de 6 a 12 años no que va del [[2016]].&lt;ref name=&quot;Flores&quot;&gt;{{cita web |url=http://variety.com/2016/tv/news/nickelodeon-loud-house-2-1201782479/ |títulu=Nickelodeon Greenlights Season 2 of 'Loud House,' Picks Up New Game-Themed Toon |fecha=25 de mayu de 2016 |fechaaccesu=25 de mayu de 2016 |apellíu=Flores |nome=Terry}}&lt;/ref&gt; El 25 de mayu de 2016, Nickelodeon anovó la caricatura pa una segunda temporada.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.businesswire.com/news/home/20160525005309/en/Nickelodeon-Greenlights-Season-Loud-House-Hits-Number |títulu=Nickelodeon Greenlights Second Season of The Loud House as It Hits Number One on TV |fecha=25 de mayu de 2016 |fechaaccesu=25 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Mientres los primeros meses de la so emisión, Cyma Zarghami anunció que ''The Loud House'' llograba l'audiencia más alta de la canal en contraste col restu de programación de la canal, desbancando a ''[[SpongeBob SquarePants|Bob Esponxa]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://nypost.com/2016/06/01/loud-nick-toon-beats-spongebob/ |títulu='Loud' Nick 'toon beats 'SpongeBob' |fecha=1 de xunu de 2016 |fechaaccesu=2 de xunu de 2016 |apellíu=Starr |nome=Michael |obra=[[New York Post]] |editorial=[[News Corp]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nickelodeon-president-russell-hicks-exits-900676 |títulu=Nickelodeon President Russell Hicks Exits Post |fecha=7 de xunu de 2016 |fechaaccesu=10 de xunu de 2016 |apellíu=Sandberg |nome=Bryn Elise |obra=[[The Hollywood Reporter]] |editorial=[[Prometheus Global Media]]}}&lt;/ref&gt;

Nickelodeon tamién adquirió ''Regal Academy'', una animación en formatu 2D, que s'estrenó n'[[Estaos Xuníos]] el [[13 d'agostu]] de [[2016]]. La canal amontó en menor midida la so audiencia gracies les series ''Henry Danger'', ''The Thundermans'', ''The Loud House'' y ''SpongeBob SquarePants''. ''Kuu Kuu Harajuku'', serie creada pola estrella de la música pop [[Gwen Stefani]] foi estrenada n'[[ochobre]] de [[2016]]. Por cuenta de la bona receición del programa per parte de l'audiencia, la canal anovó a la serie pa una segunda temporada.&lt;ref name=&quot;upfront2017&quot;/&gt; El [[2 de marzu]] de [[2017]], Nickelodeon presentó anunció nueves series, temporaes y otres novedaes, incluyendo 2 series derivaes. Una d'elles ye ''Rise of the Teenage Mutant Ninja Turtles'', en diseñu 2D y con 26 episodios yá confirmaos, qu'en sí ye una continuación de la serie ''Teenage Mutant Ninja Turtles'' estrenada en [[2012]].&lt;ref name=&quot;upfront2017&quot;/&gt; Tamién, debíu al ésitu de ''[[Henry Danger]]'', confirmóse una serie animada basada nos personaxes llamada ''The Adventures of Captain Man &amp; Kid Danger'', con un total de 10 episodios.&lt;ref name=&quot;upfront2017&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.adweek.com/tv-video/at-its-upfront-event-nickelodeon-touts-global-branding-opportunities-outside-of-tv/ |títulu=At Its Upfront Event, Nickelodeon Touts Global Branding Opportunities Outside of TV |sitiuweb=[[Adweek.com]] |fecha=2 de marzu de 2017 |fechaaccesu=2 de marzu de 2017 |autor=Lynch, Jason}}&lt;/ref&gt; ''Amusement Park'',&lt;ref name=&quot;upfront2017&quot;/&gt; ''Pinky Malinky'',&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cartoonbrew.com/tv/nick-greenlights-a-weiner-pinky-malinky-117972.html |títulu=Nick Greenlights A Weiner: 'Pinky Malinky' |fechaaccesu=11 de setiembre de 2015}}&lt;/ref&gt; ''Glitch Techs''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.toonzone.net/nickelodeon-picks-season-two-loud-house-new-series-glitch-techs/ |títulu=Nickelodeon Picks Up Season Two of &quot;The Loud House&quot; &amp; New Series &quot;Glitch Techs&quot; |fechaaccesu=26 de mayu de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170806063356/http://www.toonzone.net/nickelodeon-picks-season-two-loud-house-new-series-glitch-techs/ |fechaarchivu=2017-08-06 }}&lt;/ref&gt; y ''Welcome to the Wayne''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cartoonbrew.com/tv/nick-greenlights-welcome-to-the-wayne-first-tv-series-based-on-digital-series-exclusive-112240.html |títulu=Nick Greenlights 'Welcome to the Wayne,' First TV Series Based On Digital Series [Exclusive] |fechaaccesu=11 de setiembre de 2015}}&lt;/ref&gt; confirmáronse como nueves series, d'igual manera. Dalgunes de les comedies estreno confirmaes van ser ''Lip Sync Battle Shorties'', ''I'm Franky'' y ''Hunter Street''.&lt;ref name=&quot;upfront2017&quot;/&gt;

== Programación ==
{{VT|Programes de Nickelodeon|:Categoría:Series de televisión de Nickelodeon}}
La programación de Nickelodeon consiste anguaño -en gran parte- en series empobinaes a neños, adolescentes y pre-adolescentes, incluyendo series animaes como ''[[SpongeBob SquarePants]]'', ''[[The Fairly OddParents]]'',&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS136562+21-Oct-2009+PRN20091021 |títulu=The Mirage Group Sells Teenage Mutant Ninja Turtles(TM) to Nickelodeon | Reuters }}&lt;/ref&gt; y otres series como ''[[Bunsen is a Beast]]'', ''[[The Loud House]]'' y ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2012)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'' son emitíes dende [[2012]], [[2013]], [[2014]] y [[2015]] respeutivamente, series preescolares como ''[[Equipu Umizoomi|Team Umizoomi]]'', ''Peter Rabbit'', ''[[Dora the Explorer]]'', ''[[Bubble Guppies]]'', ''[[Dora y los sos amigos|Dora and Friends]]'', ''[[Blaze and the Monster Machines]]'', ''[[PAW Patrol]]'', ''[[Little Charmers]]'', ''Wallykazam!'' y ''Shimmer and Shine''.
[[Ficheru:SBSP logo.png|thumb|135px|left|''SpongeBob SquarePants'' ye la serie con más audiencies de tolos tiempos en Nick]]La canal tamién tresmite anguaño series live action como ''[[The Thundermans]]'', ''[[Henry Danger]]'', ''[[Nicky, Ricky, Dicky &amp; Dawn]]'', ''[[Game Shakers]]'', ''[[Make It Pop]]'' y ''[[School of Rock (serie de televisión)|School of Rock]]''. Nickelodeon tamién adquirió ''[[Power Rangers Dino Charge]]'' y la so nueva temporada ''[[Power Rangers Ninja Steel]]'', tamién ''Ride'' y, ''[[Winx Club]]'', que nuevos episodios salen al aire en [[Nick Jr.]]. Anguaño, series que yá dieron fin tamién son tresmitíes, tal ye'l casu de [[Drake y Josh]], ''[[iCarly]]'', ''[[Sam &amp; Cat]]'' y ''[[Victorious]]''. Poques vegaes, tamién emite películes de televisión.

A diferencia de la mayoría de les cadenes xeneralistas de cable d'entretenimientu, Nickelodeon n'ocasiones tien dellos programes nos sos intervalos de tiempu designaos por segmentos de formatu curtiu que s'amuesen mientres les cortes comerciales de los programes especiales que s'estienden d'execución del programa, de cutiu causando la programación fora del aire de dellos programes. En tales circunstancies, les poses comerciales son vistos mientres dellos programes en [[Nick@nite]].

Nuevos programes yá s'emiten, como la serie basada na esitosa película de [[Paramount]] llamada ''[[The School of Rock (película)|School of Rock]]'', llamada igual ''[[School of Rock (serie de televisión)|School of Rock]]'', que foi confirmada pa 12 episodios, que s'estrenó'l [[12 de marzu]] de [[2016]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://deadline.com/2014/08/school-of-rock-series-ordered-by-nickelodeon-paramount-tv-producing-813914/ |títulu=Nickelodeon Orders 'School Of Rock' Series From Paramount TV |apellíu=Andreeva |nome=Nellie |obra=Deadline |fecha=4 d'agostu de 2014 |fechaaccesu=1 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/nickelodeon-taps-hot-comedian-school-739518 |títulu=Nickelodeon Taps Hot Comedian for 'School of Rock' Lead |apellíu=Goldberg |nome=Lesley |obra=The Hollywood Reporter |fecha=9 d'ochobre de 2014 |fechaaccesu=1 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Tamién, ''[[The Other Kingdom]]'', una nueva serie de comedia máxica, que s'estrenó'l [[10 d'abril]] de [[2016]], con un estrenu doble. Dos nuevos episodios son emitíos los domingos. Nickelodeon decidió nun anovar a la serie pa una segunda temporada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://tvseriesfinale.com/tv-show/kingdom-new-live-action-series-coming-nickelodeon/ |títulu=The Other Kingdom: New Live-Action Series Coming to Nickelodeon |apellíu=Pena |nome=Jessica |obra=TV Series Finale |fecha=[[22 de marzu]] de [[2016]] |fechaaccesu=[[23 de marzu]] de [[2016]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.youtube.com/watch?v=LK_Py7-QBaU |títulu='The Other Kingdom' - Brand New Series - 1st Official Trailer |apellíu=Regular |nome=Vids |obra=[[YouTube]] |fecha=[[14 de marzu]] de [[2016]] |fechaaccesu=[[23 de marzu]] de [[2016]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.youtube.com/watch?v=N2m8ue_oYk4 |títulu='The Other Kingdom' - Official Trailer #2 |apellíu=Regular |nome=Vids |obra=[[YouTube]] |fecha=[[20 de marzu]] de [[2016]] |fechaaccesu=[[23 de marzu]] de [[2016]]}}&lt;/ref&gt; Nickelodeon confirmó nueves series, que se van tar estrenando a finales d'anguaño y a principios de [[2017]] como ''Ride'', ''The Dunes Club'' y ''Jagger Eaton's Mega Life''. N'animación, Nickelodeon confirmó ''Bunsen is a Beast!'', que tuvo un pre-estreno'l [[16 de xineru]] de [[2017]] y estrenóse el [[21 de febreru]] del mesmu añu. ''Welcome to the Wayne'' y ''Pinky Malinky' van ser estrenaes en [[2017]].&lt;ref name=&quot;beach&quot;&gt;{{cita web |url=http://deadline.com/2014/11/nickelodeon-pilots-dunes-club-future-shock-1201287784/ |títulu=Nickelodeon Orders Beach Club, Futuristic Family Comedy Pilots |apellíu=Andreeva |nome=Nellie |obra=Deadline.com |fecha=18 de payares de 2014 |fechaaccesu=3 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;upfront&quot;&gt;{{cita web |url=http://deadline.com/2016/03/nickelodeon-rob-gronkowski-series-upfronts-2016-1201713187/ |títulu=Nickelodeon Adds NFL Star Gronk And Skateboard Champ Eaton To Lineup – Upfronts |apellíu=Gerard |nome=Jeremy |obra=Deadline.com |fecha=2 de marzu de 2016 |fechaaccesu=2 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt;

Apocayá, Nickelodeon confirmó que va grabar la so primer serie en [[Miami]], [[Florida]] y ye tituada ''I Am Franky'', que ye la versión d'Estaos Xuníos de la serie de [[Nickelodeon Llatinoamérica]] llamada ''[[Yo soi Franky]]''. La canal confirmó 20 episodios y va ser estrenada a mediaos o finales del [[2016]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://nickelodeonnewsmore.blogspot.mx/2016/01/nickelodeon-greenlights-i-am-frankie.html |títulu=Nickelodeon Greenlights 'I Am Frankie', First New Global Series to be Produced in the Viacom International Studios in Miami |obra=NickelodeonNewsAndMore.Blogspot.com |fecha=26 de xineru de 2016 |fechaaccesu=23 de febreru de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160407230835/http://nickelodeonnewsmore.blogspot.mx/2016/01/nickelodeon-greenlights-i-am-frankie.html |fechaarchivu=2016-04-07 }}&lt;/ref&gt;

En [[2016]], Nickelodeon atayó 2 series más, ''[[Sanjay y Craig]]'', que dio fin n'[[Estaos Xuníos]] el [[29 de xunetu]] de [[2016]], depués de 3 temporaes y 60 episodios totales, y, tamién, ''[[Bella and the Bulldogs]]''. depués de 2 temporaes y 39 episodios, que dio fin el [[25 de xunu]] de [[2016]]. Tamién, la canal estrenó n'anguaño cuatro nueves series, dos d'elles de tipu educativu, tales como ''All In with Cam Newton'' y ''The HALO Effect'', una serie tipo recopilación de videos graciosos llamada ''Crashletes'', estrenada'l [[7 de xunetu]] y una serie en formatu sitcom llamada ''Legendary Duldes'', estrenada'l [[9 de xunetu]].

Apocayá, confirmóse que l'últimu episodiu de ''[[Breadwinners]]'' va ser emitíu pola cadena hermana [[Nicktoons]], el [[8 d'agostu]] de [[2016]]. ''Regal Academy'' xunir a Nickelodeon el [[13 d'agostu]] de [[2016]], con nuevos episodios cada sábadu, al igual que la nueva temporada de ''[[Prodixosa: Les aventures de Ladybug|Miraculous: Tales of Ladybug &amp; Car Noir]]''. Dos nueves series ''Ride'' y ''[[Bunsen is a Beast]]'' llegaron a la canal, y tamién una serie live action llamada ''Hunter Street'' estrenóse oficialmente'l [[13 de marzu]] de [[2017]].

=== Nicktoons ===
{{VT|Nicktoons}}
[[Ficheru:Nicktoons2010UK.png|thumb]]
'''Nicktoons''' ye una canal hermana de Nickelodeon, onde se tresmiten toles series animaes, yá sían series orixinales de la canal o series orixinales de Nick, que llegó a la televisión per cable en [[2002]]. Hasta [[1991]], les series animaes que salieron al aire en Nickelodeon fueron importaos principalmente de países estranxeros, y dalgunos especiales animaos orixinales tamién fueron presentaos na canal hasta esi puntu.&lt;ref&gt;[http://www.highbeam.com/doc/1P2-4067509.html Nickelodeon ventures into cartoons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624034529/http://www.highbeam.com/doc/1P2-4067509.html |date=2011-06-24 }}, ''[[Chicago Sun-Times]]'' (via [[HighBeam Research]]), August 10, 1991.&lt;/ref&gt; Nicktoons sigue representando una parte importante de l'alliniación de Nickelodeon, con aproximao 6-7 hores que se tresmite de llunes a vienres y en redol a nueve hores en fines de selmana incluyendo un bloque pela mañana en fin de selmana de cinco hores. Dende finales del [[deceniu]] de [[2000]], dempués de que la canal llegó a un alcuerdu con [[DreamWorks Animation]] en [[2006]] pa desenvolver películes d'animación del estudiu en serie selmanal,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tvsquad.com/2006/10/25/nickelodeon-and-dreamworks-teaming-up/ |títulu=Nickelodeon and Dreamworks teaming up |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |fecha=25 d'ochobre de 2006 |editorial=Tvsquad.com}}&lt;/ref&gt; hubo un cambéu gradual escontra series Nicktoon utilizando animación per ordenador en tres dimensiones en llugar de la tinta y de la pintura de dos dimensiones tradicionales o dixitales, les presentaciones de ''The Penguins of Madagascar'' y ''[[Fanboy and Chum Chum]]'' faen un reflexu d'esto. Esti convertir nuna canal col mesmu nome onde pasen o pasaben caricatures y series como ''La granxa'', ''Invasor Zim'', o ''Sanjay y Craig'' ente otros.

=== Películes ===
{{VT|Películes de Nickelodeon}}
[[Ficheru:Nickelodeon Movies.svg|thumb]]
Nickelodeon nun tresmite películes al aire en forma regular, sicasí, produz les sos propies orixinales, que polo xeneral estrenar n'intervalos de tiempu de la nueche de fin de selmana.
La canal tresmite dacuando llargumetraxes producíos pola rede de [[Nickelodeon Movies]] división de producción de cine (que les sos películes son distribuyíes pola empresa hermana [[Paramount Pictures]]). Anque la división de cine lleva'l nome de la marca &quot;Nickelodeon&quot;, la canal nun tien accesu a la mayoría de les películes de Nickelodeon Movies llanzaes al traviés de Paramount. Nickelodeon tien derechos de tresmisión de la mayoría de los llargumetraxes basaos n'o que sirvió de base pa faer una serie orixinal producida pola canal (como ''[[Barnyard|Barnyard: The Original Party Animals]]'' y ''[[The SpongeBob SquarePants Movie]]''), la mayoría de les películes d'aición en direuto producíes sol mandu de Nickelodeon Movies, tán autorizaes pa la so emisión per diversos medios d'espardimientu y de televisión per cable n'[[Estaos Xuníos]] aparte qu'en Nickelodeon (anque la cadena tresmitió delles películes d'aición en direuto de Nickelodeon como ''[[Nickelodeon Movies|Angus, Thongs, and Perfect Snogging]]'' y ''[[Good Burger]]'').

Nickelodeon tamién anuncia episodios d'una hora de duración de cada serie orixinal como películes, anque les versiones de &quot;películes de televisión&quot; de cada serie orixinal de Nickelodeon difieren de les películes feches pa la televisión tradicional, yá que tienen tiempos d'execución más curtios qu'un estándar de película fecha pa la TV (aproximao 45 minutos, en comparanza con 75 a 100 minutos d'execución de minutos que la mayoría de películes de la televisión tienen), y l'usu d'un tradicional de [[multicámara]], la configuración de los episodios regulares con dalgún rodaxe en locación. Nickelodeon tamién adquier dacuando llargumetraxes estrenaos pal so espardimientu na canal incluyendo les d'[[Universal Studios]] como ''[[Barbie|Barbie: A Fashion Fairytale]]'' y ''Turtles Forever'' (que más tarde foi lliberáu por Nickelodeon Movies al traviés de Paramount pal llanzamientu o oficial a [[DVD]]), coles películes de Barbie xeneralmente emitíos so una programación negociada [[Mattel|en formatu Mattel]], ellos merquen del tiempu pa promover el llanzamientu de les sos películes en DVD a los pocos díes del estrenu por Nickelodeon.

== Estrelles de Nickelodeon ==
{{VT|Actores de Nickelodeon}}
[[Ficheru:ArianaGrandeDecember2013.jpg|thumb|left|120px|[[Ariana Grande]], quien ye considerada la estrella más popular de Nickelodeon na actualidá.]]
Les estrelles de Nickelodeon nacen gracies al ésitu de les sos series d'aición en vivu, tales son los casos de [[Melissa Joan Hart]] (''[[Clarissa Explains It All]]''), [[Kenan Thompson]] y [[Kel Mitchell]] (''[[Kenan &amp; Kel]]''), [[Amanda Bynes]] (''[[The Amanda Show]]''), [[Drake Bell]] (''[[The Amanda Show]]'' y ''[[Drake &amp; Josh]]''), y [[Emma Roberts]] (''[[Unfabulous]]''), quien fueron unes de les primeres estrelles de Nickelodeon en llegar a tener muncha importancia en Hollywood. En [[2010]] nueves estrelles llamaron l'atención de los medios, como [[Jamie Lynn Spears]] (''[[Zoey 101]]''), [[Miranda Cosgrove]] (''[[Drake &amp; Josh]]'' y ''[[iCarly]]''), [[Victoria Justice]] (''[[Zoey 101]]'' y ''[[Victorious]]''), [[Jennette McCurdy]] (''[[iCarly]]'' y ''[[Sam &amp; Cat]]''), [[Ariana Grande]] (''[[Victorious]]'' y ''[[Sam &amp; Cat]]''), quien na actualidá ye una de les estrelles más sobresalientes de la canal, y la banda [[Big Time Rush (banda)|Big Time Rush]] (''[[Big Time Rush]]''). La mayoría de les estrelles de Nickelodeon han incursionado tamién na industria de la música.
Dende'l [[2013]], cola llegada de nueves series, amestáronse nueves estrelles pa la canal, tal ye'l casu de [[Brec Bassinger]] (''[[Bella and the Bulldogs]]''), [[Jace Norman (actor)|Jace Norman]] (''[[Henry Danger]]''), [[Paola Andino]] y [[Nick Merico]] (''[[Every Witch Way]]''), [[Isabela Moner]] (''[[100 Things To Do Before High School]]''), les estrelles de ''[[Nicky, Ricky, Dicky &amp; Dawn]]'', y les integrantes de la banda XO-IQ, de la serie musical ''[[Make It Pop]]'' llamaes [[Megan Lee]], [[Louriza Tueru]] y [[Eika Tham]], tamién el DJ de la banda llamáu [[Dale Whibley]]. El llexendariu personaxe [[Bob Esponxa]], de la serie col mesmu nome, tamién ye consideráu una de les estrelles más grandes de la cadena. Al momentu, [[Kira Kosarin]], [[Jack Griffo]], de ''[[The Thundermans]]'', [[Lil' P-Nut|Benjamin Flores Jr.]] y [[Kel Mitchell]] de ''[[Game Shakers]]'' y Breanna Yde de ''[[School of Rock (serie de televisión)|School of Rock]]'' son consideraos como les estrelles más grandes de Nickelodeon na actualidá. [[Jace Norman (actor)|Jace Norman]] ye consideráu l'actor más popular de Nick, que protagoniza seriar númberu 1 live action na actualidá de la canal llamada ''[[Henry Danger]]'', teniendo más de 40&amp;nbsp;000 subscriptores en [[YouTube]], más de 100&amp;nbsp;000 siguidores en [[Twitter]] y más de 1&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 de siguidores en [[Instagram]].

Nueves promeses tán por mandar a la canal, tal ye'l casu d'[[Esther Zynn]], que va ser la protagonista de ''[[The Other Kingdom]]'', y les estrelles futures de les próximes series de la canal.

== Bloques de programación ==

=== Actuales ===
* '''''[[Nick Jr.]]''''' - Programes anguaño de Nickelodeon qu'amuesa series, especialmente, dirixida a los neños n'edá preescolar de llunes a vienres de 8:30 am a 2:00pm ET/PT (7-10 am mientres los meses de branu, otros periodos designaos en receso escolar y los díes festivos).&lt;ref&gt;[http://www.nick.com/shows/tvschedule/ Nick TV Schedule] Nickelodeon/MTV Networks/Viacom International. Subject to change.&lt;/ref&gt; Esti bloque conocíase enantes como &quot;[[Nick Jr.]]&quot; ente [[xineru]] de [[1988]] hasta [[febreru]] de [[2009]] y como &quot;Play Date&quot; ente [[2009]]-[[2010]]. Esiste'l bloque debíu al públicu habitual de Nickelodeon de los neños n'edá escolar, el bloque nun tien aire les fines de selmana en cualquier dómina del añu. Programes anguaño que se ven nesti bloque inclúin ''[[Equipu Umizoomi|Team Umizoomi]]'', ''[[Dora the Explorer]]'', ''[[Bubble Guppies]]'', ''Peter Rabbit'' y ''[[Max y Ruby|Max and Ruby]]''.
* '''''[[Gotta See Saturdays]]''''' - &quot;Gotta See Saturdays&quot; ye un bloque de programación que peles mañanes estrenen nuevos episodios de series animaes, y que pela tarde, estrenen nuevos episodios de series d'aición en vivu. El bloque cunta colos horarios de 9:00am a 1:00pm y pela nueche de 8:00pm a 10:00pm ET/PT. Nickelodeon tresmitió munchos episodios estreno de la so programación orixinal los sábados, anque esti bloque, particularmente, debutó'l día [[22 de setiembre]] de [[2012]]. Nel horariu de la mañana tresmítense nuevos episodios de ''[[SpongeBob SquarePants]]'', ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2012)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'', ''[[Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness]]'', ''[[Sanjay y Craig]]'', ''[[Breadwinners]]'' y más, y nel horariu de la nueche, nuevos episodios de ''[[The Thundermans]]'', ''[[Henry Danger]]'', ''[[Game Shakers]]'', ''[[Nicky, Ricky, Dicky &amp; Dawn]]'', ''[[Bella and the Bulldogs]]'' y la serie más recién ''[[School of Rock (serie de televisión)|School of Rock]]''.

=== Eventos ===
[[Ficheru:Jonas Brothers KCA.jpg|thumb|Escenariu de los KCA]]
* '''''[[Nickelodeon's Kids' Choice Awards]]''''' - Los ''Kids' Choice Awards'' ye un eventu de 90 minutos de duración nel cual apúrrense premios a les series, artistes, películes favorites de los neños, escoyíos por aciu votaciones al traviés de la páxina web de Nick. Realízase l'últimu sábadu de marzu (antes el primer sábadu d'abril hasta l'añu 2008) que se tresmiten en direuto pola canal (anque la so emisión ye un retrasu de 3 hores nel Pacíficu, nel Este y nel Centru). Los ganadores son escoyíos yá sían per mediu de [[mensaxe]] de testu o por [[Internet]], na páxina oficial de Nick. L'espectáculu cunta con invitaos famosos como anfitriones y presentadores, y cuenta cola actuación de dos o tres números musicales. Los personaxes famosos y el públicu son, comúnmente, enllamorgaos con una sustancia en color verde llamada &quot;Slime&quot; en dellos puntos dientro de la entrega de premios. Dende la tresmisión en [[2009]], dellos famosos presenten acrobacies en grandes autos y motos dientro d'un gran charcu llenu de slime. ''[[SpongeBob SquarePants]]'' tien anguaño'l mayor númberu de victories como &quot;Caricatura favorita&quot; y [[Rosie O'Donnell]] como la mayor anfitriona.
* '''''Worldwide Day of Play''''' - &quot;Worldwide Day of Play&quot; ye un eventu añal emitíu los sábados de [[setiembre]] pela tarde, qu'empecipió les sos tresmisiones el [[2 d'ochobre]] de [[2004]], por cuenta de la conclusión de la campaña &quot;Let's Just Play&quot;, qu'empecipió'l mesmu añu, que tán influyíos a que los neños faigan exerciciu y participar n'actividaes al campu, tamién s'afalen a les escueles y organizaciones educatives p'allugar eventos llocales pa promover l'actividá ente los neños. Nickelodeon y les sos respeutives canales hermanos ([[Nick Jr.]], [[TeenNick]]y [[Nicktoons]]) y delles canales internacionales de Nickelodeon suspenden la programación mientres un periodu de tres hores 12pm a 3pm ET/PT (mientres el cual amuésase un mensaxe en pantalla qu'anima a los espectadores a participar n'actividaes al campu mientres esi tiempu y notificóse-yos que les canales van volver# a entamar na so programación normal a les 3pm ET/PT). Dende [[2010]], &quot;Worldwide Day of Play&quot; convertir en parte del programa de &quot;The Big Help&quot;, como parte d'un enfoque amestáu sobre estilos de vida saludables, amás d'enfoque principal del programa sobre temes ambientales. Nuevos episodios de series de Nickelodeon son comúnmente estrenaos mientres l'horariu estelar del sábadu pela nueche.

=== Bloques de programes de Nickelodeon n'otres canales ===
El [[9 de payares]] de [[1998]], les versiones n'español de ''[[Rugrats]]'', ''Aaahh! Real Monsters'', ''[[Hey Arnold!]]'', ''[[Rocko's Modern Life]]'', ''Kablam!'' y ''[[Blue's Clues]]'' debutaron en [[Telemundo]]. Estos programes de Nickelodeon fueron vistos por Telemundo de llunes a vienres hasta'l [[5 de setiembre]] de [[2000]], cuando fueron apostraos namái en fines de selmana, pa dar llugar a un programa de noticies de la mañana; la formación de Telemundo cai en [[payares]] de [[2001]], dempués de que [[NBC]] mercó esa rede. El [[14 de setiembre]] de [[2002]], un bloque de dos hores, con ''Blue's Clues'', ''[[Dora the Explorer]]'', ''Little Bill'', ''[[As Told by Ginger]]'', ''The Thornberrys'', ''Rugrats'', ''Hey Arnold!'' y ''Pelswick'' debutaron na mayoría de les estaciones de [[CBS]]. Depués, en [[2005]], un bloque de dos hores con Nick Jr. fueron amosaos na mayoría de les canales de CBS hasta [[setiembre]] de [[2006]], dempués de la división de [[Viacom]]-CBS. N'abril de [[2008]], ''Dora the Explorer'', ''[[Go, Diego, Go!]]'' y ''[[Pinky Dinky Doo]]'' de Nick Jr. fueron mercaos por [[Univision]], tresmitíos nun bloque llamáu ''Planeta O''. La cadena hermana de Nickelodeon, TeenNick executa un bloque nocherniegu llamáu ''The '90s Are All That'', que s'estrenó'l [[25 de xunetu]] de [[2011]] por cuenta de la popularidá en década de [[1990]] con series como ''[[All That]]'', ''Rugrats'', ''[[The Amanda Show]]'', ''[[Doug]]'' y más, con una duración de 2 hores.

== Otres canales y servicios ==

=== Nick at Nite ===
{{AP|Nick at Nite}}
[[Ficheru:Nick at Nite logo 2009.svg|thumb]]
Nick at Nite (estilizado como '''Nick@nite''') ye un serviciu de Nickelodeon nocherniegu de programación, que s'estrenó'l [[1 de xunetu]] de [[1985]], y les emisiones de domingu a vienres de 9pm a 7am y los sábados de 10pm a 7am (ET/PT). Orixinalmente con comedies clásiques de los años [[1950]] y [[1960]] como ''The Donna Reed Show'', ''Mr. Ed'' y ''The Adventures of Ozzie and Harriet'', tamién se tresmite comedies populares de los años [[1980]] y principios de [[2000]], como, ''[[The Cosby Show]]'' y ''[[Roseanne]]''.
Los programes anguaño al aire en Nick at Nite son: ''[[George Lopez]]'', ''Yes, Dear'', ''[[Friends]]'', ''[[My Wife and Kids]]'', ''[[Full House]]'', ''[[The Nanny]]'' y ''[[See Dad Run]]''. En [[1996]], la programación más orixinal de Nick at Nite foi treslladada a una nueva canal denomada [[TV Land]], qu'anguaño tresmite una variedá d'espectáculos mayores, principalmente comedies de los años [[1950]] hasta los años [[2000]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_text_direct-0=0EAE90B826926DA2&amp;p_field_direct-0=document_id |títulu=TV LAND OPENS UP ON MONDAY |fecha=23 d'abril de 1996 |fechaaccesu=3 de febreru de 2008}}&lt;/ref&gt; Nueves series de la so canal hermana [[TV Land]] tresmítense como ''[[Lopez]]'', ''[[Younger]]'', ''[[Teachers]]'', ''Impastor'' y ''The Jim Gaffigan Show''.

=== Canales hermanos actuales ===

==== Nicktoons ====
{{AP|Nicktoons (canal de televisión)|Nicktoons}}
[[Ficheru:Nicktoons Network logo 2009.svg|thumb|left]]
Esti [[Canal de televisión|canal]] debutó'l [[1 de mayu]] de [[2002]] y ye meyor conocíu como '''Nicktoons TV''' dende'l so llanzamientu, hasta [[mayu]] de [[2003]] y como '''Nicktoons Network''' dende [[2005]] hasta [[setiembre]] de [[2009]]. '''Nicktoons''' emite series animaes clásiques y orixinales de Nickelodeon como ''[[Invader Zim]]'', ''[[Jimmy Neutron: Boy Genius]]'', ''[[La robot adolescente]]'' y ''[[Rugrats]]'', y tamién series actuales como ''[[SpongeBob SquarePants]]'', ''[[The Fairly OddParents]]'', ''[[Sanjay y Craig]]'', ''[[Robot and Monster]]'' y más. Anguaño tamién, emite series d'aición en direuto como ''[[The Troop]]'' y ''[[Supah Ninjas]]'' mientres les hores de la nueche y pela mañana, y tamién se tresmiten series animaes producíes puramente pa la canal y actuales. Ye una canal separada de televisión per cable.

==== Nick Jr. ====
{{AP|Nick Jr.}}
[[Ficheru:Nick Jr. logo 2009.svg|thumb]]
Esta canal de televisión de los [[Estaos Xuníos]] ye dirixíu a neños d'edá preescolar, llanzáu orixinalmente como una empresa conxunta ente [[MTV Networks]] y Children's Television Workshop (agora Sesame Workshop), antes de Sesame Workshop optó por salir se de la empresa nel añu [[2002]], namái s'hai de programar promociones y asegurar patrocinios d'estilu en llugar de comerciales regulares (anque apaez la publicidá tradicional na canal nel bloque nocherniegu &quot;Nickmom&quot;) y realízase polo xeneral nun nivel de cable dixital y los niveles básicos de los provisores de satélite. La programación de Nick Jr. consiste na programación preescolar empobináu tamién vistu en &quot;Nick Play Date&quot;, un bloque de Nickelodeon, onde se tresmiten series orixinales a esclusiva pa la canal y dellos shows atayaos, vistos nel antiguu bloque Nick Jr. de Nickelodeon.
Orixinalmente'l llanzamientu foi'l [[2 de febreru]] de [[1999]], y sobre la base de l'antigua Noggin - que foi llanzáu a partir de [[2002]], l'espaciu de canal foi compartíu cola canal adolescente empobináu a The N (agora [[TeenNick]], y que funciona como una canal independiente de Nick Jr. dende'l [[31 d'avientu]] de [[2007]]), la canal marcar de nuevu como Nick Jr. el [[28 de setiembre]] de [[2009]]. La canal lleva'l nome del ex bloque Nick Jr., que tranmitía programes preescolars orixinales de Nickelodeon, que corría pela mañana ente la selmana ente [[xineru]] de [[1988]] a [[febreru]] de [[2009]]. A diferencia d'otres canales de Nickelodeon d'Estaos Xuníos, con esceición de los programes mientres la nueche y pela mañana al aire en Nicktoons, los creitos de zarru completos ver nos programes al aire en Nick Jr. (secuencies de creitos xenéricos son utilizaos por Nickelodeon, TeenNick y el restu del tiempu, en Nicktoons). Dende [[2012]], Nick Jr. tresmite un bloque de cuatro hores de programa nocherniegu empobináu a madres, llamada Nickmom;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.deadline.com/2012/08/nick-jr-%E2%80%99s-nickmom-primetime-comedy-block-sets-launch-date-adds-docu-series/ |títulu=Nick Jr.'s NickMom Primetime Comedy Block Sets Launch Date, Adds Docu Series |fechaaccesu=29 d'agostu de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.deadline.com/2012/08/nick-jr-%E2%80%99s-nickmom-primetime-comedy-block-sets-launch-date-adds-docu-series/|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; esti bloque foi polémicu nel so entamu por cuenta del so conteníu de programación más indulxente (qu'inclúi groseríes, un pocu d'humor crudo y referencies suxerentes) en comparanza con dexar en Nick Jr. mientres el restu de la so programación, especialmente en Nick Jr., opera una fonte singular d'esplotación al horariu del Este, lo que se traduz nel bloque Nickmom tresmitise coles mesmes en tolos seis zones horaries d'EE.XX. (que se ta emitiendo yá en [[Ḥawai]] a les 5:00pm).&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.azfamily.com/news/Sexual-comedy-show-airs-on-toddler-network--173937121.html |títulu=Sexual comedy show airs on toddler network |apellíu=Hoffman |nome=Sybil |fecha=15 d'ochobre de 2012 |editorial=[[KTVK]], [[Phoenix (Arizona)|Phoenix]] |fechaaccesu=16 d'ochobre de 2012}}&lt;/ref&gt;

=== TeenNick ===
{{AP|TeenNick}}
[[Ficheru:TeenNick logo 2009.svg|thumb|left]]
Esta canal de televisión nos Estaos Xuníos ta dirixida a adolescentes y adultos nuevos, y llévase a cabu de normal nun nivel por cable dixital y los niveles básicos de los provisores de satélite. TeenNick, que cunta colos estándares del programa más relaxáu que les otres canales de Nickelodeon (con esceición de Nick at Nite y el bloque Nickmom en Nick Jr.) que dexen la profanidad moderada, diálogos suxerentes y dellos conteníos violentos (anque les series de Nickelodeon y dellos programes fora de la rede a tresmitise na canal nun inclúin esti tipu de conteníu), una vegada compartida la nueche y el periodu de tiempu mientres la nueche a diariu con Noggin como The N (d'una manera similar a Nickelodeon y Nick at Nite) partiendo de llanzamientu inicial de The N el [[1 d'abril]] de [[2002]], pero'l [[31 d'avientu]] de [[2007]], fíxose cargu de transpondedor de satélite de Nickelodeon GAS y convirtióse nuna canal independiente. La canal foi renomáu como TeenNick (col actor, comediante y raperu Nick Cannon como'l so &quot;presidente&quot;) el [[28 de setiembre]] de [[2009]].

La canal lleva'l nome del antiguu bloque TEENick, un bloque de fin de selmana pela nueche que tresmitía nuevos episodios de series d'aición en direuto de Nickelodeon, que salió al aire ente [[xunetu]] de [[2000]] hasta [[febreru]] de [[2009]]. La serie estrella de la canal ye'l drama adolescente canadiense llamada ''[[Degrassi]]'', que se tresmitió ininterrumpidamente na canal dende l'añu [[2003]] en The N, dos años dempués del so debú oficial en cable, foi tresmitida pola canal canadiense CTV; TeenNick tamién tresmite repeticiones de series de Nickelodeon actuales y antiguos, y adquirió delles comedies y series de ficción. La canal tresmitió daqué de programación orixinal nel pasáu, de manera más prominente, ente que se conocía como The N, a pesar de que series producíes puramente pa TeenNick, tuvieron ausentes dende'l cambéu de marca de los años [[2009]] (sacante la serie de curtia duración en [[2011]], ''[[Gigantic]]''). El [[25 de xunetu]] de [[2011]], TeenNick empezó a tresmitise ''The '90s Are All That'', un bloque de programación colos programes más populares de Nickelodeon ente [[1990]] y principios de [[2000]], apuntando gran ésitu na canal.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/07/nicks_new_90s_señardá_block.html |títulu=Nick's New Nineties Señardá Block Is a Ratings Smash |fechaaccesu=9 d'ochobre de 2011 |nome=The Vulture |fecha=26 de xunetu de 2011 |editorial=New York Magazine }}&lt;/ref&gt;

==== The Splat ====
{{AP|The Splat}}
Ye un bloque onde emiten series animaes y live-action de los 90s, la canal salió al aire'l [[5 d'ochobre]] de [[2015]] qu'aparte la canal atraxo a millones d'espectadores nel so primer día d'emisión.

=== NickMusic ===
{{AP|NickMusic}}
Canal musical onde s'emiten 24 hores de videos musicales d'artistes xuveniles del momentu, incluyendo artistes esclusivos de la canal, empecipió les sos tresmisiones el [[9 de setiembre]] de [[2016]] reemplazando a [[MTV Hits]].

=== TV Land ===
{{AP|TV Land}}
Ye una canal de cable que se basa nel bloque [[Nick at Nite]] (y realízase polo xeneral nos niveles básicos de cable y provisores de satélite), TV Land debutó'l [[29 d'abril]] de [[1996]], y la programación de la televisión ye clásica, emitida a partir de series de la década de [[1950]] y [[1970]]. A partir de [[2004]], TV Land treslladar a una programación más modernoa, como reality shows y comedies a partir de [[1990]]. En [[2007]], TV Land creó un bloque de programación llamáu &quot;TV Land PRIME&quot;, que se tresmitía de 9 pm a 12 am ET/PT hasta que s'atayó en [[2011]] y foi dirixíu a los adultos mayores de 40 a 55 años d'edá. Dende [[2008]], TV Land incorporó la programación orixinal na so llista, los conocíos son la mayoría de les comedies qu'empezaron al aire na canal a partir de [[2010]], como ''[[Hot in Cleveland]]'', ''[[TV Land|The Exes]]'' y ''[[Happily Divorced]]''. En [[2006]], TV Land empezó a operar por separáu de Nick at Nite, anque [[Viacom]] sigui funcionando la canal como parte de la so división de Viacom Media Networks.

==== Canales hermanos antiguos ====

===== Nickelodeon Games and Sports for Kids =====
{{AP|Nickelodeon Games and Sports for Kids}}
'''Nickelodeon Games and Sports for Kids''' (comúnmente conocíu nel usu al aire como '''Nickelodeon GAS''' o '''Nick GAS'''), foi una canal de cable dixital d'[[América]] que se llanzó'l [[1 de marzu]] de [[1999]], como parte de la suite de la teunoloxía dixital d'otres canales por cable de [[MTV Networks]]. Nick GAS yera esencialmente una versión pa neños de shoe de xuegos, que se punxera en marcha n'avientu de [[1994]]. La canal cesó les sos operaciones el [[31 d'avientu]] de [[2007]].

=== Nick HD ===
[[Ficheru:Nick HD.png|thumb|135px|Nick HD]]
'''Nick HD''' ye'l nome nel aire d'una canal por Nickelodeon pa tresmitir un horariu llindáu de programación, principalmente de la rede dempués de [[2008]] la serie &quot;Live-Action&quot; y animación dalguna, y gran parte de la programación de [[Nick @ Nite]] creáu pa la presentación d'alta definición a partir de [[2000]] o antes comedies filmaes remasterizada n'[[Alta definición|HD]], n'alta definición 1080i, que ye tresportáu pola mayoría de los provisores de cable importantes d'[[Estaos Xuníos]] nun horariu de tresmisión en que los programes sobre la base d'un oriental / central y un horariu del Pacíficu / Monte.

=== Nick 2 ===
[[Ficheru:Nick 2 (2009).svg |thumb|135px|Logo Nick 2]]
'''Nick 2'' ye'l nome nel aire pa una alimentación proporcionao por Nickelodeon pa los provisores de cable dixital, brindándo-y a los televidentes, según l'allugamientu xeográficu, una segunda oportunidá pa ver la programación de tres hores dempués de la so emisión na mariña este d'alimentación nes zones horaries del [[este]] y [[central]], o pa ver el show mui a tiempu de tres hores antes de la emisión orixinal na [[mariña]] [[oeste]] nel [[Pacíficu]]. La rede foi ufiertáu orixinalmente como parte del &quot;MTV Networks Dixital Suite&quot;, que tenía la intención d'ufiertar a los provisores de cable dixital les canales esclusives que nun s'ufierten a los provisores de satélite (anque la mayoría d'estes canales d'aire faen agora sobre esos servicios tamién), y ye anguaño l'únicu exemplu de dos alimentos proporcionaos por provisores de cable y de IPTV qu'ufierta a los sos veceros. Nick 2 nun ufierta anguaño una fonte d'alta definición.

== Esperiencies ==
[[Ficheru:Nickelodeon Animation Studio Logo.png|thumb|Nickelodeon Animation Studio]]

=== Nickelodeon Universe ===
'''Nickelodeon Universe''' nel Mall of America ye'l más grande na puerta del parque temáticu d'América. El [[18 d'agostu]] de [[2009]], Nickelodeon y Southern Star Amusement anunciaron que'l segundu Universu Nickelodeon atópase en Nueva Orleans, Luisiana y tienen una fecha d'apertura provisional a finales de [[2010]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.nola.com/business/index.ssf/2009/08/in_a_move_that_mayor.html |títulu=Nickelodeon signs on to help turn around Six Flags amusement park, Nagin says |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2011 |apellíu=White |nome=Jaquetta |fecha=18 d'agostu de 2009 |obra=nola.com |editorial=''[[The Times-Picayune]]''}}&lt;/ref&gt; Foi creada pa ser el primeru al campu Nickelodeon Universe parque temáticu, pero'l [[9 de payares]] de [[2009]], Nickelodeon anunció que terminara l'alcuerdu de llicencia con Southern Star Amusements.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.nola.com/business/index.ssf/2009/11/nickelodeon_ends_licensing_agr.html |títulu=Nickelodeon ends licensing agreement with Southern Star |fechaaccesu=2 de xunu de 2010 |editorial=NOLA.com}}&lt;/ref&gt;

=== Nickelodeon Animation Studio ===
{{AP|Nickelodeon Animation Studios}}
'''Nickelodeon Animation Studio''' (enantes Games Animation) ye'l llar de Nicktoons allugaos en Burbank, [[California]], qu'alluga la producción de munchos Nicktoons actuales.

=== Nickelodeon On Sunset ===
'''[[Nickelodeon On Sunset]]''', allugáu en [[Hollywood]], [[California]], que sirve a la planta principal del estudiu de la serie de Nickelodeon, l'estudiu, antes conocíu como'l Earl Carroll Theater y designáu pol Rexistru Nacional d'EE.XX. de Llugares Históricos como un finxu históricu, como resultáu de la so previa esistencia como un teatru de la cena importante, desempeñóse como les instalaciones de producción pa delles series de Nickelodeon inclúin: ''[[iCarly]]'' (hasta que la serie camudar a Sunset Bronson Studios pola so quinta temporada), ''[[All That]]'' (de [[2002]] a [[2005]], foi producíu en Nickelodeon Studios n'[[Orlando (Florida)|Orlando]], [[Florida]] nos años anteriores), ''[[Victorious]]'' y ''[[Sam and Cat|Sam &amp; Cat]]''.

=== Hoteles ===
[[Ficheru:Nick-hotel-Logo.svg|thumb|Nickelodeon Suites]]
* '''Nickelodeon Suites Resort''' ye un hotel Nickelodeon-temáticu n'[[Orlando (Florida)|Orlando]], [[Florida]], asitiada cerca del centru turísticu d'Universal Studios y de un centru turísticu de Disney World del fromWalt de la milla (1.6 quilómetros). La propiedá inclúi unu, dos, y tres habitaciones Nick-temáticos pa los neños. Los suites de Nickelodeon tamién contienen a una habitación [[Nick@nite]] pa los adultos. N'abril d'anguaño foi restauráu por Holiday Inn.
* '''Nickelodeon Resorts by Marriott''' yeren una cadena d'hoteles propuesta similar a los suites desusdichos de la familia, ufiertando una zona del waterpark de 10.000 m² y 650 habitaciones d'hotel. Anunciada en [[2007]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://money.cnn.com/2007/05/31/news/companies/nickelodeon/ |títulu=SpongeBob splashing into family vacations |fechaaccesu=2 d'ochobre de 2011 |fecha=31 de mayu de 2007 |obra=money.cnn.com |editorial=CNN |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130808084656/http://money.cnn.com/2007/05/31/news/companies/nickelodeon/ |fechaarchivu=2013-08-08 }}&lt;/ref&gt; el primer allugamientu yera abrir en [[San Diego (California)|San Diego]] en [[2010]] pero foi atayada en [[2009]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://travel.usatoday.com/hotels/post/2010/05/marriott-hotels-to-woo-families-this-summer-with-help-from-nickelodeon-spongebob-and-dora/93954/1 |títulu=Marriott hotels to woo families this summer with help from Nickelodeon, SpongeBob and Dora |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2011 |apellíu=De Lollis |nome=Barbara |fecha=25 de mayu de 2010 |obra=travel.usatoday.com |editorial=USA Today}}&lt;/ref&gt;

=== Cruceros ===
Nickelodeon nel mar ye una serie de paquetes Nickelodeon-temáticos del cruceru en collaboración cola naviera [[Norwegian Cruise Line]]. Estos cruceros ufierten amenidades especiales y l'entretenimientu temáticos a les diverses propiedaes de Nickelodeon. Norwegian Cruise Line tamién va recibir dellos cruceros de Nickelodeon nos sos barcos ''Norwegian Jewel'' y ''Norwegian Pearl'', l'acontecimientu conozse como “Nickelodeon nel mar”.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.usatoday.com/travel/cruises/item.aspx?ak=44763096.blogue&amp;type=blogue |obra=USA Today |fechaaccesu=20 de mayu de 2010 |títulu=Most Popular}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.ncl.com/nclweb/cruiser/cmsPages.html?pageId=Nickelodeon |títulu=Family Cruises with Nickelodeon &amp;#124; Norwegian Cruise Line |fechaaccesu=25 de payares de 2011 |editorial=Ncl.com |urlarchivu=https://wayback.archive-it.org/all/20101209215702/http://www.ncl.com/nclweb/cruiser/cmsPages.html?pageId=Nickelodeon |fechaarchivu=2010-12-09 }}&lt;/ref&gt;

== Media ==

=== Nick.com ===
'''[[Nick.com]]''' ye'l portal en llinia principal de Nickelodeon; la páxina web puesta en marcha n'[[ochobre]] de [[1995]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.nick.com/all_nick/everything_nick/history_home.jhtm |títulu=Nick History |fechaaccesu=3 d'ochobre de 2011 |editorial=Nickelodeon |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20050127084900/http://www.nick.com/all_nick/everything_nick/history_home.jhtml|fechaarchivu=27 de xineru de 2005}}&lt;/ref&gt; Apurre, según los videoclips y los episodios que flúin completos de les series de Nickelodeon. La páxina web yera primeramente accesible solamente con America Online, pero taba más palantre disponible pa tolos provisores de servicios d'Internet. La sonadía de la páxina web creció nun ciertu plazu y en [[marzu]] de [[1999]], Nick.com convertir na páxina web alto-clasificada ente los neños 6-14 años. Nickelodeon utilizó la páxina web conxuntamente colos programes de televisión qu'aumentaron tráficu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-54675660.html |títulu=Nickelodeon TV &amp; Online Are Perfect Together as Nick.com Takes Top Ratings Spot in March. |fechaaccesu=28 de payares de 2008 |fecha=19 de mayu de 1999 |editorial=Entertainment Wire |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.highbeam.com/doc/1G1-54675660.html|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; En [[2001]], Nickelodeon tien un parentescu con Networks Inc. p'apurrir los videoxuegos de banda ancha pal arriendu de Nick.com; el movimientu yera otru pasu na direición de les multimedies que los desarrolladores quixeron tomar la páxina web. Skagerlind indicó esi sobre'l 50% de l'audiencia de Nick.com utilizaba una conexón d'alta velocidá, que dexó qu'él ampliara les opciones del xuegu na páxina web. P'acompañar el conteníu de banda ancha, TurboNick foi creáu, que yera primeramente un panel móvil qu'amosó'l conteníu de banda ancha en Nick.com.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-10219501_ITM |títulu=Nick Looks to Gaming As High-Speed Revenue Play |apellíu=Brown |nome=Karen |fecha=12 de payares de 2001 |editorial=MultiChannel News |fechaaccesu=28 de payares de 2008}}&lt;/ref&gt;

=== Nickelodeon Movies ===
'''[[Nickelodeon Movies]]''' ye'l brazu de la producción cinematográficu de la canal fundada en 1995, les sos películes son llanzaes pola compañía de [[Paramount Pictures]] la hermana de Nickelodeon. La primer película llanzada del estudiu yera ''Harriet the Spy'' en 1996. Les películes de Nickelodeon producieron les películes basaes nos programes animaos de Nickelodeon incluyendo la película de ''[[Rugrats]]'' y la película de ''[[SpongeBob SquarePants]]'', según otros proyeutos d'adaptación y orixinales d'animaes y live-action.

=== Nickelodeon Magacín ===
'''[[Revista Nickelodeon|Nickelodeon Magacín]]''' foi llanzada pola canal en [[1993]], dempués d'un esfuerciu efímeru a partir de [[1990]]. Contuvo cachos informativos de la non-ficción, humor, entevistes, chancies, recetes (tales como torta verde del llimu), y una seición del cómic nel centru qu'ufiertaba los tebeos orixinales llevando dibuxantes según tires soterraños sobre Nicktoons popular. En [[xunetu]] de [[2009]], Nickelodeon, en respuesta a una industria bien afeutada de la revista, anunció que cerraría a ''Nick Magacín'' dempués de 16 años;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.multichannel.com/article/278339-Nickelodeon_Magacín_Closing.php |títulu=Nickelodeon Magacín Closing |fechaaccesu=28 de xunetu de 2009 |fecha=4 de xunu de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.multichannel.com/article/278339-Nickelodeon_Magacín_Closing.php|fechaarchivu=30 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; el problema final foi publicáu en [[avientu]] de [[2009]].

=== Nick Radio ===
'''Nick Radio''' ye una [[estación]] de [[radio (mediu de comunicación)|radio]] creada por Nickelodeon (con [[Viacom]]) al traviés d'una asociación con Clear Channel Communications, foi llanzáu'l [[30 de setiembre]] de [[2013]]. A diferencia de la competencia [[Radio Disney]], que se distribúi principalmente al traviés d'estaciones de radio afiliaes, Nick Radio distribúyese principalmente al traviés de la plataforma web iHeartRadio de Clear Channel y aplicaciones móviles, y la so programación tamién se tresmite al traviés de la páxina web Nick.com. Nick Radio centra en [[Top 40]] de música (empobináu escontra'l públicu oxetivu de la rede de neños y adolescentes, con radiar ediciones de dellos cantares incorporaos por cuenta de problemes col conteníu desaveniente d'un cantar), xunto coles carauterístiques d'entrevistes de celebridaes. Amás de regular nel aire DJs, Nick Radio tamién va ufiertar dacuando convidaos de [[DJ]]. Anguaño, Nick Radio tresmite música de les sos estrelles, como [[Ariana Grande]], [[Miranda Cosgrove]], [[Victoria Justice]], [[Drake Bell]], [[Max Schneider]], [[Jennette McCurdy]], [[Big Time Rush]], [[One Direction]], [[Austin Mahone]], [[Justin Bieber]], ente otros artistes más.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.radioink.com/article.asp?id=2705468&amp;spid=24698 |títulu=Nickelodeon And Clear Channel Launch Nick Radio |fechaaccesu=1 d'ochobre de 2013 |fecha=30 de setiembre de 2013 |obra=Radio Ink}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.mediapost.com/publications/article/210305/clear-channels-iheartradio-unveils-nick-radio.html |títulu=Clear Channel's iHeartRadio Unveils Nick Radio |fechaaccesu=1 d'ochobre de 2013 |fecha=30 de setiembre de 2013 |obra=MediaPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.allaccess.com/net-news/archive/story/122831/nickelodeon-and-ccm-y-launch-first-ever-nick-brand |títulu=Nickelodeon And CCM+Y Launch First Ever Nick-Branded Radio Station On iHeartradio And Nick.Com |fechaaccesu=1 d'ochobre de 2013 |fecha=1 d'ochobre de 2013 |obra=All Access Media Group}}&lt;/ref&gt;

== Audiencia ==
[[Ficheru:SBSP logo.png|thumb|Serie con más ésitu na historia de la canal, [[Bob Esponxa]].]]
En [[2008]], la serie ''[[Avatar: The Last Airbender]]'' llogra la meyor audiencia pa una serie animada de la canal en final de temporada, convirtiéndolo en seriar númberu unu en neños y adolescentes mientres una selmana del [[2008]], y fizo que Nickelodeon tenga un bon desempeñu n'audiencia nel mesmu añu.&lt;ref name=&quot;pn.newsblaze_1&quot;/&gt;
El nuevu episodiu estreno de la serie ''[[iCarly]]'', &quot;[[Tercer temporada de iCarly|iSaved Your Life]]&quot; que llogró un total de 11.2 millones d'espectadores,&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/21/nickelodeons-icarly-topples-all-broadcast-tv-in-time-slot-bests-basic-cable-overall/39649/ |títulu=Nickelodeon's iCarly Topples All Broadcast TV In Time Slot, Bests Basic Cable Overall |apellíu=Gorman |nome=Bill |fecha=21 de xineru de 2013 |editorial=TVbytheNumbers.com |fechaaccesu=27 de setiembre de 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303221702/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/21/nickelodeons-icarly-topples-all-broadcast-tv-in-time-slot-bests-basic-cable-overall/39649/ |archivedate=2012-03-03 }}&lt;/ref&gt; fizo que Nickelodeon sía la canal infantil más vistu mientres el [[2010]], amás, dicha serie foi nomáu serie númberu unu en neños de 2-11 años y 9-11 años d'edá mientres aquel añu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/19/nickelodeon-scores-record-breaking-night-with-brand-new-icarly-and-big-time-rush-deb%C3%BA/39381/ |títulu=Nickelodeon Scores Record-Breaking Night with Brand-New iCarly and Big Time Rush Debú |apellíu=Gorman |nome=Bill |fecha=19 de xineru de 2013 |editorial=TVbytheNumbers.com |fechaaccesu=27 de setiembre de 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220328054903/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/19/nickelodeon-scores-record-breaking-night-with-brand-new-icarly-and-big-time-rush-deb%C3%BA/39381/ |archivedate=2022-03-28 }}&lt;/ref&gt; Nel 2010, ''[[Big Time Rush]]'' llogró la meyor audiencia de Nickelodeon nun episodiu piloto con 6.8 millones d'espectadores.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/26/cable-ratings-icarly-hannity-big-time-rush-and-on-the-record-wgreta-top-weekly-cable-charts/40196/ |títulu=Cable ratings: iCarly, Hannity, Big Time Rush and On The Record w/Greta Top Weekly Cable Charts |apellíu=Seidman |nome=Robert |fecha=26 de xineru de 2013 |editorial=TVbytheNumbers.com |fechaaccesu=27 de setiembre de 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023124954/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2010/01/26/cable-ratings-icarly-hannity-big-time-rush-and-on-the-record-wgreta-top-weekly-cable-charts/40196/ |archivedate=2012-10-23 }}&lt;/ref&gt;

Según TV.com, mientres el [[2009]] calificó a ''[[SpongeBob SquarePants]]'' con 10.7 millones d'espectadores, la segunda serie meyor asitiada sería ''[[Avatar: The Last Airbender]]'' con 9.3, y el terceru son ''[[The Fairly OddParents]]'' con 8.8, sicasí mientres el [[2012]] a [[2013]] la serie animada ''[[Avatar: The Last Airbender]]'' atópase meyor asitiáu que los dos series anteriores, ya inclusive meyor asitiáu que ''[[iCarly]]''; a pesar de rematar en [[2008]], según los críticos de TV.com, convirtiendo a Nickelodeon nuna canal pa neños con bona aceptación del públicu, llogrando bones puntuaciones nes sos series orixinales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tv.com/shows/avatar-the-last-airbender/ |títulu=''The Last Airbender'' on TV.con |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171019191359/http://www.tv.com/shows/avatar-the-last-airbender/ |fechaarchivu=2017-10-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tv.com/shows/icarly/ |títulu=''iCarly'' on TV.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171019133152/http://www.tv.com/shows/icarly/ |fechaarchivu=2017-10-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tv.com/shows/spongebob-squarepants/ |títulu=''SpongeBob SquarePants'' on TV.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171014094905/http://www.tv.com/shows/spongebob-squarepants/ |fechaarchivu=2017-10-14 }}&lt;/ref&gt;
''[[SpongeBob SquarePants]]'', tien les meyores audiencies pa una serie animada de la canal n'episodios especiales d'una hora.
Nel [[2012]], La [[serie derivada]] de ''[[Avatar: The Last Airbender]]'', ''[[The Legend of Korra]]'', llogró la mayor audiencia permediu pa una serie animada nos Estaos Xuníos con 4.3 millones d'espectadores, faciendo que Nickelodeon, tenga un bon desempeñu n'audiencia mientres esi añu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/09/14/new-animated-series-make-inroads-in-ratings/?_r=0 |títulu=New Animated Series ''The Legend of Korra'' Make inroads with 4.3 millions total viewers in the Season One Finale }}&lt;/ref&gt;
En [[2011]] a [[2013]], IMDb califica a ''[[Avatar: The Last Airbender]]'' con 8.9 puntos sobre la base d'usuarios, síguelu 039;'[[SpongeBob SquarePants]]'' con 7.6, depués, ''[[The Penguins of Madagascar]]'' con 7.1.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/?ref_=sr_2 |títulu=Avatar: The last airbender |fechaaccesu=18 de setiembre de 2013 |obra=IMDb |cita=Avatar |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt0206512/?ref_=sr_1 |títulu=Bob esponxa |fechaaccesu=18 de setiembre de 2013 |obra=IMDb |idioma=inglés |cita=Bob Esponxa}}&lt;/ref&gt; Muncho depués, ''[[The Fairly OddParents]]'' con 7.0, síguenlu 039;'[[Victorious]]'' y ''[[iCarly]]'' con 6.2 y 5.9 respeutivamente.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt1604099/?ref_=sr_1 |títulu=Victorious |fechaaccesu=18 de setiembre de 2013 |obra=IMDb |cita=Victorious}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt0972534/?ref_=sr_1 |títulu=iCarly |fechaaccesu=18 de setiembre de 201 |obra=IMDb |idioma=inglés |cita=iCarly}}&lt;/ref&gt;

Les series qu'indicaron aceptables audiencies pa la canal son: ''[[Kenan &amp; Kel]]'', ''[[The Amanda Show]]'','' [[Zoey 101]]'', ''[[Ned's Declassified School Survival Guide]]'', ''[[Big Time Rush]]'', ''[[iCarly]]'', ''[[Victorious]]'' y ''[[Drake &amp; Josh]]'', mientres en series animaes son: ''[[Rugrats]]'', ''[[Hey Arnold!]]'', ''[[SpongeBob SquarePants]]'', ''[[The Fairly OddParents]]'', ''[[Avatar: The Last Airbender]]'', ''[[The Penguins of Madagascar]]'', ''[[Fanboy &amp; Chum Chum]]'', ''[[CatDog]]'' y ''[[Rocko's Modern Life]]''. Nel [[2012]] y [[2013]] les sos nueves series tienen bona aceptación pol públicu, tantu en live action como en series animaes, tales son los casos de ''[[The Legend of Korra]]'', ''[[Teenage Mutant Ninja Turtles (2012)|Teenage Mutant Ninja Turtles]]'', ''[[Sanjay y Craig]]'', ''[[The Haunted Hathaways]]'' y ''[[Sam &amp; Cat]]''. Según IMDb y TV.com, los usuarios califiquen a ''[[Sam &amp; Cat]]'' con 7.1 sobre 10 y 7.6 sobre 10 respeutivamente, siendo escelentes puntuaciones pal show. Mientres al entamu d'añu, en [[xineru]] de [[2014]], Nickelodeon llogró ganar tol mes, per primer vegada dende [[2012]], teniendo como a series con más audiencia a ''SpongeBob SquarePants'' y la serie live action ''Sam &amp; Cat'', col so especial d'una hora, llogró un total de 4.8 millones d'espectadores,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/01/21/nickelodeons-sam-cat-special-scores-4-8-million-total-viewers/230917/ |títulu=Nickelodeon's 'Sam &amp; Cat' Special Scores 4.8 Million Total Viewers |fechaaccesu=23 de xineru de 2014 |apellíu=Bibel |nome=Sara |fecha=21 de xineru de 2014 |editorial=''TVbytheNumbers'' |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151231020940/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/01/21/nickelodeons-sam-cat-special-scores-4-8-million-total-viewers/230917/ |fechaarchivu=2015-12-31 }}&lt;/ref&gt; l'audiencia más llarga llograda dende l'especial de ''SpongeBob SquarePants'' en [[payares]] de [[2013]] con un total de 5.2 millones d'espectadores.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/11/12/monday-cable-ratings-monday-night-football-wins-night-love-hip-hop-wwe-rawreal-housewives-of-beverly-hills-more/215109/ |títulu=Monday Cable Ratings: ''Monday Night Football'' Wins Night, ''Love &amp; Hip Hop'', ''WWE Raw'', ''Real Housewives of Beverly Hills'' &amp; More |fechaaccesu=12 de payares de 2013 |apellíu=Bibel |nome=Sara |fecha=12 de payares de 2013 |obra=TV by the Numbers |editorial=Zap2it |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131112225805/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/11/12/monday-cable-ratings-monday-night-football-wins-night-love-hip-hop-wwe-rawreal-housewives-of-beverly-hills-more/215109/ |fechaarchivu=2013-11-12 }}&lt;/ref&gt;

=== Descensu progresivu ===
Depués de que Nickelodeon dixebrar en [[mayu]] de [[2012]] de DirecTV, la compañía de cable con más contrataciones n'[[Estaos Xuníos]], la sintonía de Nickelodeon foi menguando, cayendo a más de 40% de la so audiencia en [[2010]] y [[2011]]. Esto fixo de que la canal perdiera la so racha de 17 años consecutivos en ser la canal preferida polos neños y n'audiencies, pasando'l llugar númberu unu al so mayor rival [[Disney Channel]] per primer vegada.&lt;ref name=&quot;Disney Total Viewers&quot;/&gt;

Los resultaos fueron baxando al entamu de [[mayu]] y [[xunu]] de [[2012]], con una decadencia del casi 40% nes sos series que tuvieren non menos de 4 millones d'espectadores n'episodios estrenaos con anterioridá como ''[[iCarly]]'', ''[[The Legend of Korra]]'', ''[[Big Time Rush]]'' y ''[[SpongeBob SquarePants]]''. Series afeutaes como ''[[Victorious]]'' y ''[[iCarly]]'' mientres esi añu, fizo que les audiencies d'estos dos series baxaren a más del 50%, cayendo del 4 millones d'espectadores que promediaban al 2.4 millones d'espectadores. Llevando al caos total reflexáu en [[2012]], l'estrenu de ''[[Robot and Monster]]'' llogró un total de 2.9 millones d'espectadores,&lt;ref name=&quot;zap2it1&quot;&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/08/07/sunday-cable-ratingstrue-blood-wins-night-keeping-up-with-the-kardashians-falling-skies-breaking-bad-army-wives-leverage-more/144086/comment-page-2/#comments |títulu=Sunday Cable Ratings:'True Blood' Wins Night, 'Keeping Up With the Kardashians', 'Falling Skies', 'Breaking Bad', 'Army Wives', 'Leverage'&amp; More |fechaaccesu=10 d'ochobre de 2012 |fecha=7 d'agostu de 2012 |editorial=Tvbythenumbers.zap2it.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141204092258/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/08/07/sunday-cable-ratingstrue-blood-wins-night-keeping-up-with-the-kardashians-falling-skies-breaking-bad-army-wives-leverage-more/144086/comment-page-2/#comments |fechaarchivu=2014-12-04 }}&lt;/ref&gt; faciendo esto, un bien mal resultancia a Nickelodeon nun estrenu d'animación, yá que de cutio teníen un resultáu mayor al 3.5. ''Robot and Monster'' foi atayada y non siguida n'estrenos, al cayer del 2.9 a 1.5 millones d'espectadores.&lt;ref name=&quot;rating2&quot;&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/08/21/sunday-cable-ratings-true-blood-wins-night-fallling-skies-breaking-bad-army-wives-the-newsroomleverage-more/145506/ |títulu=Sunday Cable Ratings: 'True Blood' Wins Night, 'Fallling Skies', 'Breaking Bad', 'Army Wives', 'The Newsroom','Leverage' &amp; More |fechaaccesu=10 d'ochobre de 2012 |fecha=21 d'agostu de 2012 |editorial=Tvbythenumbers.zap2it.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130605085245/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/08/21/sunday-cable-ratings-true-blood-wins-night-fallling-skies-breaking-bad-army-wives-the-newsroomleverage-more/145506/ |fechaarchivu=2013-06-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;saturday&quot;&gt;{{cita web |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/10/16/sunday-cable-ratingsthe-walking-dead-dominates-night-space-jump-dexter-boardwalk-empirehomeland-breaking-amish-more/153061/comment-page-3/#comments |títulu=Sunday Cable Ratings |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/10/16/sunday-cable-ratingsthe-walking-dead-dominates-night-space-jump-dexter-boardwalk-empirehomeland-breaking-amish-more/153061/comment-page-3/#comments|fechaarchivu=5 d'abril de 2017 }}&lt;/ref&gt;

Otres series que reflexaron la mal resultancia de Nickelodeon fueron ''[[How to Rock]]'' que foi atayada con una temporada y [[Episodios de How to Rock|26 episodios]],&lt;ref name=&quot;tumblr&quot;&gt;{{cita web |url=http://davidmisrael.tumblr.com/ |títulu=How to Rock future - David Israel - August 26, 2012 }}&lt;/ref&gt; ''[[Marvin Marvin]]'', que foi atayada con solo una temporada y [[Episodios de Marvin Marvin|20 episodios]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://twitter.com/LucasCruikshank/status/350056101502386178 |títulu=Tweet 350056101502386178 |fechaaccesu=16 d'agostu de 2013 |apellíu=Cruikshank |nome=Lucas |fecha=26 de xunu de 2013 |editorial=Twitter}}&lt;/ref&gt; ''[[Wendell &amp; Vinnie]]'', que foi atayada con solo una temporada y tamién con [[Episodios de Wendell &amp; Vinnie|20 episodios]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.deadline.com/2013/08/nickelodeons-wendell-vinnie-cancelled/ |títulu=Wendell &amp; Vinnie cancelled |editorial=Deadline Hollywood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/08/15/wendell-and-vinnie-canceled_n_3764389.html |títulu='Wendell &amp; Vinnie Cancelled: Nickelodeon Axes Series |fechaaccesu=16 d'agostu de 2013 |editorial=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; dicha serie nun superó audiencies de 2 millones llegando al episodiu más vistu, que foi de 2.4 millones d'espectadores, desbancando a ''[[Bucket &amp; Skinner's Epic Adventures]]''. Series animaes reflexaes na baxa audiencia, son ''[[The Penguins of Madagascar]]'' que nun emite nuevos episodios dende [[payares]] de [[2012]], yá que les sos audiencies baxaron de 4 a 1.9 millones d'espectadores, tamién ''[[Kung Fu Panda]]'', ''[[T.O.F.F. Puppy]]'' y ''[[Rocket Monkeys]]''.

A finales d'[[agostu]] de [[2013]], Nickelodeon menguo la so audiencia más de lo normal, reflexando baxones nes sos series estrelles como ''[[The Haunted Hathaways]]'', ''[[The Legend of Korra]]'', ''[[Monsters vs. Aliens]]'', ''[[Rabbids Invasion]] y'' ''[[Power Rangers Megaforce]]'' que dieron un baxón fuerte, llegando a aproximao toes elles a 1 millón d'espectadores.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2013/10/08/saturdays-cable-ratings-and-broadcast-finals-college-football-snares-top-spots-841413/cable_20131005/ |títulu=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2013/10/08/saturdays-cable-ratings-and-broadcast-finals-college-football-snares-top-spots-841413/cable_20131005/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thefutoncritic.com/ratings/2013/10/07/fridays-cable-ratings-and-broadcast-finals-cbs-tops-viewers-abc-leads-deamos-279511/cable_20131004/ |títulu=Friday's Cable Ratings &amp; Broadcast Finals: CBS Tops Viewers, ABC Leads Demos |fechaaccesu=8 d'ochobre de 2013 |apellíu=Yanan |nome=Travis |fecha=7 d'ochobre de 2013 |obra=The Futon Critic}}&lt;/ref&gt;

En [[2014]], Nickelodeon confirmó faer una serie basada na película ''[[The School of Rock|School of Rock]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; colos mesmos nomes de la película y personaxes ''[[School of Rock (serie de televisión)|School of Rock]]'',&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; y estrenóse el [[12 de marzu]] de [[2016]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Tamién se confirmó una película televisiva basada na serie de xuegos ''[[Legends of the Hidden Temple]]'',&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; protagonizada por [[Isabela Moner]], protagonista de ''[[100 Things to Do Before High School]]'' y qu'estrenó en [[payares]] del presente añu.&lt;ref name=&quot;Fogg&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Dee Bradley Baker, quien dio vida a la voz de Olmec, la piedra xigante, va tar de regresu nesta película.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Kirk Fogg, el conductor d'esti show nos años 90, va tar como guiador de turistes nesta cinta.&lt;ref name=&quot;Fogg&quot; /&gt;

Coles mesmes estrenóse [[The Loud House]], la serie que xira en redol a Lincoln Loud, un mozu que vive arrodiáu de los sos 10 hermanes, y tien que pasar por distintos retos p'aprender a vivir ente muyeres y que la so vida nun camude. ''S''y estrenó el [[2 de mayu]] de [[2016]] y esto favoreció a Nickelodeon, volviendo al primer llugar d'audiencia infantil n'[[Estaos Xuníos]] ganando a [[Disney Channel]].,&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; llogrando anovase pa una 2da temporada.&lt;ref name=&quot;Flores&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

== Internacional ==
En [[1995]], Nickelodeon namái tenía canales internacionales nel [[Reinu Xuníu]], [[Australia]] y [[Alemaña]], amás de la cadena americana insinia, pero creara bloques o poner los sos programes n'otros bloques en 70 países. Dende mediaos de la década de [[1990]] y principios de [[2000]], Nickelodeon, como marca, espandióse a incluyir llinguaxe o cultura específicos de canales de Nickelodeon pa dellos otros territorios en distintos partes del mundu, incluyendo n'[[Europa]], [[Oriente Mediu]], [[Rusia]], [[Asia]], [[Llatinoamérica]] y apocayá en [[Canadá]], y autorizó dalgunes de les sos caricatures y otros conteníos, n'inglés y nos idiomes llocales, a les estaciones de televisión y cable, como KI.KA y Super RTL n'[[Alemaña]], RTÉ Two (faláu n'Inglés) y TG4 (fala n'irlandés) n'[[Irlanda]], [[YTV]] (n'Inglés) y Vrak.TV (en francés) en [[Canadá]], [[Canal J]] en [[Francia]], Alpha Kids en [[Grecia]], CNBC-y en Turquía y en [[Canal 5 (Televisa)|Canal 5]] (faláu n'[[Idioma español|español]] en [[Méxicu]].
Amás de la insinia de la canal n'[[Estaos Xuníos]] y les versiones orixinales internacionales nel [[Reinu Xuníu]], [[Australia]] y [[Alemaña]], a principios de [[marzu]] de [[2010]], la canal tamién emite nel sureste d'Asia, [[Nueva Zelanda]], [[Escandinavia]], [[Polonia]], [[República d'Irlanda]], [[Países Baxos]], [[España]], [[Portugal]], [[Bélxica]], [[Xipre]], [[India]], [[Italia]], [[Israel]], [[Paquistán]], [[Bangladex]], [[Turquía]], [[Hungría]], [[Francia]], [[Rusia]], [[Grecia]], [[Canadá]], [[Suiza]], [[República Checa]], [[África]], [[Brasil]], [[Colombia]], [[Méxicu]] y [[Llatinoamérica]]. Una versión en xaponés de la canal esistiera tamién, pero foi cerráu en [[2009]], anque la so páxina web permanez en llinia. En [[setiembre]] de [[2010]], Nickelodeon Xapón agora tresmítese en bloque en [[Animax]], llamáu Nick Time.

El [[11 d'ochobre]] de [[2006]], la subsidiaria de [[Viacom]], [[MTV Networks]] Asia Pacific creó una nueva unidá pa remanar Nickelodeon Asia Sudoriental a TV con sede en [[Singapur]].&lt;ref&gt;[http://www.viacom.com/view_release.jhtml;jsessionid=APLJH3MQVAW1CCQBAFLA4CY?inID=10000007&amp;inReleaseID=227417 &quot;MTV Networks Asia Pacific Announces A New Structure To Advance Its Localization Strategy&quot;], Viacom, 11 October 2006&lt;/ref&gt; Nickelodeon foi llanzáu en Singapur y amplió los sos servicios nel sureste d'Asia, el sur d'Asia y [[Polinesia]]. Na actualidá, Nickelodeon [[Filipines]], Nickelodeon [[Paquistán]] y Nickelodeon [[India]] empezaron a trabayar de forma independiente. Empezaron la so nueva páxina web, Nicksplat.com en [[2003]]. El [[1 d'abril]] de [[2011]], Nickelodeon llanzó un feed dedicáu en Filipines.
Na India, Nickelodeon ta disponible nel ramu Una Alianza, al traviés de [[Dish]], en servicios DTH Tata Sky televisión. En Filipines, atópase disponible nel oru SkyCable, Plata y Platino canal 45, Sun Cable canal 34 y la canal de destín Cable Global 52. En [[Ḥong Kong]], ta disponible agora na TV, ente qu'en [[Malasia]], ta disponible al traviés de más d'Astru Canal 612. En Singapur, ta disponible al traviés de StarHub TV y n'[[Indonesia]], Nickelodeon ta disponible na canal Astro Nusantara 14, Global TV, una canal de televisión n'abiertu, y tamién se tresmite na canal Indovision 33. En Paquistán, Nickelodeon ye disponible en PTCL Smart TV, worldcall CATV y Redes del Sur, según nel satélite Paquistán Paksat-1.

Una versión Saudita de Nickelodeon foi rellanzáu en [[2008]], en países como [[Arabia Saudita]], [[Exiptu]], [[Emiratos Árabes Xuníos]] y [[El Líbanu]]. De [[1996]] a [[2002]], lo que solía ser [[Showtime]] Arabia y los servicios de la órbita del satélite, foi esaniciáu pa establecer Nickelodeon.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.digitalspy.co.uk/broadcasting/a77868/mtv-to-launch-nickelodeon-arabia.html |títulu=Nickelodeon Arabia |fecha=16 d'ochobre de 2007}}&lt;/ref&gt; La versión polaca de Nickelodeon púnxose en marcha'l [[10 de xunetu]] de [[2008]] na plataforma N, en sustitución d'una alimentación polaco de Nickelodeon [[Rusia]] que foi prohibíu en [[2002]].
En [[setiembre]] de [[2009]], Corus Entertainment, propietaria de [[YTV]] y [[Treehouse TV]], anunció la realización de Nickelodeon Canadá'l [[2 de payares]] de [[2009]].&lt;ref name=&quot;nickcanada&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.cbc.ca/arts/tv/story/2009/09/28/nickelodeon-corus.html |títulu=Nickelodeon comes to Canada |fecha=28 de setiembre de 2009 |editorial=CBC News |fechaaccesu=29 de setiembre de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091001091430/http://www.cbc.ca/arts/tv/story/2009/09/28/nickelodeon-corus.html |fechaarchivu=1 d'ochobre de 2009}}&lt;/ref&gt; Antes d'eso, y de magar, [[YTV]] sirvió como una toma de facto pa la programación de Nickelodeon en [[Canadá]], y tamién marques d'un bloque de la mañana del domingu llamáu &quot;Nickelodeon Sunday&quot;. N'[[Ecuador]], dende'l [[2011]], la canal [[Teleamazonas]] tien dos espacios de programación esclusiva de '''Nickelodeon''' llamaos [[SuperNick]], un bloque matutín del Sábadu, y [[OiE!]], un bloque vespertín de los díes Sábados y Domingos en tol país, sacante [[Guayaquil]]. Asina mesmu, la canal [[Citytv (Bogotá)|Citytv]] en [[Colombia]] tresmite un programa llamáu '''Nick City''', onde se tresmiten dalgunes de les series más esitoses y populares de Nickelodeon dientro de la canal llocal de televisión abierta en [[Bogotá]], y nel restu del país emítese al traviés de dellos operadores de cable.
Nickelodeon llanzó canales específiques para [[Serbia]] y [[Eslovenia]] n'abril de [[2013]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.c21media.net/archives/110317 |títulu=Viacom Spain names new boss &amp;#124; News |fechaaccesu=16 de xunu de 2013 |editorial=C21Media |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130607023005/http://www.c21media.net/archives/110317 |fechaarchivu=2013-06-07 }}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Nicktoons]]
* [[Noggin (televisión)|Noggin]]
* [[Nick at Nite]]
* [[Nick Hits]]
* [[Nick Jr.]]
* [[TeenNick]]

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
{{páxina web oficial}}

{{Tradubot|Nickelodeon}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Nickelodeon|Nickelodeon]]
[[Categoría:Canales de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Viacom Media Networks]]
[[Categoría:Empreses fundaes en 1977]]
[[Categoría:Filiales de Viacom]]</text>
      <sha1>0ib2izgv8cb2prz2c6pbjvv09mdtm61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vancouver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94779</id>
    <revision>
      <id>4527046</id>
      <parentid>4503493</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32372" sha1="ouinca5ka6tf96nof702flsd3wb3jms" xml:space="preserve">{{Llocalidá}}
'''Vancouver''' ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|pronunciáu]] n'[[idioma inglés|inglés]]: {{audiu|EN-Vancouver.ogg|{{IPA|[væŋ'ku:vɚ]}}}}) ye una ciudá de la mariña [[Pacíficu|pacífica]] de [[Canadá]], allugada nel [[Lower Mainland|suroeste]] de la provincia de [[Columbia Británica]], ente l'[[estrechu de Georgia]] y los [[Montes Costeros]]. 
La ciudá foi llamada asina n'honor del capitán [[George Vancouver]], un esplorador [[Inglaterra|inglés]].

Ye parte del [[unidaes xeográfiques censales de Canadá|área metropolitana]] del [[Distritu Rexonal de Greater Vancouver (Columbia Británica)|Distritu Rexonal del Gran Vancouver]], que, con una población de 2&amp;nbsp;313&amp;nbsp;328 habitantes ([[Censu de Canadá de 2011|2011]]),&lt;ref name=&quot;gvrdpop&quot;&gt;{{cita web |títulu=GVRD Population Estimates 1996 - 2006 |url=http://www.gvrd.bc.ca/growth/keyfacts/popest.htm |editorial=Greater Vancouver Regional District |fechaaccesu=28 de xineru de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080619094300/http://www.gvrd.bc.ca/growth/keyfacts/popest.htm |fechaarchivu=2008-06-19 }}&lt;/ref&gt; constitúi l'área metropolitana más grande del oeste canadianu y la tercera nel país dempués de [[Toronto]] y [[Montreal]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm |títulu=Population of census metropolitan areas (2001 Census boundaries) |editorial=Statistics Canada |fechaaccesu=15 de setiembre de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo05a.htm|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Vancouver en sí mesma cuenta con 603&amp;nbsp;502 habitantes.&lt;ref name=&quot;gvrdpop&quot; /&gt;

Vancouver, nos últimos años, siempres foi considerada como una de les cinco ciudaes con meyor calidá de vida nel mundu.&lt;ref&gt;{{cita publicación | títulu= Les meyores ciudaes pa vivir alredor del mundu editorial= BBC News| fecha= 20 de febreru de 2014 | url = http://www.forbes.com.mx/les-meyores-ciudaes-pa-vivir-alredor-del mundu| fechaaccesu=15 d'agostu de 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación | títulu= Vancouver is 'best place to live'. | editorial= BBC News | fecha= 4 d'ochobre de 2005| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4306936.stm | fechaaccesu=17 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación | títulu= Vancouver world's second-best place to live: survey| editorial= CBC News| fecha= 3 de marzu de 2003| url = http://www.cbc.ca/stories/2003/03/03/cities030303 | fechaaccesu=17 de xineru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20040405053613/http://www.cbc.ca/stories/2003/03/03/cities030303|fechaarchivu=5 d'abril de 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web | títulu= Readers Choice Awards 2005|editorial= Condé Nast Traveler |url=http://www.concierge.com/bestof/readerschoice/top_cities/topcities_americas | fechaaccesu=23 de payares de 2006}}&lt;/ref&gt; En 2013, llogró'l puestu 21º ente les ciudaes en que ye más caru vivir y resultó ser la más cara de Norteamérica.&lt;ref&gt;{{cita publicación|títulu=Les 10 ciudaes más cares pa vivir... y les 10 más barates|fecha=5 de febreru de 2013|url=http://cnnespanol.cnn.com/2013/02/05/les-10-ciudaes-mas-cares-pa-vivir/|fechaaccesu=15 d'agostu de 2015}}&lt;/ref&gt; Tamién ye una de les ciudaes más segures del mundu, por cuenta de los sos bajísimas tases de criminalidad. 

Los [[Xuegos Olímpicos de Vancouver 2010|Xuegos Olímpicos]] y [[Xuegos Paralímpicos de Vancouver 2010|Paralímpicos d'iviernu de 2010]] llevar a cabu en Vancouver y na cercana llocalidá de [[Whistler (Columbia Británica)|Whistler]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.olympic.org/uk/games/vancouver/election_uk.asp|títulu=Vancouver 2010 Election|editorial=International Olympic Committee|fechaaccesu=17 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.winter2010.com/|títulu=Vancouver 2010|editorial=Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games|fechaaccesu=27 de xineru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.winter2010.com/|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=Vancouver to host 2010 Winter Olympics|editorial=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/sport/newsid_3039000/3039690.stm|fecha=18 de xunetu de 2003|fechaaccesu=17 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==
Esisten restos [[arqueoloxía|arqueolóxicos]] qu'indiquen la presencia de poblaciones aboríxenes nel área de l'actual Vancouver mientres a lo menos 3.000 años. Los restos de dellos asentamientos que s'atopen alredor de Vancouver, amuesen la esistencia de pañadores con un complexu sistema social.

La primer esploración europea del estrechu de Georgia, incluyendo un desembarcu na rexón de Sunshine Coast y la entrada n'agües o fiordu de Burrard Inlet (actual Vancouver)&lt;ref&gt;Little, Gary. [http://www.garylittle.ca/maps-historic/narvaez.html &quot;José María Narváez: European Discoverer of the Sunshine Coast&quot;]&lt;/ref&gt; foi pol comandante español [[José María Narváez]] de la goleta Santa Saturnina nel marcu del asentamientu na zona encamentáu al comandante del Departamentu de San Blas, el criollu español nacíu en Lima, [[Juan Francisco de la Bodega y Quadra]] pol nuevu Virréi de Perú en [[1791]] y un añu más tarde pol [[Gran Bretaña|británicu]] [[George Vancouver]], supunxeron l'entamu del cambéu pa les vides de los habitantes de les poblaciones indíxenes (a los que na actualidá los canadianos refiérense como ''First Nations'', 'primeres naciones'). L'esplorador y comerciante de la Compañía del Noroeste, [[Simon Fraser]], y la so tripulación fueron los primeros europeos de los que se tien constancia de que visitaren lo que na actualidá ye la ciudá. 

En [[1808]] baxaron pol [[ríu Fraser]], acasu hasta Point Grey, cerca de lo que güei ye la [[Universidá de Columbia Británica]]. El primer asentamientu européu establecer en [[1862]] en McLeery's Farm a veres del ríu Fraser, al este del antiguu pobláu de Musqueam, no que ye güei [[Marpole]]. Les llargues rellaciones de la ciudá con baltar de madera empezaron cuando en [[1863]] construyóse un aserradero en Moodyville (güei [[North Vancouver]]). A esti aserradero siguieron otros na vera meridional del castru propiedá del capitán Edward Stamp. Stamp, qu'empezara a baltar na zona de Port Alberni. Intentó primero establecer un aserradero en Brockton Point, pero les corrientes marines y los petones obligar a reasitialo nun llugar cerca de Dunlevy Street, llamáu Hastings Mill.

L'asentamientu de Gastown creció rápido alredor de la improvisada [[tabierna]] establecida por &quot;Gassy” Jack Deighton en [[1867]] nes llendes de los terrenes de Hastings Mill. En 1870, el gobiernu colonial revisó l'asentamientu y estableció una población, llamada “Granville,” n'honor del entós Secretariu d'Estáu pa les Colonies, Granville Leveson-Gower, segundu Conde de Granville. Esti llugar, col so cai natural, escoyóse como estación final del ferrocarril del Pacíficu (el ''Canadian Pacific Railway''), pa desgracia de Port Moody, New Westminster y Victoria, que llucharen por consiguilo. La construcción del ferrocarril yera una de les condiciones previes por que la Columbia Británica xunir a la Confederación en 1871. La ciudá de Vancouver foi fundada'l [[6 d'abril]] de [[1886]], el mesmu añu de la llegada del primer tren transcontinental.

Una quema'l [[13 de xunu]] d'esi mesmu añu destruyó la mayor parte de la ciudá, que foi reconstruyida con rapidez. Gracies a la llegada del ferrocarril la población aumentó de los 5.000 habitantes de [[1887]] a los 100.000 de [[1900]]. Mientres la primer década del [[sieglu XX]] la población de Vancouver triplicóse. Paralelamente, la industria de la construcción florió y apaeció la especulación inmobiliaria, fechu que llamó l'atención de [[Rudyard Kipling]] na so visita a la nueva ciudá en 1887.

En [[1890]], los entamos d'unu de los primeros tranvíes llétricos del mundu favorecía la crecedera a lo llargo de lo que na actualidá son les principales arteries de la ciudá. La electricidá yera xenerada pelos ríos y llagos cercanos (primero nel llagu Buntzen Lake y pocu dempués nel ríu Stave River). Construyéronse dos llinies interurbanes ente Vancouver y New Westminster, una de les cualos estendíase a lo llargo del valle del ríu Fraser Valley hasta Chilliwack. La otra, pertenecienta a la compañía ''Lulu Island Railway'', diba pol corredor de Arbutus a Richmond dende una estación cercana a les cais Granville y Drake.

== Xeografía ==
[[Archivu:Stanley Park 1999 Rain.jpg|250px|thumb|Vancouver nun día lluviosu.]]

Vancouver atópase xunto al estrechu de Georgia, que lo dixebra de la [[islla de Vancouver]]. Atópase na zona horaria del Pacíficu (UTC-8) y na Ecozona Marítima del Pacíficu. La ciudá forma parte de la [[península de Burrard]] y atópase ente l'entrante de Burrard (al norte) y el ríu Fraser River (al sur). P'aquellos que nun conozan la zona, puede resultar sorprendente que Vancouver nun s'atope na islla de Vancouver. Tanto la islla como la ciudá (y la que tien el mesmu nome nos Estaos Xuníos) lleven el nome del capitán de la Marina Real británica, George Vancouver, qu'esploró la rexón en [[1792]].

Vancouver tien un área de 114,67 km², qu'inclúin terrenal llanu y llombes. Vancouver atópase arrodiada d'agua nuna zona de clima húmedu, el más templáu del país. Anque en rexistros históricos consta qu'había unos cincuenta regueros y regatos nel área, anguaño namái queden cuatro.
{{panorama|Vancouver dusk pano.jpg|1800px|&lt;center&gt;Panorama de North Vancouver}}

=== Clima ===
Vancouver ye una de les ciudaes más templaes de Canadá. La ciudá tien un clima templáu según les normes canadianes y xeneralmente clasifícase como [[Clima oceánicu|oceánicu]], que sol sistema de [[clasificación climática de Köppen]] sería ''Cfb''. Los meses de branu suelen ser secos, en permediu unu de cada cinco díes recibe precipitaciones mientres los meses de xunetu y agostu. Otra manera, les precipitaciones cayíes mientres los díes de payares a marzu ye casi la metá.&lt;ref name=&quot;vanprecip&quot;&gt;{{cita web | url=http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/results_y.html?stnID=882&amp;lang=y&amp;dCode=0&amp;StationName=VANCOUVER&amp;SearchType=Contains&amp;province=ALL&amp;provBut=&amp;month1=0&amp;month2=12
| títulu=Station Results: Vancouver City Hall, 1971-2000
| editorial=Environment Canada
| fechaaccesu=21 de payares de 2011}}
&lt;/ref&gt;

Vancouver ye tamién una de les ciudaes canadianes más húmedes, sicasí la precipitación varia a lo llargo del área metropolitana. La precipitación añal midida nel [[Aeropuertu Internacional de Vancouver]] en [[Richmond (Columbia Británica)|Richmond]] promedia 1199 [[mm]], comparaos con 1588 mm nel centru de la ciudá y 2044 mm en North Vancouver.&lt;ref&gt;[http://www.climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/results_y.html?stnID=820&amp;lang=y&amp;dCode=0&amp;StationName=VANCOUVER&amp;SearchType=Contains&amp;province=ALL&amp;provBut=&amp;month1=0&amp;month2=12 Canadian Climate Normals 1971-2000 - N VANCOUVER CAPILANO], ''climate.weatheroffice.gc.ca''&lt;/ref&gt; Los meses de branu son más secos y soleyeros, con temperatures moderaes polos oral marines. El permediu máximu diariu ye de 22&amp;nbsp;°C en xunetu y agostu, con temperatures qu'escasamente lleguen a 30&amp;nbsp;°C.&lt;ref name = climateYVR&gt;
{{cita web |url=http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/results_y.html?Province=ALL&amp;StationName=vancouver&amp;SearchType=BeginsWith&amp;LocateBy=Province&amp;Proximity=25&amp;ProximityFrom=City&amp;StationNumber=&amp;IDType=MSC&amp;CityName=&amp;ParkName=&amp;LatitudeDegrees=&amp;LatitudeMinutes=&amp;LongitudeDegrees=&amp;LongitudeMinutes=&amp;NormalsClass=A&amp;SelNormals=&amp;StnId=889&amp;|títulu=Canadian Climate Normals 1971–2000|editorial=Environment Canada|fechaaccesu=29 de mayu de 2009}}
&lt;/ref&gt;

La temperatura más alto rexistrada nel aeropuertu foi de 34,4&amp;nbsp;°C el 30 de xunetu de 2009,&lt;ref&gt;
{{cita publicación |
títulu=Temperature record broken in Lower Mainland — again
| url=http://www.cbc.ca/canada/british-columbia/story/2009/07/30/bc-090730-heat-record.html
| editorial=CBC News
| fecha= 30 de xunetu de 2009
| fechaaccesu=9 de xunu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090803160458/http://www.cbc.ca/canada/british-columbia/story/2009/07/30/bc-090730-heat-record.html|fechaarchivu=3 d'agostu de 2009}}
&lt;/ref&gt; y la más alta na ciudá de Vancouver foi de 35,0&amp;nbsp;°C el 31 de xunetu de 1965,&lt;ref&gt;
{{cita web | títulu=Weather Data - Vancouver Kitsilano
| editorial=Environment Canada
| url=http://www.climate.weatheroffice.gc.ca/climateData/dailydata_y.html?timeframe=2&amp;Prov=BC&amp;StationID=893&amp;mlyRange=1956-01-01&amp;mes=7&amp;añu=1965&amp;cmdB2=Go&amp;Day=-2
| fechaaccesu=21 de xineru de 2013}}
&lt;/ref&gt; de nuevu'l 8 d'agostu de 1981,&lt;ref&gt;{{cita web
| títulu=Weather Data - Vancouver Dunbar South
| editorial=Environment Canada
| url=http://www.climate.weatheroffice.gc.ca/climateData/dailydata_y.html?timeframe=2&amp;Prov=BC&amp;StationID=884&amp;dlyRange=1966-03-01&amp;mes=8&amp;añu=1981&amp;cmdB1=Go&amp;Day=-2
| fechaaccesu=21 de xineru de 2013
}}&lt;/ref&gt; y finalmente'l 29 de mayu de 1983.&lt;ref&gt;{{cita web
| títulu=Weather Data - Vancouver Wales St
| editorial=Environment Canada
| url=http://www.climate.weatheroffice.gc.ca/climateData/dailydata_y.html?timeframe=2&amp;Prov=BC&amp;StationID=879&amp;dlyRange=1982-04-01&amp;mes=5&amp;añu=1983&amp;cmdB1=Go&amp;Day=-2
| fechaaccesu=21 de xineru de 2013
}}&lt;/ref&gt;

En permediu, la nieve cai once díes per añu, con tres díes recibiendo 6 cm o más. El permediu añal ye de 48,2 cm, pero polo xeneral se derrite en poco tiempu.&lt;ref name = climateYVR/&gt;
L'iviernu nel Gran Vancouver ye cuartu más nidiu de les ciudaes canadianes, dempués [[Victoria (Columbia Británica)|Victoria]], [[Nanaimo]] y [[Duncan (Columbia Británica)|Duncan]], toes na islla de Vancouver.&lt;ref&gt;
{{cita web | títulu=Weather Winners — Mildest Winters
| editorial=Environment Canada
| url=http://climate.weatheroffice.gc.ca/winners/categorydata_y.html?SelectedCategory=4
| fechaaccesu=9 de xunu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://climate.weatheroffice.gc.ca/winners/categorydata_y.html?SelectedCategory=4|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}
&lt;/ref&gt;
 
{{clima |ubicación=Vancouver, Columbia Británica |metric
first = 1
|single line = 1
|Xin record high C = 15.3
|Feb record high C = 18.4
|Mar record high C = 19.4
|Abr record high C = 25.0
|May record high C = 30.4
|Xun record high C = 30.6
|Xnt record high C = 34.4
|Ago record high C = 33.3
|Set record high C = 29.3
|Och record high C = 23.7
|Pay record high C = 18.4
|Avi record high C = 14.9
|year record high C = 34.4
|Xin high C = 6.8
|Feb high C = 8.4
|Mar high C = 10.6
|Abr high C = 13.5
|May high C = 16.8
|Xun high C = 19.6
|Xnt high C = 22.0
|Ago high C = 22.3
|Set high C = 19.0
|Och high C = 13.9
|Pay high C = 9.3
|Avi high C = 6.8
|year high C = 
|Xin mean C = 4.8
|Feb mean C = 5.9
|Mar mean C = 7.6
|Abr mean C = 10.0
|May mean C = 13.2
|Xun mean C = 15.9
|Xnt mean C = 18.1
|Ago mean C = 18.3
|Set mean C = 15.4
|Och mean C = 11.1
|Pay mean C = 7.1
|Avi mean C = 4.8
|year mean C = 11.0
|Xin low C = 1.4
|Feb low C = 1.6
|Mar low C = 3.4
|Abr low C = 5.6
|May low C = 8.8
|Xun low C = 12.2
|Xnt low C = 14.1
|Ago low C = 14.4
|Set low C = 10.8
|Och low C = 7.0
|Pay low C = 3.5
|Avi low C = 0.8
|year low C = 7.0
|Xin record low C = -17.8
|Feb record low C = -16.1
|Mar record low C = -9.4
|Abr record low C = -3.3
|May record low C = 0.6
|Xun record low C = 3.9
|Xnt record low C = 6.7
|Ago record low C = 6.1
|Set record low C = 0.0
|Och record low C = -5.9
|Pay record low C = -14.3
|Avi record low C = -17.8
|year record low C = -17.8
|Xin precipitation mm = 178.8
|Feb precipitation mm = 183.8
|Mar precipitation mm = 155.8
|Abr precipitation mm = 117.9
|May precipitation mm = 86.7
|Xun precipitation mm = 69.9
|Xnt precipitation mm = 53.4
|Ago precipitation mm = 50.8
|Set precipitation mm = 73.3
|Och precipitation mm = 147.8
|Pay precipitation mm = 239.2
|Avi precipitation mm = 231.3
|year precipitation mm = 
|Xin snow cm = 11.1
|Feb snow cm = 6.3
|Mar snow cm = 2.3
|Abr snow cm = 0.3
|May snow cm = 0.0
|Xun snow cm = 0.0
|Xnt snow cm = 0.0
|Ago snow cm = 0.0
|Set snow cm = 0.0
|Och snow cm = 0.1
|Pay snow cm = 3.2
|Avi snow cm = 14.8
|year snow cm = 38.1
&lt;!--humidity at 15:00 LST--&gt;
|Xin humidity = 81.2
|Feb humidity = 74.5
|Mar humidity = 70.1
|Abr humidity = 65.4
|May humidity = 63.5
|Xun humidity = 62.2
|Xnt humidity = 61.4
|Ago humidity = 61.8
|Set humidity = 67.2
|Och humidity = 75.6
|Pay humidity = 79.5
|Avi humidity = 80.9
|year humidity = 70.3
|unit precipitation days = 0.2 mm
|Xin precipitation days = 19.5
|Feb precipitation days = 15.4
|Mar precipitation days = 17.8
|Abr precipitation days = 14.8
|May precipitation days = 13.2
|Xun precipitation days = 11.5
|Xnt precipitation days = 6.3
|Ago precipitation days = 6.7
|Set precipitation days = 8.3
|Och precipitation days = 15.4
|Pay precipitation days = 20.4
|Avi precipitation days = 19.7
|year precipitation days = 168.9
|unit rain days = 0.2 mm
|Xin rain days = 18.4
|Feb rain days = 14.7
|Mar rain days = 17.5
|Abr rain days = 14.8
|May rain days = 13.2
|Xun rain days = 11.5
|Xnt rain days = 6.3
|Ago rain days = 6.7
|Set rain days = 8.3
|Och rain days = 15.4
|Pay rain days = 19.9
|Avi rain days = 18.4
|year rain days= 165.1
|unit snow days = 0.2 cm
|Xin snow days = 2.6
|Feb snow days = 1.4
|Mar snow days = 0.9
|Abr snow days = 0.2
|May snow days = 0.0
|Xun snow days = 0.0
|Xnt snow days = 0.0
|Ago snow days = 0.0
|Set snow days = 0.0
|Och snow days = 0.0
|Pay snow days = 0.8
|Avi snow days = 2.8
|year snow days = 8.7
|Xin sun = 60.1
|Feb sun = 91.0
|Mar sun = 134.8
|Abr sun = 185.0
|May sun = 222.5
|Xun sun = 226.9
|Xnt sun = 289.8
|Ago sun = 277.1
|Set sun = 212.8
|Och sun = 120.7
|Pay sun = 60.4
|Avi sun = 56.5
|year sun = 1937.5
|source 1 = Environment Canada&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/results_y.html?stnID=888&amp;lang=y&amp;dCode=0&amp;StationName=VANCOUVER&amp;SearchType=Contains&amp;province=ALL&amp;provBut=&amp;month1=0&amp;month2=12 |títulu=Canadian Climate Normals 1971-2000 - Vancouver Harbour CS|fecha=Setiembre de 2011}}&lt;/ref&gt;
|fecha=Agostu de 2010
}}

== Demografía ==
{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; align=&quot;right&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| style=&quot;border:1px #aaa solid;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! Añu
!Población
|-
| 1891 || align=&quot;right&quot; | 13.709
|-
| 1901 || align=&quot;right&quot; | 26.133
|-
| 1911 || align=&quot;right&quot; | 100.401
|-
| 1921 || align=&quot;right&quot; | 117.217
|-
| 1931 || align=&quot;right&quot; | 246.593
|-
| 1941 || align=&quot;right&quot; | 275.353
|-
| 1951 || align=&quot;right&quot; | 344.833
|-
| 1956 || align=&quot;right&quot; | 365.844
|-
| 1961 || align=&quot;right&quot; | 384.522
|-
| 1966 || align=&quot;right&quot; | 410.375
|-
| 1971 || align=&quot;right&quot; | 426.256
|-
| 1976 || align=&quot;right&quot; | 410.188
|-
| 1981 || align=&quot;right&quot; | 414.281
|-
| 1986 || align=&quot;right&quot; | 431.147
|-
| 1991 || align=&quot;right&quot; | 471.644
|-
| 1996 || align=&quot;right&quot; | 514.008
|-
| 2001 || align=&quot;right&quot; | 545.671
|-
| 2006 || align=&quot;right&quot; | 578.041
|-
| 2011 || align=&quot;right&quot; | 603.502
|}
|}
Vancouver cunta con 603&amp;nbsp;502 habitantes&lt;ref name=&quot;gvrdpop&quot; /&gt; provenientes d'[[grupos étnicos de Canadá|oríxenes étnicos bien diversos]]; la [[llingua materna]] de la metá de los sos residentes ye'l [[idioma inglés|inglés]], pero'l [[idioma chinu|chinu]] y el [[idioma cantonés|cantonés]] son comunes na ciudá.&lt;ref name=&quot;statcan&quot;&gt;Statistique Canada [http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=F&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=5915022&amp;Geo2=CD&amp;Code2=5915&amp;Data=Count&amp;SearchText=vancouv&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom=&amp;TABID=1 Profil du recensement] (en francés) Consultáu'l 10 de febreru de 2013.&lt;/ref&gt; Igualmente, la ciudá gocia d'una gran diversidá [[etnia|étnica]]; hai comunidaes [[china|chines]], [[Xapón|xaponeses]], [[corea|coreanes]], [[Irán|iranines]] y [[india|indies]]&lt;!--hindús refierse solamente a los siguidores del hinduismu, una de les relixones indies--&gt; de gran importancia, al igual qu'un gran númberu d'inmigrantes [[Reinu Xuníu|británicos]], [[Alemaña|alemanes]], [[Italia|italianos]], [[Francia|franceses]], [[Polonia|polacos]], ciudadanos de la ex-Yugoslavia (anguaño, [[Serbia]], [[Montenegru]], [[Croacia]], [[Bosnia-Herzegovina]] y [[Macedonia del Norte]]) y un bon númberu de filipinos. Amás concentra una población de 10&amp;nbsp;500 hispanofalantes (32&amp;nbsp;300 nel área metropolitana), según el [[censu de población|censu]] de [[2011]].&lt;ref name=&quot;statcan&quot; /&gt; Ye una de les comunidaes más dinámiques en [[Canadá]].

Apocayá la ciudá creció rápido; asina lo demuestra la variación poblacional ente los censos de 2006 y de [[censu de Canadá de 2011|2011]] ({{creciente}}4,4% pa la ciudá de Vancouver y {{creciente}}9,3% pa la rexón metropolitana)&lt;ref name=&quot;statcan&quot; /&gt; y espérase que la población metropolitana algame los 2,6 millones pal [[2020]].&lt;ref&gt;
{{cita web | títulu= Urban Statistics| editorial= City Mayors| url = http://www.citymayors.com/statistics/urban_2020_2.html Urban Statistics - 2020 projection| fechaaccesu=17 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt;

== Economía ==
{{AP|Economía de Vancouver}}
La economía de la ciudá dependió tradicionalmente del [[sector primariu]] de la Columbia Británica: [[silvicultura]], [[minería]], [[Pesca comercial|pesca]] y [[agricultura]]. 
El pobláu foi orixinalmente fundáu na [[años 1860|década de 1860]] como resultáu de la [[inmigración]] causada pola [[fiebre del oru del cañón del Fraser]], y desenvolvióse rápido pa convertise nun centru metropolitanu dempués de la llegada del [[Canadian Pacific Railway]] en [[1887]]. 

El [[puertu de Vancouver]] pasó a tener relevancia internacional cuando se completó la [[Canal de Panamá]], lo cual amenorgó les tarifes de flete nos [[años 1920]] y fixo vidable la esportación de les colleches de granos de les [[praderíes canadianes]] al traviés de la ciudá.&lt;ref&gt;{{cita publicación | apellíu= Stevens| nome= Leah| títulu= Rise of the Port of Vancouver, British Columbia| revista= Economic Geography| volume= 12| númberu= 1| páxines= 61-70| editorial= Clark University| fecha= January 1936| url = http://links.jstor.org/sici?sici=0013-0095%28193601%2912%3A1%3C61%3AROTPOV%3Y2.0.CO%3B2-R| doi= 10.2307/140264 |fechaaccesu=17 de xineru de 2007}}&lt;/ref&gt; Dende entós foi'l puertu marítimu más importante de Canadá y esporta más cargamentu que cualesquier otru puertu en [[Norteamérica]].&lt;ref&gt;{{cita web | títulu= Port Facts| editorial= Port of Vancouver| url = http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html| fechaaccesu=17 de xineru de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.portvancouver.com/media/port_facts.html|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; 

Sicasí, la economía de Vancouver diversificóse col tiempu: creció la industria del [[turismu]], por casu, y convirtióse nel tercer centru de [[realización|producción cinematográfica]] más importante de Norteamérica, dempués de [[Los Angeles]] y [[Nueva York]], polo que se ganó'l llamatu de [[Hollywood North]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf|títulu=Overnight visitors to Greater Vancouver by volume, monthly and annual basis|editorial=Vancouver Convention and Visitors Bureau|fechaaccesu=16 de payares de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110717081342/http://www.tourismvancouver.com/pdf/research/monthly_overnight_visitors_1994_2005.pdf|fechaarchivu=2011-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm |títulu=Key Sectors |editorial=Vancouver Economic Development Commission |fechaaccesu=11 de payares de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.vancouvereconomic.com/key_sectors/default.htm|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Industry Profile|url=http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm|editorial=BC Film Commission|fechaaccesu=24 d'avientu de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.bcfilmcommission.com/about_us/industry_profile.htm|fechaarchivu=24 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Vancouver Film Industry|url=http://www.vancouver.com/movies/hollywood_north/vancouver_film_industry_overview/index.htm|editorial=Canada.com|fechaaccesu=24 d'avientu de 2006|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080517112136/http://www.vancouver.com/movies/hollywood_north/vancouver_film_industry_overview/index.htm|fechaarchivu=2008-05-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíos= Gasher | nome= Mike | títulu= Hollywood North: The Feature Film Industry in British Columbia|editorial= University of British Columbia Press | fecha= payares de 2002 | allugamientu= Vancouver | isbn = 0-7748-0967-1}}&lt;/ref&gt;

== Educación ==
En Vancouver allúgase la sede central de la [[Universidá de la Columbia Británica]] (UBC) y un campus de la otra universidá pública de la provincia, la [[Universidá Simon Fraser]] (SFU).

El [[Conseyu Escolar de Vancouver]] encargar de xestionar les escueles públiques y la [[Biblioteca Pública de Vancouver]], de les biblioteques públiques.

== Tresporte ==
[[Archivu:Vancouver International Airport Aerial.JPG|miniaturadeimagen|Vista aérea del [[Aeropuertu Internacional de Vancouver]].]]
[[Archivu:Burrard Otter with Vancouver skyline 2.JPG|miniaturadeimagen|[[SeaBus]]]]
L'[[Aeropuertu Internacional de Vancouver]] (n'inglés: ''Vancouver International Airport'') (códigu IATA: YVR, códigu OACI: CYVR) atópase alcontráu en Sea Island en Richmond, aproximao a 12 km del centru de Vancouver. En 2007 foi'l segundu aeropuertu más transitáu de Canadá en términos d'operaciones aérees (326.026) y pasaxeros (17,5 millones), tres l'Aeropuertu Internacional Toronto Pearson, con vuelos escontra Asia, Europa, Oceanía, Estaos Xuníos, Méxicu, el Caribe y otros aeropuertos en Canadá. Esti aeropuertu ganó notables premios por ser el meyor aeropuertu, incluyendo'l premiu de Skytrax por ser el «Meyor Aeropuertu de Norteamérica» en 2007. YVR tamién llogró la distinción como «Meyor Aeropuertu de Canadá» nes resultancies rexonales. En 2011 resultó como'l 2° meyor aeropuertu del mundu. Esti aeropuertu sirve como hub pa Air Canada y Air Transat; y ye tamién un focu d'operaciones pa WestJet.

L'Aeropuertu Internacional de Vancouver ye unu de los ocho aeropuertos canadianos que pueden alministrar servicios d'aduanes y migraciones d'Estaos Xuníos.

El tresporte públicu en Vancouver ta xestionáu pola empresa TransLink (Columbia Británica). Esiste una amplia llinia d'[[Autobús|autobuses]] y [[Trolebús|trolebuses]], que percuerren con frecuencia toles cais principales (tanto horizontales como verticales) y tamién cais menores. Los autobuses de Vancouver son modernos, tán preparaos pa un gran volume de tráficu y percuerren la ciudá con gran eficiencia y puntualidá. Vancouver tien anguaño la segunda mayor flota de trolebuses n'América del Norte, dempués de [[San Francisco (California)|San Francisco]].

El tresporte públicu de Vancouver inclúi tamién el [[SkyTrain (Vancouver)|SkyTrain]], que s'estrema en tres llinies: ''Millenium Line'', ''Expo Line'' y ''Canada Line''. Anguaño ta en procesu de construcción una nueva llinia, que va dexar la espansión escontra les ciudaes de Coquitlam y Port Coquitlam. Tamién esiste un autobús marín» (''Seabus''), que coneuta'l distritu de ''North Vancouver'' con ''Downtown'' o centru urbanu. Los precios del tresporte públicu varien según les zones, esto ye, según la distancia que tenga que percorrer el pasaxeru. La opción anguaño más económica pa quien usen enforma'l tresporte públicu ye mercar un pase d'autobús, per unos cien dólares canadianos, que dexa viaxar ilimitadamente nel periodu d'un mes.

El so puertu ye'l segundu nel continente [[América del Norte|norteamericanu]] y el más importante de [[Canadá]], en volume y cantidá de mercancía. Ye tamién terminal de los ferrocarriles canadianos provenientes de [[Montreal]], lo cual foi de gran importancia histórica pa la ciudá.

== Turismu ==
[[Archivu:Canadaplace-pano.jpg|250px|thumb|Canada Place y estrechu de Georgia.]]
[[Archivu:Van City Hall 2010 Flag.jpg|250px|thumb|Vancouver City Hall.]]

=== Parques ===
Vancouver presenta una gran cantidá de parques, daqué de lo que la ciudá arguyezse. El más famosu posiblemente sía [[Parque Stanley|Stanley Park]], pero'l más grande ye Pacific Spirit Rexonal Park, nel cual atópase amás la UBC, la universidá de British Columbia. Los parques de Vancouver tán llimpios y curiaos xeneralmente, y alluguen una gran cantidá d'especies vexetales, delles autóctones y otres especies importar y colonizador, según una fauna considerable, con diverses especies d'aves y otros como pequeños mamíferos. Nes ciudaes cercanes tamién tán presentes los parques, como por casu en [[Burnaby]], onde esiste un parque que contién un llagu de tamañu considerable, y na ciudá de [[Surrey (Columbia Británica)|Surrey]], onde amás de dellos parques hai un monte urbanu.

=== Sableres ===
Vancouver tien una gran estensión de mariña sobre l'[[océanu Pacíficu]]. English Bay ye la sablera más famosa de la ciudá, por cuenta de la so llocalización cerca del centru de la ciudá, y a que los fueos artificiales que se celebren cada añu en Vancouver llanzar dende ellí. Cerca del parque Pacific Spirit, hai delles sableres tamién famoses, como Spanish Banks, o Wreck Beach, la única sablera de Vancouver onde se dexa'l nudismu. Otres sableres tamién famoses son Jericho Beach y Kitsilano Beach.

== Deporte ==
La ciudá allugó dende 1990 hasta 2004 el [[Gran Premiu de Vancouver]], una carrera d'[[automovilismu de velocidá]] puntuable pa la serie [[Champ Car World Series|CART]]. Ente 1991 y 2001, Vancouver tuvo la so franquicia na [[National Basketball Association]], los [[Vancouver Grizzlies]]. Foi sede de los [[Xuegos de la Mancomunidá de 1954]] y los [[Xuegos Olímpicos d'iviernu de 2010]].

L'estadiu [[Rogers Arena]] (antes General Motors Place) d'esta urbe ye sede del equipu de ḥoquei sobre xelu [[Vancouver Canucks]], fundáu en 1945 como escuadra amateur y que a partir de 1970 forma parte de la National Hockey League (NHL). Los Canucks participen na División Noroeste de dicha lliga, siendo los sos filiales los Manitoba Moose (AHL) y los Victoria Salmon Kings (ECHL).

L'equipu de fútbol [[Vancouver Whitecaps]] xugó na [[North American Soccer League]] dende 1974 hasta 1984 y la [[Major League Soccer]] a partir de 2011.

{{Socesión
| predecesor = {{bandera|ITA}} [[Turín]]
| títulu = [[Archivu:Olympic flag.svg|60px]]&lt;br /&gt;[[Xuegos Olímpicos d'Iviernu|Ciudad Olímpica]]
| periodu = [[2010]]
| socesor = {{bandera|RUS}} [[Sochi]]
}}

== Ciudaes hermanes ==
{{referencies adicionales|t=20140829020555}}
Vancouver ta hermanada coles siguientes ciudaes:
* {{bandera|Estaos Xuníos}} '''[[Los Angeles]]''', [[Estaos Xuníos]]
* {{bandera|Xapón}} '''[[Yokohama]]''', [[Xapón]]
* {{bandera|España}} '''[[Huelva]]''', [[España]]
* {{bandera|Méxicu}} '''[[Querétaro]]''', [[Méxicu]]
* {{bandera|Países Baxos}} '''[[Ámsterdam]]''', [[Países Baxos]] (1975)
* {{bandera|Reinu Xuníu}} '''[[Edimburgu]]''', [[Reinu Xuníu]]
* {{bandera|Venezuela}} '''[[Mérida (Venezuela)|Mérida]]''', [[Venezuela]]
* {{bandera|China}} '''[[Cantón (China)|Cantón]]''', [[República Popular China]]
* {{bandera|Ucraína}} '''[[Odesa]]''', [[Ucraína]]
* {{bandera|Corea del Sur}} '''[[Seúl]]''', [[Corea del Sur]]
* {{bandera|Méxicu}} '''[[Mexicali]]''', [[Méxicu]]
* {{bandera|Perú}} '''[[Arequipa]]''', [[Perú]]&lt;ref&gt;Sister cities, Vancouver[http://www.accci.com.au/sister.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325024212/http://www.accci.com.au/sister.htm |date=2018-03-25 }}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Arxentina}} '''[[Buenos Aires]]''', [[Arxentina]]
* {{bandera|Panamá}} [[Ciudá de Panama]], [[Panamá]]

== Ver tamién ==
* [[Llista de les 100 ciudaes más poblaes de Canadá]]
* [[Columbia Británica]]
* [[Islla de Vancouver]]
* [[Organización territorial de Canadá]]
* [[Puertu de Vancouver]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Canadá|Llocalidaes de Canadá]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>ouinca5ka6tf96nof702flsd3wb3jms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comedy Central</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94876</id>
    <revision>
      <id>4526969</id>
      <parentid>4162584</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7570" sha1="hf5k2p5vgzxfxfjh56526d790j8e20x" xml:space="preserve">{{Organización}}
'''Comedy Central''' ye una canal de [[televisión]] por cable d'Estaos Xuníos. Darréu, so este mesmu nome emiten canales en Reinu Xuníu, Irlanda, España, Alemaña y Llatinoamérica. Como'l so nome dicir, la canal lleva predominantemente el programa de [[comedia]], tantu l'orixinal, como'l sindicáu. Empezando como una de les canales de cable menos vistos, nos últimos años volvióse una de les canales más populares de comedia, ganando les allabancies de munchos medios de comunicación y de la prensa.

Comedy Central ye propiedá de [[MTV Networks]], que ye una filial de [[Viacom Inc.]]

== Historia ==
En payares de [[1989]], [[Time Warner]], los dueños de [[HBO]], llanzaron The Comedy Channel como primer canal fiel puramente a base de [[comedia]]. Cinco meses más tarde, [[Viacom]] (dueñu de canales como [[MTV]], [[Nickelodeon]], [[VH1]], ente otros) llanzó la so competencia pa canales de comedia. La canal llamábase HAI! Dempués de dos años de distribución llindada, pal 1 d'abril de [[1991]] buscábase combinar estos dos canales y crear unu llamáu CTV: La rede de la comedia. Pero la marca yá taba rexistrada, yera una rede canadiana llamada [[CTV Television Network|CTV]]. Entós instauraron como nome '''Comedy Central'''.

Yá n'abril del [[2003]], [[Viacom]] decidió mercar totalmente Comedy Central (les aiciones y presupuestos taben estremaos ente Viacom y Time Warner) por 1225 millones de dólares.

De los años [[1980]] a mediaos de los 90' la mayor parte de los programes tresmitíos por Comedy Central yeren películes risibles y shows risibles. Un ésitu tempranu notable foi la serie [[Politically Incorrect]] ([[Políticamente Incorreutu]]) de Bill Maher. Asina, la xente que solicitó que Comedy Central seya añadida a los sos sistemes de cable aumentó, y la presencia de la canal nes cases yera del 50&amp;nbsp;% pel añu [[1998]]. 

L'ésitu de [[South Park]] col so conteníu adulto, emburrió a la rede a tresmitir más programes p'adultos. Cada sábadu a la medianueche, amosaben (y amuesen) una película o serie risible especial p'adultos. Les películes que se tresmitiríen cada sábadu yeren un secretu, llamáu'l ''“Secret Stash”''. Les películes y comedies tresmitíes nel Secret Stash son aquellos con una gran cantidá de conteníu adulto. Dalgunos de los programes que pasaron por esa seición fueron: ''[[South Park: Más grande, más llargu y ensin cortes]], [[Bad Santa]], [[Jackass: la película]], [[Clerks]]'', ente otros. 

Comedy Central tamién incluyía un espectáculu diariu llamáu ''&quot;La hora satírica”'', que amosaba noticies . Yera un programa nel que se burllaba a los medios de comunicación y de la política.

Dende [[2003]], Comedy Central creó una tradición de cómicos, llamáu “[[New York Friars Club Roasts]]” 

A finales de [[2004]], los programes de comedia más vistos en Comedy Central yeren: ''[[South Park]], [[Chappelle's Show]], [[The Daily Show]] y [[Reno 911!]] ''''.''
El 17 d'abril de [[2014]] Comedy Central xunto con [[Comedy Central Llatinoamérica]] son adquiríos por [[Viacom]].

== Logos ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! Descripción
! Años d'usu
|- 
|El primer logo consistía nel planeta tierra pintáu de color púrpura, enriba d'él había 3 edificios y el de metanes mandaba señales de tresmisión y en mediu del planeta tierra había un aniellu de color mariellu y nél taba'l nome &quot;Comedy Central&quot; pintáu de color negru.
|1991-1992
|-
|El siguiente logo yera igual al anterior cola diferencia que'l logo taba meyor pintáu, agora inclinábase a la parte cimera izquierda, l'aniellu yera de color negru, tenía un pequeñu guión al llau izquierda de la pallabra &quot;Comedy Central&quot; y tuvo 3 variantes: unu col planeta tierra de color azul y la pallabra &quot;comedy central&quot; pintáu de color mariellu, otru igual al anterior pero cola pallabra &quot;comedy central&quot; de color blancu y el postreru yera pintáu totalmente de color blancu y negru.
|1992-1997
|-
|Esti logo yera igual al anterior cola diferencia que'l pequeñu guión foi retiráu de la pallabra &quot;Comedy Central&quot; y agora el logo taba meyor pintáu, esti logo fixo'l so debú al terminar el primer capítulu de [[South Park]]
|1997-2000
|-
|El siguiente logo yera igual al anterior, cola diferencia de qu'agora taba meyor pintáu, los edificios taben inclinaos a la izquierda y l'aniellu foi retiráu pa dexar la pallabra &quot;Comedy Central&quot; en mediu del planeta tierra, al igual que l'anterior logo este tuvo 3 variantes: un pintáu en blancu y negru, l'otru pintáu de color azul y el postreru pintáu de color naranxa, amás tuvo un logo en &quot;HD&quot; que consistía nel mesmu logo que s'usaba nesi momentu, cola diferencia qu'agora había un cuadráu pequeñu na parte cimera derecha de la parte de baxo y nel cuadráu taba la pallabra &quot;HD&quot;
|2000-2011
|-
|Esti logo fixo'l so debú'l 1 de xineru de 2011 y consiste na lletra &quot;C&quot; dientro d'un círculu negru paecencia al logo del Copyright y embaxo d'él esta la pallabra &quot;Comedy Central&quot; en Tipografía Brandon Grotesque.
|2011-presente
|}


== Programes orixinales ==
=== Animaos ===
* ''[[La casa de los dibuxos]]'' (2004 - 2007)
* ''[[Freak Show (TV)|Freak Show]]'' (2006 - presente)
* ''[[Brickleberry]]'' (2012 - 2014)
* ''[[South Park]]'' (1997 - presente) (en xunetu del 2015 roblóse un contratu que dicía que la serie tendría una estensión d'otres 3 temporaes extra y 10 episodios per temporada (30 episodios) hasta'l so últimu episodiu que fadríen que la serie terminara con 21 temporaes y 304 episodios, aproximao nel añu de 2019.)
* ''[[Futurama (serie de televisión)|Futurama]]'' (2008 - 2013)
* ''[[Ugly Americans]]'' (2010 - presente)
* ''[[La preparatoria Llocura]]'' (2011 - presente)
* ''[[Happy Tree Friends]]'' (2012 - presente)

=== Concursos ===
* [[Distraction]] (Versión US: 2005 - Presente)
* [[Mockumentaries]]
* [[Dogs bites man]] (2006 - Presente)
* [[Reno 911!]] (2003 - Presente)
* [[Killer Karaoke]] (2012 - Presente)

=== Comedia / Sketchs ===
* [[Mind of Mencia]] (2005 - Presente)
* [[Dharma And Greg]] 
* [[3rd Rock From The Sun]]
* [[Married With Children]]
* [[Tosh.0]]

=== Programes d'entrevistes y variedaes ===
*''[[The Daily Show]]'' (1996–presente)
* [[The Colbert Report]] (2005 - 2014)
* [[The Chris Wylde Show]] (2001)
* [[Comics Only]] 
* [[The Graham Norton Effect]] (2004) 
* [[Insomniac with Dave Attell]] (2001 - 2003) 
* [[The Man Show]] (1999 - 2004) 
* [[Night After Night]] por [[Allan Havey]] (1989 - 1992) 
* [[Politically Incorrect]] (1993 - 2002) (depués n'[[American Broadcasting Company|ABC]]) 
* [[Too Late]] con [[Adam Carolla]] (2005) 
* [[Tough Crowd]] (2003 - 2004) 
* [[Turn Ben Stein On]] (1999 - 2001) 
* [[Viva Variety]] (1996 - 1998) 
* [[Weekends at the D.L]] (2005)

=== Otros ===
* [[Mystery Science Theater 3000]] (temporaes 1—7) (1988 - 1996) 
* [[Sports Monster]] (1990 - 1991) 
* [[Jump Cuts]] (2004) 
* [[The Sweet Spot]] con [[Bill Murray]]
* [[Pequeñu Bush]] (2007)
* [[La familia P. Luche]] (2002-presente)

=== Películes orixinales ===
* [[Porn 'n Chicken]] (2002) 
* [[Windy City Heat]] (2003) 
* [[The Hebrew Hammer]]

== Ver tamién ==
* [[Comedy Central (España)|Comedy Central España]]
* [[Comedy Central Llatinoamérica]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.comedycentral.com Páxina oficial de Comedy Central]


{{Tradubot|Comedy Central}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cadenes de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Viacom Media Networks]]
[[Categoría:Comedia televisiva]]</text>
      <sha1>hf5k2p5vgzxfxfjh56526d790j8e20x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Provincia de Tucumán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94985</id>
    <revision>
      <id>4527127</id>
      <parentid>4468774</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T08:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76803" sha1="tngxo2btnvhrnd7vh3xd70rrntgd0n3" xml:space="preserve">{{rexón}}
'''Tucumán'''&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.indec.mecon.ar/nivel3_default.asp?id_tema_1=2&amp;id_tema_2=24 |títulu=Estimaciones y proyeiciones de población del periodu 2010-2040 pal total del país y provincies |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161003133619/http://www.indec.mecon.ar/nivel3_default.asp?id_tema_1=2&amp;id_tema_2=24 |fechaarchivu=2016-10-03 }}&lt;/ref&gt; ye una de les ventitrés [[Provincies d'Arxentina|provincies]] que componen la [[Arxentina|República Arxentina]]. La so capital ye la homónima [[San Miguel de Tucumán]]. Ta allugada al noroeste del país, en la [[rexón del Norte Grande Arxentín]], llindando al norte con [[Provincia de Salta|Salta]], al este con [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]] y al sur y oeste con [[Provincia de Catamarca|Catamarca]]. Con 22 524 km² ye la provincia arxentina menos estensa.

Foi escenariu del [[Congresu de Tucumán]] ente los años 1816 y 1820 que, ente otres coses, [[Declaración d'independencia de l'Arxentina|declaró la Independencia]] del Virreinatu del Río de la Plata a España, el [[9 de xunetu]] de [[1816]]. Ye la provincia de menor superficie de l'Arxentina y la de mayor densidá de población del país. Tucumán foi sede de los festexos del Bicentenariu polos 200 años de la [[Declaración d'independencia de l'Arxentina]].

== Toponimia ==
Les etimoloxíes sobre l'orixe de la pallabra '''''''Tucumán'''''''&lt;ref&gt;[http://www.lagaceta.com.ar/nota/330686/la-gaceta-literaria/rastreando-identidad-origen-pallabra-tucuman.html Orixe de la pallabra Tucuman]&lt;/ref&gt; son hasta'l momentu bien variaes:

* Según dellos estudiosos, deriva d'una pallabra compuesta n'idioma [[lule]]: ''tucu-manina'' que se traduciría por ''territoriu onde abonda'l tucu'', siendo'l ''[[tucu|''tucu-tucu'']]'' la denominación del coleópteru con órganos luminiscentes.

* Otra denominación —tamién d'etimoloxía lule— ye la pallabra compuesta ''yukkuman'' o ''yakuman'', que se traduz por 'dir escontra onde abonda o s'axunta l'agua' ('llugar de los ríos'); onde ''yaku'' significa 'agua' y ''man'' significa 'dir escontra'. Otros sicasí entienden a la mesma etimoloxía como 'llugar onde nacen les agües'.

* Otra posible etimoloxía provién de la pallabra en [[cacán (llingua)|cacán]] —la llingua de los [[diaguita|diaguites]]— ''Tukma-nao'', que significaría 'pueblu' o 'territoriu de Tukma' —siendo ''Tukma'' el nome d'un antiguu xefe diaguita— anque nun ta claru qué significáu tien el nome propiu Tukma, yá que se perdió la mayor parte del vocabulariu cacán.

* En tantu otros entienden al términu como ''tukkuputasso'' (termino presuntamente [[quechua]]) que traducíu significaría 'territoriu fronterizu', indicando asina a esta rexón como una llende del [[Imperiu Inca|imperiu incaicu]].

* Contemporáneamente, [[Juan B. Terán]] referir en dalgún de los sos escritos al nome ''Tucumán'':
{{cita| &quot;Tucumán foi'l nome que cubría na dómina de la conquista les mas estensa porción de la tierra arxentina […] Güei ye'l nome de la más pequeña de les provincies arxentines.&quot;}}

== Bandera ==
{{VT|Bandera de Tucumán}}
[[Ficheru:Provincia_de_tucuman.svg|left|200px|thumb|Actual bandera de Tucumán]]
[[Ficheru:Bandera de la Provincia de Tucumán (1995-2008).svg|left|200px|thumb|[[Ficheru:FIAV historical.svg|23px|Bandera histórica]] Bandera provincial que tuvo n'usu ente 1995 y 2008.]]
El primer rexistru históricu al respeutu correspuende al añu [[1812]]. Siendo la bandera bien similar a la que güei usa la República Arxentina, ye dicir de tres franxes horizontales celeste, la cimera ya inferior y blanca la central.

En 1814, añader a la banda blanca la pallabra ''Tucumán'' y debaxo l'añu en lletres doraes. Faíase referencia d'esta manera a la creación de la nueva Gobernación Intendencia del Tucumán.&lt;br /&gt;
Dellos investigadores sostienen que'l gobernador [[Bernabé Aráoz|Aráoz]] adoptó una nueva bandera en marzu de [[1820]] cuando se proclamó la efímera República del Tucumán. Felicidad enseña tenía dos bandes horizontales, colorada la cimera y azul la inferior. Al tomar posesión del so cargu, Aráoz llució una banda con esos mesmu colores.
La República tuvo una curtia vida y en [[1821]] tantu la entidá política como la bandera que la simbolizaba dexaron d'esistir.

En 1995 aprobóse un nuevu diseñu, a saber; [[Campu (heráldica)|campu]] azul celeste con una [[Cruz llatina|cruz romana]] de color blancu nel centru coles feches 1812 y 1816 en dambos estremos del brazu horizontal y sofitao nésti un mediu sol naciente con diez rayos visibles alternaos llongures y curtios de color doráu por detrás del brazu vertical y debaxo l'esquema de la [[Casa Histórica de Tucumán]] tamién en doráu sobre'l brazu vertical de la cruz y a entrambos llaos d'él dos ramos de lloréu de color verde.&lt;ref&gt;http://www.heraldicaargentina.com.ar/2-ProvinciaTucuman.htm&lt;/ref&gt;
Sicasí, llueu hubo discutinios sobre los sos símbolos yá que s'alegaba que la Cruz, un emblema cristianu, nun representaba a tol pueblu de Tucumán.

El 3 d'avientu de [[2008]] la Llexislatura de Tucumán derogó la llei de [[1995]]. Impulsóse esta midida por cuenta de les crítiques que recibiera del gobernador [[José Alperovich]] y la so muyer [[Beatriz Rojkés]] del usu d'una bandera con una cruz cristiana.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.criticadigital.com.ar/index.php?secc=nota&amp;nid=15124 |títulu=Diariu Crítica, derogación de la bandera |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150923211149/http://www.criticadigital.com.ar/index.php?secc=nota&amp;nid=15124 |fechaarchivu=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;

El 13 d'abril de 2010 la Llexislatura aprobó la nueva bandera provincial, tamién conocida como &quot;Bandera de Macha&quot;, pola llocalidá [[bolivia]]na onde la atopó.
El diseñu ye atribuyíu a [[Manuel Belgrano]], quien la utilizaría na [[Batalla de Tucumán]] en 1812 y les campañes posteriores nel [[Noroeste arxentín|Norte]]. Ta conformada por una franxa central horizontal de color celeste y dos franxes blanques, tamién horizontales, nes partes cimera ya inferior; presentando un diseñu inversu al de la [[Bandera d'Arxentina|bandera nacional]].

[[Ficheru:Casa Histórica de la Independencia Argentina, Tucumán.jpg|thumb|right|250px|La [[Casa Histórica de la Independencia|Casa Histórica de Tucumán]] ye un iconu del [[turismu]] en Tucumán.]]

== Historia ==
La provincia de Tucumán xugó un rol importante bien a lo llargo de la historia de l'[[Arxentina]], y en munchos sentíos foise antemanando a los vaivenes del país nos sos más de 200 años. Siempres tuvo un papel fundamental na conformanza y organización del país, aportando a sede del Congresu que declaró la Independencia Arxentina, amás de ser escenariu de múltiples lluches, guerres y d'acontecimientos sociales importantes.

=== Etapa precolombina ===
[[Ficheru:Ruinas Quilmes1.jpg|thumb|350px|Les [[Ruines de Quilmes]]: restos del mayor asentamientu precolombín n'[[Arxentina]]. Ocupen aproximao trenta hectárees y tán allugaes al pie del cuetu Altu del Rei.]]
Nel territoriu de l'actual provincia de Tucumán diose l'asientu d'antigües [[civilización|civilizaciones]] autóctones ente les que se destacar les de la [[Cultura Candelaria]], [[Cultura Tafí]] (que dexó como más llamativos relictos los sos [[menhir|menhires]]) y la modernamente llamada [[Cultura Condorhuasi]] (el nome quechua foi-y dau recién nel pasáu sieglu), abondo posterior a estes cultures ye la [[cultura Santa María]] que se desenvolvió principalmente nos [[Valles Calchaquíes]] aniciando a les pequeñes ciudaes fortificaes de [[Quilmes (indíxenes)|Quilmes]] y [[Tolombón]], la cultura Santa María foi una fase que se correspondió col apoxéu de la etnia [[pazioca]] (diaguita), etnia qu'habitó la rexón montascosa del oeste y ente la que se destacar diverses parcialidaes como les de los [[calchaquí]]es, quilmes, tolombones, [[amaichas]], pueblos sedentarios asitiaos en tola área montascosa del oeste tucumano, yeren hábiles texedores y alfareros. Cultivaben el [[maíz]], el [[zapallo]], diverses variedaes de la [[pataca|papa]], [[porotos]] y la [[quinoa]] nun sistema d'andenes y terraces dotaos de regación, recoyíen les bagues del [[Prosopis alba|algarrobo criollu]]. Criaben [[Lama glama|llapaes]], [[Vicugna pacos|alpaca]]s y [[Vicugna vicugna|vicuñas]], que-yos brindaben carne, lleche y llana. La so organización política yera la de xefatures y, en dellos casos d'acumuladura del poder, señoríos. Practicaben una rudimentaria minería y taben bien entamaos al mandu d'un cacique. Esencialmente pacíficos, yeren bonos y aportunantes guerreros cuando la situación riquir. Escontra [[1480]] l'área &quot;diaguita&quot;, ye dicir la estremu occidental correspondiente a l'actual provincia de Tucumán foi ocupada pol [[Tahuantinsuyu]] qu'estableció nes fasteres de la Sierra del Aconquija la so llende oriental (La Sierra del Aconquija y Les [[Cumes Calchaquíes]] fueron les que los inques consideraron el cordal del [[cordal de los Andes|Anti]]), estableciendo (nos elevaos faldeos d'esta) delles pequeñes fortificaciones ([[Fortificación|pukara]]&lt;!--- sic: ensin acentu agudu y ensin &quot;s&quot; final ---&gt;) como la de [[La Ciudacita]] nel sector del güei [[Parque nacional Campu de los Omeros]], los inca apenes fueron soportaos poles poblaciones locales y les sos incursiones pol [[Valle de Tafí]] o pola [[Quebrada del Portugués]] fueron refugaes polos despectivamente llamaos en quechua &quot;surí&quot;, esto ye: los [[lule]] y los [[Vilela (etnia)|vilela]] pueblos qu'habitaben la mayor parte del actual territoriu provincial (el centru y esti del mesmu), los lule como los vilela y los toconoté anque yeren sedentarios y horticultores basaben gran parte de la so estructura económica na [[cazador-pañador|caza y recoyida]] esto por cuenta de la feracidad y gran cantidá de recursos alimenticios monteses del territoriu qu'habitaben.

Juríes o Xuríes foi la trascripción que los españoles fixeron de la pallabra quechua o runa simi ''surí'', que nesi idioma ye'l nome que se-y da al [[ñandú]], llamátigu despreciatible que los quechuas mientres la so invasión dieron a los pueblos [[lule]] y [[toconoté]], los lules habitaben la mayor parte de l'actual provincia de Tucumán, allugándose los toconoté nel oeste de la provincia de Santiago del Estero.

=== Etapa colonial ===
[[Ficheru:Paraguay - O Prov de Rio de la Plata - cum regionibus adiacentibus Tvcvman et Sta. Cruz de la Sierra - ca 1600.jpg|thumb|320px|Carta con Tucumán, ''ca''. 1600]]

En [[1533]] llegó'l [[conquistador]] español de Perú [[Diego de Almagro]] pa esplorar les actuales rexones de la [[Quebrada de Humahuaca]] y los [[Valles Calchaquíes]]. En [[1543]] otru español: [[Diego de Rojas]] percorrió'l territoriu. La rexón dependía alministrativamente de Chile pero taba casi na llende col territoriu dependiente de Llamargues, lo que motivó disputes xurisdiccionales qu'aniciaron los tresllaos poblacionales.

Dende la creación del [[Virreinatu de Perú]] por [[Real Cédula]] del [[1 de marzu]] de [[1543]], la rexón del Tucumán quedó integrada nél.

El primer asentamientu español nel actual territoriu tucumano foi [[El Barcu (Arxentina)|El Barcu]], fundada en [[1550]] por [[Juan Núñez de Prado]], proveniente de Perú. La población foi depués treslladada dos veces (El Barcu II y El Barcu III), hasta establecese definitivamente a veres del [[Ríu Duce (Arxentina)|Ríu del Estero]] en [[1553]], col nome de [[Santiago del Estero (capital)|Santiago del Estero]] fuera de les llendes de la xurisdicción chilena. El nucleu humanu que conformaron los [[primeros vecinos de Santiago del Estero]] foi'l primeru col que la corona de [[Castiella]] llogró un asientu definitivu no qu'anguaño constitúi territoriu de la [[República Arxentina]]. En [[1560]] l'español [[Juan Pérez de Zurita]] fundó la ciudá de [[Cañete (Tucumán)|Cañete]].

La provincia foi creada en [[1564]], col nome de ''Provincia de Tucumán, Juríes y Diaguitas'', el so primer gobernador foi [[Francisco de Aguirre (conquistador)|Francisco de Aguirre]] dende Santiago del Estero. Cola creación de la [[Gobernación del Tucumán]] en [[1566]] y del Obispáu en [[1570]], esta rexón empezó a cobrar importancia.
Por orde d'Aguirre, [[Diego de Villarroel]] fundó [[San Miguel de Tucumán]] el 31 de mayu de [[1565]] nun sitiu llamáu [[Ibatín]] polos nativos d'etnia lule.

En plenu momentu fundacional de la ciudá de San Miguel del Tucumán arreciaba la [[Guerra Calchaquí]], una de les más denodadas resistencies habíes a la ocupación española, al puntu que n'ochobre de [[1578]] los &quot;diaguitas&quot; [[calchaquí]]es tuvieron casi a puntu de destruyir la ciudá d'orixe español, n'efeutu los principales protagonistes de tal resistencia fueron los &quot;diaguitas&quot; quien tres práuticamente un sieglu d'agafada llucha fueron debelados pueblu per pueblu y ciudá per ciudá, siendo en munches ocasiones desarraigados y casi toles sos pequeñes ciudaes esfarrapaes.

La ciudá capital (San Miguel de Tucumán) foi treslladada al so actual allugamientu'l 27 de setiembre de [[1685]] pol teniente gobernador [[Miguel de Salas y Valdez]] cumpliendo órdenes del gobernador [[Fernando de Mate de Luna|Fernando de Mendoza y Mate de Luna]].

Hasta práuticamente [[1814]], la pallabra Tucumán o'l Tucumán yera dada polos españoles a un estensu territoriu de 700.000 km² que tomaba de norte a sur los territorios y actuales provincies de Tarija, Jujuy, Salta, Catamarca, l'actual provincia de Tucumán, Santiago del Estero, La Rioxa, San Juan, Córdoba, San Luis y Mendoza.

En [[1776]] el Tucumán pasó a formar parte del acabante crear [[Virreinatu del Río de la Plata]].

Al subdividise alministrativamente el Virreinatu del Río de la Plata, conforme a la Real Ordenanza d'Intendentes del 28 de xineru de [[1782]], l'actual provincia de Tucumán quedó allugada dientro de la Gobernación [[Intendencia de San Miguel de Tucumán]]. La Real Cédula del 5 d'agostu de [[1783]], suprimió la Gobernación Intendencia del Tucumán, colo cual Tucumán xunto con Catamarca, Santiago del Estero, Jujuy, Salta, Tarija y la [[Puna de Atacama]], pasó a integrar la nueva Gobernación [[Intendencia de Salta del Tucumán]], con sede gubernativa na ciudá de Salta.&lt;br /&gt;
Mientres el restu del territoriu formó la de Gobernación [[Intendencia de Córdoba del Tucumán]] qu'incluyía a Córdoba, San Luis, Mendoza, San Juan, La Rioxa y pequeños sectores occidentales de l'actual provincia de Santa Fe.

=== Etapa independista ===
{{VT|Congresu de Tucumán|Declaración d'independencia de l'Arxentina}}
[[Ficheru:Manuel Belgrano.JPG|250px|left|thumb|[[Manuel Belgrano]] comandó al [[Exércitu del Norte (Provincies Xuníes del Río de la Plata)|Exércitu del Norte]] na decisiva y victoriosa [[Batalla de Tucumán]].]]
[[Ficheru:Casa historica Tucuman.jpg|355px|thumb|Interior de la [[Casa Histórica de Tucumán]] onde se declaró la Independencia en 1816]]

El 26 de xunu de [[1810]] el Cabildru tucumano xuntó a la [[Revolución de Mayu]] nomando al [[presbíteru]] [[Manuel Felipe de Molina]] diputáu ante la [[Primer Xunta]].

La población tucumana emprestó sofitu a [[Manuel Belgrano]] en [[1812]]. Nesa ocasión los pobladores del llugar convencieron a Manuel Belgrano pa detener l'éxodu escontra'l sur de los habitantes de la rexón y presentar nesi llugar batalla contra l'exércitu realista comandado por [[Pío Tristán]]. En venciendo'l [[24 de setiembre]] de [[1812]] nuna batalla desventayosa (la decisiva pa la independencia arxentina [[Batalla de Tucumán]]) realizada nel [[Campu de Les Carreres]] axudicóse'l trunfu a l'[[advocación]] mariana llamada [[Virxe de la Mercé]], otorgándo-y Manuel Belgrano dempués de la batalla'l [[cayáu de mandu]] y el títulu de Xenerala qu'anguaño caltién na [[Ilesia de la Mercé (San Miguel de Tucumán)|Ilesia de N.S. de la Mercé]].

Por decretu del 8 d'ochobre de [[1814]], el Direutor Supremu, [[Gervasio Posadas|Gervasio Antonio de Posadas]], estremó la Intendencia de Salta del Tucumán y creó la Gobernación Intendencia del Tucumán, con asientu en [[San Miguel de Tucumán]] y que la so xurisdicción integraron, amás, Catamarca y Santiago del Estero.

El [[9 de xunetu]] de [[1816]] declaróse la Independencia Nacional mientres el [[Congresu de Tucumán]].

Tres la disolución del Direutoriu y del Congresu, el Gobernador Intendente de Tucumán, Coronel Bernabé Aráoz, alzó, el 22 de marzu de [[1820]], la &quot;[[República Federal del Tucumán]]&quot;, integrada polos territorios que formaben la gobernación intendencia (Santiago del Estero, Catamarca y Tucumán). Sancionando una Constitución el 6 de setiembre de [[1820]].

A fines de [[1821]] Catamarca y Santiago del Estero llograron la so autonomía quedando Tucumán amenorgada a les sos llendes actuales.

=== Entamos de la república y modernización ===
[[Ficheru:CristoRedentor2013.jpg|thumb|Gran escultura denomada [[Cristu Bendicente]] emplazada nel [[Cerro San Javier]] de l'[[República Arxentina|arxentina]] '''provincia de Tucumán''', obra del escultor tucumano [[Juan Carlos Iramain]], notar que nel momentu de la semeya (febreru del añu 2013) la pervalible escultura fuera [[vandalismu|vandalizada]].]]
El 19 de marzu de [[1856]] sanciónase la Constitución de la Provincia, dientro de la nueva organización Arxentina.

En 1876 el [[Ferrocarril Central Norte Arxentín]] nel so ramal Tucumán depués llamáu [[Ferrocarril Xeneral Belgrano]] y depués 1891 el [[Ferrocarril Buenos Aires a Rosario]] constrúi'l ramal depués llamáu [[Ramal Rosario - Tucumán del Ferrocarril Mitre|Rosario-Tucumán]] lo que dexó un gran aflujo d'inmigrantes europeos (españoles, italianos, franceses etc.) lo que-y dio l'aspeutu demográficu y cultural vixente a esta provincia, tamién llegaron [[libanés|libaneses]], [[asquenazi]]s etc que dieron un calter cultural y demográfico agregu a la de la presistente población [[amerindios|indíxena]], [[Población negra n'Arxentina|afroargentina]], [[criollu|criolla]] y los mestizos amiestu de los anteriores grupos, por estos motivos y por centralizar gran parte de la industria del [[Noroeste arxentín]] la Provincia de Tucumán (y esto fixo especialmente bultable na so capital: la ciudá de [[San Miguel de Tucumán]]) foi bien próspera y atopábase ente les provincies riques» (Buenos Aires, Córdoba, Mendoza, Santa Fe y Tucumán) d'Arxentina hasta los 1970. Nos 1960 San Miguel de Tucumán taba coneutada con escelentes ferrocarriles de [[Ferrocarriles Argentinos (1949-1993)|Ferrocarriles Argentinos]] coles ciudaes de [[Ciudá de Córdoba (Arxentina)|Córdoba]]; [[Ciudá de Rosario|Rosario]] y la [[Ciudá de Buenos Aires]]; destacábense dos servicios: el diariu llamáu ''Estrella del Norte'' que conectaba en 19 hores los 1200 km ente San Miguel de Tucumán y la ciudá de Buenos Aires pasando pela importante ciudá santafesina de Rosario llevando cada formación 1800 pasaxeros d'una manera alcontradiza; cada selmana circulaba'l tren (tamién de Ferrocarriles Argentinos) llamáu ''Independencia'' carauterizáu pol so escelente comfort. Yá dende los 1950 p'atender los requisitos de la entós extensísima [[rede ferroviaria arxentina]] (de 47059 [[quilómetru|km]] de llargor) en [[Tafí Viejo]] esistíen modernos y perimportantes talleres ferroviarios.

En febreru de 1975 mientres la presidencia de la peronista [[Isabel Martínez de Perón]] llanzóse'l [[Operativu Independencia]], pa reprimir a la guerrilla marxista del Exércitu Revolucionariu del Pueblu (ERP), qu'actuaba nes sierres selváticas de Monteros, en Tucumán.

La llende cola Provincia de Salta foi afitáu por aciu la Llei Nacional N° 22264 dictada pol gobiernu militar y publicada nel Boletín Oficial el 12 d'agostu de [[1980]].

Pol Decretu-Llei N° 22.312 del 31 d'ochobre de [[1980]], aprobóse'l Conveniu Interprovincial ente Santiago del Estero y Tucumán, qu'afitó les llendes ente dambes provincies y que fuera robláu primeramente en Termas de Río Hondo. Poniendo fin a un conflictu secular.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/http://www.catastro-se.gov.ar/digesto/llei22312.php Llei 22312]&lt;/ref&gt;

La llende cola Provincia de Catamarca foi afitáu por aciu la Llei Nacional N° 22449 dictada pol gobiernu militar y publicada nel Boletín Oficial el 9 d'abril de [[1981]].

== Organización Políticu Alministrativa ==
[[Ficheru:Tucumán-Casa-Gobierno-1.jpg|thumb|250px|[[Casa de Gobiernu de Tucumán]] un típicu monumental exemplu de l'[[arquiteutura ecléctica]] de fines de sieglu XIX y entamos de sieglu XX, sede del [[Poder Executivu]] provincial.]]

La organización política, basada na Constitución Provincial sancionada en [[2006]] rexir sol ''Sistema Republicanu, Representativu y Federal'', y establez la división de poderes en 3 órganos: '''''el &quot;Poder Executivu&quot;, el &quot;Poder Llexislativu&quot; y el &quot;Poder Xudicial&quot;'''''.

=== Poder Executivu ===
{{VT|Gobernadores de Tucumán}}
El [[Poder Executivu]] ye exercíu pol [[Gobernador]], quien de la mesma ye'l representante de la Provincia ante'l restu de les Autoridaes tanto provinciales como Nacionales ya Internacionales. Ye escoyíu por sufraxu n'eleiciones xenerales (anguaño en víes de reformar el sistema) y dura nel cargu por 4 años con posibilidá de ser reelixíu nuevamente por un periodu consecutivu.
El Poder Executivo Provincial tien ocho ministerios: Ministeriu d'Economía, Ministeriu d'Educación, Ministeriu de Seguridá Ciudadana, Ministeriu del Interior, Ministeriu de Salú Pública, Ministeriu de Desenvolvimientu Granible, Ministeriu de Desenvolvimientu Social y Ministeriu de Gobiernu y Xusticia. Amás de la Fiscalía d'Estáu y la Representación Oficial de Tucumán na Capital Federal, tien tamién once secretaríes destinada a diverses árees de la provincia.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.tucuman.gov.ar/gobierno/ |títulu=Tucuman.gov |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161112151050/http://www.tucuman.gov.ar/gobierno/ |fechaarchivu=2016-11-12 }}&lt;/ref&gt;

=== Poder Llexislativu ===
El [[Poder Llexislativu]] en Tucumán ye exercíu pola llexislatura provincial. Anguaño ye unicameral, cuenta con 49 banques llexislatives y tien 22 comisiones permanentes ente les que s'atopen: Asuntos Constitucionales ya Institucionales, Facienda y Finances, Educación, Rellaciones Esteriores, etc. Quien exerz la presidencia nes sesiones de la llexislatura ye'l Vicegobernador.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://hlt.gov.ar/ |títulu=Llexislatura.gov |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160424125049/https://hlt.gov.ar/ |fechaarchivu=2016-04-24 }}&lt;/ref&gt;

=== Poder Xudicial ===
El [[Poder Xudicial]] na Provincia ye exercíu pola Corte Suprema de Xusticia de Tucumán, Cámares d'Apelaciones y d'Instancia Úniques y Xulgaos de primera Instancia y de Paz, más les correspondientes fiscalíes del Ministeriu Públicu. La CSJT cual ta conformada por cinco xueces: un Presidente, un vocal Decanu y trés vocales más un Ministru Fiscal, toos designaos pol Poder Executivu con alcuerdu d'una mayoría calificada de la Llexislatura, de conformidá cola Constitución Provincial. Amás el poder xudicial ta estremáu, a los efeutos xurisdiccionales, en cuatro centros xudiciales: el de Capital, el de Concepción, el de Monteros y el de la Banda del Ríu Salí (esti postreru ye'l más nuevu).
Al igual que la mayoría de les [[Provincies de l'Arxentina|provincies]], hai dos xulgaos con competencia federal na [[San Miguel de Tucumán|capital provincial]] más unu en construcción na ciudá de Concepción.&lt;ref&gt;[https://www.justucuman.gov.ar/ Xusticia de Tuc.]&lt;/ref&gt;

== División alministrativa ==
[[Ficheru:Tucuman Yerba Buena El Refugio.jpg|thumb|266px|[[Yerba Buena (Tucumán)|Yerba Buena]], '''Tucumán''']]
La provincia atópase estremada en 17 departamentos ensin función alministrativa, dientro d'estos atopen los conceyos y comuñes rurales, quedando árees ensin alministración municipal. La Constitución provincial foi reformada en [[2006]] incorporando l'autonomía municipal.

Pa una llista completa de los departamentos de la provincia, vease: [[Departamentos de la Provincia de Tucumán]].

{| {{tablaguapa}} border=&quot;1&quot;
!rowspan=1 | Mapa
!rowspan=1 | Departamentu
!rowspan=1 | Superficie
!rowspan=1 | Población (2010)&lt;ref&gt;{{enllaz rotu|1={{cita web |autor=INDEC |títulu=Provincia de Tucumán. Población en viviendas particulares y en viviendas colectivas por departamento. Año 2010|url=http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P4-P_tucuman.pdf |fechaaccesu=19 de marzu de 2012}} |2=http://www.censo2010.indec.gov.ar/CuadrosDefinitivos/P4-P_tucuman.pdf |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
!rowspan=1 | Ciudá cabecera/capital
!rowspan=1 | Otres llocalidaes
|-
| [[Ficheru:Departamento Burruyacú (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Burruyacú|Burruyacú]]
| 3605&amp;nbsp;km²
| 36.951
| '''[[Burruyacú]]'''
| [[Villa Benjamín Aráoz|Benjamín Aráoz]], [[El Chañar]], [[El Naranjo (Tucumán)|El Naranjo]], [[El Puestito]], [[El Sunchal]], [[El Tajamar]], El Timbó, [[Gobernador Garmendia]], [[La Cruz (Tucumán)|La Cruz]], [[La Ramada (Tucumán)|La Ramada]], [[Piedrabuena (Tucumán)|Piedrabuena]], [[Siete de Abril (Argentina)|7 d'abril]], [[Tala Pozo]], [[Villa Padre Monti]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Capital (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Capital (Tucumán)|Capital]]
| 90&amp;nbsp;km²
| 813.866
| '''[[San Miguel de Tucumán]]'''
|
|-
| [[Ficheru:Departamento Chicligasta (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Chicligasta|Chicligasta]]
| 1267&amp;nbsp;km²
| 80.735
| '''[[Concepción (Tucumán)|Concepción]]'''
| [[Alpachiri]], [[Alto Verde (Tucumán)|Alto Verde]], [[Arcadia (Tucumán)|Arcadia]], [[El Molino (Tucumán)|El Molino]], [[Gastona]], [[Ingenio La Trinidad]], [[Los Gucheas]], [[Medinas (Tucumán)|Medinas]], Yucumanita
|-
| [[Ficheru:Departamento Cruz Alta (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Cruz Alta|Cruz Alta]]
| 1255&amp;nbsp;km²
| 180.499
|'''[[Banda del Río Salí]]'''
| [[Alderetes]], [[Colombres (Tucumán)|Colombres]], [[Delfín Gallo]], [[El Bracho]], [[El Cevilar]], [[El Naranjito]], [[La Florida (Tucumán)|La Florida]], [[Las Cejas]], [[Los Bulacio]], [[Los Gutiérrez]], [[Los Pereyras]], [[Los Pérez (Tucumán)|Los Pérez]], [[Los Ralos]], [[Los Villagra]], [[Luisiana (Tucumán)|Luisiana]], [[Ranchillos]], [[San Andrés (Tucumán)|San Andrés]], [[San Miguel (Tucumán)|San Miguel]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Famaillá (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Famaillá|Famaillá]]
| 427&amp;nbsp;km²
| 34.542
| '''[[Famaillá]]'''
| Padilla, Sauce Huascho
|-
| [[Ficheru:Departamento Graneros (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Graneros|Graneros]]
| 1678&amp;nbsp;km²
| 13.551
|'''[[Graneros (Tucumán)|Graneros]]'''
| [[Lamadrid (Tucumán)|Lamadrid]], [[Taco Ralo]], Campo Bello, Los Gramajos, Árboles Grandes
|-
| [[Ficheru:Departamento Juan B. Alberdi (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Juan Bautista Alberdi|Juan Bautista Alberdi]]
| 730&amp;nbsp;km²
| 30.237
|'''[[Juan Bautista Alberdi (Tucumán)|Ciudá Alberdi]]'''
| [[Escaba]], [[Villa Belgrano]], Batiruana, Los Arroyos, La Calera, Talamuyo
|-
| [[Ficheru:Departamento La Cocha (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu La Cocha|La Cocha]]
| 917&amp;nbsp;km²
| 19.002
|'''[[La Cocha]]'''
| La Invernada, [[El Sacrificio]], [[Huasa Pampa]], [[Rumi Punco]], [[San Ignacio (Tucumán)|San Ignacio]], [[San José de la Cocha]], [[Yánima]], El Corralito, Los Pizarros
|-
| [[Ficheru:Departamento Leales (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Leales|Leales]]
| 2027&amp;nbsp;km²
| 54.949
|'''[[Bella Vista (Tucumán)|Bella Vista]]'''
| [[Agua Dulce (Tucumán)|Agua Dulce]], [[El Mojón (Tucumán)|El Mojón]], [[Esquina (Tucumán)|Esquina]], [[Estación Aráoz]], [[Ingenio Leales]], [[La Encantada (Tucumán)|La Encantada]], [[La Soledad (Tucumán)|La Soledad]], [[Las Talas (Tucumán)|Las Talas]], [[Los Gómez (Argentina)|Los Gómez]], [[Los Puestos]], [[Los Sueldos]], [[Mancopa]], [[Manuel García Fernández (Tucumán)|Manuel García Fernández]], [[Quilmes (Tucumán)|Quilmes]], [[Río Colorado (Tucumán)|Río Colorado]], [[Santa Rosa de Leales]], [[Tacanas]], [[Villa de Leales]], [[Villa Fiad]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Lules (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Lules|Lules]]
| 540&amp;nbsp;km²
| 68.474
| '''[[San Isidro de Lules]]'''
| [[El Manantial (Tucumán)|El Manantial]], [[San Felipe (Tucumán)|San Felipe]], [[San Pablo (Tucumán)|San Pablo]], [[Santa Bárbara (Tucumán)|Santa Bárbara]], [[Villa Nougués]], [[Potrero de Las Tablas]], [[San Rafael (Tucumán)|San Rafael]], [[La Reducción]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Monteros (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Monteros|Monteros]]
| 1169&amp;nbsp;km²
| 63.641
| '''[[Monteros]]'''
| [[Acheral]], [[Amberes (Tucumán)|Amberes]], [[Capitán Cáceres]], [[El Cercado (Tucumán)|El Cercado]], [[León Rouges]], [[Los Rojo]], [[Los Sosas]], [[Río Seco (Tucumán)|Río Seco]], [[Santa Lucía (Tucumán)|Santa Lucía]], [[Santa Rosa (Tucumán)|Santa Rosa]], [[Sargento Moya]], [[Soldado Maldonado]], [[Teniente Berdina]], [[Villa Quinteros]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Río Chico (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Río Chico (Tucumán)|Río Chico]]
| 585&amp;nbsp;km²
| 56.847
|'''[[Aguilares (Tucumán)|Aguilares]]'''
| [[El Polear]], [[La Tipa]], [[Los Sarmientos (Tucumán)|Los Sarmientos]], [[Monte Bello]], [[Santa Ana (Tucumán)|Santa Ana]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Simoca (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Simoca|Simoca]]
| 1261&amp;nbsp;km²
| 30.876
|'''[[Simoca]]'''
| [[Atahona]], [[Buena Vista (Tucumán)|Buena Vista]], [[Ciudacita]], [[La Tuna]], [[Manuela Pedraza (Tucumán)|Manuela Pedraza]], [[Monteagudo (Tucumán)|Monteagudo]], [[Nueva Trinidad (Tucumán)|Nueva Trinidad]], [[Pampa Mayo]], [[Río Chico (Tucumán)|Río Chico]], [[San Antonio (Tucumán)|San Antonio]], [[San Pedro (Tucumán)|San Pedro]], [[Santa Cruz (Tucumán)|Santa Cruz]], [[Villa Chicligasta]], [[Yerba Buena (Simoca)|Yerba Buena]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Tafí del Valle (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Tafí del Valle|Tafí del Valle]]
| 2741&amp;nbsp;km²
| 14.933
| '''[[Tafí del Valle]]'''
| [[Amaicha del Valle]], [[Colalao del Valle]], [[El Mollar]], El Rodeo
|-
| [[Ficheru:Departamento Tafí Viejo (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Tafí Viejo|Tafí Viejo]]
| 1210&amp;nbsp;km²
| 121.638
| '''[[Tafí Viejo]]'''
| [[Anca Juli]], [[El Cadillal]], [[El Colmenar]], [[La Esperanza (Tucumán)|La Esperanza]], [[Los Nogales (Tucumán)|Los Nogales]], [[Villa Mariano Moreno]], [[Raco (Tucumán)|Raco]], [[Las Talitas]]
|-
| [[Ficheru:Departamento Trancas (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Trancas|Trancas]]
| 2862&amp;nbsp;km²
| 17.371
| '''[[Trancas]]'''
| [[San Pedro de Colalao]], [[Choromoro]], [[Tapia (Tucumán)|Tapia]], Gonzalo, Ticucho
|-
| [[Ficheru:Departamento Yerba Buena (Tucumán - Argentina).png|80px]]
| [[Departamentu Yerba Buena|Yerba Buena]]
| 160&amp;nbsp;km²
| 75.076
| '''[[Yerba Buena (Tucumán)|Yerba Buena]]'''
| [[Cevil Redondo]], [[Marcos Paz (Tucumán)|Marcos Paz]], [[San Javier (Tucumán)|San Javier]], La Sala
|}

Pa una llista completa de conceyos y comuñes rurales de la provincia, vease: [[Conceyos y comuñes rurales de Tucumán]].

Pa información sobre la organización municipal provincial, vease: [[Organización municipal de Tucumán]].

== Población ==
Evolución histórica de la población de la provincia hasta 1895:
* [[1778]]: 19.468&lt;ref name=&quot;CSIC236&quot;&gt;Antonio Gutiérrez Escudero &amp; Ana Isabel Martínez Ortega (2000). ''Ciencia, economía y política en Hispanoamérica colonial''. Madrid: Escuela d'Estudios Hispanu-Americanos (CSIC), páxs. 236. Nota n°4. ISBN 978-8-40007-909-3.&lt;/ref&gt;-20.104&lt;ref&gt;Sonia Tell (2008). ''Córdoba rural, una sociedá llabradora (1750-1850)''. Buenos Aires: Prometeo Llibros Editorial, páxs. 55 (nota n°32). ISBN 978-987-574-267-3.&lt;/ref&gt;hab.
* [[1789]]: 22.809 hab.&lt;ref name= CSIC236 /&gt;
* [[1800]]: 20.014 hab.&lt;ref name= CSIC236 /&gt;
* [[1803]]: 20.000 hab.&lt;ref name= CSIC236 /&gt;
* [[1820]]: 40.000 hab.&lt;ref&gt;Sir [[Woodbine Parish]] (1853). ''Buenos Aires y las provincias del Rio de la Plata: desde su descubrimiento y conquista por los Españoles''. Tomu II. Buenos Aires: Imprenta de Mayu, páxs. 143&lt;/ref&gt;
* [[1847]]: 45.000 hab.&lt;ref name= Sir450 &gt;Sir Woodbine Parish, 1853: 450&lt;/ref&gt;
* [[1853]]: 65.000 hab.&lt;ref name= Sir450 /&gt;
* [[1869]]: 108.953 hab.&lt;ref&gt;Laura Marcela Méndez (2007). ''Les Efemérides En L'Aula''. Buenos Aires: Noveduc Llibros, páxs. 204. ISBN 987-538-125-X.&lt;/ref&gt;
* '''Censu 1991:''' {{indec|1&amp;nbsp;142&amp;nbsp;105|1991}}:
* Población urbana: {{indec|875&amp;nbsp;208|1991}}
* Población rural: {{indec|266&amp;nbsp;897|1991}}
* '''[[Censu d'Arxentina|Censu 2001]]:''' {{indec|1&amp;nbsp;336&amp;nbsp;664|2001}}:
* Población urbana: {{indec|1&amp;nbsp;060&amp;nbsp;424|2001}}
* Población rural: {{indec|276&amp;nbsp;240|2001}}
* '''[[Censu arxentín de 2010|Censu 2010]]:''' 1&amp;nbsp;448&amp;nbsp;200 habitantes.
* Población urbana: 1.170.302
* Población rural: 277.886

{| style=&quot;background:#75aadb&quot; align=&quot;center&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| Evolución de la población de la Provincia de Tucumán dende 1895 hasta 2010&lt;ref&gt;{{cita web|autor=INDEC|títulu=Población según los censos nacionales de 1895 a 2001, por provincia ordenaes pola cantidá de población en 2001|url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/pobl_1895-01.xls|fechaaccesu=19 de marzu de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110925153907/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/pobl_1895-01.xls|fechaarchivu=2011-09-25}}&lt;/ref&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|
&lt;timeline&gt;
Colors=
 id:ColEscaMayor value:rgb(0,0,1)
 id:ColEscaMenor value:rgb(0.8,0.8,1)
 id:ColFondo value:rgb(1,0,0)
 id:FondoImagren value:rgb(1,1,1)
 id:ColBarra value:rgb(0,0,1)
 id:FondoBarra value:rgb(1,1,1)

ImageSize = width:600 height:300

PlotArea = left: 60 bottom: 40 top: 20 right: 20

DateFormat = x.y

Period = from:0 till:1700000

TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = early
ScaleMajor = gridcolor:ColEscaMayor increment:550000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:ColEscaMenor increment:1 start:0
BackgroundColors = canvas:FondoImagren bars:FondoBarra

BarData=
 bar: a text: 1895
 bar: b text: 1914
 bar: c text: 1947
 bar: d text: 1960
 bar: y text: 1970
 bar: f text: 1980
 bar: g text: 1991
 bar: h text: 2001
 bar: i text: 2010

PlotData=
 color:ColBarra width:45 align:center
 bar: a from:215742 till: 0
 bar: b from:332933 till: 0
 bar: c from:593371 till: 0
 bar: d from:773972 till: 0
 bar: y from:765962 till: 0
 bar: f from:972655 till: 0
 bar: g from:1142105 till: 0
 bar: h from:1338523 till: 0
 bar: i from:1448188 till: 0

PlotData=
 bar: a at:215742 fontsize:S text:215.742 shift:(0,5)
 bar: b at:332933 fontsize:S text:332.933 shift:(0,5)
 bar: c at:593371 fontsize:S text:593.371 shift:(0,5)
 bar: d at:773972 fontsize:S text:773.972 shift:(0,5)
 bar: y at:765962 fontsize:S text:765.962 shift:(0,5)
 bar: f at:972655 fontsize:S text:972.655 shift:(0,5)
 bar: g at:1142105 fontsize:S text:1.142.105 shift:(0,5)
 bar: h at:1338523 fontsize:S text:1.338.523 shift:(0,5)
 bar: i at:1448188 fontsize:S text:1.448.188 shift:(0,5)

&lt;/timeline&gt;
|-
|}

== Aspeutos xeográficos ==
[[Ficheru:Quebrada de Los Sosa (3).JPG|thumb|300px|Río Les Sosa metanes la [[Quebrada de Les Sosa Quebrada que lleva'l so nome]].]]
[[Ficheru:Selva en Tucuman.jpg|thumb|300px|&quot;Monte&quot; selvático na Provincia de Tucumán, [[nimbosilva]]: notar cómo trupes nubes cubren gran parte de les fasteres montascoses.]]

Ye la provincia más pequeña, presentando tres árees:
# Al este, llanures que formen parte de la [[rexón chaqueña]], llamaes [[pampes de Tucumán]].
# Al oeste, tres cadenes montascoses: al norte, les '''[[Cumes Calchaquíes]]''' pertenecientes a la [[Cordal Oriental (Arxentina)|Cordal Oriental]], con un ''[[bioma]]'' de chaco serranu; al sur, la '''Cadena del [[Sierra del Aconquija|Aconquija]]''' el gordón más septentrional perteneciente a les [[Sierres Pampeanas]], con bioma de [[yungas]]. La unión ente estos dos gordones producir nel formosu [[Valle de Tafí]] cubiertu de [[prau|praos]] y [[verde]]es montascosos. Nel estremu noroeste de Tucumán, atópase una tercer cadena montascosa, les '''[[Sierra d'El Caxón|Sierres d'El Caxón]] o Quilmes''', que delimitan los [[Valles Calchaquíes]], con bioma de monte y prepuna.
# Al nordeste, les [[Sierres Subandinas]] representaes poles Sierres de [[Departamentu Burruyacú|Burruyacú]], con bioma de [[yungas]].

Los mayores altores de la provincia atopar nel [[Cuetu del Bolsón]] de 5550&amp;nbsp;[[msnm]] y el [[Cuetu de los Dos Llagunes]] (o de los Cóndores), de 5450&amp;nbsp;[[msnm]], dambos nos [[Sierra del Aconquija|Nevaos del Aconquija]], cubierta de nieves eternes, onde s'atopa'l [[Glaciar Chimberí]].

Dende la ciudá de [[San Miguel de Tucumán]] puede apreciase claramente'l [[Cerro San Javier]], en cual atópase a una distancia de namái 25&amp;nbsp;[[km]].

'''Cuetu del Bolsón'''

El [[cuetu del Bolsón]], máximu altor de Tucumán y perteneciente al ámbitu rexonal de les Sierres pampeanas, atópase próximu a la llende cola provincia de Catamarca. El cuetu, de 5550&amp;nbsp;msnm, forma parte de los nevaos del Aconquija, conxuntu montascosu que forma parte del encadenamientu o gordón Oriental (tamién conocíu como de Aconquija) de les sierres Pampeanas, y que ta integráu por dellos cuetos y nevaos. Dichu gordón Oriental enllargar, en sentíu norte-sur, dende les [[cumes Calchaquíes]] y la sierra del Aconquija hasta les sierres de Ancasti al este y la de Ambato al oeste, pasando polos [[nevaos del Aconquija]].

=== Clima y vexetación ===
[[Ficheru:Clima Tucumán (Argentina).PNG|thumb|left|300px|Climograma de [[San Miguel de Tucumán]].]]
Los gordones montascosos encargar de detener los vientos húmedos del Atlánticu, provocando que s'alcen. La condensación de mugor nesta zona provoca sobre les fasteres orientales agües y nevaes que reciben el nome de precipitaciones orográfiques que ronden los 3000&amp;nbsp;[[milímetru|mm]] añales en delles zones. Esta cantidá de precipitaciones da llugar a una zona de vexetación ubérrima o bien abondosa, con bayura d'especies florales y frutales, que xustifica que la provincia sía conocida como «'''El xardín de la República'''». Tal zona de vexetación abondosa ye una [[nimbosilva]] que forma parte de la llamada [[Provincia fitoxeográfica de les Yungas|Selva Tucumanotarijeña]] o rexón meridional de les [[Yungas]].&lt;br /&gt;

Na provincia de Tucumán esta formación fitoxeográfica gradiar en pisos altitudinales, los más baxos son de [[Distritu fitoxeográficu de la Selva Pedemontana|pluviselva templada subtropical]] con gran cantidá d'especies: [[Tipuana tipu|tipa]], [[Jacaranda mimosifolia|tarco]] o jacarandá, [[Anadenanthera colubrina|cebil]], [[Blepharocalyx salicifolius|horco molle]], [[Celtis|balta]], [[Ceiba insignis|yuchán]], [[Enterolobium contortisiliquum|pacará]], [[Caesalpinia paraguariensis|guayacán]], [[Pisonia ambigua|caspi]], [[Erythrina falcata|ceibo]], [[chañar]], [[Handroanthus impetiginosus|lapacho rosado]], [[Cinnamomum porphyrium|lloréu]], etc. ente los árboles; [[Passiflora|pasionarias]], [[felechos]], [[Orchidaceae|orquídees]], [[Ipomoea|campanielles]], etc ente les abondoses especies florales arbustivas y [[epifita|epifites]]. Los pisos entemedios, n'altitúes que van de los 600 a casi 1300&amp;nbsp;[[msnm]] atópense cubiertos por trupa [[Distritu fitoxeográficu de la Selva Montana|Selva Montana]], y sobre los 1300&amp;nbsp;msnm atópense [[Distritu fitoxeográficu del Monte Montano|montes fríos d'altor]] ente los que se destacar los montes autóctonos d'[[Alnus|omeru]], [[pinu del cuetu]] y [[nozal]], superando los 3500&amp;nbsp;msnm a 4000&amp;nbsp;msnm atópense los praos fríos montanos y depués la zona de xelos eternos.

=== Fauna autóctona ===
La mayor parte de la fauna autóctona foi casi estinguida totalmente pol ser humanu dende la dómina de la Conquista, y, especialmente nel periodu que va dende fines de [[s. XIX]] a tol [[s. XX]]. Unu de los primeros animales estinguíos en tiempos históricos foi l'[[osu d'antioyos]], depués siguiéron-y el [[yaguar]] o [[yaguareté]] (llamáu na rexón:&quot;tigre&quot;) y, yá nel s XX el [[tapir]] llamáu na rexón &quot;alce&quot;, el [[pecarí]] ( llamáu na rexón &quot;chancho de monte&quot;), el [[va enaguar guazú]] (llamáu &quot;llobu de clina&quot;), diversos [[venáu|venaos]] de los que resten nes zones montascoses más inaccesibles dellos exemplares de la especie llamada [[taruca]]. Na zona de los Valles Calchaquíes tán casi escastaos los auquénidos como la [[Lama glama|llapada]], la [[Vicugna vicugna|vicuña]] y l'[[Lama pacos|alpaca]], anque esisten proyeutos y emprendimientos que busquen revalorizar la so cría, dau l'escelente valor de los sos subproductos. De la mesma sumió'l [[guanacu]] qu'habitaba tola provincia, subsisten con riesgu d'estinción: [[puma|pumes]], [[Mazama americana|corzuelas]] y [[foín|foínos]].

=== Árees naturales protexíes ===
La Provincia de Tucumán cunta con un conxuntu d'árees que totalizan {{formatnum:411910}} hai, que les sos carauterístiques xeográfiques o históriques confiéren-yos especial interés.&lt;ref&gt;[http://producciontucuman.gob.ar/areas-naturales-granibles/ Ministeriu de Desenvolvimientu Granible - Árees Protexíes de la Provincia de Tucumán]&lt;/ref&gt;
* [[Reserva forestal La Florida]]
* [[Parque provincial Los Ñuñorcos]]
* [[Quebrada del Portugués]]
* [[Parque provincial Aconquija]]
* [[Parque provincial Ibatín]]
* [[Parque provincial Cumes Calchaquíes]]
* [[Quebrada de Les Sosa]]
* [[Reserva provincial Santa Ana]]
* [[Reserva natural Agües Chiquitas]]
* [[Reserva provincial La Angostura]]
* [[Parque provincial Cumes Calchaquíes]]

=== Recursos hídricos ===
[[Ficheru:Dique angostura tucuman.JPG|thumb|250px|right|[[Llagu El Mollar|Dique La Angostura]].]]
[[Ficheru:Embudo Dique Celestino Gelsi.jpg|thumb|riht|225px|Embudu del [[Dique El Cadillal]].]]
[[Ficheru:Cascada El Chorro, Escaba.JPG|thumb|225px|Cascada na zona del [[Dique Escaba]], arrodiada de la selva de les [[Yungas]].]]
Los [[Valles Calchaquíes]] atópense percorríos pol [[Ríu Santa María (Arxentina)|río Santa María]], que ye l'únicu ríu que pasa pel territoriu provincial y que depués les sos agües lleguen hasta l'océanu. Nel sureste atopa'l [[Banzáu de Ríu Fondu]] na llende cola provincia de Santiago del Estero, nesti dique desagüen la mayoría de los ríos de la provincia. Más al norte, atópense los banzaos d'[[Dique El Cadillal|El Cadillal]], allugáu sobre'l ríu [[Salí]] que ye'l principal ríu de la provincia y el Dique El Caxón, nel Departamentu Burruyacu. Al Oeste, nel [[Valle de Tafí]], atópase'l dique La Angostura, sobre'l ríu de les Sosa, que regula'l calce d'esti ríu de monte.

Al sur, nel [[Departamento Juan Bautista Alberdi]], atópase'l complexu hidroeléctricu d'[[Dique Escaba|Escaba]] y [[Batiruana]], sobre les nacientes del [[Ríu Marapa]], colo cual aprovéchase pa la producción d'enerxía hidroeléctrica, pal riego de los cultivos de cuatro departamentos (J. B. Alberdi, La Cocha, Tenaes y Ríu Chicu), pal consumu humanu de poblaciones circundantes y pal usu recreativu, deportivu y turísticu del dique y la zona. El dique Escaba foi'l primeru en planiase y construyise en tola provincia, empezando la so construcción nel añu 1937.

Pela so parte la nimbosilva, de los faldeos montanos orientales, ye fundamental reservorio hídricu, una y bones la trupa vexetación actúa como una esponxa; calteniendo fita y entestada el mugor de les nubes o estratu casi constante de nubes llamáu baritú.

Tamién cumple función perimportante de reserva d'agua duce de monte, el conxuntu de nieves eternes nos altores cimeros a los 3500&amp;nbsp;msnm.&lt;br /&gt;
Práuticamente la totalidá de les agües pluviales aniciaes na fastera oriental de les [[Cumes Calchaquíes]] y la [[Sierra del Aconquija]] apurren les sos agües al [[ríu Salí]], unu de los dos más importantes del [[NOA]] (Noroeste Arxentín), esti ríu, conocíu como [[Ríu Duce (Arxentina)|Ríu Duce]] na mayor parte del so cursu ye la exa vertebrador de la provincia de Tucumán dende tiempos antiguos, na llende ente les provincies de Tucumán y Santiago del Estero allúgase'l bastante estensu [[banzáu de Ríu Fondu]] que contién les agües que-y apurre'l [[Ríu Salí]] y los sos caudalosos afluentes principales, tales como'l Gastiza, el Marapa, el Ríu Chicu, San Francisco, Medinas, etc.

=== Sismicidad ===
La sismicidad del área de Tucumán (centro norte d'Arxentina) ye frecuente y d'intensidá baxa, y un silenciu sísmicu de terremotos medios a graves cada 30 años.

* Seísmu de 1931: de 6,3 d'intensidá, que destruyó parte de les sos edificaciones y abrió numberosos resquiebros na zona&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0004-48222006000400011&amp;script=sci_arttext ||títulu=Fenómeno sismicos; analís |fechaaccesu=24 de setiembre de 2012}}&lt;/ref&gt;

== Salú ==
El Sistema de salú na provincia atópase entamáu sol Ministeriu de Salú&lt;ref&gt;[http://msptucuman.gov.ar/ Ministeriu de Salú de Tuc.]&lt;/ref&gt; y el SIPROSA&lt;ref&gt;[http://www.tucuman.gov.ar/organismu/18/siprosa SIPROSA - Tuc.]&lt;/ref&gt; (Sistema Provincial de Salú) los cualos remanen y regulen toles árees y los asuntos rellacionaos cola sanidá, los hospitales, y l'atención sanitaria de los ciudadanos en tola provincia.
Per otra parte, hai sectores, clíniques, hospitales ya institutos que dependen de l'alministración provincial, municipal o de l'alministración privada.

Los principales Hospitales d'Alta Complexidá de la provincia de Tucumán son:&lt;ref&gt;[http://msptucuman.gov.ar/hospitales/ Hospitales de Tuc.]&lt;/ref&gt;
* Hospital &quot;del Neñu Xesús&quot; de Tucumán.

* Hospital &quot;Ángel C. Padilla&quot;.

* Hospital &quot;Centru de Salú Zenón Santillán&quot;.

* Hospital de Clíniques &quot;Presidente Dr. Nicolás Avellaneda&quot;.

* Institutu de Maternidá &quot;La Nuesa Señora de Les Mercedes&quot;.

* Hospital de Salú Mental &quot;Juan M. Obarrio&quot;.

* Hospital Psiquiátricu &quot;La Nuesa Señora del Carmen&quot;.

* Hospital Rexonal de Concepción &quot;Dr. Miguel Belascuain&quot;.

* Hospital Centro de Salú de Yerba Buena &quot;Dr. Ramón Carrillo&quot;.

* Hospital &quot;Rexonal del Este&quot;.

* Hospital de Día &quot;N. Kirchner&quot;.

Amás, cada ciudá y/o departamentu cunta con siquier un hospital, centru d'atención primaria de la salú (CAPS) o clínica privada; y pa una meyor organización y manexu de los Centros Sanitarios Asistenciales exiten 4 árees programaticas: Área Programática Oeste, Área Programática Este, Área Programática Sur y l'Área Programática Centru.&lt;ref&gt;[http://www.siprosacontrataciones3000.com/centru_asistenciales.html Centros y árees programátiques.]&lt;/ref&gt;

== Educación y cultura ==
[[Ficheru:Universidad Nacional de Tucumán.JPG|thumb|250px|right|Rectoráu de la [[Universidá Nacional de Tucumán]] creada nel añu [[1914]].]]
[[Ficheru:Tucuman UTN Facultad Regional.JPG|thumb|250px|right|[[Facultá Rexonal Tucumán]], sede de la [[Universidá Teunolóxica Nacional]] en [[San Miguel de Tucumán]].]]

[[Ficheru:FOTOGRAFÍA NOCTURNA -TEATRO SAN MARTÍN - SAN MIGUEL DE TUCUMÁN - ARGENTINA.JPG|thumb|225px|right|[[Teatro San Martín (Tucumán)]].]]
El nivel de alfabetismo ye de 98,3&amp;nbsp;% pal total de la población. Ente les Instituciones Educativu y Cultural atópense:
* '''La [[Universidá Nacional de Tucumán]]: ''' creada nel añu 1914, ye la mayor universidá del Norte Arxentín y una de les cases d'altos estudios más reconocíes y prestixoses d'[[Arxentina]] y [[Llatinoamérica]]. Entamar en 13 facultaes, 5 escueles universitaries ya institutos dependientes. Exerz una importante influencia rexonal por cuenta de qu'atrai estudiantes d'otres provincies del [[Rexón del Norte Grande Arxentín|Norte]], como [[Provincia de Salta|Salta]], [[Jujuy]], [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]] o [[Catamarca]]. Nel añu 2010 atopábense inscriptos 65.555 estudiantes nesta Universidá, de los cualos el 2,5&amp;nbsp;% yeren estranxeros. Tamién tien subsedes nes ciudaes de Aguilares, Alberdi, Monteros, Simoca, San Pedro de Colalao y Famailla.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.me.gov.ar/spu/Publicaciones/publicaciones.html |títulu=Secretaría de Polítiques Universitaries de la República Arxentina |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120216035921/http://www.me.gov.ar/spu/Publicaciones/publicaciones.html |fechaarchivu=2012-02-16 }}&lt;/ref&gt;
* ''' La [[Universidá Teunolóxica Nacional]]: ''' tien nesta provincia una facultá, la '''[[Facultá Rexonal Tucumán|Facultá Rexonal Tucumán (FRT)]]''', única sede allugada nel Noroeste del país. La Facultá Rexonal Tucumán ye una unidá académica dependiente de la Universidá Teunolóxica Nacional establecida en 1954. La so sede atópase na zona norte de la ciudá de San Miguel de Tucumán. Tien una amplia ufierta académica: Tecnicaturas, Llicenciatures, Carreres de Grau y de Posgraos d'Inxenieríes, amás de 4 Centros d'Investigación. Dedicar a formar Inxenieros y téunicos altamente capacitaos pa los rubros d'industria y servicios principalmente. Nel sur provincial abrióse un anexu de la FRT na [[Concepción (Tucumán)|Ciudá de Concepción]]. Cuenta na actualidá con más de 5.000 alumnos.
* ''' La [[Universidá del Norte Santu Tomás d'Aquino]]:''' foi creada en 1965 como universidá privada católica. Tien la so sede na Capital Tucumana, tamién tien Centros Universitarios na Ciudá de Concepción, en Yerba Buena, y na Ciudá de Buenos Aires. Atópase entamada en 5 facultaes de les cualos egresan RRHH perbién capacitaos.
* ''' La [[Universidad San Pablo-T]]: ''' ye la primer “Universidá Privada Llaica” del Noroeste arxentín y la primer Universidá Arxentina creada nel sieglu XXI. Nella díctense más de 10 carreres en materia de teunoloxía y diseñu industrial según en rellaciones polítiques, xurídiques, económiques, culturales y comunicacionales.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://uspt.edu.ar/main/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120420125841/http://www.uspt.edu.ar/main/ |fechaarchivu=2012-04-20 }}&lt;/ref&gt;
* ''' La [[Universidá Empresarial Sieglu 21]]: ''' allugada na cai Buenos Aires 500. Puede estudiase carreres de grau en rellacionar a ciencies económiques y xurídiques y tien sedes en tol país cola principal en Córdoba.
* ''' L'Institutu Miguel Lillo: ''' institutu creáu por [[Miguel Lillo]], tal institutu universitariu ye dependiente de la [[Universidá Nacional de Tucumán|UNT]] y ta dedicáu a la investigación científico y biolóxico de la naturaleza, la biodiversidá, les especies autóctones de la rexón y de les especies exótiques y el so impautu na naturaleza. Tien la so sede na Ciudá Capital de la Provincia.
* Los Teatros “[[Teatro San Martín (Tucumán)|San Martín]]”, “Alberdi” y “Guzmán”, los Museos “Casa Histórica de la Independencia”, “Históricu Pres. N. Avellaneda”, “de Belles Artes Timoteo Navarro”, “Folclóricu Belgrano”, “Casa Obispu Colombres”, “de Ciencies Naturales M. Lillo”, “San Martiniano de Burruyacu”, “Universitariu MUNT” y los Centros Culturales “Eugenio F. Virla”, “L. Rouges” y “R. Rojas de Aguilares” apurren coles sos actividaes a la cultura provincial y conformen verdaderos polos culturales pa la provincia de Tucumán y la rexón.
* Nel ámbitu científico y tecnolóxico Tucumán cuenta con once centros d'investigación dependientes del [[CONICET]], como son el [http://www.cerela.org.ar Cerela], [http://www.proimi.org.ar Proimi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029165009/http://www.proimi.org.ar/ |date=2018-10-29 }}, Insugeo, Insibio, Ises, Inquinoa, Ilav, Invelec, Itanoa, Ibl y Uel, amás d'un prestixosu centru perteneciente al estáu provincial, como ye la [http://www.eeaoc.org.ar Estación Esperimental Agroindustrial Obispu Colombres].

== Economía ==
{{AP|Economía de Tucumán}}

=== Reseña histórica ===
[[Ficheru:Tucunoche.png|thumb|225px|Vista panorámica de [[San Miguel de Tucumán]] dende'l [[Cerro San Javier]].]]
[[Ficheru:Carrefour Tucuman.JPG|thumb|225px|Sucursal de [[Carrefour]] en [[San Miguel de Tucumán]].]]
La industria tucumana yá yera de bastante importancia nel periodu colonial español, nesa dómina l'área territorial de San Miguel de Tucumán fabricaba indispensables [[carreta|carretes]], cinches, [[Arnés (adornu)|arneses]] y calzaos ([[talabartería]]), [[Texíu (testil)|testiles]] (ente los que persisten los [[bordáu|bordaos]] llamaos [[randa (testil)|randas]] de [[Raco (Tucumán)|Raco]]), les &quot;Pampes de Tucumán&quot; (la rexón llano y esteno d'árboles allugada en redol al nucleu urbanu) yeren unu de los grandes centros de cría y concentración de ganaos [[Mula (animal)|mulares]], [[Equidae|equinos]] y [[vaca|vacunos]] que'l so mercáu yera l'Altu Perú, tamién producía [[aguardiente]] de [[caña d'azúcar|caña]], según [[quesu|quesos]]. Per otra parte la zona d'esta provincia yera una de les grandes etapes de les rutes comerciales lo que dio orixe a ''feries'' de les cualos perdura la gran [[Feria de Simoca]].

Dende fines de [[sieglu XIX]] y hasta la segunda metá de los [[años 1960|1960]] la economía tucumana centrar nun [[monocultivu]] industrial de [[caña d'azucre]]; la crisis del consumu d'azucre foi acompañada d'una fuerte crisis socioeconómica hasta que s'implementaron actividaes sustitutes (por ello, na década de 1970 más de 200.000 tucumanos tuvieron d'emigrar al conurbano bonaerense).&lt;br /&gt;
La producción cañera tucumana caltúvose sicasí nes zones de [[minifundiu|mini]] y [[midifundios]] entamaos en [[cooperativa|cooperatives]]. La sustitución nos [[llatifundiu|llatifundios]] d'antiguo cañeros que teníen grandes &quot;inxenios&quot; (centros de procesáu de la caña) realizóse más amodo, diversificándose la producción en cultivos de mayor rentabilidá: [[palta]], [[arándanu]], [[Fragaria × ananassa|frutuca]], [[tomate]], [[Solanum betaceum|chilto]] (''[[Solanum betaceum]]''), [[quivi (fruta)|quivis]], [[Cucurbita ficifolia|cayotes]], [[pataca|papes]], [[viñéu|viñeos]] (éstos na zona d'[[Amaicha del Valle]]) y, sobremanera, [[Citrus × limon|llimón]]: l'Arxentina ye'l mayor esportador mundial de llimones, y el 97% de la collecha de llimones pa esportación — y el 80% de la producción total del país— realizar na provincia de Tucumán.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://idep.gov.ar/admin/uploads/archivos/1387374562.pdf |títulu=El llimón en Tucumán, Arxentina y el mundu |obra=IDEP Tucumán (Institutu de Desenvolvimientu Granible de Tucumán) |autor=María Lucía Gundlach Hayward |añu=2012 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200820180545/https://idep.gov.ar/admin/uploads/archivos/1387374562.pdf |fechaarchivu=2020-08-20 }}&lt;/ref&gt;

Entráu'l nuevu sieglu, la industria azucrero tucumana volvió adquirir trescendencia, y cuenta con interesantes perspectives tocantes a la xeneración de biocombustible ([[bioetanol]]).

=== Síntesis ===
Na actividá primaria de l'agricultura tienen gran relevancia la caña d'azucre (1ᵉʳ. productor nacional), la palta (tamién 1ᵉʳ. productor nacional), la frutuca (2º productor nacional), l'arándanu (3ᵉʳ. productor nacional) y cultivos intensivos como los de [[soya]], [[maíz]], [[trigu]] y [[poroto]], tomate y diverses variedaes d'[[hortoliza|horticultura]] y el tabacu.&lt;br /&gt;
[[Ficheru:VISTA PANORAMICA TALLERES ARIEL 2003.JPG|thumb|250px|Vista de los Talleres ferroviarios de [[Tafí Viejo]]. Na so dómina dorada fueron consideraos los más grandes de [[Suramérica]].]]

Ente les principales actividaes agroindustriales atópense los complexos del [[azucre]] y del [[Citrus × limon|llimón]], que tomen dende la producción primaria, pasando poles diverses etapes de procesamientu hasta'l productu final, llográndose, nel casu del llimón, dende fruta en frescu clasificada y empacada hasta productos industriales como zusmios concentraos o aceites esenciales.

Tucumán ye en [[azucre]], el primer productor nacional yá que representa'l 65% de la producción arxentina.

Amás, Tucumán ye'l primer productor mundial de [[Citrus × limon|llimones]] y tamién el principal industrializador d'esta fruta. Y dende entamos del presente sieglu XXI la provincia de Tucumán destaca en ser una de les principales productores de [[Salvia hispanica|chía]] del planeta.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.lariojaapleno.com.ar/noticia.asp?id=8795 |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140714184754/http://www.lariojaapleno.com.ar/noticia.asp?id=8795 |fechaarchivu=2014-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lagaceta.com.ar/nota/559023/economia/chia-afirmar ente-agroalimentos-demandaos-consumidores-primer-mundu-puxanza-cul.html]&lt;/ref&gt;

La producción agraria de Tucumán, al igual que la de too en nordés arxentín, atópase entamada en minifundios de bien baxa tecnificación y en llatifundios que monopolizan la comercialización de la producción, principalmente, l'azucrera.
Esta estructura agraria benefició en gran midida a los grandes productores y los [[inxenios azucreros]], sobremanera dende la década de 1970. De resultes de la crisis que xeneró una política agraria tan desigual, cientos de miles de tucumanos migraron escontra'l Gran Buenos Aires.
[[Ficheru:Tucuman Ingenio Cruz Alta.JPG|thumb|250px|[[Inxeniu azucreru|Inxeniu]] [[Cruz Alta (Tucumán)|Cruz Alta]], nel departamentu homónimu]]

Otres actividaes que tienen una fuerte participación na xeneración de [[valor agregáu|valor]] na provincia son les industries: [[automotor|automotriz]] (por casu [[camión|camiones]] y [[ferrocarril|material ferroviariu]] –con importantes talleres en [[Tafí Viejo]]–), [[Industria testil|testil]] y [[calzáu]], [[llambionada|llambionaes]] ([[alfeñique]]s, [[carambelu|carambelos]], [[galletina|galletines]] etc.), [[gaseosa|gaseoses]], [[papel]]
(n'especial &quot;papel prensa&quot;) a partir del [[poxa]] de caña, [[cerveza]], productos electrónicos ([[radioreceptor]]es, [[batería (electricidá)|piles]]), [[fósforu (instrumentu)|fósforos]] y productos [[lácteos]] como los [[quesucu|quesucos]] y [[quesos de Tafí|quesos]] principalmente en [[Tafí del Valle]], a esto suma la [[miel]] d'abeya y la [[melaza]] de caña. Apocayá empezó tamién a desenvolvese la industria [[vinu|vitivinícola]] nos [[Valles Calchaquíes]] tucumanos. En 2014 rexistróse una producción total de 1.033.500 llitros de vinu, en 86 ha, surdíu de les siguientes bodegues: Arques de Tolombón, Les Mojarras, La Churita, Alto la Barraquera, Ríu de Sable, Finca La Silvia, Bodega Cerro'l Pelao, Comunidá de Los Zazos, Posse, Marebbe, La Constancia y Valle de Choromoro.

El [[PBG]] (Productu Brutu Xeográficu) de [[Tucumán]] representa alredor del 2,1% del [[PIB]] d'Arxentina. Esto determina que Tucumán sía la provincia cola mayor economía de la [[Rexón del Norte Grande Arxentín]].

La incidencia de les actividaes económiques nel PBG tucumano ye la siguiente:&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.mecon.gov.ar/peconomica/basehome/dnper.html |títulu=Ministeriu d'Economía de la Nación - Direición Nacional de Programación Económica Rexonal |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080318054604/http://www.mecon.gov.ar/peconomica/basehome/dnper.html |fechaarchivu=2008-03-18 }}&lt;/ref&gt;
{|{{tablaguapa}}
!Actividá !! %
|-
| Primaries o Extractivas || 10,20
|-
| Secundaries o Industriales || 23,80
|-
| Terciaries o de Servicios || 66,00
|-
|}

En cuanto al comerciu internacional, el principal comprador de la producción tucumana ye [[Brasil]], siguíu por [[Estaos Xuníos]], [[Rusia]] y [[Chile]]. Nel añu 2007, les esportaciones de Tucumán xubieron a [[Dólar d'Estaos Xuníos|O$S]] 755 millones.&lt;ref&gt;Ministeriu de Rellaciones Esteriores, Comerciu Internacional y Cultu, [https://web.archive.org/web/20090616221525/http://cei.mrecic.gov.ar/pdf/com/provin/pro3.pdf ''Esportaciones Provinciales del añu 2007'']&lt;/ref&gt;

Nel añu 2008, el total esportáu foi d'[[Dólar d'Estaos Xuníos|O$S]] 1.034 millones.&lt;ref&gt;Ministeriu de Desenvolvimientu Granible de Tucumán, [http://www.producciontucuman.gov.ar/archivos/Estadistica%202008%20completa1.xls ''Esportaciones correspondientes a Tucumán, añu 2008'']&lt;/ref&gt;

=== Turismu ===
[[Ficheru:Cristo Bendicente-Tucuman.JPG|thumb|225px|[[Cristu Bendicente]] del reconocíu artista tucumano [[Juan Carlos Iramain]], allugáu nel visu del [[Cerro San Javier]].]]
[[Ficheru:Calle céntrica de Tafí del Valle.jpg|thumb|right|250px|[[Tafí del Valle]].]]
Pese al territoriu relativamente pequeñu la provincia de Tucumán por naturaleza y cultura ufierta gran cantidá de recursos turísticos dados polos sos variaos y bellos paisaxes y el so escelente clima mientres la seronda y l'iviernu (por tou esto denominar dende tiempos postcoloniales como '''El Xardín de la República''' y '''Trubiecu de la Independencia''') y la so cultura que rexistra influxos prehispánicos, xesuites o los del periodu de puxanza intelectual dau dende los 1880 y, particularmente, na primer metá de sieglu XX. Tal puxanza intelectual entá se reflexa en dellos esponentes de l'arquiteutura que se topa na provincia.
A felicidá [[arquiteutura]] puede apreciar na [[Casa de Gobiernu de Tucumán|Casa de Gobiernu]], La [[Catedral de San Miguel de Tucumán|Ilesia Catedral]], y demás edificios qu'arrodien la [[Plaza Independencia (Tucumán)|Plaza Independencia]] y cais de la Ciudá.
Unu de los principales curiosos turísticos na Ciudá de [[San Miguel de Tucumán]] ye la [[Casa Histórica de la Independencia]], un verdaderu monumentu históricu que revaloriza y homenaxa [[Declaración de la Independencia de l'Arxentina|La Declaración de la Independencia Arxentina]] y qu'añu tres d'añu ye visitada per miles de [[turistes]] nacionales y estranxeros.

Tucumán tien gran cantidá d'árees naturales protexíes y entá (anque amenorgaes) zones de selva y monte montano práuticamente vírxenes. Ente los sitios de gran curiosu turísticu correspuende señalar [[San Pedro de Colalao]], [[La Cocha]], [[Cerro San Javier]], [[Ruines de Quilmes]], Pucara de la Ciudacita &lt;!--- sic, ensin acentu agudu ---&gt;, [[Raco (Tucumán)|Raco]], [[Simoca]] (especialmente curiosa pol so gran feria), les termes de Raco Ralo y de Talamuyo, les mariñes del llagu [[Ríu Fondu]], el Dique y Banzáu [[Escaba]], la Villa de [[Batiruana]], Cochuna y el so monte, la Llaguna de l'Ayalga, [[El Mollar]], el [[Parque de los Menhires]], la [[Quebrada de les Sosa]], [[Tafí del Valle]], El Siambón, [[Villa Nougués]], [[Yerba Buena (Tucumán)|Yerba Buena]], [[Concepción (Tucumán)|Concepción]], los Nevaos del Aconquija, [[Colalao del Valle]], [[Amaicha del Valle]], la Presa Los Pizarros, ente bien de otros llugares que poles sos carauterístiques y guapures particulares son aptos pal [[turismu]].

L'organismu oficial del Gobiernu encargáu del turismu de la provincia ye l'[[Ente Tucumán Turismu]], que'l so Presidente ye Sebastián Giobellina.

Dende 2012 aniciar en Tucumán importantes cadenes hoteleres mundiales como [[Hilton Hotels|Hilton]], [[Sheraton Hotels and Resorts|Sheraton]] y [[Howard Johnson's]] que dieron distinción a la provincia a nivel nacional ya internacional.

==== Llugares y curiosos turísticos ====
[[Ficheru:Amaicha del Valle Tucumán.JPG|thumb|right|225px|[[Amaicha del Valle]].]]
[[Ficheru:Ruinas Quilmes2.jpg|thumb|225px|right|Les [[Ruines de Quilmes]] atraen a turistes, arqueólogos, científicos y estudiantes.]]
{{llista de columnes|3|
* [[San Miguel de Tucumán]]
* [[Tafí del Valle]]
* [[Reserva natural Agües Chiquitas|Agües Chiquitas]]
* [[Amaicha del Valle]]
* [[Cerro San Javier]] exornado pola pimpana escultura del [[Cristu Bendicente]]
* [[Cumes Calchaquíes]]
* [[Observatoriu de Ampimpa]]
* [[San Pedro de Colalao]]
* [[El Siambón]]
* [[Banzáu El Cadillal]]
* [[Colalao del Valle]]
* [[Parque nacional Campu de los Omeros]]
* [[Ruines de Quilmes|Quilmes]]
* [[Simoca]]
* [[El Mollar]]
* [[Cerro San Javier]]
* [[Parque provincial Los Ñuñorcos|Los Ñuñorcos]]
* [[Escaba]]
* [[Banzáu La Angostura]]
* Ruines xesuites de [[Lules]]
* [[Parque provincial Ibatín|Ruines de Ibatín]]
* [[Sierra de Aconquija]]
* Corsos d'[[Aguilares (Tucumán)|Aguilares]]
* Fiestes del Mes d'[[Juan Bautista Alberdi (Tucumán)|Alberdi]]
* [[Reserva arqueolóxica Los Menhires|Parque de los Menhires]]
* [[Les Paves]]
* [[Parque El Cochuna]]
* [[Reserva provincial Santa Ana]]
* Les Agües Termales de [[Raco Ralo]]
* Dique La Aguadita
* [[Quebrada de les Sosa]]
* [[Quebrada de Lules]]
* [[Quebrada del Portugués]]
* [[Raco (Tucumán)|Raco]]
* [[Valle de Tafí]]
* [[Monumentu al Indiu]]
* [[Medinas]] Pueblu históricu *
[[Valles Calchaquíes]]
* [[Villa Nougués]]
* [[Casa de Facundo Varela]]|divcolend}}

== Gastronomía típica provincial ==
[[Ficheru:Asado 2005.jpg|righy|[[Asáu]]|thumb|200px]]
[[Ficheru:Locro de Argentina.jpg|200px|thumb|[[Locro#N'Arxentina|Locro Arxentín]].]]
{{llista de columnes|2|
* [[Empanada|Empanada tucumana]] ( xeneralmente de carne vacuno cortada a cuchiellu, pita o [[mondongu]]).
* [[Humita]] en chala
* Humita n'olla 
* [[Tamal]]es 
* [[Locro#N'Arxentina|Locro]]
* [[Asáu]] con cueru 
* [[Carbonada]]
* [[Charqui]]
* [[Chanfaina]]
* [[Caña quemada]]
* [[chuño]]|divcolend}}
* [[Sándwich de milanesa]] tucumano
y los postres:
{{llista de columnes|2|
* [[Torta frita|Tortafritas]] con [[melaza|miel]] de [[caña d'azúcar|caña]]
* [[Sopaipilla]]
* [[Quesucu]] con miel de caña.
* [[Arrope]]
* Duce de [[Cucurbita ficifolia|cayote]] con [[Juglans regia|nuez]].
* [[Alfeñique]]s (carambelos de miel de caña d'azucre).
* Tabletas de [[duce de lleche]]
* Tabletas de miel de [[Saccharum officinarum|caña d'azucre]] ([[Chancaca]])
* [[Gaznatu]]
* [[Ambrosía]]
* [[Güevos quimbos]]
* [[Tocín del cielu]]
* [[Flan de dulce de lleche]]
* Empanadillas de [[duce de batata]]
* [[Alfajor (Llatinoamérica)|Alfajores]] de [[turrón]]
* Colaciones:
* [[Cocheru|Cocheros]] o [[clarina|clarines]]
* [[Jesuítas (postre)|Xesuites]]
* [[Pastel de novios]]
* Xelaos
* [[Achilata]]
* [[Mazamorra]]|divcolend}}
*[[Panchuque]]

== Deportes ==
Como nel restu d'Arxentina, el deporte más común en Tucumán ye'l [[fútbol]]. Ente los equipos más conocíos atópense:

* [[Club Atlético Tucumán]] (Únicu equipu del [[Noroeste arxentín|norte arxentín]] en xugar una [[Copa Conmebol Llibertadores 2017|copa internacional]], y en caltener la categoría en [[Campeonatu de primer División 2016 (Arxentina)|Primer División]]. Anguaño na [[Primer División d'Arxentina|Primer División]] del fútbol Arxentino)
* [[Club Atlético San Martín (Tucumán)|Club Atlético San Martín]] (Únicu equipu del norte arxentín en ganar una [[Copa de la República 1944|copa nacional]] entamada por [[Asociación del Fútbol Arxentino|AFA]]. Anguaño na [[Tornéu Nacional B|Primer B Nacional]])
* [[Club Social y Deportivo San Jorge]] (Anguaño nel [[Tornéu Arxentín A|Federal A]])
* [[Concepción Fútbol Club]] (Anguaño nel [[Tornéu Arxentín A|Federal A]])
* [[Club Atlético Concepción]] (Primer equipu tucumano en xugar un [[Tornéu Nacional B|Nacional B]]. Anguaño nel [[Tornéu Arxentín B|Federal B]])
* [[Club Atlético Almirante Brown (Lules)|Almirante Brown (Lules)]] (Anguaño nel [[Tornéu Arxentín B|Federal B]])
* [[Club Social y Deportivo La Florida|La Florida]] (Anguaño nel [[Tornéu Arxentín B|Federal B]])
* [[Club Atlético Famaillá]] (Anguaño nel [[Tornéu Arxentín B|Federal B]])
* [[Club Atlético Jorge Newbery]] (Anguaño nel Tornéu del Interior)
* [[Club Sportivo Guzmán]]
* [[Club Atlético Ñuñorco|Ñuñorco]]
* [[Club Atlético Central Norte (Tucumán)|Club Atlético Central Norte]]
* [[Club Atlético San José (Yerba Buena)|San José (Yerba Buena)]]
* [[Club Tucumán Central]]

El [[rugbi]] tien en Tucumán unu de los sos esponentes más destacaos a nivel nacional, ya inclusive internacional. Casi una decena d'equipos locales participen nun tornéu rexonal nel que tamién intervienen equipos de les provincies de Santiago del Estero y Salta. Los principales equipos son:
* [[Tucumán Rugby Club]]
* [[Tucumán Lawn Tennis Club]]
* [[Universitariu Rugby Club]]
* [[Los Tarcos Rugby Club]]
* [[Cardenales Rugby Club]]
* [[Corsarios Rugby Club]]
* [[Jockey Club de Tucumán]]
* [[Huirapuca de Concepción]]
* [[Llobu cerval Rugby Club]]
* [[Natación y Ximnasia]]
* [[San Isidro Rugby Club de Lules]]

L'escoyíu tucumano de rugby ye conocíu como &quot;Los Naranxes&quot;, pol color de les sos camisetes.
Los equipos de rugby tucumanos atópense federaos na [[Unión de Rugby de Tucumán]] (URT).

En [[1980]], [[1981]] y [[1992]], Tucumán foi la sede del [[Rally d'Arxentina]], llamáu mientres 1980 y 1981 como Rally Codasur.&lt;ref name=&quot;Historia&quot;&gt;{{cita publicación|url=http://www.rallyargentina.com/castellano/historia.php|títulu=Historia|publicación=RallyArgentina.com|fecha=Ensin fecha|fechaaccesu=30 de payares de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.rallyargentina.com/castellano/historia.php|fechaarchivu=29 de payares de 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218064303/http://www.rallyargentina.com/castellano/historia.php|archivedate=2007-12-18}}&lt;/ref&gt; Amás nel añu [[1993]] realizóse'l super especial en Tucumán y el restu del rally en [[Córdoba (Arxentina)|Córdoba]].Ente les décades de los 80' y mediaos de los 90' tuvo feches de distintes categoríes del automovilismu arxentín de pista, ente elles el [[Turismu Nacional]] y el [[TC 2000]], nel antiguu autódromu allugáu nel Parque 9 de Julio, anguaño abandonáu.

El [[skateboarding]] Ye un deporte qu'empezó a practicase abondo depués de la construcción d'una pista de skate privada y sobremanera en places y paseos públicos.

El [[kayak]] en [[Agües Blanques]] ta tomando munches fuercia nos últimos años. Esiste en Tucumán por más de 20 años. Los ríos más populares pa esta actividá son: ríu Les Sosa, ríu Lules, ríu Pueblo Viejo, ríu Cochuna, ríu Las Cañas, ríu Loru, ríu Singuil etc.

== Personalidaes destacaes ==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Mercedes Sosa, by Annemarie Heinrich.jpg|thumb|[[Mercedes Sosa]]: ''La Voz d'América''.
César Pelli (cropped).jpg|thumb|[[César Pelli]]: Arquiteutu.
Tucu inf.jpg|thumb|[[Joaquín Correa]]: Futbolista.
Dr. Marcelo Zelarayán.JPG|thumb|[[Luis Marcelo Zelarayán|Luis Zelarayán]]: Médicu.
&lt;/gallery&gt;

La provincia de Tucumán foi trubiecu y llar de delles [[Famosos nacíos en San Miguel de Tucumán|personalidaes destacaes]] a nivel nacional ya internacional en distintos ámbitos:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;140&quot; | Políticos y Estadistes
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;120&quot; | Artistes
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;120&quot; | Otros
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;120&quot; | Deportistes
! rowspan=&quot;1&quot; width=&quot;120&quot; | Médicos
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Juan Bautista Alberdi]]
| align=&quot;left&quot; |[[Lola Mora]]
| align=&quot;left&quot; |[[Ricardo Rojas]]
| align=&quot;left&quot; |[[Joaquín Correa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Luis Marcelo Zelarayán]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Nicolás Avellaneda]]
| align=&quot;left&quot; |[[Leda Valladares]]
| align=&quot;left&quot; |[[Víctor Massuh]]
| align=&quot;left&quot; |[[Sebastián Palacios]]
| align=&quot;left&quot; |[[Gregorio Aráoz Alfaro]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Julio Argentino Roca]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mercedes Sosa]]
| align=&quot;left&quot; |[[Miguel Lillo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Omar Hasan]]
| align=&quot;left&quot; |[[Tiburcio Padilla]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Gregorio Aráoz de Lamadrid|Gregorio de Lamadrid]]
| align=&quot;left&quot; |[[Miguel Ángel Estrella|Miguel A. Estrella]]
| align=&quot;left&quot; |[[Tomás Eloy Martínez]]
| align=&quot;left&quot; |[[Nasif Estefano]]
| align=&quot;left&quot; |[[Caupolicán Molina]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Bernardo de Monteagudo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Timoteo Navarro]]
| align=&quot;left&quot; |[[Elvira Orphée]]
| align=&quot;left&quot; |[[Claudia Amura]]
| align=&quot;left&quot; |[[Enrique Rodolfo Alonso]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Bernabé Aráoz]]
| align=&quot;left&quot; |[[Palito Ortega]]
| align=&quot;left&quot; |[[Manuela Pedraza]]
| align=&quot;left&quot; |[[Mercedes María Paz|Mercedes Paz]]
| align=&quot;left&quot; |[[Ezequiel Colombres]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[José Eusebio Colombres]]
| align=&quot;left&quot; |[[César Pelli]]
| align=&quot;left&quot; |[[Benjamín Matienzo]]
| align=&quot;left&quot; |[[José María Núñez Piossek|José Núñez Piossek]]
| align=&quot;left&quot; |[[Guillermo Oliver (Médicu)|Guillermo Oliver]]
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Miguel Mario Campero]]
| align=&quot;left&quot; |[[Thibon de Libian]]
| align=&quot;left&quot; |[[Lastenia Blanco]]
| align=&quot;left&quot; |[[Roberto Pereyra]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Alejandro Heredia]]
| align=&quot;left&quot; |[[La Paz Martínez]]
| align=&quot;left&quot; |[[Julio Ardiles Gray]]
| align=&quot;left&quot; |[[Eduardo Baques]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Marcos Paz]]
| align=&quot;left&quot; |[[Ignacio Baz]]
| align=&quot;left&quot; |[[José Ignacio García Hamilton|José García Hamilton]]
| align=&quot;left&quot; |[[Daniel Bambino Gómez|Daniel Gómez]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Raúl Prebisch]]
| align=&quot;left&quot; |[[Juan Soler]]
| align=&quot;left&quot; |[[Romina Belluscio]]
| align=&quot;left&quot; |[[Emmanuel Lucenti]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Alberto Prebisch]]
| align=&quot;left&quot; |[[Marga López]]
| align=&quot;left&quot; |[[Bernardo Erlich]]
| align=&quot;left&quot; |[[Matías Kranevitter]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Ernesto Padilla]]
| align=&quot;left&quot; |[[Juan Carlos Iramain]]
| align=&quot;left&quot;|[[Cristina Pérez (periodista)]]
| align=&quot;left&quot; |[[Luis Miguel Rodríguez (futbolista arxentín)|Luis Miguel Rodríguez]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Segundo Storni]]
| align=&quot;left&quot; |[[Lorena Bernal]]
| align=&quot;left&quot; |[[Fernando Justo López de Zavalía]]
| align=&quot;left&quot; |[[Nicolás Sánchez (rugby)|Nicolás Sánchez]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Mario Bravo]]
| align=&quot;left&quot; |[[Juan Falú]]
| align=&quot;left&quot; |[[Alejandro Romay]]
| align=&quot;left&quot; |[[Severino Díaz]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Alfredo Poviña]]
| align=&quot;left&quot; |[[Alberto Coloráu]]
| align=&quot;left&quot; |[[Fernando Gianserra]]
| align=&quot;left&quot; |[[Andrés Romero|Andrés &quot;El Pigu&quot; Romero]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Celedonio Gutiérrez]]
| align=&quot;left&quot; |
| align=&quot;left&quot; |[[Benjamín Rosales]]
| align=&quot;left&quot; |[[Lucas Mohamed]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Francisco Javier López]]
| alingn=&quot;left&quot;|
| align=&quot;left&quot; |[[Lara Bernasconi]]
| align=&quot;left&quot; |[[Sergio Galván]]
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Gerónimo Zelarayán]]
|
| align=&quot;left&quot; |[[Alma García]]
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Pedro Miguel Aráoz]]
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Antonio Álvarez Condarco]]
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Prósperu Mena]]
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Ildefonso de les Muñeques]]
|
|
|
|
|-
| align=&quot;left&quot; |[[Juan Zelarayán]]
|
|
|
|
|-
|}

== Integración rexonal ==
'''Rexón del Norte Grande Arxentín'''

El Tratáu interprovincial de creación de la '''Rexón del Norte Grande Arxentín''', foi suscripto na [[ciudá de Salta]] el 9 d'abril de [[1999]] ente les provincies de [[Provincia de Catamarca|Catamarca]], [[Provincia de Corrientes|Corrientes]], [[Provincia del Chaco|Chaco]], [[Provincia de Formosa|Formosa]], [[Provincia de Jujuy|Jujuy]], [[Provincia de Misiones|Misiones]], Tucumán, [[Provincia de Salta|Salta]] y [[Provincia de Santiago del Estero|Santiago del Estero]].

&quot;''L'oxetu primordial d'esti tratáu ye la creación de la Rexón Norte Grande y la concreción de la integración de les provincies del [[NOA]] y el [[NEA]], a los efeutos de llograr na realidá un sistema efeutivu de consensu y aición conxunta ente los estaos partes''&quot;.

El '''Conseyu Rexonal''' del Norte Grande ye'l máximu ente de gobiernu rexonal, integráu pola '''Asamblea de Gobernadores''', la '''Xunta Executiva''' y el '''Comité Coordinador'''. Esti postreru, ta constituyíu por un representante del NOA y otru del NEA, dambos son amás miembros de la Xunta Executiva.
La '''Comisión Executiva Interministerial d'Integración Rexonal''' coordina'l procesu d'integración a partir de les directives de los órganos cimeros antes mentaos.

{{VT|Rexón del Norte Grande Arxentín}}

== Ver tamién ==
* [[Antonio d'Aragón]], conquistador del Tucumán
* [[Archivu Históricu de la Provincia de Tucumán]]
* [[Casa de Tucumán]]
* [[Provincies d'Arxentina]]
* [[República de Tucumán]]
* [[Llinies de coleutivos de la ciudá de San Miguel de Tucumán]]
* [[Achilata]]
* [[Sándwich de milanesa]]
* [[Empanada|Empanaes Tucumanas]]
* [[Casa de Tucumán]]
* [[Cristu Bendicente]]
* [[Parque 9 de Julio]]
* [[Batalla de Tucumán]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{Tradubot|Provincia de Tucumán}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Provincies d'Arxentina]]</text>
      <sha1>tngxo2btnvhrnd7vh3xd70rrntgd0n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nube d'Oort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95004</id>
    <revision>
      <id>4527080</id>
      <parentid>4517825</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44713" sha1="3kz3vf4tcgtz8lw7puvfkk4510kq1qu" xml:space="preserve">{{Ficha d'oxetu celeste}}
[[Archivu:Kuiper belt - Oort cloud-es.svg|thumb|upright=1.3|Imaxe artística del [[cinturón de Kuiper]] y de la nube d'Oort.]]
La '''nube d'Oort''' (tamién llamada '''nube de Öpik-Oort''', n'honor a [[Ernst Öpik]] y [[Jan Oort]]) ye una nube esférica d'[[oxetu tresneptunianu|oxetos tresneptunianos]] hipotética (esto ye, non reparada direutamente) que s'atopa nes llendes del [[sistema solar]], casi a un [[añu lluz]] del [[Sol]], y aproximao a un cuartu de la distancia del sol a [[Próxima Centauri]], la estrella más cercana al nuesu sistema solar. Les otres dos acumuladures conocíes d'[[oxetu tresneptunianu|oxetos tresneptunianos]], el [[cinturón de Kuiper]] y el [[discu esvalixáu]], tán asitiaes unos cien vegaes más cerca del Sol que la nube d'Oort. Según delles estimaciones estadístiques, la nube podría allugar ente unu y cien billones (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; - 10&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;) d'oxetos, siendo la so masa unu cinco veces la de la Tierra

Presenta dos rexones estremaes: la nube d'Oort esterior, de forma esférica, y la nube d'Oort interior, tamién llamada ''[[nube de Hills]]'', en forma de discu. Los oxetos de la nube tán formaos por compuestos como [[xelu]], [[metanu]] y [[amoniacu]], ente otros, y formáronse mui cerca del Sol cuando'l sistema solar inda taba nes sos primeres etapes de formación. Una vegada formaos, llegaron a la so posición actual na nube d'Oort por causa de los [[gravedá|efeutos gravitatorios]] de los [[xigante gaseosu|planetes xigantes]].&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://arxiv.org/abs/astro-ph/0512256v1
 |títulu= Origin and Dynamical Evolution of Comets and their Reservoirs
 |fechaaccesu=2 de setiembre de 2008

 |autor= Morbidelli, Alessandro |fecha=2005
 
}}&lt;/ref&gt;

A pesar de que la nube d'Oort, como se dixo, nun se reparó direutamente (un cuerpu neses distancies ye imposible de detectar hasta en rayos X), los astrónomos creen que ye la fonte de tolos cometes de periodu llargu y de tipu [[Cometa Halley|Halley]], y de dalgunos [[Centauru (astronomía)|centauros]] y cometes de [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]].&lt;ref name=&quot;Emelyanenko2007&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Emel'yanenko, V.V.; Asher, D.J. y Bailey, M.Y.
 |títulu= The fundamental role of the Oort cloud in determining the flux of comets through the planetary system
 |añu= 2007
 |publicación= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
 |volume= 381
 |númberu= 2
 |id= p. 779-789
 |url= http://dx.doi.org/10.1111/j.1365-2966.2007.12269.x
}}&lt;/ref&gt; Los oxetos de la nube d'Oort esterior atópense bien pocu amestaos gravitacionalmente al Sol, y esto fai qu'otres estrelles, ya inclusive la mesma [[Vía Láctea]], puedan afectalos y provocar que salgan despidíos escontra'l sistema solar interior.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt; La mayoría de los cometes de periodu curtiu aniciar nel [[discu esvalixáu]], pero créese que, aun así, esiste un gran númberu d'ellos que tienen el so orixe na nube d'Oort.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Emelyanenko2007&quot; /&gt; A pesar de que tanto'l [[cinturón de Kuiper]] como'l discu esvalixáu reparáronse, estudiáu, y tamién clasificáu munchos de los sos componentes, namái tenemos evidencia na nube d'Oort de cinco posibles miembros: [[(90377)&amp;nbsp;Sedna]], [[(148209) 2000 CR105|{{mp|(148209) 2000 CR|105}}]], [[(308933) 2006 SQ372|{{mp|(308933) 2006 SQ|372}}]], [[2008 KV42|{{mp|2008 KV|42}}]] y un nuevu oxetu descubiertu'l 10 de payares de 2015 entá ensin nomar. Toos ellos atópense na [[Nube de Hills|nube d'Oort interior]].&lt;ref name=&quot;Morbidelli2004&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Morbidelli, A. y Levison H. F.
 |títulu= Scenarios for the Origin of the Orbits of the Trans-Neptunian Objects 2000 CR&lt;sub&gt;105&lt;/sub&gt; and 2003 VB&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; (Sedna)
 |añu= 2004
 |publicación= The Astronomical Journal
 |volume= 128
 |númberu= 5
 |id= p. 2564-2576
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/424617
}}&lt;/ref&gt; El 26 de marzu de 2014 anuncióse'l descubrimientu d'un nuevu oxetu, que sería'l segundu más grande de la nube tres Sedna, identificáu como [[2012 VP113|{{mp|2012 VP|113}}]].&lt;ref&gt;{{Cita web
 |url= https://www.europapress.es/ciencia/noticia-afayen-nuevu-planeta-nanu-sistema-solar-20140326191204.html
 |títulu= Un nuevu planeta nanu camuda'l mapa del Sistema Solar
 |fechaaccesu=27 de marzu de 2013

 |autor= Europa Press
 |fecha=26 de marzu de 2014
}}&lt;/ref&gt; El 10 de payares de 2015 la revista [[Nature]] publicaba anunciando'l descubrimientu d'un nuevu oxetu tresneptunianu alcontráu nos márxenes inferiores de la nube d'Oort. Dichu oxetu sería'l más alloñáu del [[sistema solar]], récor qu'antes ostentaba'l planeta nanu [[Eris (planeta nanu)|Eris]].&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/news/astronomers-spy-most-distant-solar-system-object-ever-1.18770 un artículu]&lt;/ref&gt;

== Primeres hipótesis ==
En [[1932]], l'astrónomu [[Estonia|estoniu]] [[Ernst Öpik]] postuló que los cometes de periodu llargu aniciar nuna nube que orbitaba nes llendes del sistema solar.&lt;ref name=&quot;Opik1932&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Ernst Julius Öpik
 |títulu= Note on Stellar Perturbations of Nearby Parabolic Orbits
 |añu= 1932
 |publicación= Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences
 |volume= 67
 |id= p. 169-182
}}&lt;/ref&gt; En [[1950]], l'astrónomu [[Países Baxos|holandés]] [[Jan Hendrik Oort|Jan Oort]] postuló la teoría de manera independiente pa resolver una paradoxa.&lt;ref name=&quot;Oort1950&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Oort, J. H.
 |títulu= The structure of the cloud of comets surrounding the Solar System and a hypothesis concerning its origin
 |añu= 1950
 |publicación= Bull. Astron. Inst. Neth.
 |volume= 11
 |id= p. 91-110
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1950BAN....11...91O }}&lt;/ref&gt;
Les órbites de los cometes son bien inestables, siendo la [[dinámica]] la que dictamina si van topetar col [[Sol]] o con cualesquier otru [[planeta]], o si van salir despidíos del sistema solar por cuenta de les [[Perturbación (astronomía)|perturbaciones de los planetes]]. Amás, al tar formaos na so mayor parte por [[xelu]] y otros elementos volátiles, éstos van esprendiendo gradualmente por cuenta de la [[radiación electromagnético]] hasta que'l cometa estrémase o adquier una corteza aislante que frena la desgasificación. D'esta miente, Oort razonó que los cometes nun pudieron formase na so órbita actual, y que debíen de permanecer mientres tola so esistencia nun alloñáu depósitu apináu d'estos cuerpos celestes, cayendo col tiempu escontra'l sistema solar y convirtiéndose en cometes de periodu llargu.&lt;ref name=&quot;Oort1950&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jewitt2002&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Jewitt, David C.
 |títulu= From Kuiper Belt Object to Cometary Nucleus: The Missing Ultrared Matter
 |añu= 2002
 |publicación= The Astronomical Journal
 |volume= 123
 |númberu= 2
 |id= p. 1039-1049
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/338692
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Enciclopedia&quot;&gt;{{cita llibru |autor=
 Harold F. Levison, Luke Donnes
 |capítulu= Comet Populations and Cometary Dynamics
 |títulu= Encyclopedia of the Solar System, Second Edition
 |url=https://archive.org/details/bwb_W8-BGD-739
 |añu= 2007
 |editorial= Academic Press
| ISBN = 0-12-088589-1
}}&lt;/ref&gt;

Esisten dos tipos de cometes: los de periodu curtiu (tamién llamaos cometes [[eclíptica|eclípticos]]), que presenten órbites per debaxo de les 10&amp;nbsp;[[Unidá astronómica|ua]], y los de periodu llargu (cometes casi [[isotropía|isótropos]]), que tienen órbites de más de 1000&amp;nbsp;ua. Oort investigó los cometes casi isótropos, y atopó que la mayoría d'ellos teníen un [[afelio]] (la so distancia más alloñada al Sol) d'aproximao 20&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua y paecíen provenir de toes direiciones, lo cual fortalecía la so hipótesis y suxería un depósitu de forma esférica. Los escasos cometes que teníen afelios de 10&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua tuvieron de pasar en dalgún momentu mui cerca del sistema solar, siendo influyíos pola gravedá de los planetes y polo tanto faciendo más pequeña la so órbita.&lt;ref name=&quot;Enciclopedia&quot; /&gt;

== Composición y estructura ==
[[Archivu:Oort cloud Sedna orbit-es.svg|right|thumb|300px|Alloña de la nube d'Oort respectu del restu de cuerpos del sistema solar.]]
Créese que la nube d'Oort estender dende 2000&amp;nbsp;ua o 5000&amp;nbsp;ua&lt;ref name=&quot;Enciclopedia&quot; /&gt; hasta 50&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt; del Sol, anque delles fontes asitien la so llende ente 100&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua y 200&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua.&lt;ref name=&quot;Enciclopedia&quot; /&gt; La nube d'Oort puede estremase en dos rexones: la nube d'Oort esterior (ente 20&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua y 50&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua), de forma esférica, y la nube d'Oort interior (ente 2000&amp;nbsp;ua y 20&amp;nbsp;000&amp;nbsp;ua), que tien forma [[Toru (xeometría)|toroidal]].

La nube esterior atópase bien pocu amestada al Sol y ye la fonte de la mayor parte de los cometes de periodu llargu.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt; La nube interior tamién se conoz como [[nube de Hills]], n'honor a [[Jack G. Hills]], l'astrónomu que propunxo la so esistencia en [[1981]].&lt;ref name=&quot;Hills1981&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Hills, J. G.
 |títulu= Comet showers and the steady-state infall of comets from the Oort cloud
 |añu= 1981
 |publicación= Astronomical Journal
 |volume= 86
 |númberu= Nov. 1981
 |id= p. 1730-1740
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/113058
}}&lt;/ref&gt; Los modelos predicen que la nube interior tendría de tener decenes o cientos de vegaes más oxetos que la nube esterior;&lt;ref name=&quot;Hills1981&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Levison2001&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Levison, H. F.; Dones, L. y Duncan M. J.
 |títulu= The Origin of Halley-Type Comets: Probing the Inner Oort Cloud
 |añu= 2001
 |publicación= The Astronomical Journal
 |volume= 121
 |númberu= 4
 |id= p. 2253-2267
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/319943
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NAS1991&quot;&gt;{{cita llibru |
apellíos = Slotten
 |nome= National Academy of Sciences
 |títulu= Planetary Sciences: American and Soviet Research/Proceedings from the U.S.-U.S.S.R. Workshop on Planetary Sciences
 | url = https://archive.org/details/planetaryscience0000usus
 |añu= 1991
 |editorial= National Academies Press
 |isbn= 0309043336
 |páxines= 304 páxs.
}}&lt;/ref&gt; paez ser que la nube de Hills reabastece de cometes a la nube esterior a midida que vanse escosando y esplica la esistencia de la nube d'Oort tres miles de millones d'años.&lt;ref name=&quot;Fernandez2002&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Fernández, Julio A.
 |títulu= The Formation of the Oort Cloud and the Primitive Galactic Environment
 |añu= 2002
 |publicación= Icarus
 |volume= 129
 |númberu= 1
 |id= p. 106-119
 |url= http://dx.doi.org/10.1006/icar.1997.5754
}}&lt;/ref&gt;

Créese que la nube d'Oort puede allugar dellos billones de cuerpos de más de 1,3&amp;nbsp;[[quilómetru|quilómetros]] de diámetru y quinientos mil millones con una [[magnitú absoluta]] menor a +10,9 (cuanto menor ye'l valor, mayor ye'l rellumu).&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;&lt;ref group=&quot;Nota&quot;&gt;La [[magnitú absoluta]] ye la midida del rellumu d'un oxetu celeste si atopar a 10&amp;nbsp;[[pársec|pcs]] (Pársecs); otra manera, la [[magnitú aparente]] mide'l rellumu que se repara dende la Tierra. Como la magnitú absoluta parte de que tolos cuerpos atopar a la mesma distancia, tratar d'una midida del rellumu real d'un oxetu. Cuanto más brillosu sía un oxetu, menor va ser el valor de la so magnitú absoluta.&lt;/ref&gt; A pesar del númberu tan alzáu de cuerpos, cada unu d'ellos taría dixebráu en permediu delles decenes de millones de quilómetros con respectu al más cercanu.&lt;ref name=&quot;Emelyanenko2007&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SciAmerican&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://www.sciamdigital.com/index.cfm?fa=Products.ViewIssuePreview&amp;ISSUEID_CHAR=8DB2FB44-6B4B-47AF-B46B-791A911764D&amp;ARTICLEID_CHAR=B294C211-98B8-4374-92AB-158C4866AB1
 |títulu= The Oort Cloud
 |fechaaccesu=1 de setiembre de 2008

 |autor= Paul R. Weissman
 |fecha=1998
 |obra= Scientific American
 |editorial= Scientific American, Inc.
 |idioma=inglés
}}&lt;/ref&gt; La masa de la nube d'Oort nun se sabe con certidume, pero si toma'l [[cometa Halley]] como prototipu d'oxetu de la nube esterior, envalórase que la masa sería de 3x10&lt;sup&gt;25&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;kg, unos cinco vegaes la de la [[Tierra]].&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Weissman1983&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Weissman, P. R.
 |títulu= The mass of the Oort cloud
 |añu= 1983
 |publicación= Astronomy and Astrophysics
 |volume= 118
 |númberu= 1
 |id= p. 90-94
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1983A&amp;A...118...90W
}}&lt;/ref&gt; Enantes pensábase que la so masa podría aportar a hasta trescientes ochenta vegaes la masa terrestre,&lt;ref name=&quot;Buhai&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://www.tinbergen.nl/~buhai/pictures/UCU/Physics_AppliedMathematics/Astrophysics/long_period_comets.pdf
 |títulu= On the Origin of the Long Period Comets: Competing theories
 |fechaaccesu=1 de setiembre de 2008

 |autor= Buhai, Sebastian
 |editorial= Utrecht University College
 |idioma=inglés
 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.tinbergen.nl/~buhai/pictures/UCU/Physics_AppliedMathematics/Astrophysics/long_period_comets.pdf|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; pero la nuesa comprensión de la distribución de tamaños de los cometes de periodu llargu amenorgó les estimaciones. Anguaño la masa de la nube d'Oort interior sigue siendo desconocida.

Si los cometes que s'analizaron conformen una estimación de los que s'atopen na nube d'Oort, la gran mayoría taríen formaos por [[xelu]], [[metanu]], [[etanu]], [[monóxidu de carbonu]] y [[ácidu cianhídrico]].&lt;ref name=&quot;Gibb2003&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Gibb, Y. L.; Mumma, M. J.; Russo, N. D.; Di Santi, M. A. y Magee-Sauer, K.
 |títulu= Methane in Oort cloud comets
 |añu= 2003
 |publicación= Icarus
 |volume= 165
 |númberu= 2
 |id= p. 391-406
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/S0019-1035(03)00201-X
}}&lt;/ref&gt; Sicasí, el descubrimientu del [[oxetu tresneptunianu]] [[1996&amp;nbsp;PW]], que tien una órbita más carauterística d'un cometa de periodu llargu, suxer que la nube tamién alluga oxetos predresos.&lt;ref name=&quot;Weissman1997&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Weissman, Paul R. y Levison, Harold F.
 |títulu= Origin and Evolution of the Unusual Object 1996 PW: Asteroids from the Oort Cloud?
 |añu= 1997
 |publicación= The Astrophysical Journal Letters
 |volume= 488
 |númberu= 2
 |id= p. L133-L136
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/310940
}}&lt;/ref&gt; Los analises de los [[isótopu|isótopos]] de [[carbonu]] y [[nitróxenu]] revelen qu'apenes esisten diferencies ente los cometes de la nube d'Oort y los cometes de Xúpiter, a pesar de les enormes distancies que los dixebren. Esti fechu suxer que toos ellos formáronse na nube protosolar, mientres la formación del sistema solar.&lt;ref name=&quot;Hutsemekers2005&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Hutsemékers, D.; Manfroid, J.; Jehin, Y.; Arpigny, C.; Cochran, A.; Schulz, R.; Stüwe, J. A. y Zucconi J. M.
 |títulu= Isotopic abundances of carbon and nitrogen in Jupiter-family and Oort Cloud comets
 |añu= 2005
 |publicación= Astronomy &amp; Astrophysics
 |volume= 440
 |id= p. L21-L24
 |url= http://dx.doi.org/10.1051/0004-6361:200500160
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neslusan2000&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Neslušan, L.
 |títulu= The Oort cloud as a remnant of the protosolar nebula
 |añu= 2000
 |publicación= Astronomy and Astrophysics
 |volume= 361
 |id= p. 369-378
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/2000A&amp;A...361..369N
}}&lt;/ref&gt; Estes conclusiones son tamién aceptaes polos estudios del tamañu granular nes cometes de la nube d'Oort,&lt;ref name=&quot;Ootsubo2007&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Ootsubo, T.; Watanabe, J.; Kawakita, H.; Honda M. y Furusho R.
 |títulu= Grain properties of Oort cloud comets: Modeling the mineralogical composition of cometary dust from mid-infrared emission features
 |añu= 2007
 |publicación= Planetary and Space Science
 |volume= 55
 |númberu= 9
 |id= p. 1044-1049
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/j.pss.2006.11.012
}}&lt;/ref&gt; según tamién pol estudiu de los impautos del cometa [[9P/Tempel 1]].&lt;ref name=&quot;Mumma2005&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Mumma, M. J.; Di Santi, M. A.; Magee-Sauer, K.; Bonev, B. P.; Villanueva, G. L.; Kawakita, H.; Russo, N.; Gibb, Y. L.; Blake, G. A.; Lyke, J. Y.; Campbell, R. D.; Aycock, J.; Conrad, A. y Hill G. M.
 |títulu= Parent Volatiles in Comet 9P/Tempel 1: Before and After Impact
 |añu= 2005
 |publicación= Science
 |volume= 310
 |númberu= 5746
 |id= p. 270-274
 |url= http://dx.doi.org/10.1126/science.1119337
}}&lt;/ref&gt;

== Orixe ==
[[Archivu:Protoplanetary disk.jpg|thumb|Imaxe artística d'un [[discu protoplanetariu]], similar al que formó'l [[sistema solar]]. Créese que los oxetos de la nube d'Oort formar nel interior d'estos discos (bien lloñe de l'actual posición de la nube), cerca de los planetes xigantes como [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]] cuando inda taben formándose, y que la gravedá d'éstos espulsó al esterior los oxetos que güei formen la nube d'Oort.]]

Tou indica que la nube d'Oort formóse como remanente del [[discu protoplanetariu]] que se [[formación y evolución del sistema solar|formó alredor del Sol]] fai 4600&amp;nbsp;millones d'años.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Neslusan2000&quot; /&gt; La hipótesis más aceptada ye que los oxetos de la nube d'Oort formáronse mui cerca del Sol, nel mesmu procesu nel que se crearon los [[planeta|planetes]] y los [[asteroide]]s, pero les interacciones gravitatories colos nuevos planetes gaseosos como Xúpiter y [[Saturnu (planeta)|Saturnu]] espulsaron estos oxetos escontra llargues [[órbita elíptica|órbites elíptiques]] o [[parábola (matemática)|parabóliques]].&lt;ref name=&quot;Sol&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://www.solstation.com/stars/oort.htm
 |títulu= Oort Cloud &amp; Sol b?
 |fechaaccesu= 2 de setiembre de 2008
 |editorial= Sol Company
 |idioma= inglés
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20200214082923/http://www.solstation.com/stars/oort.htm
 |fechaarchivu= 2020-02-14
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Levison1999&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Levison, H.; Dones, L.; Duncan, M.; Weissman, P.
 |títulu= The Formation of the Oort Cloud
 |añu= 1999
 |publicación= American Astronomical Society
 |volume= 31
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1999DPS....31.0605L
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dones1998&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Dones, L.; Duncan, M. J.; Levison, H. F.; Weissman, P. R.
 |títulu= Simulations of the Formation of the Oort Cloud of Comets
 |añu= 1998
 |publicación= Bulletin of the American Astronomical Society
 |volume= 30
 |id= p. 1113
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1998DPS....30.5107D
}}&lt;/ref&gt; Realizáronse simulaciones de la evolución de la nube d'Oort dende la so formación hasta los nuesos díes y éstes amuesen que la so máxima masa adquirir 800&amp;nbsp;millones d'años tres la so formación.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;

Los modelos realizaos pol astrónomu [[uruguái|uruguayu]] [[Julio Ángel Fernández]] suxeren que'l [[discu esvalixáu]], que ye la principal fonte de cometes periódicos del sistema solar, podría ser tamién la principal fonte de los oxetos de la nube d'Oort. Acordies colos sos modelos, la metá de los oxetos tremaos viaxa escontra la nube d'Oort, un cuartu queda atrapáu orbitando a Xúpiter, y otru cuartu sale espulsáu n'órbites [[parábola (matemática)|parabóliques]]. El discu esvalixáu inda podría siguir alimentando a la nube d'Oort, apurriéndo-y nuevu material.&lt;ref name=&quot;Fernandez2004&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Fernández, Julio A.
 |títulu= The scattered disk population as a source of Oort cloud comets: evaluation of its current and past role in populating the Oort cloud
 |añu= 2004
 |publicación= Icarus
 |volume= 172
 |númberu= 2
 |id= p. 372-381
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2004.07.023
}}&lt;/ref&gt; Calculóse que, al cabu de 2500&amp;nbsp;millones d'años, un terciu de los oxetos del discu esvalixáu van acabar na nube d'Oort.&lt;ref name=&quot;Fernandez2003&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Fernández, Julio A.; Gallardo, T. y Brunini, A.
 |títulu= The Scattered Disk Population and the Oort Cloud
 |añu= 2003
 |publicación= Earth, Moon and Planets
 |volume= 92
 |númberu= 1-4
 |id= p. 43-48
 |url= http://dx.doi.org/10.1023/B:MOON.0000031923.69935.6a }}&lt;/ref&gt;.


Los modelos computacionales suxeren que los choques de los escombros de los cometes asocedíos mientres el periodu de formación desempeñen un rol muncho más importante de lo qu'enantes se creía. Acordies con estos modelos, mientres les fases más tempranes del sistema solar asocedieron tal cantidá de choques, que munches cometes fueron destruyíos antes d'algamar la nube d'Oort. Con éses la masa acumulao na actualidá na nube d'Oort ye enforma menor de lo que se pensaba.&lt;ref name=&quot;Stern2001&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Stern, S. Alan y Weissman, Paul R.
 |títulu= Rapid collisional evolution of comets during the formation of the Oort cloud
 |añu= 2001
 |publicación= Nature
 |volume= 409
 |númberu= 6820
 |id= p. 589-591
 |url= http://dx.doi.org/10.1038/35054508
}}&lt;/ref&gt; Calcúlase que la masa de la nube d'Oort ye solo una pequeña parte de les ente cincuenta y cien mases terrestres de material espulsáu.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt;

La interacción gravitatoria d'otres estrelles y la [[marea galáctica]] modifica les órbites de los cometes, faciéndolos más circulares. Esto podría esplicar la forma esférica de la nube d'Oort esterior.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2005&quot; /&gt; Per otru llau, la nube interior, que s'atopa más amestada gravitacionalmente al Sol, inda nun adquirió dicha forma. Estudios recién amuesen que la formación de la nube d'Oort ye compatible cola hipótesis de que'l sistema solar formóse como parte d'un [[cúmulu estelar|cúmulu]] d'ente doscientes y cuatrocientes estrelles. Si la hipótesis ye correuta, les primeres estrelles del cúmulu que se formaron podríen afectar en gran midida a la formación de la nube d'Oort, dando llugar a frecuentes perturbaciones.&lt;ref name=&quot;Brasser2006&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Brasser, R.; Duncan, M .J. y Levison, H. F.
 |títulu= Embedded star clusters and the formation of the Oort Cloud
 |añu= 2006
 |publicación= Icarus
 |volume= 184
 |númberu= 1
 |id= p. 59-82
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2006.04.010
}}&lt;/ref&gt;

== Cometes ==
Créese que los [[cometa|cometes]] aniciáronse en dos puntos bien estremaos del sistema solar. Los cometes de periodu curtiu xenerar na so mayor parte nel [[Cinturón de Kuiper]] o nel [ isu esvalixáu]], qu'empiecen a partir de la órbita de [[Plutón (planeta nanu)|Plutón]] (a 38&amp;nbsp;[[Unidá Astronómica|ua]] del Sol) y estiéndense hasta les 1El cinturón. Los de periodu llargu, como'l [[cometa Hale-Bopp]], que tarden miles d'años en completar una órbita, aniciáronse toos na nube d'Oort. El cinturón de Kuiper xenera pocos cometes por cuenta de la so órbita estable, al contrariu que'l discu esvalixáu, que ye dinámicamente bien activu.&lt;ref name=&quot;ref name=&quot;Enciclopedia&quot; /&gt; Los cometes escapen del discu esvalixáu y cayen so los dominios gravitatorios de los planetes esteriores, convirtiéndose no que se conoz como [[Centauru (astronomía)|centauros]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor=
 Levison, H. Y. y Dones, L.
 |capítulu= Comet Populations and Cometary dynamics
 |títulu= Encyclopedia of the Solar System
 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000unse_m0r6
 |añu= 1998
 |editorial= p. 575-588, Academic Press
| ISBN = 0-12-226805-9
}}&lt;/ref&gt; Estos centauros, col tiempu, son unviaos más adientro del sistema solar y conviértense en cometes de periodu curtiu.&lt;ref name=&quot;Horner2003&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Horner, J., Evans, N.W.; Bailey, M.Y. y Asher D.J.
 |títulu= The populations of comet-like bodies in the Solar system
 |añu= 2003
 |publicación= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
 |volume= 343
 |númberu= 4
 |id= p. 1057-1066
 |url= http://10.1046/j.1365-8711.2003.06714.x
 }}&lt;/ref&gt;

[[Archivu:Lspn comet halley.jpg|thumb|250px|right|[[Cometa Halley]], ye'l prototipu de cometer tipu Halley (periodu curtiu), que se cree que s'aniciaron na nube d'Oort.]]
Los cometes de periodu curtiu pueden estremase en dos tipos: los de la familia de [[Xúpiter (planeta)|Xúpiter]] y los de la familia del Halley (tamién llamaos cometes tipu Halley). La so principal diferencia anicia nel periodu; los primeres tarden menos de venti años en completalo y tienen [[semiexe mayor|semiexes mayores]] en redol a 5&amp;nbsp;ua y los segundos tarden más de venti años y el so semiexe mayor suel ser de más de 10&amp;nbsp;ua. Tamién puede utilizase el [[parámetru de Tisserand]] pa estremalos,&lt;ref group=&quot;Nota&quot;&gt;El parámetru Tisserand vien dau por:&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;T_p = \frac{a_p}{a} + 2 \cdot \cos (i) \cdot \sqrt{\frac{a}{a_p} \cdot (1-y^2)}&lt;/math&gt;
&lt;br /&gt;Onde:
:&quot;&lt;math&gt;a_p&lt;/math&gt;&quot; ye'l [[semiexe mayor]] del planeta.
:&quot;a&quot; ye'l semiexe mayor del cometa.
:&quot;i&quot; ye l'enclín orbital del cometa.
:&quot;y&quot; ye la [[escentricidá (ciencies exactes)|escentricidá]] del cometa.&lt;/ref&gt; siendo &quot;&lt;math&gt;{T_p} = 2&lt;/math&gt;&quot; la frontera de separación ente dambos, anque la so efeutividá ta apostada. Amás, los cometes de la familia de Xúpiter tienen enclinos orbitales baxes, unos 10° de media, ente que los de tipu Halley tienen enclinos orbitales bien desiguales, anque xeneralmente bien pronunciaes, d'unos 41° de media. Toes estes diferencies tienen llugar por cuenta del so orixe: los cometes de la familia de Xúpiter formar na so mayor parte nel discu esvalixáu, ente que los de la familia del Halley aniciar na nube d'Oort.&lt;ref name=&quot;Cometes&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://pdf.astroplaneta.org/es/id20404.pdf
 |títulu= Cometas: Clasificación
 |fechaaccesu=4 de setiembre de 2008

 |apellíu= Dutra
 |nome= Martín
 |fecha=17 de xunetu de 2007
 |formatu= pdf
 |editorial= [https://web.archive.org/web/http://astroplaneta.org/ Astroplaneta]
|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://pdf.astroplaneta.org/es/id20404.pdf|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Créese qu'estos postreros fueron cometes de periodu llargu que fueron prindaos pola gravedá de los planetes xigantes y unviaos al sistema solar interior.&lt;ref name=&quot;Jewitt2002&quot; /&gt;

Jan Oort decatar de que'l númberu de cometes yera menor que'l predichu pol so modelu ya inda na actualidá'l problema ta ensin resolver. Les hipótesis apunten a la destrucción de los cometes por impautu o a la so disgregación por [[fuercies de marea]]; tamién se suxer la perda de tolos compuestos volátiles o la formación d'una capa non volátil na so superficie, lo cual fadría invisible al cometa.&lt;ref name=&quot;Dones2004&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Dones, L.; Weissman, P. R.; Levison, H. F.; Duncan, M. J.
 |títulu= Oort Cloud Formation and Dynamics
 |añu= 2004
 |publicación= ASP Conference Proceedings
 |volume= 323
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ASPC..323..371D
}}&lt;/ref&gt; Reparóse tamién que la incidencia de los cometes nos planetes esteriores ye enforma mayor que nos interiores. Lo más probable ye que se deba a l'atracción gravitatoria de Xúpiter, qu'actuaría a manera de barrera, atrapando los cometes y faciendo que topetaren con él, de la mesma qu'asocedió col [[cometa Shoemaker-Levy&amp;nbsp;9]] en [[1994]].&lt;ref name=&quot;Fernandez2000&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Fernández, Julio A.
 |títulu= Long-Period Comets and the Oort Cloud
 |añu= 2000
 |publicación= Earth, Moon and Planets
 |volume= 89
 |númberu= 1-4
 |id= p. 325-343
 |url= http://dx.doi.org/10.1023/A:1021571108658
}}&lt;/ref&gt;

== Fuercies de marea ==
{{VT|Marea galáctica}}
[[Archivu:Fuerza de marea.svg|thumb|200px|right|Al igual que la [[Lluna]] exerz [[marea oceánica|marees sobre los océanos]] de la [[Tierra]], la nube d'Oort tamién sufre estes fuercies de marea; siguiendo'l símil, la Lluna sería la [[Vía Láctea]] y los océanos los oxetos de la nube d'Oort.]]
Les [[fuercia de marea|fuercies de marea]] prodúcense por cuenta de que la [[gravedá]] qu'exerz un cuerpu escai cola distancia. L'efeutu más cotidianu son les [[Marea oceánica|marees]] que la [[Lluna]] provoca sobre los [[océanu|océanos]] [[Tierra|terrestres]], causando qu'éstos xuban o baxen según la so cercanía al satélite.&lt;ref name=&quot;Butikov2002&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Butikov, Eugene I.
 |títulu= A dynamical picture of the oceanic tides
 |añu= 2002
 |publicación= American Journal of Physics
 |volume= 70
 |númberu= 10
 |id= p. 1001-1011
 |url= http://dx.doi.org/10.1119/1.1498858
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kapoulitsas1985&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Kapoulitsas, G. M.
 |títulu= On the generation of tides
 |añu= 1985
 |publicación= Eur. J. Phys.
 |volume= 6
 |númberu= 3
 |id= p. 201-207
 |url= http://dx.doi.org/10.1088/0143-0807/6/3/015
}}&lt;/ref&gt; De la mesma, la [[Vía Láctea]] exerz estes fuercies de marea sobre la nube d'Oort, deformándola llixeramente escontra'l centru de la galaxa (polo que la nube d'Oort nun ye una esfera perfecta). Nel sistema solar interior esta marea galáutica ye ínfima, una y bones la gravedá solar predomina; pero cuanto mayor ye l'alloñanza al Sol aquélla vuélvese cada vez más perceptible. Esta pequeña fuercia ye abonda p'alteriar el movimientu de dellos miembros de la nube y una parte d'ellos son unviaos escontra'l Sol.&lt;ref name=&quot;Breiter1996&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Breiter, S.; Dybczynski, P. A.; Elipe, A.
 |títulu= The action of the Galactic disk on the Oort cloud comets
 |añu= 1996
 |publicación= Astronomy and Astrophysics
 |volume= 315
 |id= p. 618-624
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1996A&amp;A...315..618B
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Fouchard2006&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Fouchard, M.; Froeschlé, C.; Valsecchi, G. y Rickman, H.
 |títulu= Long-term effects of the Galactic tide on cometary dynamics
 |añu= 2006
 |publicación= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy
 |volume= 95
 |númberu= 1-4
 |id= p. 299-326
 |url= http://dx.doi.org/10.1007/s10569-006-9027-8
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Matese1996&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Matese, J. y Whitmire, D.
 |títulu= Tidal Imprint of Distant Galactic Matter on the Oort Comet Cloud
 |añu= 1996
 |publicación= The Astrophysical Journal Letters
 |volume= 472
 |id= p. L41-L43
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/310348
}}&lt;/ref&gt;

Dellos espertos creen que la marea galáutica pudo aumentar los [[perihelios]] (distancia más cercana al Sol) de dalgunos [[planetesimal]]es con grandes [[afelios]], contribuyendo asina a la formación de la nube d'Oort.&lt;ref name=&quot;Higuchi2005&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Higuchi, A.; Kokubo, Y.; Mukai, T.
 |títulu= Orbital Evolution of Planetesimals by the Galactic Tide
 |añu= 2005
 |publicación= Bulletin of the American Astronomical Society
 |volume= 37
 |id= p. 521
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/2005DDA....36.0205H
}}&lt;/ref&gt; Los efeutos de la marea galáutica son bien complexos y dependen en gran midida del comportamientu de cada unu de los oxetos del [[sistema planetariu]]. Otra manera, a nivel global los efeutos son más qu'evidentes: créese que cerca d'un 90&amp;nbsp;% de los cometes qu'espulsa la nube d'Oort deber a ella.&lt;ref name=&quot;Nurmi2001&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Nurmi, P.; Valtonen, M. J. y Zheng, J. Q.
 |títulu= Periodic variation of Oort Cloud flux and cometary impacts on the Earth and Jupiter
 |añu= 2001
 |publicación= Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
 |volume= 327
 |númberu= 4
 |id= p. 1367-1376
 |url= http://dx.doi.org/10.1111/j.1365-2966.2001.04854.x
}}&lt;/ref&gt; Los modelos estadísticos basaos nes órbites de los cometes de periodu llargu sofiten esta idea.&lt;ref name=&quot;Matese2004&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Matese, J. J. y Lissauer, J. J.
 |títulu= Perihelion evolution of observed new comets implies the dominance of the galactic tide in making Oort cloud comets discernable
 |añu= 2004
 |publicación= Icarus
 |volume= 170
 |númberu= 2
 |id= p. 508-513
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2004.03.019
}}&lt;/ref&gt;

=== Ciclos d'estinción ===
Al estudiar les estinciones na [[Tierra]] los científicos alvirtieron un patrón que se repite cada ciertu tiempu. Repararon qu'aproximao cada 26&amp;nbsp;millones d'años nel nuesu planeta sume un porcentaxe d'especies considerable, anque inda nun se sabe con certidume qué la causa.

La [[marea galáctica]] podría esplicar estos ciclos d'estinciones. El Sol xira alredor del centru de la Vía Láctea y, na so órbita en redol a él, pasa pol [[planu galácticu]] con cierta regularidá. Cuando'l nuesu astru ta asitiáu fora del planu galácticu la fuercia de marea provocada pola galaxa ye más débil; de la mesma, cuando crucia'l planu galácticu la intensidá d'esta fuercia llega al so máximu, resultando nuna medría de la perturbación de la nube d'Oort y, por tanto, de la unviada de cometes escontra'l sistema solar interior hasta un factor de cuatro. Calcúlase que'l Sol pasa al traviés del planu galácticu n'intervalos d'ente venti y venticinco millones d'años.&lt;ref name=&quot;Szpir&quot;&gt;{{Cita web
 |url= http://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud
 |títulu= Perturbing the Oort Cloud
 |fechaaccesu= 15 de setiembre de 2009
 |apellíu= Szpir
 |nome= Michael
 |editorial= American Scientist
 |idioma= inglés
 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090213163530/https://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud
 |fechaarchivu= 2009-02-13
 }}&lt;/ref&gt; Sicasí, dellos astrónomos creen que'l pasu del Sol pol planu galácticu nun puede esplicar por sigo solo l'aumentu de la unviada de cometes, argumentando qu'anguaño'l Sol ta asitiáu mui cerca del planu galácticu y sicasí l'últimu eventu d'estinción asocedió hai apenes 15&amp;nbsp;millones d'años. En llugar d'ello proponen como causa'l pasu del Sol polos [[galaxa espiral|brazos espirales]] de la galaxa, que, amás d'allugar a ensame de [[nube molecular|nubes moleculares]] qu'alterien la nube d'Oort, tamién acueyen a numberoses [[xigante azul|xigantes azules]], que'l so tiempu de vida ye bien curtiu al consumir más rápido'l so combustible nuclear y en cuestión d'unos pocos millones d'años esploten violentamente aniciando [[supernova|supernoves]].&lt;ref name=&quot;Leitch1998&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Leitch, Y.M. y Vasisht, G.
 |títulu= Mass extinctions and the sun's encounters with spiral arms
 |añu= 1998
 |publicación= New Astronomy
 |volume= 3
 |númberu= 1
 |id= p. 51-56
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/S1384-1076(97)00044-4
}}&lt;/ref&gt;

== Perturbaciones estelares ==
Amás de la marea galáctica, esisten otros mecanismos capaces d'unviar cometes escontra'l sistema solar interior, como los [[gravedá|campos gravitatorios]] de les estrelles cercanes o de les [[nube molecular|grandes nubes moleculares]].&lt;ref name=&quot;Fernandez2000&quot; /&gt; N'ocasiones, mientres la órbita que sigue'l Sol al traviés de la galaxa averar a otros sistemes estelares. Por casu, calculóse que mientres los próximos diez millones d'años la estrella conocida con mayores posibilidaes d'afectar a la nube d'Oort ye [[Gliese&amp;nbsp;710]] (ello ye que calcúlase que dientro d'unos 1,4&amp;nbsp;millones d'años va transitar pela nube d'Oort, aumentando hasta nun 50&amp;nbsp;% la tasa d'espulsión de cometes).&lt;ref name=&quot;Sanchez1999&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= García-Sánchez, Joan; Preston, Robert A.; Jones, Dayton L.; Weissman, Paul R.; Lestrade, Jean-François; Latham, David W.; Stefanik, Robert P.
 |títulu= Stellar Encounters with the Oort Cloud Based on HIPPARCOS Data |añu=
 1999
 |publicación= The Astronomical Journal
 |volume= 117
 |númberu= 2
 |id= p. 1042-1055
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/300723
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Molnar1997&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Molnar, L. A. y Mutel, R. L.
 |títulu= Close Approaches of Stars to the Oort Cloud: Algol and Gliese 710
 |añu= 1997
 |publicación= Bulletin of the American Astronomical Society
 |volume= 29
 |id= p. 1315
 |url= http://adsabs.harvard.edu/abs/1997AAS...191.6906M
}}&lt;/ref&gt; Esti procesu tamién esvalixa los oxetos fuera del planu eclíptico, esplicando la distribución esférica de la nube.&lt;ref name=&quot;Higuchi2006&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Higuchi, A.; Kokubo, Y. y Mukai, T.
 |títulu= Scattering of Planetesimals bya a Planet: Formation of Comet cloud Candidates
 |añu= 2006
 |publicación= The Astronomical Journal
 |volume= 131
 |númberu= Febreru |id=
 p. 1119-1129
 |url= http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/131/2/1119/204756.text.html
}}&lt;/ref&gt;

=== Hipótesis de Némesis ===
{{AP|Hipótesis Némesis}}
En [[1984]], [[Richard A. Muller]], [[Piet Hut]] y [[Marc Davis (astrofísicu)|Marc Davis]] suxirieron la posibilidá de que'l [[Sol]] pudiera tener una compañera estelar que lo orbitara.&lt;ref name=&quot;Davis1984&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Davis, M.; Hut, P. y Muller, R. A.
 |títulu= Extinction of Species by Periodic Comet Showers
 |añu= 1984
 |publicación= Nature
 |volume= 308
 |id= p. 715-717
 |url= http://links.isiglobalnet2.com/gateway/Gateway.cgi?&amp;GWVersion=2&amp;SrcAuth=Nature&amp;SrcApp=Nature&amp;DestLinkType=FullRecord&amp;KeyUT=A1984SM96000043&amp;DestApp=WOS_CPL
 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080908180900/http://links.isiglobalnet2.com/gateway/Gateway.cgi
 |archivedate= 2008-09-08
 |fechaaccesu= 2017-10-21
 }}&lt;/ref&gt; Dichu oxetu hipotéticu recibió'l nome de [[Hipótesis Némesis|Némesis]], que sería probablemente una [[nana marrón]] y orbitaría mui cerca d'onde creemos que s'atopa la nube d'Oort. Némesis tendría una órbita elíptica, polo que cada 26&amp;nbsp;millones d'años pasaría al traviés de la nube, bombardiando cometes al sistema solar interior,&lt;ref name=&quot;Hills1984&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Hills, J. G.
 |títulu= Dynamical constraints on the mass and perihelion distance of Nemesis and the stability of its orbit
 |añu= 1984
 |publicación= Nature
 |volume= 311
 |númberu= 5987
 |id= p. 636-638
 |url= http://dx.doi.org/10.1038/311636a0
}}&lt;/ref&gt; lo qu'esplicaría la periodicidad de les estinciones na [[Tierra]]. Un añu más tarde, [[D. Whitmire]] y [[J. J. Matese]] suxirieron la posibilidá de que Némesis pudiera tratase d'un pequeñu [[furacu negru]]; y nel [[2002]] esti postreru propunxo la esistencia d'un planeta xigante bien distante que sería'l causante de qu'una gran parte de los cometes que lleguen al sistema solar interior provengan d'una rexón concreta de la nube d'Oort.&lt;ref name=&quot;Matese2002&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Matese, J. J. y Lissauer, J. J.
 |títulu= Continuing evidence of an impulsive component of Oort cloud cometary flux
 |añu= 2002
 |publicación= Proceedings of Asteroids, Comets, Meteors
 |id= p. 309-314, ISBN 92-9092-810-7
 |url= http://ads.ari.uni-heidelberg.de/abs/2002ESASP.500..309M
 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111212170626/http://ads.ari.uni-heidelberg.de/abs/2002ESASP.500..309M
 |archivedate= 2011-12-12
 |fechaaccesu= 2017-10-21
 }}&lt;/ref&gt;

Sicasí, nun s'atoparon pruebes definitives de la so esistencia y munchos científicos argumenten qu'una compañera estelar a una distancia tan enorme del Sol nun podría tener una órbita estable, yá que sería espulsada poles perturbaciones de les demás estrelles.

== Oxetos de la nube d'Oort ==
[[Archivu:Planetoid 90377 sedna animation location.gif|thumb|320px|right|Animación qu'amuesa la órbita de [[90377 Sedna|Sedna]], afayáu en 2004, un posible oxetu de la nube d'Oort interior.]]
Dexando a un llau los cometes de periodu llargu, solo conócense cuatro objetos que se cree que pertenecen a la nube d'Oort; tratar de [[90377 Sedna]], [[(148209) 2000 CR105|{{mp|(148209) 2000 CR|105}}]], [[(308933) 2006 SQ372|{{mp|(308933) 2006 SQ|372}}]], [[2008 KV42|{{mp|2008 KV|42}}]]. Por causa de la so alloñanza, el [[periheliu]] de los dos primeros, a diferencia de los oxetos del discu esvalixáu, nun llega a trate afeutáu pola gravedá de [[Neptunu (planeta)|Neptunu]], polo que les sos órbites nun pueden esplicase poles [[Perturbación (astronomía)|perturbaciones]] de los planetes xigantes.&lt;ref name=&quot;Brown2004&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Brown, M. E.; Trujillo, C.; Rabinowitz, D.
 |títulu= Discovery of a Candidate Inner Oort Cloud Planetoid
 |añu= 2004
 |publicación= The Astrophysical Journal
 |volume= 617
 |id= p. 645-649
 |url= http://dx.doi.org/10.1086/422095
}}&lt;/ref&gt; Si formárense nes sos actuales posiciones, les sos órbites tendríen de ser circulares; amás, l'[[acreción]] queda refugada, pos la enorme velocidá cola que se movíen los [[planetesimal]]es resultaría demasiáu perxudicial.&lt;ref name=&quot;Sheppard2005&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Sheppard, S. S.
 |títulu= Small Bodies in the Outer Solar System
 |añu= 2005
 |publicación= New Horizons in Astronomy: Frank N. Bash Symposium
 |volume= 352
 |númberu= Ochobre |id=
 The University of Texas, Austin, Texas, USA |url=
 http://adsabs.harvard.edu/abs/2006ASPC..352....3S
}}&lt;/ref&gt;

Hai delles hipótesis qu'esplicaríen les sos escéntriques órbites: podríen ser afeutaos pola gravedá d'una estrella cercana cuando'l Sol inda s'atopaba dientro del cúmulu estelar que dio llugar a la so formación. En casu de qu'asina fora,&lt;ref name=&quot;Morbidelli2004&quot; /&gt; podríen tamién ser alteriaos por un cuerpu inda desconocíu del tamañu d'un planeta que s'atopara dientro de la nube d'Oort,&lt;ref name=&quot;Gomes2006&quot;&gt;{{Cita publicación
 |autor= Gomes, R. S.; Matese, J. J. y Lissauer, J. J.
 |títulu= A distant planetary-mass solar companion may have produced distant detached objects
 |añu= 2006
 |publicación= Icarus
 |volume= 184
 |númberu= 2
 |id= p. 589-601
 |url= http://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2006.05.026
}}&lt;/ref&gt; podría debese tamién a una dispersión exercida por [[Neptunu (planeta)|Neptunu]] mientres un periodu de gran [[Escentricidá (matemática)|escentricidá]] o pola gravedá d'un alloñáu discu tresneptunianu primitivu, o inclusive ser prindaes por pequeñes estrelles que pasaben esporádicamente cerca del Sol. De toes elles, la perturbación d'otres estrelles paez ser hasta agora lo más plausible.&lt;ref name=&quot;Morbidelli2004&quot; /&gt; Dellos astrónomos prefieren incluyir tanto a Sedna como a {{mp|2000 CR|105}} no que denominen &quot;discu esvalixáu estendíu&quot;, en llugar d'en la nube d'Oort interna.&lt;ref name=&quot;Sheppard2005&quot; /&gt;

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|+ '''Posibles Oxetos de la nube d'Oort'''
!colspan=&quot;1&quot;|Númberu

!colspan=&quot;1&quot; |Nome

!colspan=&quot;1&quot; |Diámetru ecuatorial

(km)
!colspan=&quot;1&quot;|[[Periheliu]] ([[Unidá Astronómica|ua]])
!colspan=&quot;1&quot;|[[Afelio]] (ua)
!colspan=&quot;1&quot;|Añu de descubrimientu

!colspan=&quot;1&quot; |Descubridor

|-
|align=&quot;center&quot;|90377
|align=&quot;center&quot;|[[(90377) Sedna|Sedna]]
|align=&quot;center&quot;|1.180-1.800
|align=&quot;center&quot;|76,1
|align=&quot;center&quot;|892
|align=&quot;center&quot;|2003
|align=&quot;center&quot;|[[Michael E. Brown|Brown]], [[Chad Trujillo|Trujillo]], [[David Lincoln Rabinowitz|Rabinowitz]]
|-
|align=&quot;center&quot;|148209
|align=&quot;center&quot;|[[(148209) 2000 CR105|{{mp|(148209) 2000 CR|105}}]]
|align=&quot;center&quot;|~250
|align=&quot;center&quot;|44,3
|align=&quot;center&quot;|397
|align=&quot;center&quot;|2000
|align=&quot;center&quot;|[[Observatoriu Lowell]]
|-
|align=&quot;center&quot;|308933
|align=&quot;center&quot;|[[(308933) 2006 SQ372|{{mp|(308933) 2006 SQ|372}}]]
|align=&quot;center&quot;|50-100
|align=&quot;center&quot;|24,17
|align=&quot;center&quot;|2005,38
|align=&quot;center&quot;|2006
|align=&quot;center&quot;|[[Andrew Becker|A. C. Becker]]
|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|[[2008 KV42|{{mp|2008 KV|42}}]]
|align=&quot;center&quot;|58,9
|align=&quot;center&quot;|20&amp;nbsp;217
|align=&quot;center&quot;|71&amp;nbsp;760
|align=&quot;center&quot;|2008
|align=&quot;center&quot;|[[Canada-France-Hawaii Telescope]]
|}
&lt;/center&gt;

== Ver tamién ==
* [[Cometa]]
* [[Cometa Halley]]
* [[Cinturón de Kuiper]]
* [[Cinturón d'asteroides]]
* [[Nube de Hills]]

== Notes ==
{{llistaref|group=&quot;Nota&quot;}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
* [https://web.archive.org/web/20041015203349/http://www.astrogea.org/asteroides/oort.htm &quot;Nube d'Oort&quot; en Astrogea]
* [http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/sedna/ Descubrimientu de Sedna]
* {{Enllaz rotu|1=&quot;Nube d'Oort&quot; en Astromía |2=http://www.astromia.com/astronomia/cometes_oort.htm |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://web.archive.org/web/http://212.170.234.89/educared/y7_nube_oort.htm Educared (con ilustración)]
* [https://web.archive.org/web/http://www.planetarios.com/Manual-Cilindru-Sistema-Solar/cometes.html &quot;Cometes&quot;, en Planetarios]
* [http://astronopedia.com.mx/web/node/4 Artículu &quot;Nube d'Oort: la llende solar&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310175318/http://astronopedia.com.mx/web/node/4 |date=2016-03-10 }} en [http://www.astronopedia.com.mx Astronopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723080028/http://astronopedia.com.mx/ |date=2019-07-23 }}.

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Cometes|*Nube d'oort]]
[[Categoría:Oxetos tresneptunianos|Oort]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con tables frañíes]]</text>
      <sha1>3kz3vf4tcgtz8lw7puvfkk4510kq1qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xuegos Panamericanos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95300</id>
    <revision>
      <id>4526981</id>
      <parentid>4500495</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48114" sha1="ihrrteue1evplb64o9fnkfbhpaslsdw" xml:space="preserve">{{competición deportiva}}
Los '''Xuegos Panamericanos''' son el mayor eventu [[Deporte|deportivo]] internacional [[eventu multideportivu|multidisciplinario]] nel que participen atletes d'[[América]]. La competición celebrar ente deportistes de los países del continente americanu, cada cuatro años nel añu anterior a los [[Xuegos Olímpicos de Branu]]. Solamente diose una edición de los [[Xuegos Panamericanos d'Iviernu Les Lleñes 1990|Xuegos Panamericanos d'Iviernu en 1990]]. Dende 2007, la ciudá que ye escoyida sede de los xuegos entamen los xuegos tanto panamericanos como los [[Xuegos Parapanamericanos]],&lt;ref name=&quot;pa&quot;&gt;{{cita web|títulu=Parapan American Games|coauthors=|url=http://www.americasparalympic.org/apc/opencms/en/Parapan_Games/|publisher=Comité Paralímpicu Panamericanu|fechaaccesu=10 de xunetu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110730000746/http://www.americasparalympic.org/apc/opencms/en/Parapan_Games/|fechaarchivu=2011-07-30}} (n'inglés)&lt;/ref&gt; xuegos onde los atletes con discapacidaes físiques compiten ente sigo. Los Xuegos Parapanamericanos celébrense darréu dempués de los sos respeutivos Xuegos Panamericanos el mesmu añu. La [[Organización Deportiva Panamericana]] (ODEPA) ye l'órganu gubernamental de los Xuegos Panamericanos, que la so estructura y les aiciones definir pola [[Carta Olímpica]].&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;

El Movimientu de los (Xuegos) Panamericanos componer de les federaciones deportives internacionales, los [[Comité Olímpicu Nacional|Comités Olímpicos Nacionales]] reconocíos pola ODEPA, y los comités organizadores de cada unu de los Xuegos Panamericanos . A midida que l'órganu de toma de decisiones, la ODEPA ye responsable de la eleición de la ciudá sede de cada Xuegu Panamericanu. La ciudá anfitriona ye responsable d'entamar y financiar una celebración de los Xuegos acorde cola [[Carta Olímpica]] (dende la ODEPA ta afiliáu col COI, la Carta Olímpica) y les regles. El programa de los Xuegos Panamericanos, que consta de los deportes que s'apostó nos Xuegos, ta determináu pola ODEPA. La celebración de los Xuegos toma munchos rituales y símbolos, como la bandera y l'antorcha, según ceremonies d'apertura y clausura. Más de 5000 atletes compiten nos Xuegos Panamericanos en 36 deportes y cerca de 400 eventos. Los puestos primeru, segundu y terceru en cada eventu reciben medayes d'oru, plata y bronce, respeutivamente.

== Historia ==
=== Primeros xuegos === 
[[Ficheru: Panamericanos.jpg|thumb|200px|L'atleta [[Grecia|griegu]] Arístides Roubanis encendió'l primera [[pebeteru]] panamericanu de la historia en [[Buenos Aires]] en 1951.]]

La idea de celebrar Xuegos Panamericanos plantegar por Daniel Esteban Mosquera López per primer vegada mientres [[Xuegos Olímpicos de 1932]] en [[Los Angeles]], [[Estaos Xuníos]], onde los representantes d'América Llatina del Comité Olímpicu Internacional (COI) suxirieron que tenía de crease una competición ente tolos países d'América.&lt;ref name=&quot;first&quot;&gt;{{cita web |títulu= Pan Am Games gets going today |coauthors= |url=http://www.svgnoc.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=180%3Apan-am-games-gets-going-today&amp;catid=13%3Aolympism&amp;Itemid=43&amp;showall=1 |publisher=Comité Olímpicu de San Vicente y Les Granadines |fechaaccesu=10 de setiembre de 2014}} (n'inglés)&lt;/ref&gt; El primer eventu llamáu Xuegos Panamericanos celebrar en [[Dallas]], [[Estaos Xuníos]] en [[1937]], pero nun atraxo muncha atención nin se considera oficial.&lt;ref&gt;{{cita noticia | last = Hersh | first = Phil | títulu = Pan Am Games: From Peron To The Present | newspaper = Chicago Tribune | date = 2 d'agostu de 1987 | url = http://articles.chicagotribune.com/1987-08-02/sports/8702260449_1_pan-ams-argentina-central-america | fechaaccesu = 10 de setiembre de 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140308043639/http://articles.chicagotribune.com/1987-08-02/sports/8702260449_1_pan-ams-argentina-central-america | archivedate = 2014-03-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita noticia | last = Richardson | first = David | títulu = On To Australia: The 1955 Pan-American Games were a full-dress Olympic preview | newspaper = Sports Illustrated | date = 4 d'abril de 1955 | url = http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1129525/index.htm | fechaaccesu = 10 de setiembre de 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140308044010/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1129525/index.htm | archivedate = 2014-03-08 }}&lt;/ref&gt;

Nel primer congresu del Comité Deportivu Panamericanu en [[Buenos Aires]] en [[1940]], alcordóse que la primer edición realizar na capital arxentina en [[1942]], pero por cuenta de la [[Segunda Guerra Mundial]] tuvieron de suspendese. En [[Londres]], realizóse'l segundu congresu del Comité Deportivu Panamericanu mientres los [[Xuegos Olímpicos de Londres 1948]], onde se reconfirmó a [[Buenos Aires]] como sede de los primeros xuegos que se realizaron en [[Xuegos Panamericanos de 1951|1951]]. Nesta edición, apostáronse 18 deportes.&lt;ref name=&quot;first&quot;/&gt; Los países miembros de la [[Mancomunidá de Naciones]] como [[Canadá]] nun participaron na primer edición de los xuegos.&lt;ref name=&quot;canhist&quot;&gt;{{cita web|títulu=Pan American Games|coauthors=|url=http://equinecanada.ca/dressage/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=209&amp;catid=97&amp;Itemid=554&amp;lang=en|publisher=Dressage Canada|fechaaccesu=10 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110831221007/http://equinecanada.ca/dressage/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=209&amp;catid=97&amp;Itemid=554&amp;lang=en|fechaarchivu=2011-08-31}}&lt;/ref&gt; Los segundos xuegos realizar en [[Ciudá de Méxicu]], [[Méxicu]] en 1955. Les competiciones empezaron el [[12 de marzu]] ya incluyeron 2583 atletes de 22 países, compitiendo en 17 deportes.&lt;ref name=o&gt;{{cita web|títulu=Mexico City March 12 – March 26|coauthors= |url=http://www.guadalajara2011.org.mx/ENG/02_juegos/resultados.asp?id_see=2 |publisher=COPAG|fechaaccesu=10 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.guadalajara2011.org.mx/ENG/02_juegos/resultados.asp?id_see=2|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; Los Xuegos Panamericanos realizáronse dempués en [[Chicago|Chicago, Estaos Xuníos]] en [[1959]], en [[São Paulo (ciudá)|São Paulo, Brasil]] en [[1963]], en [[Winnipeg|Winnipeg, Canadá]] en [[1967]] y en [[Cali|Cali, Colombia]] en [[1971]].&lt;ref name=o/&gt;
 
En cada edición, los Xuegos Panamericanos fueron creciendo en tamañu ya importancia. En menos de mediu sieglu doblóse'l númberu de países, atletes y modalidaes, hasta convertise nuna de les principales competiciones del calendariu deportivu mundial. Dende [[Xuegos Panamericanos de 1995|1995]], participen más de 5000 atletes de 42 naciones.

=== Xuegos recién ===
[[Ficheru:Flag Square Rio 2007.jpg|thumb|200px|right|Banderes de los países participantes esventolexando na villa olímpica de los [[Xuegos Panamericanos de 2007]] en [[Rio de Janeiro]], [[Brasil]].]]

Ente que nos [[Xuegos Panamericanos de 1951|xuegos inaugurales]] participaron 2513 atletes en representación de 14 países, nos [[Xuegos Panamericanos de 2007|de 2007]] participaron 5633 competidores de 42 países.&lt;ref name=&quot;first&quot;/&gt; Mientres los Xuegos mayoría de los atletes y oficiales atópase na [[Villa Olímpica|Villa panamericana]]. Esta construcción ta destinada a ser un llugar d'agospéu pa tolos participantes. Ta amobláu con cafeteríes, clíniques de salú y llugares relixosos.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Beijing to build convenient Olympic village|url=http://en.beijing2008.cn/cptvenues/venues/headlines/n214262207.shtml|publisher=El Comité Organizador de los Xuegos de XXIX Olimpiada en Beixín|fechaaccesu=10 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://en.beijing2008.cn/cptvenues/venues/headlines/n214262207.shtml|fechaarchivu=26 de payares de 2015}} (n'inglés)&lt;/ref&gt;

La ODEPA dexa que compitan países que nun cumplen colos requisitos de la [[soberanía]] política qu'otres organizaciones internacionales demanden. Como resultancia, a les colonies y dependencies déxase-yos crear los sos propios [[comités olímpicos nacionales]]. Exemplos d'esto ye que nesta cita deportiva participen territorios como [[Puertu Ricu]] y [[Bermuda]], que compiten como naciones independientes a pesar de tar llegalmente so la xurisdicción d'otru país.
&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Olympic Charter|url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf|page=61|format=PDF|publisher=International Olympic Committee|fechaaccesu=10 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Crítiques ===
Los Xuegos Panamericanos fueron criticaos por diverses organizaciones {{quien}} por non incluyir deportes ancestrales americanos como'l [[lacrosse]], el ulama o'l [[xuegu de pelota mesoamericanu]]. D'esta manera, esclúyese la tradición de los [[Amerindios|nativos o indíxenes d'América]], primeros pobladores del continente.

Mientres dellos eventos los Xuegos Panamericanos fueron descalificaos y dalgunos cuestionaron la so llexitimidá. El periódicu canadianu ''[[National Post]]'' diz de los Xuegos Panamericanos: «Son un eventu multideportivu cuatrienal, al igual que los Xuegos Olímpicos, pero ensin el glamour, el prestíu y la cobertoria internacional mientres tol día». En términos de prestíu, el ''[[Toronto Sun]]'' comentó: «Los Xuegos Panamericanos nun tán nin siquier en tercer escala. Más como cuartu llugar, dempués de los Xuegos Olímpicos, campeonatos mundiales y comerciales de [[Ben Johnson (atleta)|Ben Johnson]]», y preguntó: «¿Quién s'esmolez polos Xuegos Panamericanos? ¿Oyisti falar de [[Mar del Plata]]? Yo tampoco y sicasí, celebró los xuegos de 1995».&lt;ref&gt;
[http://www.torontosun.com/2013/10/01/any-takers-for-the-pan-am-games-winnipeg-anybody]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://sports.nationalpost.com/2012/05/11/what-the-figuring-out-torontos-plans-for-the-pan-am-games/ |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://archive.today/20140306175956/http://sports.nationalpost.com/2012/05/11/what-the-figuring-out-torontos-plans-for-the-pan-am-games/ |fechaarchivu=2014-03-06 }}&lt;/ref&gt;

== Xuegos Panamericanos d'Iviernu ==
{{AP|Xuegos Panamericanos d'Iviernu Les Lleñes 1990|Xuegos Panamericanos d'Iviernu 1993}}
[[Ficheru:Las Leñas Mendoza Argentina by Andre Charland.jpg|thumb|left|[[Les Lleñes]], [[Arxentina]], allugó la única edición de los Xuegos Panamericanos d'Iviernu.]]

Hubo munchos intentos de celebrar los Xuegos Panamericanos d'Iviernu, pero ensin enforma ésitu. Un intentu inicial de celebrar estos xuegos fixeron polos organizadores de los Xuegos Panamericanos de 1951 en [[Buenos Aires]], que teníen previstu realizar los xuegos d'iviernu a finales del añu tamién en Buenos Aires, pero abandonaron la idea por cuenta de la falta d'interés.&lt;ref name=&quot;EB-history&quot;&gt;{{cita web | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440587/Pan-American-Sports-Games | títulu=Pan American Sports Games | publisher=Encyclopædia Britannica | fechaaccesu=10 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;

La ciudá d'Estaos Xuníos de [[Lake Placid (Nueva York)|Lake Placid]] trató d'allugar los xuegos en 1959, pero nuevamente, por falta d'interés per parte de los miembros de la ODEPA, abandonóse la idea.&lt;ref name=&quot;EB-history&quot;/&gt;

En [[1988]], miembros de la ODEPA realizaron una votación pa escoyer a la ciudá sede de los Xuegos Panamericanos d'Iviernu de 1989, onde la ciudá de [[Les Lleñes]] resultó ganadora. Alcordóse, amás, que los Xuegos d'Iviernu celebraríen cada cuatro años. La falta de nieve, sicasí, obligó a la postergación de los xuegos hasta l'añu 1990, onde se celebraron del [[16 de setiembre|16]] al [[22 de setiembre]] d'esi añu. Ocho países unviaron un total de 97 atletes a Les Lleñes. D'esi total, 76 yeren de tres países: [[Arxentina]], [[Canadá]] y los [[Estaos Xuníos]]. El tiempu yera inusualmente templáu y de nuevu hubo poca nieve, tan solo un deporte pudo apostase: l'[[esquí alpín]] qu'onde s'entamaron les modalidaes d'eslalon, eslalon xigante y super G. [[Estaos Xuníos]] y [[Canadá]] combinar pa ganar les 18 medayes que s'apurrieron nesos xuegos.&lt;ref name=&quot;EB-history&quot;/&gt;

La ODEPA dio-y los segundos [[Xuegos Panamericanos d'Iviernu]] a [[Santiago de Chile]] para [[1993]]. Sicasí, [[Estaos Xuníos]] alvirtió que nun diba participar nun siendo que se lleve a cabu un programa completu d'eventos. El comité organizador d'esos xuegos, finalmente arrenunció a la planificación de los Xuegos dempués de que'l Comité Olímpicu de los Estaos Xuníos negar a participar, y la idea nun se restableció dende entós.&lt;ref name=&quot;EB-history&quot;/&gt;

== Organización Deportiva Panamericana ==
{{AP|Organización Deportiva Panamericana}}

[[Ficheru:Abertura Jogos Panamericanos 1 13072007.jpg|thumb|right|La ceremonia d'apertura de los Xuegos Panamericanos de 2007 tresmitió los anuncios n'inglés, español y portugués, l'idioma oficial de Brasil.]]
El Movimientu de los Xuegos Panamericanos toma una serie d'organizaciones nacionales ya internacionales y federaciones deportives, socios de los medios reconocíos, según los atletes, oficiales, xueces, y cualesquier otra persona ya institución que se compromete a respetar les normes de la [[Carta Olímpica]] (que ye lo mesmo que la carta de la ODEPA).&lt;ref name=&quot;movement&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/index_uk.asp|títulu=The Olympic Movement|publisher=Comité Olímpicu Internacional|fechaaccesu=10 de setiembre de 2014}} (n'inglés)&lt;/ref&gt; Amás de que la organización ye responsable del movimientu panamericanu, la Organización Deportiva Panamericana (ODEPA) ye responsable de la seleición de la [[ciudá]] anfitriona, la supervisión de la planificación de los Xuegos Panamericanos, actualizar y aprobar el programa de deportes, y la negociación de patrociniu y espardimientu de los derechos.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;&gt;{{cita web|títulu=Pan Am Regulation|publisher=Pan American Sports Organization|url=http://www.paso-odepa.org/pan_regulations.aspx|fechaaccesu=10 de xunetu de 2011|urlarchivu=https://archive.today/20120906110943/http://www.paso-odepa.org/pan_regulations.aspx|fechaarchivu=2012-09-06}}&lt;/ref&gt;

El movimientu de los Xuegos Panamericanos componer de tres elementos:

* Les Federaciones Internacionales (FI) son los órganos de gobiernu que supervisen un [[deporte]] a nivel internacional. Por casu, la [[Federación Internacional de Fútbol Asociao]] (FIFA) ye la FI pal [[fútbol]], y la [[Federación Internacional de Voleibol]] (FIVB) ye l'organismu internacional que rixe pal [[voleibol]]. Nesti momentu hai 36 fondos d'inversión nel movimientu los Xuegos Panamericanos, que representen cada unu de los deportes de los Xuegos Panamericanos. 

* Los [[Comités olímpicos nacionales]] (CONs) representen y regulen el movimientu de los Xuegos Panamericanos dientro de cada país. Por casu, el [[Comité Olímpicu Arxentín]] (COA) ye'l CON d'Arxentina. Anguaño hai 42 CONs reconocíos pola ODEPA.

* Los Comités Organizadores de los Xuegos Panamericanos (PAOGs) constitúin les comisiones temporales encargaes de la organización d'una celebración específica de cada unu de los Xuegos Panamericanos. Los comités organizadores eslleir dempués de cada unu de los xuegos, una vegada que l'informe final apurrir a la ODEPA. 

L'[[Idioma español|español]] ya [[Idioma inglés|inglés]] son los idiomes oficiales del Movimientu de los Xuegos Panamericanos. L'otru idioma que s'utiliza en cada unu de los Xuegos Panamericana ye l'idioma del país anfitrión. Cada proclamación (como l'anunciu de cada país mientres el desfile de naciones na ceremonia d'apertura) falar nestos trés idiomes o los dos principales, dependiendo de si'l país anfitrión ye un país de fala española o inglesa, como [[Arxentina]] y [[Estaos Xuníos]], respeutivamente.

== Símbolos ==
[[Ficheru:Pan Flame Rio 2007.jpg|thumb|left|Llama panamericana en [[Teotihuacan]].]]

La bandera de la Organización Deportiva Panamericana amuesa'l logotipu de la ODEPA nun fondu blancu. Pa remarcar la rellación ente'l [[Comité Olímpicu Internacional]] y de los Xuegos Panamericanos, los Aniellos Olímpicos añader a la bandera en [[1988]]. La bandera foi izada en cada celebración de los Xuegos.&lt;ref name=flag&gt;{{cita web |url= http://flagspot.net/flags/oly@paso.html |títulu= Pan-American Sports Organization|publisher= Flag of the worldwide website |fechaaccesu= 11 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt; La bandera foi izada ente que l'himnu olímpicu utilizar hasta la [[Xuegos Panamericanos de 2007|edición de 2007]]. En [[Guadalajara 2011]], el nuevu himnu foi utilizáu per primer vegada. L'himnu foi compuestu en 2008.

Al igual que'l [[llapada olímpica]], la llapada de los Xuegos Panamericanos, llamada &quot;llapada panamericana&quot; enciéndese muncho primero del entamu de los Xuegos. La llapada foi encendida per primer vegada n'[[Olimpia|Olimpia, Grecia]] pa la edición de [[Buenos Aires 1951]]. En xuegos posteriores, l'antorcha yera encendida por [[azteques]] en templos antiguos, nun primer momentu nel [[Cuetu de la Estrella]], y darréu nel [[Pirámide del Sol]] nes pirámides de [[Teotihuacán]] en [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;torch&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.guadalajara2011.org.mx/ENG/09_Multimedia/noticies_view.asp?id_noticia=4142|títulu= Pan American Spirit to Light up Mexico|author= COPAG|date=15 d'abril de 2011|work=|publisher= |fechaaccesu=10 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.guadalajara2011.org.mx|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}{{dead link|date=Marzu de 2014}}&lt;/ref&gt; La única esceición foi nos xuegos de [[1963]] en [[São Paulo (ciudá)|São Paulo]], [[Brasil]] onde la llapada encender en [[Brasilia]] por indíxenes [[guaranís]]. Una vegada el llugar d'encendíu, un azteca enciende l'antorcha que recibe del primer portador, y empecípiase asina'l relevu de l'antorcha de los Xuegos Panamericanos que va llevar la llapada del estadiu principal de la ciudá anfitriona, onde xuega un papel importante na ceremonia d'apertura.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt; Dende l'añu 2011, ríquese que la llapada de los xuegos esti mientres éstos nel estadiu que va acoyer la competición d'[[atletismu]]. Si la ceremonia d'apertura y los eventos d'atletismu van llevar a cabu en distintos estadios, va riquise que la llama pase d'un estadiu a otru y qu'haya dos pebeteros pa caltener la llapada encendida. Les esceiciones producir nos Xuegos de [[1987]], [[1999]] y [[2007]], onde solo había un pebeteru.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt;

La [[Mascota de los Xuegos Olímpicos|mascota de los Xuegos Panamericanos]] (tamién conocida como mascota panamericana) ye un [[animal]] o figura humana que representa la cultura del país anfitrión. Introducir en [[Xuegos Panamericanos de 1979|1979]] en [[San Xuan (Puertu Ricu)|San Xuan]], [[Puertu Ricu]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu= VI Pan American Games&amp;nbsp;— Cali (Colombia) 1971 |url= http://www.quadrodemedalhas.com/en/pan-american-games/pan-american-games-1971-cali.htm |publisher= QUADRO DE MEDALHAS |fechaaccesu= 11 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt; La mascota desempeña un papel importante na identidá y promoción de los Xuegos. La mascota de los más recién Xuegos Panamericanos, en [[Toronto]], foi ''Pachi'', un puercuspín representativu de la rexón.

== Ceremonies ==
=== Ceremonia d'apertura ===
[[Ficheru:PanAm Games, Cali, 1971..jpg|200px|thumb|Imaxe de la ceremonia d'apertura de los [[Xuegos Panamericanos de 1971]] en [[Cali (Colombia)|Cali, Colombia]].]]

Na ceremonia d'apertura d'unos Xuegos Panamericanos, realízase conforme a lo dispuesto pela Carta Olímpica,&lt;ref name=OCFactSheetS&gt;{{cita web |títulu= Fact sheet: Opening Ceremony of the Summer Olympic Games |publisher= International Olympic Committee |date=febreru de 2008 |url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1134.pdf |format= PDF |fechaaccesu= 26 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1134.pdf|fechaarchivu=26 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt; la ceremonia realizar nun [[estadiu]] designáu pol comité organizador, y suel empezar col izado de la bandera del país anfitrión y una actuación del so himnu nacional.&lt;ref name=OCFactSheetS /&gt; El país anfitrión depués presenta manifestaciones artístiques de la música, el cantar, la danza y el teatru representativu de la so cultura y historia.&lt;ref name=OCFactSheetS /&gt; Les presentaciones artístiques crecieron n'escala y complexidá a midida que pasaron los xuegos, como intentu d'apurrir una ceremonia más memoriosa que nos anteriores xuegos. La ceremonia d'inauguración de los Xuegos de Guadalajara en [[2011]] costaría $20 millones d'[[dólares d'Estaos Xuníos|USD]], con gran parte de los costos incurríos nel segmentu artísticu.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url= http://www.oem.com.mx/eloccidental/notas/n1770604.htm|títulu= Va Costar más de 20 millones de dólares la inauguración de los JP|publisher= L'Occidental|date= 4 de setiembre de 2010|fechaaccesu= 26 de setiembre de 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20121011094030/http://www.oem.com.mx/eloccidental/notas/n1770604.htm|archivedate= 2012-10-11}}&lt;/ref&gt;

Dempués de la parte artística de la ceremonia, llega'l desfile de los atletes nel estadiu arrexuntaos per país. [[Arxentina]] ye tradicionalmente el primer país n'ingresar al estadiu, col fin d'honrar a la delegación qu'entamó los primeros Xuegos Panamericanos, tal como asocede con [[Grecia]], que ye siempres la primer delegación n'entrar al estadiu nuna ceremonia d'apertura nos Xuegos Olímpicos, tamién col fin d'honrar a la delegación qu'allugó los mesmos. Depués, asocede'l desfile de naciones, y éstes entren por orde alfabéticu pol [[idioma español]], la delegación anfitriona ye la postrera en desfilar. Mientres la ceremonia d'apertura de los [[Xuegos Panamericanos de 1995]], que se celebraron en [[Mar del Plata]], [[Arxentina]], la bandera arxentina entró nel estadiu de primeres, ente que la delegación del país entró postrera (similar a lo qu'asocedió con Grecia nel [[Xuegos Olímpicos d'Atenes 2004]]). Depués, autoridaes importantes dan el so discursu, que puede ser por casu: alcalde de la ciudá anfitriona, el presidente del comité organizador, etc. El presidente de la [[Organización Deportiva Panamericana|ODEPA]] ye polo xeneral, el que da l'anunciu formal de que los xuegos tán formalmente inauguraos. A lo último, l'antorcha de los Xuegos Panamericanos, ingresa nel estadiu y tresmítese hasta que llega al portador de l'antorcha, que polo xeneral ye un atleta bien conocíu y esitosu de la nación anfitriona y ésta tien l'honor d'encender la llapada de los Xuegos Panamericanos na caldera del estadiu.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt;

=== Ceremonia de clausura ===
[[Ficheru:Rio 2007 closing ceremony 6.jpg|200px|thumb|left|Los atletes participantes axuntar nel estadiu mientres la ceremonia de clausura de los [[Xuegos Panamericanos de 2007]].]]
La ceremonia de clausura de los Xuegos Panamericanos llevar a cabu dempués de que tolos eventos deportivos concluyeron. Los abanderaos de cada país participante entren nel estadiu, siguíu de los atletes de les sos respeutives delegaciones, ensin nengún tipu de distinción nacional.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt;

Llevar a cabu l'actu de pasaxe de sede, onde dos banderes nacionales, xunto cola bandera de la ODEPA se izan ente que suenen los correspondientes himnos nacionales correspondientes: se iza la bandera del país anfitrión de los presentes y la bandera del país anfitrión de los próximos Xuegos.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt; El presidente del comité organizador y el presidente de la ODEPA ufierten curtios discursos, declarando que &quot;los Xuegos tán oficialmente zarraos&quot;. La llapada panamericana encendida na ceremonia d'apertura apágase.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt; No que se conoz como la Ceremonia d'Amberes, l'alcalde de la ciudá que va entamar los Xuegos tresfier una bandera especial al presidente de la ODEPA, que depués se lo pasa a l'autoridá más importante de la ciudá sede de los próximos Xuegos.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt; Dempués d'estos requisitos obligatorios, el próximu país anfitrión introduz de volao en sí delles exhibiciones artístiques de danza y teatru representatives de la so cultura. La ceremonia de clausura inclúi una presentación de quince minutos de la próxima ciudá anfitriona.&lt;ref name=&quot;regulation&quot;/&gt;

Na ceremonia de zarru de 2011, ente que la cantante Florence K cantaba la versión acústica d'[[O Canada]] (himnu canadianu), una falla téunica producióse dempués de la frase &quot;''Our home and native land''&quot; (n'español:&quot;El nuesu llar y tierra natal&quot;)&lt;ref&gt;{{YouTube|id=8f2TvBYvj1c|títulu=Pan 2011 – Cantora do Canadá, Florence K interpreta hino do país non encerramento – 31/10/11}}&lt;/ref&gt; Los espectadores de la ceremonia ullaron a la cantante y al himnu canadianu.&lt;ref&gt;{{YouTube|id=4PCka86Yc-c|títulu=Clausura Panamericanos 2011 Presentación de Toronto 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Ceremonia d'entrega de medayes ===
[[Ficheru:1987 Pan American Games - U.S. trap shooting team.JPEG|200px|thumb|Una ceremonia d'entrega de medayes mientres los [[Xuegos Panamericanos de 1987]].]]

Al términu de cada eventu, les medayes son distribuyíes ceremoniosamente a los atletes que terminaren en primer, segundu y tercer llugar. Los participantes estremen nun podiu de trés niveles al recibir les sos medayes.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu= Olympic Games&amp;nbsp;— the Medal Ceremonies |work= Encyclopædia Britannica |format=registration required|url= http://original.britannica.com/eb/article-249556/Olympic-Games |fechaaccesu= 26 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt; Dempués, les medayes son daes por un miembru del [[Comité Olímpicu Internacional]] (COI) o de la [[Organización Deportiva Panamericana|ODEPA]] y de siguío, en tres mástiles, se izan les banderes nacionales de los países de los trés medayistes alzándose mientres suena l'himnu nacional del país del atleta que ganó la medaya d'oru.&lt;ref name=otraditions&gt;{{cita noticia |títulu= Symbols and Traditions |work= USA Today |date= 12 de setiembre de 1999 |url= http://www.usatoday.com/olympics/owg98/osytr03.htm |fechaaccesu= 26 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt; El Voluntariáu del país anfitrión actúen como anfitriones mientres les ceremonies de medayes, yá que ayuden a quien presenten les medayes y les ayudes a actuar como abanderaos.&lt;ref&gt;{{cita noticia |títulu= Medal Ceremony Hostess Outfits Revealed |work= China Daily |date= 18 de setiembre de 2008 |url= http://english.sina.com/china/p/1/2008/0718/172118.html |fechaaccesu= 26 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt; Pa cada eventu de los Xuegos Panamericanos, llevar a cabu la respeutiva ceremonia d'entrega de medayes, a lo más, un día dempués de final del eventu. Cuando l'atletismu taba previstu pa los últimos díes, eventos como'l maratón masculín que yera nel últimu día de los xuegos, la ceremonia d'entrega de premios llevar a cabu xustu antes o mientres la ceremonia de clausura.

== Ediciones ==
=== Verano ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:100%;&quot;
|- bgcolor=#EFEFEF
!Añu !Eventu !colspan=3|Sede !Duración
!Países
!Deportes
!Atletes
!colspan=2|País ganador
|-
![[1951]]
![[Xuegos Panamericanos de 1951|I Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Arxentina|tamañu=30px}}
|[[Buenos Aires]]
|[[Arxentina]]
|[[25 de febreru]] al [[9 de marzu]]
|align=right|21
|align=right|18
|align=right|2513
|{{bandera|Arxentina|tamañu=22px}} [[Arxentina nos Xuegos Panamericanos|Arxentina]]
|- 
![[1955]]
![[Xuegos Panamericanos de 1955|II Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Méxicu|1934|tamañu=30px}} 

|[[Ciudá de Méxicu]]
|[[Méxicu]]
|[[12 de marzu|12]] al [[26 de marzu]]
|align=right|22
|align=right|17
|align=right|2583
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1959]]
![[Xuegos Panamericanos de 1959|III Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Estaos Xuníos|1959|tamañu=30px}}
|[[Chicago]]
|[[Estaos Xuníos]]
|[[27 d'agostu]] al [[7 de setiembre]]
|align=right|25
|align=right|18
|align=right|2263
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1963]]
![[Xuegos Panamericanos de 1963|IV Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Brasil|1960|tamañu=30px}}
|[[São Paulo]]
|[[Brasil]]
|[[20 d'abril]] al [[5 de mayu]]
|align=right|22
|align=right|19
|align=right|1665
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1967]]
![[Xuegos Panamericanos de 1967|V Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Canadá|tamañu=30px}}
|[[Winnipeg]]
|[[Canadá]]
|[[23 de xunetu]] al [[6 d'agostu]]
|align=right|29
|align=right|19
|align=right|2361
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|- 
![[1971]]
![[Xuegos Panamericanos de 1971|VI Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Colombia|tamañu=30px}}
|[[Cali]]
|[[Colombia]]
|[[30 de xunetu]] al [[13 d'agostu]]
|align=right|32
|align=right|17
|align=right|2935
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1975]]
![[Xuegos Panamericanos de 1975|VII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Méxicu|tamañu=30px}}
|[[Ciudá de Méxicu]]
|[[Méxicu]]
|[[12 d'ochobre|12]] al [[26 d'ochobre]]
|align=right|33
|align=right|19
|align=right|3146
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|- 
![[1979]]
![[Xuegos Panamericanos de 1979|VIII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Puertu Ricu|tamañu=30px}}
|[[San Xuan (Puertu Ricu)|San Xuan]]
|[[Puertu Ricu]]
|[[1 de xunetu|1]] al [[15 de xunetu]]
|align=right|34
|align=right|22
|align=right|3700
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1983]]
![[Xuegos Panamericanos de 1983|IX Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Venezuela|1954|tamañu=30px}}
|[[Caraques]]
|[[Venezuela]]
|[[14 d'agostu|14]] al [[29 d'agostu]]
|align=right|36
|align=right|22
|align=right|3426
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1987]]
![[Xuegos Panamericanos de 1987|X Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=30px}}
|[[Indianapolis]]
|[[Estaos Xuníos]]
|[[8 d'agostu|8]] al [[23 d'agostu]]
|align=right|38
|align=right|27
|align=right|4453
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1991]]
![[Xuegos Panamericanos de 1991|XI Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Cuba|tamañu=30px}}
|[[L'Habana]]
|[[Cuba]]
|[[2 d'agostu|2]] al [[18 d'agostu]]
|align=right|39
|align=right|34
|align=right|4519
|{{bandera|Cuba|tamañu=22px}} [[Cuba nos Xuegos Panamericanos|Cuba]]
|- 
![[1995]]
![[Xuegos Panamericanos de 1995|XII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Arxentina|tamañu=30px}}
|[[Mar del Plata]]
|[[Arxentina]]
|[[12 de marzu|12]] al [[26 de marzu]]
|align=right|42
|align=right|33
|align=right|5144
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[1999]]
![[Xuegos Panamericanos de 1999|XIII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Canadá|tamañu=30px}}
|[[Winnipeg]]
|[[Canadá]]
|[[23 de xunetu]] al [[8 d'agostu]]
|align=right|42
|align=right|34
|align=right|5275
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|- 
![[2003]]
![[Xuegos Panamericanos de 2003|XIV Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|República Dominicana|tamañu=30px}}
|[[Santu Domingu (capital)|Santu Domingu]]
|[[República Dominicana]]
|[[1 d'agostu|1]] al [[17 d'agostu]]
|align=right|42
|align=right|35
|align=right|5500
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|- 
![[2007]]
![[Xuegos Panamericanos de 2007|XV Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Brasil|tamañu=30px}}
|[[Rio de Janeiro]]
|[[Brasil]]
|[[12 de xunetu|12]] al [[29 de xunetu]]
|align=right|42
|align=right|39
|align=right|5662
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|- 
![[2011]]
![[Xuegos Panamericanos de 2011|XVI Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Méxicu|tamañu=30px}}
|[[Guadalajara (Jalisco)|Guadalajara]]
|[[Méxicu]]
|[[14 d'ochobre|14]] al [[30 d'ochobre]]
|align=right|42
|align=right|49
|align=right|5996
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[2015]]
![[Xuegos Panamericanos de 2015|XVII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Canadá|tamañu=30px}}
|[[Toronto]]
|[[Canadá]]
|[[10 de xunetu|10]] al [[26 de xunetu]]
|align=right|41
|align=right|40
|align=right|6138
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
![[2019]]
![[Xuegos Panamericanos de 2019|XVIII Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Perú|tamañu=30px}}
|[[Lima]]
|[[Perú]]
|[[26 de xunetu]] al [[11 d'agostu]]
|align=right|?
|align=right|48
|align=right| 7000 aprox.
|-
![[2023]]
![[Xuegos Panamericanos de 2023|XIX Xuegos Panamericanos]]
|align=center|{{bandera|Chile|tamañu=30px}}
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[Chile]]
|
|align=right|
|align=right|
|align=right| 
|
|-
|}

=== Anfitrión per país ===
Actualizáu Toronto 2015
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f5faff; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot; width=35%
|- bgcolor=#006699 style=&quot;color:white; border: 1px #aaa solid;&quot; 
!|País
!|Sedes
|-
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|CAN}}
|align=center|3
|-bgcolor=#f5faff
| {{BanderaODP|MEX}}
|align=center|3 
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|ARG}}
|align=center|2
|-bgcolor=#f5faff
| {{BanderaODP|BRA}}
|align=center|2
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|USA}}
|align=center|2
|-bgcolor=#f5faff
| {{BanderaODP|COL}}
|align=center|1
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|CUB}}
|align=center|1
|-bgcolor=#f5faff
| {{BanderaODP|PER}}
|align=center|1
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|PUR}}
|align=center|1
|-bgcolor=#f5faff
| {{BanderaODP|DOM}}
|align=center|1
|-bgcolor=#D0e7FF
| {{BanderaODP|VEN}}
|align=center|1
|}

=== Iviernu ===
{| {{tablaguapa}}
!Añu !Eventu !colspan=3|Sede !Duración

!Países
!Deportes
!Atletes
!País ganador
|-
![[1990]]
![[Xuegos Panamericanos d'Iviernu Les Lleñes 1990|I Xuegos Panamericanos d'Iviernu]]
|align=center|{{bandera|Arxentina|tamañu=30px}}
|[[Les Lleñes]]
|[[Arxentina]]
|[[15 de setiembre]] al [[22 de setiembre]]
|align=right|8
|align=right|3
|align=right|97
|{{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=22px}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]]
|-
|}

== Deportes ==
{{Principal|Deportes nos Xuegos Panamericanos}}

Los siguientes deportes son los oficiales nel calendariu panamericanu, pero varia según el calendariu de cada sede.
{| width=100%
|- valign=top
|
* [[Ficheru:Athletics pictogram.svg|23px]] [[Atletismu nos Xuegos Panamericanos|Atletismu]] 
* [[Ficheru:Badminton pictogram.svg|23px]] [[Bádminton nos Xuegos Panamericanos|Bádminton]] 
* [[Ficheru:Basketball pictogram.svg|23px]] [[Baloncestu nos Xuegos Panamericanos|Baloncestu]] 
* [[Ficheru:Handball pictogram.svg|23px]] [[Balonmano nos Xuegos Panamericanos|Balonmano]]
* [[Ficheru:Baseball pictogram.svg|23px]] [[Béisbol nos Xuegos Panamericanos|Béisbol]]
* [[Ficheru:Bowling pictogram.svg|23px]] [[Boliche nos Xuegos Panamericanos|Boliche]] 
* [[Ficheru:Boxing pictogram.svg|23px]] [[Boxéu nos Xuegos Panamericanos|Boxéu]]
* [[Ficheru:Canoeing (flatwater) pictogram.svg|23px]] [[Canotaje nos Xuegos Panamericanos|Canotaje]]
* [[Ficheru:Cycling (BMX) pictogram.svg|23px]] [[Ciclismu nos Xuegos Panamericanos|Ciclismu]]
** [[Ficheru:Cycling (BMX) pictogram.svg|23px]] [[Ciclismu BMX nos Xuegos Panamericanos|Ciclismu BMX]]
** [[Ficheru:Cycling (mountain biking) pictogram.svg|23px]] [[Ciclismu de monte nos Xuegos Panamericanos|Ciclismu de monte]]
** [[Ficheru:Cycling (track) pictogram.svg|23px]] [[Ciclismu en pista nos Xuegos Panamericanos|Ciclismu en pista]]
** [[Ficheru:Cycling (road) pictogram.svg|23px]] [[Ciclismu en ruta nos Xuegos Panamericanos|Ciclismu en ruta]]
* [[Ficheru:Diving pictogram.svg|23px]] [[Deportes acuáticos]]
** [[Ficheru:Diving pictogram.svg|23px]] [[Clavaos nos Xuegos Panamericanos|Clavaos]]
** [[Ficheru:Synchronized swimming pictogram.svg|23px]] [[Nado Sincronizáu nos Xuegos Panamericanos|Nado Sincronizáu]]
** [[Ficheru:Swimming pictogram.svg|23px]] [[Natación nos Xuegos Panamericanos|Natación]]
** [[Ficheru:Open water swimming pictogram.svg|23px]] [[Natación n'agües abiertes nos Xuegos Panamericanos|Natación n'agües abiertes]]
** [[Ficheru:Water polo pictogram.svg|23px]] [[Water-polo nos Xuegos Panamericanos|Water-polo]]
|
*[[Equitación los Xuegos Panamericanos|Equitación]]
* [[Ficheru:Fencing pictogram.svg|23px]] [[Esgrima nos Xuegos Panamericanos|Esgrima]]
* [[Ficheru:Water skiing pictogram.svg|23px]] [[Esquí acuáticu nos Xuegos Panamericanos|Esquí acuáticu]]
* [[Ficheru:Football pictogram.svg|23px]] [[Fútbol nos Xuegos Panamericanos|Fútbol]]
* [[Ficheru:Futsal pictogram.svg|23px]] [[Futsal nos Xuegos Panamericanos|Futsal]]
* [[Ficheru:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|23px]] [[Ximnasia nos Xuegos Panamericanos|Ximnasia]]
** [[Ficheru:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|23px]] [[Ximnasia artística]]
** [[Ficheru:Gymnastics (trampoline) pictogram.svg|23px]] [[Ximnasia en trampolín]]
** [[Ficheru:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|23px]] [[Ximnasia rítmica]]
* [[Ficheru:Golf pictogram.svg|23px]] [[Golf nos Xuegos Panamericanos|Golf]] 
* [[Ficheru:Field hockey pictogram.svg|23px]] [[Ḥoquei sobre verde nos Xuegos Panamericanos|Ḥoquei]] 
* [[Ficheru:Judo pictogram.svg|23px]] [[Yudu nos Xuegos Panamericanos|Yudu]]
* [[Ficheru:Karate pictogram.svg|23px]] [[Karate nos Xuegos Panamericanos|Karate]]
* [[Ficheru:Weightlifting pictogram.svg|23px]] [[Llevantamientu de peses nos Xuegos Panamericanos|Llevantamientu de peses]] 
* [[Ficheru:Wrestling pictogram.svg|23px]] [[Llucha nos Xuegos Panamericanos|Llucha]]
* [[Ficheru:Inline speed skating pictogram.svg|23px]] [[Patinaxe]]
* [[Ficheru:Basque pelota pictogram.svg|23px]] [[Pelota vasca nos Xuegos Panamericanos|Pelota vasca]]
* [[Ficheru:Modern pentathlon pictogram (pre-2025).svg|23px]] [[Pentatlón modernu nos Xuegos Panamericanos|Pentatlón modernu]] 
* [[Ficheru:Racquets pictogram.svg|23px]] [[Raquetbol nos Xuegos Panamericanos|Raquetbol]] 
|
* [[Ficheru:Rowing pictogram.svg|23px]] [[Remu nos Xuegos Panamericanos|Remu]]
* [[Ficheru:Rugby union pictogram.svg|23px]] [[Rugby 7 nos Xuegos Panamericanos|Rugby 7]]
* [[Ficheru:Sambo pictogram.svg|23px]] [[Sambo nos Xuegos Panamericanos|Sambo]]
* [[Ficheru:Softball pictogram.svg|23px]] [[Sóftbol nos Xuegos Panamericanos|Sóftbol]]
* [[Ficheru:Squash pictogram.svg|23px]] [[Squash nos Xuegos Panamericanos|Squash]]
* [[Ficheru:Taekwondo pictogram.svg|23px]] [[Taekwondo nos Xuegos Panamericanos|Taekwondo]] 
* [[Ficheru:Tennis pictogram.svg|23px]] [[Tenis nos Xuegos Panamericanos|Tenis]]
* [[Ficheru:Table tennis pictogram.svg|23px]] [[Tenis de mesa nos Xuegos Panamericanos|Tenis de mesa]]
* [[Ficheru:Shooting pictogram.svg|23px]] [[Tiru deportivu nos Xuegos Panamericanos|Tiru deportivu]]
* [[Ficheru:Archery pictogram.svg|23px]] [[Tiru con arcu nos Xuegos Panamericanos|Tiru con arcu]]
* [[Ficheru:Triathlon pictogram.svg|23px]] [[Triatlón nos Xuegos Panamericanos|Triatlón]] 
* [[Ficheru:Sailing pictogram.svg|23px]] [[Vela nos Xuegos Panamericanos|Vela]] 
* [[Ficheru:Volleyball (indoor) pictogram.svg|23px]] [[Voleibol nos Xuegos Panamericanos|Voleibol]] 
* [[Ficheru:Volleyball (beach) pictogram.svg|23px]] [[Voleibol de sablera nos Xuegos Panamericanos|Voleibol de sablera]]
|-
|
|
|
|}

=== Países participantes ===
{{Principal|Posiciones de los Países nos Xuegos Panamericanos}}
{{CP|Países nos Xuegos Panamericanos}}
[[Ficheru:Rio 2007 closing ceremony 3.jpg|thumb|250px|Anunciu de Guadalajara 2011 na clausura de Rio de Janeiro 2007.]]
&lt;!--
Na XVI versión de los Xuegos Panamericanos, los 42 países participantes na ODEPA unviaron delegaciones de deportistes.
--&gt;
De siguío, los países participantes xunto al [[Códigos del COI pa los países|códigu COI]] de cada unu:
{| 
|- valign=top
|width=33%|
* {{ATG}} &lt;small&gt;(ANT)&lt;/small&gt;
* {{ANT}} &lt;small&gt;(AHO)&lt;/small&gt; {{bandera2|Antilles Neerlandeses|PanAm}} 
* {{ARG}} &lt;small&gt;(ARG)&lt;/small&gt;
* {{ABW}} &lt;small&gt;(ARU)&lt;/small&gt;
* {{BHS}} &lt;small&gt;(BAH)&lt;/small&gt;
* {{BRB}} &lt;small&gt;(BAR)&lt;/small&gt;
* {{BLZ}} &lt;small&gt;(BIZ)&lt;/small&gt;
* {{BMU}} &lt;small&gt;(BER)&lt;/small&gt;
* {{BOL}} &lt;small&gt;(BOL)&lt;/small&gt;
* {{BRA}} &lt;small&gt;(BRA)&lt;/small&gt;
* {{CAN}} &lt;small&gt;(CAN)&lt;/small&gt;
* {{CHL}} &lt;small&gt;(CHI)&lt;/small&gt;
* {{COL}} &lt;small&gt;(COL)&lt;/small&gt;
|
* {{CRI}} &lt;small&gt;(CRC)&lt;/small&gt;
* {{CUB}} &lt;small&gt;(CUB)&lt;/small&gt;
* {{DMA}} &lt;small&gt;(DMA)&lt;/small&gt;
* {{ECU}} &lt;small&gt;(ECU)&lt;/small&gt;
* {{SLV}} &lt;small&gt;(ESA)&lt;/small&gt;
* {{USA}} &lt;small&gt;(USA)&lt;/small&gt;
* {{GRD}} &lt;small&gt;(GRN)&lt;/small&gt;
* {{GTM}} &lt;small&gt;(GUA)&lt;/small&gt;
* {{GUY}} &lt;small&gt;(GUY)&lt;/small&gt;
* {{HTI}} &lt;small&gt;(HAI)&lt;/small&gt;
* {{HND}} &lt;small&gt;(HON)&lt;/small&gt;
* {{CYM}} &lt;small&gt;(CAY)&lt;/small&gt;
* {{VGB}} &lt;small&gt;(IVB)&lt;/small&gt;
* {{VIR|Islles Vírxenes Americanes}} &lt;small&gt;(ISV)&lt;/small&gt;
|
* {{JAM}} &lt;small&gt;(JAM)&lt;/small&gt;
* {{MEX}} &lt;small&gt;(MEX)&lt;/small&gt;
* {{NIC}} &lt;small&gt;(NCA)&lt;/small&gt;
* {{PAN}} &lt;small&gt;(PAN)&lt;/small&gt;
* {{PRY}} &lt;small&gt;(PAR)&lt;/small&gt;
* {{PER}} &lt;small&gt;(PER)&lt;/small&gt;
* {{PRI}} &lt;small&gt;(PUR)&lt;/small&gt;
* {{DOM}} &lt;small&gt;(DOM)&lt;/small&gt;
* {{KNA}} &lt;small&gt;(SKN)&lt;/small&gt;
* {{VCT}} &lt;small&gt;(VIN)&lt;/small&gt;
* {{LCA}} &lt;small&gt;(LCA)&lt;/small&gt;
* {{SUR}} &lt;small&gt;(SUR)&lt;/small&gt;
* {{TTO}} &lt;small&gt;(TRI)&lt;/small&gt;
* {{URY}} &lt;small&gt;(URU)&lt;/small&gt;
* {{VEN}} &lt;small&gt;(VEN)&lt;/small&gt;
|}
La última participación d'Antilles Holandeses asocedió nos Xuegos Panamericanos 2011 al habese disueltu como nación en 2010. La ODEPA dexó a la delegación competir so la bandera del organismu.&lt;ref&gt;Once: [http://oncetv-ipn.net/noticias/index.php?modulo=interior&amp;nota=71&amp;dt=2011-10-11 Despídese Antilles Holandeses de JP]&lt;/ref&gt;

== Medayeru 1951-2015 ==
[[Ficheru:PASO members.png|thumb|250px|Mapa de les naciones que participen nos Xuegos Panamericanos.]]
[[Ficheru:Pan American Games host countries.png|thumb|250px|Mapa de les sedes qu'allugaron los Xuegos Panamericanos.]]

{{VT|Medayeru históricu de los Xuegos Panamericanos}}

El siguiente ye'l [[Medayeru históricu de los Xuegos Panamericanos|medayeru históricu de los Xuegos Panamericanos]]. Les medayes apaecen arrexuntaes polos [[Comité Olímpicu Nacional|Comités Olímpicos Nacionales]] y ordenar de forma decreciente cuntando les [[medaya d'yru|medaya d'oru]] llograes. En casu d'haber empate, ordenar d'igual forma cuntando les [[medaya de plata]] y, en casu de caltenese la igualdá, cúntense les [[medaya de bronce]]. Si dos equipos tienen la mesma cantidá de medayes d'oru, plata y bronce, se listan na mesma posición y ordenar alfabéticamente.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://pan.uol.com.br/pan/2007/historia/medalhas.jhtm |títulu=História: Quadro geral de medalhas |fechaaccesu=24 d'ochobre de 2011 |formatu=JHTM |autor=UOL Esporte |fecha=s/f |editorial=pan.uol.com.br |idioma=portugués |cita=}}&lt;/ref&gt;

{| {{Medayeru|tipu = 1|anchu = 40%}}
|-
||1|| {{bandera|Estaos Xuníos}} [[Estaos Xuníos nos Xuegos Panamericanos|Estaos Xuníos]] ||1948||1455||1027||4430 
|-
||2|| {{bandera|Cuba}} [[Cuba nos Xuegos Panamericanos|Cuba]]||875||593||558||2026 
|-
||3|| {{bandera|Canadá}} [[Canadá nos Xuegos Panamericanos|Canadá]]||455||655||803||1913 
|-
||4|| {{bandera|Brasil}} [[Brasil nos Xuegos Panamericanos|Brasil]]||328||359||520||1207 
|-
||5|| {{bandera|Arxentina}} [[Arxentina nos Xuegos Panamericanos|Arxentina]]||294||331||435||1060
|- 
||6|| {{bandera|Méxicu}} [[Méxicu nos Xuegos Panamericanos|Méxicu]]||221||289||502||1012
|- 
||7|| {{bandera|Colombia}} [[Colombia nos Xuegos Panamericanos|Colombia]]||108||148||228||484 
|-
||8|| {{bandera|Venezuela}} [[Venezuela nos Xuegos Panamericanos|Venezuela]]||92||205||277||574
|-
||9|| {{bandera|Chile}} [[Chile nos Xuegos Panamericanos|Chile]] ||44||91||151||286 
|-
||10|| {{bandera| República Dominicana}} [[República Dominicana nos Xuegos Panamericanos|República Dominicana]]||29||63||112||204 
|-
||11|| {{bandera|Puertu Ricu}} [[Puertu Ricu nos Xuegos Panamericanos|Puertu Ricu]]||28||81||134||243 
|-
||12|| {{bandera|Ecuador}} [[Ecuador nos Xuegos Panamericanos|Ecuador]]||28||30||61||119 
|-
||13|| {{bandera|Xamaica}} [[Xamaica]]||25||46||60||131 
|-
||14|| {{bandera|Guatemala}} [[Guatemala nos Xuegos Panamericanos|Guatemala]]||20||16||39||75 
|-
||15|| {{bandera|Uruguái}} [[Uruguái nos Xuegos Panamericanos|Uruguái]]||12||26||47||85 
|-
||16|| {{bandera|Trinidá y Tobagu}} [[Trinidá y Tobagu]]||11||22||29||62 
|-
||17|| {{bandera|Les Bahames}} [[Les Bahames]]||9|||15||13||37 
|-
||18|| {{bandera|Perú}} [[Perú]]||8||33||69||110 
|-
||19|| {{bandera|Antilles Neerlandeses}} [[Antilles Neerlandeses]] ||5||9||17||31 
|-
||20|| {{bandera| Costa Rica}} [[Costa Rica]]||5||6||9||20 
|-
||21|| {{bandera| Panamá}} [[PPanamá]]||3||19||26||48 
|-
||22|| {{bandera|Surinam}} [[Surinam]] ||3||2||5||10 
|-
||23|| {{bandera|Guyana}} [[Guyana]]||2||4||12||18 
|-
||24|| {{bandera|El Salvador}} [[El Salvador]]||1||8||13||22 
|-
||25|| {{bandera|Les Bermudes}} [[Bermudes]]||1||4||4||9 
|-
||26|| {{bandera|Islles Caimán}} [[Islles Caimán]] ||1||4||1||6 
|-
||27|| {{bandera|Antigua y Barbuda}} [[Antigua y Barbuda]] ||1||1||3||5 
|-
||28|| {{bandera|Santa Llucía}} [[Santa Llucía]] ||1||0||2||3 
|-
||29|| {{bandera|Barbados}} [[Barbados]] ||0||4||11||15 
|-
||30|| {{bandera|Nicaragua}} [[Nicaragua]] ||0||4||7||11 
|-
||31|| {{bandera|Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos}} [[Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos]] ||0||4||6||10 
|-
||32|| {{bandera|Paraguái}} [[Paraguái]] ||0||2||8||10 
|-
||33|| {{bandera|Bolivia}} [[Bolivia nos Xuegos Panamericanos|Bolivia]] ||0||2||6||8 
|-
||34|| {{bandera|Haití}} [[Haití]] ||0||2||5||7 
|-
||35|| {{bandera|Hondures}} [[Hondures nos Xuegos Panamericanos|Hondures]] ||0||2||4||6 
|-
||36|| {{bandera|Granada}} [[Granada (país)|Granada]] ||0||2||2||4 
|-
||37|| {{bandera|Dominica}} [[Dominica]] ||0||2||1||3 
|-
||37|| {{bandera|Saint Kitts y Nevis}} [[Saint Kitts y Nevis]] ||0||2||1||3 
|-
||39|| {{bandera|Belize}} [[Belize]] ||0||0||2||2 
|-
||39|| {{bandera|San Vicente y Les Granadines}} [[San Vicente y Les Granadines]] ||0||0||2||2 
|-
||41|| {{bandera|Aruba}} [[Aruba]] ||0||0||0||0 
|-
||41|| {{bandera|Islles Vírxenes Britániques}} [[Islles Vírxenes Britániques]] ||0||0||0||0 
|-
| ||'''Total''' ||'''4558'''||'''4527'''||'''5195'''||'''14280'''
|}

* El [[Comité Olímpicu de les Antilles Neerlandeses]] foi miembru hasta la [[Disolución de les Antilles Neerlandeses|disolución de les Antilles Neerlandeses en 2010]].

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Ver tamién ==
* [[Xuegos Olímpicos]]
* [[Xuegos Centroamericanos y del Caribe]]
* [[Xuegos Suramericanos]]
* [[Xuegos Bolivarianos]]

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Pan American Games}}
* [http://espndeportes.espn.go.com/panamericanos/ Xuegos Panamericanos en ESPN Deportes]
* [https://web.archive.org/web/20240727163410/https://guadalajara2011.org.mx/ Xuegos Panamericanos de Guadalajara 2011]
* [https://web.archive.org/web/20120523082149/http://www.cob.org.br/sobre_cob/relatorios_pan/pan_american_games_rio2007.pdf Resultaos Xenerales de Ríu 2007]
* [https://web.archive.org/web/20120416083620/http://www.aafla.org/8saa/PanAm/panam_main_sp.htm Esposición gráfica de los Xuegos Panamericanos 1951-1999]

{{DEFAULTSORT:feches}}
{{Tradubot|Juegos Panamericanos}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xuegos Panamericanos| testu]]</text>
      <sha1>ihrrteue1evplb64o9fnkfbhpaslsdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Estrechu de Davis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97431</id>
    <revision>
      <id>4527029</id>
      <parentid>4146853</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7567" sha1="ex8vesoaeerjrj5hm6dy0904dj9b04e" xml:space="preserve">{{Xeografía | mapa=Árticu}}

L''''estrechu de Davis''' (n'inglés, ''Davis Strait''; en francés, ''Détroit de Davis''; y en danés, ''Davisstrædet''), ye un [[estrechu]] marín que s'atopa ente la mariña occidental de [[Groenlandia]] y la mariña oriental de la [[islla de Baffin]], la mayor de les islles del [[archipiélagu árticu canadianu]].

== Xeografía ==
Según la [[Organización Hidrográfica Internacional]] («International Hydrographic Organization», IHO), na so publicación ''Limits of oceans and seas'' (3ª edición de 1953),&lt;ref&gt;«Limits of oceans and seas», páx. 10, disponible en: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/1/1d/S23_1953.pdf.&lt;/ref&gt; l'estrechu de Davis (que tien el númberu d'identificación 15) tien les siguientes llendes:
* al norte, el paralelu 70ºN ente Groenlandia y la islla de Baffin, que ye la llende sur de la [[badea de Baffin]];
* al este, la mariña occidental de Groenlandia;
* al sur, el paralelu 60ºN, ente Groenlandia y la península de Llabrador;
* al oeste, la llende esti del Pasaxe del Noroeste, al sur del paralelu 70ºN, y l'[[estrechu de Hudson]].

Tien un anchor d'ente 338 a 664&amp;nbsp;km y na mariña d'islla Baffin tien dos importantes entrantes, el [[Cumberland Sound]] y la [[badea de Frobisher]]. Ye unu de los tramos de la ruta marítima del [[pasu del Noroeste]].

== Corrientes ==
La corriente marina fría del Llabrador traviesa l'Estrechu escontra'l sur, a lo llargo d'Islla de Baffin, abasnando xelu flotante mientres la mayor parte del añu. Una corriente templada, derivada de la corriente del Golfu, flúi escontra'l norte a lo llargo de la mariña de Groenlandia na rexón de les principales rutes marítimes del Estrechu. L'Estrechu ye famosu pol so feroces marea, que pueden dir dende 30 a 60 pies (~10–20 metros), lo que desanimó a munchos antiguos esploradores.

Xeolóxicamente, l'estrechu caracterizóse tamién por tener una fondura, ente 1000 y 2000&amp;nbsp;m, enforma menor que'l [[mar de Llabrador]] (al sur), y que la [[badea de Baffin]] (al norte).

== Historia ==
El primer européu del que se tienen noticies de que crució les agües del estrechu foi'l navegante inglés [[Martin Frobisher]], que, mientres la so espedición de 1576 en busca del [[pasu del Noroeste]], aportó con un únicu barcu, el ''Gabriel'', el 28 de xunetu, cuasi con seguridá a les mariñes de la [[islla Resolvimientu]], na boca de la badea Frobisher. Frobisher volvió na so segunda espedición al añu siguiente, el 17 de xunetu de 1577, al mandu de una pequeña flota de tres barcos, el ''Ayde'', el ''Gabriel'' y el ''Michael'' na que llevaba mineros y refineros a bordu. Nesa ocasión aportó a lo que'l llamó Tierra Hall —n'honor d'unu de los sos capitanes, Christopher Hall, al mandu del ''Gabriel''— nel cantu septentrional de la boca de la badea de Frobisher. Unos díes más tarde tomóse posesión solemnemente d'eses tierres y de la parte sur de la badea en nome de la reina d'Inglaterra. 

El primer européu que realmente saleó y reconoció l'estrechu foi [[John Davis (esplorador del sieglu XVI)|John Davis]] en 1583. Davis partió de Dartmouth el 7 de xunu d'esi añu, al frente del ''Sunneshine'' de Londres (50 ton.) y el ''Mooneshine'' de Dartmouth (35 ton.). En atopándose cola frontera de xelu na mariña oriental de Groenlandia, siguió escontra'l sur hasta doblar el [[cabu Farewell (Groenlandia)|cabu Farewell]]; dende ellí volvió una vegada más al norte, costeando la mariña occidental de Groenlandia, hasta que, al atopar mar llibre de xelu, dirixir al oeste pensando dar cola vía faía China. Crució les agües que güei lleven el so nome estrechu de Davis— y nos 66°&amp;nbsp;N, sicasí, atopar coles mariñes de la islla de Baffin, y, a pesar de que siguió escontra'l norte internándose n'agües del ''Cumberland Sound'' cola esperanza de que fora'l naguáu pasu, tuvo que tornar a finales d'agostu. Aportó a Inglaterra'l 30 de setiembre.

Davis volvió a la zona nos sos otres dos espediciones al árticu. En 1586 partió al mandu de cuatro barcos, pero solo'l ''Mooneshine'' llogró llegar poles difíciles condiciones atmosfériques del viaxe. Repitió'l percorríu del anterior viaxe, llogrando llegar hasta los 67º&amp;nbsp;N, daqué más al norte del cabu Dyer, devasáu'l Cumberland Sound. Volvió trés años más tarde, en 1589, esta vegada a bordu d'una pequeña pinaza de 20 tonelaes, la ''Ellen'', del puertu de Londres. Saleó con condiciones escepcionales costeando a lo llargo de la ribera occidental de Groenlandia n'agües llibres hasta los 72°92'&amp;nbsp;N (daqué más al norte de Upernavik) primero que'l xelu torgára-y el pasu. Siguió escontra l'oeste hasta que nuevamente foi bloquiáu pol xelu. Viró al sur costeando islla de Baffin y esploró de nuevu'l golfu del Cumberland Sound. Depués siguió escontra'l sur retornando a casa'l 15 de setiembre, en saleando con ésitu na so pequeña embarcación al traviés de más de 20° d'agües ártiques.

== Ver tamién ==
* [[Groenlandia]]
* [[Islla de Baffin]]
* [[Pasu del Noroeste]]
* [[Martin Frobisher]]
* [[John Davis (esplorador del sieglu XVI)|John Davis]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* Boertmann, David. ''Mapping of Oil Spill Sensitive Areas in the Davis Strait, West Greenland A Review of Biological Data in Relation to Oil Spill Sensitivity Mapping, with an Identification of Data Gaps''. Copenhagen, Denmark: Greenland Environmental Research Institute, 1992. 
* Crawford, R. E. ''Life History of the Davis Strait Greenland Halibut, with Reference to the Cumberland Sound Fishery''. Winnipeg: Dept. of Fisheries and Oceans, 1992. 
* Dr̐ưue , C., and G. Heinemann . 2001. &quot;Airborne Investigation Of Arctic Boundary-Layer Fronts Over The Marginal Ice Zone Of The Davis Strait&quot;. ''Boundary-Layer Meteorology''. 101, no. 2: 261-292. 
* Heide-Jorgensen, M P, H Stern, and K L Laidre. 2007. &quot;Dynamics of the Sea Ice Edge in Davis Strait&quot;. Journal of Marine Systems : ''Journal of the European Association of Marine Sciences and Techniques''. 67, no. 1: 170. 
* Jones, A G E, and Arthur Credland. 1998. &quot;The Greenland and Davis Strait Trade, 1740-1880&quot;. ''The Polar Record''. 34, no. 189: 162. 
* J̐ưrgensen, O, C Hvingel, P M̐ưller, and M Treble. 2005. &quot;Identification and Mapping of Bottom Fish Assemblages in Davis Strait and Southern Baffin Bay&quot;. ''Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences''. 62: 1833-1852. 
* Mallory ML, GJ Roberston, and A Moenting. 2006. &quot;Marine Plastic Debris in Northern Fulmars from Davis Strait, Nunavut, Canada&quot;. ''Marine Pollution Bulletin''. 52, no. 7: 813-5. 
* Ross, W. Gillies. ''Arctic Whalers, Icy Seas Narratives of the Davis Strait Whale Fishery''. Toronto, Canada: Irwin Pub, 1985. ISBN 0-7725-1524-7

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Davis Strait}}
* [http://modis.gsfc.nasa.gov/gallery/individual.php?db_date=2005-06-21 Fotografía del estrechu de Davis tomada dende satélite] amuesa agües producíes pola fusión del xelu.

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Estrechos del océanu Árticu de Canadá|Davis]]
[[Categoría:Estrechos del océanu Atlánticu de Canadá|Davis]]
[[Categoría:Estrechos del océanu Árticu de Groenlandia|Davis]]
[[Categoría:Mares del océanu Árticu|Davis]]
[[Categoría:Mares del océanu Atlánticu|Davis]]
[[Categoría:Mares d'América|Davis]]
[[Categoría:Mares de Dinamarca|Davis]]
[[Categoría:Mares de Canadá|Davis]]
[[Categoría:Xeografía de Nunavut]]
[[Categoría:Pasu del Noroeste|Davis]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>ex8vesoaeerjrj5hm6dy0904dj9b04e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mar de Labrador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97437</id>
    <revision>
      <id>4527033</id>
      <parentid>4010272</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2857" sha1="spv1h82dkh44s5jiuyms9v6ajkpotab" xml:space="preserve">{{Xeografía}}

El '''mar de Labrador''' {{Etimoloxía|francés|''mer du Labrador''}}: {{lang-en|''Labrador Sea''}}; {{lang-da|Labradorhavet}} ye un cuerpu d'agua del [[océanu Atlánticu|océanu Atlánticu Norte]] alcontráu ente la península [[Canadá|canadiana]] de [[Labrador (rexón)|Labrador]] y la islla [[Dinamarca|danesa]] de [[Groenlandia]]. Ta flanqueado per tierres continentales en tolos sos cantos y la so fondura ye d'unos 3 km. Les sos agües conecten al norte coles de la [[badea de Baffin]], al traviés del [[estrechu de Davis]].

== Llendes xeográfiques ==
Según la [[Organización Hidrográfica Internacional]] («International Hydrographic Organization», IHO), na so publicación ''Limits of oceans and seas'' (3ª edición de 1953),&lt;ref&gt;«Limits of oceans and seas», páx. 10, disponible en: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/1/1d/S23_1953.pdf&lt;/ref&gt; el mar de Labrador (que tien el númberu d'identificación 15A) tien les siguientes llendes:
* al norte, el llende sur del estrechu de Davis —el paralelu 60ºN, ente Groenlandia y Labrador.
* al este, una llinia ente cabu St. Francis (Terranova, {{coord|47|45|N|52|27|W}}) y [[cabu Farewell (Groenlandia)|cabu Farewell]] (Groenlandia).
* al oeste, la mariña este de Terranova y Labrador y el llende nordés del [[golfu de San Llorienzo]] —una llinia dende'l cabu Bauld (puntu norte d'isla Kirpon, {{coord|51|40|N|55|25|W}}) al estremu este d'isla Belle y al Northeast Ledge ({{coord|52|02|N|55|15|W}}). D'equí, una llinia xuniendo ésti saliente col estremu oriental del cabu St. Charles (en Labrador, 52º13'N).

== Xeoloxía ==
El mar de Labrador formóse probablemente pol espaciamientu del fondu marín qu'empezó a asoceder hai alredor de 61 millones d'años y paró fai cerca de 40 millones d'años.

Hai una hestoria más recién alrodiu de la forma del mar, mientres la [[edá del xelu]], la fueya de xelu norteamericano colapsóse repitíes vegaes mandando folaes d'[[iceber]]s escontra'l mar de Labrador, no fondero del mar de Labrador hai una capa de piedres irregulares (Glacial erráticu), esto ye cachos de piedra que nun coinciden con tamañu y el tipu de piedra natives al área en que s'atopen, dexaes ende polos iceberes al dilise.

Una de les canales de turbidita más grandes de mundu cuerre de Norte a Sur en mediu del mar de Labrador. Los ábanos de [[turbidita]] cuerren esta canal por centenar de quilómetros, munchos d'elles terminando nes bien fondes agües de [[Nueva Inglaterra]].

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{Tradubot|Mar de Labrador}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Mares del océanu Atlánticu|Labrador]]
[[Categoría:Mares d'América|Labrador]]
[[Categoría:Mares de Dinamarca|Labrador]]
[[Categoría:Mares de Canadá|Labrador]]
[[Categoría:Xeografía de Groenlandia]]
[[Categoría:Xeografía de Terranova y Labrador]]</text>
      <sha1>spv1h82dkh44s5jiuyms9v6ajkpotab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527036</id>
      <parentid>4527033</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="8x79qbhcce3kmznrn1yc2796hzrhtiz" xml:space="preserve">{{Xeografía}}

El '''mar de Labrador''' ({{lang-fr|mer du Labrador}}, {{lang-en|Labrador Sea}}; {{lang-da|Labradorhavet}}) ye un cuerpu d'agua del [[océanu Atlánticu|océanu Atlánticu Norte]] alcontráu ente la península [[Canadá|canadiana]] de [[Labrador (rexón)|Labrador]] y la islla [[Dinamarca|danesa]] de [[Groenlandia]]. Ta flanqueado per tierres continentales en tolos sos cantos y la so fondura ye d'unos 3 km. Les sos agües conecten al norte coles de la [[badea de Baffin]], al traviés del [[estrechu de Davis]].

== Llendes xeográfiques ==
Según la [[Organización Hidrográfica Internacional]] («International Hydrographic Organization», IHO), na so publicación ''Limits of oceans and seas'' (3ª edición de 1953),&lt;ref&gt;«Limits of oceans and seas», páx. 10, disponible en: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/1/1d/S23_1953.pdf&lt;/ref&gt; el mar de Labrador (que tien el númberu d'identificación 15A) tien les siguientes llendes:
* al norte, el llende sur del estrechu de Davis —el paralelu 60ºN, ente Groenlandia y Labrador.
* al este, una llinia ente cabu St. Francis (Terranova, {{coord|47|45|N|52|27|W}}) y [[cabu Farewell (Groenlandia)|cabu Farewell]] (Groenlandia).
* al oeste, la mariña este de Terranova y Labrador y el llende nordés del [[golfu de San Llorienzo]] —una llinia dende'l cabu Bauld (puntu norte d'isla Kirpon, {{coord|51|40|N|55|25|W}}) al estremu este d'isla Belle y al Northeast Ledge ({{coord|52|02|N|55|15|W}}). D'equí, una llinia xuniendo ésti saliente col estremu oriental del cabu St. Charles (en Labrador, 52º13'N).

== Xeoloxía ==
El mar de Labrador formóse probablemente pol espaciamientu del fondu marín qu'empezó a asoceder hai alredor de 61 millones d'años y paró fai cerca de 40 millones d'años.

Hai una hestoria más recién alrodiu de la forma del mar, mientres la [[edá del xelu]], la fueya de xelu norteamericano colapsóse repitíes vegaes mandando folaes d'[[iceber]]s escontra'l mar de Labrador, no fondero del mar de Labrador hai una capa de piedres irregulares (Glacial erráticu), esto ye cachos de piedra que nun coinciden con tamañu y el tipu de piedra natives al área en que s'atopen, dexaes ende polos iceberes al dilise.

Una de les canales de turbidita más grandes de mundu cuerre de Norte a Sur en mediu del mar de Labrador. Los ábanos de [[turbidita]] cuerren esta canal por centenar de quilómetros, munchos d'elles terminando nes bien fondes agües de [[Nueva Inglaterra]].

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{Tradubot|Mar de Labrador}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Mares del océanu Atlánticu|Labrador]]
[[Categoría:Mares d'América|Labrador]]
[[Categoría:Mares de Dinamarca|Labrador]]
[[Categoría:Mares de Canadá|Labrador]]
[[Categoría:Xeografía de Groenlandia]]
[[Categoría:Xeografía de Terranova y Labrador]]</text>
      <sha1>8x79qbhcce3kmznrn1yc2796hzrhtiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palmeral d'Elx</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97550</id>
    <revision>
      <id>4527094</id>
      <parentid>4318941</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T21:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6075" sha1="da3ruexe2yai9uj6k81gcx2liz0sjfn" xml:space="preserve">{{Tradubot|Palmeral de Elche}}
{{edificiu}}
El '''Palmeral d'Elx''' (''Palmerar d'Elx'' en [[Idioma valencianu|valencianu]]), asitiáu en [[Elx]] ([[España]]), ye una gran estensión de [[palmera|palmeres]] dientro del cascu urbanu de la ciudá. Con más de 200.000 exemplares, ye'l palmeral más grande d'[[Europa]], y nel mundu namái lu superen dellos palmerales árabes.&lt;ref&gt;{{cita web
|url = http://www.visitelche.com/ecoturismo/documentos/el palmeral/
|títulu = El Palmeral históricu d'Elx. Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.
|editor = Visitelche.
|fechaaccesu = 17 de xunu de 2013
}}&lt;/ref&gt;
El principal tipu de palmera que s'atopa ye la llamada ''[[Phoenix dactylifera]]'' que foi lleváu ellí polos musulmanes cuando ocuparon la [[Península Ibérica]].
La palmera o palma cotízase perbién nel mercáu español y tamién nes esportaciones clandestines; ye bien importante la industria datilero y la confección de palmes, que son les sos fueyes llevaes a un procesu especial de blanquiáu quitándoles de lluz. 
[[Ficheru:Palmera-imperial.jpg|thumb|La ''Palmera Imperial'' nel [[Güertu del Cura]].]]
[[Ficheru:Palmeral Elche.JPG|250px|thumb|Mapa de los güertos de palmeres declaraos [[Patrimoniu de la Humanidá]].]]
El Palmeral d'Elx foi declaráu [[Patrimoniu de la Humanidá]] pola [[Unesco]], el [[30 de payares]] de [[2000]].
[[Ficheru:Arcoiris en el Palmeral de Elche.jpg|thumb|200px|Panorámica d'Elx col Palmeral en primer términu.]]
En [[2005]] detectóse qu'había exemplares de palmeres infestaos por [[bárabu|bárabos]] de [[picudu colloráu]] (''[[Rhynchophorus ferrugineus]]''). Esti inseutu, ye un [[escarabayu]], pon los sos güevos nel interior de la palmera, y cuando eclosionan los [[güevu (bioloxía)|güevos]], los bárabos alimentar del tarmu del árbol.

== Orixe ==
El Palmeral d'Elx sería creáu polos primeres [[musulmanes]] que se asentarón en[[Elx]].&lt;ref&gt;[http://www.cult.gva.es/palmeral/data/ye03.html L'orixe musulmán del Palmeral (II)]&lt;/ref&gt; Los [[Historia d'España#La conquista islámica|árabes]] siguieron la mesma táctica de proteición y aumentaron el plantíu; con [[Abderramán I]] fíxose la gran rede de acequias. A esti príncipe [[omeya]], exiliáu en [[al-Ándalus]], atribúyense-y, precisamente, unos versos dedicaos a una de les primeres palmeres peninsulares:
{{cita|¡Oh palma! Tu yes, como yo, estranxera&lt;br /&gt;n'occidente, alloñada de la to patria.&lt;ref&gt;[[Emilio García Gómez]], ''Poesía arabigoandaluza'', Madrid, 1952, p. 24.&lt;/ref&gt;}}
Más tarde, na Edá Media fuéronse dictando una serie de lleis pa protexelo y dende entós nun se dexó de vixilar y curiar nunca.

El primer precedente d'interés de les autoridaes pola proteición del Palmeral produzse yá en [[1265]] cola conquista de [[Xaime I d'Aragón|Xaime I]], que al paecer evitó que fueren esfarrapaes por ser acomuñaes como elementu identificativo de la cultura islámica.&lt;ref&gt;Plan Especial de Proteición del Palmeral d'Elx&lt;/ref&gt;

== Composición ==
Los conxuntos más conocíos del Palmeral son el Parque Municipal, el Güertu de baxo, el [[Güertu del Cura]] y el Güertu del Chicolateru. D'ente toos, los meyores y más antiguos exemplares tán nel llamáu Güertu del Cura, dientro del gran Palmeral. El nome vien-y dau del so propietariu nel añu [[1918]]. Dellos exemplares tienen más de 300 años. Hai que tener en cuenta que la palmera tien una vida media de 250 a 300 años. Estes palmeres son de la mesma especie que les d'[[Irán]]. Son [[dátil|datileres]] y ye n'avientu cuando dan el so frutu. Amás hai delles otres especies tropicales.

== La ''Palmera Imperial'' ==

Nel conxuntu sobresal la llamada ''Palmera Imperial'' que recibió esi nome n'homenaxe a la emperatriz [[Sabela de Baviera]] (Sissi), que visitó'l Güertu en [[1894]]. Tien esta palmera 7 [[renuevu|renuevos]] enormes en forma de candelabru y della dixo Sissí que yera digna d'un Imperiu.

== Ruta del Palmeral ==

Un prestosu paséu ente los güertos de palmeres ilicitanos, empieza y termina nel Güertu de San Plácido,conocíu tamién como'l Muséu del Palmeral. Ye una ruta d'escasa dificultá apta pa tolos públicos, puede realizase andando o en bicicleta. Tien un percorríu total de 2.580 metros.&lt;ref&gt;{{cita web
|url = http://www.visitelche.com/rutes/ruta-del palmeral/
|títulu = Ruta del Palmeral d'Elx.
|editor = Visitelche.
|fechaaccesu = 17 de xunu de 2013
}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Ruta Palmeral.jpg|miniaturadeimagen|center|thumb|La Ruta del Palmeral.]]

== Ver tamién ==
* [[Phoenix dactylifera]]
* [[Güertu del Cura]]
* [[Arboreto Municipal d'Elx]]
* [[Clot de Galvany|Paraxa natural Clot de Galvany]]
* [[Elx]]
* [[Muséu del Palmeral]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20120806014455/http://www.visitelche.com/palmeral/ Información sobre'l Palmeral na páxina oficial de turismu d'Elx]
* [https://web.archive.org/web/20070318020208/http://www.exposelche.com/expopalmeral/vr2.html Panorámica 360° del Palmeral d'Elx]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Información sobre'l picudu colloráu |2=http://www.infojardin.com/palmeres/plaga-palmera-picudu-collor%C3%A1u.htm |date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://whc.unesco.org/es/list/930 Ficha del Palmeral d'Elx] na web d'UNESCO (n'[[idioma inglés|inglés]])
* [http://www.spain.info/TourSpain/Arte%20y%20Cultura/Monumento/K/AW/0/Palmeral%20de%20Elx?Language=YE Información Turística del Palmeral d'Elx en Spain.info, el portal de turismu oficial d'España]
* {{Enllaz rotu|1=Palmeral d'Elx, Hestoria, Dómina Musulmana y Actual - Elx Muévese |2=http://elchesemueve.com/servicio/agenda-elche/patrimonio-humanidad/palmeral-de-elche |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Parques y xardinos d'España]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'España]]
[[Categoría:Bienes d'interés cultural de la Comunidá Valenciana]]
[[Categoría:Provincia d'Alacant]]
[[Categoría:Árboles d'España]]</text>
      <sha1>da3ruexe2yai9uj6k81gcx2liz0sjfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mar de Beaufort</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97560</id>
    <revision>
      <id>4527028</id>
      <parentid>4341574</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8678" sha1="qysfbzc3rpayupezbsb1o4jap4u7osr" xml:space="preserve">{{Xeografía}}
El '''mar de Beaufort''' ([[idioma inglés|inglés]]: ''Beaufort Sea'', [[idioma francés|francés]]: ''mer de Beaufort'') ye un sector del [[océanu Árticu]], asitiada n'América del Norte, ente [[Alaska]] y los territorios canadianos llamaos [[Territorios del Noroeste]] y el [[Yukón]]. La so estensión ye d'alredor de 450 000 km². Recibió'l so nome pol [[hidrógrafo]] irlandés Sir [[Francis Beaufort]] (1774-1857).

== Historia ==

El Almirantazgo inglés foi quien con más énfasis buscó l'allampáu [[Pasu del Noroeste]], y en comprobando que nun había nengún pasu al traviés del continente, probó al traviés del estrechu de Bering.

En 1825 [[Frederick William Beechey]] (1796 –1856) aterrizó na tierra cola nave del comandante del balandru ''HMS Blossom'', con una tripulación d'un centenar d'homes, que la so misión yera algamar l'estrechu de Bering y una vegada ellí, virar escontra l'este hasta enllazar con dos espediciones que buscaben el pasu pel oeste: una per tierra, dende'l ríu Mackenzie, comandada por [[John Franklin]] (1786-1847) (que se va faer célebre al sumir con tola so tripulación na tristemente [[espedición perdida de Franklin]]); y otra per mar, dende'l [[estrechu del Príncipe Rexente]], a les órdenes de [[William Edward Parry]] (1790 −1855), que nun pudo progresar debíu al xelu. 

Beechey llegó al estrechu de Bering en xunetu de 1826 y siguió saleando escontra'l norte, doblando [[punta Barrow]] (Alaska) onde esperó a unes poques milles ({{coord|71|23|31|N|156|21|30|W}}), ensin llograr contautar coles espediciones occidentales. Beechey foi, poro, el primer occidental que saleó, malapenes unes milles, pel mar de Beaufort. Más tarde súpose que la partida del ''HMS Blossom'' perdiera a Franklin, que llegara a 160 milles de punta Barrow, por namái nueve díes. Tornó al Pacíficu pa faer la ivernada nun escelente abellugu cerca del cabu Príncipe de Gales (posiblemente puertu Clarence, Alaska). Beechey, nel branu de 1827, crució una vegada más l'estrechu de Bering pero tampoco llogró atopar nin a Franklin nin a Parry. 

La mariña continental, el cantu meridional del mar de Beaufort, foi reconocíu dende tierra por Franklin (17486-1847) na so espedición de reconocencia de 1824-26, na que diba acompañáu por [[George Back]] (1796-1878), el naturalista [[John Richardson (naturalista)|John Richardson]] (1787-1865) y l'esplorador canadianu [[Peter Warren Dease]] (1788-1863). Baxaron el ríu Mackenzie y esploraron el tramu de mariña oriental del Beaufort hasta llegar a la badea de Prudhoe. 

El primer occidental del que se tien constancia de que saleó per completu les agües del mar de Beaufort foi, nel añu 1850, l'oficial naval y esplorador británicu [[Robert McClure]] (1807-73), comandando el ''HMS Investigator'', nuna de les espediciones del Almirantazgo a la busca de la espedición perdida de Franklin. Nesa espedición McClure foi'l primeru que llogró completar el Pasu del Noroeste, anque parte del trayeutu facer a cuerpu y en trineos.

== Xeografía ==
El mar de Beaufort ta llindáu, al noroeste per una llinia que coneuta [[punta Barrow]] (Alaska) con Lands End na [[islla del Príncipe Patrick]]; al oeste poles mariñes occidentales de la [[islña del Príncipe Patrick]] y la [[islla de Banks]], perteneciente al [[archipiélagu árticu canadianu]]; y al sur pola mariña continental.

El [[ríu Mackenzie]] desagua nesti mar, al igual qu'otros cursos menores. Supón un importante hábitat pa ballenes y páxaros, ya inda sigue siendo una zona relativamente virxe, y llibre del tráficu comercial.

El mar ta dafechu conxeláu mientres la mayor parte del añu, cubriendo la capa de xelu permanente la so parte norte mientres tol añu. 

El mar de Beaufort ye tamién el llugar nel que se supón qu'esisten significatives reserves de [[petroleu]] sol llechu del mar, como continuación del les reserves esistentes na cercanes zona del ríu Mackenzie y North Slope.{{ensin referencies}}. Foi esploráu pola petroleres na década de 1960, empezando a operar la primer plataforma petrolífera en 1986 (Amauligak Project).

== Disputa fronteriza ==

Hai una disputa ente Canadá y Estaos Xuníos sobre la delimitación d'una parte de la seición marítima de la frontera internacional nel mar de Beaufort.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#Issues |títulu=CIA - The World Factbook - United States&lt;!-- Bot generated title --&gt; |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070612213256/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#Issues |fechaarchivu=2007-06-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20070224150112/http://www.institutenorth.org/servlet/download?id=35&lt;/ref&gt; Canadá reclama que la frontera marítima vaya a lo llargo del meridianu 141ºN, siguiendo la frontera terrestre Alaska-Yukon, hasta una distancia de 200 milles náutiques (370 km).&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070228155006/http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/BP/bp322-y.htm The Law of the Sea Convention (BP-322Y)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; Los Estaos Xuníos alieguen que la llinia divisoria debe de ser perpendicular a la mariña hasta una distancia de 200 milles náutiques, siguiendo una llinia d'equidistante de la mariña.&lt;ref&gt;p.10 of http://www.dtic.mil/whs/directives/cuerres/20051m_062305/United_States_America.doc&lt;/ref&gt; Esta diferencia crea una cuña que ye reclamada por dambes naciones. Esti conflictu adquirió mayor importancia por cuenta de la posible presencia de reserves de petroleu dientro de la cuña.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.cdfai.org/PDF/NORTHERN%20INTERESTS%20AND%20CANADIAN%20FOREIGN%20POLICY.pdf |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100816063443/http://www.cdfai.org/PDF/Northern%20Interests%20and%20Canadian%20Foreign%20Policy.pdf |fechaarchivu=2010-08-16 }}&lt;/ref&gt; Dambos países ufiertaron los derechos d'esploración de petroleu nes seiciones dientro de la cuña en disputa.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090306044528/http://www.ainc-inac.gc.ca/oil/Pdf/BsmdDispoPage.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090306044528/http://www.dog.dnr.state.ak.us/oil/products/publications/beaufortsea/bsaw2006/bsmap8.pdf M:\Maps AutoCAD\Areawide_BS\Tract_Map\2006\Sale Results\BSAW06 Sale Results Map_Color_148_45.dwg 8 of 8 (1)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Delimitación de la IHO ==

La máxima autoridá internacional en materia de delimitación de mares, la [[Organización Hidrográfica Internacional]] («International Hydrographic Organization, IHO), considera'l mar de Beaufort como un mar. Na so publicación de referencia mundial, «Limits of oceans and seas» (Llendes d'océanos y mares, 3ª edición de 1953), asígna-y el númberu d'identificación 13 y definir de la forma siguiente:

{{cita|Nel norte.&lt;br /&gt;Una llinia dende punta Barrow, Alaska, hasta Lands End, na [[islla del Príncipe Patrick]] (76°16' N, 124°08' O).&lt;br /&gt;Nel este.&lt;br /&gt;Dende Lands End, al traviés de la mariña suroeste de la islla del Principe Patrick, hasta punta Griffiths, dende ellí una llinia hasta'l cabu del Principe Alfred, l'estremu noroccidental de la islla de Banks, depués al traviés de la so mariña oeste hasta'l cabu de Kellet, l'estremu suroeste, y dende ellí una llinia hasta'l cabu Bathurst, na parte continental.|Limits of oceans and seas, páx. 9.&lt;ref&gt;«On the North. &lt;br /&gt;A line from Point Barrow, Alaska, to Lands End, Prince Patrick Island (76°16' N, 124°08' O).&lt;br /&gt;On the East.&lt;br /&gt;From Lands End through the Southwest coast of Prince Patrick Island to Griffiths Point, thence a line to Cape Prince Alfred, the Northwestern extreme of Banks Island, through its West coast to Cape Kellet, the Southwestern point, and thence a line to Cape Bathurst on the mainland (70°36' N, 127°32' W)».&lt;br /&gt; La traducción al español ye propia. La versión orixinal, n'inglés, ta disponible en llinia nel sitiu oficial de la «International Hydrographic Organization» en: {{enllaz rotu|1=http://www.iho.int/publicat/free/files/S23_1953.pdf |2=http://www.iho.int/publicat/free/files/S23_1953.pdf |bot=InternetArchiveBot }}.&lt;/ref&gt;|col2=}}

== Referencies ==
{{traducíu ref| en|Beaufort Sea}}
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [https://web.archive.org/web/20061001015952/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17353 Mar de xelu nel Mar de Beaufort]. ''NASA Earth Observatory''

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Mar de Beaufort| ]]
[[Categoría:Territorios apostaos n'América del Norte]]

[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>qysfbzc3rpayupezbsb1o4jap4u7osr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Badea de Hudson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97563</id>
    <revision>
      <id>4527051</id>
      <parentid>4517886</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10032" sha1="pddj0d1i5s8na9bp395o8w8c2n2qxie" xml:space="preserve">{{Rexón}}
La '''badea de Hudson''' ye una gran badea alcontrada nel nordeste de [[Canadá]]. La badea de Hudson forma parte del [[océanu Árticu]]. Pol so tamañu, ye un auténticu [[Mar#Clases de mares|mar interior]] de Canadá. Coneuta pel este col [[océanu Atlánticu]] al traviés del [[estrechu de Hudson|estrechu homónimu]], y pel norte col restu del Árticu, al traviés de la [[cuenca Foxe]], que nun se considera parte de la badea. 

Alministrativamente, les sos costes formen parte de les provincies d'[[Ontario]], [[Quebec]], [[Manitoba]] y [[Nunavut]]. Toles islles de la badea pertenecen a Nunavut. Les agües de la badea ta alcontraes ente los 78-95° O y 51-70° N.

== Xeografía física ==

La badea de Hudson tien una superficie de 1,23 millones de km², con cerca de 1.000 km d'anchor, en direición E-O y cuasi 700 km N-S. La so cuenca ye poco fonda, siendo la so fondura media de 125 m, y polo xeneral inferior a 80 m hasta unos 100 km de la mariña, y la máxima algama los 257 m. El fondu ye pocu accidentáu con delles depresiones y bancos pocu fondos. La razón ye que se formó mientres la postrera [[glaciación]] pol ''cepilláu'' del [[escudu canadianu]] mientres el [[Precambrianu]] polos [[glaciar]]es.

Si repara'l mapa de la badea. puede apreciase que la parte sureste tien forma de semicírculu llamáu [[Arcu de Nastapoka]]. Anque nenguna prueba sofitar, una hipótesis avanza qu'esta forma sería'l [[Cráter (impactu)|cráter]] d'unu de los mayores impautos d'un [[meteoritu]] del mundu, con un diámetru d'unos 300 km.&lt;ref&gt;Artículu de Terence Dickinson publicáu nel ''Canadian Geographic'', númberu de mayu-xunu de 1995&lt;/ref&gt;

El fluxu de les agües del árticu del norte de la badea y de les agües duces provenientes de los munchos ríos que desaguan nella, como'l [[ríu Churchill]] y el [[ríu Nelson]], caltienen un nivel de salín muncho más baxu que'l nivel mediu de los mares. Les agües de la badea arramen escontra l'océanu Atlánticu, cruciando l'angostu estrechu de Hudson, anque pola mor del estrechamientu y el tamañu escepcional de la badea, la masa d'agua puede dar munches vegaes la vuelta antes de salir.

L'agua de la badea empieza a conxelase a principios de [[payares]] y termina per completar se en [[avientu]]. El xelu persiste hasta [[xunu]], anque se formen [[polinia (glaciología)|polinies]] pol vientu nel xelu, inclusive mientres lo más frío del iviernu. El contraste ente estes agües espuestes al campu que la so temperatura ye d'aproximao -2&amp;nbsp;°C y l'aire del ambiente muncho más frío so les abertures, xenera precipitaciones de nieve importante pero bien alcontraes.

Tres el destemple, produzse una circulación marítima llindada. Amás de los [[kayak]]s [[inuit]]s, los botes amerindios y barcos de cabotaxe de too tipu, les embarcaciones de la Guardia Costera canadiana abren canales nel xelu y abastecen a los pueblos costeros. Delles embarcaciones d'altor tamién faen escala en Churchill (provincia de [[Manitoba]]) pal tresporte del trigu que provién de les [[Praderíes canadianes]].

== Fauna ==
Les especies de peces más abondosos son el [[salvelino|salvelino ''(salvelinus alpinus)'' o trucha ártica]], el capelán ''(mallotus villosus)'', el bacaláu polar ''([[boreogadus saida]])'' y el bacaláu de Groenlandia ''([[gadus ogac]])''. Cerca de 20.000 [[delphinapterus leucas|belugas]] ''(Delphinapterus leucas)'' o ballenes blanques, pasen el branu a lo llargo de la mariña oeste de la badea; los grupos del estuariu del ríu Nelson son probablemente los más importante del mundu.

L'[[Ursus maritimus|osu polar]] ye otru importante habitante de la badea. Cerca de la ciudá de Churchill, estos osos pasen la temporada braniza [[envernía|envernando]], al contrariu qu'otros osos, y pariendo a los sos pequeños. Los vertideros son un llugar de cita na seronda nel momentu de la vuelta escontra la badea, hasta que'l xelu seya bastante sólidu pa soportalos. Traten asina d'atopar un pocu d'alimentu dempués de 6 meses d'ayuno antes de poder cazar la so presa favorita: la [[foca]]. Esto causa problemes nes rellaciones humanu-osu.

Les [[marisma|marismes]] de la badea de Hudson son frecuentaes por delles de les poblaciones más importantes d'aves acuátiques. En particular añeren ellí los famosos [[Branta canadensis|gansos canadianos]] ''(branta canadensis)'' y una de les poblaciones más importantes del mundu de [[Ferre pelegrín|ferres pelegrinos]].

== Flora ==
Les tierres riberanes de la badea cubren 324.000 km², son relativamente llanes y cubiertes de [[barraquera|barraqueres]] acedes. La badea de Hudson asítiase polo xeneral al norte de la llende de los árboles. La vexetación al sur ye de tipu ''muskeg'', un amiestu d'alteria con dellos árboles. Los [[cree (tribu)|indios Cree]] llamar ''wiinipekw'', agua buelguizo, el mesmu nome que pal [[llagu Winnipeg]]. Avanzando escontra'l norte de la badea atopa la [[tundra]] y el [[permafrost]] onde'l mercuriu ta la mayor parte del añu bastante per debaxo del puntu de conxelación.

== Historia ==
[[Ficheru:Henry Hudson map.JPG|thumb|300px|Mapa de Henry Hudson.]]
[[Ficheru:Hudson bay explorer.png|thumb|300px|Mapa amosando les espediciones en badea Hudson.]]
Esta badea lleva'l nome del esplorador inglés [[Henry Hudson]] que, en [[1610]], a bordu del so buque ''Discovery'', foi'l primer navegante conocíu n'enfusase nes sos agües. Nel so cuartu viaxe, Hudson partió a la busca del allampáu [[Pasu del Noroeste]]. Bordió la mariña occidental de Groenlandia y en cruciando a mediaos d'añu l'estrechu qu'agora lleva'l so nome, internar na badea. Pasó tres meses esplorando y cartografiando gran parte de la so mariña oriental.

Na creencia de que s'atopaba nel Pacíficu, saleó aldu sur hasta la badea de James. En payares el ''Discovery'' quedó prindáu nel xelu, y la tripulación sobrevivió en tierra. Cuando na primavera estenó'l xelu, Hudson quería esplorar el restu de la zona, pero dempués de pasar un duru iviernu pola mor del fríu y la escasez d'alimentos, la discordia xeneralizar ente la tripulación, acabando con un motín el 22 de xunu de [[1611]]. Hudson, el so fíu y otros siete miembros de la tripulación fueron abandonaos a la so suerte nun pequeñu bote y nunca más se supo d'ellos. Los pocos remontaos que consiguieron sobrevivir pudieron llegar a Inglaterra gracies a l'habilidá del [[práuticu|pilotu]] [[Robert Bylot]], y fueron encarcelaos. Bylot llogró l'indultu pola so fazaña y en 1612, tornó a la badea de Hudson, esta vegada con sir [[Thomas Button]]. Llegaron a la desaguada del [[ríu Nelson]], onde pasaron l'iviernu. Na primavera de 1613 siguieron al norte, llegando a una llatitú de 65°, antes de tornar a Inglaterra.

Dos esploradores ingleses más entamaron la busca del Pasu del Nororeste en mayu de 1631. El capitán [[Thomas James]] partió de Bristol pa una travesía de dos años con un solu buque, el ''Henrietta Maria''. James esploró la badea, cuantimás la parte meridional qu'agora lleva'l so nome (bahía James), en siendo atrapáu pol xelu'l 1 de setiembre de 1631.&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=Ordeal by ice; the search for the Northwest Passage |url=https://archive.org/details/ordealbyicesearc0000mowa |apellíos=Mowat |nome=Farley |añu=1973 |editorial=McClelland and Stewart Ltd |llocalización=Toronto |páxines=[https://archive.org/details/ordealbyicesearc0000mowa/page/n119 118] |oclc=1391959}}&lt;/ref&gt; Paso l'iviernu en [[islla Charlton]] antes de siguir el so viaxe nel océanu Árticu nel branu de 1632.

[[Luke Fox]] zarpó'l 28 d'abril de Londres y el 5 de mayu dexó Deptford, dos díes depués de la salida de James de Bristol. Dempués de sobrevivir a un calvariu por causa de los xelos, llegó al estrechu de Hudson el 22 de xunu y entamó una reconocencia en sentíu contrariu a les manes del reló de les costes de la badea de Hudson. Empezó siguiendo la mariña meridional d'islla Southampton, depués baxó a lo llargo de la mariña occidental de badea hasta Port Nelson. Más al sur, atopóse los díes 29 al 31 d'agostu con Thomas James: Fox siguió saleando escontra l'este y el norte, y James escontra l'este y el sur, enfusándose en bahía James. Fox siguió la so esploración al norte, siendo'l primera navegante n'enfusase finalmente en cuenca Foxe y percorrer la mariña occidental d'[[islla Baffin]], hasta que se vio obligáu a tornar pola mor del xelu, a 66° 47' N, volviendo a Inglaterra'l 31 d'ochobre. Tuvo más reconocencia'l viaxe de James probablemente porque la so narración del viaxe taba meyor escrita —''L'estrañu y peligrosu viaxe del Capitán Thomas James'' («The Strange and Dangerous Voyage of Captaine Thomas James»), publicáu en 1633 al so regresu— anque los llogros de Fox tamién fueron destacaos: foi'l primeru en circunnavegar la badea de Hudson, n'investigar la zona de la canal de Foxe y tamién tornó ensin haber perdíu nin un solu home de la so tripulación.

La badea de Hudson ta históricamente acomuñada cola llucha francu-inglesa per América del Norte nos sieglos [[Sieglu XVII|XVII]] y [[Sieglu XVIII|XVIII]], pos daba accesu a los vastos territorios de comerciu de pieles nos que cada país quería consiguir la exclusividad. Los franceses, establecíos nel valle del San Llorienzo ([[Nueva Francia]]), unviaron de cutiu espediciones pa desallugar los puestos de tratáu de pieles que los Ingleses alzaren ellí so la proteición de la [[Compañía de la Badea de Hudson]]. Los ingleses fixeron lo mesmo colos puestos franceses. La situación nun se solucionó hasta dempués de la cesión d'esti territoriu a la [[Gran Bretaña]] en [[1713]] polos [[Trataos d'Utrecht]].
== Ver tamién ==
* [[Henry Hudson]]
* [[Thomas James]] 
* [[Luke Fox]]
* [[Compañía de la Badea de Hudson]]
* [[Estrechu de Hudson]]
* [[Bahía James]]
== Referencies ==
{{llistaref}}
== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Hudson Bay}}
* 
{{Tradubot|Bahía de Hudson}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Badea de Hudson| ]]</text>
      <sha1>pddj0d1i5s8na9bp395o8w8c2n2qxie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oriol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98987</id>
    <revision>
      <id>4527088</id>
      <parentid>4502546</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13292" sha1="psk16dm4hk6wpmhzqixgbekaejkpmoi" xml:space="preserve">{{otrosusos}}
{{redirixe equí|Orel|Laurus nobilis}}
{{llocalidá}}

'''Oriol''' ({{Lang-ru|Орёл}}; {{AFI|[ʌˈrʲol]}}, dacuando transliterada como '''Orel''') ye una ciudá de [[Rusia]], capital del [[óblast d'Oriol]]. Ta allugada xunto al [[ríu Oká]], aproximao a 360 km al sur-suroeste de [[Moscú]].

Ye una encruciada na rede de carreteres y llinies ferriales; desenvuelve una actividá comercial basada nos productos agrícoles. La industria entiende sectores como la maquinaria, la confección, les fábriques de cerveza y de farina. La población en 2002 yera de 333.600 habitantes.

== Historia ==
=== Oríxenes y Edá Media ===
Magar nun esisten rexistros históricos, la evidencia arqueolóxica amuesa qu'esistió un asentamientu fortificáu ente los ríos Oka y Orlik yá nel sieglu XII, cuando la tierra formaba parte del [[Principáu de Chernigov]]. El nome de la fortaleza ye desconocíu; ye posible que nun se llamó Oriol nesi momentu. Nel sieglu XIII, la fortaleza convertir en parte del distritu Zvenigorod del Principáu de [[Karachev]]. A principios del sieglu XV, el territoriu foi conquistáu pol [[Gran Ducáu de Lituania]]. La ciudá llueu foi abandonada pola so población, dempués de ser escalada polos lituanos o la [[Horda d'Oru]]. El territoriu convertir nuna parte del [[Zarato de Rusia]] nel sieglu XVI.

[[Iván el Tarrecible]] decretó que se construyera una nueva fortaleza nel llugar en 1566, col propósitu de defender les fronteres del sur del país. La fortaleza foi construyida bien rápido, el trabayu empezó nel branu de 1566 y termináu na primavera de 1567. L'allugamientu escoyíu nun yera ideal dende'l puntu de vista estratéxicu, una y bones la fortaleza atopar nun terrén baxu y anubiertu estacionalmente, fácilmente enfocáu dende'l terrén altu vecín. El [[Dmitri I &quot;El Falsu&quot;|falsu Dmitri I]] y el so exércitu pasaron por Oriol en 1605; Ivan Bolotnikov en 1606; [[Dmitri II &quot;El Falsu&quot;|Dmitri II]] acampó en Oriol mientres l'iviernu de 1607-1608. La intervención polaca escalar en 1611 y 1615; la población fuxó dempués del segundu saquéu y camudóse a [[Mtsensk]]. Sicasí, Orlovsky Uyezd siguió esistiendo nel papel.

Oriol foi reconstruyíu en 1636. La cuestión de mover la fortaleza a un terrén más ventaxosu taba nel aire hasta la década de 1670, pero'l movimientu nunca se realizó. La fortaleza consideróse innecesaria y desarmada a principios del sieglu XVIII. A mediaos del sieglu XVIII, Oriol convertir n'unu de los principales centros de producción de [[ceberes]], siendo'l ríu Oka la principal ruta comercial hasta la década de 1860 cuando foi reemplazáu por un [[ferrocarril]].

Oriol recibió'l estatus de ciudá en 1702. En 1708 incluyóse como parte de la [[Gubernia de Kiev]]; en 1719, la provincia d'Oriol creóse dientro de la provincia de Kiev. La Provincia foi tresferida a l'acabante crear Gubernia de Bélgorod en 1727. El 11 de marzu (28 de febreru estilu antiguu) de 1778 creóse la vice realeza d'Oriol a partir de partes de les Gubernias de Voronezh y Bélgorod. En 1779, la ciudá foi reconstruyida casi por completu en base a un nuevu plan; y el ríu Oriol pasó a llamase Orlik (&quot;águila pequeña&quot;).

=== Revolución rusa y Segunda Guerra Mundial ===
Dempués de la [[Revolución d'ochobre de 1917]], la ciudá tuvo en manes [[bolxeviques]], sacante por un curtiu periodu entendíu ente'l 13 d'ochobre y el 20 d'ochobre de 1919, cuando foi controlada pol [[Exércitu Blancu (Rusia)|Exércitu Blancu]] d'[[Anton Denikin]].

La ciudá movióse una vegada más ente distintes oblasts nos años 1920 y 1930 (de primeres como Gubernia d'Oriol hasta 1928, entós Rexón Central de la tierra negra ente 1928 y 1934, finalmente nel [[óblast de Kursk]]), convirtiéndose finalmente nel centru alministrativu del so propiu [[Óblast d'Oriol|óblast]] el 27 de setiembre de 1937.

La prisión d'Oriol yera un llugar notable d'encarcelamientu pa presos políticos y prisioneros de guerra de la [[Segunda Guerra Mundial]]. [[Christian Rakovsky]], [[Maria Spiridonova]], [[Olga Kameneva]] y otros 160 prisioneros políticos prominentes fueron fusilaos el 11 de setiembre de 1941 por orde d'[[Josif Stalin]] nel monte de Medvedev, pela rodiada de Orel.

Mientres la Segunda Guerra Mundial, Orel foi ocupada pola ''[[Wehrmacht]]'' el 3 d'ochobre de 1941 y lliberada el 5 d'agostu de 1943, dempués de la [[Batalla de Kursk]]. La ciudá foi destruyida casi por completu.

== Política ==

En febreru de 2012 la [[Duma de la ciudá]] suprimió la eleición direuta del alcalde. N'avientu de 2013, celebróse un referendu, onde'l 71% de la población sofita'l regresu d'eleición de l'alcaldía direuta.

== Situación alministrativa y municipal ==

Oriol ye'l centru alministrativu de la rexón, y nel marcu de les divisiones alministratives, sirve como centru alministrativu del Distritu d'[[Orlovsky]], a pesar de que nun ye una parte d'él. Como una división alministrativa, incorporar por separáu como la ciudá de más importancia d'[[oblast]], una unidá alministrativa col estáu igual a la de los distritos. Como una división municipal, la ciudá d'[[oblast]] incorpórase como Urban Okrug.

== Clima ==
Oriol tien un clima [[continental húmedu]] con [[iviernos]] fríos y [[branos]] templaos. La primer metá del iviernu ye daqué más nidiu que la segunda, con destemples frecuentes. En xineru-febreru, prevalez el clima xeláu, les xelaes severes son posibles. Febreru ye'l mes más duru del iviernu. Ente que marzu ye entá fríu, la primavera déxase notar a principios d'abril. Los branos tienen periodos alternos de calor intenso y clima más frescu. Son habituales periodos de calor intenso ensin agua, y periodos de fuertes agües y clima frescu. La seronda suel ser relativamente templáu.

&lt;div style=&quot;width:70%;&quot;&gt;
{{clima
|location=Orel
|metric first=yes
|single line=yes
|Xin record high C=8.0
|Feb record high C=9.4
|Mar record high C=18.2
|Abr record high C=27.8
|May record high C=32.8
|Xun record high C=35.4
|Xnt record high C=38.7
|Ago record high C=39.5
|Set record high C=30.7
|Och record high C = 26.3
|Pay record high C = 16.0
|Avi record high C = 9.6
|year record high C = 39.5
|Xin high C = −3.7
|Feb high C = −3.6
|Mar high C = 2.3
|Abr high C = 12.2
|May high C = 19.5
|Xun high C = 22.9
|Xnt high C = 24.9
|Ago high C = 23.7
|Set high C = 17.3
|Och high C = 10.1
|Pay high C = 1.9
|Avi high C = -2.7
|year high C = 10.4
|Xin mean C = -6.3
|Feb mean C = -6.7
|Mar mean C = -1.3
|Abr mean C = 7.2
|May mean C = 13.9
|Xun mean C = 17.5
|Xnt mean C = 19.3
|Ago mean C = 17.9
|Set mean C = 12.1
|Och mean C = 6.1
|Pay mean C = -0.8
|Avi mean C = -5.1
|year mean C = 6.2
|Xin low C = −9.0
|Feb low C = −9.9
|Mar low C = −4.7
|Abr low C = 2.6
|May low C = 8.4
|Xun low C = 12.2
|Xnt low C = 14.1
|Ago low C = 12.7
|Set low C = 7.6
|Och low C = 2.7
|Pay low C = −2.8
|Avi low C = −7.7
|year low C = 2.2
|Xin record low C = −33.5
|Feb record low C = −37.2
|Mar record low C = −37.8
|Abr record low C = −18.9
|May record low C = −5.0
|Xun record low C = -0.4
|Xnt record low C = 3.9
|Ago record low C = -2.2
|Set record low C = −5.0
|Och record low C = −13.0
|Pay record low C = −26.4
|Avi record low C = −35.0
|year record low C = −37.8
|Xin precipitation mm = 43
|Feb precipitation mm = 37
|Mar precipitation mm = 33
|Abr precipitation mm = 43
|May precipitation mm = 42
|Xun precipitation mm = 69
|Xnt precipitation mm = 76
|Ago precipitation mm = 59
|Set precipitation mm = 60
|Och precipitation mm = 54
|Pay precipitation mm = 42
|Avi precipitation mm = 43
|year precipitation mm = 601
|Xin snow cm = 15
|Feb snow cm = 21
|Mar snow cm = 21
|Abr snow cm = 10
|May snow cm = 7
|Xun snow cm = 0
|Xnt snow cm = 0
|Ago snow cm = 0
|Set snow cm = 0
|Och snow cm = 3
|Pay snow cm = 6
|Avi snow cm = 7
|year snow cm = 
|Xin precipitation days = 23
|Feb precipitation days = 20
|Mar precipitation days = 17
|Abr precipitation days = 12
|May precipitation days = 10
|Xun precipitation days = 11
|Xnt precipitation days = 8
|Ago precipitation days = 8
|Set precipitation days = 11
|Och precipitation days = 14
|Pay precipitation days = 17
|Avi precipitation days = 24
|year precipitation days = 
|Xin humidity = 84
|Feb humidity = 81
|Mar humidity = 75
|Abr humidity = 65
|May humidity = 64
|Xun humidity = 69
|Xnt humidity = 71
|Ago humidity = 69
|Set humidity = 77
|Och humidity = 82
|Pay humidity = 86
|Avi humidity = 87
|year humidity = 
|Xin sun = 34.1
|Feb sun = 67.2
|Mar sun = 133.3
|Abr sun = 186.0
|May sun = 269.7
|Xun sun = 273.0
|Xnt sun = 288.3
|Ago sun = 275.9
|Set sun = 168.0
|Och sun = 89.9
|Pay sun = 36.0
|Avi sun = 31.0
|year sun = 
|source 1 = Pogoda.ru.net&lt;ref name=&quot;pogoda&quot;&gt;{{cita web| url = http://www.pogoda.ru.net/climate/27906.htm| títulu = Pogoda.ru.net| fechaaccesu = 9 de payares de 2017| publisher = | language = rusu| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20130319005902/http://www.pogoda.ru.net/climate/27906.htm| fechaarchivu = 2013-03-19}}&lt;/ref&gt;
|date=febreru de 2012
}}
&lt;/div&gt;

== Tresporte ==

La ciudá tien l'[[Aeropuertu d'Oriol|Aeropuertu Oriol-Yuzhny]]. Dende 1868 esiste una conexón ferroviaria ente [[Moscú]] y Oriol. 

Oriol ye un importante centru de tresporte nes fronteres de les rexones económiques centrales y el centru de la Tierra Negra. Al traviés de la ciudá converxen siete carreteres importantes de valores federales y republicanes: M2 (Y 105), P92, R119, R120, A142 (Y93), cinco llinies de ferrocarril: a [[Yelets|Yeléts]], [[Moscú]], [[Kursk]], [[Briansk]] y [[Mijáilovski rudnik]]. La ciudá tien un aeropuertu (na actualidá (2013) nun funcionar). La formación d'Oriol como un importante centru de tresporte deber a la so posición xeográfica nes fronteres de les rexones económiques. 

La ciudá cunta con sistemes de trolebuses, tranvíes y autobuses. Esti tipu de tresporte públicu que cubre tol territoriu de la ciudá. Cada autobús, tranvía y trolebús ta forníu con indicadores de ruta qu'informen sobre la ruta al traviés de la ciudá, les paraes designaes, según nos salones detallaron los patrones de tráficu, que se complementa la normativa d'usu d'una manera especial. Hai una [[llancha coleutiva]] nel ríu Oká. Na ciudá hai taxis y danzaderes, y coches d'arriendu. Terminales interurbanos de tresporte: la estación d'Oriol, Estación Luzhki-Oriol, estación d'autobuses d'Oriol, según la carretera federal M2 (Y 105), P92, R119, R120, A142. 

=== Tranvía ===

La tranvía d'Oriol empezó a funcionar a finales del sieglu XIX. Nesi momentu, munches ciudaes yá teníen tranvíes. El 3 (15) de payares de 1898 en Oriol inauguróse la tranvía llétricu. El proyeutu foi realizáu pol empresariu belga FF Gilon y la firma &quot;Compagnie Mutuelle de tranvíes&quot;, que ganó'l derechu a construyir non yá una tranvía, sinón el llume na ciudá.

== Persones famoses rellacionaes con Oriol ==
* [[Yevgeni Preobrazhenski]], políticu, economista, revolucionariu soviéticu *
[[Iván Turgénev]], novelista y dramaturgu. La casa onde pasó la so infancia ye, na actualidá, la sede d'un muséu.
* [[Mikhaíl Bakhtín]], llingüista y críticu lliterariu *
[[Afanasi Fet]], poeta *
[[Nikolái Leskov]], novelista, nacíu nes cercaníes.
* [[Piotr Stolypin]], home d'estáu *
[[Féliks Dzerzhinski]], xefe de l'axencia secreta [[Cheka]].
* [[Nikolái Polikárpov]], diseñador d'aviones
* [[Artem Mikoyán]], fundador de la famosa fábrica d'aviones [[MiG]].
* [[Guennadi Ziugánov]], actual xefe del partíu comunista de la Federación Rusa.
* [[Denís Menshov]], ciclista profesional y ganador de la [[Vuelta a España]] del 2005 y 2007.
* [[Leonid Andréyev]], escritor rusu nacíu na ciudá.
* [[Vasili Kalínnikov|Vasíli Sergéyevich Kalínnikov]], compositor rusu 1866 - 1901.

== Ciudaes hermaniaes ==

Oriol ta hermanada con: 

* {{Bandera|Bielorrusia}} [[Brest]], [[Bielorrusia]] 
* {{Bandera|Crimea}} [[Kerch]], [[República de Crimea]]
* {{Bandera|Países Baxos}} [[Leeuwarden]], [[Frisia]], [[Países Baxos]]
* {{Bandera|Finlandia}} [[Nokia (ciudá)]], [[Finlandia]] 
* {{Bandera|Bulgaria}} [[Razgrad]], [[Bulgaria]] (dende 1968)

== Galería ==
&lt;gallery&gt;
Imaxe:View of Oryol city.JPG
Imaxe:Oryol2006.jpg
Imaxe:Oryol 2006.jpg
Imaxe:Oryol2005.jpg
Imaxe:Oryol_12.jpg
Imaxe:Oryol_14.jpg
Imaxe:Oryol_15.jpg
Imaxe:Oryol, building of the cinema Victory.jpg
Imaxe:Oryol_4.jpg
Imaxe:Oryol_5.jpg
Imaxe:Oryol_7.jpg
Imaxe:Oryol_9.jpg
Imaxe:Bahnhof_von_Orjol_im_September_1941.jpg
Imaxe:Orjol_im_September_1941.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Oryol}}
* [http://www.orel-adm.ru/ Sitiu web oficial de l'Alministración de la ciudá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102052141/http://www.orel-adm.ru/index.php?id=news |date=2009-01-02 }}
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Semeyes d'Oriol |2=http://www.nashaslava.ru/city/orel/ |date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}


{{Tradubot|Oriol}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Rusia]]
[[Categoría:Llocalidaes del óblast d'Oriol]]
[[Categoría:Llocalidaes establecíes en 1566]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten]]</text>
      <sha1>psk16dm4hk6wpmhzqixgbekaejkpmoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Llingües austronesies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100104</id>
    <revision>
      <id>4527070</id>
      <parentid>4481626</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <origin>4527070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19247" sha1="fxdesytqvxxnn0l7xm4gjvff2k3bfsg" xml:space="preserve">{{Ficha de familia de llingua |zona =
 [[Sureste Asiáticu]], [[Madagascar]], [[Taiwán]] y [[Oceanía]]
|países = {{bandera2|Brunéi}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Camboya}}&lt;br /&gt; {{bandera|China}}[[Hainan]] ([[China|CHN]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Estaos Federaos de Micronesia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Filipines}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Fixi}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Ḥawai}} ([[Estaos Xuníos|EEXX]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Indonesia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islla de Pascua}} ([[Chile|CHI]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Cook}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Marianes del Norte}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Márxal}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Salomón}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Kiribati}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Madagascar}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Malasia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Nauru}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Niue}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Nueva Caledonia}} ([[Francia|FRA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Nueva Zelanda}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Paláu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Papúa Nueva Guinea}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Polinesia Francesa}} ([[Francia|FRA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Samoa}}&lt;br /&gt;{{bandera2|Samoa Americana}} ([[Estaos Xuníos|EUA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Taiwán}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tokeláu}} ([[Nueva Zelanda|NZ]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Timor Oriental}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tonga}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tuvalu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Vanuatu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Vietnam}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Wallis y Futuna}} ([[Francia|FRA]])
|falantes = ~300&lt;ref&gt;David Chrystal, ''The Cambdridge Encyclopaedia of Language'', p. 297&lt;/ref&gt;-354&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=family Ethnologue:Statistical summaries]&lt;/ref&gt; millones
|macrofamilia = [[Macrofamilia áustrica|Áustriques]]
|familia madre = Llingües austronesies
|sub1 = [[Llingües formosanes]]
|sub2 = [[Llingües malayu-polinesies]]
|iso2 = map
|mapa = Migraciones austronesies.png
|tamañu = 
|mapa_descripción = Migraciones austronesies.
}}
Les '''llingües austronesies''' constitúin una [[families de llingües|familia llingüística]] formada por más de 1250 llingües&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?xubíi=243-16 «Language family trees. Austronesian»] en ''[[Ethnologue]]''. consultáu'l 20 de marzu de 2011.&lt;/ref&gt; que se distribúin ente la islla de [[Madagascar]], el [[archipiélagu malayu]] y [[Oceanía]]. El nome d'esta familia deriva del términu [[idioma griegu|griegu]] ''austronesia'', 'islles del sur'. 

Los pueblos que falen estes llingües suelen ser llamaos [[pueblos austronesios]]. Considérase que la ''[[Urheimat]]'' d'esta gran familia ta en [[Taiwán]], islla que foi invadida por grupos chinos que s'impunxeron a los pueblos nativos, de cuenta que la mayor parte de les [[llingües formosanes]] atópense anguaño en grave peligru d'estinción. Otra manera, hai otres d'estes llingües que gocien d'escelente salú y atópense ente les que tienen mayor númberu de falantes nel mundu, tal ye'l casu del [[idioma malayu|malayu]], l'[[idioma indonesiu|indonesiu]], el [[idioma javanés|javanés]] y el [[idioma tagalu|tagalu]].

== Distribución ya historia ==
=== Descubrimientu ===
El descubrimientu de la familia ye antiguu y preciede al de les [[llingües indoeuropees]] (afirmada claramente namái a finales del [[sieglu XVIII]] y establecida científicamente a partir del [[sieglu XIX]]). Dende [[1706]], el [[llingüista]] [[Hadrian Reland]] yá sorrayara la paecencia ente la llingua falada en [[Islla Wallis|Walllis]] y [[Futuna (Wallis y Futuna)|Futuna]], el [[idioma malayu|''malayu'']] y el [[idioma malgax|''malgax'']], a partir del [[glosariu]] recoyíu por [[Jacob Le Maire]] en Futuna. La esistencia d'una familia de llingües, que con socesives ampliaciones y clarificaciones denominar anguaño austronesia, reconozse definitivamente en ''Catalogo delle Lingue'' de [[Lorenzo Hervás y Panduro]] en [[1784]]. En [[1834]], la familia, estendida hasta la [[islla de Pascua]], ye bautizada como ''malayu-polynesia'' por [[Wilhelm von Humboldt]] en ''Über die Kawi-Sprache auf der Insel Xava'' ([[1836]]-[[1839]]). Tamién se denominó ''Llingües oceániques'', reconociéndo-yos dende 1896 un orixe común y una rellación inclusive coles [[llingües formosanes]], clasificándoles tradicionalmente en llingües ''indonesies, melanesies, polinesies y micronesies''.&lt;ref&gt;Ray, S.H. et al 1896, [http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_5_1896/Volume_5,_Non._1,_March_1896/The_common_origin_of_Oceanic_languages,_by_Sidney_H._Ray,_p_58-68/p1 The common origin of the Oceanic languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018232200/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_5_1896/Volume_5,_Non._1,_March_1896/The_common_origin_of_Oceanic_languages,_by_Sidney_H._Ray,_p_58-68/p1 |date=2021-10-18 }}. Journal of the Polynesian Society: 58–68.&lt;/ref&gt;

N'otros trabayos, les ''llingües melanesies'' fueron trataes aparte mientres llargu tiempu, probablemente por prexuicios raciales, a pesar de los trabayos del llingüista [[Otto Dempwolff]] ([[1920]]).

=== Distribución xeográfica ===
La familia austronesia ye una de les que tien mayor estensión xeográfica tomando trés continentes: Asia, Oceanía y África. Cuenta con más de 1000 llingües la mayor parte d'elles nes [[Llista d'islles del Pacíficu|islles del Pacíficu]]. Los últimos territorios en ser algamaos pola espansión austronesia probablemente fueron [[Ḥawai]], [[Islla de Pascua]] nel [[sieglu V]] y [[Nueva Zelanda]] escontra'l [[sieglu IX]].

=== Orixe y espansión ===
La [[llingüística comparativa]], sofitada por afayos [[arqueoloxía|arqueolóxicos]], alcuentra l'orixe de los ancestros llingüísticos de la familia nel sureste de l'actual [[China]] dende onde emigraron escontra [[Taiwán]].

L'orixe ta rellacionáu col tempranu poblamientu de Taiwán mientres la edá de xelu, que atopábase xuníu al continente. Al xubir el nivel del mar hai unos 10.000 años, remanez como islla produciéndose l'aislamientu de la población d'[[aboríxenes de Taiwán]]. 

Les llingües austronesies son la única familia que la so carauterística principal foi la espansión marítima. Dende hai unos 5.000 años los sos falantes esvalixar según el siguiente esquema simplificáu:

{{Clade
| label1='''[[Taiwán]]'''&amp;nbsp;
| 1={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Filipines]] &amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Borneo]]&amp;nbsp;→&amp;nbsp;[[Madagascar]]
 | 2={{Clade
 | label1=&amp;nbsp;[[Sumatra]]&amp;nbsp;
 | 1={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Indochina]]
 | 2=&amp;nbsp;Mariñes de [[Borneo]]
 | 3=&amp;nbsp;[[Xava (islla)|Xava]]
 | 4=&amp;nbsp;[[Nusatenggara Occidental]] }} 
 | label2=&amp;nbsp;[[Célebes]]&amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Islles Marianes|Marianes]]
 | 2={{Clade
 | 1=[[Nusatenggara Oriental]]
 | label2=&amp;nbsp;[[Moluques]]→[[Melanesia]]&amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Micronesia]]
 | 2=&amp;nbsp;[[Polinesia]]}} }} }} }} }} }} }}

== Clasificación ==
La estructura interna de la familia austronesia ye complexa, pos ta constituyida por un gran númberu de llingües cercanamente rellacionaes con un gran númberu de [[continuu dialeutal|continuos dialeutales]], lo qu'enzanca l'establecimientu de les llendes ente cada grupu que conforma la familia. A pesar d'ello ye claro que la gran diversidá filoxenética atopar ente les [[llingües formosanes]] y ye menor ente los idiomes falaos nes islles del Pacíficu. Esta situación sofita la hipótesis de que l'orixe d'esta familia atópase na [[islla de Formosa]] o China. 

El trabayu seminal na clasificación de les llingües formosanes y la macroestructura de la familia austronesia ye'l de Blust (1999). Dellos especialistes nos idiomes formosanos tomen esti trabayu con delles reserves nos detalles, pero suelse tener como referencia pal analís llingüísticu. Les [[llingües malayu-polinesies]] son asitiaes con frecuencia dientro del grupu formosano oriental nel trabayu de Blust, por cuenta del caltenimientu de los fonemes [[protoaustronesios]] /*t/ y /*n/, el cambéu de /*s/ a /h/, y delles cuestiones léxiques, como l'empléu de ''*llima'' 'cinco' que nun s'atopa n'otres llingües formosanes. 

Ye probable qu'hubiera dos grandes migraciones de pueblos de fala austronesia que cubrieron una árees estensa nun tiempu relativamente curtiu, lo que resultó nuna diversificación de múltiples grupos locales con una pequeña estructura de gran escala. La primera d'estes migraciones correspondería a les llingües malayu-polinesies, que se llevó a cabu sobre Filipines, Indonesia y Polinesia. La otra correspondería a les [[llingües oceániques]], esperdigaes sobre Melanesia y Micronesia {{cita Harvard|Greenhill|Blust|Gray|2008}}.

Amás del grupu malayu-polinesiu, esiste ampliu consensu sobre la esistencia de trenta families formosanes. L'alderique académicu ta centráu sobremanera nes rellaciones ente estos grupos. 

=== Clasificación ===
[[Ficheru:Lenguas austronesias.PNG|thumb|400px|Distribución xeográfica de les llingües austronesies.]]
La clasificación de la familia llingüística austronesia, conformada por más d'un millar de llingües, ye por demás complexa. Embaxo preséntase un panorama bien xeneral, de les principales cañes, de la clasificación ufiertada en [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/classification.php ''Austronesian Basic Vocabulary Database'' (Universidá d'Auckland)].

'''Llingües autronesias'''
:I.'''[[Llingües formosanes]]'''
:II. '''[[Llingües malayu-polinesies]]'''
::1. [[Llingües filipines]]
::2. [[Llingües borneanas]]
::3. [[Llingües malayu-polinesies nucleares]]
:::a. [[Llingües malayu-sumbawanas]]
:::b. [[Llingües sulawesi-polinesies|Llingües celebo-polinesies]]
::::i. [[Llingües celébiques]] ([[Célebes]])
::::ii. [[Llingües malayu-polinesies centru-orientales|Llingües malayu-polinesies centrorientales]]
:::::: [[Llingües Halmahera-Cenderawasih]]
:::::: [[Llingües oceániques]]
::::::: [[Llingües micronesies]]
::::::: [[Llingües polinesies]]

=== Rellación con otres families ===
Dalgunos [[llingüista|llingüistes]] creen que la [[llingües tai-kadai|familia tai-kadai]] tendría d'asitiase dientro d'una versión espandida de la familia austronesiasobremanera les similaridades dar coles [[llingües kra]]. Otros decántense a favor d'una rellación cola [[llingües sino-tibetanes|familia sino-tibetana]]. Y finalmente otros propunxeron una rellación coles [[llingües austroasiátiques]], formando una [[llingües áustriques|superfamilia áustrica]]. Nenguna d'estes propuestes ganóse l'aceptación de la comunidá científica.

== Descripción llingüística ==
Les llingües malayu-polinesies utilicen la [[Reduplicación (llingüística)|reduplicación]] ([[morfoloxía llingüística|procedimientu morfolóxicu]] consistente na repetición de too o parte d'una pallabra) pa espresar el plural y toles '''llingües austronesies''' tienen una [[entropía (información)|entropía]] de primer orde baxa, esto ye, los testos son bastante repetitivos tocantes a la frecuencia de los soníos. La mayoría nun tener grupos de consonantes (como [str] o [mpl]) y tien un númberu de vocales pequeñu, siendo cinco los más común.

=== Fonoloxía ===
La primer reconstrucción del proto-malayu-polinesiu foi intentada por Dempwolf en 1934 anque'l so trabayu ignora les [[llingües formosanes]] que paecen retener arcaísmos y distinciones fonolóxiques que se perdieron nel restu de la familia. El trabayu de Dyen (1965) considera les llingües formosanes y añade delles distinciones fonémicas introduciendo los fonemes /C, Z, D, T, L, R/ que'l so valor fonéticu exactu siguió malo de reconstruyir y foi fonte de non poques revisiones. Más apocayá Malcom Ross esamina los diversos intentos posteriores a Dyen y propón el siguiente inventariu fonolóxicu:&lt;ref&gt;Ross, 1992, p. 31&lt;/ref&gt;
:{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!
! [[consonante billabial|billabial]]
! [[consonante alveolar|dental/&lt;br /&gt;alveolar]]
! [[consonante retroflexa|retroflexa]]
! [[consonante palatal|palatal]]
! [[consonante velar|velar]]
! [[consonante uvular|uvular]]
! [[consonante glotal|glotal]]
|-
! [[nasal]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*m}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*n}}
| 
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*ŋ}}
| 
| 
|-
! [[oclusiva]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*p, *b}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*t, *D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*D&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*Z}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*k, *g}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*q}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*ʔ}}
|-
! [[africada]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*C, *D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}}
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! [[fricativa]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*s}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*S}}
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*j [ɣ]}}
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*h}}
|-
! [[aproximante]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*w}}
| 
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*y}}
| 
|
| 
|-
! [[consonante líquida|líquida]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*L}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*l}}
| 
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*R}}
|
|}
Los signos en mayúscula xustificar a partir de [[correspondencies fonétiques]] regulares ente [[cognáu|cognaos]] anque la so interpretación fonética ye daqué insegura. Ross propón como probables les siguientes interpretaciones pa esos soníos:
:* /*C/ da llugar en delles llingües formosanes a {{IPA|/č/}} (Atayal), a {{IPA|/¢/}} (Tsou, Rukai, Paiwan) o a {{IPA|/t/}} (Bunun, Amis); anque en proto-malayu-polinesiu da sistemáticamente {{IPA|/*t/}}, yá que nesa caña perdió'l contraste orixinal ente /*C/ y {{IPA|/*t/}}. Fonéticamente Ross conxetura que /*C/ tendría como alófono más probable {{IPA|[¢]}} ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]={{IPA|[ʦ]}}) o {{IPA|[ʨ]}}. 
:* /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/ da en formosano diverses resultancies {{IPA|/d/}} (Atayal, Bunun, Tsou), {{IPA|/ɽ/}} (Tsou, Rukai, Paiwan) ya inclusive {{IPA|/s̪/}} (Thao), en proto-malayu-polinesiu da regularmente {{IPA|/*d/}} o {{IPA|/*r/}} (dependiendo de la posición). Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[d]}}.
:* /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ na mayor parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/, anque se siguen estremáu en tsou y rukai. En proto-malayu-polinesiu da {{IPA|/*d/}} polo que la diferencia caltiénse namái en delles posiciones. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ʣ]}} o {{IPA|[ʥ]}}.
:* /*D&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;/ en parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ (atayal, bunun, tsou), anque se siguen estremáu en thao y paiwán. En proto-malayu-polinesiu converxe cola resultancia de /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ y da {{IPA|/*d/}}. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ɖ]}}.
:* /*Z/ en gran mayor parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/, anque se siguen estremáu en tsou, rukai, puyuma y paiwán. En proto-malayu-polinesiu da regularmente {{IPA|/*ɟ/}} como asocede en paiwán. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ɟ]}}.
:* /*S/ na mayor parte del formosano estremar de /*S/-/*s/, la oposicón realizar en cada grupu de maneres distintes ({{IPA|/š/-/h/}} (atalyal), {{IPA|/š/-/t̪/}} (thao), {{IPA|/s/-/č/}} (bunun), {{IPA|/s/-/¢/}} (amis), {{IPA|/s/-/θ/}} (rukai), {{IPA|/s/-/t/}} (paiwán)). En proto-malayu-polinesiu da {{IPA|/*h/}}. Fonéticamente Ross atribúye-y como alófonos probables {{IPA|[ʂ]}} o {{IPA|[ʃ]}}.
:* /*L/ na mayor parte del formosano estremar de /*l/ teniendo en delles llingües alófonos fricativos. En proto-malayu-polinesiu da xeneralmente {{IPA|/*l/}} en posición inicial y {{IPA|/*n/}} n'interior. Ross conxetura como alófonos {{IPA|[l]}} o {{IPA|[ɬ]}}, ente que'l fonema protoaustronesio reconstruyíu como {{IPA|/*l/}} podría ser {{IPA|[ɭ]}} o {{IPA|[ɽ]}}.
:* /*R/ presenta como resultáu consonántes róticas y dacuando velares, por esa razón interprétase como una rótica posterior. Ross conxetura que podría ser la uvular {{IPA|[ʀ]}}.
:* /*j/ interpretada enantes como una consonante postalveolar o coronal, tien delles resultancies que suxeren que ye velar o tien coarticulación velar, polo que Ross conxetura que podría articulase {{IPA|[ɣ]}} o {{IPA|[ɣ&lt;sup&gt;(y)&lt;/sup&gt;]}}.

L'inventariu vocálicu reconstruyíu ye:
:{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center;&quot;
!
! [[vocal anterior|anterior]]
! [[vocal central|central]]
! [[vocal posterior|posterior]]
|-
! [[vocal zarrada|zarraes]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|i}} 
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|u}}
|-
! [[vocal media|medies]]
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|ə}}
|
|-
! [[vocal abierta|abiertes]]
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|a}}
|
|}
El fonema /ə/ apaez trescritu en munches reconstrucciones a cencielles como ''e''.

=== Comparanza léxica ===
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] reconstruyíos pa distintes cañes de llingües austronesies son:
:{|{{tablaguapa}} style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! rowspan=2| &lt;small&gt;GLOSA&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;PUYUMA&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;RUKAI&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;TSOU&lt;/small&gt;
! colspan=4| Austronesiu nuclear
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;AUSTRONESIO&lt;/small&gt;
|-
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;ATALÁYICO&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;BUNUM&lt;/small&gt; 
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;KAVALÁNICO&lt;/small&gt;
! [[llingües malayu-polinesies#Comparanza léxica|&lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;MALAYU-&lt;br /&gt;POLINESIU&lt;/small&gt;]]
|-
| 1 || *saʔ || *əa || *cáni || || *tasʔa || *issa- || *əsa~&lt;br /&gt;*isa || *əsa~&lt;br /&gt;*isa
|-
| 2 || *ɖua || *ɖosa || *řúśa || *dusaʔ || *ɖośa || *řusa || *duha || *duśa
|- 
| 3 || *ʈəɭo || *toɭo || *túlu || *təruʔ || *tau || *el toɭo || *təlu || *təɭo
|- 
| 4 || *pat || *səpatə || *śə́pátə || *səpat || *paat || *səpat || *əpat || *śəpat
|-
| 5 || *ɭima || *ɭima || *líma || *rimaʔ || *himaʔ || *ɭima || *llima || *llima
|- 
| 6 || *ənəm || *ənəmə || *ənə́mə || *ma-təruʔ || *(ʔa)noom || *ʔanəm || *ənəm || *ənəm
|-
| 7 || *pitu || *pito || *pítu || *ma-pituʔ || *pituʔ || *pitu || *pitu || *pitu
|-
| 8 || *waɭo || *vaɭo || *wálu || *ma-səpat || *vauʔ || *waɭo || *walu || *walu
|-
| 9 || *iwa || *baŋatə || *θíwa || || *sivaʔ || *siwa || *siwa || *śiwa
|-
| 10 || *puɭoʔ || *poɭoko || *másaɬə || || *macʔan || || *-puluq || *sa-puluq
|}
Na tabla anterior usóse /s/-/ś/ pa trescribir el par de sibilantes qu'otros autores trescriben como /s/-/S/.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
* Dyen, Isidore (1965). &quot;A Lexicostatistical classification of the Austronesian languages.&quot; ''International Journal of American Linguistics'', Memoir 19.
* Dyen, Isidore, ed. (1973). ''Lexicostatistics in genetic linguistics: Proceedings of the Yale conference, April 3–4, 1971''. La Haye: Mouton.
* Ross, Malcom (1992). &quot;The Sound of Proto-Austronesian&quot;, ''Oceanic Linguistics'', Vol. 31, Non. 1, 1992, páxs. 23-64.

=== Enllaces esternos ===
* [http://www.ethnologue.com/show_family.asp?xubíi=243-16 Ethnologue report for Austronesian.]
* [http://www.sorosoro.org/en/austronesian-languages Austronesian language family]

{{Tradubot|Lenguas austronesias}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües austronesies| ]]</text>
      <sha1>fxdesytqvxxnn0l7xm4gjvff2k3bfsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527071</id>
      <parentid>4527070</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <origin>4527071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19242" sha1="mk0luvjeefmi5fjbxhdut7ns3qae32k" xml:space="preserve">{{Ficha de familia de llingua |zona =
 [[Sureste Asiáticu]], [[Madagascar]], [[Taiwán]] y [[Oceanía]]
|países = {{bandera2|Brunéi}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Camboya}}&lt;br /&gt; {{bandera|China}}[[Hainan]] ([[China|CHN]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Estaos Federaos de Micronesia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Filipines}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Fixi}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Ḥawai}} ([[Estaos Xuníos|EEXX]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Indonesia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islla de Pascua}} ([[Chile|CHI]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Cook}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Marianes del Norte}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Márxal}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Islles Salomón}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Kiribati}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Madagascar}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Malasia}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Nauru}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Niue}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Nueva Caledonia}} ([[Francia|FRA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Nueva Zelanda}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Paláu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Papúa Nueva Guinea}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Polinesia Francesa}} ([[Francia|FRA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Samoa}}&lt;br /&gt;{{bandera2|Samoa Americana}} ([[Estaos Xuníos|EUA]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Taiwán}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tokeláu}} ([[Nueva Zelanda|NZ]])&lt;br /&gt; {{bandera2|Timor Oriental}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tonga}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Tuvalu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Vanuatu}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Vietnam}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Wallis y Futuna}} ([[Francia|FRA]])
|falantes = ~300&lt;ref&gt;David Chrystal, ''The Cambdridge Encyclopaedia of Language'', p. 297&lt;/ref&gt;-354&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=family Ethnologue:Statistical summaries]&lt;/ref&gt; millones
|macrofamilia = [[Macrofamilia áustrica|Áustriques]]
|familia madre = Llingües austronesies
|sub1 = [[Llingües formosanes]]
|sub2 = [[Llingües malayu-polinesies]]
|iso2 = map
|mapa = Migraciones austronesies.png
|tamañu = 
|mapa_descripción = Migraciones austronesies.
}}
Les '''llingües austronesies''' constitúin una [[families de llingües|familia llingüística]] formada por más de 1250 llingües&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?xubíi=243-16 «Language family trees. Austronesian»] en ''[[Ethnologue]]''. consultáu'l 20 de marzu de 2011.&lt;/ref&gt; que se distribúin ente la islla de [[Madagascar]], el [[archipiélagu malayu]] y [[Oceanía]]. El nome d'esta familia deriva del términu [[idioma griegu|griegu]] ''austronesia'', 'islles del sur'. 

Los pueblos que falen estes llingües suelen ser llamaos [[pueblos austronesios]]. Considérase que la ''[[Urheimat]]'' d'esta gran familia ta en [[Taiwán]], islla que foi invadida por grupos chinos que s'impunxeron a los pueblos nativos, de cuenta que la mayor parte de les [[llingües formosanes]] atópense anguaño en grave peligru d'estinción. Otra manera, hai otres d'estes llingües que gocien d'escelente salú y atópense ente les que tienen mayor númberu de falantes nel mundu, tal ye'l casu del [[idioma malayu|malayu]], l'[[idioma indonesiu|indonesiu]], el [[idioma javanés|javanés]] y el [[idioma tagalu|tagalu]].

== Distribución ya historia ==
=== Descubrimientu ===
El descubrimientu de la familia ye antiguu y preciede al de les [[llingües indoeuropees]] (afirmada claramente namái a finales del [[sieglu XVIII]] y establecida científicamente a partir del [[sieglu XIX]]). Dende [[1706]], el [[llingüista]] [[Hadrian Reland]] yá sorrayara la paecencia ente la llingua falada en [[Islla Wallis|Walllis]] y [[Futuna (Wallis y Futuna)|Futuna]], el [[idioma malayu|''malayu'']] y el [[idioma malgax|''malgax'']], a partir del [[glosariu]] recoyíu por [[Jacob Le Maire]] en Futuna. La esistencia d'una familia de llingües, que con socesives ampliaciones y clarificaciones denominar anguaño austronesia, reconozse definitivamente en ''Catalogo delle Lingue'' de [[Lorenzo Hervás y Panduro]] en [[1784]]. En [[1834]], la familia, estendida hasta la [[islla de Pascua]], ye bautizada como ''malayu-polynesia'' por [[Wilhelm von Humboldt]] en ''Über die Kawi-Sprache auf der Insel Xava'' ([[1836]]-[[1839]]). Tamién se denominó ''Llingües oceániques'', reconociéndo-yos dende 1896 un orixe común y una rellación inclusive coles [[llingües formosanes]], clasificándoles tradicionalmente en llingües ''indonesies, melanesies, polinesies y micronesies''.&lt;ref&gt;Ray, S.H. et al 1896, [http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_5_1896/Volume_5,_Non._1,_March_1896/The_common_origin_of_Oceanic_languages,_by_Sidney_H._Ray,_p_58-68/p1 The common origin of the Oceanic languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018232200/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_5_1896/Volume_5,_Non._1,_March_1896/The_common_origin_of_Oceanic_languages,_by_Sidney_H._Ray,_p_58-68/p1 |date=2021-10-18 }}. Journal of the Polynesian Society: 58–68.&lt;/ref&gt;

N'otros trabayos, les ''llingües melanesies'' fueron trataes aparte mientres llargu tiempu, probablemente por prexuicios raciales, a pesar de los trabayos del llingüista [[Otto Dempwolff]] ([[1920]]).

=== Distribución xeográfica ===
La familia austronesia ye una de les que tien mayor estensión xeográfica tomando trés continentes: Asia, Oceanía y África. Cuenta con más de 1000 llingües la mayor parte d'elles nes [[Llista d'islles del Pacíficu|islles del Pacíficu]]. Los últimos territorios en ser algamaos pola espansión austronesia probablemente fueron [[Ḥawai]], [[Islla de Pascua]] nel [[sieglu V]] y [[Nueva Zelanda]] escontra'l [[sieglu IX]].

=== Orixe y espansión ===
La [[llingüística comparativa]], sofitada por afayos [[arqueoloxía|arqueolóxicos]], alcuentra l'orixe de los ancestros llingüísticos de la familia nel sureste de l'actual [[China]] dende onde emigraron escontra [[Taiwán]].

L'orixe ta rellacionáu col tempranu poblamientu de Taiwán mientres la edá de xelu, que atopábase xuníu al continente. Al xubir el nivel del mar hai unos 10.000 años, remanez como islla produciéndose l'aislamientu de la población d'[[aboríxenes de Taiwán]]. 

Les llingües austronesies son la única familia que la so carauterística principal foi la espansión marítima. Dende hai unos 5.000 años los sos falantes esvalixar según el siguiente esquema simplificáu:

{{Clade
| label1='''[[Taiwán]]'''&amp;nbsp;
| 1={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Filipines]] &amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Borneo]]&amp;nbsp;→&amp;nbsp;[[Madagascar]]
 | 2={{Clade
 | label1=&amp;nbsp;[[Sumatra]]&amp;nbsp;
 | 1={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Indochina]]
 | 2=&amp;nbsp;Mariñes de [[Borneo]]
 | 3=&amp;nbsp;[[Xava (islla)|Xava]]
 | 4=&amp;nbsp;[[Nusatenggara Occidental]] }} 
 | label2=&amp;nbsp;[[Célebes]]&amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Islles Marianes|Marianes]]
 | 2={{Clade
 | 1=[[Nusatenggara Oriental]]
 | label2=&amp;nbsp;[[Moluques]]→[[Melanesia]]&amp;nbsp;
 | 2={{Clade
 | 1=&amp;nbsp;[[Micronesia]]
 | 2=&amp;nbsp;[[Polinesia]]}} }} }} }} }} }} }}

== Clasificación ==
La estructura interna de la familia austronesia ye complexa, pos ta constituyida por un gran númberu de llingües cercanamente rellacionaes con un gran númberu de [[continuu dialeutal|continuos dialeutales]], lo qu'enzanca l'establecimientu de les llendes ente cada grupu que conforma la familia. A pesar d'ello ye claro que la gran diversidá filoxenética atopar ente les [[llingües formosanes]] y ye menor ente los idiomes falaos nes islles del Pacíficu. Esta situación sofita la hipótesis de que l'orixe d'esta familia atópase na [[islla de Formosa]] o China. 

El trabayu seminal na clasificación de les llingües formosanes y la macroestructura de la familia austronesia ye'l de Blust (1999). Dellos especialistes nos idiomes formosanos tomen esti trabayu con delles reserves nos detalles, pero suelse tener como referencia pal analís llingüísticu. Les [[llingües malayu-polinesies]] son asitiaes con frecuencia dientro del grupu formosano oriental nel trabayu de Blust, por cuenta del caltenimientu de los fonemes [[protoaustronesios]] /*t/ y /*n/, el cambéu de /*s/ a /h/, y delles cuestiones léxiques, como l'empléu de ''*llima'' 'cinco' que nun s'atopa n'otres llingües formosanes. 

Ye probable qu'hubiera dos grandes migraciones de pueblos de fala austronesia que cubrieron una árees estensa nun tiempu relativamente curtiu, lo que resultó nuna diversificación de múltiples grupos locales con una pequeña estructura de gran escala. La primera d'estes migraciones correspondería a les llingües malayu-polinesies, que se llevó a cabu sobre Filipines, Indonesia y Polinesia. La otra correspondería a les [[llingües oceániques]], esperdigaes sobre Melanesia y Micronesia {{cita Harvard|Greenhill|Blust|Gray|2008}}.

Amás del grupu malayu-polinesiu, esiste ampliu consensu sobre la esistencia de trenta families formosanes. L'alderique académicu ta centráu sobremanera nes rellaciones ente estos grupos. 

=== Clasificación ===
[[Ficheru:Lenguas austronesias.PNG|thumb|400px|Distribución xeográfica de les llingües austronesies.]]
La clasificación de la familia llingüística austronesia, conformada por más d'un millar de llingües, ye por demás complexa. Embaxo preséntase un panorama bien xeneral, de les principales cañes, de la clasificación ufiertada en [http://language.psy.auckland.ac.nz/austronesian/classification.php ''Austronesian Basic Vocabulary Database'' (Universidá d'Auckland)].

'''Llingües autronesias'''
:I.'''[[Llingües formosanes]]'''
:II. '''[[Llingües malayu-polinesies]]'''
::1. [[Llingües filipines]]
::2. [[Llingües borneanas]]
::3. [[Llingües malayu-polinesies nucleares]]
:::a. [[Llingües malayu-sumbawanas]]
:::b. [[Llingües sulawesi-polinesies|Llingües celebo-polinesies]]
::::i. [[Llingües celébiques]] ([[Célebes]])
::::ii. [[Llingües malayu-polinesies centru-orientales|Llingües malayu-polinesies centrorientales]]
:::::: [[Llingües Halmahera-Cenderawasih]]
:::::: [[Llingües oceániques]]
::::::: [[Llingües micronesies]]
::::::: [[Llingües polinesies]]

=== Rellación con otres families ===
Dalgunos [[llingüista|llingüistes]] creen que la [[llingües tai-kadai|familia tai-kadai]] tendría d'asitiase dientro d'una versión espandida de la familia austronesiasobremanera les similaridades dar coles [[llingües kra]]. Otros decántense a favor d'una rellación cola [[llingües sino-tibetanes|familia sino-tibetana]]. Y finalmente otros propunxeron una rellación coles [[llingües austroasiátiques]], formando una [[llingües áustriques|superfamilia áustrica]]. Nenguna d'estes propuestes ganóse l'aceptación de la comunidá científica.

== Descripción llingüística ==
Les llingües malayu-polinesies utilicen la [[Reduplicación (llingüística)|reduplicación]] ([[morfoloxía llingüística|procedimientu morfolóxicu]] consistente na repetición de too o parte d'una pallabra) pa espresar el plural y toles '''llingües austronesies''' tienen una [[entropía (información)|entropía]] de primer orde baxa, esto ye, los testos son bastante repetitivos tocantes a la frecuencia de los soníos. La mayoría nun tener grupos de consonantes (como [str] o [mpl]) y tien un númberu de vocales pequeñu, siendo cinco los más común.

=== Fonoloxía ===
La primer reconstrucción del proto-malayu-polinesiu foi intentada por Dempwolf en 1934 anque'l so trabayu ignora les [[llingües formosanes]] que paecen retener arcaísmos y distinciones fonolóxiques que se perdieron nel restu de la familia. El trabayu de Dyen (1965) considera les llingües formosanes y añade delles distinciones fonémicas introduciendo los fonemes /C, Z, D, T, L, R/ que'l so valor fonéticu exactu siguió malo de reconstruyir y foi fonte de non poques revisiones. Más apocayá Malcom Ross esamina los diversos intentos posteriores a Dyen y propón el siguiente inventariu fonolóxicu:&lt;ref&gt;Ross, 1992, p. 31&lt;/ref&gt;
:{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!
! [[consonante billabial|billabial]]
! [[consonante alveolar|dental/&lt;br /&gt;alveolar]]
! [[consonante retroflexa|retroflexa]]
! [[consonante palatal|palatal]]
! [[consonante velar|velar]]
! [[consonante uvular|uvular]]
! [[consonante glotal|glotal]]
|-
! [[nasal]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*m}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*n}}
| 
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*ŋ}}
| 
| 
|-
! [[oclusiva]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*p, *b}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*t, *D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*D&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*Z}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*k, *g}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*q}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*ʔ}}
|-
! [[africada]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*C, *D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}}
| 
| 
| 
| 
| 
|-
! [[fricativa]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*s}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*S}}
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*j [ɣ]}}
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*h}}
|-
! [[aproximante]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*w}}
| 
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*y}}
| 
|
| 
|-
! [[consonante líquida|líquida]]
| 
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*L}}
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*l}}
| 
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|*R}}
|
|}
Los signos en mayúscula xustificar a partir de [[correspondencies fonétiques]] regulares ente [[cognáu|cognaos]] anque la so interpretación fonética ye daqué insegura. Ross propón como probables les siguientes interpretaciones pa esos soníos:
:* /*C/ da llugar en delles llingües formosanes a {{IPA|/č/}} (Atayal), a {{IPA|/¢/}} (Tsou, Rukai, Paiwan) o a {{IPA|/t/}} (Bunun, Amis); anque en proto-malayu-polinesiu da sistemáticamente {{IPA|/*t/}}, yá que nesa caña perdió'l contraste orixinal ente /*C/ y {{IPA|/*t/}}. Fonéticamente Ross conxetura que /*C/ tendría como alófono más probable {{IPA|[¢]}} ([[Alfabetu Fonéticu Internacional|AFI]]={{IPA|[ʦ]}}) o {{IPA|[ʨ]}}. 
:* /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/ da en formosano diverses resultancies {{IPA|/d/}} (Atayal, Bunun, Tsou), {{IPA|/ɽ/}} (Tsou, Rukai, Paiwan) ya inclusive {{IPA|/s̪/}} (Thao), en proto-malayu-polinesiu da regularmente {{IPA|/*d/}} o {{IPA|/*r/}} (dependiendo de la posición). Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[d]}}.
:* /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ na mayor parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/, anque se siguen estremáu en tsou y rukai. En proto-malayu-polinesiu da {{IPA|/*d/}} polo que la diferencia caltiénse namái en delles posiciones. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ʣ]}} o {{IPA|[ʥ]}}.
:* /*D&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;/ en parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ (atayal, bunun, tsou), anque se siguen estremáu en thao y paiwán. En proto-malayu-polinesiu converxe cola resultancia de /*D&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/ y da {{IPA|/*d/}}. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ɖ]}}.
:* /*Z/ en gran mayor parte del formosano confundir con /*D&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/, anque se siguen estremáu en tsou, rukai, puyuma y paiwán. En proto-malayu-polinesiu da regularmente {{IPA|/*ɟ/}} como asocede en paiwán. Fonéticamete Ross conxetura qu'esti fonema podría tener como alófono principal {{IPA|[ɟ]}}.
:* /*S/ na mayor parte del formosano estremar de /*S/-/*s/, la oposicón realizar en cada grupu de maneres distintes ({{IPA|/š/-/h/}} (atalyal), {{IPA|/š/-/t̪/}} (thao), {{IPA|/s/-/č/}} (bunun), {{IPA|/s/-/¢/}} (amis), {{IPA|/s/-/θ/}} (rukai), {{IPA|/s/-/t/}} (paiwán)). En proto-malayu-polinesiu da {{IPA|/*h/}}. Fonéticamente Ross atribúye-y como alófonos probables {{IPA|[ʂ]}} o {{IPA|[ʃ]}}.
:* /*L/ na mayor parte del formosano estremar de /*l/ teniendo en delles llingües alófonos fricativos. En proto-malayu-polinesiu da xeneralmente {{IPA|/*l/}} en posición inicial y {{IPA|/*n/}} n'interior. Ross conxetura como alófonos {{IPA|[l]}} o {{IPA|[ɬ]}}, ente que'l fonema protoaustronesio reconstruyíu como {{IPA|/*l/}} podría ser {{IPA|[ɭ]}} o {{IPA|[ɽ]}}.
:* /*R/ presenta como resultáu consonántes róticas y dacuando velares, por esa razón interprétase como una rótica posterior. Ross conxetura que podría ser la uvular {{IPA|[ʀ]}}.
:* /*j/ interpretada enantes como una consonante postalveolar o coronal, tien delles resultancies que suxeren que ye velar o tien coarticulación velar, polo que Ross conxetura que podría articulase {{IPA|[ɣ]}} o {{IPA|[ɣ&lt;sup&gt;(y)&lt;/sup&gt;]}}.

L'inventariu vocálicu reconstruyíu ye:
:{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center;&quot;
!
! [[vocal anterior|anterior]]
! [[vocal central|central]]
! [[vocal posterior|posterior]]
|-
! [[vocal zarrada|zarraes]]
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|i}} 
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|u}}
|-
! [[vocal media|medies]]
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|ə}}
|
|-
! [[vocal abierta|abiertes]]
|
| style=&quot;font-size:larger;&quot; |{{IPA|a}}
|
|}
El fonema /ə/ apaez trescritu en munches reconstrucciones a cencielles como ''e''.

=== Comparanza léxica ===
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] reconstruyíos pa distintes cañes de llingües austronesies son:
:{|{{tablaguapa}} style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! rowspan=2| &lt;small&gt;GLOSA&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;PUYUMA&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;RUKAI&lt;/small&gt;
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;TSOU&lt;/small&gt;
! colspan=4| Austronesiu nuclear
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;AUSTRONESIO&lt;/small&gt;
|-
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;ATALÁYICO&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;BUNUM&lt;/small&gt; 
! &lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;KAVALÁNICO&lt;/small&gt;
! [[llingües malayu-polinesies#Comparanza léxica|&lt;small&gt;PROTO-&lt;br /&gt;MALAYU-&lt;br /&gt;POLINESIU&lt;/small&gt;]]
|-
| 1 || *saʔ || *əa || *cáni || || *tasʔa || *issa- || *əsa~&lt;br /&gt;*isa || *əsa~&lt;br /&gt;*isa
|-
| 2 || *ɖua || *ɖosa || *řúśa || *dusaʔ || *ɖuśa || *řusa || *duha || *duśa
|- 
| 3 || *ʈəɭo || *toɭu || *túlu || *təruʔ || *tau || *tuɭu || *təlu || *təɭu
|- 
| 4 || *pat || *səpatə || *śə́pátə || *səpat || *paat || *səpat || *əpat || *śəpat
|-
| 5 || *ɭima || *ɭima || *líma || *rimaʔ || *himaʔ || *ɭima || *lima || *lima
|- 
| 6 || *ənəm || *ənəmə || *ənə́mə || *ma-təruʔ || *(ʔa)noom || *ʔanəm || *ənəm || *ənəm
|-
| 7 || *pitu || *pito || *pítu || *ma-pituʔ || *pituʔ || *pitu || *pitu || *pitu
|-
| 8 || *waɭu || *vaɭo || *wálu || *ma-səpat || *vauʔ || *waɭu || *walu || *walu
|-
| 9 || *iwa || *baŋatə || *θíwa || || *sivaʔ || *siwa || *siwa || *śiwa
|-
| 10 || *puɭoʔ || *poɭoko || *másaɬə || || *macʔan || || *-puluq || *sa-puluq
|}
Na tabla anterior usóse /s/-/ś/ pa trescribir el par de sibilantes qu'otros autores trescriben como /s/-/S/.

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
=== Bibliografía ===
* Dyen, Isidore (1965). &quot;A Lexicostatistical classification of the Austronesian languages.&quot; ''International Journal of American Linguistics'', Memoir 19.
* Dyen, Isidore, ed. (1973). ''Lexicostatistics in genetic linguistics: Proceedings of the Yale conference, April 3–4, 1971''. La Haye: Mouton.
* Ross, Malcom (1992). &quot;The Sound of Proto-Austronesian&quot;, ''Oceanic Linguistics'', Vol. 31, Non. 1, 1992, páxs. 23-64.

=== Enllaces esternos ===
* [http://www.ethnologue.com/show_family.asp?xubíi=243-16 Ethnologue report for Austronesian.]
* [http://www.sorosoro.org/en/austronesian-languages Austronesian language family]

{{Tradubot|Lenguas austronesias}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües austronesies| ]]</text>
      <sha1>mk0luvjeefmi5fjbxhdut7ns3qae32k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komisyon sa Wikang Filipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100114</id>
    <revision>
      <id>4527073</id>
      <parentid>4354235</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4527073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="ihnhhhmul2czubj5rx3mp1if2bnevr8" xml:space="preserve">{{organización}}
La '''Komisyon sa Wikang Filipino''' ([[Idioma español en Filipines|castellanu]]: ''Comisión para el Idioma Filipino''; [[Idioma inglés|inglés]]: ''Commission on the Filipino Language'') ye un órganu del [[Gobiernu de Filipines|gobierno filipín]] que la so misión ye desenvolver y regular el [[idioma filipín]] y los otros [[Llingües filipines|idiomes filipinos]].&lt;ref&gt;[http://wika.pbworks.com/Misyon%20at%20Bisyon Wika wiki / Misyon at Bisyon]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;The Commission was charged with the mission not only to develop Filipino as a language of literature and as an academic language but likewise to conserve and develop the other languages&quot;.{{Obra citada
|títulu=The
Language Planning Situation in the Philippines
|author=Andrew Gonzalez
|url=http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf
|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development
|volume=19
|issue=5&amp;6
|añu=1988
|page=508
|publisher=multilingual-matters.net
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |date=2007-06-16 }}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
*[http://www.kwf.gov.ph/ Sitiu web oficial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412182142/http://www.kwf.gov.ph/ |date=2020-04-12 }}
*[http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf The Language Planning Situation in the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616101625/http://www.multilingual-matters.net/jmmd/019/0487/jmmd0190487.pdf |date=2007-06-16 }}, por Andrew González, FSC


{{Tradubot|Komisyon sa Wikang Filipino}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Academies llingüístiques|Filipín]]
[[Categoría:Gobiernu de Filipines]]
[[Categoría:Llingües filipines]]
[[Categoría:Idioma tagalu]]
[[Categoría:Idioma cebuano]]</text>
      <sha1>ihnhhhmul2czubj5rx3mp1if2bnevr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Llingües esquimo-aleutianes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100411</id>
    <revision>
      <id>4526979</id>
      <parentid>4270323</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6694" sha1="99m5928060v692bwpjsccewmv9wmmz0" xml:space="preserve">{{Ficha de familia de llingua |zona =
 [[Árticu]] d'[[América del Norte]]
|países = {{RUS}}&lt;br /&gt;[[Ficheru:Flag of Alaska.svg|20px]] [[Alaska]]&lt;br /&gt;{{CAN}}&lt;br /&gt; {{bandera2|Groenlandia}}
|falantes = ~97.000 (2009)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=family Ethnologue:Statistical summaries]&lt;/ref&gt;
|familia madre = llingües esquimal-aleutianes
|sub1 = [[Idioma aleutianu]]
|sub2 = [[Llingües esquimales]]
|sub3 = [[Idioma sirenik]]
|mapa = Eskymo-aleutske jazyky.jpg
|tamañu = 
|mapa_descripción =
}}
Les llingües '''esquimal-aleutianes''' formen una [[families de llingües|familia de llingües]] natives de [[Groenlandia]], el [[Árticu]] [[Canadá|canadiana]], [[Alaska]] y partes de [[Siberia]]. Consiste nes llingües de los [[esquimales]], conocíos como ''inuit'' nel norte d'Alaska, Canadá y Groenlandia, como ''yup'ik'' nel oeste d'Alaska y como ''yuit'' en Siberia, per un sitiu y pola [[Idioma aleuta|llingua aleuta]] pol otru.

''Esquimal'' ye un nome que davezu se tiende a evitar, pero caltener pa englobar a los yuit-yupí-inuí. En Canadá prefier la denominación ''inuit''. N'Alaska prefierse ''inuit'' o ''yup'ik'' dependiendo de quien se ta falando.

Tradicionalmente la familia de llingües esquimales estremar en inuit y yupik (o yupik-yuit). Sicasí, estudios recién suxeren que'l yupí por sigo mesmu nun ye un nodo válidu, o lo que ye lo mesmo, que'l continuu dialeutal inui nun ye más qu'unu de les varies llingües del grupu yupí. Asina, anque sería correutu sustituyir la pallabra esquimal por yupí, esto nun sería aceptable pa la mayoría de los inuí. Per otra parte, la dicotomía Alaska-Siberia paez ser más xeográfica que llingüística.

== Historia ==
Los viquingos desembarcaron en Groenlandia a principios del sieglu IX d.C.y pal final d'esi sieglu yá establecieren asentamientos que duraríen hasta'l sieglu XV. Yá que Groenladia taba habitada por esquimales antes de la llegada de los viquingos, la conocencia del esquimal introducir n'Europa gradualmente polos viaxeros Norse. Sicasí, l'estudiu de les llingües esquimales empezó a mediaos del sieglu XVIII, cuando Paul Edge publicó'l primer diccionariu y la primer gramática esquimal.

== Clasificación ==
[[Ficheru:Inuktitut dialect map.png|right|280px|thumb|Llingües inuktitut.]]
'''Esquimal-aleutiana'''
:'''Aleutiana'''
::[[Idioma aleutianu]] 2.000 falantes (1980);&lt;ref name= Katzner359 &gt;Kenneth Katzner (1986) [1977]. ''[https://books.googlecl/books?id=HdINAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=es#v=onepage&amp;q&amp;f=false The Languages of the World]''. Londres: Routledge, páxs. 359-360. ISBN 0-7102-0861-8.&lt;/ref&gt; 490 (2002)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ale Ethnologue report for language code: Aleut]&lt;/ref&gt;
:::Dialeutos occidentales-centrales: atkan, attuan, unangan, bering 190 (2002)
:::Dialeutos orientales: unalaskan, pribilof 300 (2002)
:'''Esquimal''' (yupik y inuit)
::[[Llingües yupik]]
:::[[Llingües yupik|Yupik d'Alaska central]] 16.900 (2000)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=esu Ethnologue report for language code: Yupik, Central]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma alutiiq]] o yupik del golfu del Pacíficu 76 (2000)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ems Ethnologue report for language code: Yupik, Pacific Gulf]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma yuit]] o yupik central de Siberia (Islles Chaplinon y St. Lawrence) 830 (2000)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ess Ethnologue report for language code: Yupik, Central Siberian]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma naukanski]] 75 (1990)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ynk Ethnologue report for language code: Yupik, Naukan]&lt;/ref&gt;
::[[Idioma sirenik]] estinguida dende 1997.
::[[Llingües inuit]] o inupik 
:::[[Idioma inupiaq]] (Alaska septentrional) 2.420 (2000)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=esk Ethnologue report for language code: Inupiatun, Northwest Alaska]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma inuvialuktun]] o inuktun (Canadá occidental) 4.000 (1981)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ikt Ethnologue report for language code: Inuktitut, Western Canadian]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma inuktitut]] (Canadá oriental; xunto con inuktun) 32.775 (1991)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ike Ethnologue report for language code: Inuktitut, Eastern Canadian]&lt;/ref&gt;
:::[[Idioma groenlandés]] (Groenlandia) 57.000 (2007)&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=kal Ethnologue report for language code: Inuktitut, Greenlandic]&lt;/ref&gt;

=== Dialeutos ===
:Aleutianu:
::Aleutianu occidental/ Atkan y Attuan
::Alaska ::Aleutianu
oriental
:Esquimal:
::Rusia: Yuit/ Yupiget
::Sirenikski
::Naukanski
::Alaska: Yup'it/ Yut
::Alutiiq
::Inupiat-Nuit / Esquimal oriental
::Unuit/Inupiaq
::Esquimales Estrechu de Bering
::Iñupiaq Alaskeño septentrional
::Canadá occidental: Inuit/Inuvialuit/Inuktun
::Mackenzie/Siglitun
::Copper/Inuinnaqtun
::Netsilik/Natsilingmiutut
::Caribou/kivallirmiutun
::Canadá oriental: Inuit /Inuktitut
::Iglutik
::Baffinland
::Inuttut Llabrador
::Quebec Árticu ::Groenlandia:Inuit/
Kalaallit/ Kalaallisut
::Groenlandés occidental / Kitaamiutut
::Groenlandés oriental
::Esquimal polar

=== Comparanza léxica ===
Los [[Numberal (llingüística)|numberales]] reconstruyíos pa llingües esquimal-aleutianes son:&lt;ref&gt;[http://lingweb.eva.mpg.de/numberal/Eskimo-Aleut.htm Eskimo-Aleut Numerals]&lt;/ref&gt;
:{|class=wikitable style=text-align:center;
|-
! rowspan=2|&lt;small&gt;GLOSA&lt;/small&gt;
! rowspan=2| [[idioma aleutianu|Aleutianu]]
! colspan=2| [[Llingües esquimales|Inuit-Yupik]]
! rowspan=2| &lt;small&gt;PROTO-ESKIMO&lt;br /&gt;ALEUTIANU&lt;/small&gt;
|-
! &lt;small&gt;[[Llingües esquimales#Comparanza léxica|PROTO-INUIT]]&lt;/small&gt;
! &lt;small&gt;[[Llingües esquimales#Comparanza léxica|PROTO-YUPIK]]&lt;/small&gt;
|-
| '1' || attaqan || *atausiq || *atauSiq || *arreyaʀ-
|-
| '2' || allax || *malʁuk || *maːlʀuk || ?
|-
| '3' || qankus || *piŋasut || *piŋayut || ?
|-
| '4' || sicin || *sisamat || *Sitamat || *citəm-
|-
| '5' || caŋ || *tallimat || *taɬimat || ?
|-
| '6' || atuŋ || *arvinllit || *aʀvinləɣən || *1+5
|-
| '7' || alluŋ || *5+2 || *5+2 || *2+5
|-
| '8' || qamciŋ || *5+3 || *5+3 || *3+5
|-
| '9' || siciŋ || *10-1 || *10-1 || ?
|-
| '10' || hatxiχ || *qulit || *qula || ?
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|Lenguas esquimal-aleutianas}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llingües esquimal-aleutianes|Llingües esquimal-aleutianes]]
[[Categoría:Llingües amerindies de Canadá|Esquimal]]
[[Categoría:Llingües amerindies d'Estaos Xuníos|Esquimal]]
[[Categoría:Llingües polisintétiques|Esquimal]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]</text>
      <sha1>99m5928060v692bwpjsccewmv9wmmz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alanis Morissette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102230</id>
    <revision>
      <id>4527015</id>
      <parentid>4477777</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31974" sha1="5354z7pye8ki0e8rfg9ouuq193q7b6l" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Alanis Nadine Morissette ''' {{nym}} ye una [[cantautor|cantante]], [[compositor|compositora]], [[guitarrista]], [[Productor musical|productora]] y [[Actuación|actriz]] ocasional canadiana [[ciudadanía d'Estaos Xuníos|nacionalizada d'Estaos Xuníos]].&lt;ref&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Rolling Stone
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = In
 Brief |añu = 2005
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/articles/story/7000077/in_brief_alanis_jlo
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080926085714/http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/articles/story/7000077/in_brief_alanis_jlo
 |fechaarchivu = 26 de setiembre de 2008
}}&lt;/ref&gt; Ganó 16 premios [[Premios Juno|Juno]] y 7 premios [[Grammy]], tuvo nomada pa dos [[Globos d'Oru]] y tamién preseleccionada pa un [[Premiu Óscar|Óscar]].

El so [[tesitura]] ye la d'una [[mezzosopranu]], y asitióse como una de les cantantes de mayores ventes de la historia, debíu en gran parte al so tercer álbum ''[[Jagged Little Pill]]'', qu'algamó alredor de 33 millones de copies vendíes en tol mundu convirtiéndose n'unu de los álbumes más vendíos na historia por una artista femenina y unu de los álbumes más esitosos de tolos tiempos. L'álbum amás, foi incluyíu na Llista de los 500 Meyores Álbumes de la Historia según la revista ''Rolling Stone''.
A lo llargo de la so carrera foi gallardoniada con siete [[Premios Grammy]], incluyendo ''Álbum del añu'' en 1996 y 16 premios Juno. Nel 2002 la [[ONX]] dio-y el premiu «Global Tolerance Award» pol so gran llabor en promover la tolerancia».&lt;ref name=WALK&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Canada Walk of Fame
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = Alanis Morissette
 |añu = 2005
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.canadaswalkoffame.com/inductee/alanis-morissette
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080803213509/http://www.canadaswalkoffame.com/inductee/alanis-morissette
 |fechaarchivu = 3 d'agostu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

Alanis vendió más de 60 millones de discos en tol mundu.

== Biografía ==
[[Ficheru:AlanisMorissetteprague.jpg|150px|thumb|Alanis Morissette en [[Praga]].]]
Alanis Nadine Morissette Feuerstein nació en [[Ottawa]], [[Canadá]], el 1 de xunu de 1974. Ye fía de dos profesores d'una escuela militar: Alan Morissette, d'orixe [[francocanadianu]], y Georgia Feuerstein, d'orixe [[xudíu|xudeo]]-[[Hungría|húngaru]]. Tuvo dos hermanos, unu [[mellizu]], llamáu Wade, y otru mayor llamáu Chad.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= Film reference
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= Alanis Morissette Biography
|añu= 2008
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.filmreference.com/film/74/Alanis-Morissette.html
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt;

De pequeña gustába-y el [[balé]] y la [[música]], y a los 6 años empezó a tomar clases de [[pianu]]. A los 11 años participó nuna emisión de televisión pa neños llamáu ''You can't do that on television'', de [[Nickelodeon]]. Esi mesmu añu escribió'l so primer [[cantar]], darréu llanzada como [[senciellu]]: «Fate stay with me», producíu col dineru ganáu nel programa de TV.&lt;ref name=CNN&gt;{{cita web |
|apellíu= CNN
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= People in the News
|añu= 2004
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0301/04/pitn.00.html
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt;

== Carrera musical ==

=== 1987: Primer demo y entamu musical ===
Morissette grabó'l so primer demo llamáu ''Fate Stay with Me'', producíu por Lindsay Thomas Morgan en [[Toronto]], dirixíu por Rich Dodson de la banda de rock clásicu canadianu, Los Stampeders. &lt;Ref&gt;
[http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/alanis-morissette-emc/ La Enciclopedia de la Música en Canadá. &quot;Morissette, Alanis&quot;]
&lt;/ref&gt;

=== 1991–1992: Entamu de la so carrera ===
En 1991 [[MCA Records|MCA Records Canada]] llanzó l'álbum debú de Morissette, ''[[Alanis (álbum)|Alanis]]'', namái en Canadá. Morissette co-escribió cada cantar del álbum col so productor, [[Leslie Howe]]. L'álbum foi certificáu como platino,&lt;ref name=CRIA&gt;[http://www.cria.ca/cert_db_search.php &quot;Search Certification Database&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111074458/http://www.cria.ca/cert_db_search.php |date=2016-01-11 }}. [[Canadian Recording Industry Association]].&lt;/ref&gt; y el so primer senciellu, &quot;[[Too Hot (cantar d'Alanis Morissette)|Too Hot]]&quot;, algamó los venti primeros puestos en ''[[RPM (revista)|RPM]]''. Los sos senciellos siguientes &quot;[[Walk Away (cantar d'Alanis Morissette)|Walk Away]]&quot; y &quot;[[Feel Your Love]]&quot; ingresaron al top 40 del so país. La popularidá de Morissette, por el so estilu de música y la so aparienciasobremanera'l so pelo, llevar a ser conocida como la [[Debbie Gibson]] de Canadá;.&lt;ref name=PeopleintheNews&gt;[http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0301/04/pitn.00.html &quot;Transcript: Profiles of Alanis Morissette, Margaret Cho&quot;]. CNN ''[[People in the News]]''. January 4, 2003.&lt;/ref&gt; Les sos comparances con [[Tiffany (cantante)|Tiffany]] tamién fueron comunes. Mientres el mesmu periodu, Morissette tuvo presente nos opening de los conciertos del raperu [[Vanilla Ice]].&lt;ref name=Time-Feb1996&gt;Farley, Christopher John. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,984182,00.html &quot;You Oughta Know Her&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825005340/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,984182,00.html |date=2013-08-25 }}. ''Time''. February 26, 1996.&lt;/ref&gt; Morissette foi nomada tres veces en 1992 a los [[Juno Awards]].&lt;ref&gt;[http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992junos.htm &quot;1992 22nd Juno Awards&quot;]. ''Los Angeles Times''.&lt;/ref&gt;

En 1992, ella llanzó'l so segundu álbum d'estudiu, ''[[Now Is the Time]]'', qu'incluyía [[balaes]] y lletres más reflexives.&lt;ref name=PeopleintheNews/&gt; Morissette co-escribió delles de los cantares del álbum col so productor, Leslie Howe y con Serge Côté. Al igual que'l so antecesor, foi llanzáu namái en Canadá y producíu y produció los senciellos &quot;An Emotion Away&quot;, &quot;Non Apologies&quot; y &quot;(Change Is) Never a Waste of Time&quot;. Foi un fracasu comercial, sicasí, foi la venta d'un pocu más de la metá de les copies del so primer álbum. Depués d'esto, Morissette remata'l so contratu con [[MCA Records|MCA Records Canada]].

=== 1994: ''Jagged Little Pill'' ===
Morissette debutaría mundialmente con ''[[Jagged Little Pill]]''. D'esti álbum, con bases de [[música pop]] post-[[grunge]], [[guitarres]] aburuyaes, [[batería (instrumentu musical)|bateríes]] de [[pop]] y programaciones, surdió'l so primer [[senciellu]]: «[[You Oughta Know]]».

Magar con dichu senciellu esperábase algamar ventes d'apenes 250.000 copies, «You Oughta Know», empezó a escuchase nes radios y discoteques d'[[Estaos Xuníos|EE. XX.]] y el single superó los 20 millones de copies, lo cual llevó a que [[MTV]] empezara a pasar el [[videu musical|videu]] del cantar ensin parar.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= Songwriter Universe
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= Great Publishing Story
|añu= 2005
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.songwriteruniverse.com/alanis.html
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt; Darréu llegaríen «[[All I Really Want]]» y «[[Hand in My Pocket]]», y más tarde el so mayor ésitu: «[[Ironic]]». La espresividá de la so [[música]] espertó aponderamientos per una parte de la crítica y dio llugar a un movimientu de siguidores partíos per dellos países.

Llogró dellos premios, ente ellos 4 [[Grammys]]: ''Álbum del añu'', ''Meyor álbum de pop&quot;', ''Meyor vocalista femenina de pop&quot;' y ''Meyor cantar de pop&quot;'. Amás alzóse con trés premiu [[Billboard]] al igual que discos de platín en dellos países, y el discu de diamante por superar los 10 millones de copies n'[[EE. XX.]] (16 millones anguaño).

Colos llanzamientos del quintu y sestu senciellu, «[[You Learn]]» y «[[Head over Feet]]», ''Jagged little pill'' llogró caltenese dientro de los primeros 10 puestos del ''Top 200'' de la [[Billboard]] por más d'un añu.

Morissette superó la so propia edá en ventes (32 millones de copies vendíes a los 21 años), y realizó una xira mundial con más de 300 refeches presentaciones, incluyendo países de [[Sudamérica]]. Gracies a esto, [[Jagged little pill]] llogró asitiase como'l 12° [[álbum musical|álbum]] más vendíu de la historia y el segundu [[álbum musical|álbum]] más vendíu de la historia per parte d'una artista femenina solo superada por ''[[Come On Over]]'' de [[Shania Twain]].

L'ésitu de Morissette ye consideráu como'l disparador de la crecedera de munches artistes femenines, como ser [[Shakira]], [[Tracy Bonham]], [[Meredith Brooks]], [[Patti Rothberg]], [[Avril Lavigne]], [[Marilina Bertoldi]] y [[Pink]].&lt;ref&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = CBC
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = What a Pill
 |añu = 2005
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.cbc.ca/arts/music/alanis.html
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20050615022717/http://www.cbc.ca/arts/music/alanis.html
 |fechaarchivu = 15 de xunu de 2005
}}&lt;/ref&gt;

Al terminar la xira, Morissette viaxó a la [[India]] onde, ente otros llugares, visitó'l [[hospital]] de la [[Madre Teresa de Calcuta]]. Nel so viaxe tamién llogró la inspiración necesaria pa la grabación del nuevu [[álbum]].&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= Canadian Encyclopedia
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= Morissette, Alanis
|añu= 1999
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.canadianencyclopedia.ca/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=M1ARTM0011916
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt; A la so torna, collaboró nos nuevos álbumes de [[Dave Matthews Band]] y [[Ringo Starr]], participó nel festival pola lliberación del [[Tíbet]] y formó parte de la banda de soníu de la película ''[[City of Angels]]'', cola [[cantar]] «[[Uninvited]]», que lu llevó a ganar 2 premios [[Grammy]] más.

=== 1998: ''Supposed Former Infatuation Junkie'' ===
En payares de 1998 salió a la venta'l so cuartu [[álbum musical|álbum]]: ''[[Supposed Former Infatuation Junkie]]''. El discu presentaba un estilu [[Música rock|roqueru]], [[post-grunge]] y más introspectivu, que se sirvía nos sos nuevos cantares d'arreglos orquestales, bases electróniques, [[pianu|pianos]] y sintetizadores, y amosaba un enclín polos soníos [[folk]] y orientales. Nesti [[álbum musical|álbum]], amás de l'[[harmónica]], Morissette tocó'l pianu y la [[flauta]].

Dalgunos de los sos senciellos algamaron nuevamente los primeros puestos de les llistes d'ésitos: «[[Thank O]]» y «[[So Pure]]». Otros de los [[senciellu|senciellos]] editaos fueron «[[Unsent]]» y «[[Joining You]]».

Magar nun algamar l'ésitu del so predecesor, ''Jagged Little Pill'', l'álbum vendió aproximao 9 millones de copies alredor del mundu.

Mientres 1999 Morissette tuvo de xira - onde nuevamente visitó [[Sudamérica]] -, foi convidada a participar nel 30 aniversariu del [[Festival de Woodstock]] y dedicó tamién parte del so tiempu a participar na película ''[[Dogma (película)|Dogma]]'', interpretando a [[Dios]], y faciendo una apaición na banda sonora de la película cola [[cantar]] «Still». Tamién collaboró nel proyeutu ''The Prayer Cycle'', de Jonathan Elias.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= Amazon
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= The Prayer Cycle
|añu= 1999
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.amazon.com/The-Prayer-Cycle/dp/B00000ICMK
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt;

=== 1999: ''Alanis Unplugged'' ===
A finales de 1999, Morissette editó un álbum acústicu, ''[[Alanis Unplugged]]'', que presentaba un percorríu íntimu por tola so producción. Incluyía tamién dellos cantares nuevos como «Non pressure over cappuccino» y la [[Cover|versión]] de [[The Police]] «[[King of Pain#Versión d'Alanis Morissette|King of Pain]]», tou ante'l públicu aconceyáu na ''Academia de Música de [[Nueva York]]''.

El mesmu cuntaba tamién con una destacada versión acústica de «[[That I Would Be Good]]», y centrábase na so voz y nos sos arreglos musicales. Formó parte de la serie de conciertos de MTV, [[MTV Unplugged]], y foi llanzáu díes dempués de que la cadena musical MTV televisara'l show. Darréu'l videu de la mentada «That I Would Be Good» entraría en rotación habitual de dichu canal musical.&lt;ref&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Entertainment Weekly
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = The Second Coming of Alanis
 |añu = 1999
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.ew.com/ew/inside/issue/0,,ewTax:457,00.htm
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20131111212551/http://www.ew.com/ew/inside/issue/0%2C%2CewTax%3A457%2C00.htm
 |fechaarchivu = 11 de payares de 2013
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Rolling Stone
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = Alanis Unplugged
 |añu = 1999
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/albums/album/245788/review/5944757/mtv_unplugged
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070527125507/http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/albums/album/245788/review/5944757/mtv_unplugged
 |fechaarchivu = 27 de mayu de 2007
}}&lt;/ref&gt;

=== 2002: ''Under Rug Swept'' ===
En 2002 llegó ''[[Under Rug Swept]]'', álbum conformáu por cantares compuestos y producíes totalmente por Morissette, ensin l'habitual collaboración de Glen Ballard, quien produció los sos primeros dos álbumes.

Once canciones escoyíes por ella mesma ente los 30 temes qu'escribiera (de los cualos 25 llegaron a grabase), incluyeron los senciellos «[[Hands Clean]]», «[[Precious Illusions]]», «Flinch y &quot;Surrendering». Cuntó coles collaboraciones de figures como [[Flea]] ([[Red Hot Chilli Peppers]]), Dean DeLeo ([[Stone Temple Pilots]]) y Eric Avery ([[Jane's Addiction]]). Me'shell Ndegeocello participó tamién tocando'l [[baxu (preséu)|baxu]] en «You owe me nothing in return» y «So unsexy».

L'álbum esploró realidaes más crudes, coles lletres esplícites de les que siempres fixo gala la cantante nos sos cantares. «Hands clean» debutó nel númberu 1 del ''Billboard 200 chart'', recibiendo gran protagonismu nes radios d'[[EE. XX.]] L'álbum vendió más de 4 millones de copies, y Morissette llogró por él un premiu Juno como Productor del añu. La xira mundial de presentación del nuevu álbum quedó reflexada nel documental ''[[Feast on scraps]]''.&lt;ref name=Billboard-Jan2006&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Billboard
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = Ask Billboard
 |añu = 2002
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.billboard.com/bbcom/ask_bb/article_display.jsp?vnu_content_id=1001772405
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070929121949/http://www.billboard.com/bbcom/ask_bb/article_display.jsp?vnu_content_id=1001772405
 |fechaarchivu = 29 de setiembre de 2007
}}&lt;/ref&gt;

=== 2002: ''Feast on Scraps'' ===
''[[Feast on Scraps]]'' salió a la venta n'avientu de 2002 nuna edición especial doble compuesta por un [[Discu compactu|CD]] con cantares inéditos y un [[DVD]] con imáxenes esclusives de la xira.

Nel primer CD había cantares grabaos pero ensin incluyir en ''Under Rug Swept'', como «Purgatorying», «[[Simple Together]]», Sister Blister» y una versión acústica del ésitu «Hands clean». Nel segundu CD atopábense estractos de la xira del álbum ''Under Rug Swept'', incluyendo imáxenes de los recitales y el backstage de los mesmos. L'álbum llogró un premiu como ''DVD del añu'' na entrega de premios Juno.&lt;ref name=Billboard-Jan2006/&gt;

=== 2004: ''So-Called Chaos'' ===
En 2004 Morissette tornó con un nuevu trabayu sol brazu: ''[[So-Called Chaos]]''. El mesmu axuntó 10 cantares con lletres menos contestatarias qu'años tres y verdaderamente más poétiques, magar goció de momentos de rock.

Reparóse tamién una faceta esperimental, desenvolviendo dende melodíes [[dance]] hasta influyencies de la música hindú. Los sos senciellos editaos fueron «[[Everything (cantar d'Alanis Morissette)|Everything]]», «[[Out Is Through]]» y «[[Eight Easy Steps]]». Debutó nel númberu 1 del ''Billboard 200 chart'' y «Everything» algamó los primeros puestos del ''Adult Top 40''. Darréu un [[remix]] de «Eight easy steps» algamaría'l top ten del ''Hot dance music/club play'' chart.&lt;ref name=&quot;CTV&quot;&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = CTV Television Network
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = Junos
 |añu = 2004
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/mini/CTVNews/1081193845483_76603045?s_name=junos2004&amp;non_ads=y |fechaaccesu
 = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080609225026/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/mini/CTVNews/1081193845483_76603045?s_name=junos2004&amp;non_ads=y |fechaarchivu
 = 9 de xunu de 2008
}}&lt;/ref&gt;

Pa evitar problemes de censura coles radios, los executivos de [[Maverick Records]] solicitaron que nel cantar d'espardimientu masivu de «Everything» asitiárase la pallabra «nightmare» (velea) en llugar de «asshole» (estúpidu). Sicasí nel videu musical de MTV podía apreciase la versión orixinal. 

Esi mesmu añu Morissette collaboró cola banda de soníu de la película ''De-Lovely'', cola [[cantar]] «Let's do it, let's fall in Love».&lt;ref name=&quot;CTV&quot;/&gt;

=== 2005: ''Jagged Little Pill Acoustic'' ===
Pa conmemorar el décimu aniversariu del llanzamientu de ''[[Jagged little pill]]'', Morissette llevó a cabu una serie de conciertos acústicos reinterpretando les temes del so álbum más esitosu.

Cola base del material recoyíu nos mesmos, llanzóse ''[[Jagged Little Pill Acoustic]]'' a principios de [[2005]]. Esti álbum recreó la totalidá de cantares del so orixinal, esta vegada en formatu acústicu. El senciellu d'esti álbum foi «[[Hand in My Pocket#Versión acústica de 2005|Hand in My Pocket]]» en versión acústica.

Pa promocionar el mesmu, Morissette salió de xira por teatros pequeños, col enfotu de caltener la intimidá y mística del álbum acústicu. Simultáneamente, foi gallardoniada col honor d'ingresar al ''Walk of fame'' de Canadá.

Esi mesmu añu, la productora [[Walt Disney Pictures|Disney]] solicitó-y a Morissette que compunxera un cantar pa la banda de soníu de ''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]'', a estrenase a finales d'esi añu. Morissette aportó, y escribió «Wunderkind», pola que tuvo una candidatura a los premios [[Globos d'Oru]], na categoría ''Meyor cantar''.&lt;ref&gt;{{cita web |1 = 
 |apellíu = Alanis Writing Memoir Album
 |nome = 
 |enllaceautor = 
 |títulu = Memoir Album
 |añu = 2006
 |Edición = 
 |allugamientu = 
 |editorial = 
 |id = 
 |url = http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/articles/story/9147093/alanis_writing_memoir_album
 |fechaaccesu = n'inglés - 2008
 |13 = 
 |urlarchivu = https://web.archive.org/web/20070428013208/http://www.rollingstone.com/artists/alanismorissette/articles/story/9147093/alanis_writing_memoir_album
 |fechaarchivu = 28 d'abril de 2007
}}&lt;/ref&gt;

=== 2005: ''The Collection'' ===
En payares de [[2005]], [[Maverick Records]] y Morissette decidieron llanzar ''[[The Collection]]'', un [[álbum recopilatorio]] de grandes ésitos, qu'inclúi tamién dellos nuevos apurras. El mesmu foi promocionáu col videu de la [[cantar]] «[[Crazy (cantar de Seal)#Versión d'Alanis Morissette|Crazy]]», versión del ésitu que fixera famosu [[Seal]] a principios de los [[años 1990]]. La [[cantar]] formó parte de la banda sonora de la película ''[[The Devil Wears Prada (película)|The Devil wears Prada]]'', y llogró algamar los primeros puestos del ''Adult Top 40''.

L'[[álbum musical|álbum]] incluyó tamién una seleición de los sos cantares más reconocíos, como &quot;Ironic&quot;, &quot;You oughta know&quot; o &quot;Hand in my pocket&quot;. Tamién pueden atopase los cantares pertenecientes a bandes sonores como «[[Uninvited]]» (''[[City of Angels]]''), «Still» (''[[Dogma (película)|Dogma]]'') y «Let's do it, let's fall in Love» (''De-Lovely''). Como datu extra incluyó un videoclip inéditu, del cantar «King of intimidation», del álbum ''Supposed former infatuation junkie'', que nun vio la lluz naquellos díes, pero pudo vese parcialmente nesti álbum.

=== 2008: ''Flavors of Entanglement'' ===
[[Ficheru:Alanis Morissette at Espacio Movistar 5.jpg|150px|thumb|left|Alanis Morissette mientres una presentación en Barcelona.]]
En setiembre de 2007 Alanis declaró nuna entrevista escribir 25 nuevos cantares, de les cualos escoyería 11, coles mires de llanzar un nuevu álbum: ''[[Flavors of Entanglement]]''.

El mesmu foi llanzáu al mercáu a mediaos de [[2008]], y cuntó con dos ediciones: l'estándar, que contenía once canciones, y la de luxu, que cuntaba con un CD adicional con cinco canciones más. Les feches exactes del llanzamientu fueron: 30 de mayu n'[[Alemaña]], 2 de xunu internacionalmente, 4 de xunu en Xapón y 10 de xunu n'Estaos Xuníos.

El primer cantar peneráu foi «[[Underneath]]», nel festival de cine Elevate Festival en setiembre de 2007. La segunda tema penerada foi un clip de «[[Not as We]]» na serie [[House M. D.]], que duraba alredor d'un minutu. Pero nun foi hasta fines de mayu cuando se penerar el cantar completu al igual que tol álbum, a díes del so llanzamientu oficial.

Tres el llanzamientu Alanis empezó la xira promocional del mesmu, partiendo dende [[Europa]] y siguiendo per Estaos Xuníos y Sudamérica. Primeramente, ente los meses de [[xineru]] y [[marzu]] de [[2008]], formó parte de la xira de [[Matchbox 20]], qu'empezó en [[Hollywood]] y remató en [[Las Vegas]].

En referencia a los senciellos del álbum, el primeru resultó ser «Underneath». El segundu tuvo dos versiones distintos: pa Europa foi «[[In Praise of the Vulnerable Man]]», y pa EE. XX. foi «Not as we», incluyendo esti postreru un videu musical.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= YouTube
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= Not as we
|añu= 2008
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.youtube.com/watch?v=vB_gbWUWIuQ
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt;

''Flavors of Entanglement'' foi premiáu como'l meyor álbum pop de 2009 nos premios [[Juno (premiu)|Juno]], l'equivalente canadianu a los [[Grammys]].

=== 2012: ''Havoc and Bright Lights'' ===
[[Ficheru:Alanis.JPG|200px|thumb|Alanis Morissette en [[Colonia (Alemaña)|Colonia]] 2008.]]
El 20 de payares de 2011, Morissette apaeció na entrega de los [[American Music Awards]]. Cuando se-y preguntar alrodiu de la posibilidá d'un nuevu álbum, dixo que grabara un permediu de trece canciones, y que l'álbum probablemente llanzaríase un añu dempués.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Qsek9RUBnNo Alanis Morissette - Red Carpet Interview Ames 11/20/2011] 2011. youtube.com.&lt;/ref&gt;

El 2 de mayu de 2012, Morissette reveló al traviés de la so cuenta de Facebook que'l so octavu álbum d'estudiu, tituláu ''[[Havoc and Bright Lights]]'', sería publicáu n'agostu d'esi mesmu añu pol sellu &quot;Collective Sounds&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.facebook.com/alanismorissette#!/alanismorissette |títulu=Alanis Morissette |editorial=Facebook |fecha= |fechaaccesu=2012}}&lt;/ref&gt; El mesmu día, ''Billboard'' especificó que la fecha de llanzamientu sería'l 28 d'agostu y reveló que constaría de doce canciones. El senciellu principal del discu, &quot;Guardian&quot;, foi llanzáu en iTunes el 15 de mayu de 2012, y llogró radiodifusión cuatro díes antes.&lt;ref name=havoc-release2012&gt;{{cita web |títulu=Alanis Morissette Brings 'Havoc,' Her 7th Album, in August|url=http://www.billboard.com/articles/news/489268/alanis-morissette-brings-havoc-her-7th-album-in-august| editorial=Billboard.com| fechaaccesu=2012|autor=Phil Gallo, L.A.|fecha=2012}}&lt;/ref&gt; El senciellu nun llogró muncha repercusión en Norteamérica, quedando fuera del top 40 en Canadá. Sicasí, en dellos países d'Europa foi bien recibíu.

=== ''Presente'' ===
El 22 de mayu de 2011, Alanis publicó un nuevu cantar na so cuenta de SoundCloud, titulada «Into a King»,&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110527012742/http://soundcloud.com/alanismorissette/into-a-king&lt;/ref&gt; el cantar foi publicada por cuenta de celebración del primer añu de matrimoniu con Mario Treadway, el cantar foi producida por Alanis y Guy Sigsworth.

== Voz ==
[[Ficheru:Alanis Morissette Star on Walk of Fame.jpg|thumb|190px|Estrella d'Alanis nel [[Paséu de la Fama de Canadá]].]]
La voz d'Alanis Morissette ta considerada como [[mezzosopranu]] llixera con una estensión vocal de 4 octaves (F3-F#5). Alanis sorprendió dempués d'usar el so gran potencial nel so últimu discu, ''Flavors of Entanglement'', nel qu'algama una de les notes más baxes y altes de tola so carrera.

'''Notes más graves:'''
* «In Praise of the Vulnerable Man» (C3),
* «Versions of Violence» (C#3),
* «Straitjacket» (D3),
* «You Oughta Know» (Y3),
* «Narcissus» (Y3),
* «Citizen of the Planet» (F3),
* «Can't Not» (en direuto) (F3) - Yahoo Music Awards, 1999.

'''Notes más agudes en voz de pechu:'''
* «Hands Clean» (C5),
* «Underneath» (D5),
* «Crazy» (Eb5),
* «Perfect» (Eb5),
* «That Particular Time» (Y5),
* «Forgiven» (Y5),
* «Thank U» (D5),
* «All I Really Want» (F#5)

'''Notes más agudes en voz de cabeza:'''
* «Your Congratulations» (G#5),
* «Giggling Again For No Reason» (A5),
* «A Man» (Bb5),
* «Tapes» (C#6),
* «Mary Jane» - (versión acústica) - (Eb6), Live In Red Bank NJ 2014
* «Not the Doctor» (en direuto) - (Eb6) - Budokan Hall, Xapón 1999.

'''Notes más llargues:'''
* «Is a Warm Gun» (Live Cover, The Beatles)1999 - 18 segundos
* «Mary Jane» (versión acústica) - 21 segundos

== Vida privada ==
Ente 1991 y 1992 Morissette caltuvo una rellación sentimental col [[actor]] [[Dave Coulier]], protagonista de la serie televisiva ''[[Full House]]''. Al mesmu atribúyese-y informalmente la lletra de «You oughta know», magar Morissette enxamás lo confirmó.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= Snopes
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= You Oughta now
|añu= 2007
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.snopes.com/music/songs/oughta.htm
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt;

Mientres 1996 Morissette foi pareya del cantante [[Ryan Adams]], con quien coescribió el cantar «1974». En 1998 Morissette empezó una rellación con [[Dash Mihok]], quien apaez xunto a ella nel videu del cantar «So pure». Esta rellación terminó primero qu'ella empezara la so xira de branu en 2001.

En 2002 empezó'l so novialgu más duraderu col actor [[Ryan Reynolds]]. En xunu de 2004, Morissette y Reynolds anunciaron el so compromisu.&lt;ref&gt;{{cita web |
|apellíu= People
|nome=
|enllaceautor= 
|títulu= Engaged
|añu= 2004
|Edición = 
|allugamientu = 
|editorial= 
|id = 
|url= http://www.people.com/people/article/0,,653651,00.htm
|fechaaccesu= n'inglés - 2008
|}}&lt;/ref&gt; 

Sicasí, en xunetu del 2006, la revista [[People]] informó que la pareya habíase separáu, a pesar de que nengún de los dos confirmó esta noticia. En febreru del 2007, la pareya mutuamente decidió eslleir el so compromisu.

En febreru de 2005, Morissette llogró la nacionalidá d'[[Estaos Xuníos]], calteniendo la so nacionalidá [[canadiana]]. Ente 2007 y 2009, Alanis caltuvo una rellación col abogáu Tom Ballanco, conocíu por ser l'abogáu de [[Woody Harrelson]], amigu d'Alanis.

Dende setiembre de 2009, Alanis caltién una rellación col DJ [[Mario Treadway]], tamién conocíu como MC Souleye, col que se casó'l 22 de mayu de 2010.&lt;ref&gt;https://www.elpais.com/articulo/gente/boda/Alanis/Morissette/elpepugen/20100608elpepuage_1/Tes Noticia del casoriu.&lt;/ref&gt; N'agostu del mesmu añu anunció en [[Twitter]] que taba embarazada del so primer fíu home. Nacíu'l 25 d'avientu de 2010 llámase Ever Imre Morissette-Treadway.&lt;ref&gt;http://www.milenio.com/node/506203&lt;/ref&gt;

== Discografía ==
{{AP|Discografía d'Alanis Morissette|l1=Discografía d'Alanis Morissette}}

=== Álbumes d'estudiu ===
* 1991 ''[[Alanis (album)|Alanis]]'' 
* 1992 ''[[Now is the Time]]''
* 1995 ''[[Jagged Little Pill]]'' 
* 1998 ''[[Supposed Former Infatuation Junkie]]'' 
* 2002 ''[[Under Rug Swept]]'' 
* 2004 ''[[So-Called Chaos]]'' 
* 2008 ''[[Flavors of Entanglement]]''
* 2012 ''[[Havoc and Bright Lights]]''

=== Bandes sonores ===
* ''[[City of Angels]]'' (1998) - «[[Uninvited]]»
* ''[[Dogma]]'' (1999) - «[[Still]]»
* ''[[De Lovely]]'' (2004) - «[[Let's Do It (Let's Fall In Love)]]»
* ''[[The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe]]'' (2005) - «[[Wunderkind]]»
* ''[[House MD 4x03 &quot;97 seconds&quot;]] (2007) - «[[Not as we]]»
* ''[[Prince of Persia]]'' (2010) - «I remain»
* ''[http://www.theway-themovie.com The Way] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716055933/http://www.theway-themovie.com/ |date=2011-07-16 }}'' (2010) - «[http://www.youtube.com/watch?v=OOgpT5rEKIU Thank You]»

== Premios y nomamientos ==
{{AP|Premios y nomamientos d'Alanis Morissette|l1=Premios y nomamientos d'Alanis Morissette}}

== Filmografía y TV ==
* ''You can't do that on television'' ([[1986]]) (TV)
* ''Just one of the girls'' ([[1993]])
* ''Malhação'' ([[1996]])
* ''Southpark'' ([[1998]]) (TV)
* ''[[Dogma (película)|Dogma]]'' ([[1999]])
* ''The natura monologues'' ([[1999]])
* ''Sex and the city'' ([[1999]]) (TV)
* ''Mcburger´s Soul'' ([[2001]])
* ''Class dismissed'' ([[2001]])
* ''Curb your enthusiasm'' ([[2002]]) (TV)
* ''The exonerated'' ([[2003]]) (TV)
* ''De-Lovely'' ([[2004]])
* ''Fuck'' ([[2005]])
* ''Degrassi: The next generation'' ([[2005]]) (TV)
* ''Nip tuck'' ([[2006]]) (TV)
* Head-case ([[2007]]) 
* 14 Women (2007) 
* Rosie Live ([[2008]])
* [[Weeds]] ([[2009]]) (TV)
* Radio Free Albemuth ([[2010]])
* Sensitive The Movie (2015)

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{wikiquote}}
{{commons|Alanis Morissette}}
* [http://www.alanis.com Páxina web oficial]
* [http://www.musicancion.com/A/Alanis-Morissette/videos Videos d'Alanis Morissette] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070420051018/http://www.musicancion.com/A/Alanis-Morissette/videos/ |date=2007-04-20 }}
* [http://www.musicancion.com/A/Alanis-Morissette/discografia Discografía d'Alanis Morissette] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423122041/http://www.musicancion.com/A/Alanis-Morissette/discografia/ |date=2007-04-23 }}

{{NF|1974||Morissette, Alanis}}

{{Tradubot|Alanis Morissette}}
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de teatru de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de teatru d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Actores y actrices infantiles de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de rock de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de pop de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de grunge]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés]]
[[Categoría:Cantautores de Canadá]]
[[Categoría:Direutores de videos musicales]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Brit]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Grammy]]
[[Categoría:Mezzosopranos de Canadá]]
[[Categoría:Persones d'Ottawa]]
[[Categoría:Productores discográficos]]
[[Categoría:Feministes de Canadá]]
[[Categoría:Paséu de la Fama de Canadá]]</text>
      <sha1>5354z7pye8ki0e8rfg9ouuq193q7b6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parque nacional Serengueti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102459</id>
    <revision>
      <id>4527098</id>
      <parentid>4472824</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T22:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9602" sha1="d0tvptimgsya2f3og793y7mplt936t9" xml:space="preserve">{{Ficha d'espaciu natural
| nome = Parque Nacional Serengueti
| nome_orixinal = 
| categoría_iucn = II |
semeya = Zebras, Serengeti savana plains, Tanzania.jpg
| tamañu_semeya = 270px
| pie_foto = Vista panorámica del Parque Nacional Serengueti
| tamañu_mapa = 300px
| pie_mapa = Parques de Tanzania
| país = [[Tanzania]]
| división_alministrativa = 
| subdivisión_alministrativa = 
| ecorrexón = 
| ciudá_cercana = 
| administración = 
| grado_protección = [[Parque nacional]]
| fecha_creación = 1951
| legislación = 
| número_localidad = 
| número_visitantes = 
| añu_númberu_visitantes = 
| superficie = 14 763 km²
| llargor = 
| sitiu_web = 
}}
{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá |
Nome = Parque Nacional Serengueti
| Imaxe = Elephants, Serengeti.jpg
| Tamañu = 270px
| Pie = Elefantes nel parque |
País = {{TAN}}
| Tipu = '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32&quot;&gt;Natural&lt;/span&gt;'''
| Criterios = vii, x
| ID = 156
| Rexón = [[Patrimoniu de la Humanidá n'África|África]]
| Añu = 1981
| Estensión = 
| Peligru = 
| Coordenaes = non
}}
[[Ficheru:Eat267.jpg|right|thumb|270px|[[Acacia|Acacies]] nel Parque nacional Serengueti.]]
El ''' Parque nacional Serengueti''' ye un [[parque nacional]] de grandes proporciones (13.000 km²) en [[Tanzania]], [[África]]. Ye famosu poles migraciones añales de miles de [[Ñu|ñues]]. 

Los cinco grandes [[animal|animales]] del parque, asina llamaos polos cazadores dende va años son el [[lleón (animal)|lleón]], el [[lleopardu]], l'[[elefante]], el [[rinoceronte]] y el [[búfalu cafre]]. El parque tamién ye llar d'[[hiena|hienes]], [[guepardu|guepardos]], [[cebra|cebres]], [[ave de presa|aves de presa]] y munches otres [[especie|especies]].

Cerca del parque atopa la [[Gargüelu d'Olduvai]], onde s'atoparon munchos [[fósil]]es y artefautos d'[[Hominidae|homínidos]]. El parque ye estremeru cola [[Zona de caltenimientu de Ngorongoro]], que forma parte del gran [[ecosistema]] del Serengueti.

== Historia ==
El pueblu [[Masái]] yá criaba a los sos animales nes &quot;llanures ensin fin&quot; de la rexón 200 años antes de la llegada de los primeros esploradores europeos. El nome ''Serengueti'' ye un aproximamientu de la pronunciación de la pallabra usada polos masái pa describir la rexón. El xeógrafu y esplorador alemán Oscar Baumann llegó a la rexón en [[1892]].&lt;ref&gt;[http://www.ntz.info/gen/n00051.html Oscar Baumann]&lt;/ref&gt; Baumann mató trés [[rinoceronte]]s mientres la so estancia nel [[Ngorongoro|cráter de Ngorongoro]].

El primer [[Reinu Xuníu|británicu]] en visitar el [[Serengueti]], [[Stewart Edward White]], empezó les sos esploraciones nel norte del Serengueti en [[1913]]. Volvió a la rexón mientres los [[años 1920]], y acampó cerca de Seronera mientres tres meses. Nesti tiempu, él y los miembros del so equipu mataron 50 lleones.&lt;ref&gt;[http://www.ntz.info/gen/n00683.html Stewart Edward White]&lt;/ref&gt;
Por cuenta de la caza intensiva, el númberu de lleones amenorgóse, y los británicos decidieron crear una reserva parcial de caza de 800 acres (3,2 km²) na rexón en [[1921]] y establecer una más completa en [[1929]]. Estes reserves fueron la base pa la creación del Parque nacional Serengueti,&lt;ref&gt;[http://www.glcom.com/hassan/serengeti.html Serengueti]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www7.nationalgeographic.com/ngm/0602/feature1/text4.html Serengeti, Heartbreak on the Serengeti - National Geographic Magazine]&lt;/ref&gt; que foi establecíu en [[1951]]. El Serengueti adquirió fama dempués del trabayu de [[Bernhard Grzimek]] y el so fíu Michael nos [[años 1950]]. Xuntos producieron el llibru y película ''Serengeti Shall Not Die'', siendo aclamáu como unu de los primeros y más importantes documentales alrodiu del caltenimientu de rexones naturales.

Como parte de la creación del parque, y con mires a caltener la vida selvaxe, los masái qu'habitaben na rexón fueron tresferíos a les tierres altes del [[Ngorongoro]]. Entá esisten considerables discutinios alrodiu de esta tresferencia, habiendo denuncies de qu'hubo coerción per parte de les autoridaes coloniales.

Serengueti ye'l más antiguu [[parque nacional]] de [[Tanzania]] y ye la principal atraición turística del país, siendo anguaño parte del circuitu “Northern Safari”, que toma'l [[llagu Manyara]], y los parques nacionales de Tarangire y Arusha, bien asina la [[zona de caltenimientu de Ngorongoro]]. El Parque nacional Serengueti foi declaráu [[Patrimoniu de la Humanidá]] pola [[Unesco]] en [[1981]].

== Vida selvaxe ==
[[Ficheru:ImpalaSerengetiNationalParkMar2011.jpg|thumb|200px|[[Impala]] nel Parque nacional del Serengueti.]]
Amás de la migración de los [[unguláu|ungulaos]], el parque ye bien conocíu pola so rica [[fauna]] xavaz, particularmente los &quot;cinco grandes&quot;, los cinco principales &quot;trofeos de caza&quot;:

===Los cinco grandes===
* [[panthera leo|Lleón]]: créese que Serengueti tenga la más grande población de lleones d'[[África]], en parte por cuenta de la gran cantidá d'animales que los sirven de presa. Anguaño hai más de 3.000 lleones viviendo nel [[ecosistema]] del parque.
* [[Lleopardu africanu]]: estos predadores son frecuentemente columbraos na rexón de Seronera, pero esisten en tol parque nacional, y la so población actual ye aproximao de 1000.
* [[Elefante africanu]]: les menaes recuperar de la gran mortalidá de los [[años 1980]], causada pola [[caza furtiva]], y concéntrense nel norte del parque.
* [[Rinoceronte negru]]: son atopaos próximos a los [[cuetu testigu|cuetos testigos]] nel centru del parque. Queden pocos individuos, por cuenta de la caza furtiva. Delles vegaes, animales de la Reserva Masái Mara traviesen les llendes del parque ya ingresen nel territoriu del Serengueti, dende'l norte.
* [[Búfalu africanu]]: entá abondosu y con munches especies, pero'l so númberu menguó por cuenta d'enfermedaes.

====Aves====
Ente les aves más importantes tán:
* Delles especies d'[[utre]]s
* [[Phoenicopterus|Flamencu]]
* [[Grulla coronada]]
* [[Palombu pintu]]
* [[Avutarda de pechu negru]]
* [[Gansu exipciu]]
* [[Avestruz]]
* [[Chorlito grande]]
* [[Estornín sobeyosu]]
* [[Ibis negru]]
* [[Cigüeña blanca]]
* [[Pita de Guinea]]
* [[Avutarda kori]]
* [[Uxu real]]
* [[Pelícanu común]]
* [[Martín pescador pío]]
* [[Cigüeña de Abdim]]
* [[Garza gris]]
* [[Abubilla]]

==Mamíferos==
* [[Ñu azul]]
* [[Hipopótamu común]]
* [[Xabalín verrugosu]]
* [[Cebra de Grant]]
* [[Guepardu]]
* [[Foín oreyudu]]
* [[Antílope acuáticu]]
* [[Gacela de Thompson]]
* [[Llebre]]
* [[Felis silvestris|Gatu montés]]

===Otres especies animales===
El parque tamién ye llar de munches otres especies:

* [[Agama común]]
* [[Picabuey]]
* [[Texedor búfalu]]
* [[Papio|Babuino]]
* [[Xirafa]]
* [[Gacela de Grant]]
* [[Hiena enllordiada]]
* [[Chacal]]
* [[Impala]]

Amás atópense animales como'l [[damán]], el [[toco de picu coloráu]], el [[Bucorvus leadbeateri|cálao terrestre]], delles especies de [[caparina|caparines]] y [[guxanu (bárabu)|guxanos]], el [[colobo]], el [[ratel]], la [[pitón de Seba]], el [[Sagittarius serpentarius|secretariu]], la [[tortuga leopardo]], el [[águila culebrera]], el [[camaleón]], el [[alcelafo]], el [[cercopiteco de cara negra]], el [[Leptoptilos|marabú]], la [[palombu zenaida]], el [[texedor mazcaráu]], el [[duiker coloráu]], el [[indixebrable]], el [[bisbita gorgirrojo]], la [[mangosta nana]], la [[garceta común]], el [[dik dik]], el [[cocodrilu del Nilo]], la [[Dendroaspis angusticeps|mamba verde]], la [[termita]], el [[Caracal caracal|caracal]], el [[nectarina variable]], el [[topi]], el [[Lycaon pictus|licaón]], el [[texedor de picu coloráu]], el [[jaribú de Senegal]], el [[tántalo africanu]], el [[saltarrocas]], la [[calandria]] y el [[Leptailurus serval|serval]].

===Poblaciones d'animales===
Les poblaciones inclúin grandes cantidaes d'animales: 1.500.000 [[Connochaetes|ñus]], 1.000.000 de [[Gazella|gaceles]], ente la [[Nanger granti|gacela de Grant]] y la [[Eudorcas thomsonii|gacela de Thomson]], 200.000 [[Cebra|cebres]], 75.000 [[Aepyceros melampus|impales]], 74.000 [[Syncerus caffer|búfalos]], 65.000 [[Damaliscus korrigum|topis]], 18.000 [[Taurotragus oryx|eláns]], 9.250 [[Alcelaphus buselaphus|alcelafos]], 9.000 [[Giraffa camelopardalis|xirafes]], 5.000 [[Loxodonta africana|elefantes]], 4.000 [[Hyaenidae|hienes]], ente la [[Crocuta crocuta|hiena enllordiada]] y la [[Hyaena hyaena|hiena rayada]], 3.000 [[Panthera leo|lleones]] y 500 [[Acinonyx jubatus|guepardos]]. 

El [[Lycaon pictus|licaón]] y el [[Diceros bicornis|rinoceronte negru]] sufrieron grandes baxes: el primeru viose bien amenorgáu por una epidemia canina y el segundu sufrió un drásticu amenorgamientu dende los 700 exemplares de la década de los 70 a los 20 sobrevivientes actuales.

== Ver tamién ==
* [[Patrimoniu de la Humanidá n'África#Tanzania|Patrimoniu de la Humanidá en Tanzania]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Serengeti National Park}}
* [https://www.serengeti.com/ Sitiu oficial del parque]
* [http://whc.unesco.org/es/list/156/ Serengeti National Park (UNESCO)] (inglés)
* [http://www.safaripark.es/parque-nacional-del-serengeti Parque nacional del Serengueti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170523112411/http://www.safaripark.es/parque-nacional-del-serengeti |date=2017-05-23 }}


{{Tradubot|Parque nacional Serengueti}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Parques nacionales de Tanzania|Serengueti]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá en Tanzania|Serengueti]]
[[Categoría:Árees protexíes establecíes en 1951]]</text>
      <sha1>d0tvptimgsya2f3og793y7mplt936t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islles de la Reina Isabel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102664</id>
    <revision>
      <id>4526964</id>
      <parentid>4501570</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15330" sha1="3yp62hrp06f6eoz775f7grbhncqrrkr" xml:space="preserve">{{Ficha d'archipiélagu |
nome = Islles de la Reina Isabel
| nome_orixinal = Queen Elizabeth Islands- Îles de Reinar-Élisabeth
| semeya =Wfm ellesmere island.jpg
| tamañu_semeya = 280px
| pie_foto = Vista de satélite de les islles de la Reina Isabel
| país = {{CAN}}
| división_alministrativa = {{CAN|NT}}&lt;br /&gt;{{CAN|NU}}
| subdivisión_alministrativa = 
| continente = América del Norte |
mar = [[Océanu Árticu]]
| estrechu = 
| grupu = [[Archipiélagu árticu canadianu]]
| llendes =
| ecorrexón = 
| superficie = 419 061 km²
| altitú = [[Picu Barbeau]] (2 616 m, nes islles d'Ellesmere)
| llargu = 
| anchu = 
| separación = 
| población =
| subdivisiones = 
| estrechos_internos = 
| numbero_islles = 2.126 (34 principales)
| islles = {{tabla2cols | [[Islla d'Ellesmere|Ellesmere]] | 196 236 km² | [[Islla Devon|Devon]] | 55 247 km² | [[Islla Axel Heiberg|Axel Heiberg]] | 43 178 km² | [[Islla Melville|Melville]] | 42 149 km² | [[Islla de Bathurst (Canadá)|Bathurst]] | 16 042 km² | [[Islla del Príncipe Patrick|Príncipe Patrick]] | 15 848 km² | [[Islla Ellef Ringnes|Ellef Ringnes]] | 11 295 km² | [[Islla Cornwallis (Nunavut)|Cornwallis]] | 6 995 km² | [[Islla Amund Ringnes|Amund Ringnes]] | 5 255 km² | [[Islla Mackenzie King|Mackenzie King]] | 5 048 km² }}
| coor = 
| campu1_nome = 
| riolo1 = 
| campu2_nome = 
| riolo2 = 
| campu3_nome = 
| riolo3 = 
| campu4_nome = 
| riolo4 = 
| _mapa = Location Canadian Arctic Archipelago.png
| tamañu_mapa = 280px
| pie_mapa = Llocalización del archipiélagu árticu canadianu |
locator_x_mapa = 
| locator_y_mapa = 
| _mapa2 = Map indicating the Queen Elizabeth (or Parry) Islands, northern Canada.png
| tamañu_mapa2 = 280px
| pie_mapa2 = Mapa de les islles de la Reina Isabel
| locator_x_mapa2 = 
| locator_y_mapa2 = 
| mapa3 = 
| tamañu_mapa3 = 
| pie_mapa3 = 
| locator_x_mapa3 = 
| locator_y_mapa3 = 
| mapa4 = 
| tamañu_mapa4 = 
| pie_mapa4 = 
| locator_x_mapa4 = 
| locator_y_mapa4 = 
}}

Les '''islles de la Reina Isabel''' (n'[[Idioma inglés|inglés]] ''Queen Elizabeth Islands''; en [[Idioma francés|francés]] ''Îles de Reinar-Élisabeth''; enantes conocíes como islles Parry o archipiélagu de Parry) son el grupu d'islles más septentrional del [[archipiélagu árticu canadianu]]. Alministrativamente, l'archipiélagu pertenez na so mayor parte al territoriu de [[Nunavut]], anque delles islles tamién pertenecen a los [[Territorios del Noroeste]]. El númberu d'islles mayores ye de 34 y hai 2.092 islles menores.&lt;ref&gt;Información de The Atlas of Canada. Vease en: http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122002132/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html |date=2013-01-22 }}.&lt;/ref&gt; 

La [[islla d'Ellesmere]] ye la mayor del archipiélagu y ocupa el 10º llugar del mundu. Otreses importantes son la [[islla Amund Ringnes]], [[islla Axel Heiberg]], [[Islla de Bathurst (Canadá)|Islla de Bathurst]], [[islla Borden]], [[islla Cornwall]], [[Islla Cornwallis (Nunavut)|islla Cornwallis]], [[islla Devon]], [[islla Eglinton]], [[islla Ellef Ringnes]], [[islla Mackenzie King]], [[islla Melville]] y la [[Islla del Príncipe Patrick]]. 

La superficie total de les islles supón un área de 419.061 km². L'archipiélagu recibió'l nome n'honor a [[Isabel II del Reinu Xuníu|Isabel II]], por cuenta del so [[Coronación d'Isabel II del Reinu Xuníu|coronación como Reina]] de [[Canadá]] en [[1953]]. La mayoría atópense despoblaes, siendo la so industria principal la estracción de [[petroleu]]. Los mayores [[conceyu|conceyos]] son les [[aldega|aldeges]] de [[Resolute (Nunavut)|Resolute]], na [[Isllla Cornwallis (Nunavut)|islla Cornwallis]], y de [[Grise Fiord]], na [[islla de Ellesmere]]. 

Les islles fueron afayaes polos [[Europa|europeos]] en [[1616]], pero nun fueron dafechu esploraes y cartografiadas hasta les espediciones [[Reinu Xuníu|britániques]] y [[Noruega|noruegues]] del [[sieglu XIX]]. La mayoría d'elles fueron esploraes por [[William Edward Parry|William Parry]], de que'l so nome deriva la denominación orixinal.

== Islles de la Reina Isabel ==
Recuéyense de siguío, en forma de tabla, les principales islles del grupu. Puede ordenar según toles columnes de la tabla ensin más que clickar nes fleches qu'apaecen na primer fila.

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;vertical-align:top; border: 1px solid #999; background-color:#ffffff; font-size:95%&quot;
|+ style=&quot;background:black; color:white&quot; |'''Islles de la Reina Isabel''' (más de 100 km²)
|-bgcolor=&quot;#d8d8d8&quot; align=center
! &amp;nbsp; !! !! !! !! !! !! !! !! !!

|-bgcolor=&quot;#d8d8d8&quot; align=center
! Colspan=3| Ránking !! !! !! !! !! !! !!

|-bgcolor=&quot;#D8D8D8&quot; align=center valign=bottom
! width=40| Mundu !
width=40| Canadá !
width=40| Grupu !
Nome de la islla !
Provincia (o territoriu) 
! Área&lt;br /&gt;(km²)
! Perímetru&lt;br /&gt;(km)
! Población&lt;br /&gt;(2001)
! Puntu más eleváu !
Altitú

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 010 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-03 || bgcolor=#d8d8d8| 01 || [[Islla de Ellesmere]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 196236}} || align=right| {{formatnum:10748}} || align=right|168 || [[Picu Barbeau]] || align=right| {{formatnum:2616}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 027 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-06 || bgcolor=#d8d8d8| 02 || [[Islla Devon]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 55247}} || align=right| {{formatnum:3589}} || align=right| {{formatnum:0}} || Campu de xelu Devon || align=right| {{formatnum:1920}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 032 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-07 || bgcolor=#d8d8d8| 03 || [[Islla Axel Heiberg]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 43178}} || align=right| {{formatnum:3061}} || align=right| {{formatnum:0}} || [[Outlook Peak]] || align=right| {{formatnum:2210}}

|-valign=top
| bgcolor=#d8d8d8| 033 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-08 || bgcolor=#d8d8d8| 04 || [[Islla Melville]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum:42149}} || align=right| {{formatnum:3107}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:776}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 054 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-13 || bgcolor=#d8d8d8| 05 || [[Islla de Bathurst (Canadá)|Islla de Bathurst]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 16042}} || align=right| {{formatnum:2069}} || align=right| {{formatnum:0}} || Montes Stokes || align=right| {{formatnum:412}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 055 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-14 || bgcolor=#d8d8d8| 06 || [[Islla del Príncipe Patrick]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 15848}} || align=right| {{formatnum:1672}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:279}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 069 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-16 || bgcolor=#d8d8d8| 07 || [[Islla Ellef Ringnes]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 11295}} || align=right| {{formatnum:1 027}} || align=right| {{formatnum:0}} || Isachsen Dome || align=right| {{formatnum:260}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 096 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-21 || bgcolor=#d8d8d8| 08 || [[Islla Cornwallis (Nunavut)|Islla Cornwallis]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 6995}} || align=right| {{formatnum:636}} || align=right|215 || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:359}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 111 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-25 || bgcolor=#d8d8d8| 09 || [[Islla Amund Ringnes]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 5255}} || align=right| {{formatnum:500}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum: 265}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 115 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-26 || bgcolor=#d8d8d8| 10 || [[Islla Mackenzie King]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 5 048}} || align=right| {{formatnum: 444}} || align=right| {{formatnum:0}} || Leffingwell Crags || align=right| {{formatnum:500}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 171 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-30 || bgcolor=#d8d8d8| 11 || [[Islla Borden]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 2794}} || align=right| {{formatnum:418}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:150}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 185 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-33 || bgcolor=#d8d8d8| 12 || [[Islla Cornwall]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 2258}} || align=right| {{formatnum:311}} || align=right| {{formatnum:0}} || McLeod Head || align=right| {{formatnum:400}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 249 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-38 || bgcolor=#d8d8d8| 13 ||[[Isla Eglinton]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 1541}} || align=right| {{formatnum:227}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum: 210}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 265 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-40 || bgcolor=#d8d8d8| 14 || [[Islla Graham (Nunavut)]] || {{CAN|NU}}|| align=right| {{formatnum: 1378}} || align=right| {{formatnum:171}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:175}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 273 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-43 || bgcolor=#d8d8d8| 15 || [[Islla Lougheed]] || {{CAN|NU}}|| align=right| {{formatnum: 1308}} || align=right| {{formatnum:243}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:126}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 294 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-44 || bgcolor=#d8d8d8| 16 || [[Islla Byam Martin]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1150}}|| align=right| {{formatnum:145}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:153}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 298 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-46 || bgcolor=#d8d8d8| 17 || [[Islla Vanier]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1126}} || align=right| {{formatnum: 169}} || align=right| {{formatnum:0}} || Cordal Adam || align=right| {{formatnum:220}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 311|| bgcolor=#d8d8d8| CAN-48 || bgcolor=#d8d8d8| 18 || [[Islla Cameron]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1059}} || align=right| {{formatnum: 219}} || align=right| {{formatnum:0}} || Monte Wilmot || align=right| {{formatnum:171}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 336 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-52 || bgcolor=#d8d8d8| 19 || [[Islla Meighen]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 955}} || align=right| {{formatnum: 188}} || align=right| {{formatnum:0}} || Campu de xelu Meighen || align=right| {{formatnum:268}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 383 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-59 || bgcolor=#d8d8d8| 20 || [[Isla Brock]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 764}} || align=right| {{formatnum: 174}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:67}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 421 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-61 || bgcolor=#d8d8d8| 21 || [[Islla King Christian]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 645}} || align=right| {{formatnum: 116}} || align=right| {{formatnum:0}} || Montes King Christian || align=right| {{formatnum: 165}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 454 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-64 || bgcolor=#d8d8d8| 22 || [[Islla North Kent]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 590}} || align=right| {{formatnum: 122}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:600}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 467 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-65 || bgcolor=#d8d8d8| 23 || [[Islla Emerald]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 549}} || align=right| {{formatnum: 117}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:150}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-68 || bgcolor=#d8d8d8| 24 || [[Islla Alexander]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 484}} || align=right| {{formatnum: 129}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:180}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-73 || bgcolor=#d8d8d8| 25 || [[Islla Massey]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 432}} || align=right| {{formatnum: 113}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:210}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-78 || bgcolor=#d8d8d8| 26 || [[Islla Little Cornwallis]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 412}} || align=right| {{formatnum: 158}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:130}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-85 || bgcolor=#d8d8d8| 27 || [[Islla Coburg]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 344}} || align=right| {{formatnum: 138}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:823}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-87 || bgcolor=#d8d8d8| 28 || [[Islla Helena]] ||{{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 326}} || align=right| {{formatnum: 98}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-89 || bgcolor=#d8d8d8| 29 || [[Islla Stor]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 313}} || align=right| {{formatnum: 79}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:560}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-93 || bgcolor=#d8d8d8| 30 || [[Islla Baillie-Hamilton]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 290}} || align=right| {{formatnum: 74}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:230}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-112 || bgcolor=#d8d8d8| 31 || [[Islla Griffith (Nunavut)|Isla Griffith]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 189}} || align=right| {{formatnum: 63}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-128 || bgcolor=#d8d8d8| 32 || [[Islla Hoved]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 158}} || align=right| {{formatnum: 55}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:350}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-136 || bgcolor=#d8d8d8| 33 || [[Islla Lowther]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 145}} || align=right| {{formatnum: 58}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-141 || bgcolor=#d8d8d8| 34 || [[Islla Buckingham]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 137}} || align=right| {{formatnum: 45}} || align=right| {{formatnum:0}} || Monte Windsor|| align=right| {{formatnum:150}}
|}

== Ver tamién ==
{{VT|Islles de Canadá |Islla per superficie}}

== Notes y referencies ==
{{llistaref}}

==Enllaces esternos==
*[http://www.wdl.org/es/item/171 Representación nueva y precisa de la parte meridional d'América, qu'inclúi Brasil, el Caribe, el Nuevu Reinu de Guayana, Castiella del Oru, Nicaragua, les Antilles, y Perú; y per debaxo del trópicu de Capricorniu: Chile, el Ríu de la Plata, la Patagonia y l'Estrechu de Magallanes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716013019/https://www.wdl.org/es/item/171/ |date=2019-07-16 }} dende 1602 d. C.

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel|Islles de la Reina Isabel]]</text>
      <sha1>3yp62hrp06f6eoz775f7grbhncqrrkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4526965</id>
      <parentid>4526964</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>/* Islles de la Reina Isabel */</comment>
      <origin>4526965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15329" sha1="aw4qp8w9vrkkod2hafx06ctf0hdtz51" xml:space="preserve">{{Ficha d'archipiélagu |
nome = Islles de la Reina Isabel
| nome_orixinal = Queen Elizabeth Islands- Îles de Reinar-Élisabeth
| semeya =Wfm ellesmere island.jpg
| tamañu_semeya = 280px
| pie_foto = Vista de satélite de les islles de la Reina Isabel
| país = {{CAN}}
| división_alministrativa = {{CAN|NT}}&lt;br /&gt;{{CAN|NU}}
| subdivisión_alministrativa = 
| continente = América del Norte |
mar = [[Océanu Árticu]]
| estrechu = 
| grupu = [[Archipiélagu árticu canadianu]]
| llendes =
| ecorrexón = 
| superficie = 419 061 km²
| altitú = [[Picu Barbeau]] (2 616 m, nes islles d'Ellesmere)
| llargu = 
| anchu = 
| separación = 
| población =
| subdivisiones = 
| estrechos_internos = 
| numbero_islles = 2.126 (34 principales)
| islles = {{tabla2cols | [[Islla d'Ellesmere|Ellesmere]] | 196 236 km² | [[Islla Devon|Devon]] | 55 247 km² | [[Islla Axel Heiberg|Axel Heiberg]] | 43 178 km² | [[Islla Melville|Melville]] | 42 149 km² | [[Islla de Bathurst (Canadá)|Bathurst]] | 16 042 km² | [[Islla del Príncipe Patrick|Príncipe Patrick]] | 15 848 km² | [[Islla Ellef Ringnes|Ellef Ringnes]] | 11 295 km² | [[Islla Cornwallis (Nunavut)|Cornwallis]] | 6 995 km² | [[Islla Amund Ringnes|Amund Ringnes]] | 5 255 km² | [[Islla Mackenzie King|Mackenzie King]] | 5 048 km² }}
| coor = 
| campu1_nome = 
| riolo1 = 
| campu2_nome = 
| riolo2 = 
| campu3_nome = 
| riolo3 = 
| campu4_nome = 
| riolo4 = 
| _mapa = Location Canadian Arctic Archipelago.png
| tamañu_mapa = 280px
| pie_mapa = Llocalización del archipiélagu árticu canadianu |
locator_x_mapa = 
| locator_y_mapa = 
| _mapa2 = Map indicating the Queen Elizabeth (or Parry) Islands, northern Canada.png
| tamañu_mapa2 = 280px
| pie_mapa2 = Mapa de les islles de la Reina Isabel
| locator_x_mapa2 = 
| locator_y_mapa2 = 
| mapa3 = 
| tamañu_mapa3 = 
| pie_mapa3 = 
| locator_x_mapa3 = 
| locator_y_mapa3 = 
| mapa4 = 
| tamañu_mapa4 = 
| pie_mapa4 = 
| locator_x_mapa4 = 
| locator_y_mapa4 = 
}}

Les '''islles de la Reina Isabel''' (n'[[Idioma inglés|inglés]] ''Queen Elizabeth Islands''; en [[Idioma francés|francés]] ''Îles de Reinar-Élisabeth''; enantes conocíes como islles Parry o archipiélagu de Parry) son el grupu d'islles más septentrional del [[archipiélagu árticu canadianu]]. Alministrativamente, l'archipiélagu pertenez na so mayor parte al territoriu de [[Nunavut]], anque delles islles tamién pertenecen a los [[Territorios del Noroeste]]. El númberu d'islles mayores ye de 34 y hai 2.092 islles menores.&lt;ref&gt;Información de The Atlas of Canada. Vease en: http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122002132/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html |date=2013-01-22 }}.&lt;/ref&gt; 

La [[islla d'Ellesmere]] ye la mayor del archipiélagu y ocupa el 10º llugar del mundu. Otreses importantes son la [[islla Amund Ringnes]], [[islla Axel Heiberg]], [[Islla de Bathurst (Canadá)|Islla de Bathurst]], [[islla Borden]], [[islla Cornwall]], [[Islla Cornwallis (Nunavut)|islla Cornwallis]], [[islla Devon]], [[islla Eglinton]], [[islla Ellef Ringnes]], [[islla Mackenzie King]], [[islla Melville]] y la [[Islla del Príncipe Patrick]]. 

La superficie total de les islles supón un área de 419.061 km². L'archipiélagu recibió'l nome n'honor a [[Isabel II del Reinu Xuníu|Isabel II]], por cuenta del so [[Coronación d'Isabel II del Reinu Xuníu|coronación como Reina]] de [[Canadá]] en [[1953]]. La mayoría atópense despoblaes, siendo la so industria principal la estracción de [[petroleu]]. Los mayores [[conceyu|conceyos]] son les [[aldega|aldeges]] de [[Resolute (Nunavut)|Resolute]], na [[Isllla Cornwallis (Nunavut)|islla Cornwallis]], y de [[Grise Fiord]], na [[islla de Ellesmere]]. 

Les islles fueron afayaes polos [[Europa|europeos]] en [[1616]], pero nun fueron dafechu esploraes y cartografiadas hasta les espediciones [[Reinu Xuníu|britániques]] y [[Noruega|noruegues]] del [[sieglu XIX]]. La mayoría d'elles fueron esploraes por [[William Edward Parry|William Parry]], de que'l so nome deriva la denominación orixinal.

== Islles de la Reina Isabel ==
Recuéyense de siguío, en forma de tabla, les principales islles del grupu. Puede ordenar según toles columnes de la tabla ensin más que clickar nes fleches qu'apaecen na primer fila.

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;vertical-align:top; border: 1px solid #999; background-color:#ffffff; font-size:95%&quot;
|+ style=&quot;background:black; color:white&quot; |'''Islles de la Reina Isabel''' (más de 100 km²)
|-bgcolor=&quot;#d8d8d8&quot; align=center
! &amp;nbsp; !! !! !! !! !! !! !! !! !!

|-bgcolor=&quot;#d8d8d8&quot; align=center
! Colspan=3| Ránking !! !! !! !! !! !! !!

|-bgcolor=&quot;#D8D8D8&quot; align=center valign=bottom
! width=40| Mundu !
width=40| Canadá !
width=40| Grupu !
Nome de la islla !
Provincia (o territoriu) 
! Área&lt;br /&gt;(km²)
! Perímetru&lt;br /&gt;(km)
! Población&lt;br /&gt;(2001)
! Puntu más eleváu !
Altitú

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 010 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-03 || bgcolor=#d8d8d8| 01 || [[Islla d'Ellesmere]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 196236}} || align=right| {{formatnum:10748}} || align=right|168 || [[Picu Barbeau]] || align=right| {{formatnum:2616}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 027 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-06 || bgcolor=#d8d8d8| 02 || [[Islla Devon]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 55247}} || align=right| {{formatnum:3589}} || align=right| {{formatnum:0}} || Campu de xelu Devon || align=right| {{formatnum:1920}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 032 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-07 || bgcolor=#d8d8d8| 03 || [[Islla Axel Heiberg]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 43178}} || align=right| {{formatnum:3061}} || align=right| {{formatnum:0}} || [[Outlook Peak]] || align=right| {{formatnum:2210}}

|-valign=top
| bgcolor=#d8d8d8| 033 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-08 || bgcolor=#d8d8d8| 04 || [[Islla Melville]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum:42149}} || align=right| {{formatnum:3107}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:776}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 054 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-13 || bgcolor=#d8d8d8| 05 || [[Islla de Bathurst (Canadá)|Islla de Bathurst]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 16042}} || align=right| {{formatnum:2069}} || align=right| {{formatnum:0}} || Montes Stokes || align=right| {{formatnum:412}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 055 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-14 || bgcolor=#d8d8d8| 06 || [[Islla del Príncipe Patrick]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 15848}} || align=right| {{formatnum:1672}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:279}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 069 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-16 || bgcolor=#d8d8d8| 07 || [[Islla Ellef Ringnes]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 11295}} || align=right| {{formatnum:1 027}} || align=right| {{formatnum:0}} || Isachsen Dome || align=right| {{formatnum:260}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 096 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-21 || bgcolor=#d8d8d8| 08 || [[Islla Cornwallis (Nunavut)|Islla Cornwallis]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 6995}} || align=right| {{formatnum:636}} || align=right|215 || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:359}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 111 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-25 || bgcolor=#d8d8d8| 09 || [[Islla Amund Ringnes]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 5255}} || align=right| {{formatnum:500}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum: 265}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 115 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-26 || bgcolor=#d8d8d8| 10 || [[Islla Mackenzie King]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 5 048}} || align=right| {{formatnum: 444}} || align=right| {{formatnum:0}} || Leffingwell Crags || align=right| {{formatnum:500}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 171 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-30 || bgcolor=#d8d8d8| 11 || [[Islla Borden]] || {{CAN|NT}} &lt;br /&gt; {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 2794}} || align=right| {{formatnum:418}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:150}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 185 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-33 || bgcolor=#d8d8d8| 12 || [[Islla Cornwall]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 2258}} || align=right| {{formatnum:311}} || align=right| {{formatnum:0}} || McLeod Head || align=right| {{formatnum:400}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 249 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-38 || bgcolor=#d8d8d8| 13 ||[[Isla Eglinton]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 1541}} || align=right| {{formatnum:227}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum: 210}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 265 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-40 || bgcolor=#d8d8d8| 14 || [[Islla Graham (Nunavut)]] || {{CAN|NU}}|| align=right| {{formatnum: 1378}} || align=right| {{formatnum:171}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:175}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 273 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-43 || bgcolor=#d8d8d8| 15 || [[Islla Lougheed]] || {{CAN|NU}}|| align=right| {{formatnum: 1308}} || align=right| {{formatnum:243}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:126}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 294 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-44 || bgcolor=#d8d8d8| 16 || [[Islla Byam Martin]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1150}}|| align=right| {{formatnum:145}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:153}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 298 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-46 || bgcolor=#d8d8d8| 17 || [[Islla Vanier]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1126}} || align=right| {{formatnum: 169}} || align=right| {{formatnum:0}} || Cordal Adam || align=right| {{formatnum:220}}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| 311|| bgcolor=#d8d8d8| CAN-48 || bgcolor=#d8d8d8| 18 || [[Islla Cameron]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 1059}} || align=right| {{formatnum: 219}} || align=right| {{formatnum:0}} || Monte Wilmot || align=right| {{formatnum:171}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 336 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-52 || bgcolor=#d8d8d8| 19 || [[Islla Meighen]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 955}} || align=right| {{formatnum: 188}} || align=right| {{formatnum:0}} || Campu de xelu Meighen || align=right| {{formatnum:268}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 383 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-59 || bgcolor=#d8d8d8| 20 || [[Isla Brock]] || {{CAN|NT}} || align=right| {{formatnum: 764}} || align=right| {{formatnum: 174}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:67}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 421 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-61 || bgcolor=#d8d8d8| 21 || [[Islla King Christian]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 645}} || align=right| {{formatnum: 116}} || align=right| {{formatnum:0}} || Montes King Christian || align=right| {{formatnum: 165}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| 454 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-64 || bgcolor=#d8d8d8| 22 || [[Islla North Kent]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 590}} || align=right| {{formatnum: 122}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:600}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| 467 || bgcolor=#d8d8d8| CAN-65 || bgcolor=#d8d8d8| 23 || [[Islla Emerald]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 549}} || align=right| {{formatnum: 117}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:150}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-68 || bgcolor=#d8d8d8| 24 || [[Islla Alexander]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 484}} || align=right| {{formatnum: 129}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:180}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-73 || bgcolor=#d8d8d8| 25 || [[Islla Massey]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 432}} || align=right| {{formatnum: 113}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum:210}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-78 || bgcolor=#d8d8d8| 26 || [[Islla Little Cornwallis]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 412}} || align=right| {{formatnum: 158}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:130}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-85 || bgcolor=#d8d8d8| 27 || [[Islla Coburg]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 344}} || align=right| {{formatnum: 138}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:823}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-87 || bgcolor=#d8d8d8| 28 || [[Islla Helena]] ||{{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 326}} || align=right| {{formatnum: 98}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-89 || bgcolor=#d8d8d8| 29 || [[Islla Stor]] || {{CAN|NU}} ||align=right| {{formatnum: 313}} || align=right| {{formatnum: 79}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:560}}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-93 || bgcolor=#d8d8d8| 30 || [[Islla Baillie-Hamilton]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 290}} || align=right| {{formatnum: 74}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:230}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-112 || bgcolor=#d8d8d8| 31 || [[Islla Griffith (Nunavut)|Isla Griffith]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 189}} || align=right| {{formatnum: 63}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}

|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-128 || bgcolor=#d8d8d8| 32 || [[Islla Hoved]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 158}} || align=right| {{formatnum: 55}} || align=right| {{formatnum:0}} || Puntu innombrado || align=right| {{formatnum:350}}

|-valign=top bgcolor=#f0f0f0
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-136 || bgcolor=#d8d8d8| 33 || [[Islla Lowther]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 145}} || align=right| {{formatnum: 58}} || align=right| {{formatnum:0}} || || align=right| {{formatnum: }}
|-
| bgcolor=#d8d8d8| - || bgcolor=#d8d8d8| CAN-141 || bgcolor=#d8d8d8| 34 || [[Islla Buckingham]] || {{CAN|NU}} || align=right| {{formatnum: 137}} || align=right| {{formatnum: 45}} || align=right| {{formatnum:0}} || Monte Windsor|| align=right| {{formatnum:150}}
|}

== Ver tamién ==
{{VT|Islles de Canadá |Islla per superficie}}

== Notes y referencies ==
{{llistaref}}

==Enllaces esternos==
*[http://www.wdl.org/es/item/171 Representación nueva y precisa de la parte meridional d'América, qu'inclúi Brasil, el Caribe, el Nuevu Reinu de Guayana, Castiella del Oru, Nicaragua, les Antilles, y Perú; y per debaxo del trópicu de Capricorniu: Chile, el Ríu de la Plata, la Patagonia y l'Estrechu de Magallanes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716013019/https://www.wdl.org/es/item/171/ |date=2019-07-16 }} dende 1602 d. C.

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel|Islles de la Reina Isabel]]</text>
      <sha1>aw4qp8w9vrkkod2hafx06ctf0hdtz51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hayden Christensen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102896</id>
    <revision>
      <id>4527045</id>
      <parentid>4470193</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16368" sha1="ddcwyy0an6tkm22zup688lfxxbrdbqv" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Hayden Christensen''' {{nym}} ye un [[actor]] y [[productor de cine]] y [[Productor de televisión|televisión]] [[Canadá|canadianu]], más conocíu por interpretar el papel d'[[Anakin Skywalker]] na saga de [[George Lucas]] ''[[Star Wars]]''. De neñu, Christensen apaeció en [[programes de televisión]] en Canadá onde yá se destacar como un actor profesional; amás foi nomáu a los premios [[Globu d'Oru]] poles sos actuaciones.

== Primeros años ==
Hayden Christensen nació en [[Vancouver]], [[Columbia Británica]], [[Canadá]], los sos padres Alíe y David son empresarios y dueños d'una empresa de telecomunicaciones. El so padre ye d'ascendencia [[Dinamarca|danesa]] y la so madre d'ascendencia [[italia]]na y [[Suecia|sueca]]. Christensen tien un hermanu mayor (Tove) y dos hermanes: una menor (Kaylen) y otru dos años mayor qu'él (Hejsa). Asitiaos nes contornes de Toronto, en Thornhill, Ontario, Christensen asistió a la escuela pública Baythorn Public School y a Unionville High School en Unionville, [[Ontario]], Canadá. Mientres la so dómina en secundaria, xugó al ḥoquei a nivel competitivu y a tenis nun nivel provincial. Christensen pasaba los branos en [[Long Island]] cola so güela materna, Rosa Schwartz, y con ella asistió a talleres en [[The Actors Studio]] en [[Nueva York]]. Foi &quot;descubiertu&quot; cuando la so hermana mayor Hejsa, una ex campeona de trampolín, presentar a un casting pa un anunciu de pataques frites [[Pringles]] y unu de los direutores vio na cara de Hayden, cuando él tenía 7 años, la imaxe perfecta pa un anunciu de televisión.

== Carrera ==

=== 1993-2000 ===
El so primer papel foi a los 12 años na serie de televisión ''Family Passions'', retresmitida na televisión canadiana, en setiembre de 1993. Al añu siguiente llogró un papel secundariu na película de [[John Carpenter]] ''[[In the Mouth of Madness]]''. De 1995 a 1999, actuó en delles películes y en series de televisión como ''Harrison Bergeron'', ''Forever Knight'', ''[[Goosebumps]]'', ''[[Les virxes suicides|The Virgin Suicides]]'', y ''[[Are You Afraid of the Dark?]]''. La so fama empezó a desapegar cola serie de televisión de la cadena Fox Family, ''[[Higher Ground (serie de televisión)|Higher Ground]]'' en 2000, na qu'interpreta a un adolescente acosáu sexualmente pola so madrasca que, desesperáu, recurre a les drogues. Foi per este mesmu papel, que George Lucas s'interesó nél pa interpretar al mozu que daría vida al míticu personaxe Darth Vader nos dos últimos episodios de la triloxía de precuelas na saga Star Wars.

=== 2001-2005. Saltu a la fama ===
[[Ficheru:BilsonChristensenNov06.jpg|thumb|200px|Christensen cola so pareya Rachel Bilson nel rodaxe de ''Jumper'' en Roma, Italia, en payares de 2006.]]

Christensen foi aclamáu pola crítica pola interpretación d'un adolescente incomprendido en ''[[Life as a House]]'' (2001) el que-y valió nominaciones a los Golden Globe y SAG Awards, según National Board of Review's apurrió-y el premiu Breakthrough Performance of the Year. Pela so parte na película, Christensen perdió 11,3 quilos al traviés d'una dieta especial. Que ganó de nuevu mientres el rodaxe de ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]''. 

El so reblincón dar el 12 de mayu de 2000, cuando George Lucas, escoyer ente 400 candidatos pa interpretar a Anakin Skywalker (qu'enantes fuera desempeñáu por [[Sebastian Shaw]] y [[Jake Lloyd]]) inclusive superando al propiu [[Leonardo DiCaprio]] que tamién había audicionado pal papel. El primer filme rodar de xunu del 2000 hasta marzu del 2001 y el postreru del 30 de xunu hasta setiembre de 2003. Pero anque para Christensen foi un honor llograr el papel y que'l consiguilo influyó decisivamente na so popularidá, ganó dos premios [[Razzies]] poles sos interpretaciones nesos dos películes, dambos por peor actor de repartu. Hayden convirtióse rápido, bien popular ente'l públicu, siendo nomáu en ''[[People Magacín's]]'' una de les 50 Persones Más Belles y [[Teen People's]] una de les 25 Estrelles más calientes menores de 25 años. En 2003, interpreta a [[Stephen Glass]] en ''[[Shattered Glass (película)|Shattered Glass]]'', que narra la historia real d'esi mozu periodista, que foi afayáu por inventar histories pal diariu ''[[The New Republic]]'', y participa nel programa de televisión ''Ecu Challenge Fiji'', xunto colos sos hermanos mayores, Tove y Hejsa.

=== 2006-2011 ===
Ente 2006 y 2007, protagonizó ''[[Awake (película)|Awake]]'', xunto a [[Jessica Alba]], que narra la historia d'un home que permanez despiertu pero inmóvil mientres la ciruxía cardiaca,&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Frank|apellíu=Scheck|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/film/reviews/article_display.jsp?JSESSIONID=KKTYHQvY8VpBVtqmN5lrkmvTPLVSF6MM6jQn1FJnxGhWHfS1z11Q!422802220&amp;&amp;rid=10263|títulu=Awake: Bottom Line: Sleep won't be an option|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|fecha=3 d'avientu de 2007|publicación=The Hollywood Reporter|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080921035422/http://www.hollywoodreporter.com/hr/film/reviews/article_display.jsp?JSESSIONID=KKTYHQvY8VpBVtqmN5lrkmvTPLVSF6MM6jQn1FJnxGhWHfS1z11Q!422802220&amp;&amp;rid=10263|fechaarchivu=21 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; y ''[[Factory Girl]]'' — interpretando a un personaxe vagamente basáu en [[Bob Dylan]] — contrariu a [[Sienna Miller]] y [[Guy Pearce]].&lt;ref name=&quot;filmography&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.hellomagazine.com/profiles/haydenchristensen/?view=jobs|títulu=Hello Magacín Filmography - Hayden Christensen|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|publicación=Hello Magacín}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Peter|apellíu=Howell|url=http://www.thestar.com/printArticle/179873|títulu='Factory Girl': Time's up|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|fecha=9 de febreru de 2007|publicación=[[Toronto Star|TheStar]]}}&lt;/ref&gt; Depués, Christensen portagonizó xunto a [[Samuel L. Jackson]], [[Jamie Bell]] y [[Rachel Bilson]] el filme ''[[Jumper (película)|Jumper]]'', la historia d'un mozu quien afaya que tien l'habilidá de teletransportarse; el filme foi estrenáu'l 14 de febreru de 2008.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Peter|apellíu=Kiefer|url=http://www.nytimes.com/2006/12/17/movies/17kief.html?partner=rssnyt&amp;emc=rss|títulu='Oh My God, Can You Rent the Colosseum?'|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|fecha=17 d'avientu de 2006|publicación=[[The New York Times|New York Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación | url= http://www.moviehole.net/news/20060722_news_from_comic_con_christense.html | títulu= Christensen Onboard Jumper? | editorial= Moviehole | fecha= 22 de xunetu de 2006 | fechaaccesu= 24 de xunetu de 2006 | urlarchivu= https://web.archive.org/web/20061013114010/http://www.moviehole.net/news/20060722_news_from_comic_con_christense.html | fechaarchivu= 13 d'ochobre de 2006 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061013114010/http://www.moviehole.net/news/20060722_news_from_comic_con_christense.html | archivedate= 2006-10-13 }}&lt;/ref&gt; Bilson y Christensen co-protagonicen otra vegada un segmentu del filme ''[[New York, I Love You]]''.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Dave|apellíu=Foster|url=http://www.dvdtimes.co.uk/content.php?contentid=68131|títulu=Virgin Territory (R2) in August|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|fecha=26 de xunu de 2008|editorial=DVD Times}}&lt;/ref&gt;

Christensen tenía previstu apaecer na adautación de [[William Gibson]] de la novela [[cyberpunk]] ''[[Neuromancer]]'', programada pa ser estrenada en 2009, pero dende entós retiróse de la llista de IMDb.&lt;ref&gt;{{cita web |nome=Monika|apellíu=Bartyzel|url=http://www.cinematical.com/2008/01/09/hayden-christensen-is-william-gibsons-neuromancer/|títulu=Hayden Christensen is William Gibson's Neuromancer?!|fechaaccesu=1 de xunetu de 2008|fecha=9 de xineru de 2008|editorial=Cinematical|urlarchivu=https://archive.today/20120629031449/http://blog.moviefone.com/2008/01/09/hayden-christensen-is-william-gibsons-neuromancer/|fechaarchivu=29 de xunu de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/title/tt1037220/
|títulu=Neuromancer (2011) &lt;!--Xeneráu por Muriu Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantiya--&gt;
|fechaaccesu=2009
|autor=
|enllaceautor=
|idioma=
}}&lt;/ref&gt;En 2007 tornó a Lucas Filmproductions por tomar el papel de Anakin en ''Star wars the clone wars'', pero Lucas Filmproductions prohibir. En setiembre de 2008 anuncióse que Christensen y [[Paul Walker]] roblaren pa tar nel filme ''[[Takers]]'', en cines en 2010. Él pertenecía a la banda de delicuentes alredor de la cual básase la película. ''[[Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey]]'' ye'l cuartu filme que Christensen co-protagoniza xunto a [[Samuel L. Jackson]].

=== Actualidá ===
Grabó les películes ''[[Outcast (película)|Outcast]]'', xunto a [[Nicolas Cage]], y ''[[American Heist]]'', xunto a [[Adrien Brody]], de les que'l so estrenu fur nel [[2015]]. 

Hayden Christensen y la so pareya, l'actriz [[Rachel Bilson]], fixeron públicu en [[mayu]] de [[2014]] que taben esperando'l so primer fíu. La so fía, [[Briar Rose Christensen]], nació'l [[29 d'ochobre]] de [[2014]] nel Hospital ''Cedars-Sinai'' en [[Los Angeles]], [[California]]. El nome ''Briar Rose'' ye'l llamatu cariñosu col que llamaben a la [[princesa Aurora]] los trés faes del cuentu popular [[La Bella Durmiente]] de [[Charles Perrault]], y popularizáu pola película de [[Disney]] del mesmu nome.

== Filmografía ==

=== Cine ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:90%&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Película
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Añu
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Títulu
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Personaxe
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Notes
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
| ''[[In the Mouth of Madness]]''
| Mozu de los periódicos Secundariu
|- 
| ''Street Law''
| Joven John Ryan
|Secundariu
|- 
| 1998
| ''[[The Hairy Bird]]''
| Mozu que sale con Tinka
|Secundariu
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
| ''[[Les virxes suicides|The Virgin Suicides]]''
| Jake Hill Conley
|Secundariu
|- 
| ''[[Free Fall]]''
| Patrick Brennan
|Secundariu
|- 
| 2001
| ''[[Life as a House]]''
| Sam Monroe
| Co-Protagonista
|- 
| 2002
| ''[[Star Wars Episode II: Attack of the Clones]]''
| [[Darth Vader|Anakin Skywalker]]
| Protagonista
|- 
| 2003
| ''[[Shattered Glass (película)|Shattered Glass]]''
| [[Stephen Glass]]
| Protagonista
|- 
| 2004
| ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi]]'' (Llanzamientu a DVD en 2004)
| [[Darth Vader|Anakin Skywalker]]
| Reemplaza a [[Sebastian Shaw]] 
|-
|2005
| ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]''
| [[Darth Vader|Anakin Skywalker/Darth Vader]]
| Protagonista
|- 
| 2006
| ''[[Factory Girl]]''
| Billy Quinn/Músicu |Secundariu
|- 

| rowspan=&quot;2&quot; |2007
| ''[[Awake (película)|Awake]]''
| Clay Beresford Jr.
|Protagonista
|- 
| ''[[Virgin Territory]]''
| Lorenzo de Lamberti
|Protagonista
|- 
| 2008
| ''[[Jumper (película)|Jumper]]''
| David Rice |
Protagonista
|- 
| 2009
| ''[[New York, I Love You]]''
| Ben
|Secundariu
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
| ''[[Takers]]''
| A.J. (The Builder)
|Secundariu
|- 
| ''[[Quantum Quest: A Cassini Space Odyssey]]''
| Jammer (voz)
|Secundariu
|- 
||2011
| ''[[Vanishing on 7th Street]]''
| Luke Ryder
|Protagonista
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
| ''[[American Heist]]''
| James
|Protagonista
|- 
| ''[[Outcast (película)|Outcast]]''
| Jacob
|Protagonista
|- 
| 2015
| ''[[90 Minutes in Heaven (película)|90 Minutes in Heaven]]''
| Ministru baptista Don Piper 
|Protagonista
|- 
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
| ''[[First Kill]]''
|Padre |Post-Produccción

|-
| ''[[Numb, at the Edge of the End]]''
| Kurt
|Post-Produccción
|-
|2018
| ''[[Little Italy]]''
| 
|En filmación
|}

=== Televisión ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:90%&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | Televisión
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! style=&quot;background:#ccc;&quot; | Añu
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Títulu
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Personaxe
!style=&quot;background:#ccc;&quot; | Notes
|-
|1993
|''Family Passions''
|Skip McDeere
|Soap opera
|- 
|1995
|''Love and Betrayal: The Mia Farrow Story''
|Fletcher
|
|-
|1995
|''Harrison Bergeron''
|Eric
|
|-
|1996
|''Non Greater Love''
|Teddy Winfield
|
|-
|1996
|''Forever Knight''
|Andre
|Episode: Fallen Idol
|-
|1997
|''[[Goosebumps (serie de televisión)|Goosebumps]]''
|Zane
|Dos episodios: [[Episodios de Goosebumps|Night of the Living Dummy III]]
|-
|1999
|''Real Kids, Real Adventures''
|Eli Goodner
|Episode: Paralyzed: The Eli Goodner Story
|-
|1999
|''[[Are You Afraid of the Dark?]]''
|Kirk
|Episode: [[Episodios de Are You Afraid of the Dark?|The Tale of Bigfoot Ridge]]
|-
|1999
|''[[The Famous Jett Jackson]]''
|Steven
|Episode: Popularity
|-
|2000
|''[[Trapped in a Purple Haze]]''
|Orin Krieg
|
|-
|2000
|''[[Higher Ground (serie de televisión)|Higher Ground]]''
|Scott Barringer
|Drama pa Televisión
|}

== Premios y nomamientos ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|Premios
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! width=&quot;50&quot;| Añu
!width=&quot;230&quot;| Premiu
!width=&quot;240&quot;| Categoría
!width=&quot;70&quot;| Resultáu
!width=&quot;240&quot;| Film
|- 
|rowspan=&quot;2&quot; | 2001 || [[National Board of Review]] ||Best Breakthrough Performance by an Actor||style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador || [[Life as a House]]
|-
|Young Hollywood Awards|| One to Watch - Masculín|| style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador || 
|-
|rowspan=&quot;8&quot; |2002||[[Saturn Awards]]||Cinescape Genre Face of the Future Award||style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu ||[[Star Wars: Episode II - Attack of the Clones]]
|-
|[[Festival Internacional de Cine de Cannes]]||Troféu Chopard - Actor Revelación||style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador ||
|-
|[[Chicago Film Critics Association Awards]]||Actor Promesa||style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu ||
|-
|[[Premios Globu d'Oru|Globu d'Oru]] || Meyor Actor de Repartu || style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu || rowspan=&quot;3&quot;|[[Life as a House]]
|-
|[[Online Film Critics Society]]||Meyor Actuación || style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu
|- 
|[[Premios del Sindicatu d'Actores]]||Meyor Actor de Repartu || style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu
|- 
|rowspan=&quot;2&quot; |[[Teen Choice Awards]]|| Cine - Meyor Actor Drama/Aición Aventura|| style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu||[[Star Wars: Episode II - Attack of the Clones]]
|-
|Cine - Más Química||style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu|| [[Star Wars: Episode II - Attack of the Clones]]&lt;small&gt; (Compartíu con:[[Natalie Portman]])&lt;/small&gt;
|-
|2003||[[Premios Saturn]]||Meyor Actuación d'un Actor Nuevu || style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu ||[[Star Wars: Episode II - Attack of the Clones]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |2004||[[Les Palmes Film Festival]]||Meyor Actor||style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador || [[Shattered Glass (película)|Shattered Glass]] &lt;small&gt; (Xunto a [[Peter Sarsgaard]] por Shattered Glass)&lt;/small&gt;
|-
|[[Satellite Awards]]||Meyor Actor Dramáticu ||style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu || [[Shattered Glass (película)|Shattered Glass]]
|-
|2005||[[Teen Choice Awards]]||Cine - Meyor Actor Drama/Aición/Aventura||style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu || [[Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith]] 
|-
|2005||[[MTV Movie Awards]]||[[Best Fight]]||style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador || [[Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith]] &lt;Small&gt;(Compartíu con:[[Ewan McGregor]])&lt;/small&gt; 
|-
|2006||[[MTV Movie Awards]]||[[Meyor Villanu]]||style=&quot;background: #ddffdd&quot; | Ganador || [[Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith]] 
|-
|2008||[[MTV Movie Awards]]||Best Fight|| style=&quot;background: #ffdddd&quot; | Nomáu ||[[Jumper (película)|Jumper]]&lt;small&gt; (Al pie de:[[Jamie Bell]] )&lt;/small&gt;
|}

== Videu musical ==
* [[K-OS]] – Zambony

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1981||Christensen, Hayden}}

{{Tradubot|Hayden Christensen}}
[[Categoría:Persones de Vancouver]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de teatru de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de voz de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices infantiles de Canadá]]</text>
      <sha1>ddcwyy0an6tkm22zup688lfxxbrdbqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pier Angeli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102976</id>
    <revision>
      <id>4527111</id>
      <parentid>3963077</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T03:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5299" sha1="oowwxp0s9dow8o22wo02japstbp86jf" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Anna Maria Pierangeli''' {{nym}} foi una [[actriz]] [[Italia|italiana]].

La so hermana ximielga, Maria Luisa, tamién ye actriz sol nome de [[Marisa Pavan]]. 

N'actuando en delles obres de teatru, Anna Maria debutó nel cine del so país con un melodrama tituláu &quot;Mañana va ser tarde&quot; (1949), dirixida por Léonide Moguy y na qu'actuaba xunto a [[Vittorio de Sica]]. Tres otru filme, &quot;Mañana va ser otru día&quot; (1950), foi llamada a Hollywood, onde, yá convertida en '''Pier Angeli''' (llográu al traviés de la fragmentación del so apellíu), rodó en 1951 &quot;Teresa&quot;, onde interpretó a una nueva italiana que se casa con un soldáu americanu. 

Otros títulos de la etapa hollywoodiense de Pier fueron, ente otros, &quot;Tres amores&quot; (1953), &quot;Sombreru&quot; (1953), &quot;La mota de plata&quot; (1954, na que debutó [[Paul Newman]]), &quot;The Flame and the Flesh&quot; (1954), &quot;Marcáu pol odiu&quot; (1956, onde volvió axuntase con Newman) y &quot;Llocu pol circu&quot; (1958). 

Mientres el rodaxe de &quot;Tres amores&quot; conoz a [[Kirk Douglas]], col que caltién un romance en 1953. Mientres tres meses del siguiente añu caltién un romance col rebelde por excelencia, [[James Dean]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |apellíos=Allen|nome=Jane|enllaceautor=|títulu=Pier Angeli: A Fragile Life|url=https://books.google.es/books?id=_XzQjCS-D4oC&amp;lpg=PA216&amp;ots=h6KXszBBQx&amp;dq=pier%20angeli%20interview%20james%20dean&amp;hl=es&amp;pg=PA216#v=onepage&amp;q=pier%20angeli%20interview%20james%20dean&amp;f=false|fechaaccesu=20 d'ochobre de 2016|añu=|fecha=28 d'ochobre de 2002|editorial=McFarland|isbn=9781476603575|editor=|ubicación=|páxina=|idioma=en|capítulu=6}}&lt;/ref&gt;

Finalmente, primida pola so madre, abandona a Dean y el [[25 de payares]] de [[1954]] Pier casóse col cantante y actor [[Vic Damone]], del cual tien al so fíu Perry el 22 d'agostu del siguiente añu. Sicasí, el 18 d'avientu de 1958 la pareya divórciase. 

L'añu del so divorciu ye'l mesmu del fin de la carrera hollywoodiense de Pier, que va siguir rodando películes, principalmente na so Italia natal. La mayoría de dichos films son pocu destacaos, mereciendo mención de la so filmografía de los 60 &quot;Amargosu silenciu&quot; (1960), que rodó n'Inglaterra; &quot;Sodoma y Gomorra&quot; (1962) y &quot;Battle of the Bulge&quot; (1965). 

El 14 de febreru de 1962 Pier contraxo segundes nupcias col compositor [[Armando Trovaioli]], con quien tuvo al so fíu Andrew el 8 de xineru de 1963. Esti matrimoniu nun tuvo ésitu y divorciáronse en 1969 (anque taben dixebraos dende 1966). 

La so última película foi un productu de ciencia ficción tituláu &quot;Octaman&quot;, de 1971. El 10 de setiembre d'esi mesmu añu, Pier Angeli morrió por una sobredosis de barbitúricos, a los 39 años d'edá. Al paecer, tenía un problema depresivu. Aparentemente, poco tiempu antes de la so muerte dixera que James Dean fuera l'únicu verdaderu amor de la so vida.&lt;ref&gt;Chandler, Joyce. ''James Dean: A Rebel With a Cause: A Fans Tribute''. AuthorHouse, 2007, p. 36.&lt;/ref&gt;

== Filmografía ==
*&quot;Mañana va ser tarde&quot; (1949)
*&quot;Mañana va ser otru día&quot; (1950) 
*&quot;Teresa&quot; (1951) 
*&quot;El milagru del cuadru&quot; (1951) 
*&quot;The Devil Makes Three&quot; (1952)
*&quot;Sombreru&quot; (1953)
*&quot;Tres amores&quot; (1953)
*&quot;Mademoiselle Nitouche&quot; (1954)
*&quot;The Flame and the Flesh&quot; (1954) 
*&quot;La mota de plata&quot; (1954)
*&quot;Marcáu pol odiu&quot; (1956) 
*&quot;Puerto África&quot; (1956)
*&quot;The Vintage&quot; (1957)
*&quot;Llocu pol circu&quot; (1958) 
*&quot;S.O.S. Pacíficu&quot; (1959)
*&quot;Amargosu silenciu&quot; (1960)
*&quot;I moschettieri del mare&quot; (1960) 
*&quot;L'ammutinamento&quot; (1962)
*&quot;Sodoma y Gomorra&quot; (1962)
*&quot;Llerza en Bangkok&quot; (1964)
*&quot;Battle of the Bulge&quot; (1965) 
*&quot;Missione mortale Molo 83&quot; (1965)
*&quot;Per mille dollari al giorno&quot; (1966) 
*&quot;Berlino: appuntamento per le spie&quot; (1966) 
*&quot;El rei d'África&quot; (1967) 
*&quot;Kol mamzer melech&quot; (1968) 
*&quot;Rose rosse per il Führer&quot; (1968) 
*&quot;Addio, Alexandra&quot; (1969)
*&quot;[[¡Viva América!]]&quot; (1969)
*&quot;Quell'amore particolare&quot; (1970) 
*&quot;Les endemoniadas&quot; (1970) 
*&quot;Octaman&quot; (1971).

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{IMDb nome|0000765}}
* [http://www.annamariapierangeli.com Anna Maria Pierangeli The Site]
* [http://www.allmovie.com/artist/p1785 Pier Angeli] en [[All Movie Guide]] {{en}}
* [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&amp;GRid=22425 Pier Angeli] en Find A Grave {{en}}
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=7234 Fotografíes y Lliteratura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215050939/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=7234 |date=2009-02-15 }}
* [http://www.thegoldenyears.org/angeli.html Pier Angeli] en The Golden Years {{en}}
* [http://www.tcm.com/tcmdb/participant.jsp?spid=4344&amp;apid=125396 Pier Angeli] en [[Turner Classic Movies]] {{en}}
* [http://www.rottentomatoes.com/celebrity/pier_angeli/ Pier Angeli] en [[Rotten Tomatoes]] {{en}}
* [http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800102245 Pier Angeli] en [[Yahoo!]] Movies {{en}}
* [http://alpacine.com/celebridá/115433/ Pier Angeli] en Alpacine (n'español) 
* [http://www.cinearchivo.com/site/Fiches/Ficha/FichaPerson.asp?IdPerson=1749 Pier Angeli] en Cinearchivo (n'español)

{{NF|1932|1971|Angeli, Pier}}

{{Tradubot|Pier Angeli}}
[[Categoría:Actores y actrices de cine d'Italia]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión d'Italia]]
[[Categoría:Ximielgos]]
[[Categoría:Persones de Cagliari]]</text>
      <sha1>oowwxp0s9dow8o22wo02japstbp86jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103912</id>
    <revision>
      <id>4527001</id>
      <parentid>4464027</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4315" sha1="q6ah1zwink2f8aza6xfa4hohwcvt1kv" xml:space="preserve">{{otros usos|Rušy|llocalidá eslovena}}
{{llocalidá}}
'''Ruse''' ({{Lang-bg|Русе}}) conocida mientres la ocupación [[Turquía|otomana]] como ''Rustschuk'' o ''Rusçuk'', ye una ciudá nel norte de [[Bulgaria]], asitiada na vera del [[Danubiu]] y frente a la ciudá [[Rumanía|rumana]] de [[Giurgiu]]. La so población aproximada ye de 185.000 habitantes, lo que la convierte na quinta más poblada del país.

== Historia ==
Los historiadores identifiquen Ruse con ''Sexaginta Prista'', ciudá [[Antigua Roma|romana]] qu'ordenó construyir l'emperador [[Octavio Augusto]]. La ciudá foi atacada munches vegaes por [[pueblos eslavos|eslavos]] y búlgaros nos [[sieglu VI|sieglos VI]] y [[sieglu VI|VII]]. Mientres la ocupación búlgara construyóse la muralla qu'entá se caltién na actualidá. Mientres la ocupación [[Turquía|turca]] convertir nun centru de celebración de fiestes, polo que la conoció como ''La pequeña Viena'' (Малката Виена).

=== Clima ===
El clima de Ruse ye amiestu d'[[Clima subtropical húmedu|húmedu subtropical]] y [[clima continental]]. Los branos son llargos con temperatures máximes que superen los 25&amp;nbsp;°C de mayu a ochobre. Los iviernos son fríos polos vientos qu'entren direutamente del norte. La temperatura medio ta alredor de los 14&amp;nbsp;°C pero con una diferencia significante ente l'iviernu, con una media de 1-2&amp;nbsp;°C, y el branu con una media de 25&amp;nbsp;°C.

== Personaxes célebres ==
* [[Elias Canetti]], escritor gallardoniáu col [[Premiu Nobel de Lliteratura]] en [[1981]]
* [[Nikolay Minev]], axedrecista nacíu en 1931
* [[Jacques Canetti]], productor musical
* [[Albert Aftalion]] ([[1874]]–[[1956]]), economista francés
* [[Silvestr Maria Braito]] ([[1898]]–[[1962]]), sacerdote católicu checu, dominicu, teólogu, poeta y críticu lliterariu 
* [[Vlad Kolarov]], caricaturista canadianu d'orixe búlgaru 
* [[Radi Nedelčev]], pintor búlgaru nacíu en [[1938]]
* [[Tonka Obretenova]] (llamáu «Baba Tonka»), revolucionariu búlgaru del XIX ([[1812]]-[[1893]])
* [[Veselin Topalov]], axedrecista nacíu en [[1975]].
* [[Deyan Anguelov Nedelčev]], nacíu en 1964, cantante y compositor de variedaes
* [[Boyko Angeloff Nedelčev]] (1965), cantante y compositor de variedaes
* [[Rosica Bordžieva]], cantante de variedaes
* [[Boris Čakărov]], compositor
* [[Stefan Canev]], poeta 
* [[Atanas Kosev]], compositor
* [[Petăr Petrov Parčeto]], músicu de jazz
* [[Mihail Arnaudov]], académicu 
* [[Sunaj Čalukov]], cantante de variedaes
* [[Mimi Balkanska]], cantante d'ópera y opereta (1902-1984)
* [[Iskren Petzov]], cantante de variedaes
* [[Neshka Robeva]], entrenador de ximnasia rítmica 
* [[Milena Boteva]], deportista

{{Clima |location
= Ruse
|metric first = yes
|single line = yes

|Xin high C = 4
|Feb high C = 7
|Mar high C = 14
|Abr high C = 20
|May high C = 26
|Xun high C = 30
|Xnt high C = 32
|Ago high C = 32
|Set high C = 27
|Och high C = 19
|Pay high C = 12
|Avi high C = 5
|Xin mean C = 0
|Feb mean C = 2
|Mar mean C = 9
|Abr mean C = 14
|May mean C = 20
|Xun mean C = 24
|Xnt mean C = 26
|Ago mean C = 25
|Set mean C = 21
|Och mean C = 14
|Pay mean C = 8
|Avi mean C = 2
|Xin low C = -3
|Feb low C = -2
|Mar low C = 3
|Abr low C = 8
|May low C = 14
|Xun low C = 18
|Xnt low C = 20
|Ago low C = 19
|Set low C = 15
|Och low C = 9
|Pay low C = 4
|Avi low C = -1
|Xin precipitation mm = 66
|Feb precipitation mm = 39
|Mar precipitation mm = 45
|Abr precipitation mm = 31
|May precipitation mm = 72
|Xun precipitation mm = 62
|Xnt precipitation mm = 71
|Ago precipitation mm = 60
|Set precipitation mm = 58
|Och precipitation mm = 50
|Pay precipitation mm = 31
|Avi precipitation mm = 61
|Xin sun = 81
|Feb sun = 111
|Mar sun = 178
|Abr sun = 215
|May sun = 280
|Xun sun = 304
|Xnt sun = 327
|Ago sun = 317
|Set sun = 237
|Och sun = 171
|Pay sun = 106
|Avi sun = 75
|year sun = 2402
|source 1 = [[World Meteorological Organisation]] 
 | url = http://www.worldweather.org/103/c00919.htm
 | títulu = World Weather Information Service – Ruse
 | fechaaccesu = 20 de xineru de 2011
 | editorial = United Nations 
 | date=xineru de 2013
}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{Tradubot|Ruse}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Bulgaria]]</text>
      <sha1>q6ah1zwink2f8aza6xfa4hohwcvt1kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zhoukoudian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111082</id>
    <revision>
      <id>4527058</id>
      <parentid>4508357</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3259" sha1="o7ae5ya4uc2dbpigaoxdpjtnrxs80ay" xml:space="preserve">{{Ficha de Patrimoniu de la Humanidá
| Nome = Sitiu del [[Homo erectus pekinensis|Home de Beixín]] en Zhoukoudian
| Imaxe = Zhoukoudian Museum July2004.jpg
| Tamañu = 250
| Pie = Muséu de Zhoukoudian (xunetu de 2004).
| mapa_loc = China |
pos_etiqueta_loc = 
| tam_mapa_loc = 270px
| País = {{CHN}}
| Tipu = '''&lt;span style=&quot;color:#F4A460&quot;&gt;Cultural&lt;/span&gt;'''
| Criterios = iii, vi |
ID = 449
| Rexón = [[Patrimoniu de la Humanidá n'Asia y Oceanía|Asia y Oceanía]]
| Añu = 1987
| Extensión = 
| peligru = 
}}
 
'''Zhoukoudian''' o '''Chou-k'ou-tien''' ({{zh-cp|c=周口店|p=Zhōukǒudiàn}}) ye un sitiu [[arqueolóxicu]], formáu por un sistema de covarones, allugáu a unos 42 km al suroeste de [[Beixín]] ([[China]]), onde fueron atopaos restos fósiles del estinguíu homínidu ''[[Homo erectus pekinensis]]''.

El popularmente conocíu como '''Home de Beixín''', foi primeramente bautizáu como ''Sinanthropus pekinensis'' (&quot;home-chinu de Beixín&quot;), pol antropólogu canadianu [[Davidson Black]] en [[1927]], pero anguaño, y dende [[1940]], estos restos asignar a la [[especie]] ''Homo erectus''.

Fueron descubiertos restos parciales de 40 individuos según más de 100&amp;nbsp;000 oxetos, faciendo de Zhoukoudian unu de los más importantes xacimientos del ''Homo erectus'' nel mundu. Data de 680&amp;nbsp;000 a 780&amp;nbsp;000 años nel pasáu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |doi=10.1038/nature07741 |fecha=marzu de 2009 |autores=Shen, G; Gao, X; Gao, B; Granger, De |títulu=Age of Zhoukoudian Homo erectus determined with (26)Al/(10)Be burial dating |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-03-12_458_7235/page/198 |volume=458 |númberu=7235 |páxines=198–200 |issn=0028-0836 |pmid=19279636 |publicación=Nature |bibcode=2009Natur.458..198S |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7937351.stm |obra=BBC News |títulu='Peking Man' older than thought |fecha=11 de marzu de 2009 |fechaaccesu=22 de mayu de 2010 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Foi catalogáu como [[Patrimoniu de la Humanidá]] pola [[Unesco]] nel añu [[1987]].

== Galería ==
[[Ficheru:Peking Man Skulls.jpg|thumb|center|700px|Retruques de parte de los cranios recuperaos en Zhoukoudian.]]

==Ver tamién==
* [[Patrimoniu de la Humanidá en China]]
* [[Evolución humana]]
* ''[[Homo erectus]]''
* ''[[Homo erectus pekinensis]]''
* [[ Xacimientos paleontolóxicos del mundu]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm El Sitiu del Patrimoniu de la Humanidá de Beixín en Zhoukoudian]
* http://www.china.org.cn/english/MATERIAL/31256.htm
* [http://espanol.cri.cn/chinaabc/chapter22/chapter220104.htm Les Ruines del Home de Beijing en Zhoukoudian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220190830/http://espanol.cri.cn/chinaabc/chapter22/chapter220104.htm |date=2018-02-20 }}
* http://www.chinadiscover.net/viaxe-a-china/Gu%C3%ADa-de-Beijing/zhoukoudian.htm


{{Tradubot|Zhoukoudian}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos de China]]
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá en China]]
[[Categoría:Xacimientos paleontolóxicos d'Asia]]
[[Categoría:Arquiteutura de China]]
[[Categoría:Cueves de China]]</text>
      <sha1>o7ae5ya4uc2dbpigaoxdpjtnrxs80ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pontiac Silverdome</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111896</id>
    <revision>
      <id>4527020</id>
      <parentid>4428943</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8049" sha1="bjblmpk9a7mq4hgvwc2ihtfhgvph69d" xml:space="preserve">{{Tradubot|Pontiac Silverdome}}
{{edificiu}}
El '''Pontiac Silverdome''' foi un estadiu de [[fútbol americanu]] y de [[fútbol]], asitiáu en [[Pontiac (Michigan)|Pontiac]], parte del [[área metropolitana]] de [[Detroit]], ciudá más grande del estáu de [[Michigan]] n'Estaos Xuníos. La so direición ye 1200 Featherstone Road Pontiac, LA MIO 48342.

L'estadiu foi sede de los [[Detroit Lions]] de la [[National Football League]] dende 1975 hasta 2001, los [[Detroit Pistons]] de la [[National Basketball Association]] dende 1978 hasta 1988, y el [[Detroit Express]] de la [[NASL]] dende 1978 hasta 1980.

El 29 de xineru de 1988, los Detroit Pistons recibieron a los [[Boston Celtics]] nel Pontiac Silverdome ante 61.983 espectadores, la segunda mayor convocatoria na historia de la NBA.

Foi sede del espectáculu de llucha llibre profesional [[World Wrestling Entertainment]] [[Wrestlemania 3]].

Tamién foi una de les sedes del [[Mundial de fútbol de 1994]]. Foi baltáu'l 4 d'avientu de 2017.&lt;ref&gt;cbssports.com [https://www.cbssports.com/nfl/news/watch-pontiac-silverdome-finally-implodes-following-sundays-failed-blast/ WATCH: Pontiac Silverdome finally implodes following Sunday's failed blast], consultáu n'avientu de 2017&lt;/ref&gt;

== Historia ==
El Pontiac Silverdome pasó a la historia como'l primer estadiu techado en xugase partíos de la copa del mundu de fútbol.
{{clear}}

=== Usu dempués de la mudanza de los Detroit Lions a Ford Field ===
Los Detroit Lions treslladáronse a Ford Field al empiezu de la temporada de la NFL 2002. Cuando l'Asociación Mundial de Ḥoquei (AMS) trató de volver introducise, el nuevu equipu WHA Detroit taba programáu pa xugar los sos partíos de llocal nel Silverdome. Nos planes tamién se plantegó la posibilidá d'un equipu canadianu de la lliga de fútbol con sede en Windsor, que podría utilizar la cúpula pa los posibles partíos de playoffs, pero eso tampoco se materializo.

Dempués de que los Detroit Lions reasitiáronse, l'actividá nel Silverdome menguó drásticamente; sicasí, inda foi escena de dellos eventos. Añalmente, los Testigos de Xehová usaben el Silverdome dende finales de los años 1970 a 2004. Por cuenta de falar de la renovación en 2004, los Testigos optaron por mover se a The Dow Event Center en Saginaw, y el Centru de Convenciones SeaGate en Toledo (Ohio) poles sos asamblees de distritu. Ente 2003 y 2006, una de les trés pantalles autocine operaron nel aparcamientu; esti teatru reabrió les sos puertes en 2010, antes de cerrar de nuevu'l 13 de xunetu de 2011.

El Silverdome agospió'l Monster Jam, el 7 de xineru de 2006 y foi utilizáu como un centru de práutica pa los Campeones de la AFC Pittsburgh Steelers de la Super Bowl XL, cola NFL añadiendo verde artificial, que más tarde foi donáu a una escuela secundaria local.

=== Venta ===
Dempués de la salida de Detroit Lions, la ciudá de Pontiac empezó a esperimentar dellos años de problemes financieros serios. Por cuenta de los continuos altos costos de caltenimientu de la estructura, que fizo dellos intentos infructuosos de vender l'estadiu. A principios de 2008, United Assurance Company Ltd. fixo la ufierta de compra más alta hasta la fecha, con una ufierta de 18 millones de dólares pa convertir el Silverdome nun complexu d'entretenimientu al estilu de Hollywood, tres una ufierta anterior de $ 12 millones por un abogáu. Sicasí, la ciudá anunció n'ochobre de 2009 que la propiedá dir a la puya ensin mínimu de base, y que los reglamentos de zonificación sería tar ecuánime pa cualquier comprador col fin de xenerar desenvolvimientu. La ciudá contrató a la empresa de Williams &amp; Williams pa llevar a cabu la puya en payares de 2009.

Dempués de lleer alrodiu de la puya nun periódicu, el canadianu nacíu en Grecia, Andreas Apostolopoulos promotor inmobiliariu, direutor xeneral de la sede en Toronto Triple Properties Inc., presentó una ufierta ganadora de 550.000 dólares. Comisiones de bienes raíz de 6% aumentó'l preciu a 583.000 dólares. La venta del Silverdome, termináu en 1975 a un costu de $ 55.700.000 (aproximao $ 225 millones de dólares en 2012), y vendíu en 2009 por $ 583.000 foi vistu por munchos como un símbolu de la cayida de los precios de bienes raíz nel área metropolitana de Detroit, anque munchos líderes y residentes locales afirmaron que la venta producióse por cuenta de la incompetencia de l'alministración de la ciudá y de nun tener una visión o planes de futuru pal estadiu y la so contorna.

=== Reapertura ===
El Silverdome foi reabiertu'l 17 d'abril de 2010, con un eventu de camiones monstruo.

L'AC Milan y el Panathinaikos FC xugaron un amistosu'l 6 d'agostu de 2010. El 29 de xineru de 2011, el boxeador profesional Timothy Bradley defendió'l so títulu de la OMB peso welter llixeru nuna engarradiella d'unificación contra'l campeón del CMB, Devon Alexander. La engarradiella tresmitir en direuto por HBO World Championship Boxing, con una asistencia d'alredor de 7000 espectadores. Los propietarios indicaron que tán llevando a cabu un posible equipu n'espansión de la Major League Soccer, y pueden anovar el Silverdome pa esti fin. Los parques del Silverdome utilizáronse pa películes d'autocine con poca frecuencia dende 2005.

=== Abandonu y puya d'oxetos ===
El techu desenchir de forma permanente'l 2 de xineru 2013. En marzu de 2014, los propietarios anunciaron que taríen puyando los oxetos de la instalación, incluyendo asientos y accesorios. Un sitiu web dedicáu a los monumentos históricos de Detroit llanzó semeyes y video del estadiu en mayu 2014, amosando l'edificiu principal en mala traza, colos restos de la cubierta cayíos nel estadiu y el campu tando baxu l'agua.

== Partíos del Mundial de fútbol de 1994 ==
{{Partíos
|deporte = fútbol
|local = Estaos Xuníos
|paíslocal = Estaos Xuníos
|visita = Suiza |paísvisita
= Suiza |resultáu =
1:1''' (1:1)
|fecha = [[18 de xunu]] de [[1994]]
|estadio =
|ciudad =
|asistencia = 73.425
|refe = [[Francisco Lamolina]] ([[Arxentina]])
|goleslocal = [[Eric Wynalda|Wynalda]] 45'
|golesvisita = [[Georges Brégy|Brégy]] 39'
}}
&lt;br /&gt;
{{Partíos
|deporte = fútbol
|local = Suiza |paíslocal
= Suiza |visita =
Rumanía
|paísvisita = Rumanía
|resultáu = 4:1''' (1:1)
|fecha = [[22 de xunu]] de [[1994]]
|estadio =
|ciudad =
|asistencia = 61.428
|refe = [[Nadj Jouini]] ([[Tunicia]])
|goleslocal = [[Alain Sutter|Sutter]] 17'&lt;br /&gt; [[Stéphane Chapuisat|Chapuisat]] 53'&lt;br /&gt; [[Adrian Knup|Knup]] 66', 73'
|golesvisita = [[Gheorghe Hagi|Hagi]] 36'
}}
&lt;br /&gt;
{{Partíos
|deporte = fútbol
|local = Suecia |paíslocal
= Suecia |visita =
Brasil
|paísvisita = Brasil
|resultáu = 1:1''' (1:0)
|fecha = [[28 de xunu]] de [[1994]]
|estadio =
|ciudad =
|asistencia = 77.217
|refe = [[Sándor Puhl]] ([[Hungría]])
|goleslocal = [[Kennet Andersson|K. Andersson]] 24'
|golesvisita = [[Romário]] 47'
}}
&lt;br /&gt;
{{Partíos
|deporte = fútbol
|local = Rusia |paíslocal
= Rusia |visita =
Suecia |paísvisita
= Suecia |resultáu =
1:3''' (1:1)
|fecha = [[24 de xunu]] de [[1994]]
|estadio =
|ciudad =
|asistencia = 71.528
|refe = [[Joël Quiniou]] ([[Francia]])
|goleslocal = [[Oleg Salenko|Salenko]] 4' ([[Penalti|p]])
|golesvisita = [[Tomas Brolin|Brolin]] 39' ([[Penalti|p]]) &lt;br /&gt; [[Martin Dahlin|Dahlin]] 60', 82'
}}

{{Socesión
| predecesor = [[Mercedes-Benz Superdome|Superdome]]
[[Super Bowl XV]]
| títulu = [[Ganadores_d'el_Super_Bowl#Campeonatos_ente_la_AFL_y_la_NFL_1967_a el_presente|Estadiu de la Super Bowl]]
| periodu = [[Super Bowl XVI]]
| socesor = [[Rose Bowl Stadium|Rose Bowl]]
[[Super Bowl XVII]]
}}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.silverdome.com/ Sitiu oficial del Pontiac Silverdome]

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Estadios de fútbol americanu de Michigan]]
[[Categoría:Estadios de fútbol d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Estadios de la Copa Mundial de Fútbol de 1994]]
[[Categoría:Pabellones de baloncestu de la NBA]]
[[Categoría:Estadios de la Super Bowl]]</text>
      <sha1>bjblmpk9a7mq4hgvwc2ihtfhgvph69d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>How I Met Your Mother</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112641</id>
    <revision>
      <id>4526988</id>
      <parentid>4470204</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69158" sha1="h00gchhev4ssc38y5w08z33l9rpm9uz" xml:space="preserve">{{Tradubot|How I Met Your Mother}}
{{serie de televisión}}
[[Ficheru:How I Met Your Mother cast.jpg|250xpx|miniaturadeimagen|derecha|Repartu de ''How I Met Your Mother'']]
'''''How I Met Your Mother''''' ye una [[comedia de situación]] d'[[Estaos Xuníos]] creada por [[Craig Thomas]] y [[Carter Bays]], estrenada na [[CBS]] el [[19 de setiembre]] de [[2005]] y rematada el [[31 de marzu]] de [[2014]]. Ta protagonizada por [[Josh Radnor]], [[Neil Patrick Harris]], [[Cobie Smulders]], [[Alyson Hannigan]] y [[Jason Segel]].

La [[Novena temporada de How I Met Your Mother|novena y última temporada]] empezó a tresmitise'l 23 de setiembre de 2013 y concluyó el 31 de marzu de 2014.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/tv_editorial/news/1930029/himym_tomatometer_watch_series_finale_currently_rotten/?hub=15|títulu=HIMYM Tomatometer Watch: Series Finale Currently Rotten – Majority of critics disappointed by 'Last Forever'|fecha=2 d'abril de 2014|obra=[[Rotten Tomatoes]] |fechaaccesu=3 d'abril de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.theguardian.com/tv-and-radio/tvandradioblog/2014/apr/01/how-i-met-your-mother-fail-perfect-ending|títulu=How I Met Your Mother: the latest show to fail in the search for a perfect ending|fecha=1 d'abril de 2014|obra=The Guardian |fechaaccesu=2 d'abril de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Variety20131219/&gt;

== Sinopsis ==
Nel añu [[2030]], el [[arquiteutu]] [[Ted Mosby]] ([[Josh Radnor]]) decide cunta-y a los sos dos fíos la historia de cómo conoció a la so madre. Poro, empecipia una narración d'alcordances arrexuntaes dende'l [[2005]], añu nel que dos de los sos meyores amigos, [[Marshall Eriksen]] ([[Jason Segel]]) y [[Lily Aldrin]] ([[Alyson Hannigan]]), deciden casase tres nueve años de novialgu. Esa decisión fai que [[Ted Mosby|Ted]], solteru empederníu, al igual que'l so otru meyor amigu [[Barney Stinson]] ([[Neil Patrick Harris]]), decida atopar al amor de la so vida desesperadamente. D'una manera interesada, apaez nesi momentu la [[Reporteru|reportera]] [[Canadá|canadiana]] [[Robin Scherbatsky]] ([[Cobie Smulders]]), que se va convertir nuna nueva amiga del grupu y parte importante na vida de Ted, a partir d'esti fechu, empecipia la busca implacable d'una esposa que se convierta en madre de los sos fíos.

== Producción ==
Basándose na idea &quot;escribamos sobre los nuesos amigos y les babayaes que cometimos en Nueva York&quot;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eonline.com/print/index.jsp?uuid=ae969501-d9y3-4679-900y-28fd88bbe95d&amp;contentType=watchWithKristin|títulu=TV Summer School: How to Create and Run a Successful Sitcom |fechaaccesu=11 de payares de 2009|fecha=6 d'agostu de 2007|editorial=Y!Online|cita=let's write about our friends and the stupid stuff we did in New York.&quot; |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110629050959/http://www.eonline.com/print/index.jsp?uuid=ae969501-d9y3-4679-900y-28fd88bbe95d&amp;contentType=watchWithKristin |fechaarchivu=29 de xunu de 2011}}&lt;/ref&gt; ''How I Met Your Mother'' ye una creación de los productores Bays y Thomas. Dambos basáronse na so amistá pa crear los personaxes, con Ted inspiráu en Bays, y Marshall y Lily inspiraos en Thomas y la so muyer.&lt;ref name=&quot;casting&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.whedon.info/Alyson-Hannigan-How-I-Met-Your,14745.html|títulu=Alyson Hannigan&amp;nbsp;– &quot;How I Met Your Mother&quot; Sitcom&amp;nbsp;– William S. Paley TV Fest |fechaaccesu=13 de febreru de 2010|fecha=28 de marzu de 2006|editorial=Whedon.info}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;craig_thomas&quot;&gt;{{cita noticia|fecha=27 d'abril de 2006|autor=Maureen Ryan|títulu=Craig Thomas: 'Sitcoms used to be about something'|url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2006/04/craig_thomas.html#more|cita=I'm like the Marshall character, I've been with my wife since freshman year of college.|obra=Chicago Tribune|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920011544/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2006/04/craig_thomas.html#more|archivedate=2018-09-20|fechaaccesu=2018-02-24}}&lt;/ref&gt; Nun principiu Rebecca, la muyer de Thomas, oponer al desenvolvimientu d'un personaxe inspiráu nella, aportando namái si consiguíase que [[Alyson Hannigan]] interpretara esi papel. Afortunadamente Hannigan taba disponible y comenenciuda en siguir el so trabayu na comedia.&lt;ref name=&quot;casting&quot; /&gt;

El chigre MacLaren's, nel qu'asocede gran parte de la trama, inspiróse nun chigre de [[Nueva York]] llamáu McGee's.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tvguide.com/news/Videu-QAs-I-10877.aspx|títulu=TV Guide Editor's Blogue: Videu Q&amp;As: I Hit the How I Met Your Motherlode! |fechaaccesu=23 de payares de 2008|editorial=tvguide.com}}&lt;/ref&gt; Na serie, l'establecimientu tien un gran [[mural]] que gustó a Carter Bays y Craig Thomas y que dambos quixeron incorporar a la serie.&lt;ref&gt;Comentarios del DVD de la primer temporada de ''How I Met Your Mother''&lt;/ref&gt; El nome del chigre foi tomáu del asistente de Bays, Carl MacLaren, que tamién inspiró'l nome del barman Carl.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tvsquad.com/2007/05/11/carter-bays-of-how-i-met-your-mother-the-tv-squad-interview/|títulu=Carter Bays of How I Met Your Mother: The TV Squad Interview |fechaaccesu=11 de payares de 2009|apellíu=Keller|nome=Joel|fecha=11 de mayu de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070513030858/http://www.tvsquad.com/2007/05/11/carter-bays-of-how-i-met-your-mother-the-tv-squad-interview/ |fechaarchivu=13 de mayu de 2007}}&lt;/ref&gt;

De normal cada episodiu rodar nunos trés díes (lo habitual nes sitcoms ye rodalos nun únicu día) nel estudiu númberu 22 de los Fox Studios de [[Los Angeles]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cbs.com/shows/how_i_met_your_mother/photos/62453/season-7-behind-the-scenes/62450|títulu=We Call this the Cave of Magic! ...Or Soundstage 22. |fechaaccesu=13 d'agostu de 2011|fecha=13 d'agostu de 2011|editorial=CBS |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111027075347/http://www.cbs.com/shows/how_i_met_your_mother/photos/62453/season-7-behind-the-scenes/62450 |fechaarchivu=27 d'ochobre de 2011}}&lt;/ref&gt; ya inclúi unes 50 escenes con rápides transiciones y emplega con frecuencia recurso como ''[[analepsis|flashbacks]]'' o ''[[cliffhanger]]s''. Les [[rises enllataes]] créanse darréu grabando a públicu viendo l'episodiu completu editáu. El cocreador Thomas afirmó nel añu 2007 que grabar en direutu ante un públicu sería imposible y &quot;desdibujaría la llinia ente 'públicu' y 'toma de rehenes'”.&lt;ref&gt;{{cita noticia | títulu=The Watcher: How 'How I Met Your Mother' is not a traditional sitcom | url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2007/01/how_i_met_your_.html | editorial=Chicago Tribune | fechaaccesu=22 d'avientu de 2009 | fecha=15 de xineru de 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181019175749/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2007/01/how_i_met_your_.html | archivedate=2018-10-19 }}&lt;/ref&gt; En posteriores temporaes empezar a rodar con públicu n'ocasiones nes que se precisen pequeños platós.

La tema de cabecera ye un fragmentu de &quot;Hey Beautiful&quot; de [[The Solids]], un grupu de música del que Bays y Thomas, los dos cocreadores de la sitcom, son miembros. Na primer temporada, los episodios empezaben colos creitos d'apertura, pero dende la segunda temporada los capítulos empiecen con una curtia escena previa a la cabecera: n'ocasiones tratar de los fíos de Ted, a quien cunta la historia de cómo conoció a la so madre, escenes d'episodios previos o imáxenes de [[Nueva York]] cola [[voz en off]] de Ted narrando la historia nel añu 2030. En dellos episodios de la séptima temporada tresmitida en latinoamérica solamente, la secuencia d'apertura ye más curtia que la orixinal, con una duración de 6 segundos.
Thomas dixo que'l Ted del futuru ye un narrador non fidedignu por tratar de cuntar una historia asocedida unos dos décades antes y por ello puede recordar los sucesos incorreutamente;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blog.zap2it.com/korbitv/2008/05/how-i-met-your-mothers-craig-thomas-on-ted-barneys-breakup-eriksen-babies-and-the-future-of-robarn.html|títulu='How I Met Your Mother's' Craig Thomas on Ted &amp; Barney's Breakup, Eriksen Babies and The Future of Robarn |fechaaccesu=21 de xunetu de 2008|editorial=Zap2it.com|cita=[He is] a guy who is telling the story so many years in the future, and he jumbles it up in his memory a little bit. He can be an unreliable narrator. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100515042234/http://blog.zap2it.com/korbitv/2008/05/how-i-met-your-mothers-craig-thomas-on-ted-barneys-breakup-eriksen-babies-and-the-future-of-robarn.html |fechaarchivu=15 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt; esto foi un recursu fundamental pa la trama d'episodios como &quot;La cabra&quot;, &quot;Oh, ciñu&quot; y &quot;La teoría de la serena&quot;. Nel entamu de la segunda temporada rodóse una escena rellacionada direutamente cola identidá de la madre, arreyando tamién a los futuros fíos de Ted, pal eventual capítulu final de la serie.&lt;ref&gt;{{cita noticia | títulu=Barney writes a book, Barney + Robin, Ted + Stella and other 'How I Met Your Mother' news | url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2008/07/barney-writes-a.html | editorial=Chicago Tribune | cita=He did reveal that more than two years ago ... With only the two kids who play Ted's future children ... they shot a scene that direutly rellates to the identity of the mother. That scene will be included in the show's series finale, which Thomas said he hopes &quot;people will see in 2012.&quot; | fecha=19 de xunetu de 2008 | fechaaccesu=21 de xunetu de 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080723002345/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2008/07/barney-writes-a.html | archivedate=2008-07-23 }}&lt;/ref&gt; Realizóse entós polos actores adolescentes encargaos d'interpretar a los fíos, que pal añu calculáu pa la última temporada yá seríen adultos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://blog.zap2it.com/korbitv/2008/05/how-i-met-your-mothers-craig-thomas-on-ted-barneys-breakup-eriksen-babies-and-the-future-of-robarn.html|títulu='How I Met Your Mother's' Craig Thomas on Ted &amp; Barney's Breakup, Eriksen Babies and The Future of Robarn |fechaaccesu=10 d'abril de 2010|editorial=Zap2it.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100515042234/http://blog.zap2it.com/korbitv/2008/05/how-i-met-your-mothers-craig-thomas-on-ted-barneys-breakup-eriksen-babies-and-the-future-of-robarn.html |fechaarchivu=15 de mayu de 2010}}&lt;/ref&gt;

Mientres la [[fuelga de guionistes en Hollywood de 2007-2008]], paróse la producción de ''How I met your mother'', retomada tres el final de la fuelga'l [[17 de marzu]] de 2008 con nueve nuevos episodios.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.zap2it.com/tv/news/zap-cbsreturndates,0,7656374.story|títulu=CBS Sets Series Return Dates|fechaaccesu=13 de febreru de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080216054051/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-cbsreturndates%2C0%2C7656374.story|fechaarchivu=2008-02-16}}&lt;/ref&gt; La serie foi anovada pa una cuarta temporada na CBS el 14 de mayu de 2008,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.broadcastingcable.com/article/CA6560732.html?industryid=47172|títulu=Upfront: CBS Releases Full Schedule |fechaaccesu=14 de mayu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081211073415/http://www.broadcastingcable.com/article/CA6560732.html?industryid=47172 |fechaarchivu=11 d'avientu de 2008}}&lt;/ref&gt; col so primer capítulu'l 22 de setiembre de 2008.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://futoncritic.com/news.aspx?id=20080626cbs01|títulu=CBS Announces 2008–2009 Premiere Dates|fechaaccesu=26 de xunetu de 2008|editorial=[[CBS]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081216104104/http://futoncritic.com/news.aspx?id=20080626cbs01|fechaarchivu=2008-12-16}}&lt;/ref&gt;

En setiembre de 2008 foi anunciada l'alquisición de derechos de Lifetime Television pa reponer la serie con una tasa d'unos 725.000 dólares per episodiu.&lt;ref name=&quot;lifetimes &quot;&gt;{{cita noticia|fecha=10-24-2008|nome=Kimberly|apellíu=Nordyke|títulu='Mother' reruns nest at Lifetime|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/y3i6981db61c01d2a4deec48edaedd4cde9|obra=Hollywood Reporter|cita=Lifetime's four-year licensing deal includes up to eight seasons of &quot;Mother,&quot; should the CBS comedy run that long. &quot;Mother&quot; had a big fourth-season premiere Monday, jumping 21% in the ratings over last season.}}&lt;/ref&gt;
El contratu de sindicación por cuatro años axustaba que l'estudiu tenía de realizar siquier 110 episodios de media hora pal añu 2010 y dexaba un máximu d'ocho temporaes de la serie. A la fin de la cuarta temporada namái 88 episodios produxérense y riquíense otros 27 episodios con cuenta d'asegurar qu'habría una quinta temporada.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://tvseriesfinale.com/articles/how-i-met-your-mother-syndication-deal-ensures-season-five-for-sitcom|títulu=How I Met Your Mother: Syndication Deal Ensures Season Five for Sitcom|fecha=17 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt;
En referencia a ser sindicáu, el cocreador Craig Thomas afirmó: &quot;Tamos entusiasmaos de que [la serie] va siguir esistiendo d'otres formes&quot;, y destacó el so arguyu pola sitcom y la so allegría por ver el fuerte deséu pola so continuación.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.televisionwithoutpity.com/show/how_i_met_your_mother/the_craig_thomas_interview.php?page=10|títulu=How I Met Your Mother TV Show |fechaaccesu=18 d'avientu de 2010|apellíu=Cohn|nome=Angel|fecha=3 d'ochobre de 2008|editorial=TWoP |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120409205326/http://www.televisionwithoutpity.com/show/how_i_met_your_mother/the_craig_thomas_interview.php?page=10 |fechaarchivu=9 d'abril de 2012}}&lt;/ref&gt;

El [[19 de mayu]] de [[2009]], anuncióse la renovación por una quinta temporada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/exclusive-witho.html|títulu=Exclusive: 'Without a Trace,' 'Privileged,' canceled, 'Gossip' spin-off DOA|fecha=19 de mayu de 2009 |urlarchivu=https://www.webcitation.org/66tNe7pkn?url=http://insidetv.ew.com/2009/05/19/exclusive-witho/ |fechaarchivu=13 d'abril de 2012}}&lt;/ref&gt;

El [[12 de xineru]] de [[2010]] la serie algamaba l'episodiu númberu cien col anunciu d'una renovación por una sesta temporada de la serie na cadena d'Estaos Xuníos CBS.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/y3iab98y96f89cc5a36341b1y5y5ec23dbc|títulu='How I Met Your Mother' meets Season 6|fecha=25 de xineru de 2010}}
&lt;/ref&gt;

El [[4 de marzu]] de [[2011]], la CBS fixo oficial la renovación de la serie por dos temporaes más, la séptima y la octava temporada.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://insidetv.ew.com/2011/03/04/how-i-met-your-mother-renewed/|títulu='How I met Your Mother' renewed for two more seasons|fecha=4 de marzu de 2011|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110306072905/http://insidetv.ew.com/2011/03/04/how-i-met-your-mother-renewed/|fechaarchivu=2011-03-06}}&lt;/ref&gt; El día [[19 de xunetu]] d'esi mesmu añu confirmóse que la octava temporada sería la postrera de la serie, sicasí en xineru del 2013 la serie anunció que se realizaría la novena y última temporada, que s'empezar a emitir n'Estaos Xuníos el 23 de septiempre de 2013.&lt;ref name=&quot;biobiochile&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.biobiochile.cl/2013/12/20/serie-how-i-met-your-mother-se-despedira-de-les pantalles-tres-9-temporaes.shtml |títulu=Serie “How I Met your Mother” va despidir de les pantalles tres 9 temporaes |fecha=20 d'avientu de 2013 |fechaaccesu=17 de xineru de 2014 }}&lt;/ref&gt; El final de la serie d'una hora foi tresmitíu'l 31 de marzu de 2014.&lt;ref name=Variety20131219&gt;{{cita web |url=http://variety.com/2013/tv/news/cbs-how-i-met-your-mother-to-get-hourlong-series-finale-1200977469/|títulu=CBS' 'How I Met Your Mother' to Get Hourlong Series Finale|editorial=Variety|fecha=19 d'avientu de 2013 |fechaaccesu=21 d'avientu de 2013}}&lt;/ref&gt;

== Repartu ==

=== Personaxes principales ===
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|[[Ficheru:Josh Radnor (2009).jpg|90px]] || class=&quot;toccolours&quot; !colspan=6 style=&quot;background:#FFFFFF&quot; width=90%|
;[[Ted Mosby]]
:Interpretáu por [[Josh Radnor]]. Theodore Evelyn Mosby ye un arquiteutu procedente d'[[Ohio]], que tiende a pensar demasiáu y esaxerar la gravedá de los fechos, daqué que-y refarten el so amigos una y otra vez. Cuando'l so meyor amigu y compañeru d'apartamentu Marshall, al que conoció na [[Universidá Wesleyana d'Ohio|Universidá de Wesleyan]], píde-y matrimoniu a Lily, otra amiga a la que conoció na universidá, la so vida camuda por completu al trate afeutáu por un sentimientu de soledá, ye entós que decide atopar a &quot;la muyer de la so vida&quot;. Sicasí, Ted resulta ser un personaxe confundíu, yá que per un sitiu quier una vida como la de Marshall, pero tamién-y gusta la vida que lleva la so otru amigu Barney: [[Promiscuidá|promiscua]] ya inconstante. [[Bob Saget]] fai la voz en off na versión orixinal del Ted del añu 2030, narrador de la historia.
|-
|[[Ficheru:Jason Segel 2011.jpg|90px]] || class=&quot;toccolours&quot; !colspan=6 style=&quot;background:#FFFFFF&quot; width=90%|
;[[Marshall Eriksen]]
:Interpretáu por [[Jason Segel]]. Ye'l meyor amigu y compañeru de pisu de Ted. Natural de [[Minnesota]], Marshall namorar de Lily dende'l primer momentu en que la ve na universidá y dende entós crean un gran venceyu emocional. El so suañu ye protexer el [[mediu ambiente]] y faelo como [[abogáu]] na empresa CRN, polo que decide estudiar [[derechu]]. Marshall carauterizar por actuar como concencia de Ted y ayudar a aterrizar na so realidá, siempres lo sofita y amuésase como un amigu incondicional. [[Tyler Peterson]] interpreta a Marshall adolescente.
|-
|[[Ficheru:Alyson Hannigan.jpg|90px]] || class=&quot;toccolours&quot; !colspan=6 style=&quot;background:#FFFFFF&quot; width=90%|
;[[Lily Aldrin]]
:Interpretada por [[Alyson Hannigan]]. Ye la pareya de Marshall y meyor amiga de Ted. Conoció a Marshall na universidá y dende entós cayó rindida a los sos pies. El so gran suañu ye dedicase a la [[pintura]] y, anque de primeres empieza trabayando como profesora de preescolar, termina siendo consultora d'[[arte]]. Lily preséntase como un personaxe controlador, sicasí, nunca dexa a los sos amigos y siempres procura lo meyor pa la so rellación con Marshall.
|-
|[[Ficheru:Cobie Smulders(1).jpg|90px]] || class=&quot;toccolours&quot; !colspan=6 style=&quot;background:#FFFFFF&quot; width=90%|
;[[Robin Scherbatsky]]
:Interpretada por [[Cobie Smulders]]. Robin Charles Scherbatsky ye una reportera [[Canadá|canadiana]] que se convierte nel primer amor de Ted cuando ésti empecipia la busca del amor de la so vida. Robin ye un personaxe fríu que nun busca rellaciones estables, nin compromisu, nin siquier neños. Siendo adolescente, tuvo'l so cuartu d'hora de fama como estrella pop, con discos y hasta un programa de televisión. Convertir na meyor amiga de Lily y preséntense con personalides opuestes.
|-
|[[Ficheru:5.3.10NeilPatrickHarrisByDavidShankbone.jpg|90px]] || class=&quot;toccolours&quot; !colspan=6 style=&quot;background:#FFFFFF&quot; width=90%|
;[[Barney Stinson]]
:Interpretáu por [[Neil Patrick Harris]]. Ye'l solteru empederníu que cierra'l grupu d'amigos. Ye famosu poles sos conocíes frases que tuvieron ésitu dientro y fora de la serie y tien un manual de xuegu llenu d'estratexes pa consiguir muyeres. Contrariu a les idees del so amigu Marshall sobre'l compromisu y la vida estable, Barney fai tolo posible por convencer al so amigu Ted de que'l so estilu de vida ye meyor. A lo llargo de la serie, Barney esperimenta un desenvolvimientu notable a comparanza de los otros personaxes de la serie, llega a camudar el so estilu de vida y la so forma de pensar. 
|}

=== Personaxes secundarios y cameos ===
* '''Repartu recurrente:'''
** [[Lyndsy Fonseca]] ye [[Penny]], la fía de [[Ted]], una [[adolescente]] nel añu 2030.
** [[David Henrie]] ye [[Luke]], el fíu de [[Ted]], un adolescente nel añu 2030.
** [[Marshall Manesh]] ye [[Ranjit]], conductor de [[taxi]] primero, de [[limusina]] dempués y dueñu d'una empresa d'arriendu de limusinas a la fin, qu'apaez en dellos episodios a lo llargo de la serie, casi siempres llevando a los personaxes a dalgún llau.
** [[Wayne Brady]] ye James Stinson, el mediohermanu de Barney.
** [[Frances Conroy]] ye Loretta Stinson, la madre de Barney.
** [[Bill Fagerbakke]] ye'l padre de Marshall, Marvin Eriksen.
** [[Ray Wise]] ye'l padre de Robin, Robin Scherbatsky Sr., qu'apaez na quinta, sesta y octava temporada. En ''Happily Ever After'', na cuarta temporada, foi interpretáu por [[Eric Braeden]].
** [[Christine Rose]] ye Virginia, la madre de Ted.
** [[Erin Cahill]] interpreta a Heather Mosby, la hermana de Ted.
** [[Chris Elliott]] ye Mickey, el padre de Lily, creador de diversos [[xuegos de mesa]] de dudosu ésitu.
** [[Bryan Callen]] ye Bilson, compañeru de trabayu en GNB de Barney y Marshall.
** [[Bob Odenkirk]] ye Arthur Hobbs, Xefe en Nicholson, Hewitt &amp; West de Marshall y en GNB de Barney y Marshall.
** [[Sarah Chalke]] apaez na tercer temporada y parte de la cuarta interpretando a Stella, una novia de Ted.
** [[Alan Thicke]] apaez en tres episodios interpretándose a sigo mesmu como amigu de Robin. Na quinta temporada (episodiu siete, ''The Rough Patch'') Lily contauta con él pa faer romper a Barney y a Robin. Na sesta temporada (episodiu 9, ''Glitter'') apaez nun antiguu programa infantil canadianu xunto a Robin y la so meyor amiga Jessica Glitter. Na novena temporada apaez nel capítulu &quot;Cena d'ensayu&quot;.
** [[Danica McKellar]] ye Trudy, un amieste de Ted en dos episodios nes temporaes primera (episodiu 10, ''The pineapple incident'') y tercer (episodiu 3, ''Third Wheel'').
** [[Laura Prepon]] ye Karen, l'antigua novia de Ted na universidá y apaez en tres episodios de les temporaes cuarto y quinto.
** [[David Burtka]] (maríu de Neil Patrick Harris) ye Scooter, el exnovio de Lily del institutu.
** [[Taran Killam]] (cómicu d'Estaos Xuníos y home de Cobie Smulders) ye Blauman, un compañeru de trabayu en GNB de Barney y Marshall.
** [[Joe Manganiello]] ye Brad, compañeru d'universidá de Marshall y apaez en dellos episodios rellacionaos cola boda d'ésti con Lily.
** [[Ashley Williams (actriz)|Ashley Williams]] ye Victoria, pastelera y novia de Ted mientres dellos episodios de la primer temporada. Apaez darréu na séptima temporada, retomando la rellación, y rompiendo definitivamente na octava temporada.
** [[Alexis Denisof]] (actor y home d'[[Alyson Hannigan]]) interpreta al compañeru de trabayu de Robin na Canal 1, Sandy Rivers, en tres episodios de la primer temporada. Na sesta temporada remanez como'l so compañeru de trabayu en World Wide News.
** [[Joe Nieves]] interpreta a Carl, el [[barman]].
** [[Nazanin Boniadi]] interpreta na sesta y la séptima temporada a Nora, compañera de trabayu de Robin cola que Barney empecipia una rellación.
** [[Chris Romanski]] interpreta a Punchy, un vieyu amigu de Ted.
** [[Antonio Carrillo Perez]] interpreta a Harry, un antiguu compiche d'amiestes de Barney.
** [[Becki Newton]] ye Quinn, [[stripper]] (el so nome artísticu ye Karma) y novia de Barney mientres parte de la séptima y octava temporada.
** [[Amy Acker]] (quien trabayó con [[Alyson Hannigan]] en dellos capítulos de ''[[Angel (serie de televisión)|Angel]]'') interpreta a Penelope, una antigua conquista de Barney, esperta n'estudios alrodiu de los [[nativos americanos]].
** [[Renée Taylor]] apaez en tres episodios interpretando a una vecina, la señora Matsen.

* '''Segunda temporada:'''
** [[George Clinton]] el cantante y compositor afroamericanu de música [[Funk]] intervién nel primer episodiu de la segunda temporada ''Where Were We?''. Marshall imaxina que Lily tien una rellación amorosa con él en [[San Francisco (California)|San Francisco]].
** [[Bob Barker]], presentador de la versión americana d'[[The Price is Right|El preciu xustu]], interpretar a sigo mesmu cuando Barney participa nel so programa, al qu'allegó creyendo que Barker ye'l so padre biolóxicu.
** [[Bryan Cranston]] apaez en dos episodios como'l xefe de Ted.
** [[Jane Seymour (actriz)|Jane Seymour]] apaez interpretando a una profesora de Marshall, que ye seducida por Barney.
** [[Morena Baccarin]] ye un amieste de Marshall nel capítulu ''Swarley''.
** [[Lucy Hale]] realiza'l papel de la hermana de Robin.

* '''Tercer temporada:'''
** [[Enrique Iglesias]] fixo la so apaición nos primeros episodios de la tercer temporada, col personaxe de Gael, un noviu de Robin al que conoció n'[[Arxentina]].
** [[Mandy Moore]] apaeció nel primer capítulu de la tercer temporada interpretando a Amy, una moza con [[tatuaxes]] cola que Ted sale pa escaecer a Robin.
** [[Abigail Leigh Spencer]] apaez nel quintu capítulu d'esta temporada. Interpreta a una de les novies de Ted, que al nun recordar el so nome referir a ella como &quot;Bla bla&quot;.
** La modelu [[Heidi Klum]] apaez en décimu episodiu de la temporada, tituláu n'España ''El yuyu'', actuando como ella mesma. Caltién una pequeña conversación con Ted y Barney na fiesta posterior al desfile de [[llencería]] de [[Victoria's Secret]].
** [[Britney Spears]] apaez como la recepcionista Abby en ''Ten sessions'' y ''Everything must go''. El primeru, emitíu'l [[24 de marzu]] de 2008 n'EE.XX., algamó una audiencia de 10.630.000 persones.&lt;ref&gt;[https://www.elmundo.es/elmundo/2008/03/26/television/1206524718.html El 'cameo' de Britney Spears dispara l'audiencia de la serie - elmundo.es&lt;!-- Títulu xeneráu por un bot --&gt;]&lt;/ref&gt;
** [[James Van Der Beek]] (protagonista de [[Dawson Creek]]) apaez na tercer temporada como'l exnovio adolescente de Robin.
** [[Busy Philipps]] ye una amiga del personaxe de Trudy nel episodiu ''Third Wheel''.
** [[Lindsay Price]] ye Cathy nel capítulu octavu de la temporada, interpretando a una novia de Ted que nun para de falar.

* '''Cuarta temporada:'''
** [[Courtney Ford]], apaez nel capítulu 9 ''The Naked Man'' de la cuarta temporada interpretando a Vicky, una curiosa moza que Ted conoz nun [[ascensor]] y cola que tien una cita que nun salió perbién na cual Ted emplegó la téunica conocida como ''L'home desnudu''.
** [[Laura Prepon]] apaez nel capítulu 16 de la cuarta temporada como una antigua novia de la universidá de Ted.
** [[Regis Philbin]], el popular presentador de televisión interpretar a sigo mesmu nel segundu capítulu de la cuarta temporada ''The Best Burger in New York'' onde ye un compañeru de ximnasiu de Barney.
** [[Brooke D'Orsay]], l'actriz canadiana interpreta a Margaret, una actriz contratada por Barney pa faese pasar pola so esposa.
** [[Kim Kardashian]], la exuberante modelu y actriz apaez nel capítulu ''Benefits'' de la cuarta temporada na portada de la revista que lleva Marshall al trabayu, onde-y fala felicitándolo pola so valentía.
** [[Patricia Zavala]], apaez nel capítulu 21 interpretando a Chantal l'amiga con derechos de Barney.
** [[Dan Castellaneta]], voz d'[[Homer Simpson|Homer]] y [[Krusty el payasu|Krusty]] na versión orixinal de [[The Simpsons]], interpreta al &quot;[[persona ensin llar|ensin techu]]&quot; Milt nel episodiu 22.

* '''Quinta temporada:'''
** [[Harvey Fierstein]] pon voz a Lily cuando ta afónica pol [[tabacu]] nel episodiu 11, ''Last cigarette ever''.
** [[Rachel Bilson]] apaez nel capítulu 12 de la quinta temporada interpretando a una moza cola que Ted sale, y quien resulta ser la compañera de pisu de la verdadera madre de los fíos de Ted.
** [[Amanda Peet]] apaez nel capítulu 13 de la quinta temporada interpretando'l papel de Jenkins, la sexy compañera de trabayu de Marshall.
** [[Nick Swisher]] actual xugador de los [[New York Yankees]] qu'apaez nel episodiu 14, tituláu ''The Perfect Week''.
** [[Carrie Underwood]] apaez nel capítulu 16 de la quinta temporada, ''Hooked'', interpretando a una amiga de Ted pola qu'él y Barney van detrás.
** [[Jennifer Lopez]], l'actriz y cantante interpreta nel episodiu 17, ''Of course'', a Anita, una exuberante muyer que presenta'l so llibru nel programa de Robin y que se convierte n'oxetivu de Barney.
** [[Joanna Garcia]], una vecina cola que Ted quier salir dende hai abondo tiempu. Episodiu 10, &quot;La Ventana&quot;

* '''Sesta temporada:'''
** [[Kaylee DeFer]] nel capítulu 1 de la sesta temporada, interpretando a Casey, actual pareya de Cindy.
** [[Kris Jenner]] apaez nel capítulu 2 de la sesta temporada xunto al so maríu.
** [[Bruce Jenner]] apaez nel capítulu 2 de la sesta temporada xunto a la so esposa.
** [[Jennifer Morrison]] apaez per primer vegada nel capítulu 5 de la sesta temporada, ''Arquiteutu de la destrucción'', interpretando a Zoey, una defensora de los animales y del patrimoniu arquiteutónicu. Más palantre vuelve salir en dellos episodios, primero como contrincante de Ted, y darréu calteniendo una rellación con él.&lt;ref&gt;http://tvlia.com/2010/10/jennifer-morrison-hace-su-aparicion-en-how-i-met-your-mother {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210118230425/https://tvlia.com/2010/10/jennifer-morrison-hace-su-aparicion-en-how-i-met-your-mother |date=2021-01-18 }} Jennifer Morrison fai la so apaición en How I met your mother. TVlia. Por Víctor de Benito. 18 d'ochobre de 2010&lt;/ref&gt;
** [[Kyle MacLachlan]] apaez en dos capítulos interpretando al home de Zoey, &quot;el Capitán&quot;.&lt;ref&gt;http://www.formulatv.com/noticias/16623/kyle-maclachlan-como-conoci-a-vuestra-madre/&lt;/ref&gt;
** [[Laura Bell Bundy]] ye Becky, la entusiasta copresentadora del programa de noticies de Robin.
** [[Troian Bellisario]] ye Sophie, novia por 15 minutos de Barney.
** [[Maury Povich]] interpretar a sigo mesmu nel cuartu episodiu de la temporada.
** [[Nicole Scherzinger]] apaez interpretando a Jessica Glitter, la meyor amiga de Robin mientres ésta trabayaba na televisión canadiana, nel capítulu ''Glitter''.
** [[Jorge García Meza]], actor qu'encarna a [[Hugo &quot;Hurley&quot; Reyes]] en ''[[Lost]]'', apaez nel episodiu 10 llamáu ''Blitzgiving'' de la 6ª temporada interpretando a un colega de la universidá de Ted y Marshall. Tien una especie de maldición llamada Blitz, que provoca que se pierda siempres sucesos estraordinarios al alloñar del so grupu de colegues. Tien una muletilla pa cada ocasión qu'esto asocede: &quot;Oh, man!&quot;.
** [[Katy Perry]], apaez nel capítulu 15 de la 6ª Temporada (''Oh, honey'') interpretando a la prima de Zoey. Como naide alcordar del so nome, toos llamar &quot;honey&quot; (ciñu) pol so [[inocencia]].
** [[Tyra Banks]], apaez nel capítulu 16 de la 6ª Temporada como Bianca.
** [[John Lithgow]], apaez nel capítulu 19 de la 6ª Temporada (''Legendaddy'') interpretando a Jerome Wittaker, el padre biolóxicu de Barney. D'esti personaxe yá se fixera referencia nel capítulu 8 de temporada cuando a Barney ménten-y el so nome y este piensa que ye'l so &quot;tíu Jerry&quot;.

* '''Séptima temporada:'''
** [[Martin Short]] apaez per primer vegada nel capítulu 2 de la temporada (''The naked truth'') como Garrison Cootes, un conocíu abogáu defensor del mediu ambiente y el nuevu xefe de Marshall.
** [[Kal Penn]] interpreta al [[terapeuta]] Kevin, qu'apaez per primer vegada nel episodiu 4 de la temporada, ''The Stinson missile crisis'', y que termina teniendo una rellación con Robin.
** [[Vicki Lewis]] interpreta a la doctora Sonya.
** [[Amber Stevens]] interpreta a Janet McIntyre, una moza prodixosa en ''Mistery vs History''.
** [[Coco Rocha]] apaez so la cama de Barney dempués d'una fiesta.
** [[Sathya Jesudasson]] apaez como la madre del terapeuta Kevin en ''Noretta''.
** [[&quot;Weird A el&quot; Yankovic]], l'humorista d'Estaos Xuníos, interpretar a sigo mesmu nos [[Década de 1980|años 80]] en ''Noretta'', un episodiu emitíu per primer vegada a otru día a la so 52 cumpleaños.
** [[Katie Holmes]] apaez interpretando a Naomi, la moza amarutada de [[calabaza]] na fiesta de [[Halloween]] del añu 2001 en ''Perfect on paper''.&lt;ref&gt;http://www.accesshollywood.com/first-look-katie-holmes-as-how-i-met-your-mothers-slutty-pumpkin_article_55151 Primeres imáxenes de Katie Holmes en ''How I Met Your Mother''.&lt;/ref&gt;
** [[Ernie Hudson]], conocíu pol so papel nes películes de [[Ghostbusters]], interpretar a sigo mesmu en ''The rebound girl''.
** [[Todd Grinnell]] interpreta a &quot;Insane Duane&quot;, un antiguu compañeru d'amiestes de Barney en ''Symphony of illumination''.
** [[Conan O'Brien]] fai un cameo como veceru nel McLaren's en ''Non pressure''.
** [[Becki Newton]] interpreta a Quinn, la novia stripper de Barney a la que pide en matrimoniu.

* '''Octava temporada:'''
** [[Michael Trucco]] interpreta a Nick, el nuevu noviu de Robin.
** [[Thomas Lennon]] interpreta a Klaus, exprometido de Victoria.
** [[Ashley Benson]] interpreta a Carly, la hermana de Barney cola que Ted tien una aventura **
[[Mike Tyson]] interpretar a él mesmu nel capítulu 16°, onde ayuda a Robin a curiar a Marvin que taba llorando.
** [[Mircea Monroe]] interpreta a Liddy, planeadora de bodes de Robin y Barney.
** [[Casey Wilson]] interpreta a Krirsten, archienemiga de Barney y Robin.
** [[Keegan-Michael Key]] interpreta a Calvin, archienemigo de Barney y Robin.
** [[Cherub Moore]] interpreta a una camarera.
** [[William Zabka]] y [[Ralph Macchio]] interpretar a sigo mesmos nel capítulu 22ᵘ de la 8ª temporada &quot;The Bro Mitzvah&quot;.
** [[Cristin Milioti]] interpreta a [[Mrs. Mosby|la madre]]. Ye la futura muyer de Ted (la cara caltiénse de callao mientres les primeres 8 temporaes,y el so descubrimientu convertir nel &quot;leit-motiv&quot; principal de la mesma). Toca'l baxu na boda de Barney y Robin y ye la compañera de pisu de Cindy, ex-novia de Ted.
* '''Novena temporada:'''
**[[Cristin Milioti]] interpreta a Tracy McConnell &quot;La madre&quot;.(tamién forma parte del repartu principal anque la so participación foi bien curtia)
** [[Sherri Shepherd]] interpreta a Daphne.
** [[Suzie Plakson]] interpreta a Judy.
** [[Roger Bart]] interpreta a Curtis.
** [[Robert Belushi]] interpreta a Linus.
** [[Tracey Ullman]] interpreta a Genevieve, madre de Robin.
** [[Anna Camp]] interpreta a Cassie.

== Temporaes ==
{{VT|Episodios de How I Met Your Mother}}

=== Temporada 1 ===
{{AP|Primer temporada de How I Met Your Mother}}
Ted, en sabiendo que los sos dos meyores amigos Lily y Marshall van casase, decide asitiar la cabeza y casase. Pero, pa ello, precisa atopar a «la muyer de la so vida». Esa mesma nueche, cuando alderica la tema col so amigu Barney, conoz a la reportera canadiana Robin Scherbatsky y namórase d'ella. A pesar d'empecipiar una rellación, llueu afayen que les sos idees sobre'l compromisu son distintes y deciden siguir siendo namái amigos. Ted conoz a una [[pastelera]] llamada Victoria ([[Ashley Williams (actriz)|Ashley Williams]]) y empecipia una rellación con ella, pero cuando la mozu cola un tiempu a [[Alemaña]] y propón-y siguir cola rellación a distancia, Ted afaya qu'inda siente daqué pola so amiga Robin. Decide engañar a la so amiga y dici-y que rompió con Victoria, pero por un error dambes afayen la mentira y l'arquiteutu quedar ensin amiga y ensin novia. La temporada remata con Ted y Robin volviendo intentalo como pareya y con Lily viaxando a San Francisco en dexando a Marshall.

=== Temporada 2 ===
Mientres Ted y Robin empecipien la so etapa como pareya, Marshall y Lily facer como solteros y Barney sigue faciendo de les suyes pa conquistar al mayor númberu posible de muyeres. El solteru empederníu recibe la visita del so hermanu [[afroamericanu]] [[gai]] James ([[Wayne Brady]]) y creyendo que'l so padre ye'l [[Bob Barker|presentador del míticu ''The price is right'']], concursa nel programa. Lily dase cuenta de que nun quier ser una artista lloñe de Nueva York, torna a la ciudá y retoma la so rellación con Marshall. Sale a la lluz el pasáu como ídolu del pop canadianu de Robin, quien remata la so rellación con Ted poles sos opuestes idees alrodiu de formar una familia y decide camudase una temporada a [[Arxentina]] tres la boda de Marshall y Lily.

=== Temporada 3 ===
Robin vuelve a [[Nueva York]] acompañada del so noviu Gael ([[Enrique Iglesias]]) d'Arxentina, col que llueu remata la so rellación. Marshall y Lily quieren vivir solos, pa ello piden un préstamu que-yos dexe mercar la casa de los sos suaños, pero al faelo él afaya que la so muyer ye una compradora compulsiva y apenes tienen dineru. Por esti motivu, Marshall empieza a trabayar nuna empresa contraria a les sos ideoloxíes de proteición del [[mediu ambiente]], onde-y pagarán una gran cantidá de dineru.

Per otru llau, Ted, incómodu cola so rellación d'amistá con Robin, sale en busca de moces en compañía de Barney. Nel so primer intentu enfilar con dos chiques y Ted faise un [[tatuaxe]] [[paragües]] mariellu que Ted va usar p'abellugase de l'agua. Pa esaniciar el so tatuaxe, Ted allega al [[dermatólogu]] y conoz a Stella ([[Sarah Chalke]]), cola qu'empecipia una rellación tres una cita de dos minutos (charra, cena, película, café, dos viaxes en taxi y un besu de despidida). Mentanto, Robin y Barney pasen una nueche xuntos y cuando Ted entérase, decide poner puntu final a la so amistá con él. Por si fora poco la recepcionista de Stella, Abby ([[Britney Spears]]), sabotea toos amestar de Barney por non tener noticies d'él en chándose con ella.

Nel episodiu final de la temporada, Ted sufre un accidente de coche de poca gravedá pol que se replantega la so rellación con Stella y píde-y matrimoniu. Barney, que nun s'enteró de que'l so amigu yá ta bien, nun descuidu pola priesa pa velo, ye atropelláu y acaba con dellos güesos rotos. Ted y Barney reconcíliense mientres esti postreru afaya que se ta namorando de Robin.

=== Temporada 4 ===
Mientres Ted afaya que nun sabe enforma alrodiu de la so prometida, Barney cúntalu a Lily que ta namoráu de Robin, quien ta trabayando en [[Xapón]] pero torna pa la boda de Ted. Esta boda termina nun teniendo llugar porque Stella decide volver cola so ex pareya y padre de la so fía -quien más palantre ufierta a Ted un puestu como profesor universitariu qu'acepta-. El protagonista toma la decisión d'empecipiar una nueva etapa na so vida creando la so propia firma arquitectónica. Robin convertir na compañera de pisu de Ted y empiecen a tener sexu pa evitar discutinios, daqué que nun presta a Barney. Ye entós cuando Ted afaya dos cuesas: que'l so amigu ta namoráu de Robin y que Lily arruinó delles de les sos rellaciones, como la que tuvo con Robin. Barney se congratula de cumplir a la fin un apueste que fizo na so infancia cuando foi oxetu de burlles por un compañeru de clase: chase con 200 muyeres. Sicasí, finalmente empecipia una rellación con Robin.

=== Temporada 5 ===
Cuando Ted acepta'l puestu de [[profesor universitariu]] nun s'imaxina que nel so primer día equivocar de clase y que diría parar a la de la so futura muyer, estudiante d'[[Economía]]. Mientres, Barney y Robin empecipien una rellación que nun llega a bon puertu y deciden volver ser amigos, provocando qu'él vuelva ser un solteru empederníu y aplique los trucos del so ''Playbook'' pa sorpresa de los sos amigos.

Marshall cree tar llistu pa ser padre, pero Lily nun ta del tou d'alcuerdu. La forma de solucionalo ye interesada: cuando atopen al postreru ''[[doppelgänger]]'' del grupu van dir en busca de la criatura. Y el postreru resulta ser el de Barney, que Lily cree haber vistu, pero al que toos ponen en dulda. Ted conoz a Cindy ([[Rachel Bilson]]) y nel so cuartu afaya que tien munches coses de mancomún cola so compañera de pisu, la futura madre de los sos fíos. La boda de Virginia, la madre de Ted, llevar a replantegase la so vida, y decide mercar una casa en ruines que va rehabilitar y va acabar siendo la casa de la so familia. Per otru llau, Robin empecipia una rellación col so compañeru Don y ésti termina aceptando un trabayu en [[Chicago]], el mesmu qu'ella enantes refugó por quedar se con él.

=== Temporada 6 ===
La serie foi anovada'l [[25 de xineru]] de [[2010]] pa una sesta temporada, qu'empezó a emitise'l [[20 de setiembre]]. El productor executivu Carter Bays dixo que se paecería más a les primeres temporaes no qu'a narración se refier.

Barney, dempués de que'l so hermanu afroamericanu James afaye quién ye'l so padre, decide entamar la busca del so. Sicasí, cuando la so madre apúrre-y un papel cola identidá del mesmu, Barney decide rompelo ensin saber de quién se trata en reconocencia al llabor de padre qu'ella tuvo qu'exercer con él y con James. Per otru llau, Ted ye recontratado pol GNB pa construyir un nuevu edificiu en Nueva York (qu'enantes fuera atayáu pola crisis económica mientres la 4ª temporada) na cortil qu'agora ocupa un antiguu edificiu llamáu The Arcadian, que va tener que ser baltáu. Nesi momentu cruciar nel so camín Zoey Pierson ([[Jennifer Morrison]]), una moza que fadría cualquier cosa con tal d'evitar la destrucción del edificiu. Fáense amigos y Ted afaya que ta casada con un multimillonariu que se autoproclama &quot;El capitán&quot;. Mientres, Robin decide dexar el so trabayu cuando la so nueva ya infantil compañera empieza a clisala, polo qu'acepta un trabayu como investigadora del World Wide News onde coincide col so antiguu compañeru Sandy Rivers.

Marshall y Lily siguen intentando ser padres y alleguen al doctor Stangel, el verdaderu ''dopplegänger'' de Barney, que verifica que Marshall ye fértil. Poco dempués, l'home de Minnessota afaya que'l so padre morrió. Como interés, nel capítulu nel qu'esto asocede, dase una cuenta regresiva dende 50 hasta'l momentu nel que Lily da-y la noticia a Marshall. Los númberos van apaeciendo en distintos oxetos en cada planu (cerveces, portafolios, pantalles, posters, lletreros de taxis, etc.) siendo l'últimu númberu'l 0001 del taxi del que se baxa Lily a la fin del capítulu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.comoconociavuestramadre.org/2011/01/intereses-los-50-numeros-del-6x13.html |títulu=CURIOSIDAD - Los 50 númberos del 6x13 |fechaaccesu=15 de xunetu de 2013 }}&lt;/ref&gt; Tres l'entierru, del so padre ([[John Lithgow]]), al que finalmente identifica y anque la so rellación inicial nun ye bona, consiguen salir alantre. Tres la muerte del so padre, Marshall decide pasar unos díes en casa de la so madre, polo que se comunica coles sos amigos vía telefónica. Nestes conversaciones, afaya que Ted ta namoráu de Zoey y qu'ella tamién correspuende al so amigu. Zoey divorciar del Capitán, pero por una serie de tracamundios ellos dos nun dicen que se quieren. Con una intervención telefónica de Marshall nel últimu momentu, Ted y Zoey empiecen una rellación. Barney empieza a sentir daqué por una amiga de Robin, Nora, anque primeramente niégase a aceptar los sos sentimientos.

El Arcadian interponer ente Ted y Zoey, que ruempen abruptamente. Barney amuésase dispuestu a empecipiar una rellación con Nora y Robin dase cuenta de que sigue namorada d'él. Lily finalmente consigue quedase embarazada. Nun ''flashback'' nel capítulu final avanzar hasta'l día de la boda cola qu'empezó'l primer capítulu de la 7ª temporada: la boda de Barney.

=== Temporada 7 ===
El [[5 de marzu]] de [[2011]], Neil Patrick Harris anunció en [[Twitter]] la renovación de la serie por dos temporaes más. La séptima empezó la so emisión el [[19 de setiembre]] de [[2011]].

La temporada empieza con Barney asustáu pola so boda y falando con Ted de que tarrez que seya la peor de la historia, y Ted diz-y que nun pudi haber peor boda que la del so amigu Punchy. Ende l'episodiu remontar a mediaos del 2011 al día de la boda de Punchy a la cual los cinco amigos alleguen, onde tres un magnéticu baille ente Robin y Barney, ésti recibe una llamada de Nora aceptando quedar con él. Lily y Marshall, que paez atopar el trabayu de los sos suaños, anuncien que van ser padres y llueu van saber qu'esperen un neñu. Ted atopar cola so antigua novia Victoria, agora comprometida con un home alemán. Ella sospriéndese pola estraña rellación ente Ted, Robin y Barney, y diz-y a Ted que la razón pola que nenguna de les sos rellaciones espolletó ye Robin, una y bones ella significa muncho más qu'una amiga pal anque él nun lo reconoza.

Robin, celosa pol novialgu de Barney con Nora, decide qu'ella s'entere d'una recién artimaña de Barney p'atraer a muyeres, pero entiende qu'eso afectaría a la felicidá del so amigu y pa parar el so plan afrella a una muyer, polo que ye condergada a terapia psicolóxica. Tres les sesiones, empieza a salir col terapeuta Kevin ([[Kal Penn]]). Tiempu dempués, a soles con Barney nun taxi, Robin recuerda que poco primero de salir coles sos respeutives pareyes él tuvo a puntu de besala. Bromiando sobre ello acaben besándose y chándose xuntos. Conscientes de lo que fixeron, determinen dici-y la verdá a los sos novios; asina Barney, decidíu a intentalo de nuevu con Robin, ruempe con Nora mientres la canadiana, incapaz de cunta-y lo a Kevin, caltién el so novialgu. Esta rellación paez complicase porque cree que se quedó embarazada de Barney, sicasí Robin afaya que non yá foi una falsa alarma, sinón que ye [[Esterilidá|manera]]. Kevin píde-y matrimoniu a Robin, entós ella cúnta-y el so esterilidá (sabiendo que Kevin quier formar una gran familia) y Kevin diz-y qu'aun así quier casase con ella, mas Robin pídelu que pensar; díes dempués vuelven falar y Kevin diz-y que nun pasa nada, que tamién podríen adoptar o usar otros métodos pero Robin diz-y que non, que nunca querdría tener fíos de nenguna forma; ella diz-y que nun quier qu'un día se llevante con rensía pensando en que ta con una muyer que finalmente nunca la fadría feliz; en pensando esto, Kevin ruempe con Robin. Ted, nuna última llocada d'amor diz-y que siempres la quixo, que siempres la querdría y qu'él si podría pasar el restu de la so vida con ella, el so gran amor, entá ensin tener fíos, y Robin diz-y que tamién lu quier. Finalmente Robin diz-y que realmente nun lu quier, namái se sintió feliz porque él querer de verdá, pero namás. 

Agora Lily y Marshall deciden camudase a [[Long Island]] pese al refugu del grupu, qu'intenta reemplazalos nun &quot;nuevu grupu&quot; que nun acaba demasiáu bien. Lily fai les paces col so padre y este decide quedase na so nueva casa por bastante tiempu fadiando a la pareya. Barney empieza a salir con Quinn ([[Becki Newton]]), una [[stripper]] del so club habitual conocida como Karma, quien llueu se tresllada al pisu de Barney. Ted decide camudar de vivienda y treslládase al antiguu [[loft]] de Quinn, ente que Lily y Marshall instálense definitivamente nel pisu de Ted, que compartieren tiempu tras.

Barney llevar a Marshall de fiesta a [[Atlantic City]] a pidimientu de Lily, porque ella cree que se ta volviendo llocu pensando nel futuru ñácaru. Nesos dos díes, Lily ruempe fontes ya intenta llamar a Marshall, pero tanto él como Barney, borrachos nel casino, desconectaren los sos teléfonos mientres una hora. Finalmente ella llogra comunicase con Marshall, que con ayuda de Barney llogra llegar a tiempu pa la nacencia de Marvin &quot;Esperalo&quot; (n'inglés Waitforit) Eriksen, el primer fíu de la pareya.

Nel últimu capítulu de la temporada Barney torna al so apartamentu, remocicáu por Quinn, mientres Lily y Marshall deciden que Robin faiga la fotografía pa la postal de nacencia del neñu. Ted sufre una nueva crisis que lo lleva, impulsáu por Robin, a llamar al so ex, Victoria. Ye'l día de la so boda y ta a puntu de casase, pero propón-y a Ted que fuxan xuntos. Él niégase y llevar de vuelta a la ilesia, sicasí, pasa de llargu y decide escapase con ella. Barney, nel so primer viaxe con Quinn, con destín [[Ḥawai]], pierde'l vuelu al negase a abrir una caxa con esplosivos pa un trucu de maxa. Finalmente, revélase que tol actu escuende un aniellu col qu'entamaba pidi-y matrimoniu a Quinn. Nun flashforward a la boda de Barney, Ted Mosby abre la puerta p'allegar xunto a la novia, que lu llamara. Magar tou lo socedío, la novia ye Robin.

=== Temporada 8 ===
Estrenóse'l llunes [[24 de setiembre]] de [[2012]] n'[[Estaos Xuníos]] col episodiu ''«Farhampton»''.
Nesti episodiu Ted cunta'l principiu de la so nueva rellación con Victoria y amuesa un curtiu momentu que preciede a conocer a la so futura esposa. Nos próximos episodios el grupu d'amigos entra nuna temporada a la que Ted llama la seronda de les rotures (''The Autumn of break ups'') nel que les pareyes protagonistes, sacante Lily y Marshall, acabarán per romper: De primeres, Barney dexar cola so novia Quinn, depués Ted dexar con Victoria y, finalmente, Robin ruempe la so rellación con Nick. Mientres esti periodu Marshall y Lily, centraos nel so fíu Marvin, empiecen a dase cuenta de lo difícil que ye ser padres. Barney, tres la rotura con Quinn, dase cuenta de que sufre porque sigue bien namoráu de Robin. Cansáu de lluchar por ella decide escaecela y siguir cola so vida empecipiando una rellación con Patrice (compañera de trabayu de Robin, a quien ésta odia). Con esto Robin entiende qu'ella tamién sigue namorada de Barney, daqué que nun s'atreve a dicir. Trescurre la seronda y col iviernu llega'l gran día de Ted: la inauguración del so edificiu. Díes antes, Barney cuntára-y a Ted el so plan de pidi-y matrimoniu a Patrice nel día de la inauguración faciéndo-y xurar que nun selo dirá a naide. Ted nun puede evitar díci-ylo a Robin, y prefier llevala al edificiu de la WWN primero que a la inauguración del so edificiu. Robin xube a l'azotea y afayar llena de pétalos de rosa y ve una nota. Na nota Barney confiesa'l so últimu trucu: &quot;''The Robin''&quot;. Esplica que la so rellación con Patrice foi una farsa pa reconquistala y dici-y lo muncho que la quier. Robin xírase y ve a Barney, ella enóxase con él, pero nesi momentu Barney saca un aniellu de la so chaqueta y píde-y matrimoniu. Robin acepta y asina empecipien una nueva rellación. Mentanto Ted ta na inauguración del so edificiu acompañáu por Marshall, Lily y xente que lo almira pol so trabayu. Rápido Marshall y Lily tornen con Marvin, del que se dan cuenta que nun se pueden dixebrar.
Esa mesma nueche Barney mánda-y un mensaxe a Ted cuntándo-y qu'él y Robin tán comprometíos y Ted dase cuenta de qu'entá sigue namoráu de Robin y nun puede dexar dir. Al ver esa reaición de Ted, Lily y Ted confiesen daqué, Lily confiésalu a Ted que dacuando tien ganes de dexar a Marshall y Marvin pa cumplir los sos otros suaños, y Ted negar a confesar lo d'él y Robin.
Ella y Barney xinten col padre de Robin, que yá non la trata como un home y mueve la so atención escontra Barney.

Ésti nun ye l'únicu cambéu pol compromisu. Robin dase cuenta de que col aniellu de compromisu yá nun atrai a más chicos paeciendo faese invisible pa ellos, ente que Barney se desintoxica de la so anterior vida de [[lluxuria]] y cúrase del so mal gracies a una nueva conquista de Ted, que resulta ser la mediohermana de Barney. Ted intenta convencer a la pareya de que pa la boda contraten a un DJ en cuenta de una banda, en devanéu pola oposición de Robin. Ted cunta a los sos fíos que gracies a esto va conocer a &quot;la madre&quot;, que resulta ser la baxista de la banda que Robin y Barney van contratar pa la so boda.

Ted empieza una nueva rellación con una nueva llamada Jeanette con quien nun tien nada de mancomún, sicasí Barney clámia-y que siga ver. Barney afaya un nuevu videu musical de Robin, que tres el so rápidu ascensu a la fama como Robin Sparkles y dellos repentinos fracasos alteriárase y publicó'l cantar &quot;P.S. I love you&quot;. Remanez &quot;El Capitán&quot;, quien recibiera tiempu tras el conseyu de Lily de mercar un cuadru d'un mozu artista que se revalorizó en poco tiempu, polo que-y ufierta a Lily un trabayu como la so asesora d'arte, daqué que Lily acepta. Barney, que al tar comprometíu con Robin nun volverá utilizar el llibru de xugaes y nerviosu por face-y creer a ella que lo destruyera na so nota ''The Robin'', otorga'l llibru a Ted. Robin enterar de la mentira y alderica con Barney; sicasí Ted termina la so rellación con Jeanette, que nun ataque d'histeria destrúi esa última copia del llibru de xugaes, y a Barney yá nun lu afecta.

Lily tien de treslladase a Italia si nun quier perder el so nuevu trabayu, asina que Marshall y ella deciden dise a vivir ellí. Marshall va visitar a la so madre pa despidise, pero una vegada ellí recibe una llamada ufiertándo-y un puestu de xuez, qu'acepta ensin dici-y lo a Lily. Ted quier vender la casa que mercó pa rehabilitar y pretende camudase a Chicago tres la boda de Barney y Robin. Nun ''flashforward'', na estación de tren apaez col so inconfundible paragües mariellu &quot;la madre&quot;, que nun ye vista por nengún personaxe, mercando un billete pa Farhampton, el llugar onde se va celebrar la boda de Robin y Barney, por ser la baxista del grupu que va tocar nel enllaz.

=== Temporada 9 ===
La novena y última temporada de la serie estrenó'l llunes 23 de setiembre de 2013 na cadena CBS. Tolos capítulos desenvolver mientres el fin de selmana de la boda de Barney y Robin, nel que tolos personaxes principales conocen a &quot;la madre&quot;, Tracy McConnell, primero que Ted. El so intérprete, [[Cristin Milioti]], convertir nun personaxe regular de la serie, siendo la primer vegada que s'amplía la plantía principal de HIMYM desque la serie empezara en 2005.

Cartes Bays co creador de la serie avanzó a ''TVLine'' que nesta nueva temporada va narrar la historia del ''&quot;fin de selmana de boda más llargu nunca fechu&quot;''. Los 24 episodios que componen esta nueva temporada trescurrieron nuna única fin de selmana en el que va tener llugar la esperada boda ente Barney ([[Neil Patrick Harris]]) y Robin ([[Cobie Smulders]]).
Nesta temporada cada personaxe va conocer a la madre, Tracy McConnell, de forma independiente primero que lo faiga Ted. En munchos capítulos méntase que'l portador de los aniellos de la boda, según Barney, va ser un osu (faciendo usu del xuegu de pallabres n'inglés &quot;ringbearer&quot;, que significa &quot;portador del aniellu&quot;, y &quot;ringbear&quot; que puede traducise como &quot;osu del aniellu&quot;). Marshall va viaxar pola so cuenta pa llegar al llugar de la boda. Con ello, va vese somorguiáu nun ensin fin d'aventures antes de poder llegar l'últimu día d'esa fin de selmana. Lily y Marshall tendrán de decidir onde van vivir, magar se queden en [[New York]], onde Marshall trabayaría de xuez, o a Italia, onde Lily tendría'l trabayu de los sos suaños.

Nos 2 últimos capítulos de la serie titulaos &quot;Last Forever&quot; Ted cunta la última parte de como se conocieron él y Tracy, y como siguieron les sos vides. Resume del capítulu: Barney y Robin divorciar al cabu de 3 años. Robin consigue ser reconocida como una gran presentadora mundial. Barney, dempués de consiguir un mes perfectu, dexa a una moza embarazada y, anque de primeres ye ronciegu a ser padre, finalmente atopa'l gran amor de la so vida: la so fía Ellie. Marshall y Lilly vuelven d'Italia, tienen un tercer fíu y Marshall consigue ser xuez. Tocantes a Ted y Tracy, Ted píde-y matrimoniu, pero decider aplazar la bodaue Tracy ta embarazada de la so primer fía, Penny. Tres unos años, Tracy y Ted tienen al so segundu fíu, Luke. Y tres cincos años de retardar la so boda, Ted decide volver pidir matrimoniu Tracy, y finalmente cásense. Al cabu de dellos años, en 2024, Tracy cai enferma y muerre: ye por ello que Ted cuenta a los sos fíos cómo conoció a la so madre. Al acabar d'oyer la historia, los fíos de Ted danse cuenta de qu'él realmente nun-yos ta cuntando cómo conoció a la so madre, una y bones ella apaez bien pocu na historia, sinón que-yos ta cuntando cómo foi la so rellación con Robin, por cuenta de que ta namoráu d'ella de nuevu. Los fíos de Ted asegúrenlu que nun tienen nengún problema con que vuelva tener una rellación con Robin, pos yá pasaron seis años dende la muerte de la so madre, Tracy. Ante la reaición positiva de los sos fíos, Ted decide pidir a Robin que seya la so novia de nuevu: l'episodiu final termina con Robin mirando pela ventana del so apartamentu, n'oyendo'l timbre, pa ver a Ted na cai, quien sonri y amuésa-y el vieyu corno francés azul.

=== Guión alternativu del final ===
En Xineru de 2018 salió un guión alternativu del final de la serie. El guión consta de dos partes como los dos últimos capítulos titulaos Last Forever. La historia inclúi un final distintu pa la historia de Barney y Robin, según pa la de Ted y Tracy, solucionando los discutinios que'l final orixinal causó. Dambos guiones pueden descargase llegal y gratuitamente.&lt;ref&gt;Guión alternativu del final http://www.la-fm.es/2018/01/26/el-guión-alternativu-de-como-conoci-a-vuestra-madre/&lt;/ref&gt;

== Serie derivada ==
Carter Bays faló en [[TV Guide]] sobre la posibilidá de realizar una [[serie derivada]]&lt;ref&gt;http://www.series.fanzinedigital.com/28977_1-Los productores_de_How_I_Met_Your_Mother_apunten_a el_spin_off_ante_el fin_de_la serie.html&lt;/ref&gt; con estes pallabres: &quot;Non, nun refugué la posibilidá d'una serie derivada de ''How I Met Your Mother''&quot;. Esta trataría d'una de les pareyes, yá seya de Barney y Robin, Marshall y Lily o Ted y &quot;la madre&quot;. Tamién dixo que pel momento preferíra centrase na nueva temporada.

En [[payares]] de [[2013]] [[CBS]] fixo oficial el ''spin-off'' realizaríase ordenando un episodiu piloto. Tamién s'anunció que nun se titularía '''&quot;How I Met Your Father&quot;''' como se tenía entamáu, sinón '''&quot;How I Met Your Dad&quot;'''.&lt;ref&gt;http://www.culturaocio.com/tv/noticia-how-met-your-mother-cbs-fai-oficial-spin-off-20131118123331.html&lt;/ref&gt; Carter Bays desmintió los rumores sobre que la serie se ambientaría nel MacLaren's pub y aseguró que «va ser nun sitiu nuevu con nuevos personaxes que nun van ser introducíos na serie orixinal». Per otru llau, Craig Thomas afirmó que va ser una serie «totalmente nueva».

'''&quot;How I Met Your Dad&quot;''' va tener el mesmu argumentu que la serie orixinal pero dende'l puntu de vista femenín —el d'una muyer que rellata a los sos fíos cómo conoció al so home tres años de rellaciones fallíes— y con un nuevu grupu d'amigos dafechu distintu, eso sí, tamién residentes en Nueva York.

En xunetu del 2014, Carter Bays publicó en Twitter que'l proyeutu ta muertu.

== Les páxines webs ==
Mientres la serie, los personaxes fueron creando ciertes páxines webs polos distintos acontecimientos qu'asoceden nos episodios.&lt;ref&gt;«[http://www.comoconociavuestramadre.org/2010/04/intereses-paginas-web.html INTERESES - Páxines webs]». How I Met Your Mother | Noticies ya Intereses de la serie (11 d'abril de 2010). Consultáu'l 30 d'agostu de 2012.&lt;/ref&gt; Dalgunes entá son visibles, y otres non.

* [https://web.archive.org/web/20061130162824/http://swarley.com/ Swarley.com]: A la fin del episodiu &quot;Swarley&quot; (nᵘ de la 2ª Temporada), Barney intenta asonsañar qu'ama'l so nuevu nome pa evitar que lu sigan llamando Swarley. Anque nun s'amuesa nel episodiu, crearon una páxina web llamada swarley.com. La web orixinal cerrar.

* [http://tedmosbyisajerk.com/ TedMosbyIsAJerk.com]: Nel episodiu &quot;Cuadru de pareyes&quot; (nᵘ14 de la 3ª Temporada). Barney diz que se chó con Anna asonsañando ser Ted Mosby: Arquiteutu. La moza decide vengase faciendo una páxina web llamada &quot;Ted Mosby ye un brotu&quot;. Tamién crearon &quot;Ted Mosby nun ye un brotu&quot; ([http://www.tedmosbyisnotajerk.com/ TedMosbyIsNotAJerk.com]).

* [http://www.marshallandlilywedding.com/ Marshall and Lily's Wedding] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724143658/http://www.marshallandlilywedding.com/ |date=2010-07-24 }}: (LINK CAYÍU) Una web onde podemos atopar videos y semeyes de la lluna de miel de Lily y Marshall que nunca s'amuesen na serie, yá que nunca s'amosó la parte de la lluna de miel. Esta páxina anguaño nun s'atopa o foi redireccionada a Fox Movies

* [http://www.lilyandmarshallselltheirstuff.com/ LilyAndMarshallSellTheirStuff.com]: (LINK CAYÍU) Nel episodiu 19 de la 3ª temporada (&quot;Tou en venta&quot;) Marshall fixo una web por que Lily pudiera vender la so ropa, y col dineru poder iguar el suelu del nuevu apartamentu. La web nómase a la fin del episodiu y foi una puya real de [http://www.legen-waitforit.com/2008/05/lily-and-marshall-sell-their-stuff.html oxetos d'interés de la serie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215180925/http://www.legen-waitforit.com/2008/05/lily-and-marshall-sell-their-stuff.html |date=2015-12-15 }}. Dieron los beneficios al Childrens Hospital de Los Angeles. La páxina cerróse cuando acabó la puya.

* [http://www.guyforceshiswifetodressinagarbagebagforthenextthreeyears.com/ GuyForcesHisWifeToDressInAGarbagebagForTheNextThreeYears.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306180240/http://www.guyforceshiswifetodressinagarbagebagforthenextthreeyears.com/ |date=2010-03-06 }}: Lily propón, en &quot;Tou en venta&quot;, esti nome pa la so páxina web de puya de ropa dempués de que Marshall suxiriera LilyAndMarshallSellTheirStuff.com, anque yá taba coyíu.

* [http://mysteriousdrx.com/ Mysterious Dr.X] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310025856/http://mysteriousdrx.com/ |date=2010-03-10 }}: Ye la web del &quot;Dr. X&quot; qu'en realidá yera Ted. Identidá que se creó na facultá. Apaez nel episodiu &quot;Posimposible&quot; cuando tán falando de los currículos, capítulu 14 de la 4ª temporada.

* [http://www.barneysvideoresume.com/ Barney's Videu Resume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330041801/http://www.barneysvideoresume.com/ |date=2019-03-30 }}: Nel mesmu capítulu, &quot;Posimposible&quot;, Barney enseña'l so videu resumen, a manera de currículu, que colgó n'Internet.

* [http://www.canadiansexacts.org/ Canadiansexacts.org]: Nel episodiu &quot;Sexu en Canadá&quot; (nᵘ18 de la 4ª temporada), Barney revela esti sitiu como la fonte de Postures Sexuales Canadianes. L'actor canadianu Alan Thicke apaez en diverses semeyes que s'amuesen.

* [http://weddingbridemovie.com/ The Wedding Bride]: Nomar nel capítulu 23 de la 5ª temporada, &quot;Lo antes posible&quot;. Tony creó una película llamada &quot;La novia&quot; (&quot;The wedding Bride&quot;) que tuvo gran ésitu, y esa ye la so web oficial.

* [https://web.archive.org/web/20130619225130/http://slapcountdown.org/ Slapcountdown.org]: Nel episodiu &quot;Espera un momentu&quot; (nᵘ de la 3ª temporada) y otra vegada en &quot;Día d'aición de tortas&quot; (capítulu 9 de la 3ª), Marshall crea esta páxina p'acoradar a Barney, ye una cuesta tras de los díes que falten por que -y de la bofetada del apueste. Anguaño'l contador atópase en funcionamientu pero con númberos negativos qu'indiquen los díes dende la última bofetada na ficción.

* [http://www.itwasthebestnightever.com/ ItWasTheBestNightEver.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209090541/http://www.itwasthebestnightever.com/ |date=2010-02-09 }}: Nel episodiu &quot;The Sexless Innkeeper&quot; (nᵘ4 de la 5ª Temporada), Marshall crea una páxina web dempués de qu'él y Lily queden con Barney y Robin como pareyes. Na páxina atopaba un fotomontaje de la tarde y un videu musical de Marshall y Nuno Bettencourt (del grupu Estreme) llamáu &quot;Best Night Ever&quot;. El videu ye una parodia de &quot;More than words&quot; d'Estreme. La páxina web agora namái incorpora'l videu musical.

* [http://notafathersday.com/ NotaFathersDay.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207094200/http://notafathersday.com/ |date=2012-02-07 }}: Nel episodiu &quot;Not a Father's Day&quot; (nᵘ7 de la 4ª Temporada), Barney crea un nuevu feriáu llamáu &quot;Feliz Día del Non Padre&quot;, onde merca artículos con frases alrodiu de esti feriáu, que tán disponibles nesta páxina.

* [http://grademyteacher.net/ grademyteacher.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426050508/http://grademyteacher.net/ |date=2012-04-26 }}: Nel episodiu &quot;Subway Wars&quot; (nᵘ4 de la 6ª Temporada), Ted verifica la opinión de los sos estudiantes nesa web.

* [http://www.puzzlesthebar.com/ PuzzlesTheBar.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112153536/http://puzzlesthebar.com/ |date=2018-11-12 }}: Nel episodiu &quot;Tailgate&quot; (nᵘ13 de la 7ª Temporada), Ted y Barney deciden abrir un chigre llamáu Puzzles nel apartamentu y nel cual atópase un cobertor col nome y la direición web. Na páxina puede vese imáxenes del chigre, una descripción del mesmu amás d'un calendariu con eventos del chigre, un menú coles bébores y comíes y un videu col cantar de chigre.

* [https://web.archive.org/web/20130907101352/http://heynannynanny.com/ HeyNannyNanny.com]: Nel episodiu &quot;Nannies&quot; (nᵘ3 de la 8ª Temporada), Lily busca neñera pa cuando torne a trabayar.

* [http://goliathbank.com/ GoliathBank.com]: La páxina del bancu onde trabaya Barney.

=== Les webs falses sobre Lorenzo Von Matterhorn ===
Nel episodiu 8 de la 5ª Temporada, &quot;The Playbook&quot;, Barney enseña unu de los sos trucos p'amestar del so llibru que se basa en construyir páxines webs falses con artículos cuntando coses maraviyoses que fizo Lorenzo Von Matterhorn, l'home pol que Barney faise pasar, faciendo creer a una moza que se trata d'un famosu mundial. Con éses, les webs falses que salen nesti episodiu tamién esisten n'Internet.

* [http://bigbusinessjournal.com/ BigBusinessJournal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814022526/http://bigbusinessjournal.com/ |date=2010-08-14 }}: Este ye un falsu artículu de negocios de Lorenzo Von Matterhorn, el negociador billonario creáu por Barney.

* [http://www.balloonexplorersclub.com/ BalloonExplorersClub.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220043316/http://www.balloonexplorersclub.com/ |date=2018-02-20 }}: El falsu &quot;Club d'esploradores&quot; esplicando'l so viaxe al polu norte solu con atrevencia ya imaxinación.

* [http://extremitiesquarterly.com/ Extremitiesquarterly.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222084006/http://extremitiesquarterly.com/ |date=2018-02-22 }}: El diariu médicu d'un doctor cuntando la desgarradora historia del so gran pene y de que nun pueden face-y nengún amenorgamientu.

* [http://www.myspace.com/Lorenzovonmatterhorn Lorenzovonmatterhorn]: Este ye'l perfil de Myspace del grupu musical lideráu por Lord Alphator

== Premios y nomamientos ==
La serie foi nomada a 72 premios y ganó 18 d'estos. ''How I Met Your Mother'' foi nomada a 28 [[Premios Emmy]], incluyida una nominación como Meyor Serie de Comedia. Los actores [[Alyson Hannigan]] y [[Neil Patrick Harris]] recibieron premios pola so actuación, recibiendo dambos d'ellos premios nos [[People's Choice Awards]]. Amás, Harris tamién foi nomáu nos [[Premios Emmy]] y nos Globos d'Oru. En 2012, siete años dempués del estrenu, la serie ganó'l premiu a la Comedia de TV favorita nos [[People's Choice Awards]].

== Otros medios ==
La serie estendió'l so algame fora de la pequeña pantalla. Exemplos d'esti enclín son el blogue de Barney&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.cbs.com/primetime/how_i_met_your_mother/community/barney_blog/index.php|títulu=Barney´s Blogue |fechaaccesu=14 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110525194533/http://www.cbs.com/primetime/how_i_met_your_mother/community/barney_blog/index.php |fechaarchivu=25 de mayu de 2011}}&lt;/ref&gt; o los llibros ''The Bro Code''&lt;ref&gt;ISBN 978-1-4391-1000-3&lt;/ref&gt; y ''The Playbook'',&lt;ref&gt;ISBN 978-1-4391-9683-0&lt;/ref&gt; que faen referencia a capítulos o chancies dientro de la serie.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.vayatele.com/llibros/los llibros-de-barney-stinson-una-risondera-extension-de-how-i-met-your-mother|títulu=Los llibros de Barney Stinson, una risondera estensión de 'How I met your mother'|fecha=29 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt;

== Emisión Internacional ==

=== Norteamérica ===
* {{Bandera|MEX}} Méxicu: [[Canal 5 (Méxicu)|Canal 5]], [[FOX]] y [[Canal Sony]]

=== Suramérica ===
* {{Bandera|UNASUR}} Llatinoamérica: [[FOX]] y [[Sony Entertainment Television|Canal Sony]]

* {{Bandera|CHI}} Chile: [[FOX]], [[Sony Entertainment Television|Canal Sony]] y [[Chilevisión]] 

* {{Bandera|PAR}} Paraguay: [[Red Guaraní]], [[FOX]] y [[Canal Sony]]

* {{Bandera|ECU}} Ecuador: [[FOX]], [[Gama TV]] y [[Canal Sony]]

=== Europa ===
* {{Bandera|ESP}} España: [[Neox]], [[Fox (España)|FOX]], [[FOX Life]] y [[Comedy Central (España)|Comedy Central]] 

* {{Bandera|GBR}} Reinu Xuníu: [[BBC Two]] 

* {{Bandera|ITA}} Italia: [[Rai Due]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{wikiquote|How I Met Your Mother}}
* [https://web.archive.org/web/20110220181946/http://www.cbs.com/primetime/how_i_met_your_mother/ Sitiu web oficial]
* [http://www.foxtv.es/como-conoci-a-vuestra-madre/ Páxina oficial de la serie. Fox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323160803/http://www.foxtv.es/como-conoci-a-vuestra-madre |date=2010-03-23 }} (n'español).
* {{IMDb títulu|0460649}}
* {{filmaffinity|460960}}
* [http://www.comoconociavuestramadre.org/ Web dedicada a l'actualidá de la serie y de los sos actores.]

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Series de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Series de televisión n'inglés]]
[[Categoría:Series de televisión de CBS]]</text>
      <sha1>h00gchhev4ssc38y5w08z33l9rpm9uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alces alces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113275</id>
    <revision>
      <id>4526956</id>
      <parentid>4515377</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12201" sha1="np519m5b8xu1s0c68m4xajxh5il48f8" xml:space="preserve">{{Ficha de taxón
| status = LC
| status_system = iucn3.1
| status_ref =&lt;ref name=&quot;iucn&quot;&gt;{{IUCN|asesores=Henttonen, H., Stubbe, M., Maran, T. &amp; Tikhonov A.|añu=2008|consultáu=11 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt;
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Mammalia]]
| ordo = [[Artiodactyla]]
| familia = [[Cervidae]]
| subfamilia = [[Capreolinae]]
| genus = '''Alces'''
| genus_authority = [[John Edward Gray|Gray]], 1821
| species = '''A. alces'''
| species_authority = ([[Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758)
| range_map = Moose_distribution.png
| range_map2 = 
| range_map_caption = [[Área bioxeográfica|Árees de distribución]] del alce eurasiático y del americanu |
subdivision_ranks = Subespecies
| subdivision =&lt;center&gt;''Ver el testu''&lt;/center&gt;
}}

L'{{iniTaxon}} ye una [[especie]] de [[mamíferu]] [[Artiodactyla|artiodáctilu]] de la [[familia (bioloxía)|familia]] de los [[cérvidos]]. Ye un habitante típicu de los [[monte|montes]] nórdicos de tol mundu.&lt;ref&gt;{{Cita llibru |url=http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14200208 |editor=Don Y. Wilson &amp; DeeAnn M. Reeder |añu= 2005 |títulu=Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference |edición= 3 |editorial= [[Johns Hopkins University Press]] |páxina=2142 |isbn= 9780801882210-}}&lt;/ref&gt;

Por cuenta de la intensa caza a la que foi sometíu dende va sieglos, l'área de distribución orixinal amenorgóse enforma, pero inda queden unos dos millones d'exemplares, más o menos partíos por igual n'[[América del Norte]] y [[Eurasia]].

== Taxonomía ==
Wilson y Reeder, en ''[[Mammal Species of the World]]'' ([[2005]]), consideren el '''alce euroasiático''' (''Alces alces'') y el '''alce americanu''' o '''oriñal''' (''Alces americanus'') como especies distintes, basaos nes diferencies documentaes nel [[cariotipo]], el tamañu corporal, la forma del [[premaxilar]], la coloración y la estructura y les dimensiones de la cornamenta. Esiste una zona amplia d'[[Híbridu (bioloxía)|hibridación]] ente les dos especies: en [[Siberia]] Central y al norte de [[Mongolia]].&lt;ref name=&quot;iucn&quot;/&gt;

== Descripción ==

L'alce ye'l cérvidu de mayor tamañu.&lt;ref name = Aulagnier&gt;{{cita llibru |autor= Aulagnier, S., Haffner, P., Mitchell-Jones, A. J., Moutou, F. y Zima, J. |títulu= Guía de los Mamíferos d'Europa, del norte d'África y d'Oriente Mediu |añu= 2009 |edición= 1ª|ubicación= Barcelona, España |editorial= Lynx Edicions |páxina=274 |isbn= 978-84-96553-52-1 }}&lt;/ref&gt; Presenta diverses adautaciones a ambientes fríos, de les qu'una de les principales ye una ñariz grande con gran fluxu de sangre pa calecer l'aire primero que llegue a los sos [[pulmones]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |autor= van der Made, J. |títulu= Homínido: les primeres ocupaciones de los continentes|añu= 2005 |editor= Carbonell, E. (coord.) |editorial= Editorial Ariel |ubicación= Barcelona, España |isbn= 84-344-6789-5 |capítulu= La fauna de Pleistocenu européu |páxina=784}}&lt;/ref&gt; Los machos presenten unes [[Estil (cuernu)|estiles]] de forma bien variable, anque xeneralmente son anches y palmotiaes, dacuando son namái con puntes como n'otros cérvidos.&lt;ref name = Aulagnier/&gt;

Los datos corporales correspondientes a un exemplar adultu varien ente los siguientes valores:
* Llargor del cuerpu: de 2,40 a 3,10&amp;nbsp;m.
* Llargor de la cola: de 5 a 12&amp;nbsp;cm.
* Altor total: de 1,50 a 2,15&amp;nbsp;m.
* Altor na cruz: de 1,40 a 1,90.
* Distancia d'un estremu del so cornamenta a la otra: 2,50 a 3,50&amp;nbsp;m.
* Pesu: de 350 a 450&amp;nbsp;kg.
* Vida: de 20 a 25 años.

El so [[fórmula dentaria]] ye la siguiente: 0/3, 0-1/1, 3/3, 3/3 = 32-34.&lt;ref name = MacDonald-Barrett&gt;{{cita llibru |autor= MacDonald, D. y Barrett, P. |títulu= Guía de los Mamíferos d'España y Europa |añu= 2008|páxina=370 |ubicación= Barcelona, España |editorial= Ediciones Omega |isbn= 978-84-282-1490-2}}&lt;/ref&gt;

=== Dimorfismu sexual ===
Machos y femes son dambos del mesmu tamañu pero les femes nun presenten estiles y los machos tienen una especie de perendenga na papada.

== Distribución y hábitat ==
[[Ficheru:Élan RMNP.jpg|thumb|upright|Fema cola so cría.]]
[[Ficheru:Alces alces bark stripping.jpg|thumb|upright|Árbol escorteyáu por un alce.]]
[[Ficheru:Moose crossing a road.jpg|thumb|Alce (''A. a. gigas'') cruciando una carretera n'Alaska.]]
[[Ficheru:Alces alces elan trophee chateau Tanlay.jpg|thumb|Troféu de cabeza d'alce.]]
[[Ficheru:Alce eurasiático (Alces alces), Tierpark Hellabrunn, Múnich, Alemania, 2012-06-17, DD 02.JPG|miniaturadeimagen|Exemplar reposando.]]
Na [[Edá Media]] entá yera posible atopar al alce eurasiático nos grandes montes del centru y del oeste d'Europa; pero darréu foi estermináu por completu neses zones. Dende va delles décades, les midíes de proteición conducieron a una nueva multiplicación de les poblaciones d'alces, qu'empiecen a estendese escontra'l sur y escontra les fronteres de la so antigua área de distribución, según escontra'l norte en direición a la [[tundra]]. Puede atopar n'inmensos territorios de [[Rusia]] y de [[Polonia]], y la so avanzadura algama igualmente a la [[República Checa]], a [[Alemaña]] y a [[Austria]]. Tópase tamién en [[Mongolia]], [[Manchuria]] y [[Siberia]].

L'alce americanu distribuyir por [[Alaska]], el [[Canadá]] y el norte de los [[Estaos Xuníos]].

Atópase en terrenes arbolaos, dende montes hasta tierres de cultivu, con preferencia de llagos y valles fluviales.&lt;ref name = MacDonald-Barrett/&gt;

=== Introducción en Nueva Zelanda ===
Como otros cérvidos, l'alce americanu foi introducíu en [[Nueva Zelanda]]: fíxose un intentu fallíu en [[Hokitika]] en 1900, y, años dempués, en [[1910]], lliberar en [[Fiordland]] cuatro machos y seis femes. El postreru avistamiento comprobáu producir en [[1952]].&lt;ref&gt;[http://www.teara.govt.nz/en/deer-and-deer-farming/1 ''&quot;Deer and deer farming - Introduction and impact of deer&quot;''.] Te Ara - Encyclopedia of New Zealand. 1 de marzu del [[2009]]. Consultáu'l 27 de marzu del [[2011]].&lt;/ref&gt; En [[1972]] topóse un [[Estil (cuernu)|estil]]. Nel [[2002]] recoyóse una muestra de pelo que foi sometida a un [[Buelga xenética|analís d'ADN]]: l'analís demostró que se trataba de pelo d'alce.

Coles investigaciones llevaes a cabu nun se llograron imáxenes d'exemplares, a pesar de la instalación de cámares automátiques, pero sí se toparon llechos d'encame, señales d'esgamoto y marques d'[[Estil (cuernu)|estiles]].&lt;ref&gt;[http://www.nzherald.co.nz/location/story.cfm?l_id=141&amp;ObjectID=10348890. ''&quot;Hairs move NZ moose out of realm of Nessie – 06 October 2005 – Dunedin and Otago News, Sport and Weather from NZ Herald&quot;''. [[The New Zealand Herald]]. 10 de xunu del [[2005]]. Recuperáu'l 27 de payares del [[2009]].]&lt;/ref&gt;

== Comportamientu ==
Pel branu, los alces viven solos o en grupos familiares; pel iviernu, dempués del celu, reagrupar en pequeños fataos qu'entienden de 5 a 10 individuos. Con esceición de les [[Migración animal|migraciones]] temporales —influyíes, ensin nengún xéneru de duldes, poles densidá de población y les carreres qu'entamen nel momentu del celu—, los alces permanecen fieles a los sos territorios, que per otra parte nun defenden de nenguna manera. Los alces empobínense sobremanera pol [[oyíu]] y el [[olfatu]]; la so vista ye abondo débil.

=== Alimentación ===
Ye [[herbívoru]], alimentándose de fueyes y ramines d'árboles y arbustos, de tarmos tienros y de la corteza de los árboles, lo mesmo que de plantes acuátiques de llagos y ríos,&lt;ref name = Hanák-Mazák&gt;{{cita llibru |autor= Hanák, V. y Mazák, V. |títulu= Enciclopedia de los Animales, Mamíferos de tol Mundu |añu= 1990|páxina=208 |ubicación= Madrid, España |editorial= Susaeta |isbn= 84-305-1967-X }}&lt;/ref&gt; pudiendo buciar en busca de [[nenúfar]]es.&lt;ref name = Aulagnier/&gt; Les sos llargues pates déxen-yos algamar les fueyes de les cañes altes; pa llograr los vexetales acuáticos fundir hasta la metá na agua, y pa pacer de cutiu se arrodillan. Precisa unos 19,5&amp;nbsp;kg d'alimentu al día.&lt;ref name = WMW&gt;{{cita llibru |autor= Nowak, R. M. |títulu= Walker's Mammals of the World |url= https://archive.org/details/walkersmammalsof0002nowa_d2q4 |idioma=inglés |edición= 6ª |otros = Vol. II |añu= 1999 |editorial= Johns Hopkins University Press |allugamientu= Baltimore, EE. XX. |isbn= 0-8018-5789-9 }}&lt;/ref&gt;

=== Reproducción ===
El [[celu]] tien llugar de setiembre a ochobre.&lt;ref name = Aulagnier/&gt; Nesta dómina, dambos sexos emiten llamaes nasales chirriantes.&lt;ref name = MacDonald-Barrett/&gt; La duración del periodu de [[xestación]] ye bazcuya ente 242 y 250 díes,&lt;ref name = Hanák-Mazák/&gt; tres el cual les femes nueves paren una cría y les de mayor edá dos, o escepcionalmente trés.&lt;ref name = MacDonald-Barrett/&gt; Les críes pesen al nacer de 11 a 16&amp;nbsp;kg,&lt;ref name = WMW/&gt; y son capaces de siguir a la so madre a los dos o tres díes d'edá, permaneciendo xunto a ella hasta unos diez y quince díes antes de la nacencia de la siguiente cría, momentu nel que son espulsaos pola madre.&lt;ref name = MacDonald-Barrett/&gt;

== Subespecies ==
=== De Eurasia ===
* '''Alce del Cáucasu''' (''[[Alces alces caucasicus|Alces a. caucasicus]]''): Forma de los [[Montes d'El Cáucasu]] [[Estinción|escastada]] nel [[sieglu XIX]].
* '''Alce européu''' (''[[Alces alces alces|Alces a. a.]]''): [[Península Escandinava]], [[Estonia]], [[Letonia]], norte de [[Rusia]], [[Bielorrusia]], [[Lituania]], occidente de los [[Monte Urales]], norte d'[[Ucraína]], [[Polonia]], [[Eslovaquia]], [[República Checa]], [[Austria]], [[Alemaña]] y [[Finlandia]].
** N'[[Escocia]] hai una pequeña población que ye resultáu de la [[reintroducción]].
* '''Alce de [[República de Sajá|Yakutia]]''' (''[[Alces alces pfizenmayeri|Alces a. pfizenmayeri]]''): oeste de [[Siberia]].
* '''Alce de [[Kamchatka]]''' (''[[Alces alces buturlini|Alces a. buturlini]]''): esti de Siberia.
* '''Alce del Amur''' (''[[Alces alces cameloides|Alces a. cameloides]]''): rexón del [[ríu Amur]], [[Mongolia]], [[Manchuria]].

=== D'América ===
Según delles [[taxonomía|taxonomíes]], los alces d'América constitúin otra especie: ''[[Alces americanus]]''.
* '''Alce d'Alaska''' (''[[Alces alces gigas|Alces a. gigas]]''): [[Alaska]] y occidente del [[Yukón]]. Estos son los alces de mayor tamañu.
* '''Alce (canadianu) occidental''' (''[[Alces alces andersoni|Alces a. andersoni]]''): dende la [[Columbia Británica]] hasta l'occidente d'[[Ontario]], oriente del [[Yukón]], [[Territorios del Noroeste]], suroeste de [[Nunavut]], Península Cimera de [[Michigan]], norte de [[Wisconsin]], norte de [[Minnesota]], nordeste de [[Dakota del Norte]].
* '''Alce (canadianu) oriental''' (''[[Alces alces americanus|Alces a. americanus]]''): oriente del [[Canadá]] y estáu de [[Maine]].
* '''Alce de [[Parque nacional de Yellowstone|Yellowstone]]''' (''[[Alces alces shirasi|Alces a. shirasi]]''): sur d'[[Alberta]], [[Wyoming]], [[Idaho]], [[Utah]], [[Colorado]], estáu de [[Washington (estáu)|Washington]], [[Oregón]], [[Montana]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070621205514/http://wdfw.wa.gov/wlm/game/hunter/gametrails/2004/moose_status.htm BASE, Dana L.: ''&quot;Moose Status and Hunting in Washington&quot;''.] Associate Wildlife Biologist. Agostu de [[2004]].&lt;/ref&gt; Estos son los alces de menor tamañu.

== Rellación col home ==
Ye cazáu por deporte, según pola so carne, piel y güesos.&lt;ref name = WMW/&gt; En Rusia adomóse pa producir carne y lleche, y como [[animal de tiru]].

N'ocasiones puede convertise nun peligru pal tráficu viario.&lt;ref name = MacDonald-Barrett/&gt;

== Ver tamién ==
* [[ Especies d'Artiodactyla]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|Alces alces}}
{{wikispecies}}


{{Tradubot|Alces alces}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Capreolinae]]
[[Categoría:Artiodáctilos d'Europa]]
[[Categoría:Artiodáctilos del Asia paleártica]]
[[Categoría:Artiodáctilos d'América del Norte]]
[[Categoría:Fauna reinal holártica]]
[[Categoría:Especies descrites por Linnaeus]]
[[Categoría:Animales descritos en 1758]]
[[Categoría:Xéneros monotípicos de mamíferos]]</text>
      <sha1>np519m5b8xu1s0c68m4xajxh5il48f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francotirador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114963</id>
    <revision>
      <id>4526974</id>
      <parentid>4500135</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abdullah Tobi</username>
        <id>153294</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>I'm making this page to make my people happy</comment>
      <origin>4526974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45325" sha1="2tlsoas3a22whnac54gqhm8d96og2mp" xml:space="preserve">{{problemes artículu|t=20150205|referencies adicionales}}
[[Ficheru:USAF sniper (040719-F-7449W-001).jpg|thumb|260px|Un equipu formáu por un francotirador y un observador de la [[Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos]].]]
[[Ficheru:Spotting the Enemy Sniper.jpg|thumb|210px|Gráficu del Mayor H. Hesketh-Pritchard, en ''&quot;Francotiradores en Francia&quot;'', 1920: clásica forma d'engañu al enemigu tirador pa dar col so allugamientu]]

La definición tradicional d'un '''francotirador'' (del francés ''franc-tireur'')&lt;ref name=&quot;etimoloxía francotirador&quot;&gt;{{Cita web |títulu=etimoloxía francotirador |url=http://etimologias.dechile.net/?francotirador}}&lt;/ref&gt; ye la d'un [[soldáu]] d'[[infantería]] espertu en xeres de camuflaje y tirador d'élite, que dispara con arma (de normal un [[rifle de francotirador]]), a grandes distancies y dende un llugar ocultu, a oxetivos escoyíos.&lt;ref&gt;{{Cita web |títulu=Los francotiradores del Exércitu español desvélennos los sos secretos |url=http://hoycinema.abc.es/noticias/20150224/abci-francotirador-espanol-secretos-desvelen-201502230921.html |editorial=abc}}&lt;/ref&gt; Típica ya idealmente, un francotirador arteru averar al enemigu (que desconoz la so presencia), utiliza una bala per cada blancu y retírase ensin ser vistu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url= http://science.howstuffworks.com/sniper1.htm |editorial=[[Howstuffworks]] |títulu= How Military Snipers Work — What Does a Sniper Really Do? |apellíu=Valdes |nome=Robert |fechaaccesu=24 de marzu de 2008}}&lt;/ref&gt;

== Etimoloxía ==
L'orixe del términu en castellán asítiase na [[Guerra Franco-prusiana]] de 1870-1871, pero'l términu ye más antiguu, p.ej. ye usáu na guerra ente Dinamarca y Suecia de 1563-70;&lt;ref&gt;Nel ''Edinburgh Advertiser'', 23 de xunu 1801, tópense cites nuna pieza alrodiu de la Milicia Norte Británica; ''&quot;This Regiment has several Field Pieces, and two companies of Sharp Shooters, which are very necessary in the modern Stile of War&quot;''.&lt;/ref&gt; les pallabres nos idiomes danés y suecu son ''friskytte''/''friskytt'' o ''snaphane''/''snaphan''. Les meyores téuniques dexaren al exércitu francés dotase de fusiles de llargu algame, ideales p'ablayar enemigos dende posiciones alloñaes. Los soldaos prusianos llamar ''[[franc-tireurs]]'', esto ye, &quot;tiradores francos&quot; {{ensin referencies}}. Dizse qu'esta situación foi la que llevó a los soldaos alemanes a cometer crímenes contra la población civil, especialmente en [[Bélxica]], mientres la [[primer guerra mundial]], pos entá teníen l'alcordanza de les baxes producíes por estos tiradores mientres el conflictu anterior.

Per otru llau, el términu '''sniper''' provién de l'antigua [[Escocia]] ya [[Inglaterra]], onde los cazadores intentaben dar caza a l'[[Gallinago gallinago|agachadiza]] (snipe, n'inglés), una ave rápida, axilosa y que se movía peculiarmente volando en zig-zag.&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=snipe |obra= Online Etymology Dictionary |títulu= Snipe |fechaaccesu=1 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt; D'ende que los cazadores más hábiles y que teníen un meyor manexu del fusil fueren llamaos ''sniper'', reconociéndo-yos asina'l difícil llabor de cazar a esta esmucidiza ave.&lt;ref&gt;{{Cita web |autor=Prismaticosvisionnocturna.com |títulu=Etimoloxía del términu sniper |url=http://prismaticosvisionnocturna.com/sniper-francotirador-caza/ |fechaaccesu=9 de setiembre de 2014 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140908155348/http://prismaticosvisionnocturna.com/sniper-francotirador-caza/ |fechaarchivu=2014-09-08 }}&lt;/ref&gt;

Nes últimes décades, el términu ''francotirador'' foi utilizáu llibremente, especialmente polos [[Mediu de comunicación|medios de comunicación]] en rellación a los tiradores de precisión de la [[policía]], los responsables d'[[asesinatu|asesinatos]], a aquellos que disparen a distancies llargues y pa cualesquier [[crime|criminal]] que tea forníu con un fusil nun contestu civil.

Estos nuevos significaos dieron a la pallabra ''francotirador'' connotaciones [[peyorativu|peyoratives]]. Tamién esplica la medría del usu de términos alternativos, especialmente pa francotiradores de la policía, como ''tirador de precisión'', ''tirador d'élite'', ''tirador tácticu'', etc.

== Historia ==
=== [[Guerres Napoleóniques]] ===
En [[Francia]] los francotiradores (franc-tireurs) yeren yá conocíos en 1792, cuando al ser invadíu'l país, l'Asamblea Nacional fixo una convocatoria xeneral pidiendo voluntarios a los Departamentos. Pudieron entamase nos Vosgos 15 batallones de tropes llixeres cola misión d'atacar a los grupos d'esploración y convóis, y hostigar a los campamentos enemigos; teníen una completa llibertá d'aición y operaben en terrén quebráu y montascosu.

Tamién los ingleses recurrieron a esti tipu de fuercies mientres el sieglu XVIII, armaos con [[Fusil Baker|fusiles Baker]]. Y actuaron contra los franceses n'España y depués na [[Batalla de Waterloo]].

=== [[Guerra de Secesión|Guerra de secesión de EE. XX.]] ===
Foi na Guerra de Secesión d'Estaos Xuníos, na segunda metá del sieglu XIX, onde'l francotirador esperimentó un gran desenvolvimientu gracies a los fusiles “Kentucky”.

=== Segunda guerra bóer (1899-1902)===
Los soldaos más destacaos de [[Frederick Russell Burnham]] mientres la [[Segunda Guerra Bóer]] fueron los Scouts Lovat, un reximientu de les Highlands escoceses, a quien describió como “la metá llobu y metá coneyu.&quot; Esti esploradores fueron entrenaos nes artes de tiru, sabotaxes con embarcacionesy táctiques de campu, convertir na primer unidá británica n'utilizalo pa camuflar a les sos [[francotiradores]] ya introducieron el [[ghillie]]. Dempués de la guerra, esti reximientu convertir na 1ª unidá de Francotiradores del exércitu británicu.

=== [[Guerra del Rif|Campañes en Marruecos]] ===
La pallabra «[[paco (francotirador)|paco]]» empezó a emplegase nos primeros meses del añu 1909 pa designar a los tiradores rifeños que, asitiaos n'escelentes puestos d'observación, disparaben con gran puntería sobre les tropes españoles. La so actuación estender a toles campañes del Norte d'África y xeneralmente consistía en hostigar a los convóis y destacamentos.

=== [[Primer guerra mundial]] ===
La guerra de trincheres, coles llinies de defensa asitiaes dientro del algame eficaz del fusil, ye bien afecha pal paqueo. Asina lo entendieron dambos bandos, destacando a los sos meyores tiradores en posiciones curioso escoyíes, pa faer fueu principalmente de hostigamiento y mentanto vixilaben el terrén con prismáticos. Al fueu de los francotiradores contestar col de los contra-francotiradores, que taben tan bien escoyíos y asitiaos que disparaben sobre'l fogonazu de los francotiradores enemigos.

Mientres esta guerra, l'exércitu del [[Kaiser]] fixo yá un abondosu usu de fusiles dotaos de mira telescópica. Sicasí, a los reglamentarios [[Mauser 98|Gewehr-98]] habríen de sumase ensame de fusiles de caza con mira telescópica que fueron requisados pol baramentu del so emplegu y la necesidá de la guerra. Munches d'estes armes nun fueron emplegaes por francotiradores puramente dichos, sinón por espertos que dende la so trinchera hostigaban a la d'enfrente pa “torgar l'aburrición” ente la tropa enemiga y ablayando a cualquier enemigu qu'asomara la cabeza.&lt;ref name=&quot;Plaster p. &quot;&gt;{{harvnb|Plaster|2007|p=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;&gt;{{harvnb|Plaster|1993|p=}}&lt;/ref&gt; Diseñáronse midíes y contramedidas frente a aquellos mortales y desmoralizadores disparos: escudos d'aceru suxetu al cascu del francotirador cola misión de protexer la so cara, maniquíes col fin d'engañar al enemigu y qu'afayaren la so posición, etc.

Los fusiles con mira telescópica emplegar por tolos bandos, siendo los alemanes quien destacaron en variedá, calidá y cantidá de material, pos yá la so industria óptico yera de los meyores del mundu.&lt;ref&gt;http://www.discovery.com/tv-shows/surviving-the-cut/videos/surviving-the-cut-army-sniper-school/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://usmilitary.about.com/od/armytrng/a/sniperschool.htm |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160423193637/http://usmilitary.about.com/od/armytrng/a/sniperschool.htm |fechaarchivu=2016-04-23 }}&lt;/ref&gt;

=== [[Segunda guerra mundial]] ===
A lo llargo d'esta confrontación, los francotiradores tuvieron un gran desenvolvimientu, tantu pol mapa del so emplegu como pola especialización de los sos fusiles, equipos y téuniques.
* Los británicos utilizaron pa esti cometíu fusiles d'alta precisión [[Lee-Enfield]] y [[Pattern 1914|P14]] con mires telescópiques Aldis.
* Los alemanes y los soviéticos emplegaron francotiradores, especialmente nel combate en ciudaes.&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt; L'exércitu alemán creó una insinia pa los mesmos (la insinia de l'águila) con distintivos d'honor al qu'ablayara a 20, 40 o 60 enemigos. [[Vasili Zaitsev]], cazador siberianu, recibió la [[Orde de Lenin]] y foi declaráu “Héroe de la Xunión Soviética”. Atribúyese-y causar él solo más de 280 baxes. Anguaño llevóse la so vida al cine na película “[[Enemy at the Gates]]”.
* [[Simo Häyhä]], d'orixe [[Finlandia|finés]], foi'l francotirador más letal de la segunda guerra mundial, consiguiendo ablayar a unos 505 enemigos (542 según fontes estraoficiales).

En derogando'l [[Tratáu de Versalles]], dempués de la llegada al poder del [[Partíu Nazi]], Alemaña empecipió a partir de 1935 un espectacular rearmamientu que traxo consigo'l reestablecimientu del serviciu militar. Xusto nesi añu fíxose reglamentaria una nueva arma básica qu'ellos denominaben carabina y que equí llamaríamos mosquetón, el [[Mauser Kar 98k|Kar 98k]] (K de ''kurz'', curtiu n'alemán). Esti espertar de la nueva Alemaña tamién incluyía a la mocedá, pos yera empecipiada nel tiru, bien con armes d'aire comprimío o de [[.22 Long Rifle|cubique .22]], consiguiendo un númberu bien alzáu de tiradores selectos. Al par de la industria armamentística, la industria óptico desenvolvía fenomenales mires: principalmente [[Carl Zeiss]] n'Alemaña y Kahles n'Austria, que yá producíen mires pa fines deportivos con anterioridá, xunir al esfuerciu de guerra del [[Reich]].

La respuesta soviética nun se fixo esperar. Alemaña empecipió la guerra con ensame de bonos tiradores, pero que nun yeren más que simples coleicionistes de dieces nes dianes. Nun yeren auténticos francotiradores. Ante la invasión rescamplu, la [[Xunión Soviética]] tuvo qu'improvisar progresivamente la respuesta: empezando por combates y replegándose sobre'l terrén propiu, pa pasar a constituyir un perabondosu contingente bien instruyíu y siendo bien eficaz nes sos operaciones, estableciendo los equipos de “binomios” que se complementaben en tou momentu. Los soviéticos emplegaron el fusil reglamentariu de la so infantería, el [[Mosin-Nagant]] pa dotalo de mires óptiques (PU de 3,5 aumentos, que magar cumplíen col so cometíu, resultaben d'una calidá bien inferior a les Zeiss y Kahles del [[Exércitu Alemán]]).&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt; De calibre 7,62 mm, esti [[fusil de cerrojo]], daqué incómodu y llargu, yera perfectamente comparable en potencia y precisión al Kar 98k. Tamién s'utilizó'l [[SVT-40|Samorzaryadnaya Vintonvka Tokarev 40]] (fusil semiautomático Tokarev-SVT), anque la so precisión nun yera como la d'un fusil de cerrojo, tenía mayor cadencia de tiru y doble capacidá de munición.

Los francotiradores xaponeses consiguieron detener l'ataque d'una compañía d'Estaos Xuníos, hasta que l'artillería afaró la zona y cuntó col sofitu de carros de combate utilizaos como escudos (atolón de Kwajalein, en xineru-febreru de 1944).

=== [[Revolución Cubana]] ===
La guerrilla de Fidel Castro, nos sos enfrentamientos coles columnes regulares, tuvo mientres enforma tiempu un solu oxetivu: matar al primer home en punta de vanguardia. Al cabu del tiempu, la desmoralización paralizó al Exércitu, abondando los conseyos de guerra y les execuciones contra quien se negaben a colar primeros.

=== [[Guerra de Vietnam]] ===
Esti recursu foi emplegáu poles fuercies regulares de Vietnam del Norte. Nun casu, un solu francotirador vietnamita llogró infiltrarse dientro de la zona d'aterrizaxe d'un grupu de Caballería d'Estaos Xuníos helitransportado y con un certeru disparu, ablayó al xefe d'un escuadrón, introduciendo la inseguridá inclusive dientro del perímetru defensivu. El francotirador nun foi afayáu (combate del Valle Drang, payares de 1965).

Los norteamericanos tamién utilizaron francotiradores pa hostigamiento. Carlos Hathcock foi ensin dulda el de mayor prestíu, con 93 muertes confirmaes pol U.S.M.C., dalguna d'elles a más de 800 m de distancia y una a más de 2000 metros.
Considerar a Carlos Hathcock el precursor nel usu de fusiles cubique .50 BMG como arma francotirador, modificando una ametralladora Browning M2, a la qu'adosó una mira telescópica, lo que-y dexó, faer blancos a más de 2000 metros, que nun yeren posibles col usu de municiones .308 utilizaes.&lt;ref&gt;{{Cita web |autor=Sniperselite.com.ar |títulu=Carlos Norman &quot;Gunny&quot; Hathcock II |url=http://www.sniperselite.com.ar/chathcock.html |fechaaccesu=28 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;

=== [[Invasión de Granada|La invasión de Granada]] ===
L'actuación de los francotiradores del reximientu de Rangers foi direutamente responsable d'amenorgar la voluntá de llucha de los defensores.

=== [[Guerra de les Malvines]] ===
Hubo casos de soldaos que, al igual que lo qu'asocediera nes files alemanes mientres la Primer Guerra Mundial, llevaron al frente los sos fusiles de caza. Francotiradores arxentinos fixeron fueu preciso de día y de nueche colos sos aparatos de visión nocherniega. L'actuación d'un solu francotirador arxentín detuvo, mientres hores, l'ataque d'una compañía paracaidista británica.
Amás los ingleses utilizaron misiles antitanque [[MILAN]] como contrapaqueo, cola ventaya de destruyilos anque tuvieren en posiciones fortificaes.

=== [[Guerra d'Afganistán]] ===
Guerrilleros afganistanos, armaos con fusiles d'alta precisión británicos Lee-Enfield, hostigaron a los soviéticos a distancies cimeres a 800 m, siendo contestaos polos tiradores selectos de les compañíes de fusileros con fusiles [[Fusil de francotirador Dragunov|Dragunov SVD]] y SVP.

=== [[Primer guerra del Golfu|Guerra del Golfu Pérsicu]] ===
Los [[Marines]] de los EE.XX. emplegaron na [[Operación Nube del Desiertu]] francotiradores con fusiles [[Barrett M82|Barrett]] de calibre .50 (12,7 mm), consiguiendo destruyir vehículos blindaos de mandu y de reconocencia iraquines, a una distancia de 1600 m. Igualmente esplegaron unos 600 fusiles [[M24 SWS|Remington M24]], de 7,62 mm, con bones resultaos confirmaes a una distancia de 1200 m.

=== [[Guerra de Chechenia|Conflictu en Chechenia]] ===
Batalla de [[Grozni]]. L'Exércitu checheno emplegó francotiradores en xeres de interdicción sobre los accesos al aeropuertu y la capital y pal combate caleyeru. Unu de los procedimientos d'infiltración consistía en dexase degolar en replegar de les unidaes ruses p'atacales de siguío. Los chechenos fixeron oxetivu preferente de los sos francotiradores a los oficiales rusos.

== Francotiradores militares ==
Los países tienen distintes doctrines militares con al respective de los francotiradores n'unidaes militares, escenarios y [[táctica|táctiques]]. Xeneralmente, la meta d'un francotirador en guerra ye amenorgar la capacidá de llucha del enemigu ablayando un númberu pequeñu de blancos importantes, como son los [[Oficial (fuercies armaes)|oficiales]].

Les doctrines militares soviétiques y derivaes inclúin pelotones de francotiradores que suelen ser denominaos &quot;tiradores d'élite&quot; o &quot;infantería asignada&quot;. Esto ye porque la so habilidá perder ente les tropes ordinaries cuando empezaron a utilizase los [[fusil]]es d'asaltu.

Los francotiradores del [[Reinu Xuníu]], [[Estaos Xuníos]] y doctrines derivaes tienen esplegaos a equipos de dos homes, que consisten nun francotirador y un observador. Dambos tienen distintes funciones y, poro, la so asignación correspuende a les sos habilidaes, pero ye una práutica común que s'intercambien los papeles pa evitar l'[[Cansanciu|aballa]] ocular.

Les misiones típiques inclúin reconocencia, vixilancia, xeres contra francotiradores enemigos, esaniciar comandantes enemigos, escoyer oxetivos d'oportunidá ya inclusive esaniciar equipu militar, lo que rique l'usu de fusiles de grandes calibres, como aquellos qu'utilicen los cartuchos [[.50 BMG]] y [[.338 Lapua Magnum]]. Apocayá demostróse que los francotiradores son útiles nes fuercies d'Estaos Xuníos y britániques na [[Invasión d'Iraq de 2003|guerra d'Iraq]] como fueu de sofitu pa cubrir el movimientu de tropes, especialmente en zones urbanes.

Nes [[Guerres Yugoslaves]] y nel [[sitiu de Beirut]], el términu &quot;francotirador&quot; faía referencia a soldaos qu'apavoraben a civiles. Mientres el sitiu de [[Sarayevu]], la cai principal de la ciudá conocióse como la ''Avenida de los Francotiradores'', onde éstos mancaron a 1030 persones y mataron a 225 persones.[http://news.minnesota.publicradio.org/features/199609/08_smiths_bosnia/docs/bosnia3ax.htm]

== Francotiradores policiales ==

Les fuercies policiales suelen esplegar francotiradores n'escenarios con [[rehén|rehenes]]. Estos francotiradores tán entrenaos p'actuar como últimu recursu, cuando hai una amenaza direuta a la vida. Los francotiradores de la policía actúen xeneralmente en distancies más curties que los francotiradores militares, de normal menos de 100 m, y n'ocasiones menos de 50 m. Los francotiradores policiales nun suelen intentar disparar pa incapacitar, sinón que disparen a matar, anque hubo delles esceiciones notables con ésitu variable.

Otros usos pa los francotiradores de la policía son menos comunes y más polémiques. Nun incidente, un francotirador [[SWAT]] previeno un suicidiu potencial disparando al [[revólver]] de la mano del blancu. A pesar del ésitu, les grabaciones en videu revelaron que'l blancu apenes podía evitar el dañu grave por cuenta de la metralla.

Les pruebes subsecuentes de disparos contra pistoles, fusiles y cuchiellos dieron llugar a esplosiones potencialmente peligroses o cuasi nunca inhabilitaron delles armes del tou. Dellos intentos posteriores, efeutuaos por otres fuercies policiales, de desarmar con francotiradores dieron llugar de cutiu a la muerte o mancadures permanentes severes del blancu. Amás, disparar una bala na direición del blancu ye consideráu fuercia mortal en munches xurisdicciones, y l'usu de fuercia mortal pa evitar una víctima de suicidiu ye consideráu illegal en munchos llugares.

== La consistencia del francotirador ==

[[Ficheru:Sniperscope.jpg|thumb|250px|Visión al traviés de mirar telescópica d'un [[Rifle de francotirador|fusil de francotirador]].]]
La clave del francotirador ye la ''consistencia'', que s'aplica tantu a l'arma como a la persona. Ente que la consistencia nun asegura necesariamente la [[exactitú]] (que rique entrenamientu), el disparu del francotirador nun puede ser [[precisión|precisu]] ensin la consistencia.

Anque siempres hai un grau d'[[error aleatoriu|aleatoriedad]] por cuenta de la física de les bales y les esplosiones, un rifle de precisión tien de llindar esti efeutu. Cuando se dispara dende una posición fixa, tolos disparos tienen de tar desaxeradamente cercanos, inclusive a distancies llargues. Igualmente, un francotirador tien de tener la capacidá d'envalorar l'algame, el vientu, la elevación y cualesquier otru factor importante que pueda alteriar el disparu. Los errores na estimación pueden amenorgar la letalidad del disparu o inclusive fallar dafechu.

Los francotiradores xeneralmente prefieren cubicar les sos armes a la distancia del blancu, anque esto tamién puede faese nel llugar. Esto ye onde'l francotirador cubica'l so fusil col so mira telescópica a una distancia en particular por que pueda disparar con fiabilidá d'algamar al so blancu. Un fusil tien de caltener el so calibraje nel campu, o ser recalibrado antes del siguiente oxetivu. Una vegada cubicáu, el rifle puede ser afechu a otres distancies pa otres estimaciones dependiendo del vientu, los cálculos y les carauterístiques de mirar telescópica.

La necesidá militar de la consistencia ye la más alta cuando'l francotirador ta disparando contra un enemigu que nun se decató de la presencia d'ésti. Nesti puntu, los blancos prioritarios, tales como francotiradores enemigos, oficiales y equipu críticu, son los más prominentes y pueden ser apuntaos más esautamente. Un francotirador tien de conocer la temperatura del cañón, les distintes temperatures circundantes y cómo la distinta altitú puede afectar a la trayeutoria de la bala.

Una vegada que se realiza'l primer disparu, cualquier enemigu sobreviviente va intentar buscar proteición o alcontrar al francotirador, polo qu'atacar blancos estratéxicos apuerta a más difícil o imposible.

La necesidá pal francotirador policial de consistencia ye alta en situaciones con rehén. Realizar un disparu fallíu que non incapacite darréu a l'amenaza, puede dar como resultáu la muerte de rehenes y provocar que l'agresor dexe les negociaciones y busque proteición.

== Entrenamientu del francotirador ==

[[Ficheru:Armymil-2007-08-27-145943.jpg|250px|thumb|right|Exerciciu d'entrenamientu.]]

El bon entrenamientu ye esencial pa conferir al francotirador les habilidaes necesaries pa realizar les sos xeres con ésitu. L'entrenamientu del francotirador militar enseña a ameyorar el [[Camuflaje militar|camuflaje]] y el tapecimientu, l'acesmo y la [[observación]], según el disparu de precisión so un ampliu rangu de condiciones operacionales.

Los francotiradores son voluntarios aceptaos pal entrenamientu d'alcuerdu a la so aptitú percibida polos sos comandantes. Los francotiradores militares pueden ser entrenaos como controladores aéreos nel frente pa dirixir ataques aéreos militares, como oficiales d'observación nel frente pa indicar los oxetivos a l'[[artillería]] y como controladores de fueu de [[morteru (arma)|morteru]].

Los francotiradores son entrenaos p'apertar el gatíu cola superficie del deu escontra tras, con cuenta d'evitar que l'arma muévase. La posición con más precisión ye baltáu ([[decúbito]]), con una bolsa de sable sofitando la [[Culata (arma de fueu)|culata]] y la mexella pegada a ésta. En terrén puede utilizase un [[bípode]] nel so llugar.

Delles vegaes, una [[cabestrilla]] envolubra al brazu débil (o a dambos) p'amenorgar el movimientu. Delles doctrines entrenen a los francotiradores a alendar fondamente antes de disparar, caltener los sos pulmones vacíos mientres apunten y depués efectúen el so disparu. Otros van más lloñe, enseñando a los sos francotiradores a disparar ente los llatíos del corazón p'amenorgar al mínimu'l movimientu del cañón.

== Puntería ==

La distancia del [[blancu de tiru blancu]] va midise o va envalorar tan precisamente como les condiciones dexar. Los [[Telémetru láser|telémetro láser]] pueden ser utilizaos, pero nun ye una preferencia nel [[campu de batalla]], porque un láser puede ser vistu tantu pol emisor como pol receptor.

Un métodu útil ye comparar l'altor del blancu (o d'oxetos cercanos) col so tamañu nuna mira telescópica cubicada por puntos, o tomando la distancia conocida y emplegar una cierta clase de midida pa determinar la distancia adicional.

Pa determinar la distancia al blancu ensin un telémetru láser, el francotirador tien d'usar una recta de puntos en [[Radián|milirradianes]] (''mil'') p'atopar con exactitú l'algame. Los puntos ''mil'' úsense como una regla de cálculu pa midir l'altor del oxetivu, y conociendo esti altor, calcúlase l'algame.

A grandes distancies, la cayida de la bala pola gravedá tien un papel importante. L'efeutu puede ser envaloráu dende una carta que puede ser memorizada o pegada nel fusil, anque dalgunes mires telescópiques vienen con un sistema de compensación que namái rique que l'algame seya reaxustáu. Estos sistemes afáense tantu a una clase específica de fusil como a la clase de munición utilizada.

Disparar nuna posición alta o baxa puede riquir más axustes por cuenta de los efeutos de la gravedá. El vientu tamién inflúi y suelse emplegar l'enclín d'oxetos al vientu pa determinar la velocidá y direición y apuntar correutamente.

Pa oxetivos en movimientu, el puntu del blancu asítiase na parte llateral. Esto conozse como &quot;conducir al blancu&quot; o &quot;tiru por adelantao&quot;, onde la cantidá d'esviación depende de la velocidá y l'ángulu del blancu. Conocer con anticipación la conducta del oxetivu ye necesariu pa realizar un disparu con precisión.

=== Fusil de francotirador ===
{{AP|Fusil de francotirador}}
[[Ficheru:A member of the Japan Ground Self-Defense Force fires an M24 sniper rifle while conducting unknown distance drills Feb. 6, 2014, at Marine Corps Base Camp Pendleton, Calif., during exercise Iron Fist 2014 140206-M-ZH987-070.jpg|thumb|Entrenamientu col fusil de cerrojo m24.]]
Los fusiles de francotirador históricos solíen ser fusilar estándar de cada país. Ente ellos incluyíense al [[Mauser Kar 98k|K98k]] [[Alemaña|alemán]], el [[Springfield 1903]] y el [[M1 Garand]] d'[[Estaos Xuníos]], el [[Mosin-Nagant]] [[Xunión Soviética|soviéticu]], el [[Fusil Krag-Jørgensen|Krag-Jørgensen]] [[Noruega|noruegu]], l'[[Fusil de francotirador Tipu 97|Arisaka Tipu 97]] [[Xapón|xaponés]] y el [[Lee-Enfield]] Non 4 [[Reinu Xuníu|británicu]].&lt;ref name=&quot;Parker_p211-212&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu= Parker |nome=Eric |títulu=Hesketh Prichard |páxina=212}}&lt;/ref&gt; Yeren escoyíos porque yeren, y en dellos casos son, los modelos más precisos.

Los fusiles de francotirador modernos son especialmente construyíos pa esti propósitu. L'oxetivu principal ye que'l fusil pueda realizar el primer disparu dientro d'un [[ángulu]] d'un [[minutu d'arcu]]. La mayoría inclúin carauterístiques especiales pa esti propósitu, incluyendo construcciones con alta tolerancia y componentes precisos.

Los trés fusiles de francotirador más conocíos nel [[Exércitu de los Estaos Xuníos]] son el [[M24 SWS]], el [[Fusil M40|M40]] del [[Cuerpu de Marines de los Estaos Xuníos]] y el británicu [[Accuracy International Arctic Warfare|L96/AWM]]. El [[M24 SWS|M24]] y el M40 son fusiles de precisión construyíos a partir del fusil de cerrojo civil [[Remington 700]]. El británicu L96/AwM foi diseñáu por Malcolm Cooper, un tirador [[Xuegos Olímpicos|olímpicu]].

Mirar de los fusiles de francotirador son cuasi siempres aumentaes. La retícula de la [[mira telescópica]] de cutiu contién otres marques amás de la cruz de puntería. Delles marques sirven pa envalorar la distancia, o p'afaer la distancia dependiendo de l'altitú y l'ángulu.

Les [[Mira telescópica|mires telescópiques]] nun suelen superar los once aumentos; en dellos casos namái lleguen a tener tres aumentos. Los fusiles pa la policía suelen tener un [[zoom]] ajustable, una y bones l'aumentu amenorga l'ángulu de visión. Otres mires incorporen adaptadores de intensificación de la imaxe pa operaciones nocherniegues.

Los fusiles semiautomáticos son menos comunes que los aicionaos por cerrojo, como ye'l casu del [[Fusil de francotirador Dragunov|Dragunov]], [[Heckler &amp; Koch PSG-1|HK PSG-1]], [[Fusil M21|M21]], [[SR25]], ente otros, y suelen ser más emplegaos nel llabor de [[tirador designáu]], pa distancies de 800 metros, sofitando al pelotón. Pa distancies mayores suelen ser más efeutivos los fusiles de cerrojo fabricaos pa tiru de precisión, salvo dalguna esceición.

=== Munición ===
La mayoría de los francotiradores utilicen [[munición]] militar d'alta precisión. Idealmente, un francotirador adquier la munición del mesmu llote, cubica'l fusil con esa munición, y depués namái utiliza esa clase hasta que se-y escosa.

Con esto consíguese asegurar que cada bala ye tan similar como seya posible a l'anterior, lo qu'ayuda a caltener la consistencia. Sicasí, esto ye raramente practicable. Un francotirador tendrá d'anotar nun cuadiernu de datos la información como'l númberu de llote, la temperatura, la fuercia y direición del vientu, el mugor y l'altitú. Si vuelve atopar condiciones iguales, estos datos van sirvir pa realizar un disparu precisu.

==== Velocidá y distancia de la bala ====
Los fusiles de francotirador atopar ente les [[arma|armes]] de fueu personal con más potencia. Nun ángulu correutu, un fusil de francotirador puede disparar a más de 1600 metros en vertical y 3200 n'horizontal, pero la velocidá real de la bala y la desaceleración pueden ser importantes.

Dependiendo del fusil, puede disparase una bala a una velocidá de 884 m/s, esto ye, 3180 km/h, o sobre dos veces y media la [[velocidá del soníu]] (340 m/s). A esta velocidá, la bala puede cruciar siete campos de fútbol nun segundu. Sicasí, la bala mengua la so velocidá considerablemente por cuenta del resfregón del aire. L'algame d'ésta depende de qué lloñe pueda llegar primero que la gravedá facer cayer al suelu.

La meyor combinación ente'l tirador y el fusil puede consiguir faer blancos a más de 1000 metros. En distancies llargues, aumenten los efeutos de factores como la densidá d'aire, el vientu, la cayida de la bala y la variedá ente cada bala. Los sistemes de puntería suelen tar asitiaos ente 600 y 800 metros.

== Camuflaje ==
Un bon [[Camuflaje militar|camuflaje]], combináu con una disciplina de movimientos, ye lo que fai qu'un francotirador seya malo de detectar.

El rellumu de les óptiques de mirar ye la única parte que nun puede ser camuflada, pero'l rellumu puede ser amenorgáu utilizando una pieza de tela o un acoplamientu de metal sobre mirar. Los francotiradores eviten cualquier cosa que rellume o suene, incluyendo gafes y cares blanques.

Los francotiradores que s'enfrenten a fuercies bien forníes tienen de camuflase a sigo mesmos contra [[infrarroxu|infrarroxos]] tanto como contra [[lluz visible]]. Pa ello utilicen materiales con una fina capa d'[[aluminiu]] evaporado que reflexa la radiación infrarroxo. Antes d'esto emplegaben cobertores termales cubiertes de [[xamasca]] o material local.

=== Traxe de camuflaje ===
[[Ficheru:Argentina sniper. 1920s.jpg|thumb|260px|Francotirador conscripto [[AOR]] del [[Exércitu Arxentín]] con traxe de camuflaje, porta un [[Mauser 1909]], c. 1925.]]
Cuando esisten requisitos estremos pa la infiltración y camuflaje, usen un traxe de camuflaje, tamién denomináu ''[[traxe ghillie]]''.

Los traxes de camuflaje pueden ser construyíos de distintes maneres. En dalgunos utilicen ponchos al que se-yos arreyar cachos de tela; n'ocasiones sirve'l traxe d'un [[Pilotu de guerra|piloto]], l'uniforme de combate, o dalguna otra ropa d'una pieza. Emplégase seda dental o similares pa coser les partes y aplícase pegamento nes uniones por que sían más resistentes.

El traxe ghillie prepárase xeneralmente montándolo, dempués cutiéndolo y abasnar detrás d'un coche, y depués rodándolo ente abonu de vaca o soterrándolo en fango pa dexalo lleldar. Esto crea un traxe de [[humus]], y utilizando otros cachos el traxe asemeyar al terrén natural de la zona d'operación.

Un problema del traxe de camuflaje ye la temperatura interno. Inclusive en llatitúes templaes, la temperatura col traxe puede algamar los 50&amp;nbsp;°C.

== Táctiques de francotirador ==
=== Allugamientu del tiru ===
A distancies mayores que 300 m, los francotiradores de normal intenten disparos al cuerpu, apuntando al pechu. Causen la muerte al traviés del dañu a los texíos, el trauma y la perda de sangre. A distancies menores, los francotiradores pueden intentar realizar disparos a la cabeza p'asegurar el blancu.

En situaciones de rehenes, los francotiradores de la policía disparen al [[cerebelu]], una parte del celebru que controla los movimientos voluntarios.

=== Allugamientu ===
En casos civiles o pa esaniciar francotiradores enemigos, un francotirador o una pareya van asitiar nun llugar altu cubiertu. Van Utilizar [[prismáticos]] o un telescopiu pa identificar los blancos.

Los francotiradores usen engaños, en forma de camuflaje, ángulos d'aproximamientu inusuales, y con frecuencia movimiento lentos pa prevenir contraataques precisos. Dellos francotiradores algamaron a observadores a menos de 90 m, ente que'l blancu buscar, ensin ser vistos.

=== Oxetivos ===
Un francotirador identifica los oxetivos pola so apariencia y conducta. Estes carauterístiques pueden incluyir el llevar uniformes d'altu rangu, falar con radio-operador, sentase como pasaxeru nun coche, tener sirvientes militares, o falar y movese frecuentemente. Si ye posible, un francotirador dispara n'orde descendiente de rangu, o si nun hai rangu, dispara pa cortar les comunicaciones.

Al realizar fueu de supresión pa cubrir una retirada, un francotirador asítiase ocultu, pa tener una amplia visión. Cuando un par de pelotones enemigos intenten una travesía, el francotirador dispara a una persona, preferiblemente al líder. De cutiu realízase un disparu nel cadril, siguíu d'otru nel quexal pa prevenir que dea órdenes.

Cuando'l pelotón intenta un rescate, el francotirador dispara rápido, apuntando al torso de los soldaos enemigos, pa realizar tantes baxes como seya posible. Un francotirador prudente dexa la posición nesi momentu, antemanándose a un ataque polos lladrales que de normal sigue. Un francotirador puede entós emboscar unu de los lladrales, y si ye posible, salir fora del lladral, anque esta táctica ye considerada desesperada o pocu intelixente.

Puesto que la mayoría de les baxes na guerra moderna son por armes utilizaes por grupos, la reconocencia ye unu de los usos más efeutivos del francotirador. Utilicen la so preparación física, les sos habilidaes d'infiltración y equipu d'observación a llargues distancies y táctiques p'averase y reparar al enemigu. Nesti papel, les regles del combate dexen al francotirador llograr los blancos de mayor valor.

Con calibres pesaos, los francotiradores pueden estropiar [[Caza (avión)|caces]] en tierra, destruyir dispositivos de guía de misiles, aparatos ópticos diversos o equipos auxiliares para [[radar]]es. Pa estos oxetivos, los francotiradores empleguen fusiles antimaterial, llegando a baltar helicópteros de reconocencia.

=== Guerra psicolóxica ===
Pa desmoralizar a les tropes enemigues, los francotiradores pueden siguir patrones fiables. Mientres la [[revolución cubana]], l'[[Exércitu Rebalbu]] siempres mataba al primer home d'un grupu de soldaos de [[Fulgencio Batista|Batista]]. D'esta manera, nengún caminaría los primeru, pos sería un suicidiu. Esto menguó con eficacia la bona voluntá del exércitu de buscar bases rebalbes nos montes. Tamién pueden realizase múltiples disparos a zones non vitales d'un grupu d'homes pa mancalo y obligar al grupu a retirase en casu d'emerxencia.

== Táctiques contra francotiradores ==
L'ésitu del francotirador llevó a desenvolver munches táctiques contra francotiradores nes estratexes militares modernes. Estes tienen como oxetivu amenorgar el dañu causáu por un francotirador a un exércitu, que de cutiu realiza dañu nes capacidaes de combate y la moral.

El riesgu de dañu a la cadena de mandu puede ser amenorgáu despintando les carauterístiques que señalen el rangu d'oficial. Si un francotirador ta atacando, ten de ser alcontráu pa efeutuar un contraataque. Otru francotirador suel destinase a cazar al francotirador enemigu, anque esisten munches téuniques pa les fuercies defensores pa comprobar la llocalización del francotirador. Dalgunes d'estes táctiques son el cálculu de la trayeutoria de la bala, la triangulación y l'emplegu de trampes pa engañar al francotirador.

Amás del alcuentru direutu con otru francotirador, hai una variedá de táctiques a les que puede recurrise, como l'usu d'artillería, pantalles de fumu y el movimientu de pinza.

== Francotiradores fora de la guerra ==
Les téuniques de los francotiradores aplicáronse en dellos casos famosos d'[[Estaos Xuníos]], incluyendo al francotirador d'[[Austin]], [[Charles Whitman]], [[Brenda Ann Spencer]], [[asesinatu de John F. Kennedy]] quien se cree que foi [[Lee Harvey Oswald]], [[John Allen Muhammad]] y [[Lee Boyd Malvo]] los francotiradores de [[Washington D. C.|Washington]] a finales de [[2002]].

Sicasí, estos sucesos nun impliquen xeneralmente la distancia o habilidá de francotiradores militares. Nes noticies suelse utilizar el términu &quot;francotirador&quot; pa referise a daquién que dispara con un fusil a otra persona dende una gran distancia.

== Francotirador (''sniper''), tirador designáu (''designated marksman'') y tirador distinguíu (''sharpshooter'') ==
[[Ficheru:US Navy 100717-N-0683T-292 A U.S. Navy SEAL sniper waves to the crowd during a capabilities demonstration at Joint Expeditionary Base Little Creek, Va.jpg|thumb|Un tirador designáu (Designated Marksman) de los EEXX col so fusil semiautomático sr25.]]

Anguaño delles doctrines estremen ente un francotirador (''sniper''), un [[tirador designáu|tirador designáu (''designated marksman'')]] y un tirador distinguíu (''sharpshooter''). Ente que los francotiradores son entrenaos intensivamente en camuflaje y téuniques sobre'l terrén, estes habilidaes son llindaes n'el tiradores designaos (''designated marksman'') y nun son riquíes pa los tiradores distinguíos (''sharpshooter''). Los francotiradores realicen reconocencies y tienen de cutiu un impautu psicolóxicu nel enemigu, esaniciando blancos a distancies bien llargues (xeneralmente más d'un quilómetru de distancia). El papel del tirador designáu ye principalmente amontar l'algame del pelotón con fusiles semiautomáticos especiales y la eliminación del enemigu (a distancies d'hasta 800 metros). Pela so parte, el tiradores distinguíos suelen ser dellos soldaos de la infantería con una mayor habilidá nel tiru y a que los sos fusiles d'asaltu suélen-y asitiar una mira con aumentos (por casu un acog) para asina esaniciar blancos con mayor precisión dientro del rangu ordinariu del restu de los sos compañeros d'infantería (de 400 a 500 m).&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt;

[[Ficheru:MARSOC Photo - M4s.jpg|thumb|Tiradores distinguíos (''sharpshooter'') del cuerpu de marines de los Estaos Xuníos, provistos del fusil d'asaltu m4 con mira acog. Munchos civiles suelen confundilos con el tiradores designaos (TD).]]

Los francotiradores (''sniper'') cuasi siempres utilicen fusiles de cerrojo, ente que los tiradores designaos (''designated marksman'') empleguen fusiles semiautomáticos precisos pero con algame efeutivu menor. El tirador distinguíu (''sharpshooter'') emplega'l so fusil d'asaltu reglamentariu. En delles doctrines militares, un equipu de francotiradores consiste en dos persones, un francotirador qu'usa un fusil de cerrojo,y un sofitu, xeneralmente un observador, qu'emplega un telémetru pa faer los cálculos de distancies y condiciones atmosfériques pa realizar un tiru certeru. Tanto'l tirador designáu (''designated marksman'') como'l tirador distinguíu (''sharpshooter'') siempres acompañen a la so unidá o pelotón.

Un tirador designáu (''designated marksman'') tamién hai de sometese a un entrenamientu p'apoderar l'arte d'acesmar, tapecimientu y la infiltración y xeres de vixilancia, teniendo un papel menos estratéxicu que'l francotirador.

[[Ficheru:Pav-Stamp.jpg|thumb|220px|Estampilla soviética de [[1943]], cola figura d'un francotirador camufláu.]]

== Francotiradores na historia ==
Antes de l'apaición de les armes de fueu, los soldaos como los arqueros yeren entrenaos como tiradores d'élite.

Los primeros francotiradores pudieron ser entrenaos en [[Xapón]], nel [[sieglu XVI]], como un tipu de [[ninja]]. Taben entrenaos al paecer pa cubrir la retirada de les tropes. El francotirador permanecería ocultu hasta qu'un oficial tuviera a distancia de fueu. Hai dellos informes d'esos intentos, la mayoría fallíos debíu al gran calibre y la probe exactitú de les armes. A pesar d'esto, unu de los señores de la guerra más famosos del Xapón, [[Takeda Shingen]], resultó mancáu de muerte pola bala d'un francotirador según los informes de la dómina.
[[Ficheru:Simo Hayha.jpg|200px|thumb|left|Simo Häyhä xunto al so fusil mientres la [[Guerra d'Iviernu]].]]

[[Timothy Murphy]] yera un soldáu del grupu de Virgina de [[Daniel Morgan]] en [[1777]]. El [[7 d'ochobre]] mató al xeneral Simon Fraser, del exércitu británicu. Murphy dixera que lu disparara a una distancia de 450 m, que yera sorprendente naquel momentu.

Nes [[Guerres Napoleóniques]], los británicos copiaron les armes y táctiques coloniales nun llindáu númberu de compañíes de fusileros. Diben vistíos de verde pa evitar ser vistos y teníen órdenes de disparar a los oficiales enemigos. Mientres la [[batalla de Trafalgar]], un francotirador del ''[[Redoutable (1791)|Redoutable]]'' algamó al almirante [[Horacio Nelson|Nelson]], causándo-y la muerte.

Na [[Guerra de la Independencia Española]], el británicu [[Thomas Plunkett]] algamó al [[Auguste François-Marie de Colbert-Chabanais|xeneral francés Colbert]] col so [[fusil Baker]] a una distancia ente 200 y 600 metros.

El finlandés [[Simo Häyhä]] ta consideráu por munchos como'l francotirador más efeutivu de la hestoria de la guerra. Utilizando un fusil M28 (versión finlandesa del [[Mosin-Nagant]]), Häyhä esanició a 542 soldaos de la [[Xunión Soviética]] ente'l [[30 de payares]] de [[1939]] y el [[6 de marzu]] de [[1940]], antes de ser mancáu. Los soviéticos llamaben a los francotiradores finlandeses ''cucos'' porque los francotiradores finlandeses munches vegaes taben alcontraos nos árboles.

[[Vasily Zaitsev]] foi un francotirador soviéticu que se fixo famosu mientres la [[batalla de Stalingráu]] al esaniciar a 245 soldaos. Aportó a un héroe popular&lt;ref name=bioru&gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=481 Biografía] website d'Héroes de la Xunión Soviética y Rusia&lt;/ref&gt; y foi representáu nel cine na película ''[[Enemy at the Gates]]'', basada na obra de [[William Craig]], y coles mesmes ye popular por tar representáu nel [[videoxuegu]] [[Call of Duty]].

[[Tanya Chernova]], el so amante, que tamién yera francotiradora y alumna de Vasily.

[[Iván Sidorenko]] foi otru francotirador soviéticu de la segunda guerra mundial.&lt;ref name=ussr_snip&gt;{{Cita web |url= http://wio.ru/galgrnd/sniper/sniper.htm |títulu=top WWII snipers |fechaaccesu=13 d'ochobre de 2008}}&lt;/ref&gt;

[[Lyudmila Pavlichenko]] foi una francotiradora soviética mientres la [[segunda guerra mundial]].&lt;ref name=&quot;Sakaida-Hook páxs. 31-32&quot;&gt;{{harvnb|Sakaida|Hook|2003| pp=31–32}}&lt;/ref&gt;

Los francotiradores de [[Fuercia Delta|Delta Force]] [[Gary Gordon]] y [[Randy Shughart]] fueron ablayaos n'aición mientres la [[batalla de Mogadixu]]. Envalórase que xuntos esaniciaron a unos 100 enemigos. Dambos recibieron póstumamente la [[Medaya d'Honor]] poles sos aiciones p'ayudar a la tripulación d'un [[helicópteru]] baltáu.

Mientres el combate n'[[Afganistán]] en [[2009]], [[Craig Harrison (francotirador)|Craig Harrison]], del exércitu británicu, llogró la baxa confirmada a mayor distancia, algamando a dos talibanes a 2.475 metros con un [[Accuracy International Arctic Warfare|L115A3]].

[[Chris Kyle|Christopher Scott Kyle]] foi un francotirador y [[militar]] d'Estaos Xuníos perteneciente a los [[SEAL]] de l'Armada de los [[Estaos Xuníos]], famosu por ser el francotirador más letal de la historia militar d'Estaos Xuníos. Foi moteyáu como'l demoniu de Ramadi (Al-Shaitan Ramad) polos iraquinos mientres la invasión d'[[Iraq]] de [[2003]] y la posterior guerra. Contabilizáronse 150 baxes.

== Ver tamién ==
* [[Fusil de francotirador]]
* [[Ghillie]]
* [[Tirador designáu]]
* [[Fusil antitanque]]
* [[Operación Foxley]]

== Notes y referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Snipers}}
=== N'inglés ===
* [http://www.snipercountry.com SniperCountry.com] - Sniper portal
* [http://science.howstuffworks.com/sniper.htm HowStuffWorks:] How Military Snipers Work
* [http://www.snipercentral.com/ Snipercentral.com]
* [http://wio.ru/galgrnd/sniper/sniper.htm Top snipers of the Second World War]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=mio_away_sTm0xFUmJNal3HgWlmEgRL Récor de distancia de francotirador: 2.475 [[metru|m]] |2=http://www.nypost.com/p/news/international/sniper_kills_qaeda_from_el |date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://web.archive.org/web/20050421043739/http://sgm.zonadictos.net/prensa/sniper.htm Francotirador: hestoria mientres les dos guerres mundiales]
* [https://web.archive.org/web/20071028175058/http://casoabierto.com/Reportajes/Cronica-Negra/John-Allen-Muhammad-el-francotirador-de-washington.html El Francotirador de Washington]


{{Tradubot|Francotirador}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Francotiradores]]
[[Categoría:Ocupaciones militares]]</text>
      <sha1>2tlsoas3a22whnac54gqhm8d96og2mp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527067</id>
      <parentid>4526974</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>Esfacer la revisión [[Special:Diff/4526974|4526974]] de [[Special:Contributions/Abdullah Tobi|Abdullah Tobi]] ([[User talk:Abdullah Tobi|alderique]])</comment>
      <origin>4527067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45326" sha1="imonspelm4otu57x7rb2mchf8zrq1qx" xml:space="preserve">{{problemes artículu|t=20150205|referencies adicionales}}
[[Ficheru:USAF sniper (040719-F-7449W-001).jpg|thumb|260px|Un equipu formáu por un francotirador y un observador de la [[Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos]].]]
[[Ficheru:Spotting the Enemy Sniper.jpg|thumb|210px|Gráficu del Mayor H. Hesketh-Pritchard, en ''&quot;Francotiradores en Francia&quot;'', 1920: clásica forma d'engañu al enemigu tirador pa dar col so allugamientu]]

La definición tradicional d'un '''francotirador''' (del francés ''franc-tireur'')&lt;ref name=&quot;etimoloxía francotirador&quot;&gt;{{Cita web |títulu=etimoloxía francotirador |url=http://etimologias.dechile.net/?francotirador}}&lt;/ref&gt; ye la d'un [[soldáu]] d'[[infantería]] espertu en xeres de camuflaje y tirador d'élite, que dispara con arma (de normal un [[rifle de francotirador]]), a grandes distancies y dende un llugar ocultu, a oxetivos escoyíos.&lt;ref&gt;{{Cita web |títulu=Los francotiradores del Exércitu español desvélennos los sos secretos |url=http://hoycinema.abc.es/noticias/20150224/abci-francotirador-espanol-secretos-desvelen-201502230921.html |editorial=abc}}&lt;/ref&gt; Típica ya idealmente, un francotirador arteru averar al enemigu (que desconoz la so presencia), utiliza una bala per cada blancu y retírase ensin ser vistu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url= http://science.howstuffworks.com/sniper1.htm |editorial=[[Howstuffworks]] |títulu= How Military Snipers Work — What Does a Sniper Really Do? |apellíu=Valdes |nome=Robert |fechaaccesu=24 de marzu de 2008}}&lt;/ref&gt;

== Etimoloxía ==
L'orixe del términu en castellán asítiase na [[Guerra Franco-prusiana]] de 1870-1871, pero'l términu ye más antiguu, p.ej. ye usáu na guerra ente Dinamarca y Suecia de 1563-70;&lt;ref&gt;Nel ''Edinburgh Advertiser'', 23 de xunu 1801, tópense cites nuna pieza alrodiu de la Milicia Norte Británica; ''&quot;This Regiment has several Field Pieces, and two companies of Sharp Shooters, which are very necessary in the modern Stile of War&quot;''.&lt;/ref&gt; les pallabres nos idiomes danés y suecu son ''friskytte''/''friskytt'' o ''snaphane''/''snaphan''. Les meyores téuniques dexaren al exércitu francés dotase de fusiles de llargu algame, ideales p'ablayar enemigos dende posiciones alloñaes. Los soldaos prusianos llamar ''[[franc-tireurs]]'', esto ye, &quot;tiradores francos&quot; {{ensin referencies}}. Dizse qu'esta situación foi la que llevó a los soldaos alemanes a cometer crímenes contra la población civil, especialmente en [[Bélxica]], mientres la [[primer guerra mundial]], pos entá teníen l'alcordanza de les baxes producíes por estos tiradores mientres el conflictu anterior.

Per otru llau, el términu '''sniper''' provién de l'antigua [[Escocia]] ya [[Inglaterra]], onde los cazadores intentaben dar caza a l'[[Gallinago gallinago|agachadiza]] (snipe, n'inglés), una ave rápida, axilosa y que se movía peculiarmente volando en zig-zag.&lt;ref name=&quot;etymology&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=snipe |obra= Online Etymology Dictionary |títulu= Snipe |fechaaccesu=1 d'abril de 2011}}&lt;/ref&gt; D'ende que los cazadores más hábiles y que teníen un meyor manexu del fusil fueren llamaos ''sniper'', reconociéndo-yos asina'l difícil llabor de cazar a esta esmucidiza ave.&lt;ref&gt;{{Cita web |autor=Prismaticosvisionnocturna.com |títulu=Etimoloxía del términu sniper |url=http://prismaticosvisionnocturna.com/sniper-francotirador-caza/ |fechaaccesu=9 de setiembre de 2014 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140908155348/http://prismaticosvisionnocturna.com/sniper-francotirador-caza/ |fechaarchivu=2014-09-08 }}&lt;/ref&gt;

Nes últimes décades, el términu ''francotirador'' foi utilizáu llibremente, especialmente polos [[Mediu de comunicación|medios de comunicación]] en rellación a los tiradores de precisión de la [[policía]], los responsables d'[[asesinatu|asesinatos]], a aquellos que disparen a distancies llargues y pa cualesquier [[crime|criminal]] que tea forníu con un fusil nun contestu civil.

Estos nuevos significaos dieron a la pallabra ''francotirador'' connotaciones [[peyorativu|peyoratives]]. Tamién esplica la medría del usu de términos alternativos, especialmente pa francotiradores de la policía, como ''tirador de precisión'', ''tirador d'élite'', ''tirador tácticu'', etc.

== Historia ==
=== [[Guerres Napoleóniques]] ===
En [[Francia]] los francotiradores (franc-tireurs) yeren yá conocíos en 1792, cuando al ser invadíu'l país, l'Asamblea Nacional fixo una convocatoria xeneral pidiendo voluntarios a los Departamentos. Pudieron entamase nos Vosgos 15 batallones de tropes llixeres cola misión d'atacar a los grupos d'esploración y convóis, y hostigar a los campamentos enemigos; teníen una completa llibertá d'aición y operaben en terrén quebráu y montascosu.

Tamién los ingleses recurrieron a esti tipu de fuercies mientres el sieglu XVIII, armaos con [[Fusil Baker|fusiles Baker]]. Y actuaron contra los franceses n'España y depués na [[Batalla de Waterloo]].

=== [[Guerra de Secesión|Guerra de secesión de EE. XX.]] ===
Foi na Guerra de Secesión d'Estaos Xuníos, na segunda metá del sieglu XIX, onde'l francotirador esperimentó un gran desenvolvimientu gracies a los fusiles “Kentucky”.

=== Segunda guerra bóer (1899-1902)===
Los soldaos más destacaos de [[Frederick Russell Burnham]] mientres la [[Segunda Guerra Bóer]] fueron los Scouts Lovat, un reximientu de les Highlands escoceses, a quien describió como “la metá llobu y metá coneyu.&quot; Esti esploradores fueron entrenaos nes artes de tiru, sabotaxes con embarcacionesy táctiques de campu, convertir na primer unidá británica n'utilizalo pa camuflar a les sos [[francotiradores]] ya introducieron el [[ghillie]]. Dempués de la guerra, esti reximientu convertir na 1ª unidá de Francotiradores del exércitu británicu.

=== [[Guerra del Rif|Campañes en Marruecos]] ===
La pallabra «[[paco (francotirador)|paco]]» empezó a emplegase nos primeros meses del añu 1909 pa designar a los tiradores rifeños que, asitiaos n'escelentes puestos d'observación, disparaben con gran puntería sobre les tropes españoles. La so actuación estender a toles campañes del Norte d'África y xeneralmente consistía en hostigar a los convóis y destacamentos.

=== [[Primer guerra mundial]] ===
La guerra de trincheres, coles llinies de defensa asitiaes dientro del algame eficaz del fusil, ye bien afecha pal paqueo. Asina lo entendieron dambos bandos, destacando a los sos meyores tiradores en posiciones curioso escoyíes, pa faer fueu principalmente de hostigamiento y mentanto vixilaben el terrén con prismáticos. Al fueu de los francotiradores contestar col de los contra-francotiradores, que taben tan bien escoyíos y asitiaos que disparaben sobre'l fogonazu de los francotiradores enemigos.

Mientres esta guerra, l'exércitu del [[Kaiser]] fixo yá un abondosu usu de fusiles dotaos de mira telescópica. Sicasí, a los reglamentarios [[Mauser 98|Gewehr-98]] habríen de sumase ensame de fusiles de caza con mira telescópica que fueron requisados pol baramentu del so emplegu y la necesidá de la guerra. Munches d'estes armes nun fueron emplegaes por francotiradores puramente dichos, sinón por espertos que dende la so trinchera hostigaban a la d'enfrente pa “torgar l'aburrición” ente la tropa enemiga y ablayando a cualquier enemigu qu'asomara la cabeza.&lt;ref name=&quot;Plaster p. &quot;&gt;{{harvnb|Plaster|2007|p=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;&gt;{{harvnb|Plaster|1993|p=}}&lt;/ref&gt; Diseñáronse midíes y contramedidas frente a aquellos mortales y desmoralizadores disparos: escudos d'aceru suxetu al cascu del francotirador cola misión de protexer la so cara, maniquíes col fin d'engañar al enemigu y qu'afayaren la so posición, etc.

Los fusiles con mira telescópica emplegar por tolos bandos, siendo los alemanes quien destacaron en variedá, calidá y cantidá de material, pos yá la so industria óptico yera de los meyores del mundu.&lt;ref&gt;http://www.discovery.com/tv-shows/surviving-the-cut/videos/surviving-the-cut-army-sniper-school/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://usmilitary.about.com/od/armytrng/a/sniperschool.htm |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160423193637/http://usmilitary.about.com/od/armytrng/a/sniperschool.htm |fechaarchivu=2016-04-23 }}&lt;/ref&gt;

=== [[Segunda guerra mundial]] ===
A lo llargo d'esta confrontación, los francotiradores tuvieron un gran desenvolvimientu, tantu pol mapa del so emplegu como pola especialización de los sos fusiles, equipos y téuniques.
* Los británicos utilizaron pa esti cometíu fusiles d'alta precisión [[Lee-Enfield]] y [[Pattern 1914|P14]] con mires telescópiques Aldis.
* Los alemanes y los soviéticos emplegaron francotiradores, especialmente nel combate en ciudaes.&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt; L'exércitu alemán creó una insinia pa los mesmos (la insinia de l'águila) con distintivos d'honor al qu'ablayara a 20, 40 o 60 enemigos. [[Vasili Zaitsev]], cazador siberianu, recibió la [[Orde de Lenin]] y foi declaráu “Héroe de la Xunión Soviética”. Atribúyese-y causar él solo más de 280 baxes. Anguaño llevóse la so vida al cine na película “[[Enemy at the Gates]]”.
* [[Simo Häyhä]], d'orixe [[Finlandia|finés]], foi'l francotirador más letal de la segunda guerra mundial, consiguiendo ablayar a unos 505 enemigos (542 según fontes estraoficiales).

En derogando'l [[Tratáu de Versalles]], dempués de la llegada al poder del [[Partíu Nazi]], Alemaña empecipió a partir de 1935 un espectacular rearmamientu que traxo consigo'l reestablecimientu del serviciu militar. Xusto nesi añu fíxose reglamentaria una nueva arma básica qu'ellos denominaben carabina y que equí llamaríamos mosquetón, el [[Mauser Kar 98k|Kar 98k]] (K de ''kurz'', curtiu n'alemán). Esti espertar de la nueva Alemaña tamién incluyía a la mocedá, pos yera empecipiada nel tiru, bien con armes d'aire comprimío o de [[.22 Long Rifle|cubique .22]], consiguiendo un númberu bien alzáu de tiradores selectos. Al par de la industria armamentística, la industria óptico desenvolvía fenomenales mires: principalmente [[Carl Zeiss]] n'Alemaña y Kahles n'Austria, que yá producíen mires pa fines deportivos con anterioridá, xunir al esfuerciu de guerra del [[Reich]].

La respuesta soviética nun se fixo esperar. Alemaña empecipió la guerra con ensame de bonos tiradores, pero que nun yeren más que simples coleicionistes de dieces nes dianes. Nun yeren auténticos francotiradores. Ante la invasión rescamplu, la [[Xunión Soviética]] tuvo qu'improvisar progresivamente la respuesta: empezando por combates y replegándose sobre'l terrén propiu, pa pasar a constituyir un perabondosu contingente bien instruyíu y siendo bien eficaz nes sos operaciones, estableciendo los equipos de “binomios” que se complementaben en tou momentu. Los soviéticos emplegaron el fusil reglamentariu de la so infantería, el [[Mosin-Nagant]] pa dotalo de mires óptiques (PU de 3,5 aumentos, que magar cumplíen col so cometíu, resultaben d'una calidá bien inferior a les Zeiss y Kahles del [[Exércitu Alemán]]).&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt; De calibre 7,62 mm, esti [[fusil de cerrojo]], daqué incómodu y llargu, yera perfectamente comparable en potencia y precisión al Kar 98k. Tamién s'utilizó'l [[SVT-40|Samorzaryadnaya Vintonvka Tokarev 40]] (fusil semiautomático Tokarev-SVT), anque la so precisión nun yera como la d'un fusil de cerrojo, tenía mayor cadencia de tiru y doble capacidá de munición.

Los francotiradores xaponeses consiguieron detener l'ataque d'una compañía d'Estaos Xuníos, hasta que l'artillería afaró la zona y cuntó col sofitu de carros de combate utilizaos como escudos (atolón de Kwajalein, en xineru-febreru de 1944).

=== [[Revolución Cubana]] ===
La guerrilla de Fidel Castro, nos sos enfrentamientos coles columnes regulares, tuvo mientres enforma tiempu un solu oxetivu: matar al primer home en punta de vanguardia. Al cabu del tiempu, la desmoralización paralizó al Exércitu, abondando los conseyos de guerra y les execuciones contra quien se negaben a colar primeros.

=== [[Guerra de Vietnam]] ===
Esti recursu foi emplegáu poles fuercies regulares de Vietnam del Norte. Nun casu, un solu francotirador vietnamita llogró infiltrarse dientro de la zona d'aterrizaxe d'un grupu de Caballería d'Estaos Xuníos helitransportado y con un certeru disparu, ablayó al xefe d'un escuadrón, introduciendo la inseguridá inclusive dientro del perímetru defensivu. El francotirador nun foi afayáu (combate del Valle Drang, payares de 1965).

Los norteamericanos tamién utilizaron francotiradores pa hostigamiento. Carlos Hathcock foi ensin dulda el de mayor prestíu, con 93 muertes confirmaes pol U.S.M.C., dalguna d'elles a más de 800 m de distancia y una a más de 2000 metros.
Considerar a Carlos Hathcock el precursor nel usu de fusiles cubique .50 BMG como arma francotirador, modificando una ametralladora Browning M2, a la qu'adosó una mira telescópica, lo que-y dexó, faer blancos a más de 2000 metros, que nun yeren posibles col usu de municiones .308 utilizaes.&lt;ref&gt;{{Cita web |autor=Sniperselite.com.ar |títulu=Carlos Norman &quot;Gunny&quot; Hathcock II |url=http://www.sniperselite.com.ar/chathcock.html |fechaaccesu=28 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;

=== [[Invasión de Granada|La invasión de Granada]] ===
L'actuación de los francotiradores del reximientu de Rangers foi direutamente responsable d'amenorgar la voluntá de llucha de los defensores.

=== [[Guerra de les Malvines]] ===
Hubo casos de soldaos que, al igual que lo qu'asocediera nes files alemanes mientres la Primer Guerra Mundial, llevaron al frente los sos fusiles de caza. Francotiradores arxentinos fixeron fueu preciso de día y de nueche colos sos aparatos de visión nocherniega. L'actuación d'un solu francotirador arxentín detuvo, mientres hores, l'ataque d'una compañía paracaidista británica.
Amás los ingleses utilizaron misiles antitanque [[MILAN]] como contrapaqueo, cola ventaya de destruyilos anque tuvieren en posiciones fortificaes.

=== [[Guerra d'Afganistán]] ===
Guerrilleros afganistanos, armaos con fusiles d'alta precisión británicos Lee-Enfield, hostigaron a los soviéticos a distancies cimeres a 800 m, siendo contestaos polos tiradores selectos de les compañíes de fusileros con fusiles [[Fusil de francotirador Dragunov|Dragunov SVD]] y SVP.

=== [[Primer guerra del Golfu|Guerra del Golfu Pérsicu]] ===
Los [[Marines]] de los EE.XX. emplegaron na [[Operación Nube del Desiertu]] francotiradores con fusiles [[Barrett M82|Barrett]] de calibre .50 (12,7 mm), consiguiendo destruyir vehículos blindaos de mandu y de reconocencia iraquines, a una distancia de 1600 m. Igualmente esplegaron unos 600 fusiles [[M24 SWS|Remington M24]], de 7,62 mm, con bones resultaos confirmaes a una distancia de 1200 m.

=== [[Guerra de Chechenia|Conflictu en Chechenia]] ===
Batalla de [[Grozni]]. L'Exércitu checheno emplegó francotiradores en xeres de interdicción sobre los accesos al aeropuertu y la capital y pal combate caleyeru. Unu de los procedimientos d'infiltración consistía en dexase degolar en replegar de les unidaes ruses p'atacales de siguío. Los chechenos fixeron oxetivu preferente de los sos francotiradores a los oficiales rusos.

== Francotiradores militares ==
Los países tienen distintes doctrines militares con al respective de los francotiradores n'unidaes militares, escenarios y [[táctica|táctiques]]. Xeneralmente, la meta d'un francotirador en guerra ye amenorgar la capacidá de llucha del enemigu ablayando un númberu pequeñu de blancos importantes, como son los [[Oficial (fuercies armaes)|oficiales]].

Les doctrines militares soviétiques y derivaes inclúin pelotones de francotiradores que suelen ser denominaos &quot;tiradores d'élite&quot; o &quot;infantería asignada&quot;. Esto ye porque la so habilidá perder ente les tropes ordinaries cuando empezaron a utilizase los [[fusil]]es d'asaltu.

Los francotiradores del [[Reinu Xuníu]], [[Estaos Xuníos]] y doctrines derivaes tienen esplegaos a equipos de dos homes, que consisten nun francotirador y un observador. Dambos tienen distintes funciones y, poro, la so asignación correspuende a les sos habilidaes, pero ye una práutica común que s'intercambien los papeles pa evitar l'[[Cansanciu|aballa]] ocular.

Les misiones típiques inclúin reconocencia, vixilancia, xeres contra francotiradores enemigos, esaniciar comandantes enemigos, escoyer oxetivos d'oportunidá ya inclusive esaniciar equipu militar, lo que rique l'usu de fusiles de grandes calibres, como aquellos qu'utilicen los cartuchos [[.50 BMG]] y [[.338 Lapua Magnum]]. Apocayá demostróse que los francotiradores son útiles nes fuercies d'Estaos Xuníos y britániques na [[Invasión d'Iraq de 2003|guerra d'Iraq]] como fueu de sofitu pa cubrir el movimientu de tropes, especialmente en zones urbanes.

Nes [[Guerres Yugoslaves]] y nel [[sitiu de Beirut]], el términu &quot;francotirador&quot; faía referencia a soldaos qu'apavoraben a civiles. Mientres el sitiu de [[Sarayevu]], la cai principal de la ciudá conocióse como la ''Avenida de los Francotiradores'', onde éstos mancaron a 1030 persones y mataron a 225 persones.[http://news.minnesota.publicradio.org/features/199609/08_smiths_bosnia/docs/bosnia3ax.htm]

== Francotiradores policiales ==

Les fuercies policiales suelen esplegar francotiradores n'escenarios con [[rehén|rehenes]]. Estos francotiradores tán entrenaos p'actuar como últimu recursu, cuando hai una amenaza direuta a la vida. Los francotiradores de la policía actúen xeneralmente en distancies más curties que los francotiradores militares, de normal menos de 100 m, y n'ocasiones menos de 50 m. Los francotiradores policiales nun suelen intentar disparar pa incapacitar, sinón que disparen a matar, anque hubo delles esceiciones notables con ésitu variable.

Otros usos pa los francotiradores de la policía son menos comunes y más polémiques. Nun incidente, un francotirador [[SWAT]] previeno un suicidiu potencial disparando al [[revólver]] de la mano del blancu. A pesar del ésitu, les grabaciones en videu revelaron que'l blancu apenes podía evitar el dañu grave por cuenta de la metralla.

Les pruebes subsecuentes de disparos contra pistoles, fusiles y cuchiellos dieron llugar a esplosiones potencialmente peligroses o cuasi nunca inhabilitaron delles armes del tou. Dellos intentos posteriores, efeutuaos por otres fuercies policiales, de desarmar con francotiradores dieron llugar de cutiu a la muerte o mancadures permanentes severes del blancu. Amás, disparar una bala na direición del blancu ye consideráu fuercia mortal en munches xurisdicciones, y l'usu de fuercia mortal pa evitar una víctima de suicidiu ye consideráu illegal en munchos llugares.

== La consistencia del francotirador ==

[[Ficheru:Sniperscope.jpg|thumb|250px|Visión al traviés de mirar telescópica d'un [[Rifle de francotirador|fusil de francotirador]].]]
La clave del francotirador ye la ''consistencia'', que s'aplica tantu a l'arma como a la persona. Ente que la consistencia nun asegura necesariamente la [[exactitú]] (que rique entrenamientu), el disparu del francotirador nun puede ser [[precisión|precisu]] ensin la consistencia.

Anque siempres hai un grau d'[[error aleatoriu|aleatoriedad]] por cuenta de la física de les bales y les esplosiones, un rifle de precisión tien de llindar esti efeutu. Cuando se dispara dende una posición fixa, tolos disparos tienen de tar desaxeradamente cercanos, inclusive a distancies llargues. Igualmente, un francotirador tien de tener la capacidá d'envalorar l'algame, el vientu, la elevación y cualesquier otru factor importante que pueda alteriar el disparu. Los errores na estimación pueden amenorgar la letalidad del disparu o inclusive fallar dafechu.

Los francotiradores xeneralmente prefieren cubicar les sos armes a la distancia del blancu, anque esto tamién puede faese nel llugar. Esto ye onde'l francotirador cubica'l so fusil col so mira telescópica a una distancia en particular por que pueda disparar con fiabilidá d'algamar al so blancu. Un fusil tien de caltener el so calibraje nel campu, o ser recalibrado antes del siguiente oxetivu. Una vegada cubicáu, el rifle puede ser afechu a otres distancies pa otres estimaciones dependiendo del vientu, los cálculos y les carauterístiques de mirar telescópica.

La necesidá militar de la consistencia ye la más alta cuando'l francotirador ta disparando contra un enemigu que nun se decató de la presencia d'ésti. Nesti puntu, los blancos prioritarios, tales como francotiradores enemigos, oficiales y equipu críticu, son los más prominentes y pueden ser apuntaos más esautamente. Un francotirador tien de conocer la temperatura del cañón, les distintes temperatures circundantes y cómo la distinta altitú puede afectar a la trayeutoria de la bala.

Una vegada que se realiza'l primer disparu, cualquier enemigu sobreviviente va intentar buscar proteición o alcontrar al francotirador, polo qu'atacar blancos estratéxicos apuerta a más difícil o imposible.

La necesidá pal francotirador policial de consistencia ye alta en situaciones con rehén. Realizar un disparu fallíu que non incapacite darréu a l'amenaza, puede dar como resultáu la muerte de rehenes y provocar que l'agresor dexe les negociaciones y busque proteición.

== Entrenamientu del francotirador ==

[[Ficheru:Armymil-2007-08-27-145943.jpg|250px|thumb|right|Exerciciu d'entrenamientu.]]

El bon entrenamientu ye esencial pa conferir al francotirador les habilidaes necesaries pa realizar les sos xeres con ésitu. L'entrenamientu del francotirador militar enseña a ameyorar el [[Camuflaje militar|camuflaje]] y el tapecimientu, l'acesmo y la [[observación]], según el disparu de precisión so un ampliu rangu de condiciones operacionales.

Los francotiradores son voluntarios aceptaos pal entrenamientu d'alcuerdu a la so aptitú percibida polos sos comandantes. Los francotiradores militares pueden ser entrenaos como controladores aéreos nel frente pa dirixir ataques aéreos militares, como oficiales d'observación nel frente pa indicar los oxetivos a l'[[artillería]] y como controladores de fueu de [[morteru (arma)|morteru]].

Los francotiradores son entrenaos p'apertar el gatíu cola superficie del deu escontra tras, con cuenta d'evitar que l'arma muévase. La posición con más precisión ye baltáu ([[decúbito]]), con una bolsa de sable sofitando la [[Culata (arma de fueu)|culata]] y la mexella pegada a ésta. En terrén puede utilizase un [[bípode]] nel so llugar.

Delles vegaes, una [[cabestrilla]] envolubra al brazu débil (o a dambos) p'amenorgar el movimientu. Delles doctrines entrenen a los francotiradores a alendar fondamente antes de disparar, caltener los sos pulmones vacíos mientres apunten y depués efectúen el so disparu. Otros van más lloñe, enseñando a los sos francotiradores a disparar ente los llatíos del corazón p'amenorgar al mínimu'l movimientu del cañón.

== Puntería ==

La distancia del [[blancu de tiru blancu]] va midise o va envalorar tan precisamente como les condiciones dexar. Los [[Telémetru láser|telémetro láser]] pueden ser utilizaos, pero nun ye una preferencia nel [[campu de batalla]], porque un láser puede ser vistu tantu pol emisor como pol receptor.

Un métodu útil ye comparar l'altor del blancu (o d'oxetos cercanos) col so tamañu nuna mira telescópica cubicada por puntos, o tomando la distancia conocida y emplegar una cierta clase de midida pa determinar la distancia adicional.

Pa determinar la distancia al blancu ensin un telémetru láser, el francotirador tien d'usar una recta de puntos en [[Radián|milirradianes]] (''mil'') p'atopar con exactitú l'algame. Los puntos ''mil'' úsense como una regla de cálculu pa midir l'altor del oxetivu, y conociendo esti altor, calcúlase l'algame.

A grandes distancies, la cayida de la bala pola gravedá tien un papel importante. L'efeutu puede ser envaloráu dende una carta que puede ser memorizada o pegada nel fusil, anque dalgunes mires telescópiques vienen con un sistema de compensación que namái rique que l'algame seya reaxustáu. Estos sistemes afáense tantu a una clase específica de fusil como a la clase de munición utilizada.

Disparar nuna posición alta o baxa puede riquir más axustes por cuenta de los efeutos de la gravedá. El vientu tamién inflúi y suelse emplegar l'enclín d'oxetos al vientu pa determinar la velocidá y direición y apuntar correutamente.

Pa oxetivos en movimientu, el puntu del blancu asítiase na parte llateral. Esto conozse como &quot;conducir al blancu&quot; o &quot;tiru por adelantao&quot;, onde la cantidá d'esviación depende de la velocidá y l'ángulu del blancu. Conocer con anticipación la conducta del oxetivu ye necesariu pa realizar un disparu con precisión.

=== Fusil de francotirador ===
{{AP|Fusil de francotirador}}
[[Ficheru:A member of the Japan Ground Self-Defense Force fires an M24 sniper rifle while conducting unknown distance drills Feb. 6, 2014, at Marine Corps Base Camp Pendleton, Calif., during exercise Iron Fist 2014 140206-M-ZH987-070.jpg|thumb|Entrenamientu col fusil de cerrojo m24.]]
Los fusiles de francotirador históricos solíen ser fusilar estándar de cada país. Ente ellos incluyíense al [[Mauser Kar 98k|K98k]] [[Alemaña|alemán]], el [[Springfield 1903]] y el [[M1 Garand]] d'[[Estaos Xuníos]], el [[Mosin-Nagant]] [[Xunión Soviética|soviéticu]], el [[Fusil Krag-Jørgensen|Krag-Jørgensen]] [[Noruega|noruegu]], l'[[Fusil de francotirador Tipu 97|Arisaka Tipu 97]] [[Xapón|xaponés]] y el [[Lee-Enfield]] Non 4 [[Reinu Xuníu|británicu]].&lt;ref name=&quot;Parker_p211-212&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu= Parker |nome=Eric |títulu=Hesketh Prichard |páxina=212}}&lt;/ref&gt; Yeren escoyíos porque yeren, y en dellos casos son, los modelos más precisos.

Los fusiles de francotirador modernos son especialmente construyíos pa esti propósitu. L'oxetivu principal ye que'l fusil pueda realizar el primer disparu dientro d'un [[ángulu]] d'un [[minutu d'arcu]]. La mayoría inclúin carauterístiques especiales pa esti propósitu, incluyendo construcciones con alta tolerancia y componentes precisos.

Los trés fusiles de francotirador más conocíos nel [[Exércitu de los Estaos Xuníos]] son el [[M24 SWS]], el [[Fusil M40|M40]] del [[Cuerpu de Marines de los Estaos Xuníos]] y el británicu [[Accuracy International Arctic Warfare|L96/AWM]]. El [[M24 SWS|M24]] y el M40 son fusiles de precisión construyíos a partir del fusil de cerrojo civil [[Remington 700]]. El británicu L96/AwM foi diseñáu por Malcolm Cooper, un tirador [[Xuegos Olímpicos|olímpicu]].

Mirar de los fusiles de francotirador son cuasi siempres aumentaes. La retícula de la [[mira telescópica]] de cutiu contién otres marques amás de la cruz de puntería. Delles marques sirven pa envalorar la distancia, o p'afaer la distancia dependiendo de l'altitú y l'ángulu.

Les [[Mira telescópica|mires telescópiques]] nun suelen superar los once aumentos; en dellos casos namái lleguen a tener tres aumentos. Los fusiles pa la policía suelen tener un [[zoom]] ajustable, una y bones l'aumentu amenorga l'ángulu de visión. Otres mires incorporen adaptadores de intensificación de la imaxe pa operaciones nocherniegues.

Los fusiles semiautomáticos son menos comunes que los aicionaos por cerrojo, como ye'l casu del [[Fusil de francotirador Dragunov|Dragunov]], [[Heckler &amp; Koch PSG-1|HK PSG-1]], [[Fusil M21|M21]], [[SR25]], ente otros, y suelen ser más emplegaos nel llabor de [[tirador designáu]], pa distancies de 800 metros, sofitando al pelotón. Pa distancies mayores suelen ser más efeutivos los fusiles de cerrojo fabricaos pa tiru de precisión, salvo dalguna esceición.

=== Munición ===
La mayoría de los francotiradores utilicen [[munición]] militar d'alta precisión. Idealmente, un francotirador adquier la munición del mesmu llote, cubica'l fusil con esa munición, y depués namái utiliza esa clase hasta que se-y escosa.

Con esto consíguese asegurar que cada bala ye tan similar como seya posible a l'anterior, lo qu'ayuda a caltener la consistencia. Sicasí, esto ye raramente practicable. Un francotirador tendrá d'anotar nun cuadiernu de datos la información como'l númberu de llote, la temperatura, la fuercia y direición del vientu, el mugor y l'altitú. Si vuelve atopar condiciones iguales, estos datos van sirvir pa realizar un disparu precisu.

==== Velocidá y distancia de la bala ====
Los fusiles de francotirador atopar ente les [[arma|armes]] de fueu personal con más potencia. Nun ángulu correutu, un fusil de francotirador puede disparar a más de 1600 metros en vertical y 3200 n'horizontal, pero la velocidá real de la bala y la desaceleración pueden ser importantes.

Dependiendo del fusil, puede disparase una bala a una velocidá de 884 m/s, esto ye, 3180 km/h, o sobre dos veces y media la [[velocidá del soníu]] (340 m/s). A esta velocidá, la bala puede cruciar siete campos de fútbol nun segundu. Sicasí, la bala mengua la so velocidá considerablemente por cuenta del resfregón del aire. L'algame d'ésta depende de qué lloñe pueda llegar primero que la gravedá facer cayer al suelu.

La meyor combinación ente'l tirador y el fusil puede consiguir faer blancos a más de 1000 metros. En distancies llargues, aumenten los efeutos de factores como la densidá d'aire, el vientu, la cayida de la bala y la variedá ente cada bala. Los sistemes de puntería suelen tar asitiaos ente 600 y 800 metros.

== Camuflaje ==
Un bon [[Camuflaje militar|camuflaje]], combináu con una disciplina de movimientos, ye lo que fai qu'un francotirador seya malo de detectar.

El rellumu de les óptiques de mirar ye la única parte que nun puede ser camuflada, pero'l rellumu puede ser amenorgáu utilizando una pieza de tela o un acoplamientu de metal sobre mirar. Los francotiradores eviten cualquier cosa que rellume o suene, incluyendo gafes y cares blanques.

Los francotiradores que s'enfrenten a fuercies bien forníes tienen de camuflase a sigo mesmos contra [[infrarroxu|infrarroxos]] tanto como contra [[lluz visible]]. Pa ello utilicen materiales con una fina capa d'[[aluminiu]] evaporado que reflexa la radiación infrarroxo. Antes d'esto emplegaben cobertores termales cubiertes de [[xamasca]] o material local.

=== Traxe de camuflaje ===
[[Ficheru:Argentina sniper. 1920s.jpg|thumb|260px|Francotirador conscripto [[AOR]] del [[Exércitu Arxentín]] con traxe de camuflaje, porta un [[Mauser 1909]], c. 1925.]]
Cuando esisten requisitos estremos pa la infiltración y camuflaje, usen un traxe de camuflaje, tamién denomináu ''[[traxe ghillie]]''.

Los traxes de camuflaje pueden ser construyíos de distintes maneres. En dalgunos utilicen ponchos al que se-yos arreyar cachos de tela; n'ocasiones sirve'l traxe d'un [[Pilotu de guerra|piloto]], l'uniforme de combate, o dalguna otra ropa d'una pieza. Emplégase seda dental o similares pa coser les partes y aplícase pegamento nes uniones por que sían más resistentes.

El traxe ghillie prepárase xeneralmente montándolo, dempués cutiéndolo y abasnar detrás d'un coche, y depués rodándolo ente abonu de vaca o soterrándolo en fango pa dexalo lleldar. Esto crea un traxe de [[humus]], y utilizando otros cachos el traxe asemeyar al terrén natural de la zona d'operación.

Un problema del traxe de camuflaje ye la temperatura interno. Inclusive en llatitúes templaes, la temperatura col traxe puede algamar los 50&amp;nbsp;°C.

== Táctiques de francotirador ==
=== Allugamientu del tiru ===
A distancies mayores que 300 m, los francotiradores de normal intenten disparos al cuerpu, apuntando al pechu. Causen la muerte al traviés del dañu a los texíos, el trauma y la perda de sangre. A distancies menores, los francotiradores pueden intentar realizar disparos a la cabeza p'asegurar el blancu.

En situaciones de rehenes, los francotiradores de la policía disparen al [[cerebelu]], una parte del celebru que controla los movimientos voluntarios.

=== Allugamientu ===
En casos civiles o pa esaniciar francotiradores enemigos, un francotirador o una pareya van asitiar nun llugar altu cubiertu. Van Utilizar [[prismáticos]] o un telescopiu pa identificar los blancos.

Los francotiradores usen engaños, en forma de camuflaje, ángulos d'aproximamientu inusuales, y con frecuencia movimiento lentos pa prevenir contraataques precisos. Dellos francotiradores algamaron a observadores a menos de 90 m, ente que'l blancu buscar, ensin ser vistos.

=== Oxetivos ===
Un francotirador identifica los oxetivos pola so apariencia y conducta. Estes carauterístiques pueden incluyir el llevar uniformes d'altu rangu, falar con radio-operador, sentase como pasaxeru nun coche, tener sirvientes militares, o falar y movese frecuentemente. Si ye posible, un francotirador dispara n'orde descendiente de rangu, o si nun hai rangu, dispara pa cortar les comunicaciones.

Al realizar fueu de supresión pa cubrir una retirada, un francotirador asítiase ocultu, pa tener una amplia visión. Cuando un par de pelotones enemigos intenten una travesía, el francotirador dispara a una persona, preferiblemente al líder. De cutiu realízase un disparu nel cadril, siguíu d'otru nel quexal pa prevenir que dea órdenes.

Cuando'l pelotón intenta un rescate, el francotirador dispara rápido, apuntando al torso de los soldaos enemigos, pa realizar tantes baxes como seya posible. Un francotirador prudente dexa la posición nesi momentu, antemanándose a un ataque polos lladrales que de normal sigue. Un francotirador puede entós emboscar unu de los lladrales, y si ye posible, salir fora del lladral, anque esta táctica ye considerada desesperada o pocu intelixente.

Puesto que la mayoría de les baxes na guerra moderna son por armes utilizaes por grupos, la reconocencia ye unu de los usos más efeutivos del francotirador. Utilicen la so preparación física, les sos habilidaes d'infiltración y equipu d'observación a llargues distancies y táctiques p'averase y reparar al enemigu. Nesti papel, les regles del combate dexen al francotirador llograr los blancos de mayor valor.

Con calibres pesaos, los francotiradores pueden estropiar [[Caza (avión)|caces]] en tierra, destruyir dispositivos de guía de misiles, aparatos ópticos diversos o equipos auxiliares para [[radar]]es. Pa estos oxetivos, los francotiradores empleguen fusiles antimaterial, llegando a baltar helicópteros de reconocencia.

=== Guerra psicolóxica ===
Pa desmoralizar a les tropes enemigues, los francotiradores pueden siguir patrones fiables. Mientres la [[revolución cubana]], l'[[Exércitu Rebalbu]] siempres mataba al primer home d'un grupu de soldaos de [[Fulgencio Batista|Batista]]. D'esta manera, nengún caminaría los primeru, pos sería un suicidiu. Esto menguó con eficacia la bona voluntá del exércitu de buscar bases rebalbes nos montes. Tamién pueden realizase múltiples disparos a zones non vitales d'un grupu d'homes pa mancalo y obligar al grupu a retirase en casu d'emerxencia.

== Táctiques contra francotiradores ==
L'ésitu del francotirador llevó a desenvolver munches táctiques contra francotiradores nes estratexes militares modernes. Estes tienen como oxetivu amenorgar el dañu causáu por un francotirador a un exércitu, que de cutiu realiza dañu nes capacidaes de combate y la moral.

El riesgu de dañu a la cadena de mandu puede ser amenorgáu despintando les carauterístiques que señalen el rangu d'oficial. Si un francotirador ta atacando, ten de ser alcontráu pa efeutuar un contraataque. Otru francotirador suel destinase a cazar al francotirador enemigu, anque esisten munches téuniques pa les fuercies defensores pa comprobar la llocalización del francotirador. Dalgunes d'estes táctiques son el cálculu de la trayeutoria de la bala, la triangulación y l'emplegu de trampes pa engañar al francotirador.

Amás del alcuentru direutu con otru francotirador, hai una variedá de táctiques a les que puede recurrise, como l'usu d'artillería, pantalles de fumu y el movimientu de pinza.

== Francotiradores fora de la guerra ==
Les téuniques de los francotiradores aplicáronse en dellos casos famosos d'[[Estaos Xuníos]], incluyendo al francotirador d'[[Austin]], [[Charles Whitman]], [[Brenda Ann Spencer]], [[asesinatu de John F. Kennedy]] quien se cree que foi [[Lee Harvey Oswald]], [[John Allen Muhammad]] y [[Lee Boyd Malvo]] los francotiradores de [[Washington D. C.|Washington]] a finales de [[2002]].

Sicasí, estos sucesos nun impliquen xeneralmente la distancia o habilidá de francotiradores militares. Nes noticies suelse utilizar el términu &quot;francotirador&quot; pa referise a daquién que dispara con un fusil a otra persona dende una gran distancia.

== Francotirador (''sniper''), tirador designáu (''designated marksman'') y tirador distinguíu (''sharpshooter'') ==
[[Ficheru:US Navy 100717-N-0683T-292 A U.S. Navy SEAL sniper waves to the crowd during a capabilities demonstration at Joint Expeditionary Base Little Creek, Va.jpg|thumb|Un tirador designáu (Designated Marksman) de los EEXX col so fusil semiautomático sr25.]]

Anguaño delles doctrines estremen ente un francotirador (''sniper''), un [[tirador designáu|tirador designáu (''designated marksman'')]] y un tirador distinguíu (''sharpshooter''). Ente que los francotiradores son entrenaos intensivamente en camuflaje y téuniques sobre'l terrén, estes habilidaes son llindaes n'el tiradores designaos (''designated marksman'') y nun son riquíes pa los tiradores distinguíos (''sharpshooter''). Los francotiradores realicen reconocencies y tienen de cutiu un impautu psicolóxicu nel enemigu, esaniciando blancos a distancies bien llargues (xeneralmente más d'un quilómetru de distancia). El papel del tirador designáu ye principalmente amontar l'algame del pelotón con fusiles semiautomáticos especiales y la eliminación del enemigu (a distancies d'hasta 800 metros). Pela so parte, el tiradores distinguíos suelen ser dellos soldaos de la infantería con una mayor habilidá nel tiru y a que los sos fusiles d'asaltu suélen-y asitiar una mira con aumentos (por casu un acog) para asina esaniciar blancos con mayor precisión dientro del rangu ordinariu del restu de los sos compañeros d'infantería (de 400 a 500 m).&lt;ref name=&quot;Plaster 1993 p. &quot;/&gt;

[[Ficheru:MARSOC Photo - M4s.jpg|thumb|Tiradores distinguíos (''sharpshooter'') del cuerpu de marines de los Estaos Xuníos, provistos del fusil d'asaltu m4 con mira acog. Munchos civiles suelen confundilos con el tiradores designaos (TD).]]

Los francotiradores (''sniper'') cuasi siempres utilicen fusiles de cerrojo, ente que los tiradores designaos (''designated marksman'') empleguen fusiles semiautomáticos precisos pero con algame efeutivu menor. El tirador distinguíu (''sharpshooter'') emplega'l so fusil d'asaltu reglamentariu. En delles doctrines militares, un equipu de francotiradores consiste en dos persones, un francotirador qu'usa un fusil de cerrojo,y un sofitu, xeneralmente un observador, qu'emplega un telémetru pa faer los cálculos de distancies y condiciones atmosfériques pa realizar un tiru certeru. Tanto'l tirador designáu (''designated marksman'') como'l tirador distinguíu (''sharpshooter'') siempres acompañen a la so unidá o pelotón.

Un tirador designáu (''designated marksman'') tamién hai de sometese a un entrenamientu p'apoderar l'arte d'acesmar, tapecimientu y la infiltración y xeres de vixilancia, teniendo un papel menos estratéxicu que'l francotirador.

[[Ficheru:Pav-Stamp.jpg|thumb|220px|Estampilla soviética de [[1943]], cola figura d'un francotirador camufláu.]]

== Francotiradores na historia ==
Antes de l'apaición de les armes de fueu, los soldaos como los arqueros yeren entrenaos como tiradores d'élite.

Los primeros francotiradores pudieron ser entrenaos en [[Xapón]], nel [[sieglu XVI]], como un tipu de [[ninja]]. Taben entrenaos al paecer pa cubrir la retirada de les tropes. El francotirador permanecería ocultu hasta qu'un oficial tuviera a distancia de fueu. Hai dellos informes d'esos intentos, la mayoría fallíos debíu al gran calibre y la probe exactitú de les armes. A pesar d'esto, unu de los señores de la guerra más famosos del Xapón, [[Takeda Shingen]], resultó mancáu de muerte pola bala d'un francotirador según los informes de la dómina.
[[Ficheru:Simo Hayha.jpg|200px|thumb|left|Simo Häyhä xunto al so fusil mientres la [[Guerra d'Iviernu]].]]

[[Timothy Murphy]] yera un soldáu del grupu de Virgina de [[Daniel Morgan]] en [[1777]]. El [[7 d'ochobre]] mató al xeneral Simon Fraser, del exércitu británicu. Murphy dixera que lu disparara a una distancia de 450 m, que yera sorprendente naquel momentu.

Nes [[Guerres Napoleóniques]], los británicos copiaron les armes y táctiques coloniales nun llindáu númberu de compañíes de fusileros. Diben vistíos de verde pa evitar ser vistos y teníen órdenes de disparar a los oficiales enemigos. Mientres la [[batalla de Trafalgar]], un francotirador del ''[[Redoutable (1791)|Redoutable]]'' algamó al almirante [[Horacio Nelson|Nelson]], causándo-y la muerte.

Na [[Guerra de la Independencia Española]], el británicu [[Thomas Plunkett]] algamó al [[Auguste François-Marie de Colbert-Chabanais|xeneral francés Colbert]] col so [[fusil Baker]] a una distancia ente 200 y 600 metros.

El finlandés [[Simo Häyhä]] ta consideráu por munchos como'l francotirador más efeutivu de la hestoria de la guerra. Utilizando un fusil M28 (versión finlandesa del [[Mosin-Nagant]]), Häyhä esanició a 542 soldaos de la [[Xunión Soviética]] ente'l [[30 de payares]] de [[1939]] y el [[6 de marzu]] de [[1940]], antes de ser mancáu. Los soviéticos llamaben a los francotiradores finlandeses ''cucos'' porque los francotiradores finlandeses munches vegaes taben alcontraos nos árboles.

[[Vasily Zaitsev]] foi un francotirador soviéticu que se fixo famosu mientres la [[batalla de Stalingráu]] al esaniciar a 245 soldaos. Aportó a un héroe popular&lt;ref name=bioru&gt;[http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=481 Biografía] website d'Héroes de la Xunión Soviética y Rusia&lt;/ref&gt; y foi representáu nel cine na película ''[[Enemy at the Gates]]'', basada na obra de [[William Craig]], y coles mesmes ye popular por tar representáu nel [[videoxuegu]] [[Call of Duty]].

[[Tanya Chernova]], el so amante, que tamién yera francotiradora y alumna de Vasily.

[[Iván Sidorenko]] foi otru francotirador soviéticu de la segunda guerra mundial.&lt;ref name=ussr_snip&gt;{{Cita web |url= http://wio.ru/galgrnd/sniper/sniper.htm |títulu=top WWII snipers |fechaaccesu=13 d'ochobre de 2008}}&lt;/ref&gt;

[[Lyudmila Pavlichenko]] foi una francotiradora soviética mientres la [[segunda guerra mundial]].&lt;ref name=&quot;Sakaida-Hook páxs. 31-32&quot;&gt;{{harvnb|Sakaida|Hook|2003| pp=31–32}}&lt;/ref&gt;

Los francotiradores de [[Fuercia Delta|Delta Force]] [[Gary Gordon]] y [[Randy Shughart]] fueron ablayaos n'aición mientres la [[batalla de Mogadixu]]. Envalórase que xuntos esaniciaron a unos 100 enemigos. Dambos recibieron póstumamente la [[Medaya d'Honor]] poles sos aiciones p'ayudar a la tripulación d'un [[helicópteru]] baltáu.

Mientres el combate n'[[Afganistán]] en [[2009]], [[Craig Harrison (francotirador)|Craig Harrison]], del exércitu británicu, llogró la baxa confirmada a mayor distancia, algamando a dos talibanes a 2.475 metros con un [[Accuracy International Arctic Warfare|L115A3]].

[[Chris Kyle|Christopher Scott Kyle]] foi un francotirador y [[militar]] d'Estaos Xuníos perteneciente a los [[SEAL]] de l'Armada de los [[Estaos Xuníos]], famosu por ser el francotirador más letal de la historia militar d'Estaos Xuníos. Foi moteyáu como'l demoniu de Ramadi (Al-Shaitan Ramad) polos iraquinos mientres la invasión d'[[Iraq]] de [[2003]] y la posterior guerra. Contabilizáronse 150 baxes.

== Ver tamién ==
* [[Fusil de francotirador]]
* [[Ghillie]]
* [[Tirador designáu]]
* [[Fusil antitanque]]
* [[Operación Foxley]]

== Notes y referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Snipers}}
=== N'inglés ===
* [http://www.snipercountry.com SniperCountry.com] - Sniper portal
* [http://science.howstuffworks.com/sniper.htm HowStuffWorks:] How Military Snipers Work
* [http://www.snipercentral.com/ Snipercentral.com]
* [http://wio.ru/galgrnd/sniper/sniper.htm Top snipers of the Second World War]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=mio_away_sTm0xFUmJNal3HgWlmEgRL Récor de distancia de francotirador: 2.475 [[metru|m]] |2=http://www.nypost.com/p/news/international/sniper_kills_qaeda_from_el |date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://web.archive.org/web/20050421043739/http://sgm.zonadictos.net/prensa/sniper.htm Francotirador: hestoria mientres les dos guerres mundiales]
* [https://web.archive.org/web/20071028175058/http://casoabierto.com/Reportajes/Cronica-Negra/John-Allen-Muhammad-el-francotirador-de-washington.html El Francotirador de Washington]


{{Tradubot|Francotirador}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Francotiradores]]
[[Categoría:Ocupaciones militares]]</text>
      <sha1>imonspelm4otu57x7rb2mchf8zrq1qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parque nacional y reserva Wrangell-San Elías</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115225</id>
    <revision>
      <id>4526972</id>
      <parentid>4474040</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="ta1604a2y6g1p8xhpaot7x377qrqwqu" xml:space="preserve">{{Ficha d'espaciu natural 
| nome = Parque nacional y reserva Wrangell-St. Elias 
| nome_orixinal = Wrangell-St. Elias National Park and Caltenga |
categoría_iucn = II |
semeya = Mt Saint Elias.jpg
| tamañu_semeya =270 px 
| pie_foto = El monte San Elías, el segundu más altu d'EE.UU.
| minimapa = Pacíficu Norte
| tamañu_mapa = 270 px
| pie_mapa = Llocalización del parque.
| locator_x_mapa = 39
| locator_y_mapa = 155
| mapa2 = 
| tamañu_mapa2 = 270 px
| pie_mapa2 = Mapa del parque.
| país = {{USA}}
| división_alministrativa = {{USA|AK}}
| subdivisión_alministrativa = 
| alministración = [[Serviciu de Parques Nacionales]]
| grado_protección = [[Parque nacional]] 
| fecha_creación = {{dts|1|12|1978}} (monumentu nacional)&lt;br /&gt;{{dts|2|12|1980}} (parque nacional y reserva)
| legislación = 
| número_localidad = 
| superficie = 53.321 km² 
| númberu_visitantes = 61.085 
| añu_númberu_visitantes = 2007
| sitiu_web = 
| coordenaes= nun Ficha de Patrimoniu de la Humanidá |
Nome = [[Kluane / Wrangell-St. Elias / Badea de los Glaciares / Tatshenshini-Alsek]]
| Imaxe = Wrangell St. Elias National Park.jpg
| Tamañu = 270
| Pie = Glaciar nel parque nacional Wrangell-San Elias, n'Alaska.
| País = {{CAN}}&lt;br/&gt;{{USA}}
| Tipu = '''&lt;span style=&quot;color:#32CD32&quot;&gt;Natural&lt;/span&gt;'''
| Criterios = vii, viii, ix, x
| ID = 72
| Rexón = [[Patrimoniu de la Humanidá n'Europa y América del Norte|Europa y América del Norte]]
| Añu = 1979
| Estensiones = [[1992]], [[1994]]
| Peligru = 
}}
El '''parque nacional y reserva Wrangell-San Elías''' (n'[[idioma inglés|inglés]]: ''Wrangell-St. Elias National Park and Caltenga'') ye un área natural protexida integrada por un [[parque nacional de los Estaos Xuníos]] y una [[reserva nacional de los Estaos Xuníos|reserva]] alcontraes nel sur d'[[Alaska]], siendo, con una superficie de 53.321 km², el más estensu de tolos parques nacionales (mayor que países como Eslovaquia, Bosnia y Herzegovina o Costa Rica). Protexe la zona del [[monte San Elías]] (5 489 m), el segundu picu más altu del país. El parque ta asitiáu na frontera con [[Canadá]] y parte con otru parque nacional, el canadianu [[Parque nacional Kluane]]. 

Ye accesible per autopista dende [[Anchorage]] y dos carreteres de grava (la McCarthy Road y la Nabesna Road) percuerren el parque, faciendo que gran parte del interior sía accesible pa prauticar montañismo y acampada. Tamién hai vuelos chárter nel parque. El parque Wrangell-San Elías recibió 61.085 visitantes nel añu 2007 y ta alquiriendo rápido popularidá gracies a la combinación de tamañu, alloñanza y accesibilidá.

== Historia ==
[[Ficheru:Wrangells_Mountains_Alaska.jpg|thumb|250px| left|Montañeros nun pasu ente'l monte Sanford y el monte Drum.]]
La zona foi primeru protexida por aciu la so proclamación el 1 d'avientu de 1978 como [[monumentu nacional de los Estaos Xuníos]], formando parte d'un grupu de 15 árees naturales d'Alaska que [[Jimmy Carter]], faciendo usu de la prerrogativa presidencial que-y otorgaba la [[Llei d'Antigüedaes (Estaos Xuníos)|llei d'Antigüedaes]] de 1906, proclamó nuevos monumentos nacionales, dempués de que'l [[Congresu de los Estaos Xuníos]] aplazara una gran compra de tierres alaskeñas que cuntaba con una fuerte oposición estatal. 

En 1979, la [[Unesco]] declaró la zona del Parque Nacional Kluane - Monumentu nacional Wrangell-St. Elias» como [[Patrimoniu de la Humanidá]] polos sos espectaculares paisaxes glaciares, pelos sos campos de xelu y pola so importancia como hábitat pal [[osu grizzly]], el [[caribú]] y el [[muflón de Dall]] (nel añu 1992 foi ampliáu pa incluyir l'estauxunidense [[parque nacional de la Badea de los Glaciares]] y en 1994 pa incluyir el canadianu parque provincial Sauvage Tatshenshini-Alsek).

El [[Congresu de los Estaos Xuníos]] aprobó en 1980 la ''llei de Caltenimientu de Tierres d'Interés Nacional d'Alaska'' («Alaska National Interest Lands Conservation Act») que tresformaba la mayoría de los monumentos nacionales d'Alaska en parques nacionales y reserves, pero que tamién llindó l'usu futuru de la prerrogativa presidencial n'Alaska. 

El 2 d'avientu de 1980 el monumentu convertir en parque nacional y reserva y una gran parte del parque, 36,740 km², tamién foi declarada como «zona selvaxe Wrangell-San Elías» (''Wrangell-Saint Elias Wilderness''), coles mesmes la mayor «zona selvaxe» (''Wilderness Area'') de los EE.XX.

== Ver tamién ==
* [[Kluane / Wrangell-St Elias / Glacier Bay / Tatshenshini-Alsek]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Wrangell-St. Elias National Park and Caltenga}}


{{Tradubot|Parque nacional y reserva Wrangell-San Elías}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá n'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Xacimientos arqueolóxicos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Parques nacionales d'Estaos Xuníos|Wrangell]]
[[Categoría:Árees protexíes]]</text>
      <sha1>ta1604a2y6g1p8xhpaot7x377qrqwqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Melville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115472</id>
    <revision>
      <id>4526959</id>
      <parentid>4295361</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9292" sha1="641lyootdk3xxpo7qth5lrvl85q9pre" xml:space="preserve">{{otros usos|Melville}}
{{rexón}}

La '''Islla Melville''' ye una gran islla despoblada del [[Archipiélagu árticu canadianu]]. Alministrativamente, la islla ta estremada en dos: la parte occidental pertenez a los [[Territorios del Noroeste]] y la parte oriental al territoriu autónomu de [[Nunavut]].

== Historia ==
La islla Melville foi visitada per vegada primera pol esplorador [[Reinu Xuníu|británicu]] y capitán de la [[Marina Real Británica]], [[William Edward Parry]], na so segunda espedición de [[1819]]-20 al árticu en busca del [[Pasu del Noroeste]]. Parry, que yá tuviera nel árticu con [[John Ross (esplorador árticu)]], llogró'l mandu d'una nueva espedición ártica formada por dos barcos, el ''HMS Hecla'', de 375 ton., al so mandu, y el ''HMS Griper'', de 180 ton., al mandu del teniente Liddon. Partieron d'Inglaterra en mayu de 1819 y el 4 d'agostu llegaron al [[Lancaster Sound]], que llibre de xelu, dexó-yos avanzar rápido escontra l'oeste. Nesa travesía afayaron munches islles totalmente desconocíes nel archipiélagu que mientres enforma tiempu llamóse archipiélagu Parry (y que dende [[1953]] llámense Islles de la Reina Isabel), ente elles islla Melville. Non yá afayó la islla sinón que se vio obligáu a pasar l'iviernu de [[1819]]-20, hasta'l 1 d'agostu de [[1820]], no qu'agora se llama ''Puertu Iviernu'' («Winter Harbour»). En xunu, habiendo yá empezáu'l destemple, percorrió con once de los sos homes a cuerpu la islla, estre ellos el teniente [[Edward Sabine]], y llegó hasta'l so estremu occidental, al golfu Liddon. La islla lleva'l nome de Robert Dundas, 2º Vizconde de Melville ([[1771]]–[[1851]]), que nesa dómina yera ''Primer Lord del Mar'' («First Sea Lord»).

=== La piedra de Parry ===
La ''piedra de Parry'' («Parry's Rock») ye una gran piedra, asitiada na redoma del abellugu d'iviernu de Parry. Sobre la piedra'l capitán Joseph Bernier-Elzéar asitió darréu una placa conmemorativa, recordando tomar de posesión del archipiélagu árticu per Canadá —entós conocida como ''Dominion of Canadá''.

== Xeografía ==
[[Archivu:MelvilleIslandCloseupMap.png|thumb|300px|Mapa d'Islla Melville.]]

Islla Melville pertenez al archipiélagu de les [[islles de la Reina Isabel]] y ta enclavada nuna zona arrodiada d'islla por tolos vientos: al sur, [[islla Victoria]] y [[islla Banks]]; al este, [[islla Cameron]], [[islla Vanier]], [[islla Bathurst (Canadá)|islla Bathurst]] y [[islla Byam Martin]]; al norte, [[islla Emerald]] y [[islla Mackenzie King]]; y al oeste, [[islla Eglinton]] y [[islla Prince Patrick]]. Con una superficie de 42.149 km², ye la 4ª islla per tamañu del archiélago d'islles de la Reina Isabel, la 8ª de Canadá y la 33ª del mundu.

La islla tien una forma bastante irregular, casi estremada en dos partes pol fondu entrante na so mariña septentrional de la badea Hecla y Griper, que dexen na parte nororiental la gran península Sabine y na suroccidental, la península Dundas. Con un llargor en direición E-O d'unos 350 km y en sentíu N-S ente 200-240 km, anque nel so puntu más estrechu, nel entrante de badea Hecla y Griper, apenes tien 45 km. 

Les sos mariñes tán bañaes, nel sur, peles agües del [[Melville Sound]]; na ribera suroccidental, peles agües del [[estrechu McClure]] (que les dixebren d'islla Banks), nun tramu de mariña onde s'atopen el fondu fiordu Liddon —y nel so interior, na ribera norte, la badea Barry y el Murray Inlet— y les badees de Hardy y Warrington; na ribera oeste, peles agües del estrechu Kellet (que les dixebra d'islla Eglinton), onde tán les badees de Purcharse y Ibbert; daqué más al noroeste, peles agües del estrechu Fitzwiliam (que les dixebra d'islla Prince Patrick) nun tramu onde ta la badea Marie; al norte, peles agües del amplío [[estrechu Hazen]], tramu onde ta la gran badea de Hecla y Griper —y dientro d'ella, les más pequeñes de Bridge y Holyk—; al este, peles agües de la canal Byam Martin, tramu nel que, na parte septentrional, tán les badees de Sherard y Weathall; y, finalmente, nel so estremu suroriental, peles agües de la [[canal Byam]] (frente a la islla Byam Martin).

Na islla atopen dalgunes de los montes más altos del archipiélagu árticu canadianu, con un altor máximu de 776 m. Hai tamién enforma regueros y ríos estacionarios, siendo los principales los ríos Byam, Sabine y Enldwin.

== Naturaleza ==
La islla tien escasa vexetación. Nos únicos llugares aptos pa la vida vexetal pueden reparase [[liques]], [[mofu|mofos]], [[verde]] y [[Cyperaceae]]s. La única especie maderiza ye'l [[Salix herbacea]]. Sicasí, na islla atopa una importante colonia de vida animal, compuesta principalmente por [[Ursus maritimus|osos polares]], [[caribú]]s, [[Ovibos moschatus|gües almizcleros]], [[Alopex lagopus|foinos polares]], [[Canis lupus arctos|llobos polares]], [[Lepus arcticus|llebres polares]] y [[Mustela erminea|armiños]]. En [[2003]], una espedición de la [[Universidá de Alberta]] columbró un [[Ursus arctos horribilis|oso grizzly]] según rastros del so camín, siendo este'l avistamiento más septentrional de tal especie. 

Islla Melville ye una de los dos principales abellugos pa un pequeñu gansu de mar ([[Branta bernicla]]). L'analís del so [[ADN]] y les observaciones de campu indiquen qu'estes aves pueden ser distintes d'otros miembros de la familia Brant. Envaloróse una población de namái 4-8.000 aves, pudiendo ser una de les más rares poblaciones de gansu del mundu.

== Recursos ==
N'islla Melville créese qu'esisten grandes depósitos de [[gas natural]]. La primer esploración nes islles del Árticu canadianu foi realizada en Winter Harbour en 1961. Furáronse estratos del [[paleozoicu]] a una fondura total de 3.823 m. Nos años [[1970]], na parte norte de la islla, na península de Sabine, atopóse un importante xacimientu de gas.

== Ver tamién ==
:* [[William Edward Parry]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

La Wikipedia inglesa cita como referencies:
:* [https://web.archive.org/web/20120114082225/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html Sea islands: Atlas of Canada; Natural Resources Canada]

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en| Melville Island (Canada)}}
* Artículu na «The Canadian Encyclopedia», en: [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0005223]
* [https://web.archive.org/web/20061001030838/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17378 Salt Dome &quot;Craters&quot; on Melville Island] at [[NASA Earth Observatory]]
* [https://web.archive.org/web/20080613053037/http://www.mb.ec.gc.ca/nature/ecb/da02s07.en.html#44 Environment Canada Field Projects: Geese and Swans]

== Bibliografía ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* Arctic Pilot Project (Canada). ''Environmental Statement: Melville Island Components''. [Calgary, Alta.?]: Arctic Pilot Project, 1979. 
* Barnett, D. M., S. A. Edlung, and L. A. Dredge. ''Terrain Characterization and Evaluation An Example from Eastern Melville Island''. Paper (Geological Survey of Canada), 76-23. Ottawa: Energy, Mines and Resources Canada, 1977. ISBN 0-660-00812-2
* Buchanan, Robert A., William Y. Cross, and Denis H. Thomson. ''Survey of the Marine Environment of Bridport Inlet, Melville Island''. Calgary: Distributed by Pallister Resource Management Ltd, 1980. 
* Christie, Robert Loring, and N. J. McMillan. ''The Geology of Melville Island, Arctic Canada''. Ottawa, Canada: Geological Survey of Canada, 1994. ISBN 0-660-14982-6
* Dominion Observatory (Canada), and A. Spector. ''A Gravity Survey of the Melville Island Ice Caps''. Canada Dominion Observatory Contributions, 07:7. 1967. 
* Hodgson, D. A. ''Quaternary Geology of Western Melville Island, Northwest Territories''. Ottawa, Canada: Geological Survey of Canada, 1992. ISBN 0-660-13809-3
* Hotzel, Charles Neish Duncan. ''Terrain Disturbance on the Christopher Formation, Melville Island, NWT''. Ottawa: Carleton University, Dept. of Geography, 1973. 
* McGregor, D. C., and M. Camfield. ''Middle Devonian Miospores from the Cape De Bray, Weatherall, and Hecla Bay Formations of Northeastern Melville Island, Canadian Arctic''. Ottawa: Energy, Mines and Resources Canada, 1982. ISBN 0-660-11084-9
* Shea, Iris V., and Heather Watts. ''Deadman's Melville Island &amp; Its Burial Ground''. [Tantallon, N.S.]: Glen Margaret Pub, 2005. ISBN 0-920427-68-5
* Shearer, David Lloyd. ''Modern and Early Holocene Arctic Deltes, Melville Island, N.W.T., Canada''. S.l: s.n.], 1974.
* Steen, O. A., and Z. D. Hora. ''Landscape Survey Eastern Melville Island, N.W.T''. Calgary: R.M. Hardy &amp; Associates, 1978. 
* Thomas, Donald C., W. J. Edmonds, and H. J. Armbruster. ''Range types and their relative use by Peary caribou and muskoxen on Melville Island, NWT''. Edmonton, AB: Environment Canada, Canadian Wildlife Service, 1999. 
* Trettin, Hans Peter, and L. V. Hills. ''Lower Triassic Tar Sands of Northwestern Melville Island, Arctic Archipelago''. [Ottawa]: Dept. of Energy, Mines and Resources, 1966. 
&lt;/div&gt;

{{ORDENAR:Melville}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel (Nunavut)]]
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel (Territorios del Noroeste)]]

[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>641lyootdk3xxpo7qth5lrvl85q9pre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla de Southampton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115473</id>
    <revision>
      <id>4527065</id>
      <parentid>4103359</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5370" sha1="kyde41dwlvvmh6miydv2qybmsf40x7j" xml:space="preserve">{{rexón}}

La '''islla de Southampton''' {{Etimoloxía|inglés|Southampton Island}} ye una gran [[islla]] de Canadá alcontrada nel [[archipiélagu árticu canadianu]], na llende ente la [[badea de Hudson]] y la [[cuenca Foxe]].

== Xeografía ==
La islla de Southampton ye la mayor de les islles alcontrada a la entrada de la [[badea de Hudson]], na so parte más septentrional (les otres islles, asitiaes escontra l'este, son la [[islla Coats]], que ta dixebrada de la islla de Southampton pol [[estrechu de Fisher]], y la [[islla Mansel]]). La islla de Southampton ta dixebrada del continente, na so parte occidental, pol [[Ruques Welcome Sound]], y, na so parte norte, de la ribera meridional de la [[península de Melville]] pol [[estrechu Frozen]] (''Frozen Strait'').&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.bartleby.com/69/68/F03568.html|títulu=Frozen Strait|añu=2000|editorial=The Columbia Gazetteer of North America|fechaaccesu=7 d'abril de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20050522052837/http://bartleby.com/69/68/F03568.html|fechaarchivu=22 de mayu de 2005}}&lt;/ref&gt;
Tien una superficie de 41.214 km² (per superficie, la [[Islla per superficie|34ª del mundu]] y la [[Islles de Canadá|9ª de Canadá]]) y tien un únicu asentamientu, Coral Harbour (en inuit, ''Salliq''), que cuntaba con una población de 712 persones nel censu de 2001.&lt;ref&gt;Statistics Canada, disponible en: [https://web.archive.org/web/20040812115837/http://www.statcan.ca/english/Pgdb/phys07.htm]&lt;/ref&gt;

Alministrativamente, la islla pertenez a la [[rexón Kivalliq]] del [[Territoriu Autónomu de Nunavut]].

Los Santuarios d'Aves de Badea del Este y de Harry Gibbons atópase na islla y son importantes sitios de reproducción del [[ánsar nival]] (''Anser caerulescens caerulescens''). 

La islla de Southampton ye una de les poques zones de Canadá, y la única zona en Nunavut, que nun utiliza'l [[horariu de branu]].

== Historia ==
Históricamente falando, la islla de Southampton ye conocida pola so agora estinguida colonia d'habitantes, los ''[[cultura Dorset#Los Sadlermiut|Sadlermiut]]'' (modernos [[inuktitut]] ''Sallirmiut'', «habitantes de ''Salliq''»), que fueron la última muerte de la [[cultura Dorset]] ''Tuniit''. La ''Tuniit'' foi una cultura pre-[[Inuit]], qu'étnica y culturalmente taba oficialmente estinguida en 1902-03&lt;ref&gt;{{Cita web|nome=Jean L.|apellíu=Briggs|coautores=J. Garth Taylor|editorial=Historica Foundation of Canada|títulu=The Canadian Encyclopedia: Sadlermiut Inuit|url=http://www.encyclopediecanadienne.ca/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0007041|fechaaccesu=21 de marzu de 2008}}&lt;/ref&gt; cuando una epidemia occidental aniquiló a a los ''Sallirmiut'' en cuestión de selmanes. 

A principios del sieglu XX, la islla foi repoblada por [[aivilingmiut]] procedentes de los asentamientos de [[Repulse Bay]] y [[Chesterfield Inlet]], influyíos a faelo pol capitán balleneru [[George Comer]] y otros. Dellos pobladores de la [[islla de Baffin]] llegaron 25 años dempués. John Ell, que siendo un neñu pequeñu viaxó cola so madre Shoofly na goleta de Comer, finalmente convirtióse nel más famosu de los nuevos pobladores d'islla de Southampton.&lt;ref&gt;{{cita llibru | url = https://books.google.com/books?id=2k_ZPx76uPQC&amp;pg=PA40&amp;lpg=PA40&amp;dq=%22duke+of+york+bay%22+inuit&amp;source=web&amp;ots=fCfD3roxura_D&amp;sig=5ZCzRLLwsr6sAwDQEPd51_oEfbo&amp;hl=en#PPA38,M1 |títulu=Cold comfort : my love affair with the Arctic |nome=Graham |apellíos=Rowley |editorial=McGill-Queen's University Press |año= |ubicación=Montreal |páxines=38 |isbn=0773513930 |fechaaccesu=4 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
* Bird, J. Brian. ''Southampton Island''. Ottawa: E. Cloutier, 1953.
* Brack, D. M. ''Southampton Island Area Economic Survey With Notes on Repulse Bay and Wager Bay''. Ottawa: Area &amp; Community Planning Section, Industrial Division, Dept. of Northern Affairs and National Resources, 1962.
* [[Therkel Mathiassen|Mathiassen, Therkel]]. ''Contributions to the Physiography of Southampton Island''. Copenhagen: Gyldendalske Boghandel, 1931.
* Parker, G. R. ''An Investigation of Caribou Range on Southampton Island, Northwest Territories''. Ottawa: Information Canada, 1975.
* Pickavance, J. R. 2006. &quot;The Spiders of East Bay, Southampton Island, Nunavut, Canada&quot;. ''Arctic''. 59, no. 3: 276–282.
* Popham RE. 1953. &quot;A Comparative Analysis of the Digital Patterns of Eskimo from Southampton Island&quot;. ''American Journal of Physical Anthropology''. 11, no. 2: 203–13.
* Popham RE, and WD Bell. 1951. &quot;Eskimo crania from Southampton Island&quot;. ''Revue Canadienne De Biologie'' / ̐ưedit̐ưee Par L'Universit̐ưe De Montr̐ưeal. 10, no. 5: 435–42.
* Sutton, George Miksch, and John Bonner Semple. ''The Exploration of Southampton Island''. Pittsburgh: Carnegie Institute, 1932.
* Sutton, George Miksch. ''The Birds of Southampton Island''. Pittsburgh: Carnegie Institute, 1932.
* VanStone, James W. ''The Economy and Population Shifts of the Eskimos of Southampton Island''. Ottawa: Northern Co-ordination and Research Centre, Dept. of Northern Affairs and National Resources, 1959.

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Southampton Island}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]
[[Categoría:Archipiélagos ya islles de la badea de Hudson]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>kyde41dwlvvmh6miydv2qybmsf40x7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Equipu de Copa Davis de Venezuela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115634</id>
    <revision>
      <id>4526953</id>
      <parentid>4492816</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8892" sha1="95gw4gka500904tr9yba7ac0lx5plw3" xml:space="preserve">{{Ficha d'equipu de tenis
| Nome = Equipu de Copa Davis de Venezuela |
Bandera = Flag of Venezuela.svg
| Campeonatu = copadavis
| Códigu ITF = VEN
| Seudónimu = 
| Capitán = [[Yohny Romero]]
| Entrenador = 
| ITF Rank = 45 (payares 2017)
| ITF max = 
| ITF max fecha = 
| ITF min = 
| ITF min fecha = 
| Colores = Vinotinto y Blanco
| Primer participación = 1957
| Ediciones apostaes = 54
| Series apostaes = 111 (52 - 59)
| Participaciones Grupo Mundial = 0
| Títulos = 0
| Finalista = 0
| Meyor puestu = Play-Offs del Grupu Mundial ([[2002]], [[1995]])
| Xugador más ganador = [[Nicolás Pereira]] (32-20)
| Individuales más ganador = [[Nicolás Pereira]] (20-15)
| Dobles más ganador = [[Nicolás Pereira]] (12-5)
| Meyor equipu de dobles = {{Nowrap|[[Roberto Maytin]] y &lt;br /&gt;[[Luis David Martínez]] (7-1)}}
| Más series apostaes = [[Jimy Szymanski]] (28)
| Más ediciones apostaes = [[Jorge Andrew]] (16)
}}

El '''equipu de Copa Davis de Venezuela''' representa a [[Venezuela]] nes competencies de [[tenis]] internacionales conocida como [[Copa Davis]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.copadavis.com/es/portada.aspx |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181007083715/https://www.copadavis.com/es/portada.aspx |fechaarchivu=2018-10-07 }}&lt;/ref&gt;

== Historia ==
Venezuela algamó la final del Grupu Americanu en 1960 y 1963, y más apocayá, tamién les eliminatories del Grupu Mundial en 1995 y 2002. El venezolanu Jorge Andrew protagonizó'l partíu de Copa Davis con más númberu de xuegos n'individuales, 100, perdiendo contra'l canadianu Harry Fritz 16-14 11-9 9-11 4-6 11-9 en 1982.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.copadavis.com/es/portada.aspx |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20181007083715/https://www.copadavis.com/es/portada.aspx |fechaarchivu=2018-10-07 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
'''Uniforme'''
{{Uniforme |color
brazu esquierdu = FFFFFF
|color brazu derechu = FFFFFF
|color cuerpu = FFFFFF
|color pantalón = 6Y0606
}}
&lt;/center&gt;

== Plantel Actual ==
{|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|- align=center bgcolor=#DDDDDD style=&quot;color:black;&quot;
!width=&quot;150&quot;|Xugador
!width=&quot;70&quot;|Individuales
!width=&quot;70&quot;|Dobles
!width=&quot;70&quot;|Total
|-align=center
|bgcolor=Lime|'''[[Roberto Maytín]]
|bgcolor=eeeaea|0 - 1
|bgcolor=Lime|7 - 3
|bgcolor=Lime|'''7 - 4
|-align=center
|bgcolor=Lime|'''[[Luis David Martínez]]
|bgcolor=Lime|4 - 5
|bgcolor=Lime|9 - 2
|bgcolor=Lime|'''13 - 7
|-align=center
|bgcolor=Lime|'''{{Nowrap|[[Ricardo Rodríguez-Pace]]}}
|bgcolor=Lime|12 - 4
|bgcolor=Lime|0 - 1
|bgcolor=Lime|'''12 - 5
|-align=center
|bgcolor=Lime|'''[[Miguel Angel Esti]]
|bgcolor=Lime|1 - 1
|bgcolor=Lime|0 - 0
|bgcolor=Lime|'''1 - 1
|}

== Últimes Resultaos ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! Años !! Equipu !! Resultáu !! Equipu !! Resultáu !! Equipu !! Resultáu !! Resultáu final
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2018]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2018|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2| ||colspan=2| ||rowspan=2|
|-
|| {{davis|GUA}} ||bgcolor=#ffffff| || ||bgcolor=#ffffff| || ||bgcolor=#ffffff| 
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2017]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2017|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|BAH}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 5-0 || {{davis|SLV}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 || {{davis|BRB}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3 
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2016]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2016|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|PAR}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 5-0 || {{davis|SLV}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 || {{davis|PER}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3
|}
{|class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;font-size:95%; text-align: center; width: 95%;&quot;
!colspan=&quot;12&quot; style=&quot;with: 100%;&quot; align=center |Otres resultaos
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2015]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2015|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|CRC}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 5-0 || {{davis|SLV}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 || {{davis|CHI}} ||bgcolor=pink|Perdió, 0-3
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2014]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2014|Grupu 1]] ||colspan=2|'''2ª Ronda play-offs ||colspan=2|'''1ᵉʳ Ronda play-offs ||colspan=2|'''Primer ronda ||rowspan=2|'''Baxa al Grupu II'''
|-
|| {{davis|URU}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4 || [[Exención (competiciones deportives)|BYE]] ||&lt;center&gt;- || {{davis|ECU}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2013]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2013|Grupu 2]]||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Xuba al Grupu I'''
|-
|| {{davis|GUA}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|PER}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|SLV}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-1
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2012]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2012|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|PUR}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 5-0 || {{davis|DOM|de=de la}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-3 ||&lt;center&gt;- ||&lt;center&gt;-
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2011]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2011|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|HAI}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 ||{{davis|PAR}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-3 ||&lt;center&gt;- ||&lt;center&gt;-
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2010]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2010|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|BOL}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|PER}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-1 || {{davis|MEX}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2009]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2009|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Semifinal ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|ANT}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|MEX}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 || {{davis|DOM}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2008]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2008|Grupu 2]] ||colspan=2|'''Play-offs ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|''' ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu II'''
|-
|| {{davis|SLV}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|BAH}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4 || - || -
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2007]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2007|Grupu 1]] ||colspan=2|'''2ª Ronda play-offs ||colspan=2|'''1ᵉʳ Ronda play-offs ||colspan=2|'''Primer ronda||rowspan=2|'''Baxa al Grupu II'''
|-
|| {{davis|COL}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4 || {{davis|MEX}} ||bgcolor=pink|Perdió, 0-5 || {{davis|PER}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2006]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2006|Grupu 1]] ||colspan=2|'''2ª Ronda play-offs ||colspan=2|'''1ᵉʳ Ronda play-offs ||colspan=2|'''Primer ronda||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu I'''
|-
|| {{davis|ECU}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 5-0 || {{davis|CAN}} ||bgcolor=pink|Perdió, 2-3 || {{davis|MEX}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2005]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2005|Grupu 1]] ||colspan=2|''' ||colspan=2|'''Primer ronda ||colspan=2|'''Final ||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu I'''
|-
|| - || - || {{davis|PER}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 4-1 || {{davis|CAN}} ||bgcolor=pink|Perdió, 0-4
|-align=&quot;center&quot;
|rowspan=2|[[2004]]&lt;br /&gt;[[Copa Davis 2004|Grupu 1]] ||colspan=2|''' ||colspan=2|'''1ᵉʳ Ronda play-offs ||colspan=2|'''Primer ronda||rowspan=2|'''Caltiénse Grupu I'''
|-
|| - || - || {{davis|BRA}} ||bgcolor=#00ff00|Ganó, 3-2 || {{davis|PAR}} ||bgcolor=pink|Perdió, 1-4
|}

== Frente por frente ==
{| {{tablaguapa}}
|-
!align=center colspan=2|Enfrentamientos ganaos
|-
| {{Davis|SLV}} || 5-0
|-
| {{Davis|URU}} || 4-3
|-
| {{Davis|PAR}} || 4-2
|-
| {{Davis|HAI}} || 4-0
|-
| {{Davis|GUA}} || 3-0
|-
| {{Davis|PER}} || 3-2
|-
| {{Davis|JAM}} || 2-0
|-
| {{Davis|BOL}} || 1-0
|-
| {{Davis|CRC}} || 1-0
|-
| {{Davis|PUR}} || 1-0
|-
!align=center colspan=2|Enfrentamientos igualaos
|-
| {{Davis|CUB}} || 1-1
|-
!align=center colspan=2|Enfrentamientos Perdíos
|-
| {{Davis|DOM|de=de la}} || 1-2
|-
| {{Davis|CHI}} || 1-2
|-
| {{Davis|ARG}} || 2-3 
|-
| {{Davis|COL}} || 4-5
|-
| {{Davis|BAH|de=de les}} || 3-5
|-
| {{Davis|ECU}} || 5-6
|-
| {{Davis|BRA}} || 1-5
|-
| {{Davis|CAN}} || 2-6
|-
| {{Davis|USA}} || 0-6
|-
| {{Davis|MEX}} || 1-7
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* https://www.daviscup.com/es/equipos/equipo.aspx?id=VEN Venezuela] en DavisCup.com

{{Tradubot|Equipo de Copa Davis de Venezuela}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Equipos de Copa Davis|Venezuela]]
[[Categoría:Seleiciones deportives de Venezuela|Tenis]]
[[Categoría:Tenis en Venezuela]]</text>
      <sha1>95gw4gka500904tr9yba7ac0lx5plw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Socorru Coloráu Internacional</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117321</id>
    <revision>
      <id>4527044</id>
      <parentid>4497538</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5235" sha1="1oqhxmlmde64v0mcp8yqitpg04o5ue7" xml:space="preserve">{{organización}}
El '''Socorru Coloráu Internacional''' ('''SRI''') foi un serviciu social internacional entamáu pola [[Internacional Comunista]] en [[1922]]. Creada por que funcionara como una [[Cruz Bermeya]] internacional ya independiente de cualquier organización o confesión relixosa. El SRI condució campañes de sofitu a los prisioneros comunistes y axuntó sofitu material y humanitariu en situaciones específiques. El SRI taba dirixíu por [[Clara Zetkin]], [[Elena Stásova]] y [[Tina Modotti]]. Foi eslleíu en 1947.

== Filiales nacionales ==
[[Ficheru:Bundesarchiv Bild 102-05979, Berlin, Pfingstreffen der Rot-Front-Kämpfer.jpg|230px|miniaturadeimagen|derecha|Carru con publicidá del Socorru Coloráu Internacional nuna cai de [[Berlín]], [[República de Weimar|Alemaña]], mientres una concentración de l'[[Alianza de Combatientes del Frente Coloráu]] (Roter Frontkämpferbund), organización venceyada al [[KPD]], en 1928]]
Escontra 1924 la organización tenía filiales nacionales en 19 países. Mientres la so esistencia, les filiales nacionales del Socorru Coloráu Internacional incluyeron&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.bolshevik.org/history/RevDef/Defense01.html |títulu=Spartacist materials on revolutionary defense policy: What Defense Policy for Revolutionaries?&lt;!-- Títulu xeneráu por un bot --&gt; |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110709081800/http://www.bolshevik.org/history/RevDef/Defense01.html |fechaarchivu=2011-07-09 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.arbarkiv.nu/pdf_wrd/vik02.pdf&lt;/ref&gt;
*[[Alemaña]]: ''Rote Hilfe Deutschlands''
*[[Austria]]: ''Österreichische Rote Hilfe'' (Socorru Coloráu Austriacu)
*[[Bulgaria]]: Organización de Sofitu de les Víctimes de la Dictadura Capitalista
*[[España]]: ''Socorru Coloráu Internacional''
*[[EE. XX.]]: International Labor Defense
*[[Francia]]: ''Secours Rouge International''
*[[Italia]]: Soccorso rosso italianu
*[[Méxicu]]: ''Lliga Pro Lluchadores Escorríos''
*[[Noruega]]: ''Norges Roede Hjelp''
*[[Países Baxos]]: ''Roode Hulp Holland''
*[[Polonia]]: ''El mioędzynarodowa Organizacja Pomocy Rewolucjonistom'' (MOPR - Comisión de Sofitu de los Prisioneros Políticos)
*[[Reinu Xuníu]]: ''International Class War Prisoners Aid''
*[[Suecia]]: ''Internationella röda hjälpen – svenska sektionen''
*[[XRSS]]: ''Международная организация помощи борцам революции'' (MOPR Socorru Coloráu Internacional de los Combatientes de la Revolución)

== Socorru Coloráu n'España ==
El Socorru Coloráu Internacional&lt;ref&gt;[http://www.secc.es/media/docs/9_3_Laura_María_Branciforte.pdf El Socorru Coloráu Internacional y la so intervención n'España]&lt;/ref&gt; apaeció n'España como una organización asistencial mientres la [[revolución d'Asturies]] en [[1934]]. La organización, qu'incluyía artistes y escritores, foi darréu reformada y espandióse a [[Barcelona]] en xineru de [[1936]] coles mires d'oponese al fascismu en múltiples frentes.

Mientres la [[Guerra civil española]], l'escritor [[Joaquín Arderíus]] foi'l presidente de la organización antes de exiliase a Francia y Méxicu. Les sos principales actividaes consistieron n'ayudar a los neños con comida na [[zona republicana]] y apurrir biblioteques a los soldaos. Contribuyeron tamién creando 275 hospitales, ambulancies, campañes d'hixene dental, etc. Destaca'l so llabor d'asistencia a los refuxaos que sufrieron la [[Masacre de la carretera Málaga-Almería]], especialmente de [[Norman Bethune]], ciruxanu canadianu especializáu n'afecciones del pulmón, qu'asistió y movió a refuxaos nuna ambulancia del Serviciu Canadianu de Tresfusión de Sangre mientres tres díes y tres nueches de manera ininterrumpida.

Esta organización foi illegalizada na [[Bandu Nacional|zona nacional]] pol [[Decreto númberu 108]]&lt;ref&gt;http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1936/022/J00085-00086.pdf&lt;/ref&gt; de la [[Xunta de Defensa Nacional]]; siendo ratificada dicha prohibición pola [[Llei de Responsabilidaes Polítiques]] de 1939.

La insinia del Socorru Coloráu consistía nuna S detrás de les rexes d'una prisión. 
El [[POUM]], un partíu [[Trotskista]] n'España, entamó un Socorru Coloráu paralelu n'oposición al Socorru Coloráu Internacional.

== Socorru Coloráu n'El Salvador ==
Amestar Pro-Lluchadores Escorríos foi en principiu conformada por Víctor M. Angulo, quien foi'l so secretariu xeneral. Otros altos oficiales fueron Tomás Coto González, quien fungió como secretariu de dicha Organización; Juan A. Guardado, secretariu de Propaganda, y Rafael Bondanza, secretariu financieru. Esti postreru convertir na mano derecha de [[Agustín Farabundo Martí|Farabundo Marti]], asina mesmu tuvo una prominente participación nel [[Llevantamientu llabrador n'El Salvador de 1932|llevantamientu salvadorianu de 1932]], tres el cual foi prindáu y depués fusiláu&lt;ref&gt;Anderson, Matanza, Curbstone Press, Connecticut, USA 1992 versión n'inglés, páx. 45&lt;/ref&gt;

== Notes y referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|International Rede Aid}}


{{Tradubot|Socorro Rojo Internacional}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Internacional Comunista]]
[[Categoría:Segunda República Española]]</text>
      <sha1>1oqhxmlmde64v0mcp8yqitpg04o5ue7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Periodu d'enteguerres</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117821</id>
    <revision>
      <id>4527109</id>
      <parentid>4512402</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T01:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 4 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17489" sha1="3g7nuagzzm8uc1o3p2tu5m5zwdy29p1" xml:space="preserve">{{Eventu}}
Conozse como '''periodu d'enteguerres''' o '''''interbellum''''' al periodu históricu del [[sieglu XX]] que va de [[1918]] a [[1939]]. Cronológicamente, puede establecese dende'l final de la [[Primer Guerra Mundial]] el [[11 de payares]] de [[1918]] y l'entamu de la [[Segunda Guerra Mundial]] el [[1 de setiembre]] de [[1939]].

Políticamente, esti periodu viose carauterizáu pola crisis de les [[democracies lliberales]], l'ascensu de los [[fascismos]] y los rexímenes autoritarios, según la puxanza de los movimientos obreros d'inspiración socialista o comunista que s'inspiraben nel trunfu [[bolxevique]] de la [[Revolución rusa]]. Económicamente, vio la recuperación de la [[Gran Guerra]] y una etapa d'euforia económica mientres los [[años 1920|años 20]] que se vería atayada pol [[Crack del 29]] y una fonda crisis que marcó los [[Años 1930|años 30]]. Tradicionalmente, la historiografía señaló esta dómina como'l preludiu qu'acabaría desaguando na [[Segunda Guerra Mundial]]. Por ello años más tarde entraron de nuevu en guerra.

== Descripción ==
=== Europa ===
La nueva configuración del mundu tres el final de la Primer guerra Mundial foi decidida poles [[Aliaos de la Primer Guerra Mundial|potencies aliaes]] mientres la [[Conferencia de Paz de París (1919)|Conferencia de Paz de París de 1919]], y que marcaría l'empiezu d'esta dómina.&lt;ref&gt;{{cita web | títulu = La Conferencia de Paz en París (1919) | url = http://clio.rediris.es/udidactica/IGM/trataos.htm#conferencia%20parís }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web| títulu = Conferencia de París 1919| autor = Juan Carlos Ocaña| url = http://www.historiasiglo20.org/GLOS/conferenciaparis.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web| títulu = Conferencia de Paris (1919)| url = http://clio.rediris.es/udidactica/IGM/glosariu.htm#CONFERENCIA%20DE%20PARÍS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web| títulu = La Primer Guerra Mundial: La Conferencia de París 1919| url = http://www.wiseupkids.com/informacion/historiauni/conferencia.pdf| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20080511232121/http://www.wiseupkids.com/informacion/historiauni/conferencia.pdf| fechaarchivu = 2008-05-11}}&lt;/ref&gt; Sicasí, el final de la guerra nun supunxo nin tanto l'empiezu d'un periodu estable o pacíficu: nel casu d'Europa, la situación políticu-social viose darréu ximelgada por fechos como la [[Revolución de Payares|Revolución de Payares de 1918]] n'Alemaña, la [[República Soviética Húngara|Revolución húngara de 1919]] o la [[Guerra d'Independencia turca]] (1919-1923). Estos socesos nun fixeron sinón confirmar el fracasu de la pretendida intención d'instaurar un periodu de paz y estabilidá tres la &quot;Gran Guerra&quot;, anque la creación de la [[Sociedá de Naciones]] diba empuesta a evitar l'españíu de nuevos conflictos.

Non menos importante foi l'establecimientu nel territoriu del [[Imperiu rusu]] del primer [[estáu socialista]] de la historia. Al empiezu del periodu produció la victoria de los ''[[bolxeviques]]'' na [[Guerra Civil Rusa]] y l'asentamientu definitivu de la [[Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques]] (URSS). La so victoria, sicasí, provocó que les potencies occidentales y los vecinos de la URSS establecieren el conocíu como &quot;[[Gordón sanitariu]]&quot;, p'aisllar a Europa y al mundu capitalista del nuevu estáu comunista.&lt;ref&gt;{{cita web| títulu = Ciclu de Conferencies &quot;Líderes del Sieglu XX&quot;| url = http://www.culturallascondes.cl/grafica/seminariu/2007/LideresGorbachovWalesa.doc| cita = &lt;small&gt;el llamáu gordón sanitariu nel periodu d'enteguerres, creáu poles potencies pa prevenir la espansión de la peste ruso” como se-y dicía, ye dicir del comunismu&lt;/small&gt;| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090320094358/http://www.culturallascondes.cl/grafica/seminariu/2007/LideresGorbachovWalesa.doc| fechaarchivu = 20 de marzu de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web| títulu = Kosovo como lleición| url = http://www.tribuna-popular.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=2408&amp;Itemid=1| cita = &lt;small&gt; Los occidentales tendieron ellí de momentu un gordón sanitariu como lu bautizaron- pa evitar que los bolxeviques rusos arimaren de comunismu a toa Europa.&lt;/small&gt;}}&lt;/ref&gt; La temprana muerte de [[Vladímir Ilich Lenin]] dexaría'l poder del país en manes d'[[Josif Stalin]], que se convertiría n'unu de los más importantes líderes a nivel global.&lt;ref&gt;Albert Djemal (2001); [https://books.google.es/books?id=tkNgo9yLOJUC&amp;pg=PA35&amp;dq=Jos%C3%A9+Stalin&amp;hl=es&amp;ei=LATPTM3FNsS14Qb_pITdDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Jos%C3%A9%20Stalin&amp;f=false ''Homes que camudaron el nuesu mundu''], Méxicu, páx. 35&lt;/ref&gt; A pesar de les medranes de les potencies occidentales pola andada revolucionariu, Stalin, a diferencia de Lenin y [[Trotsky]], oponer a la [[revolución mundial]] y foi más partidariu de la teoría del ''[[socialismu nun solu país]]'' que consolidaría'l sistema soviéticu.

[[Ficheru:Bundesarchiv Bild 102-09844, Mussolini in Mailand.jpg|thumb|230px|[[Benito Mussolini]] dando un discursu en [[Milán]], en mayu de [[1930]].]]

L'establecimientu del fascismu n'Italia (1923) so la dictadura de [[Benito Mussolini]] solo diba marcar l'empiezu d'un fenómenu, el de los ''[[fascismos]]'', que se diba estender per Europa a lo llargo de los siguientes años.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://independent.typepad.com/elindependent/2007/10/qu-ye-el-fascis.html|títulu=Voces de Llibertá: ¿Qué ye'l fascismu?|fechaaccesu=3 de xineru de 2017|apellíu=García Larralde|nome=Humberto|fecha={{fecha|30|10|2007|enllaz=non}}|sitiuweb=independent.typepad.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://independent.typepad.com/elindependent/2009/03/más-polítiques-fascistes.html Más polítiques fascistes], por [[Alberto Benegas Lynch]] (h), ''El Independent''&lt;/ref&gt; De resultes del [[Crac del 29]], la crisis económica qu'afectaba al mundu occidental aumentó entá más la popularidá d'estos movimientos, que dempués d'esa fecha empezaron a crecer en sofitu popular y poder políticu. En [[1933]] el líder del [[Partíu nazi|Partíu nazi alemán]], [[Adolf Hitler]], facer col poder n'Alemaña y con ello marcaba l'empiezu d'una espiral qu'acabaría desaguando na [[Segunda Guerra Mundial]]. N'otros estaos, como [[Segunda República Polaca|Polonia]], [[Reinu de Yugoslavia|Yugoslavia]], [[Reinu d'Hungría (1920-1945)|Hungría]], [[Reinu de Bulgaria|Bulgaria]], [[Reinu de Grecia|Grecia]] y los [[Estaos Bálticos]], tamién s'instauraron distintos rexímenes autoritarios con desigual sofitu per parte de grupos sociales, sectores relixosos y l'exércitu. El trunfu de los fascismos viose clisáu pola crisis de les [[democracies lliberales]] y la medrana de les clases medies a los [[movimientos obreros]] (comunistes, [[socialistes]] y [[anarquistes]]) que pudieren desaguar nuna revolución. En dellos países, el revisionismu escontra los trataos de paz posteriores a la Primer Guerra Mundial (Alemaña, Italia o Hungría) tamién contribuyó al sofitu d'estos movimientos.

Polo xeneral, fueron dos décades marcaes pol cambéu radical de la rellación ente les fuercies internacionales, les meyores téuniques y pol marcáu contraste ente un enorme desenvolvimientu del capitalismu nos [[años 1920]] y la so mayor crisis económica nos [[años 1930]]. Na primer etapa los estaos occidentales, a que'l so lideralgu yá asitiar Estaos Xuníos, vivieron momentos de gran desenvolvimientu económicu. La bonanza d'esti periodu ye conocida como los ''[[felices años venti]]'' y terminaría abruptamente col &quot;Crac del 29&quot;, que daría pasu a un periodu de crisis económica xeneralizada hasta l'empiezu de la Segunda Guerra Mundial en [[1939]]. Viose a esta [[Depresión (economía)|depresión]] como una de les principales causes de la crisis de les democracies lliberales, según del ascensu de los fascismos y los movimientos obreros.

=== España ===
N'España'l periodu d'enteguerres viose carauterizáu pola crisis de la monarquía d'[[Alfonsu XIII d'España|Alfonsu XIII]] y la instauración en [[1923]] de la [[Dictadura de Primo de Rivera]], que cuntó col sofitu de dellos sectores ([[burguesía]] catalana, exércitu) y la indiferencia de bona parte de la población. El so ésitu na [[Guerra del Rif]] supunxo una inyeición de sofitu a mediaos de los [[años 1920|años 20]], pero la crisis económica de 1929 y el descreitu de la Dictadura acabaron provocando la so cayida a empiezos de 1930. La so final tamién supunxo que la institución monárquica viérase arrastrada na so cayida, daqué que se punxo de manifiestu nes [[Eleiciones municipales del 12 d'abril de 1931|eleiciones municipales de 1931]] y la bonal [[Proclamación de la Segunda República Española]].&lt;ref&gt;[[Santos Juliá|Juliá, Santos]] (2009); ''La Constitución de 1931''. Madrid: Iustel. páxs. 25, 129&lt;/ref&gt;

A pesar de l'acoyida popular, la nueva república viose afeutada pola inestabilidá políticu-social y l'heriedu de la crisis económica, y por graves socesu como la [[Revolución d'Asturies de 1934]]&lt;ref&gt;[[Fernando Claudín]] (1985). «Delles reflexones sobre Ochobre 1934». En Gabriel Jackson y otros. ''Ochobre 1934. Cincuenta años pa la reflexón'', páxs. 43-44&lt;/ref&gt; y el [[La Sanjurjada|fallíu golpe d'Estáu de 1932]].&lt;ref&gt;{{cita llibru | apellíos = Maura| nome = Miguel| enllaceautor =Miguel Maura | coautores = [[Joaquín Romero Maura]]| editorial = Marcial Pons Historia| editor = | otros = | títulu = Asina Cayó Alfonsu XIII| edición = | fecha = | añu = 2007| mes = | ubicación = Madrid| id = | isbn = 978-84-96467-44-6| páxines = 457 y ss.| capítulu = capítulu II: La Sanjurjada| url = https://books.google.es/books?id=bkRJRdxnK0MC&amp;pg=PA457&amp;lpg=PA457&amp;dq=la+sanjurjada&amp;source=bl&amp;ots=NON6_oEMMsf&amp;sig=lBmnB-hM6CPlPEvD5kxPx7a8LHs&amp;hl=es&amp;ei=fcMCSo-2Y5Oasga9q4nKCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7#PPA457,M1| cita = }}&lt;/ref&gt; En 1936, el fracasu d'un [[Golpe d'Estáu n'España de xunetu de 1936|nuevu golpe d'Estáu]] acabó desaguando nuna [[Guerra Civil Española|guerra civil]] qu'esgañó al país mientres los siguientes trés años y terminó cola instauración d'una [[Dictadura franquista|dictadura fascista]] sol control de [[Francisco Franco]].

=== América ===
[[Ficheru:Migrant Mother, alternative version (LOC fsa.8b29527).jpg|thumb|230px|[[Florence Owens Thompson]] (madre migrante), fotografía icónica de la [[Gran Depresión]], autora [[Dorothea Lange]] (1936).]]

Nel [[continente americanu]], el periodu tamién se vio carauterizáu pola bonanza económica de los años 20. Sicasí, el crack de [[1929]] provocó la crisis y el posterior estancamientu de les economíes de la zona, cuantimás les esportaciones de los países suramericanos a [[Estaos Xuníos]] y [[Europa]].

Los Estaos Xuníos, que la so intervención na &quot;[[Primer Guerra Mundial|Gran Guerra]]&quot; fuera decisiva, volviéronse otra vegada escontra'l [[aislacionismo]]. L'anterior política esterior de [[Woodrow Wilson]] volver na so contra cuando'l Congresu norteamericanu votó en contra de l'adhesión a la Sociedá de Naciones. La so política internacional llindar a esporádiques intervenciones militares nos estaos títeres del Caribe ([[Guerres bananeras]]), como la intervención de los [[Cuerpu de Marines de los Estaos Xuníos|marines]] en [[Nicaragua]] (1927-1934) pa intentar prindar a [[Augusto César Sandino]].&lt;ref&gt;{{cita web|url = http://www.sandinorebellion.com/ |títulu = The Sandino rebellion (''la rebelión de Sandino)}}&lt;/ref&gt; Sicasí, foi l'indiscutible líder de desenvolvimientu económicu de los años 20.

L'ambiente social norteamericanu quedó perbién reflexáu na novela de [[F. Scott Fitzgerald]], ''[[The Great Gatsby]]''. Esta bonanza dir al traste col [[Crak de 1929|Crack de la Bolsa de Nueva York]] en 1929 y el periodu de crisis económica que lu siguió, la &quot;[[Gran Depresión]]&quot;. Los años 30 destacaríen pola llegada al gobiernu de [[Franklin D. Roosevelt]], y les sos polítiques del ''[[New Deal]]'' antes del españíu de la Segunda Guerra Mundial.&lt;ref&gt;Albert Desbiens, ''Histoire des États-Unis : De la folle prospérité au New Deal'', Collection Nouveau Monde, páx. 254&lt;/ref&gt;

Méxicu, qu'en 1920 inda s'atopaba nes últimes rabotaes de la [[Revolución mexicana]], vio asitiada finalmente la so situación sociu-política y el so [[Constitución Política de los Estaos Xuníos Mexicanos de 1917|Constitución de 1917]]. A finales de la década de 1920, sicasí, el país volvió vese sacudíu de nuevu pola violencia de la llamada &quot;[[Guerra Cristera]]&quot;, nome que recibió la resistencia armada de los sectores católicos más intransixentes a l'aplicación de la llexislación y les polítiques públiques empobinaes a acutar la participación de la Ilesia católica tantu na vida pública como nos bienes de la nación. La violencia mientres esti conflictu foi tal que dellos autores cifren en 250&amp;nbsp;000 el númberu total de muertos primero que s'algamar un conveniu de paz en [[1929]].&lt;ref name= Danes82 &gt;Edgar Danés Rojas (2008). ''Noticies del Edén: la ilesia católica y la Constitución mexicana''. Tamaulipas: Universidá Autónoma de Tamaulipas, páx. 82&lt;/ref&gt; Los [[Años 1930|años 30]] veríen la llegada del [[Partíu Nacional Revolucionariu]] (PNR), antecedente del [[Partíu Revolucionariu Institucional]], y les reformes sociales de los gobiernos de [[Plutarco Elías Calles]] y [[Lázaro Cárdenas del Río]]. Una de les reformes más destacaes sería la [[Espropiación del petroleu en Méxicu|Espropiación petrolera]] llevada a cabu mientres el gobiernu de Lázaro Cárdenas.&lt;ref&gt;Schuler, Friedrich Y. (2000): ''Mexico between Hitler and Roosevelt. Mexican Foreigns Relations in the Age of Lázaro Cárdenas 1934-1949''. Albuquerque: University of New Mexico, ISBN 0-8263-2160-7; páxs. 141-142&lt;/ref&gt;

Ente [[1932]] y [[1935]] tuvo llugar la llamada [[Guerra del Chaco]] ente [[Bolivia]] y [[Paraguái]], empecipiada por disputes fronterices y arremente del control del [[Chaco Boreal]] ente dambos países. Ente [[1932]] y [[1933]] tuvo tamién llugar la [[Guerra colombo-peruana]] ente [[Colombia]] y [[Perú]], empecipiada por disputes fronterices y pol control de la ciudá portuaria de [[Leticia (Colombia)|Leticia]] y el calce de los ríos [[Ríu Putumayo|Putumayo]] y [[Ríu Amazones|Amazones]]. Sacante les intervenciones militares norteamericanes, la del Chaco y la colombo-peruana constituyeron les úniques guerres abiertes ente dos países americanos mientres esti periodu.

== Periodización histórica ==
La [[historiografía]] occidental suel estremalo en delles etapes:

* La recuperación postbélica ente [[1919]] y [[1924]];
* La puxanza económica ente [[1925]] y [[1929]];
* El [[Crac del 29|Crack de 1929]] y la posterior &quot;[[Gran Depresión]]&quot; que lu siguió hasta 1933 o 1936;
* L'ascensu de los fascismos y los rexímenes autoritarios, especialmente'l casu de la [[Italia fascista]] (1923) y l'[[Alemaña nazi]] (1933);
* La [[Guerra Civil Española]] (1936-1939) y la xestación de la [[Segunda Guerra Mundial]]. Esta postrera viose acompañáu d'importantes acontecimientos como la [[Invasión xaponesa de Manchuria]] (1931); la [[Invasión d'Etiopía|Invasión italiana d'Etiopía]] y la [[Remilitarización de Renania]] (1936); la [[Segunda guerra sino-xaponesa|Invasión xaponesa de China]] (1937); o'l &quot;[[Anschluss]]&quot; (anexón) alemán d'Austria y la [[Crisis de los Sudetes]] (1938).

== Ver tamién ==
* [[Guerra Civil Europea]]
* [[Sociedá de Naciones]]
* [[Causes de la Segunda Guerra Mundial]]
* [[Segunda Guerra de los Trenta Años]]
* [[Eldorado (Berlín)]]

== Referencies ==
=== Notes ===
{{llistaref|2}}

=== Bibliografía ===
*Alonso García, Teresa (1990) [https://books.google.es/books?id=N1QzaokRoasC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=enteguerres&amp;hl=es&amp;ei=DDWATeyJOIjTgQfutOz-Bw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''La economía d'enteguerres: la gran depresión''], Ed. Akal.
*Frías Núñez, Marcelo (1995) [https://books.google.es/books?id=4TAxVldx5vwC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=enteguerres&amp;hl=es&amp;ei=YDWATfWmKsWtgQf1iOmVCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CC4Q6AEwAQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Les democracies parllamentaries nel periodu d'enteguerres''], Ed. Akal.
*Pertierra de Rojas, José Fernando (1990); [https://books.google.es/books?id=VFdpQQHSz14C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Per%C3%ADodo+de+enteguerres&amp;hl=es&amp;ei=aTOATaykDsbFgAfH6ISKCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false'Les Rellaciones internacionales mientres el periodu d'enteguerres''], Ed. Akal.

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Interwar decades}}
*[http://www.historiasiglo20.org/EG/index.htm ''Historiasiglo20.org'': El periodu d'enteguerres]
*[http://recursostic.educacion.es/kairos/web/ensenanzas/eso/contemporánea/entreguerres_00.html ''Programa Kairos'': &quot;El periodu d'Enteguerres: La Revolución Rusa. La Gran Depresión y l'ascensu de los totalitarismos. Arte y cultura nel sieglu XX&quot;]
*[https://web.archive.org/web/20080905224507/http://www.crrl.com.fr/archives/expo19-39/dossier/page1.htm ''Centre Régional Résistence et lliberté'' 1919-1939 : des clés pour comprendre 1999] (En [[Idioma francés|francés]])
*{{Enllaz rotu|''Periodu enteguerres''|http://www.portalplanetasedna.com.ar/ente_guerres.htm|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Tradubot|Período de entreguerras}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Periodu d'enteguerres| ]]</text>
      <sha1>3g7nuagzzm8uc1o3p2tu5m5zwdy29p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Partíu Andalucista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118033</id>
    <revision>
      <id>4527114</id>
      <parentid>4437562</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>488</id>
      </contributor>
      <comment>[[c:User:Krd|Krd]] esborró l'archivu &quot;Grupo_parlamentario_andalucista_1978_1982.jpg&quot; en Commons porque No license since 2 September 2026.</comment>
      <origin>4527114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35966" sha1="4shqwzt1u5n0asyd9vrfkdlhk9h0th1" xml:space="preserve">{{Ficha de partíu políticu
| nome = Partíu Andalucista
| color = green
| logo =Logo Partido Andalucista.svg
| presidente =
| secretariu =
| líder =
| voceru =
| fundación = [[1976]] {{infobox ref|1}}
| disolución = [[2015]]&lt;ref name=&quot;diariosur&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.diariosur.es/andalucia/201509/12/pon-cuatro-decadas-historia-20150912195656.html |títulu=El Partíu Andalucista pon fin a cuatro décades d'historia |obra=Diariu Sur |fecha=12 de setiembre de 2015 |fechaaccesu=12 de setiembre de 2015}}&lt;/ref&gt;
| mocedá = [[Mocedaes Andalucistes]]
| ideoloxía = [[Nacionalismu andaluz]]&lt;br /&gt;[[Federalismu]]&lt;br /&gt;[[Progresismu]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130301132216/http://www.partidoandalucista.org/index.php/presentacion Ideoloxía]. Partíu Andalucista.&lt;/ref&gt;
| partíos =
| see = C/ Rastru, 8 ([[Sevilla]])
| europea = [[Alianza Llibre Europea]]
|escaños1_títulu= [[Diputación provincial|Diputaciones provinciales]]
|escaños1 = {{Ficha de partíu políticu/escaños|2|228|hex=#046D40}}
|escaños2_títulu= [[Conceyos d'Andalucía|Conceyales n'Andalucía]]
|escaños2 = {{Ficha de partíu políticu/escaños|319|9031|hex=#046D40}}
| web = [http://arquivo.pt/wayback/20141128103105/http%3A//www.partidoandalucista.org/ www.partidoandalucista.org]
| nota1 = A partir d'[[Alianza Socialista d'Andalucía]], col nome de ''Partíu Socialista d'Andalucía'' (PSA) dende [[1976]], ''Partíu Socialista d'Andalucía-Partíu Andaluz'' (PSA-PA) dende [[1979]] y ''Partíu Andalucista'' dende [[1984]] hasta la so disolución en [[2015]].
}}

El '''Partíu Andalucista''' '''(PA)''' foi un [[partíu políticu]] [[España|español]] encuadráu dientro del [[nacionalismu andaluz]] y d'enclín [[progresista]]. Yera la formación más importante del [[nacionalismu andaluz]], anque como tolos partíos d'esti enclín, anguaño ye extraparlamentario, tantu nel [[Congresu de los Diputaos]] como nel [[Parllamentu d'Andalucía]], magar, ye la cuarta fuercia política en representación municipal n'[[Andalucía]], con 319 conceyales.&lt;ref&gt;{{cita web|autor=Ministeriu del Interior del Gobiernu d'España|títulu=Resultaos eleutorales de les eleiciones municipales de 2015|url=http://resultadoslocales2015.interior.es/99MU/DMU994100P_L1.htm?d=48|fechaaccesu=16 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;

El PA foi fundáu en [[1976]] cuando l'[[Alianza Socialista d'Andalucía]], creada en [[1971]], adoptó'l nome de '''Partíu Socialista d'Andalucía''' ('''PSA'''). Darréu, en [[xineru]] de [[1979]], mientres l'intre del II Congresu del PSA, adóptase'l nome de '''Partíu Socialista d'Andalucía-Partíu Andaluz''' ('''PSA-PA'''). En [[febreru]] de [[1984]] adopta'l so actual nome: Partíu Andalucista. Históricamente, el PA ostentó l'alcaldía d'importantes centros urbanos d'[[Andalucía]] como [[Sevilla]], [[Xerez de la Frontera]] o [[Alxecires]].

== Ideoloxía ==
El PA declarábase ideolóxicamente como una organización política [[nacionalismu andaluz|nacionalista andaluza]], [[federalismu|federalista]], y [[progresismu|progresista]]. El so principal motivación ye l'ampliación y caltenimientu de l'[[Xunta d'Andalucía|autonomía andaluza]], lluchando en contra d'una &quot;actitú conformista&quot; y defendiendo la identidá cultural d'[[Andalucía]].

El PA declarábase como una organización política que defendía los intereses del pueblu andaluz y buscaba llograr la igualdá ante otru pueblos d'[[España]]. Esto quier dicir que dende'l PA consideraben a [[Andalucía]] como una [[nación]] con identidá cultural propia, condición que tuvo cabida hasta güei nel artículu 2 de la [[Constitución Española de 1978]], y que se conquistó como en nengún otru territoriu español, a partir de la ratificación de l'autonomía y l'Estatutu en [[referendu]]. Por ello, defendíen esti fechu político y xurídico naquelles instituciones y organizaciones nes que taben presentes.

El PA declarábase tamién como una organización progresista, refiriéndose namái dende una opción comprometida con un desenvolvimientu sociu-económicu autónomu y sostenible d'[[Andalucía]], innovador y con poder pa xenerar iniciatives, y d'esta forma, superar los desequilibrios territorial y social de dientro y la dependencia y desigualdá al respective d'otros pueblos, refugando l'actual papel que s'asigna a la comunidá autónoma de suministradora de recursos y mano d'obra pocu cualificada.

El PA denominábase [[federalismu|federalista]], pos sofitaba un modelu d'organización política que superara l'Estáu de les Autonomíes y qu'avanzara escontra un [[Estáu federal]] n'[[España]].

Declarábase, finalmente, d'izquierdes, al manifestar qu'esistía una prioridá indiscutible pola construcción d'una sociedá más xusta y [[igualdá|igualitaria]], abierta y [[tolerancia social|tolerante]], [[pacifismu|pacífico]] y [[Derechos de solidaridá|solidaria]], que garantice'l caltenimientu del patrimoniu cultural y natural qu'identifica a la comunidá por que sía esfrutáu pola próximes xeneraciones, según un nivel y calidá de vida que faiga posible la máxima felicidá y bienestar al pueblu andaluz.

== Historia ==
[[Ficheru:Vélez-Málaga PA.jpg|thumb|200px|Vista d'una sede del Partíu Andalucista (PA) na llocalidá de [[Vélez-Málaga]].]]

=== Entamos na clandestinidá ===
Hasta [[1965]] los oríxenes del movimientu andalucista remontar al [[nacionalismu andaluz]] desenvueltu mientres el [[sieglu XIX]] y les primeres décades del [[sieglu XX]], que'l so mayor teóricu foi [[Blas Infante]], el reconocíu como ''&quot;Padre de la Patria Andaluza&quot;''. En [[1962]] [[Alejandro Rojas Marcos]] (que darréu sería alcalde de [[Sevilla]]) venía calteniendo contactos en diversos sectores sociales coles mires d'impulsar una organización política d'ámbitu andaluz, forzada a la clandestinidá pol [[franquismu]]. Na primavera de [[1965]] establécense los oríxenes del primer partíu políticu netamente andaluz, con un grupu creáu en redol a la facultá de Derechu de la [[Universidá de Sevilla]] que, ensin conocer a [[Blas Infante]], llegó a les mesmes conclusiones qu'él: la esistencia d'una identidá andaluza, esixencia d'autonomía, independencia política y autogobiernu, posiciones más o menos izquierdistes, reivindicación d'igualdá con [[Cataluña]] y el [[País Vascu]], etc.

[[Ficheru:Carlos cano facebook.jpg|thumb|El cantautor [[Carlos Cano]] actuando nun actu eleutoral del PSA-PA presidíu por [[Alejandro Rojas Marcos]].]]
El grupu adopta'l nome de ''Compromisu Políticu d'Andalucía'' y escueye una secretaría colexada, integrada por [[Alejandro Rojas Marcos]], [[Luis Uruñuela]], Emilio Vaz y Eligia Lorenzo ente otros. Sofítase ideolóxicamente na defensa de la [[democracia]], el [[socialismu]] económicu y el [[lliberalismu]] cultural, tou ello nel ámbitu d'una [[Andalucía]] autónoma, n'igualdá colos otros pueblos d'[[España]] y por aciu el preséu d'una organización política andaluza soberana, esto ye, non integrada en nenguna estructura centralista.

En [[1966]] decide aprovechase la estructura llegal del réxime franquista pa exercer la so aición política. Rojas Marcos presentar a les eleiciones municipales pol [[terciu familiar]], saliendo escoyíu'l [[13 de payares]] y sorprendiendo a la mesma estructura de la dictadura, que nun previera esta estratexa de la oposición, pero tres un repitíu enfrentamientu abiertu coles autoridaes franquistes, acabaríen decidiendo l'arrenunciu al escañu de conceyal nel Conceyu de Sevilla, denunciando asina la falta de llibertá de la dictadura, non ensin antes aprovechar el calter públicu de los plenos municipales pa denunciar tou tipu de problemes llocales y nacionales. Lo mesmo asocedió un añu dempués al presentase a les Cortes, en [[1968]] xunir a la formación de la [[Mesa Democrática]] y reclamando en [[1970]] un estatutu propiu para [[Andalucía]].

En [[1971]], la revista Ruedo Ibéricu publica en [[París]] el primer manifiestu d'[[Alianza Socialista d'Andalucía]] (ASA), nel que se pide l'autonomía p'[[Andalucía]], al traviés de [[Radio París]]. En [[1974]] l'ASA integrar na [[Xunta Democrática d'España]].

=== Transición a la democracia y preautonomía ===
En [[1976]] pronunciar en [[Sevilla]] el primer mitin políticu n'[[Andalucía]] dende la [[Guerra Civil Española]], nel que se convida a tola oposición antifranquista a tar na tribuna y a dicir unes pallabres, esventolexando per primer vegada en 40 años la [[bandera d'Andalucía]]. Ye n'anguaño cuando l'ASA pasa a llamase Partíu Socialista d'Andalucía (PSA).

El PSA integrar na [[Federación de Partíos Socialistes]] y, nes [[eleiciones xenerales d'España de 1977|eleiciones xenerales de 1977]] presentar en coalición col [[Partíu Socialista Popular (España)|Partíu Socialista Popular]] (PSP) d'[[Enrique Tierno Galván]], sol nome de Partíu Socialista Popular-Unidá Socialista (PSP-US). Anque la coalición llogra 6 escaños en toa [[España]] (unu d'ellos por [[Cádiz]]), el PSA nun ocupa nengunu d'ellos, colos que, al integrase'l PSP nel [[PSOE]], queda ensin representación parllamentaria.

Un tiempu más tarde, la Xunta Liberalista que fundara [[Blas Infante]] integrar nel PSA, nun actu celebráu en [[Ronda (Málaga)|Ronda]] el [[21 de mayu]] de [[1978]].

En [[1979]] celébrase'l II Congresu del PSA, añader el nomatu &quot;Partíu Andaluz&quot; a les sigles yá esistentes. Les eleiciones xenerales d'esi añu constitúin un relativu ésitu pal PSA, yá que se consiguen cinco diputaos nel [[Congresu de los Diputaos]] y 326.000 votos. Nes municipales consiguen 250.000 votos, ganáu conceyos destacaos como'l de [[Xerez de la Frontera]] ([[Pedro Pacheco]]), el de [[Sevilla]] ([[Luis Uruñuela]]) y el de [[Ronda (Málaga)|Ronda]] ([[Juan Harillo]]), ente otros.

El referendu del [[28 de febreru]] de [[1980]] pa la constitución de l'autonomía andaluza pela vía del artículu 151 de la Constitución, de normal acutáu a los trés nacionalidaes históriques ([[Cataluña]], [[País Vascu]] y [[Galicia]]), fracasa en dos provincies: [[Provincia d'Almería|Almería]] y [[Provincia de Xaén (España)|Xaén]]. Vistu que'l 54% del censu eleutoral defendió'l ''sí'', la situación yera insostenible pal gobiernu d'[[Adolfo Suárez]], que quixera que [[Andalucía]] aportara a la so autonomía pol artículu 143. En vista de la situación, el PSA llega a un alcuerdu cola UCD: l'andalucista [[Alejandro Rojas Marcos]] y el ministru [[Rodolfo Martín Villa]] proponen conxuntamente pasar pol artículu 144 de la constitución, pa otorgar el mesmu nivel de competencies a un estatutu andaluz bien particular. Esi pactu resultó fatal pal PSA, yá que anque representó'l desbloquéu autonómicu, una campaña desamarrada pol [[PSOE]] (qu'aceptara esta vía) fixo apaecer al PSA como &quot;traidor&quot; a los intereses d'[[Andalucía]].

=== Democracia y autonomía ===
Mientres les siguientes eleiciones llógrense resultancies moderaes n'eleiciones llocales y municipales, inclusive en [[Barcelona]], conocida como la ''novena provincia andaluza'' pola so alta población d'andaluces y fíos d'andaluces, yá sol nome de Partíu Andalucista.
[[Ficheru:JUNTA ~1.JPG|thumb|Imaxe del ~momentu nel que les Xuntes Liberalistas d'Andalucía integrar nel PSA-PA (1978).]]

En [[1996]] los andalucistes participen nel gobiernu de la [[Xunta d'Andalucía]] en coalición col [[PSOE]]. Ye la primer vegada qu'un partíu puramente andaluz forma parte del gobiernu autonómicu, ocupando les conseyeríes de Rellaciones col Parllamentu y la de Turismu y Deporte, al cargu d'[[Antonio Ortega García|Antonio Ortega]] y [[José Núñez Castain]], respeutivamente.

En [[1999]] presentar a les [[eleiciones al Parllamentu Européu de 1999 (España)|eleiciones europees]] dientro de la [[Coalición Europea (1999)|Coalición Europea]], coalición de partíos rexonalistes y nacionalistes na que van allegar partíos como [[Coalición Canaria]] (CC), [[Xunió Valenciana]] (UV), l'entós [[Partíu Aragonés Rexonalista]] (PAR) y el mesmu PA. El presidente de la coalición yera l'entós secretariu xeneral del PA, [[Antonio Ortega García|Antonio Ortega]].

Nes eleiciones municipales de [[xunu]] de [[1999]] el PA llogra 356.000 votos, 30 alcaldíes y 545 conceyales en toa [[Andalucía]]. Ye'l meyor resultáu de la so historia, que-y convierte na quinta fuercia política d'[[España]]. Mientres esta dómina, [[Pedro Pacheco]], históricu alcalde de [[Xerez de la Frontera]] col PSA y el PA, dexa'l partíu fundando'l suyu propiu, pal que recupera'l nome históricu del partíu: [[Partíu Socialista d'Andalucía (2001-2011)|Partíu Socialista d'Andalucía]].

Nes [[Eleiciones xenerales d'España de 2000|eleiciones xenerales del añu 2000]] el PA consigue per última vegada representación nel [[Congresu de los Diputaos]]. L'escañu nel [[Congresu de los Diputaos]], por [[Provincia de Cádiz|Cádiz]], foi para [[José Núñez Castain]].

N'[[ochobre]] del añu [[2000]] celébrase'l XII Congresu Nacional del PA en [[Torremolinos]]. Nesti procesu congresual produzse unu de los momentos más cruciales del PA de los últimos años. Preséntense trés corrientes: la oficialista, la de ''Nuevu Andalucismu'' (liderada por [[Julián Álvarez Ortega|Julián Álvarez]] y Antonio Moreno) y la de ''Mayoría pol Cambéu'', liderada pola conceyal sevillana María del Mar Calderón (corriente na que Pedro Pacheco participaba).

=== Historia recién ===
Mientres el XII Congresu, los dos corrientes renovadores del PA pretendíen algamar un alcuerdu de consensu pa presentar un candidatu común y asina poder anovar la direición del Partíu. Sicasí, la esistencia de tensiones ente miembros de ''Nuevu Andalucismu'' y ''Mayoría pol Cambéu'' torgaron l'alcuerdu. Los resultaos fueron los siguientes: el candidatu oficialista Antonio Ortega llogró'l 59% de los votos, mientres los &quot;pachequistas&quot; de María del Mar Calderón y la so corriente ''Mayoría pol Cambéu'' llograron el 21% de los votos, y los renovadores de Nuevu Andalucismu lideraos por Antonio Moreno y Julián Álvarez el 20%. Bifórcase asina la corriente de [[Pedro Pacheco]], creando'l [[Partíu Socialista d'Andalucía (2001-2011)|Partíu Socialista d'Andalucía]] (PSA).

Julián Álvarez gana les eleiciones en [[Écija]] per tercer vegada consecutiva, pero un pactu ente'l [[PSOE]], [[Izquierda Xunida (España)|IX]] y un tránsfuga del PSEI estremar de l'alcaldía, polo que se retira temporalmente de la política.

En [[2004]] el PA consigue caltener los sos cinco diputaos nel [[Parllamentu d'Andalucía]]. Con [[Antonio Ortega García|Antonio Ortega]] como candidatu a la presidencia de la [[Xunta d'Andalucía]], consiguieron el 6,25% de los votos nes [[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2004|eleiciones autonómiques]]. Pero al consiguir el [[PSOE-A]] la mayoría absoluta, el PA dexó de formar parte del executivu autonómicu. Nes [[Eleiciones xenerales d'España de 2004|eleiciones xenerales]] celebraes el mesmu día, el PA perdió'l so únicu escañu nel [[Congresu de los Diputaos]].

Nes [[eleiciones al Parllamentu Européu de 2004]], el PA integrar na [[Coalición Europea (2004)|Coalición Europea]], formada por partíos de diversa ideoloxía, toos nacionalistes y rexonalistes, como [[Coalición Canaria]], el [[Partíu Aragonés]], la [[Chunta Aragonesista]] (CHA), [[Unió Mallorquina]] y [[Xunió Valenciana]]. La cabeza de llista d'esta candidatura foi l'ex-alcalde andalucista de [[Sevilla]], [[Alejandro Rojas Marcos]]. La Coalición Europea consiguió 197.231 votos, y el so meyor resultáu llograr n'[[Andalucía]], con 63.783 votos (2,47%). Magar estes cifres, la coalición nun consiguió nengún eurodiputáu.&lt;ref&gt;[http://www.historiaelectoral.com/eu2004.html Eleiciones al Parllamentu Européu de 2004. Historia Eleutoral]&lt;/ref&gt;

El [[4 d'avientu]] de [[2004]] celebróse'l XIII Congresu Nacional del PA. Nesti Congresu, amás de la candidatura del entós secretariu xeneral [[Antonio Ortega García|Antonio Ortega]], preséntase una segunda candidatura liderada pol desbancado alcalde d'[[Écija]], Julián Álvarez, resultando ésta ganadora y dando asina paso al entamu d'una nueva etapa nel Partíu Andalucista.

El nuevu equipu escoyíu pa dirixir el PA llega dende'l municipalismo y nenguna de les persones que la integraben, sacante Álvarez, ocupó nunca un cargu na direición del PA. La renovación empecipiada provoca la retirada de la política activa de los anteriores dirixentes del Partíu, incluyíu [[Antonio Ortega García|Antonio Ortega]], el secretariu xeneral saliente. L'escalabru del PA nuna de les sos places fuertes como ye la [[provincia de Sevilla]], nes [[eleiciones municipales de 2007]], provoca un nuevu alderique internu nel Partíu, tres la perda de la casi totalidá d'alcaldíes que presidía dichu partíu. La llocalidá d'[[Isla Cristina]], na [[provincia de Huelva]], escenificó nos informativos dichu escalabru, yá que hasta la fecha fuera feudu tradicional del PA y perdióse en saliendo del gobiernu con mayoría absoluta.

=== Cayente y desapaición ===
[[Ficheru:PilarGonzálezModino.jpg|thumb|Fotografía de [[Pilar González]], secretaria xeneral del PA ente [[2008]] y [[2012]].]]
Nes [[eleiciones xenerales españoles de 2008]], a pesar de dir el PA en coalición cola práutica totalidá de los partíos nacionalistes andaluces (sol nome de [[Coalición Andalucista]]), llogren un escalabru inda mayor al perder la so representación nel [[Parllamentu d'Andalucía]]. Nes [[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2008|eleiciones autonómiques]] del mesmu añu, el PA presentar nuna candidatura conxunta de toles fuercies nacionalistes d'[[Andalucía]]; sicasí, la resultancia nun foi positivu, al perder más de la metá de los sos votos y los sos 5 escaños de [[2004]], que pasaron a manes del [[Partíu Popular]] (PP).

[[Ficheru:AJR marzo.jpg|thumb|[[Antonio Jesús Ruiz]] foi'l postreru secretariu xeneral del PA, exerciendo dende [[xunetu]] de [[2012]] hasta la disolución del partíu en [[2015]].]]
El [[7 de xunu]] de [[2008]] celébrase'l XIV Congresu Estraordinariu del PA en [[Sevilla]], onde se consigue un consensu ente los candidatos a la secretaría xeneral, que yeren [[Pilar González]] y [[Francisco Jiménez (políticu)|Francisco Jiménez]], alcordando apurrir 12 miembros la llista ganadora y 8 la perdedora. Resulta ganadora González, siendo ella la nueva secretaria xeneral. Jiménez ostentaría la vicesecretaría xeneral. Mientres los díes [[23 de mayu|23]] y [[24 de mayu]] de [[2009]] celebróse'l XV Congresu Nacional Estraordinariu, tamién en [[Sevilla]], nel qu'actualizaron los sos estatutos y aprobaron la so declaración ideolóxica vixente hasta [[2012]].

Pa les [[eleiciones al Parllamentu Européu de 2009]] el PA formó parte de la [[Coalición per Europa (2009)|Coalición per Europa]], formada por dellos partíos nacionalistes de centru y centru-derecha como [[Convergència i Unió]] (CiU), el [[Partíu Nacionalista Vascu]] (PNV) y [[Coalición Canaria]]. El candidatu andalucista foi [[Carlos Bautista]].&lt;ref&gt;[https://elpais.com/diario/2009/06/08/espana/1244412006_850215.html CiU ve la resultancia como l'entamu del cambéu en Cataluña], ''El País'', 8 de xunu de 2009.&lt;/ref&gt; La coalición llogró {{formatnum|26556}} votos n'Andalucía.&lt;ref name=&quot;resultancies definitives&quot;&gt;[http://www.boe.es/boe/dias/2009/06/24/pdfs/BOE-A-2009-10476.pdf Alcuerdu de 23 de xunu de 2009, de la Presidencia de la Xunta Eleutoral Central, pol que se dar# en la publicación de los resultaos de les eleiciones de Diputaos al Parllamentu Européu convocaes por Real Decretu 482/2009, de 3 d'abril, y celebraes el 7 de xunu de 2009, con indicación del númberu d'escaños y de votos llograos poles candidatures proclamaes].&lt;/ref&gt;

El [[11 de xunu]] de [[2009]], l'hasta entós alcalde de [[Ronda (Málaga)|Ronda]], [[Antonio Marín Lara]], xunto a los 8 conceyales del PA de la llocalidá, presenten la so baxa nel partíu y pasen a militar nel [[PSOE]]. Poco dempués fixo lo propio l'alcalde de [[Yunquera]], tamién del PA. Meses más tarde son declaraos como tránsfugas n'unu de los últimos escándalos d'esti fenómenu n'[[España]]. Según el Pactu Antitransfuguismo, el PSOE nun puede volver presentar a nengún d'ellos, nin a Marín Lara, nin a nengún de los conceyales tránsfugas. Magar ello, darréu diríen en llistes eleutorales socialistes.
&lt;ref&gt;[http://www.diariosur.es/v/20100204/malaga/ronda-oxetu-deseyo-20100204.html/ Ronda, oxetu de deséu], ''Diariu Sur'', 4 de febreru de 2010.&lt;/ref&gt;

El [[30 de xineru]] de [[2010]], nuna asamblea del PA celebrada en [[Sevilla]], proclamar por unanimidá, pero cola ausencia del Comité Llocal de [[Mocedaes Andalucistes]] (JJAA), a [[Pilar González]] como candidata a l'alcaldía de la ciudá pa les [[eleiciones municipales de 2011]], en consiguiendo la unidá col PSA que fundó [[Pedro Pacheco]].&lt;ref&gt;[http://www.sevillaactualidad.com/noticias/sevilla/47-politica/4529-pilar-gonzalez-qel-andalucismu-ye-la llave-del-cambio-en-sevillaq.html Pilar González: «L'andalucismu ye la llave de cambéu en Sevilla»], ''Sevilla Actualidá'', 2 de febreru de 2010.&lt;/ref&gt;

El [[1 de mayu]] de [[2011]], nun Congresu Estraordinariu, el PSA de Pacheco decidió integrase de nuevu nel PA.&lt;ref&gt;[http://partidosocialistadeandalucia.wordpress.com/2011/05/01/el partíu socialista-de-andalucia-psa-integrar en-el partíu andalucista/ El Partíu Socialista d'Andalucía (PSA) integrar nel Partíu Andalucista], 1 de mayu de 2011.&lt;/ref&gt; Pedro Pacheco, promotor de l'anterior separación, nun secunda la reunificación y funda el partíu [[Plataforma Andaluza - Foru Ciudadanu]]{{ensin referencies}}.

Nes [[eleiciones municipales d'España de 2011|eleiciones municipales de 2011]] el PA llogró un total de 230.274 votos, consiguiendo 470 conceyales en 282 conceyos distintos. Los resultaos fueron desemeyaes según les provincies, produciéndose un aumentu de conceyales al respective de [[2007]] nes provincies d'[[Provincia d'Almería|Almería]], [[Provincia de Granada|Granada]], [[Provincia de Sevilla|Sevilla]] y [[Provincia de Cádiz|Cádiz]], baxando nes otres cuatro provincies, como recueyen los datos oficiales de les eleiciones. Los mayores ésitos del PA fueron el llogru de l'alcaldía de [[Puerto Real]], feudu tradicional d'[[Izquierda Xunida (España)|IX]], y de [[Los Barrios]], dambos conceyos na [[provincia de Cádiz]]. [[Pilar González]] nun consiguió, por pocos votos, l'acta de conceyal nel [[Conceyu de Sevilla]].&lt;ref&gt;{{cita publicación | url=http://elecciones.mir.es/resultados2011/99MU/DMU992831P_L1.htm | títulu=Resultaos provisionales de les candidatures del Partíu Andalucista nes eleiciones llocales de 2011 | publicación=[[Ministeriu del Interior d'España|Ministeriu del Interior]] | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160709182805/http://elecciones.mir.es/resultados2011/99MU/DMU992831P_L1.htm | archivedate=2016-07-09 | fechaaccesu=2021-08-11 }}&lt;/ref&gt;

Nes [[Eleiciones xenerales d'España de 2011|eleiciones xenerales de 2011]] el PA llogró 76.852 votos, lo que significó un 0,31% del total de votos válidos n'[[España]]. Por circunscripciones, los sos meyores datos dar en [[circunscripción eleutoral de Cádiz|Cádiz]] (onde superó'l 3%), en [[circunscripción eleutoral de Sevilla|Sevilla]] y en [[circunscripción eleutoral de Córdoba|Córdoba]] (onde superó'l 2%). Creció en toles provincies andaluces al respective de les xenerales anteriores salvu en [[circunscripción eleutoral de Málaga|Málaga]] y [[circunscripción eleutoral de Granada Granada]].&lt;ref&gt;{{cita publicación | url=http://elecciones.mir.es/resultadosgenerales2011/99CG/DCG990106P_L1.htm?d=525 | títulu=Resultaos provisionales de les candidatures del Partíu Andalucista nes eleiciones de 2011 al Congresu de los Diputaos | publicación=[[Ministeriu del Interior d'España|Ministeriu del Interior]] | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304082915/http://elecciones.mir.es/resultadosgenerales2011/99CG/DCG990106P_L1.htm?d=525 | archivedate=2016-03-04 | fechaaccesu=2018-03-06 }}&lt;/ref&gt;

Nes [[eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2012]], celebraes el [[25 de marzu]], el PA presentó a González como candidata a la presidencia de la [[Xunta d'Andalucía]]. Empeoraron les sos resultancies al respective de [[2008]], ensin llograr diputaos, y quedando per primer vegada per debaxo de los 100.000 votos, baxando en toles provincies sacante en [[Provincia de Cádiz|Cádiz]].&lt;ref&gt;[http://ccaa.elpais.com/ccaa/2012/03/25/andalucia/1332702620_123377.html Un Parllamentu ensin colores nuevos], ''El País'', 25 de marzu de 2012.&lt;/ref&gt; El [[30 d'abril]] de [[2012]], tres la denuncies a la Comisión de Garantíes del PA de la presunta creación d'un partíu políticu per parte de González, ésta opta por dimitir denunciando una serie de presiones internes.&lt;ref&gt;[http://www.abcdesevilla.es/20120501/andalucia/sevp-pilar-gonzalez-acusa-montar-20120501.html Pilar González vase y el PA acusar de montar otru partíu], ''ABC'', 1 de mayu de 2012.&lt;/ref&gt;

El [[26 de mayu]] de [[2012]] el Comité Nacional del PA, máximu órganu ente congresos de la formación, decide ampliar el XVI Congresu, que tuvo dos sesiones: una en [[xunetu]] y otra final en [[seronda]] de [[2012]]. Na primer sesión anováronse los órganos de direición, según los estatutos y la ratificación de la ponencia ideolóxica de la formación. Darréu, empecipióse un procesu abiertu a la sociedá andaluza con vistes &quot;por que'l pueblu andaluz faiga so l'únicu preséu de que dispón pa construyir el so propiu futuru&quot;.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120529040111/http://www.partidoandalucista.org/index.php/noticias/961-el-xvi-congreso-nacional-del-pa-se-amplia-p'abrir-a-la sociedá andaluza El XVI Congresu Nacional del Partíu Andalucista ampliar p'abrir a la sociedá andaluza], web del Partíu Andalucista.&lt;/ref&gt;

Tres la primer parte del XVI Congresu del PA foi escoyíu como nuevu secretariu xeneral [[Antonio Jesús Ruiz]], tercer teniente d'alcalde en [[El Puerto de Santa María]].&lt;ref&gt;[http://www.abcdesevilla.es/20120708/andalucia/sevi-antonio-jesus-ruiz-escogido-201207081743.html Antonio Jesús Ruiz, escoyíu secretariu xeneral del PA con 204 votos], ''ABC'', 9 de xunetu de 2012.&lt;/ref&gt;

Nes [[eleiciones al Parllamentu Européu de 2014 (España)|eleiciones al Parllamentu Européu de 2014]], el PA dedició nun volver allegar nel senu de [[Coalición per Europa (2014)|Coalición per Europa]] y faelo en solitariu, presentando a la realizadora cinematográfica [[Pilar Távora]] como cabeza de llista.&lt;ref name=&quot;BOE&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.boe.es/boe/dias/2014/04/29/pdfs/BOE-A-2014-4577.pdf |títulu=Alcuerdo de 28 d'abril de 2014, de la Xunta Eleutoral Central, de proclamación de candidatures a les eleiciones de Diputaos al Parllamentu Européu, convocaes por Real Decretu 213/2014, de 31 de marzu, a celebrar el 25 de mayu de 2014 |fechaaccesu=19 de mayu de 2014 |autor=[[Xunta Eleutoral Central]] |fecha=29 d'abril de 2014 |publicación=[[Boletín Oficial del Estáu]]}}&lt;/ref&gt; La formación llogró {{formatnum|49523}} votos, de los cualos {{formatnum|45462}} dir n'Andalucía, onde foi la séptima fuercia política, llogrando'l 1,70 % de los votos.&lt;ref name=&quot;Resultaos&quot;&gt;Ellaboración propia a partir de {{cita web|url=http://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2014-6233|títulu=Alcuerdo de la Xunta Eleutoral Central, pol que se dar# en la publicación de los resultaos de les eleiciones de Diputaos al Parllamentu Européu|autor=Boletín Oficial del Estáu|enllaceautor=Boletín Oficial del Estáu|fecha=12 de xunu de 2014}}&lt;/ref&gt;

Pa les [[Eleiciones municipales d'España de 2015|eleiciones municipales de 2015]] el PA confirmó que la so candidata a l'alcaldía de [[Sevilla]] sería [[Pilar Távora]],&lt;ref&gt;http://www.abcdesevilla.es/sevilla/20130425/sevi-tavora-candidata-alacalda-201304251231.html&lt;/ref&gt; tamién cabeza de llista nes [[Eleiciones al Parllamentu Européu de 2014]].

=== Disolución ===
[[Ficheru:Miguel Molina Chamorro.png|miniaturadeimagen|Miguel Molina Chamorro, postreru secretariu xeneral del PA en la Janda]]
Nel XVII Congresu Estraordinariu del PA, convocáu del [[12 de setiembre]] de [[2015]] en [[Torremolinos]] ([[Provincia de Málaga|Málaga]]), aprobar por 243 votos a favor, 57 votos en contra y 2 astenciones la disolución de la formación. Les estructures andalucistes namái van siguir funcionando al traviés d'una &quot;comisión xestora de lliquidación&quot; pa dar cobertoria llegal a los 319 conceyales que fueron escoyíos so les sigles del PA.&lt;ref name=&quot;diariosur&quot;/&gt;

== Resultaos eleutorales ==
=== Congresu de los Diputaos ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Comicios
! Cabeza de llista
!# de votos
! % de&lt;br /&gt;votos
! Escaños&lt;br /&gt;llograos
! Notes
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1979|1979]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Alejandro Rojas-Marcos]]
| align=&quot;right&quot; | 325.842
| align=&quot;right&quot; | 1,81%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|5|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1982|1982]]'''
| align=&quot;center&quot; | Alejandro Rojas-Marcos
| align=&quot;right&quot; | 84.474
| align=&quot;right&quot; | 0,4%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1986|1986]]'''
| align=&quot;center&quot; | Alejandro Rojas-Marcos
| align=&quot;right&quot; | 94.008
| align=&quot;right&quot; | 0,47%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1989|1989]]'''
| align=&quot;center&quot; | Alejandro Rojas-Marcos
| align=&quot;right&quot; | 212.687
| align=&quot;right&quot; | 1,04%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|2|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1993|1993]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Salvador Pérez Bueno]]
| align=&quot;right&quot; | 96.513
| align=&quot;right&quot; | 0,41%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 1996|1996]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[María del Mar Calderón]]
| align=&quot;right&quot; | 134.800
| align=&quot;right&quot; | 0,54%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 2000|2000]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[José Núñez Castain]]
| align=&quot;right&quot; | 206.255
| align=&quot;right&quot; | 0,89%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|1|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 2004|2004]]'''
| align=&quot;center&quot; | José Antonio González
| align=&quot;right&quot; | 181.868
| align=&quot;right&quot; | 0,70%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 2008|2008]]'''
| align=&quot;center&quot; | José Antonio González
| align=&quot;right&quot; | 68.679
| align=&quot;right&quot; | 0,27%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
| Dientro de [[Coalición Andalucista]].
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones xenerales d'España de 2011|2011]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Fernando Álvarez-Ossorio]]
| align=&quot;right&quot; | 76.999
| align=&quot;right&quot; | 0,32%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|350|hex=green}}
|
|}

=== Parllamentu d'Andalucía ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! Comicios
! Cabeza de llista
!# de votos
! % de&lt;br /&gt;votos
! Escaños&lt;br /&gt;llograos
! Notes
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 1982|1982]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Luis Uruñuela]]
| align=&quot;right&quot; | 153.709
| align=&quot;right&quot; | 5,39%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|3|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 1986|1986]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Luis Uruñuela]]
| align=&quot;right&quot; | 196.947
| align=&quot;right&quot; | 5,77%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|2|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 1990|1990]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Pedro Pacheco]]
| align=&quot;right&quot; | 296.496
| align=&quot;right&quot; | 10,75%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|10|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 1994|1994]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Alejandro Rojas-Marcos]], [[Pedro Pacheco]]
| align=&quot;right&quot; | 208.862
| align=&quot;right&quot; | 5,79%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|3|109|hex=green}}
| Dientro de [[Coalición Andalucista - Poder Andaluz]]. &lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 1996|1996]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Pedro Pacheco]]
| align=&quot;right&quot; | 287.764
| align=&quot;right&quot; | 6,66%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|4|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2000|2000]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Antonio Ortega García]]
| align=&quot;right&quot; | 300.356
| align=&quot;right&quot; | 7,43%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|5|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2004|2004]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Antonio Ortega García]]
| align=&quot;right&quot; | 276.674
| align=&quot;right&quot; | 6,16%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|5|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2008|2008]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Julián Álvarez Ortega]]
| align=&quot;right&quot; | 124.243
| align=&quot;right&quot; | 2,76%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|109|hex=green}}
| Dientro de [[Coalición Andalucista]].{{#tag:ref|Coalición del Partíu Andalucista (PA), [[Partíu Socialista d'Andalucía (2001-2011)|Partíu Socialista d'Andalucía]] (PSA), [[Izquierda Andaluza]] (IA), [[Foru Andaluz]] (FA), [[Converxencia Andaluza]] de Málaga, [[Asamblea Nacional d'Andalucía]] (ANA), [[Unidá Popular d'Andalucía]] (UPAN), [[Lliberación Andaluza]] (LA) y [[Partíu Social y Centrista de Cames]].|group=&quot;nota&quot;}}
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2012|2012]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Pilar González]]
| align=&quot;right&quot; | 96.608
| align=&quot;right&quot; | 2,50%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu d'Andalucía de 2015|2015]]'''
| align=&quot;center&quot; | [[Antonio Jesús Ruiz]]
| align=&quot;right&quot; | 60.679
| align=&quot;right&quot; | 1,53%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|0|109|hex=green}}
|
|-
| align=&quot;left&quot; colspan=&quot;6&quot; |
&lt;small&gt; &lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt; Coalición del Partíu Andalucista (PA) y el [[Partíu Andaluz del Progresu]] (PAP). &lt;br /&gt; &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt; D'ellos, 2 del PA y 1 del PAP.
|}

=== Parllamentu de Cataluña ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Comicios
! Cabeza de llista
!# de votos
! % de&lt;br /&gt;votos
! Escaños&lt;br /&gt;llograos
! Notes
|-
| align=&quot;center&quot; | '''[[Eleiciones al Parllamentu de Cataluña de 1980|1980]]'''
| [[Francisco Hidalgo (políticu)|Francisco Hidalgo]]
| align=&quot;right&quot; | 71.841
| align=&quot;right&quot; | 2,66%
| {{Ficha de partíu políticu/escaños|2|135|hex=green}}
|
|}

== Ver tamién ==
* [[Nacionalismu andaluz]]
* [[Alejandro Rojas-Marcos]]

== Notes ==
{{llistaref|group=&quot;nota&quot;}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://arquivo.pt/wayback/20141128103105/http%3A//www.partidoandalucista.org/ Páxina web del Partíu Andalucista]
* [https://www.facebook.com/PartidoAndalucista/ Facebook del Partíu Andalucista]
* [https://twitter.com/PAndalucista/ Twitter oficial del Partíu Andalucista]
* [https://web.archive.org/web/20070927223034/http://www.partidoandalucista.org/estatutos.pdf Estatutos del Partíu Andalucista]
* [http://www.aecpa.es/congresu_05/archivos/area6/GT-24/PEREZ-NIETO-Enrique(UAL).pdf «El lideralgu políticu nel Partíu Andalucista (PA)», d'Enrique G. Pérez Nieto]. Artículu del VII Congresu Español de Ciencia política y de l'Alministración.

{{Tradubot|Partido Andalucista}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Partíos nacionalistes andaluces]]
[[Categoría:Partíos políticos d'Andalucía]]
[[Categoría:Partíos políticos disueltos en 2015]]</text>
      <sha1>4shqwzt1u5n0asyd9vrfkdlhk9h0th1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luftwaffe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126599</id>
    <revision>
      <id>4526980</id>
      <parentid>4354668</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5648" sha1="oeacye989qb1tv36qu2ikz0kzgesjw9" xml:space="preserve">{{Organización}}
Anguaño la '''''Luftwaffe''''' ({{audiu|De-Luftwaffe-pronunciation.ogg|&lt;small&gt;escuchar&lt;/small&gt;}}, lliteralmente «[[Arma aérea]]» n'[[idioma alemán|alemán]]) ye la denominación de la [[fuercia aérea]] de la [[República Federal d'Alemaña]] formada en [[1955]] y reunificada cola de la [[República Democrática Alemana]] en [[1990]] tres la cayida del [[Muriu de Berlín]]. Ye una de les trés armes coles que cunta la ''[[Bundeswehr]]'', la fuercia de defensa federal d'Alemaña.
== Oríxenes ==
Dempués de la [[Segunda Guerra Mundial]], l'aviación alemana quedó amenorgada considerablemente, y l'aviación militar foi prohibida totalmente cuando la Luftwaffe foi eslleida oficialmente n'agostu de [[1946]] pola [[Comisión Aliada de Control]].
[[Ficheru:Panavia Tornado IDS of Luftwaffe, static display, Radom AirShow 2005, Poland.jpg|left|thumb|250px|[[Panavia Tornado]].]]
[[Ficheru:Airbus A310 MRT MedEvac.jpg|thumb|250px|Airbus A310 al serviciu de la Luftwaffe]]
Esto camudó cuando la República Federal d'Alemaña xuntar a la [[OTAN]] en [[1955]], pos los aliaos occidentales creyeron que [[Alemaña]] precisaba ser rearmada ante l'amenaza del aumentu militar de la [[XRSS]] y de los sos aliaos del [[Pactu de Varsovia]].

Al traviés de les décades siguientes, la Luftwaffe foise forniendo sobremanera d'aviones fabricaos llocalmente so llicencia. La [[Cruz de Fierro]] nel fuselaje, y la bandera nacional de República Federal d'Alemaña podíen vese nos terremplenes. Munchos pilotos bien conocíos, que llucharen cola Luftwaffe na [[Segunda Guerra Mundial]], apuntar na nueva fuercia aérea de la posguerra y fueron grandes instructores nos [[Estaos Xuníos]] antes de volver a la República Federal d'Alemaña p'ameyorar el diseñu de los aviones. Estos incluyeron a [[Erich Hartmann]]* (352 aviones enemigos destruyíos), [[Gerhard Barkhorn]] (301), [[Günther Rall]] (275) y [[Johannes Steinhoff]] (176). Steinhoff, que sufrió un valtamientu nun [[Messerschmitt Me 262]] pocu antes del final de la guerra, lo que-y dexó repulgu na cara y otres partes del cuerpu, foi designáu comandante en xefe de la Luftwaffe, con Rall como'l so socesor inmediatu. Hartmann retiróse como coronel en [[1970]]. Kammhuber tamién sirvió cola Luftwaffe de la posguerra, retirándose en [[1962]] como inspeutor de la ''Bundesluftwaffe''.

Mientres los años 60, la &quot;[[crisis de los Lockheed F-104]]&quot; constituyó un problema políticu de primer orde, yá que fueron munchos los pilotos d'estos Lockheed F-104 que s'estrellaron dempués de ser modificaos pa sirvir na Luftwaffe, d'un total de 916 unidaes adquiríes, perder por accidentes 300. Por ello'l ''[[Starfighter]]'' foi llamáu'l &quot;fabricante de viudes&quot;. Per otra parte, la versión canadiana del [[F-86]] norteamericanu SABRE, [[Canadair Cl-13]], goció d'una llarga carrera colos escuadrones de caza de la Luftwaffe, yá que 75 d'ellos incorporáronse al serviciu dempués de [[1957]].
Pa empiezos de los 80, la Luftwaffe, atopábase integrada a la 2ª ATAF y 4ª ATAF (ATAF Allied Tactical Air Force o Fuercia Aérea Táctica Aliada), les sos unidaes de combate taben subordinaes al Taktische Luftflotten Kommando (Comandu Tácticu de la Flota de Combate), y arrexuntábense en 4 Divisiones, la 1ª con sede en Messtetten, la 2ª en Birkenfeld, la 3ª en Kalkar, y la 4ª en Aurich, por esa dómina los F - 104 fueron reemplazaos polos [[Panavia Tornado]].
Los EE UU apurrieron les armes nucleares pal usu n'Alemaña según los términos d'un alcuerdu del arsenal nuclear de la [[OTAN]]. Nel [[2005]], apurrieron 60 bombes nucleares táctiques B61, almacenaes nes bases aérees de [[Büchel]] y [[Base Aérea de Ramstein|Ramstein]].
Munchos países creen qu'esto viola los artículos I y II del tratáu nuclear de non proliferación.

== Reunificación ==
La fuercia aérea alemana del este foi la única ente los países del [[Pactu de Varsovia]] en ser fornida de cutiu col avión de combate soviéticu estándar. La ''[[Fuercia Aérea y Defensa Aérea del Exércitu Popular Nacional|Luftstreitkräfte der NVA]]'' goció de menos autonomía qu'otres fuercies aérees del bloque del Este.
[[Ficheru:Eurofighter 9803 5.jpg|thumb|250px|Un Eurofighter Typhoon alemán]]

Al contrariu que la Luftwaffe de la República Federal d'Alemaña, les marques ensambladas nel avión reflexaron la identidá del país como perteneciente al bloque comunista. Estes marques consistieron nun diseñu de forma diamantada, nel cual podía tar vistu verticalmente empobináu trés rayes en negru, colloráu y l'oru superáu pol martiellu y el compás. Dempués de que se reunificaran la RDA y de la República Federal d'Alemaña n'ochobre de 1990, el control de la Luftstreitkräfte foi asumíu pola Alemaña Federal unificada, y les sos marques de RDA fueron substituidas pola Cruz de Fierro. Sicasí, la mayoría d'éstos fueron vendíos a los nuevos aliaos europeos del Este agora parte de la [[OTAN]], como [[Polonia]] y los Estaos bálticos. Dende los años 70, siguióse viviegamente la construcción del avión de combate européu, tal como'l [[Panavia Tornado]] y el [[Eurofighter]], pa llograr una mayor independencia de los EE UU.

== Ver tamién ==

* [[Aeronaves de la Luftwaffe]]
* [[Bundeswehr]]
* [[Luftwaffe (Wehrmacht)]] (1935-1945)
* [[Luftstreitkräfte der NVA]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.luftwaffe.de Páxina oficial de la Fuercia Aérea Alemana]


{{Tradubot|Luftwaffe}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Fuercies armaes d'Alemaña]]
[[Categoría:Militarismu alemán]]
[[Categoría:Luftwaffe| Lutfwaffe]]</text>
      <sha1>oeacye989qb1tv36qu2ikz0kzgesjw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monarquía federal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127606</id>
    <revision>
      <id>4527009</id>
      <parentid>4437035</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="bolytsrkyp5fs4o7ls9may58b6ga71e" xml:space="preserve">La '''monarquía federal''' ye una federación d'estaos con un solu [[monarca]] como [[presidente]] de la [[federación]], pero calteniendo los títulos monárquicos, amás de tener un sistema de gobiernu non-monárquicu per parte de los estaos xuníos a la federación.{{ensin referencies}}

== Aplicación actual ==
Nos últimos años el [[Reinu de Bélxica]] y el [[Reinu d'España]] fueron referíos como monarquíes federales, anque nengún ta oficialmente definíu como tal.&lt;ref&gt;Ronald L. Watts, ''Comparing Federal Systems''. McGill-Queen's University Press, 2003. ISBN 0-88911-835-3&lt;/ref&gt; L'exemplu más popular ye la [[Mancomunidá de Naciones|Commonwealth]] Británica. Países como [[Australia]] y [[Canadá]], tamién son monarquíes federales, que tienen la so autonomía como gobiernu y comparten la so xefa d'estáu, la [[Reina Sabela II]].&lt;ref&gt;{{Citation| last=Victoria| enllazautor=Victoria of the United Kingdom| publication-date=29 March 1867| títulu=Constitution Act, 1867| series=Preamble| publication-place=Westminster| publisher=Queen's Printer| url=http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html| fechaaccesu=21 de mayu de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation| last=Victoria| enllazautor=Victoria of the United Kingdom| publication-date=9 July 1900| títulu=Commonwealth Of Australia Constitution Act| series=Preamble| publication-place=Westminster| publisher=Queen's Printer| url=http://www.aph.gov.au/senate/xeneral/constitution/preamble.htm| fechaaccesu=21 de mayu de 2009| archiveurl=https://web.archive.org/web/20090520151519/http://www.aph.gov.au/senate/xeneral/constitution/preamble.htm| archivedate=20 de mayu de 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520151519/http://www.aph.gov.au/senate/xeneral/constitution/preamble.htm |date=2009-05-20 }}&lt;/ref&gt; En dambos casos, un Gobernador Xeneral exerz los poderes del monarca a nivel nacional, ente que un Teniente-Gobernador (en Canadá), y un Gobernador (n'Australia) exerz el poder del monarca en cada [[Organización territorial de Canadá|provincia canadiana]] y [[Organización territorial d'Australia|estáu australianu]] respeutivamente.

Anguaño'l términu puede aplicase en tol sentíu a los [[Emiratos Árabes Xuníos]] y [[Malasia]],&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.malaysianbar.org.my/constitutional_law/is_malaysia_an_islamic_state_.html?date=2007-12-01 |títulu=Tommy Thomas, &quot;Is Malaysia an Islamic State?&quot; 2005. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131102231050/http://www.malaysianbar.org.my/constitutional_law/is_malaysia_an_islamic_state_.html?date=2007-12-01 |fechaarchivu=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; nos cualos el xefe d'Estáu de la Federación escoyer d'ente los xefes [[emir]]es o [[sultan]]es (respeutivamente) que gobiernen los estaos constituyentes de la federación.

== Ver tamién ==
* [[Monarquía]]

== Referencies ==
{{llistaref}}


{{Tradubot|Monarquía federal}}

[[Categoría:Formes de monarquía]]</text>
      <sha1>bolytsrkyp5fs4o7ls9may58b6ga71e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bancu d'Inglaterra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128208</id>
    <revision>
      <id>4526958</id>
      <parentid>4239740</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="t4h2wih1jhc2b2tm3x54y3mqrbpumcq" xml:space="preserve">{{referencies|t=20200625143437}}
{{Organización}}

El '''Bancu d'Inglaterra''' (n'[[idioma inglés|inglés]]: ''Bank of England''), oficialmente '''Gobernador y Compañía del Bancu d'Inglaterra''' (n'[[idioma inglés|inglés]]: ''Governor and Company of the Bank of England'') ye'l [[bancu central]] del [[Reinu Xuníu]], y ye l'encargáu de dictar la [[política monetaria]] del país al traviés del so Comité de Política Monetaria. Funciona como'l Bancu Central del [[Gobiernu del Reinu Xuníu]] y ente otres la so función ye la d'emitir y controlar la circulación de la [[llibra esterlina]].

Pertenez al [[Sistema Européu de Bancos Centrales]] magar, como'l Reinu Xuníu nun adoptó'l [[euru]], nun venció les sos competencies en materia de política monetaria al [[Bancu Central Européu]].

La so sede atópase allugada na [[Ciudá de Londres]], nel so barriu financieru, na cai Threadneedle, motivu pol cual n'ocasiones denominar popularmente como ''The Old Lady of Threadneedle Street'' o ''The Old Lady'' (n'español, ''La Vieya Dama de la Cai Threadneedle'' o ''La Vieya Dama''). 

L'edificiu onde tien la so sede ye obra del arquiteutu británicu Sir. [[John Soane]] y foi construyíu ente los años de 1792 y 1823.

L'actual gobernador del Bancu d'Inglaterra ye [[Mark Carney]], que sustituyó a [[Mervyn King]], que asocediera de la mesma a [[Edward George|Sir Edward George]]. L'actual gobernador Mark Carney aportó al cargu con 48 años y ye canadianu, convertíu por tanto nel primer estranxeru en tomar les riendes del bancu emisor inglés nos cuasi 320 años d'historia del Bancu d'Inglaterra. Mark Carney ablucó al mundu cuando s'afayó qu'allegaba a trabayar nel so primer día nel bancu en metro.

== Historia del Bancu d'Inglaterra ==

[[Ficheru:Bank of England.jpg|thumb|Bancu d'Inglaterra, [[Leeds]].]]

El Bancu d'Inglaterra, al igual que'l bancu de Francia y Alemaña, nun empezó -como usualmente piénsase- como bancu estatal nin como empresa de la corona, sinón como bancu priváu, controláu en bona midida pola dinastía banquera europea que s'instalara en forma familiar n'Inglaterra, Francia, Alemaña, Austria ya Italia: la cla [[Rothschild]], xunto coles sos asociaes Kuhn, Loeb, Lehman, Warburg, etc.
La familia Rothschild tenía un enorme poder financieru en toa Europa, pero deseyaben aumentar y asina establecer les polítiques financieres nos principales países europeos. El Bancu foi fundáu en 1694, seis años dempués de la [[Revolución Gloriosa]], y foi nacionalizáu el 1 de marzu de 1946 por cuenta de la Segunda Guerra Mundial.
Ye'l segundu Bancu Central creáu na historia, dempués del [[Bancu de Suecia]].

== Gobernadores del Bancu d'Inglaterra ==
{{AP|Gobernadores del Bancu d'Inglaterra}}
== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.bankofengland.co.uk/ Bancu d'Inglaterra]
* [https://web.archive.org/web/20091112053609/http://www.forexmotion.com/index.php/es/tipos-de-cambéu.html Datos de Tases d'interés , puesta al día por ForexMotion.com]
* [http://www.bankofengland.co.uk/about/legislation/1694act.pdf 1694 Acta fundacional del Bancu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070415022121/http://www.bankofengland.co.uk/about/legislation/1694act.pdf |date=2007-04-15 }}


{{Tradubot|Banco de Inglaterra}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Bancos centrales d'Europa|Inglaterra]]
[[Categoría:Bancos del Reinu Xuníu]]
[[Categoría:Historia económica del Reinu Xuníu]]
[[Categoría:City de Londres]]
[[Categoría:Instituciones y organismos con sede en Londres]]
[[Categoría:Organizaciones fundaes en 1694]]
[[Categoría:Sistema Européu de Bancos Centrales|Inglaterra]]</text>
      <sha1>t4h2wih1jhc2b2tm3x54y3mqrbpumcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Williams Grand Prix Engineering</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129625</id>
    <revision>
      <id>4527010</id>
      <parentid>4488912</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92927" sha1="fr037nvir34qj159md7j2hxg2qw5bps" xml:space="preserve">{{equipu}}
'''Williams [[Martini Rossi|Martini]] Racing''',&lt;ref name=&quot;F1&quot;/&gt;enantes conocida como '''Williams F1 Team''' y tradicionalmente como '''Williams Grand Prix Engineering''', ye un equipu de [[Fórmula 1]] creáu en [[1977]] por [[Frank Williams]] y [[Patrick Head]], al acomuñóse con [[Walter Wolf Racing]]. Tolos autos de Williams son llamaos ''&quot;FW-númberu&quot;'', poles iniciales del fundador del equipu, [[Frank Williams]].

Williams ye consideráu unu de los cuatro grandes equipos de la [[Fórmula 1]], xunto con [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[McLaren F1 Team|McLaren]] y [[Mercedes Benz]]. La primer carrera de la [[escudería]] foi nel [[Gran Premiu d'España de 1977]], cuando l'equipu corrió con un xasis [[March Engineering|March]] y Patrick Nève como pilotu. Williams empezó a construyir los sos propios autos l'añu siguiente. El [[Suiza|suizu]] [[Clay Regazzoni]] ganó la primer carrera pal equipu nel [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1979]], ente que nel [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1997]], el [[Canadá|canadianu]] [[Jacques Villeneuve]] ganó la carrera númberu 100 pal equipu. D'esta manera, Williams convertir n'unu de los únicos trés equipos en Fórmula 1, xunto con [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] y el tamién inglés [[McLaren F1 Team|McLaren]], en ganar 100 carreres.

Siete piloto fueron campeones del mundu con Williams: [[Alan Jones]], [[Keke Rosberg]], [[Nelson Piquet]], [[Nigel Mansell]], [[Alain Prost]], [[Damon Hill]] y [[Jacques Villeneuve]]. De la mesma, l'equipu ganó 9 títulos de constructores ente [[Temporada 1980 de Fórmula 1|1980]] y [[Temporada 1997 de Fórmula 1|1997]]. Este foi un récor hasta que [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] superar nel añu [[Temporada 2000 de Fórmula 1|2000]].

Williams trabayó con munchos constructores de motores, pero más satisfactoriamente con [[Renault]]: Williams ganó 5 de los sos 9 campeonatos de constructores cola casa [[Francia|francesa]]. Xunto con [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[McLaren]] y [[Renault F1 Team|Renault]] (enantes [[Benetton Formula|Benetton]]), Williams ye una de les cuatro estructures que ganaron en tolos campeonatos de constructores dende [[Temporada 1979 de Fórmula 1|1979]] a [[Temporada 2008 de Fórmula 1|2008]] y en tolos campeonatos de pilotos dende [[Temporada 1984 de Fórmula 1|1984]] a [[Temporada 2008 de Fórmula 1|2008]].

Amás de la Fórmula 1, Williams tamién participó n'otros campeonatos d'automovilismu, tanto como constructor como equipu.

== Historia ==
=== Oríxenes ===
{{VT|Frank Williams Racing Cars|Walter Wolf Racing}}

[[Frank Williams]] fundó l'actual equipu Williams dempués de que'l so anterior equipu, [[Frank Williams Racing Cars]], (que debutaron en 1969 orixinalmente como equipu priváu) nun llograra l'ésitu qu'él esperaba dempués d'una serie d'asociaciones como, de Tomaso, politoys, [[Iso Marlboro Racing]]. A pesar de la promesa d'un nuevu propietariu, el millonariu canadianu Walter Wolf, los autos de la temporada de [[Temporada 1976 de Fórmula 1|1976]] nun yeren competitivos. Finalmente Williams dexó'l rebautizado equipu [[Walter Wolf Racing]] y camudóse a la ciudá de [[Didcot]] pa reconstruyir l'equipu como &quot;''Williams Grand Prix Engineering''&quot;. Williams reclutó al mozu inxenieru Patrick Head pa trabayar pal equipu, creando l'asociación &quot;''Williams-Head''&quot;.&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.grandprix.com/gpe/con-willi.html |títulu=CONSTRUCTORS: WILLIAMS F1 |idioma=inglés |obra=grandprix.com}}&lt;/ref&gt;

=== Primer ciclu con Ford-Cosworth y los primeros títulos (1976-1983) ===
'''1977'''

Williams empezó a correr con un xasis [[March Engineering|March]] 761 pa la temporada de [[Temporada 1977 de Fórmula 1|1977]]. El pilotu Patrick Nève apaeció en 11 carreres esi añu, empecipiando'l [[Gran Premiu d'España de 1977|GP d'España]].&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1977/05/09/MD19770509-033.pdf |títulu=Andretti apoderó'l G.P. d'España |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=9 de mayu de 1977 |páxina=33|formatu=PDF |cita=Nieve (Williams), a 4 v.}}&lt;/ref&gt; L'equipu nun pudo sumar puntos, el so meyor resultáu foi un 7º llugar nel [[Gran Premiu d'Italia de 1977|GP d'Italia]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.f1db.com/exec/section/team/action/results/id/1977030/type/entries |títulu=All entries for Williams Grand Prix Engineering |obra=Formula One DataBase |idioma=inglés |fechaaccesu=22 d'agostu de 2006 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071008010930/http://www.f1db.com/exec/section/team/action/results/id/1977030/type/entries |fechaarchivu=8 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt;

'''1978'''
[[Ficheru:Williams FW06.jpg|thumb|Williams FW06 que s'usó en 1978.]]

Pa la [[Temporada 1978 de Fórmula 1|temporada de 1978]], Patrick Head diseño'l so primer auto pa Williams: el FW06. Williams contratu al australianu [[Alan Jones]], que ganara'l [[Gran Premiu d'Austria de 1977|Gran Premiu d'Austria del añu pasáu]] pa un afaráu equipu [[Shadow Racing Cars|Shadow]] qu'acababa de vivir la muerte del so primer pilotu, [[Tom Pryce]]. La primer carrera de Jones pal equipu foi nel [[Gran Premiu d'Arxentina de 1978|Gran Premiu d'Arxentina]], onde califico en 14ta posición, pero retiróse dempués de 36 vueltes por un problema nel sistema de combustible.

L'equipu sumu los sos primeros puntos 2 carreres dempués nel [[Gran Premiu de Sudáfrica de 1978|Gran Premiu de Sudáfrica]] cuando Jones terminó 4º. Williams llogró'l so primer podiu nel [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 1978|Gran Premiu d'Estaos Xuníos]], cuando l'australianu terminó 2º, 20 segundos detrás del [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] del futuru pilotu de Williams [[Carlos Reutemann]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.grandprix.com/gpe/rr312.html |títulu=GRAND PRIX RESULTS: UNITED STATES GP, 1978 |fechaaccesu=13 de payares de 2006 |idioma=inglés |obra=grandprix.com}}&lt;/ref&gt; Williams terminó con 16 puntos, llogrando'l 10º llugar nel campeonatu de constructores mientres Alan Jones terminó en 12do llugar nel campeonatu de pilotos.

==== 1979: Williams, una nueva alternativa ====
Head diseñó'l FW07 pa la temporada de [[Temporada 1979 de Fórmula 1|1979]]. Este foi'l primer auto del equipu que tenía'l famosu [[efeutu suelu]], una teunoloxía introducida por [[Colin Chapman]] y el [[Team Lotus]]. Williams tamién llogró la membresía pa l'[[Asociación de Constructores de Fórmula Unu]] (FOCA) qu'espresaba una preferencia a los equipos que corríen con 2 autos, asina que'l compañeru de Jones foi'l [[Suiza|suizu]] [[Clay Regazzoni]]. Tuvieron qu'esperar hasta la séptima ronda del campeonatu, el [[Gran Premiu de Mónacu de 1979|GP de Mónacu]], pa poder sumar puntos. Ragazzoni quedó cerca de ganar la primer carrera pal equipu pero terminó segundu, a menos d'un segundu del ganador, [[Jody Scheckter]]. La siguiente carrera nel [[Dijon-Prenois|circuitu de Dijon]] ([[Gran Premiu de Francia de 1979|GP de Francia]]) pola batalla pol segundu llugar que sostuvieron nes postreres vueltes el canadianu [[Gilles Villeneuve]] y el francés [[René Arnoux]], nesa mesma carrera dambos Williams sumaron per primer vegada na historia, con Jones cuartu y Regazzoni sestu.

La primer victoria pal equipu vieno nel [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1979|GP de Gran Bretaña]], la carrera de casa, cuando Regazzoni terminó 25 segundos alantre d'[[René Arnoux|Arnoux]].

Les coses fueron meyor cuando los autos del equipu remataron primero y segundu nel gran premiu siguiente, el d'[[Gran Premiu d'Alemaña de 1979|Alemaña]], nel [[Hockenheimring]], cuando Jones terminó 2 segundos alantre de Regazzoni. Jones consiguió 3 victories al filo n'[[Gran Premiu d'Austria de 1979|Austria]], terminando mediu minutu per delantre del [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] de [[Gilles Villeneuve|Villeneuve]]. Eses 3 victories convertir en 4 dos selmanes dempués n'[[Gran Premiu de los Países Baxos de 1979|Holanda]], con [[Alan Jones]] ganando de nuevu con un alcontradizu marxe de diferencia sobre la Ferrari de [[Jody Scheckter]]. El mesmu Scheckter terminó cola racha ganadora de Williams cuando ganó la carrera en casa de Ferrari, el [[Gran Premiu d'Italia de 1979|Gran Premiu d'Italia]], ente que Regazzoni remataba 3º tras de los 2 Ferrari. Alan Jones consiguió otra victoria nel penúltimu gran premiu de la temporada, en [[Gran Premiu de Canadá de 1979|Montreal]].

Williams ameyoro considerablemente la so posición nel campeonatu de constructores, terminando 8 puestos más arriba que l'añu pasáu y sumando 59 puntos más. Alan Jones foi'l pilotu que más s'averó a los 2 pilotos de Ferrari, Villeneuve y el campeón de 1979 Scheckter. El [[australia]]nun sumo 43 puntos, 17 menos que'l [[Sudáfrica|sudafricano]], ente que Regazzoni remató 2 puestos debaxo de Jones con 32 puntos.

==== 1980: Jones, el primer campeón ====
En {{f1|1980}}, llegó l'arxentín [[Carlos Reutemann]] pa ser compañeru d'equipu de Alan Jones. L'equipu empezó bien el campeonatu, con Jones ganando'l primera gran premiu n'[[Gran Premiu d'Arxentina de 1980|Arxentina]]. Esi mesmu añu ganó 4 carreres más: [[Gran Premiu de Francia de 1980|Francia]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1980|Gran Bretaña]], [[Gran Premiu de Canadá de 1980|Canadá]] y la última ronda n'[[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 1980|Estaos Xuníos]]. Jones convertir nel primer campeón de pilotos de Williams, 17 puntos per delantre del [[Brabham Racing Organisation|Brabham]] de [[Nelson Piquet]]. Tamién ganaron el campeonatu de constructores, sumando 120 puntos, casi'l doble de lo que consiguió'l segundu llugar, [[Ligier]].

==== 1981: Gran escudería, pilotos engarraos ====
[[Ficheru:Williams FW07C 2008 Silverstone Classic.jpg|thumb|Williams FW07C.]]

El mesmu dúu de pilotos ganó 4 carreres pal equipu en {{f1|1981}}. Alan Jones venció na primer carrera en [[Gran Premiu del oeste de los Estaos Xuníos de 1981|Long Beach]] y la final en [[Gran Premiu de Las Vegas de 1981|Las Vegas]], mientres Carlos Reutemann ganó la segunda en [[Gran Premiu de Brasil de 1981|Jacarepagua]] y la quinta en [[Gran Premiu de Bélxica de 1981|Zolder]]. Williams ganó'l campeonatu de constructores per segundu añu consecutivu, sumando 95 puntos, 34 más que'l segundu clasificáu, [[Brabham Racing Organisation|Brabham]]. Sicasí, el títulu de pilotos escapóse-y al pilotu arxentín en Las Vegas, diendo parar a les manes de Nelson Piquet, que sumó 50 puntos, unu más que Reutemann.

==== 1982: Rosberg gana ente'l caos y la traxedia ====
[[Ficheru:Williams FW08 2008 Silverstone Classic.jpg|thumb|Williams FW08 de [[Keke Rosberg]]. Esti auto foi usáu na temporada 1982, cuando Rosberg ganó'l campeonatu de pilotos con una sola victoria nel añu.]]

Alan Jones retirar de la Fórmula 1, pero tornó un añu más tarde pa correr en [[Arrows]]. El [[australia]]nun foi remplazado pol [[Finlandia|finlándes]] [[Keke Rosberg]], que nun puntuara l'añu pasáu. Pero Rosberg llevóse'l campeonatu de pilotos esi añu al terminar en 5ᵘ puestu na última carrera,&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1982/09/26/MD19820926-031.pdf |títulu=Rosberg algamó'l títulu mundial |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=26 de setiembre de 1982 |páxina=31|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; magar que namái ganara una prueba, en [[Gran Premiu de Suiza de 1982|Suiza]]. El so compañeru, [[Carlos Reutemann|Reutemann]], terminó en 15° llugar por cuenta de qu'abandonó la Fórmula 1 dempués de la segunda carrera d'esa temporada. El so puestu foi ocupáu por [[Mario Andretti]] pal [[Gran Premiu del oeste de los Estaos Xuníos de 1982|Gran Premiu del oeste de los Estaos Xuníos]], y dempués [[Derek Daly]] ocupó la vacante'l restu del añu. L'equipu remató en 4° llugar nel campeonatu de constructores de [[Temporada 1982 de Fórmula 1|1982]], 16 puntos per debaxo del campeón ([[Scuderia Ferrari|Ferrari]]).

Al terminar la temporada, [[Frank Williams]] supunxo que pa competir a altos niveles na Fórmula 1, precisaba'l sofitu d'un gran constructor, como [[Renault F1|Renault]] o [[BMW]], que pueda aprovir al equipu con un motor turbo.

=== Honda y Judd (1983-1988) ===
'''1983'''

[[Frank Williams]] afitar en [[Honda]], que taba desenvolviendo'l so propiu motor turbo col equipu Spirit. Williams y Honda llegaron a un alcuerdu a principios de 1983 y l'equipu empezó a usar los motores dende la temporada de 1984. Pol restu de 1983 usáronse motores Ford sacante na última carrera en [[Gran Premiu de Sudáfrica de 1983|Sudáfrica]]. L'equipu terminó 4º nel campeonatu de constructores, sumando 36 puntos, incluyendo una victoria de Rosberg nel [[Gran Premiu de Mónacu de 1983|Gran Premiu de Mónacu]].

'''1984'''

Yá colos motores Honda, l'equipu propúnxose engarrar el campeonatu mundial tanto de pilotos como de constructores, repitiríase'l mesmu dúu de pilotos del añu anterior, con Rosberg y el francés [[Jacques Laffite]]. Sicasí, Williams namái llograría un trunfu (en [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 1984|Dallas]] col finlandés). Otra manera, Laffite nun ganó nenguna prueba, y namái sumó un cuartu llugar tamién en Dallas. A la fin de la temporada, la escudería terminaría na sesta posición, el más destacáu de los pilotos foi'l finlandés, qu'acabó n'octava posición na tabla de pilotos, bien lloñe del campeón de la temporada, Niki Lauda.

'''1985'''

Pal añu siguiente, camudar a Laffite por un interesante pilotu, [[Nigel Mansell]], col que nuevamente volveríen ser protagonistes del campeonatu. Mansell matricular con dos victories de manera consecutiva ([[Gran Premiu d'Europa de 1985|Europa]] y [[Gran Premiu de Sudáfrica de 1985|Sudáfrica]]) y [[Keke Rosberg]] tamién lo fadría con dos ([[Gran Premiu del este de los Estaos Xuníos de 1985|Detroit]] y [[Gran Premiu d'Australia de 1985|Australia]]). La escudería terminaría nun aceptable tercer puestu y Rosberg tamién ocupó'l tercer puestu, ente que Mansell acabaría na sesta posición.

==== 1986, batalla inútil ente Mansell y Piquet ====
Mansell caltendríase como pilotu, pero Rosberg colar a McLaren y nel so reemplazu traer al brasilanu [[Nelson Piquet]]. Esti dúu daría empiezu a una de les rivalidaes más grandes na historia de la Fórmula 1. Tanto Piquet como Mansell daríen-y un nuevu títulu de constructores, pero les fregadures de dambos pilotos fadríen perder el títulu de pilotos que cayería en manes del francés [[Alain Prost]].
Esi añu, Mansell ganaría en cinco pruebes ([[Gran Premiu de Bélxica de 1986|Bélxica]], [[Gran Premiu de Canadá de 1986|Canadá]], [[Gran Premiu de Francia de 1986|Francia]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1986|Gran Bretaña]] y [[Gran Premiu de Portugal de 1986|Portugal]]) lo que lo faía llegar a la fin del campeonatu n'[[Gran Premiu d'Australia de 1986|Australia]] con posibilidaes de campeonar, pero, el lleón británicu abandonó a poques vueltes del final pol arreventón d'una rueda cuando colaba nel quintu llugar, lo que-y daba'l títulu de pilotos. Piquet imponer en cuatro ocasiones ([[Gran Premiu de Brasil de 1986|Brasil]], [[Gran Premiu d'Alemaña de 1986|Alemaña]], [[Gran Premiu d'Hungría de 1986|Hungría]] y [[Gran Premiu d'Italia de 1986|Italia]]) y tamién tenía les mesmes posibilidaes de ser campeón, pero teníen de dase una serie de resultancies (que Mansell abandonara lo cual diose, que Prost nun ganara y que'l brasilanu ganara). A la fin Mansell terminaría subcampeón y Piquet nel tercer llugar.

==== 1987, Nelson tricampeón ====
Intentando aprender de los errores del pasáu, caltendríense los mesmos pilotos, y nesta ocasión llevaríen dambos títulos: el de constructores y el de pilotos. Mansell volvería ganar más pruebes (seis en total: [[Gran Premiu de San Marín de 1987|San Marín]], Francia, [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1987|Inglaterra]], [[Gran Premiu d'Austria de 1987|Austria]], [[Gran Premiu d'España de 1987|España]] y [[Gran Premiu de Méxicu de 1987|Méxicu]]) pero nun ganaría'l títulu porque na penúltima carrera ([[Gran Premiu de Xapón de 1987|Xapón]]) sufrió un espectacular accidente nes pruebes de clasificación, lo cual daría-y el títulu en bandexa a Nelson Piquet, que magar tuvo menos victories (trés: [[Gran Premiu d'Alemaña de 1987|Alemaña]], [[Gran Premiu d'Hungría de 1987|Hungría]] y [[Gran Premiu d'Italia de 1987|Italia]]) tuvo más presencia en podios (once sobre siete del inglés) y certificó el campeonatu na última carrera.&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1987/11/16/MD19871116-060.pdf |títulu=Piquet-Prost: El relevu |apellíu=Blancafort |nome=Raymond |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=16 de payares de 1987 |páxina=60|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt;

Esi añu sería l'últimu añu de los motores Honda, una y bones la casa nipona esixó un pilotu xaponés na escudería ([[Satoru Nakajima]]) y Frank Williams negóse. Amás, McLaren robló un contratu cola marca xaponesa por que fueren los provisores de propulsores pa la escudería de Woking. Eso tamién significaría la partida de Nelson Piquet a la escudería [[Team Lotus (Reinu Xuníu)|Lotus]].

==== 1988, añu d'ostracismu con Judd ====
Williams quedar ensin Piquet (colar a Lotus) y ensin los motores Honda (que propulsaban a McLaren y Lotus). Les monoplaces seríen impulsaos polos pocu potentes propulsores [[Judd]]. L'alliniación de pilotos tendría a Mansell en compañía del italianu [[Riccardo Patrese]], pero Mansell nun taría en dos carreres ([[Gran Premiu de Bélxica de 1988|Bélxica]] y [[Gran Premiu d'Italia de 1988|Italia]]) nes cualos foi remplazado por [[Martin Brundle]] y [[Jean Louis Schlesser]]. La temporada foi desastrosa tocantes a resultaos, ensin ganar una sola carrera, El FW12 foi descritu polos sos pilotos ¨vergonzosamente lentu nes rectes¨ por cuenta de la poca potencia de los motores Judd V8 en comparanza colos autos con motores turbo. Namái tuvieron allegríes con dos segundos llugares llograos por Mansell ([[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1988|Inglaterra]] y [[Gran Premiu d'España de 1988|España]]). Nel campeonatu de constructores, terminaríen nun decepcionante séptimu llugar. A la fin d'esa campaña, alcordóse una alianza pa la siguiente temporada colos motores [[Renault Sport|Renault]].

=== Alianza con Renault ===
==== Regresu a los primeros llugares (1989-1991) ====
Reconsolidándose como una escudería piquera, Williams tuvo regularmente nos primeros puestos de la parrilla. En {{f1|1989}}, aparte del cambéu de motores, tamién hubo cambéu de pilotos: Mansell partiría a Ferrari y el so llugar ocupar el belxicanu [[Thierry Boutsen]]. Los homes de Williams volveríen a la sienda de los trunfos, y curiosamente facer con Boutsen, que anotaríase con dos victories (dambes accidentaes y lluvioses en [[Gran Premiu de Canadá de 1989|Canadá]] y [[Gran Premiu d'Australia de 1989|Australia]]). Patrese quedaría nel tercer llugar del campeonatu de pilotos, anque tuvo más podios que'l belga).

Pa {{f1|1990}}, los novedosos motores [[Renault Sport|Renault]] [[Motor V10|V10]] seríen una amenaza creciente pa McLaren la dominadora indiscutible hasta 1991. Los coches salíos de la factoría de Grove volveríen ser protagonistes. La dupla Boutsen-Patrese volvería repitir l'alliniación del añu anterior, y nuevamente volveríen ganar dos carreres (Patrese en [[Gran Premiu de San Marín de 1990|San Marín]] y Boutsen n'[[Gran Premiu d'Hungría de 1990|Hungría]]). Sicasí, perdieron una posición a diferencia del añu anterior, en desterciu de la escudería [[Benetton Formula|Benetton]] (con dos victories de Nelson Piquet en [[Gran Premiu de Xapón de 1990|Xapón]] y [[Gran Premiu d'Australia de 1990|Australia]], y más podios del equipu italianu). A nivel de pilotos, Boutsen y Patrese quedaríen nunos aceptables sestu y séptimu llugar.

En {{f1|1991}}, sale Boutsen de la formación de Grove, onde ingresaría un fíu pródigu, Nigel Mansell, quien, xunto a Patrese, dio más d'un plasmu a los coches de la escudería McLaren, y superaron en potencia a Ferrari. Mansell foi candidatu a engarrar el campeonatu de pilotos, a pesar de tener un entamu paupérrimo, abandonando nes trés primeres pruebes. Empezaría a sumar na cuarta prueba del campeonatu ([[Gran Premiu de Mónacu de 1991|Mónacu]]) y ganaría trés pruebes de forma consecutiva ([[Gran Premiu de Francia de 1991|Francia]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1991|Inglaterra]] y [[Gran Premiu d'Alemaña de 1991|Alemaña]]) p'amestar dos victories más ([[Gran Premiu d'Italia de 1991|Italia]] y [[Gran Premiu d'España de 1991|España]]). Nun foi campeón tantu por falta de fiabilidá de la monoplaza como por errores increíbles ya imposibles (abandonu na postrera vuelta en [[Gran Premiu de Canadá de 1991|Canadá]] o descalificación en [[Gran Premiu de Portugal de 1991|Portugal]] por problemes nos boxes). Amás, llegando con posibilidaes de ser campeón en [[Gran Premiu de Xapón de 1991|Xapón]], abandonó por un despiste, cuando diba detrás del qu'a lo postrero sería campeón, [[Ayrton Senna]]. Patrese llevóse dos victories pa la escudería inglesa ([[Gran Premiu de Méxicu de 1991|Méxicu]] y [[Gran Premiu de Portugal de 1991|Portugal]]). L'equipu terminó de segundes, Mansell foi subcampeón y Patrese remató en tercer llugar del campeonatu de pilotos.

==== Los títulos de Mansell y Prost (1992-1993) ====
Probablemente, les meyores temporaes de la escudería fueron les de [[Temporada 1992 de Fórmula 1|1992]] y [[Temporada 1993 de Fórmula 1|1993]], onde, primero con [[Nigel Mansell]] y dempués con [[Alain Prost]], llograron los mundiales de constructores y pilotos. Los modelos FW14 y FW15 yeren bien cimeros al restu de les monoplaces, yá que teníen una electrónica bien avanzada, parte de la cual sería prohibida pola [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] darréu.

Mansell finalmente proclamóse campeón dempués de delles temporaes de frustración. L'enemigu a destronar en 1992 yera la poderosa alianza McLaren Honda, dominadores indiscutibles y ensin contrapesu ente 1988 y 1991. Los motores Renault asitiárense al par de los poderosos motores xaponeses, sumáu a ello, Williams, asonsañando la estratexa xaponesa de constante progresu teunolóxicu llevaría alantre un programa d'altu desenvolvimientu implementando la suspensión activa nel FW14. Mansell, amás altamente motiváu y nel so meyor momentu, al cabu de les primeres diez feches trunfara n'ocho pruebes ([[Gran Premiu de Sudáfrica de 1992|Sudáfrica]], [[Gran Premiu de Méxicu de 1992|Méxicu]], [[Gran Premiu de Brasil de 1992|Brasil]], [[Gran Premiu d'España de 1992|España]], [[Gran Premiu de San Marín de 1992|San Marín]], [[Gran Premiu de Francia de 1992|Francia]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1992|Inglaterra]] y [[Gran Premiu d'Alemaña de 1992|Alemaña]]). Coronaríase campeón n'[[Gran Premiu d'Hungría de 1992|Hungría]], al llograr el segundu llugar de la carrera,&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1992/08/17/MD19920817-023.pdf |títulu=Mansell yá ye campeón |apellíu=Blancafort |nome=Raymond |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=17 d'agostu de 1992 |páxina=23|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; asegurando'l títulu a falta de cinco feches pal final del campeonatu, récor que se caltendría inalterable hasta la [[Temporada 2002 de Fórmula 1|temporada 2002]], cuando Michael Schumacher ganaría'l so quintu campeonatu mundial de pilotos (en [[Gran Premiu de Francia de 2002|Francia]]), a falta de seis pruebes pal final. Riccardo Patrese namái ganaría una prueba ([[Gran Premiu de Xapón de 1992|Xapón]]) pero quedaría segundu llugar nel campeonatu de pilotos, faciendo amás del llogru del campeonatu de pilotos y de constructores a Williams una escudería monumental. Sicasí, nun se terminaría de la meyor manera la temporada, pos Mansell nun anovaría contratu cola casa de Grove. La cifra que Frank Williams ufiertaba pa la so renovación foi insuficiente (la metá de lo que ganaba nel añu 1992) y el británicu colaríase a la fin d'esa temporada a correr na [[IndyCar Series|IndyCar]]. Nel [[Gran Premiu de Portugal de 1992|Gran Premiu de Portugal]], anuncióse que'l pilotu que reemplazaría al inglés pal añu siguiente sería [[Alain Prost]]. Renault lo &quot;rescata&quot; asina del so añu sabáticu (Prost foi despidíu de [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en 1991). Pa terminar la renovación, Patrese sería reemplazáu por [[Damon Hill]].

Pa {{f1|1993}}, y con nueva pareya de pilotos, Williams vuelve ganar tanto'l campeonatu de pilotos&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1993/09/27/MD19930927-041.pdf |títulu=El cuartu títulu despide a Prost |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=27 de setiembre de 1993 |páxina=41|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; como'l de constructores.&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD01/HEM/1993/08/30/MD19930830-031.pdf |títulu=Sestu Mundial de marques pa Williams |apellíu=Blancafort |nome=Raymond |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=30 d'agostu de 1993 |páxina=31|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Como Mansell nun defendía la so corona de pilotos, asignáronse los númberos 0 y 2 a Hill y Prost respeutivamente. Prost ganaría'l so cuartu y últimu títulu con siete victories.

McLaren llevara alantre un fuerte esfuerciu mientres la pretemporada p'asitiase al par de Williams. [[Ayrton Senna]] altamente motiváu amás cola torna de la so archirrival Prost, opunxo primeramente una aportunante resistencia a bordu de la so McLaren, motorizado con un poderosu nuevu motor de la casa Ford y provistu de les mesmes asistencies electróniques a la conducción que'l FW15c. Contrariu a la opinión popular, y d'alcuerdu a Ron Dennis,&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.ultimatecarpage.com/car/348/McLaren-MP4-8-Ford.html |títulu=McLaren MP4-8 Ford |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; el McLaren MP4/8 taba al par del afamáu FW15c de la casa de Grove y les diferencies de resultancies corrieron de la mano de Prost, un especialista en definir los reglajes de los sos coches, en cuantes que Senna yá nun disponía del so staff de téunicos xaponeses que lo acompañaren nos sos cuatro temporaes más esitoses. Pal fin de 1993, el desenvolvimientu del FW15c yera óptimo y el coequipo de Prost, Damon Hill, ayudáu pol galu, llograría los sos primeres trés victories na categoría; na sienda opuesta'l compañeru de Senna, un debutante Michael Andretti, retirar de la fórmula 1 antes de concluyir la temporada, bien cafiante pola falta de sofitu del equipu, en llogrando'l tercer llugar nel circuitu de Monza.

Nel [[Gran Premiu de Portugal de 1993|Gran Premiu de Portugal]], Alain Prost anuncia que nun va siguir en Williams pa la {{f1|1994}}. A pesar de queda-y un añu de contratu, el francés decide retirase col cuartu campeonatu de pilotos, que llogra xustamente en Estoril. Los güeyos del mundu miraben a [[Ayrton Senna]] como'l sustitutu natural del ''Profesor'', fichaxe que se concretaría nel [[Gran Premiu de Xapón de 1993|Gran Premiu de Xapón]], cuando s'anuncia que'l brasilanu ocuparía la vacante del francés. Ensin el fuerte contrapesu que significaba la presencia de Prost na fórmula

==== La traxedia de Ayrton Senna y dos años pal olvidu (1994-1995) ====
Cuando [[Ayrton Senna]] ganó la última carrera de la [[temporada 1993 de Fórmula 1]] ([[Gran Premiu d'Australia de 1993|Australia]]), el retiru de Alain Prost y col anunciu del so pasu a Williams, munchos pensaben nesi intre que se vería una supremacía de les monoplaces de Grove per dellos años más, pos se realizaba una alianza ensin precedentes, la del meyor pilotu n'exerciciu col meyor coche d'esos tiempos. Pero, paradóxicamente, esto sería l'empiezu d'unos de los años más tarrecibles de la escudería inglesa.

Pa 1994, la [[Fédération Internationale de l'Automobile|FIA]] prohibía l'usu d'ayudes de tipu electrónicu (suspensión activa y control de tracción) lo que nun comprometió'l dominiu de la escudería. Senna llogró anotase nes trés primeres feches les [[pole position]]. Sicasí, como'l mesmu alvertiría, problemes de concentración facer abandonar nos dos primeres, ([[Gran Premiu de Brasil de 1994|Brasil]] y [[Gran Premiu del Pacíficu de 1994|Pacíficu]]). En dambes ocasiones abandonaría: nel [[Autódromu José Carlos Pace]] tres un trompu na curva ''Juncao'', lo cual pararía'l so motor, y per ende obligar a dexar una carrera que se llevaría Michael Schumacher, y na que'l mesmu compañeru de Senna, l'inespertu Damon Hill, llograría'l segundu llugar de la carrera; y na segunda prueba, nel [[circuitu de Okayama]], tamién en llargando de la posición preferente veríase arreyáu nun incidente na primer curva con [[Mika Häkkinen]] y [[Nicola Larini]], abandonando per segunda vegada consecutiva, mientres nuevamente'l Kaiser imponíase, poniendo más presión a Senna de mano a demostrar el so talentu na casa inglesa. La siguiente prueba ([[Gran Premiu de San Marín de 1994|San Marín]]) marcaría un antes y un dempués nel mundu de les carreres.

N'unu de los momentos más escuros de los que se tenga historia na F1 y del equipu foi probablemente en {{f1|1994}}, cuando nel [[Gran Premiu de San Marín de 1994|Gran Premiu de San Marín]], [[Ayrton Senna]], que yera'l fichaxe de rellumón de la escudería pa intentar ampliar el so dominiu, tuvo un fatal accidente na so tercer carrera col equipu Rothmans Williams Renault, perdiendo la vida a los 34 años. Esa fin de selmana sería vistu como unu de los más escuros de la historia del deporte. Nes práutiques del vienres, [[Rubens Barrichello]] estrellar na variante Bassa, sobreviviendo de milagru. Nes clasificaciones del sábadu, el austriacu [[Roland Ratzenberger]] perdió la vida na curva Villeneuve. El día de la carrera, apenes empezada la prueba, produzse un violentu choque ente'l finlandés [[J.J. Lehto]] y el portugués [[Pedro Lamy]], lo cual obliga a la entrada del auto de seguridá ([[Safety car]]). Senna había indicáu, en conferencia de prensa tres l'accidente de Ratzenberger, alrodiu de les males condiciones de la pista apocayá reparada, una y bones el reasfaltado yera incorreutu al dexar diversos tipos de pisu nuna pista bien rápida lo mesmo que de los numberosos resaltos apaecíos pol mal tratamientu del material de cobertoria. El paulista alvirtió amás qu'ante l'eventu de circular tres l'auto de seguridá mientres les banderes marielles, provocaríase l'enfriamientu de los neumáticos xenerando una cayida na presión que fadría entá más crítica l'adherencia yá que l'altor de la monoplaza cayería y este quedaría raspiando'l suelu.

Yá rellanzada la carrera, a los 12 segundos d'empecipiada la séptima vuelta, el Williams FW16 del brasilanu estrellar na curva Tamburello. Una pieza de metal, saldría disparada pola presión del choque, travesando'l cascu. Cuatro hores dempués, Senna finaría nel hospital de Maggione de Bologna.&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.lavanguardia.com/LVE02/PUB/1994/05/02/DEP19940502-002.pdf |títulu=Senna matar a 300 per hora |publicación=[[La Vanguardia]] |fecha=2 de mayu de 1994 |formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Ante l'acusación de neglixencia contra la escudería, Williams fíxose ecu de la esplicación dada pol mesmu Senna el día antes y foi citada por dellos especialistes como la causa del accidente, pero'l mesmu Adrian Newey refugar al indicar qu'a esi altor y tres los zig zag de rigor los neumáticos yá llograríen la presión necesaria y que, otra manera, un pilotu esperimentáu como Senna nun cometería un error d'apreciación d'esti tipu, menos al alvertir el mesmu esta probabilidá. Newey tamién refugó'l frayatu de la columna de direición, esplicación sofitada polos fans del paulista, yá que la perda d'adherencia partió nes ruedes traseres y non nes delantreres; y Senna algamó a correxir virando contra la curva, 0,36 segundos dempués de producíu'l derrape, lo qu'amás refuga'l so eventual desvanecimiento, polo qu'hasta la fecha nun esiste una conclusión válida alrodiu de la causa del accidente.

Tres esti negru episodiu, Williams caltuvo'l so dominiu como escudería magar tener en frente a Michael Schumacher que yá asomaba como un gran pilotu. El debutante [[David Coulthard]] y el excampeón [[Nigel Mansell]] relevar na butaca dexada por Senna y concluyeron con ésitu la temporada, sofitando al hasta entós segundu pilotu [[Damon Hill]] quien perdió'l títulu de pilotos del añu por apenes un puntu frente al Kaiser xermanu, nuna final polémica n'[[Gran Premiu d'Australia de 1994|Adelaida]]. Williams llogró'l premiu de consuelu llogrando'l so séptimu títulu por equipos.

Pa la [[Temporada 1995 de Fórmula 1|temporada 1995]], Damon Hill y David Coulthard seríen los encargaos de pilotar los modelos FW17 y FW17B, coles mesmes tamién el meyor coche de la temporada. Magar el fíu de Graham Hill paecía consolidase dempués de la temporada anterior, esta foi una temporada pa escaecer. Magar nun empezar de la meyor manera, los de Grove pondríense a la cabeza del campeonatu coles victories de Damon n'[[Gran Premiu d'Arxentina de 1995|Arxentina]] y [[Gran Premiu de San Marín de 1995|San Marín]]; pero finalmente la balanza inclinar por Schumacher, cuando, a falta de dos feches, quedar col so segundu campeonatu de pilotos. Hill apurriría con otros dos victories ([[Gran Premiu d'Hungría de 1995|Hungría]] y [[Gran Premiu d'Australia de 1995|Australia]]) y Coulthard facer en [[Gran Premiu de Portugal de 1995|Portugal]], pero nun foi abondu, y nuevamente Williams vio de lloñe la victoria de los Benetton y del natural de Kerpen.

==== Fíos de grandes pilotos devuelven la gloria na partida de Renault (1996-1997) ====
En {{f1|1996}} y {{f1|1997}} (les postreres colos motores Renault), dos fíos de grandes lleendes de la Fórmula 1, [[Damon Hill]] y [[Jacques Villeneuve]], llograron los títulos d'eses temporaes xunto colos de constructores pal equipu de Frank Williams.

Nel so últimu añu como pilotu de Williams ({{f1|1996}}), Hill llograría'l so primera y únicu títulu como pilotu de los coches azul y blancu. Pa 1996, Coulthard colar a McLaren y nel so reemplazu llega'l canadianu Villeneuve (fíu de Gilles), proveniente de la [[Champ Car]]. Nel duelu de los fíos d'ex campeones del mundu acabó trunfando'l británicu, con un total d'ocho victories ([[Gran Premiu d'Australia de 1996|Australia]], [[Gran Premiu de Brasil de 1996|Brasil]], [[Gran Premiu d'Arxentina de 1996|Arxentina]], [[Gran Premiu de San Marín de 1996|San Marín]], [[Gran Premiu de Canadá de 1996|Canadá]], [[Gran Premiu de Francia de 1996|Francia]], [[Gran Premiu d'Alemaña de 1996|Alemaña]] y [[Gran Premiu de Xapón de 1996|Xapón]]) sobre los cuatro de Jacques ([[Gran Premiu d'Europa de 1996|Europa]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1996|Inglaterra]], [[Gran Premiu d'Hungría de 1996|Hungría]] y [[Gran Premiu de Portugal de 1996|Portugal]]). El campeonatu definir en Suzuka, cuando'l canadianu abandonara por un problema mecánicu. Cabo señalar que los Williams yeren bien cimeros al restu de les monoplaces, y amás, Michael Schumacher, acabante desembarcar en Ferrari, nun tuvo un bólidu competitivu pa face-y frente a los de Grove. Pero Hill nun siguiría na escuedería al terminar l'añu, faciendo que los aficionaos nun reaccionaren de la meyor manera. Munchos recordaron el fechu de Nigel Mansell, que compararon col casu de Hill. Heinz-Harald Frentzen sería'l sustitutu de Damon Hill (el cual sorpresivamente fichó por Arrows).

La temporada {{f1|1997}} nun empezaba de la meyor forma. Sorpresivamente, n'[[Gran Premiu d'Australia de 1997|Australia]], nengunu de los dos coches sumó puntos, y pa cuelmu de males, Coulthard (ex piloto de Williams) trunfaría na carrera ganando pa McLaren dempués de trés años. Villeneuve engarró pol títulu de pilotos con Michael Schumacher a lo llargo de tola temporada. El canadianu ganaría en siete carreres ([[Gran Premiu de Brasil de 1997|Brasil]], [[Gran Premiu d'Arxentina de 1997|Arxentina]], [[Gran Premiu d'España de 1997|España]], [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 1997|Inglaterra]], [[Gran Premiu d'Hungría de 1997|Hungría]], [[Gran Premiu d'Austria de 1997|Austria]] y [[Gran Premiu de Luxemburgu de 1997|Luxemburgu]]), ente que l'alemán imponer en cinco causes ([[Gran Premiu de Mónacu de 1997|Mónacu]], [[Gran Premiu de Canadá de 1997|Canadá]], [[Gran Premiu de Francia de 1997|Francia]], [[Gran Premiu de Bélxica de 1997|Bélxica]] y [[Gran Premiu de Xapón de 1997|Xapón]]). Asina, el campeón túvose que definir na última fecha, nel [[Gran Premiu d'Europa de 1997|GP d'Europa]]. Foi ellí onde se produciría una de les definiciones más polémiques de la F1, yá que nuna polémica maniobra, 'Schumi' topetó intencionalmente col canadianu na curva Dry sac. De resultes, Schumacher tuvo d'abandonar. Non solamente perdió'l campeonatu, sinón que la FIA apreció intencionalidad y sancionó-y cola anulación de la totalidá de la puntuación llograda aquella temporada. Villeneuve, que pudo siguir en carrera, llogró'l tercer llugar y con ello llevó'l campeonatu de pilotos, y el de constructores pa la escudería.&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD03/HEM/1997/10/27/MD19971027-047.pdf |títulu=Rei |apellíu=Blancafort |nome=Raymond |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=27 d'ochobre de 1997 |páxina=47|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Esti ésitu sería'l final de l'alianza colos motores Renault, y l'entamu d'otru periodu escuru.

=== L'entamu de la decadencia ===
==== Temporada 1998 ====
Nel añu {{f1|1998}}, acabáronse la vinculación con Renault y el patrociniu de Rothmans y llegó el ocaso del equipu. Villeneuve (campeón de {{f1|1997}}) y Frentzen atopar con un FW20 patrocináu por Winfield y propulsado por un mediocre motor [[Mecachrome]] que nun-yos dexó lluchar poles victories. Como prueba d'ello, l'equipu penó por ser el terceru en discordia en desterciu de [[Jordan Grand Prix|Jordan]].

==== Temporada 1999 ====
Coles mesmes, en {{f1|1999}} hubo una revolución. Villeneuve y Frentzen fueron reemplazaos pol italianu [[Alex Zanardi|Alessandro Zanardi]], proveniente de la CART; y pol alemán [[Ralf Schumacher]], hermanu del múltiple campeón Michael.&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD03/HEM/1998/09/23/MD19980923-039.pdf |títulu=Anuncio de Williams |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=23 de setiembre de 1998 |páxina=39|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Pero aun así con esta dupla de pilotos los resultaos d'anguaño fueron tamién fluexos colos tamién mediocres motores [[Supertec]] y este foi l'últimu añu de Williams con estos motores &quot;reciclaos&quot; de Renault, marcáu polos constantes abandonos de parte de Zanardi (que nun llogró nengún puntu) y bon faer el pequeñu de los Schumacher (un segundu puestu en Monza como meyor actuación), lo que-y valió a Ralf siguir nel equipu a la llegada de BMW. L'equipu foi quintu en constructores en {{f1|1999}}.

=== Ciclu piqueru con BMW (2000-2005) ===
[[Ficheru:BMW-Williams_Regent_Street.jpg|thumb|right|290px|Equipo BMW.WilliamsF1 nuna demostración na famosa [[Regent Street]] en [[Londres]] antes del [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2005|GP del Reinu Xuníu de 2004]].]]

En [[2000]], l'equipu robló un alcuerdu al llargu plazu pa utilizar motores ya inxeniería [[BMW]] hasta [[2009]].&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD02/PUB/2000/01/11/EMD20000111041MDP.pdf |títulu=El gran desembarcu de BMW, Jaguar y Honda |apellíu=Raymond |nome=Blancafort |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=11 de xineru de 2000 |páxina=41|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Mientres el tiempu en que se caltuvo l'alcuerdu, l'equipu BMW.WilliamsF1 foi subcampeón por equipos en {{f1|2002}} y {{f1|2003}}, y ganó 10 carreres, la postrera d'elles nel [[Gran Premiu de Brasil de 2004]] con [[Juan Pablo Montoya]] y dexando el récor de pista vixente anguaño,&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2004/10/25/mas_motor/1098719422_850215.html |títulu=Primer lleición de Montoya a Raikkonen |apellíu=Miquel |nome=Carlos |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=25 d'ochobre de 2004}}&lt;/ref&gt; el cual optó al campeonatu de {{f1|2003}} hasta [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2003|Estaos Xuníos]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://masdeporte.as.com/masdeporte/2003/09/29/polideportivo/1064808898_850215.html |títulu=Schumi, a un puntu de superar a Fangio |apellíu=Miquel |nome=Carlos |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=29 de setiembre de 2003}}&lt;/ref&gt; En {{f1|2005}}, [[Mark Webber]] condució pa Williams sustituyendo al colombianu, que fichó por [[McLaren]]. En xineru de 2005, anuncióse que'l nuevu compañeru d'equipu de Webber sería [[Nick Heidfeld]],&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.lavanguardia.com/LVE05/PUB/2005/02/01/LVG200502010491LB.pdf |títulu=Heidfeld y Webber van pilotar el nuevu FW27 |apellíu=Cencillo |nome=J. M. |publicación=[[La Vanguardia]] |fecha=1 de febreru de 2005 |páxina=49|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; y esperábase que [[Jenson Button]] entrara na escudería en [[Temporada 2006 de Fórmula 1|2006]].

Debíu al anunciu mientres la [[Temporada 2005 de Fórmula 1|temporada 2005]] de la compra del equipu [[Sauber F1 Team|Sauber]] per parte de [[BMW]], l'equipu WilliamsF1 decidió camudar dende'l [[2006]] a los motores [[Cosworth]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://elpais.com/diario/2005/08/16/deportes/1124143201_850215.html |títulu=Williams confirma que dexa BMW y qu'en 2006 va correr con motores Cosworth |apellíu=Puigdemont |nome=Oriol |obra=[[El País (España)|El País]] |fecha=16 d'agostu de 2005}}&lt;/ref&gt; Esto causó que [[Jenson Button]] quixera romper el so contratu pal [[Temporada 2006 de Fórmula 1|2006]] con WilliamsF1 pa quedase col so equipu [[British American Racing|BAR Honda]], un rumor que se fixo realidad antes d'empecipiase'l fin de selmana del [[Gran Premiu de Brasil de 2005]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://cadenaser.com/ser/2005/09/21/deportes/1127258892_850215.html |títulu=Button, feliz por siguir en BAR-Honda en 2006 |obra=[[Cadena SER]] |fecha=21 de setiembre de 2005}}&lt;/ref&gt;

=== Añu de baxón con Cosworth ===
==== [[Temporada 2006 de Fórmula 1|Temporada 2006]] ====
[[Ficheru:Mark Webber 2006.jpg|left|thumb|250px|[[Mark Webber]] nel [[Gran Premiu de Francia de 2006]].]]
Amás de llevar motores [[Cosworth]] en cuenta de [[BMW]], Williams tamién perdió al pilotu [[Nick Heidfeld]], quien partió a [[BMW (Fórmula 1)|BMW Sauber]] y foi sustituyíu por [[Nico Rosberg]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2005/11/03/mas_motor/1130972401_850215.html |títulu=Williams ficha a Nico Rosberg |obra=[[As (periódicu)|AS]] |autor=[[Axencia EFE]] |fecha=3 de payares de 2005}}&lt;/ref&gt;
Esti cambéu tamién vieno acompañáu del anunciu per parte de Williams mientres el [[Gran Premiu de Bélxica de 2005]], del cambéu de neumáticos de [[Michelin]] a [[Bridgestone]].

L'equipu Williams rexistró unes perdes na so compañía de 57 millones de dólares nel añu 2006, según un informe del diariu británicu ''[[Daily Telegraph]]''. L'equipu ex campeón tuvo una temporada relativamente meyor en 2007, pero la perda de los motores gratis de [[BMW]] y el patrocinador principal [[Hewlett-Packard|HP]] a la fin de la temporada 2005 foi un duru golpe pa la escudería de Sir [[Frank Williams]].

En 2006, cuando Williams terminó octavu con un motor Cosworth, costó-y unos 20 millones de dólares. Col usu de los motores de [[Toyota]], l'equipu usó los 42 millones de dólares de superávit colos que diben empezar l'añu, quedándose namái con 61.000 dólares.

En comparanza a la perda de 57 millones de dólares, Williams tuvo beneficios de 60 millones de dólares l'añu anterior (2005): una diferencia de 17 millones de dólares.

''[[The Telegraph]]'' señaló que Williams, ganador de 113 grandes premios ente 1979 y 2004, ye agora l'únicu equipu de F1 que nun ta sofitáu por un fabricante de coches nin por un multimillonariu.

A pesar de los malos pronósticos debíu al cambéu de neumáticos y motores, Williams volvió sorprender quedando nel [[Gran Premiu de Baḥréin de 2006|Gran Premiu de Baréin de 2006]] nes 6º y 7º places, llogrando asina 5 puntos na primer carrera. Sicasí, la pésima fiabilidá de los motores [[Cosworth]] fizo que, per primer vegada na so historia, la escudería nun llograra nengún podiu en tola temporada.

=== Trieniu irregular con Toyota ===
==== [[Temporada 2007 de Fórmula 1|Temporada 2007]] ====
L'equipu decidió roblar un contratu con [[Toyota]] por que-y suministrara motores, rompiendo asina'l so contratu con [[Cosworth]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2007/02/03/mas_motor/1170521422_850215.html |títulu=Nuevu motor ya ilusiones pal equipu Williams |obra=[[As (periódicu)|AS]] |autor=Romojaro, Raúl |fecha=3 de febreru de 2007}}&lt;/ref&gt; Los pilotos titulares del equipu pa {{f1|2007}} son [[Nico Rosberg]] y [[Alexander Wurz]], sustituyendo esti postreru a [[Mark Webber]], que roblara un contratu con [[Red Bull Racing]].&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.lavanguardia.com/LVE05/PUB/2006/08/03/LVG200608030421LB.pdf |títulu=Williams releva a Webber por Würz |publicación=[[La Vanguardia]] |fecha=3 d'agostu de 2006 |páxina=42|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Los pilotos probadores son [[Narain Karthikeyan]] y [[Kazuki Nakajima]].

La temporada empieza con un bon séptimu puestu de Nico Rosberg n'[[Gran Premiu d'Australia de 2007|Australia]]. En [[Gran Premiu de Malasia de 2007|Malasia]], [[Nico Rosberg]] retírase cuando diba en séptima posición -sesta antes del repostaxe- ente que [[Alexander Wurz]] acaba fora de los puntos. Nel [[Gran Premiu de Baréin de 2007|Gran Premiu de Baréin]], nengunu de los dos pilotos llogra puntuar y nel [[Gran Premiu d'España de 2007|Gran Premiu d'España]], Rosberg consigue'l sestu puestu, meyor resultáu de la so carrera. En [[Gran Premiu de Mónacu de 2007|Mónacu]], Wurz consigue los sos primeros puntos pal equipu, llogrando'l séptimu puestu.

[[Ficheru:Nico_Rosberg_2007_Britain.jpg|thumb|right|[[Nico Rosberg]] nel [[Gran Premiu del Reinu Xuníu de 2007|GP del Reinu Xuníu 2007]].|215px]]Nel [[Gran Premiu de Canadá de 2007|Gran Premiu de Canadá]], Alex Wurz consigue'l primer podiu de la temporada, con una tercer posición, saliendo dende la decimonovena plaza. Rosberg podría ser cuartu, pero foi sancionáu por recargar col [[safety car|coche de seguridá]] en pista. N'[[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2007|Indianápolis]]. Nico Rosberg retirar a poques vueltes del final por un fallu mecánicu, cuando diba sestu. La escudería nun consiguió puntuar nos Grandes Premios de [[Gran Premiu de Francia de 2007|Francia]] y el [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2007|Reinu Xuníu]]. Nel [[Gran Premiu d'Europa de 2007|Gran Premiu d'Europa]], celebráu en [[Nürburgring]], Alex Wurz consigue un cuartu puestu nuna carrera dafechu tresformada pola agua. A partir d'equí, Rosberg consigue puntuar en cuatro carreres consecutives, siendo séptimu n'[[Gran Premiu d'Hungría de 2007|Hungría]] y [[Gran Premiu de Turquía de 2007|Turquía]], y sestu n'[[Gran Premiu d'Italia de 2007|Italia]] y [[Gran Premiu de Bélxica de 2007| Bélxica]], sumando 10 puntos. Wurz nun puntuó en nenguna d'eses carreres. Nel [[Gran Premiu de Xapón de 2007|Gran Premiu de Xapón]], nengunu de los dos coches pudo acabar la carrera, dempués d'una clasificación na que Wurz nun pasó de la primer ronda y Rosberg perdió diez asities tres un cambéu de motor. En China nengunu de los pilotos consigue puntuar, y Alex Wurz anuncia la so retirada inmediata de la competición dempués del gran premiu, polo que sería sustituyíu por Nakajima en Brasil. Nel [[Gran Premiu de Brasil de 2007|Gran Premiu de Brasil]], Nico Rosberg consigue'l so meyor resultáu de la so historia consiguiendo un 4ᵘ puestu detrás de Fernando Alonso, ente que Nakajima consigue un 10º, anque nuna parada en boxes llevar a dos mecánicos per delantre. Williams acaba la temporada con 33 puntos, ameyorando lo ufiertao na temporada 2006, quedando cuartos nel campeonatu de constructores, mientres Rosberg quedó 9º nel campeonatu de pilotos.

==== [[Temporada 2008 de Fórmula 1|Temporada 2008]] ====
[[Ficheru:Nico Rosberg 2008 Monaco.jpg|thumb|left|[[Nico Rosberg]] nel [[Gran Premiu de Mónacu de 2008|GP de Mónacu 2008]].|215px]]

La escudería confirmó a [[Kazuki Nakajima]] como nuevu compañeru de [[Nico Rosberg]] para {{f1|2008}}.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2007/11/07/mas_motor/1194390001_850215.html |títulu=Williams confirma a Rosberg y Nakajima pa 2008 |autor=[[Axencia EFE]] |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=7 de payares de 2007}}&lt;/ref&gt; Williams empieza la [[Temporada 2008 de Fórmula 1|temporada 2008]] con un podiu de [[Nico Rosberg]], acabando en tercer puestu, y [[Kazuki Nakajima]] termina en sestu puestu, consiguiendo nun solu GP 9 puntos. Nel siguiente [[Gran Premiu de Malasia de 2008|Gran Premiu]], celebráu en [[Circuitu Internacional de Sepang|Sepang]], nengunu de los sos pilotos consigue puntuar. Nel [[Gran Premiu de Baréin de 2008|GP de Baréin]], [[Nico Rosberg]] consigue un puntu acabando 8º; y el so compañeru d'equipu [[Kazuki Nakajima]] nun sumó puntos, llegando na 14º posición. Nel [[Gran Premiu d'España de 2008|Gran Premiu d'España]], [[Nico Rosberg|Rosberg]] ruempe'l so motor na vuelta 41 y [[Kazuki Nakajima|Nakajima]] sumó 2 puntos, llegando na 7ª posición. Nel [[Gran Premiu de Turquía de 2008|GP de Turquía]], [[Nico Rosberg|Rosberg]] llegó octavu y sumó unu puntu pa la escudería, ente que [[Kazuki Nakajima|Nakajima]] foi arolláu por [[Giancarlo Fisichella|Fisichella]] na primer curva.
Nel [[Gran Premiu de Mónacu de 2008|GP de Mónacu]], Rosberg sufrió un grave accidente na vuelta 61, mientres el so compañeru, magar llevar una vuelta de retrasu, consiguió 2 puntos pa dexar a la escudería permanecer nel cuartu puestu de la tabla. En [[Gran Premiu de Canadá de 2008|Canadá]], nengunu de los dos pilotos consiguió puntuar, yá que [[Kazuki Nakajima]] retirar tres un accidente y [[Nico Rosberg]] terminó 10ª en rompiendo'l alerón delanteru a la salida de boxes. En [[Gran Premiu de Francia de 2008|Francia]], corrióse una de les peores carreres pa Williams, porque Nakajima y Rosberg quedaron 15ª y 16ª respeutivamente. Nel [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2008|Reinu Xuníu]], namái consiguieron un puntu de [[Kazuki Nakajima]], y [[Nico Rosberg]] nun sumó nada al terminar 9º. N'[[Gran Premiu d'Alemaña de 2008|Hockenheimring]], los dos pilotos nun sumaron puntos al terminar 10º y 14º. Nel [[Gran Premiu d'Hungría de 2008|Gran Premiu d'Hungría]], nengunu de los dos pilotos consiguió puntuar una y bones Nakajima terminó 14º y Rosberg terminó 13º. Nel [[Gran Premiu d'Europa de 2008|Gran Premiu d'Europa]], Rosberg llogró sumar un puntu al acabar 8º. Nel [[Gran Premiu de Bélxica de 2008|Gran Premiu de Bélxica]], Nakajima y Rosberg acabaron 14º y 12º respeutivamente. Sicasí, en [[Gran Premiu de Singapur de 2008|Singapur]], Rosberg consiguió un segundu puestu, y Nakajima un octavu; anque nun sirvieron por que la escudería pasara del 8ᵘ puestu final nel [[Campeonatu Mundial de Constructores de Fórmula 1|campeonatu de constructores]]. Dambos pilotos fueron confirmaos pa {{f1|2009}}.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://lta.reuters.com/article/sportsNews/idLTASIE4902WF20081001 |títulu=F1-Williams confirma a Rosberg y Nakajima pa 2009 |autor=Baldwin, Alan |coautores=Leira, Javier |obra=[[Reuters]] |fecha=1 d'ochobre de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20201129223554/https://lta.reuters.com/article/sportsNews/idLTASIE4902WF20081001 |fechaarchivu=2020-11-29 }}&lt;/ref&gt;

==== [[Temporada 2009 de Fórmula 1|Temporada 2009]] ====
[[Ficheru:Nico Rosberg 2009 Monaco.jpg|thumb|right|[[Nico Rosberg]] nel [[Gran Premiu de Mónacu de 2009|GP de Mónacu 2009]].|190px]] La temporada {{F1|2009}} empezó perbién pa Williams, con un coche bastante competitivu, que se benefició por tener el polémicu doble difusor. Na primer carrera, tantu [[Nico Rosberg]] como [[Kazuki Nakajima]] taben nos puntos, y Rosberg col podiu como oxetivu. Sicasí, los neumáticos del alemán decayeron y perdió delles posiciones, ente que Nakajima tuvo un accidente mientres colaba en 5ª posición. Na carrera de [[Gran Premiu de Malasia de 2009|Malasia]], Rosberg llogró ponese en cabeza, pero sicasí, numberosos infortunios acabaron cola so carrera 8º cuando ésta diose por rematada. En [[Gran Premiu de China de 2009|China]] y en [[Gran Premiu de Baréin de 2009|Baréin]] nun llogra puntuar, y a partir d'ende, Rosberg acaba nos puntos en 8 carreres consecutives, con dos cuartos puestos como meyor resultancia. Depués, en [[Gran Premiu de Singapur de 2009|Singapur]], cuando Rosberg diba en 2ª posición, foi penalizáu por un pasu por boxes por triar la llinia al salir de los boxes, y terminó 11º. En [[Gran Premiu de Xapón de 2009|Xapón]] foi 5º y en [[Gran Premiu de Brasil de 2009|Brasil]] abandonó per primer vegada na temporada. N'[[Gran Premiu d'Abu Dhabi de 2009|Abu Dhabi]] foi 9º. Resaltar qu'en contraste coles bones resultancies de Rosberg, el meyor resultáu de Nakajima fueron dos novenos puestos n'[[Gran Premiu d'Hungría de 2009|Hungría]] y en [[Gran Premiu de Singapur de 2009|Singapur]]. Tamién el [[Gran Premiu de Brasil de 2009|GP de Brasil]] foi otra de les meyores carrera de Kazuki al rodar en delles vueltes 3°, con opciones de puntuar, pero lamentablemente el toque con [[Kamui Kobayashi]] na vuelta 30, fíxo-y perder les sos esperances de puntuar cuando taba remontando.

=== Regresu de Cosworth y la peor temporada de la so historia ===
==== [[Temporada 2010 de Fórmula 1|Temporada 2010]]: Llucha en media tabla ====
Pa la temporada {{F1|2010}}, l'equipu Williams pierde a [[Nico Rosberg]], que se cola a [[Mercedes AMG F1 Team|Mercedes GP]], y prescinde de [[Kazuki Nakajima]]. Nel so llugar, l'equipu británicu ficha como primer pilotu a [[Rubens Barrichello]], proveniente de [[Brawn GP]]; y al campeón de la [[GP2 Series|GP2]] de [[2009]], [[Nico Hülkenberg]]. Tamién camuden los motores [[Toyota Racing|Toyota]] polos [[Cosworth]].&lt;ref&gt;{{Cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD03/PUB/2009/11/03/EMD20091103041MDP.pdf |títulu=Barrichello pasar a Williams |publicación=[[Mundo Deportivo]] |fecha=3 de payares de 2009 |páxina=41|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/motorsport/formula_one/8334370.stm |títulu=Williams turn to Cosworth engines |editorial=[[British Broadcasting Corporation|BBC]] |obra=[[BBC Sport]] |fecha=30 de payares de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:Rubens Barrichello 2010 Malaysia 3rd Free Practice.jpg|thumb|right|[[Rubens Barrichello|Barrichello]] nel [[Gran Premiu de Malasia de 2010|GP de Malasia 2010]].|200px]]
En [[Gran Premiu de Baréin de 2010|Baréin]], [[Rubens Barrichello]] llogró ser 11º na clasificación, ente que'l so compañeru [[Nico Hülkenberg]] asitióse 13º. Na salida, Barrichello consigue pasar a [[Adrian Sutil]], ente que Hülkenberg trompea y llévase un bolardo, lo que-y obligó a camudar el morru. Na carrera, dambos tienen problemes de ritmu y Barrichello acaba 10º, ente que'l so compañeru remonta hasta'l 14ᵘ puestu. N'[[Gran Premiu d'Australia de 2010|Australia]], Barrichello llogró acabar 8º, ente que Hulkenberg abandonó por un choque con [[Kamui Kobayashi]]. Nel [[Gran Premiu de Malasia de 2010|GP de Malasia]], Barrichello llogró acabar 12º, mientres Hulkenberg quedó 10º, consiguiendo'l so primer puntu na [[Fórmula 1]]. A partir d'ende, la competitividá del equipu mengua notablemente. Sicasí, a partir de [[Gran Premiu d'Europa de 2010|Valencia]] resurden y Barrichello consigue dos meritorios 4º y 5º puestos, mientres Hülkenberg llogra los sos meyores resultaos con un 6º y un 7º. Eso dexa a los homes de [[Frank Williams]] volver ser unos habituales de los puntos y lluchar pol sestu puestu nel mundial de constructores. Nel [[Gran Premiu de Brasil de 2010|GP de Brasil]], [[Nico Hülkenberg]] llogra'l so primera [[pole position|pole]] de la so carrera, y la primera del equipu dende [[Gran Premiu d'Europa de 2005|2005]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2010/11/06/mas_motor/1288998008_850215.html |títulu=Hulkenberg sospriende cola 'pole'; Alonso foi quintu |autor=[[Axencia EFE]] |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=6 de payares de 2010 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304122459/http://motor.as.com/motor/2010/11/06/mas_motor/1288998008_850215.html |fechaarchivu=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; Los puntos que llogró col so octavu puestu dexaron a Williams llograr el sestu llugar nel campeonatu.

==== [[Temporada 2011 de Fórmula 1|Temporada 2011]]: Añu pa escaecer y la peor temporada. ====
[[Ficheru:Williams_FW33_Maldonado_2011_Spanish_GP.jpg|thumb|Pastor Maldonado nel [[Gran Premiu d'España de 2011|GP d'España 2011]].]]

L'equipu AT&amp;T Williams F1, pa {{f1|2011}}, cuenta per segundu añu col esperimentáu pilotu brasilanu [[Rubens Barrichello]] y decidió contratar, como remplazo del alemán [[Nico Hülkenberg]] (quien pasó a ser piloto probador de la escudería [[Force India]]), al mozu venezolanu [[Pastor Maldonado]], ganador del [[GP2 Series|GP2]] de la [[Temporada 2010 de GP2 Series|temporada 2010]] y nueva promesa del futuru automovilísticu, quien vien col sofitu económicu de la empresa petrolera venezolana [[PDVSA]], que pasó a ser el principal patrocinador del equipu de Grove, sustituyendo a Phillips y RBS.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2010/12/01/motor/1291216459.html |títulu=Pastor Maldonado, pilotu oficial de Williams |obra=[[El Mundo (periódicu)|El Mundo]] |autor=[[Axencia EFE]] |fecha=1 d'avientu de 2010}}&lt;/ref&gt;

La temporada nun foi como s'esperaba. Barrichello dio-y puntos a la escudería inglesa con dos novenos llugares, en [[Gran Premiu de Mónacu de 2011|Mónacu]] y en [[Gran Premiu de Canadá de 2011|Canadá]]. Pela so parte, Maldonado consiguió'l so primer puntu al acabar décimu en [[Gran Premiu de Bélxica de 2011|Spa]] y fixo delles carreres bien interesantes como en [[Gran Premiu de Mónacu de 2011|Mónacu]], cuando a falta de pocos xiros, abandonó, productu d'un incidente con [[Lewis Hamilton]]. Sicasí, esos 5 puntos traducir na peor temporada de la historia del equipu británicu. Inclusive nel [[Gran Premiu d'Abu Dhabi de 2011|Gran Premiu d'Abu Dhabi]] dambos monoplaces calificaron nes dos últimes posiciones de la parrilla, siendo esta la peor clasificación de la so historia.

Pa remontar el vuelu, Williams anunció que, pal añu {{f1|2012}}, volvería la mística y ganadora asociación de los años 90 Williams-[[Renault Sport F1|Renault]], de cuenta que, dempués de munchos años, l'equipu de Grove volvería cuntar col sofitu d'un motorista como lu ye [[Renault Sport F1|Renault]], que va apurrir el motor al futuru FW34 de {{f1|2012}}. Amás, fixo un cambéu radical nel so departamentu téunicu: Mike Coughlan (ex diseñador de [[McLaren]]), va asumir el papel de xefe de máquines;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2011/06/16/mas_motor/1308239420_850215.html |títulu=L'espía Coughlan vuelve represu |nome=Héctor |apellíu=Martínez |fecha=16 de xunu de 2011 |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fechaaccesu=16 de xunu de 2011}}&lt;/ref&gt; Jason Somerville, Xefe d'Aerodinámica; y Mark Gillan, Inxenieru Xefe d'Operaciones.

=== Vuelven Renault y les ilusiones, pero por poco tiempu (2012-2013) ===
==== [[Temporada 2012 de Fórmula 1|Temporada 2012]]: Última victoria y resultancies inconsistentes. ====
[[Ficheru:Pastor Maldonado 2012 Malaysia FP2.jpg|thumb|Pastor Maldonado ganó'l [[Gran Premiu d'España de 2012]], la última victoria pa Williams.]]
Pa la temporada 2012, l'equipu confirmó que cuntaría nuevamente col pilotu Pastor Maldonado.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2011/12/01/williams-confirma-pastor-maldonado-pa-2012 |títulu=Williams confirma a Pastor Maldonado pa 2012 |obra=CarandDriverTheF1 |fecha=1 d'avientu de 2011 |nome=José M. |apellíu=Zapico|coautores=Zoe Marí, Ana}}&lt;/ref&gt; Darréu, anuncióse'l fichaxe de [[Bruno Senna]] como'l so compañeru.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2012/01/18/mas_motor/1326905421_850215.html |títulu=Williams ficha a Bruno Senna |fecha=17 de xineru de 2012 |autor=R. P. |obra=[[As (periódicu)|AS]]}}&lt;/ref&gt; L'equipu Williams presentó'l so coche'l 7 de febreru de 2012 en Xerez a les 8:30 h. El 2 de marzu de 2012, [[Frank Williams]], fundador del equipu, decide dixebrase de la escudería a pesar de que va tar presente en Grandes Premios, la so decisión deber a que va cumplir 70 años n'abril polo que'l so retiru del equipu va ser a finales de marzu.&lt;ref&gt;{{Cita web |títulu=Frank Williams xubílase |url=http://www.mundodeportivo.com/20120303/motor/frank-williams-xubílase_54263286886.html |obra=[[Mundo Deportivo]] |autor=Blancafort, Raymond |fecha=3 de marzu de 2012}}&lt;/ref&gt;

El 11 d'abril anúnciase oficialmente que la [[Escocia|escocesa]] [[Susie Wolff]] (29 años) xunir a Williams como pilotu de desenvolvimientu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2012/04/11/52891-susie-wolff-nueva-piloto-desenvolvimientu-williams-f1 |títulu=Susie Wolff, nueva pilotu de desenvolvimientu de Williams F1 |apellíu=Rosaleny |nome=África |obra=CarandDriverTheF1 |fecha=11 d'abril de 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.williamsf1.com/news/view/2105 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120529163351/http://www.williamsf1.com/news/view/2105 |títulu=Susie Wolff appointed Development Driver for the Williams F1 Team |obra=Williams F1 |idioma=inglés |fecha=11 d'abril de 2012 |fechaarchivu=29 de mayu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

Nel entamu de temporada nel [[Gran Premiu d'Australia de 2012|Gran Premiu d'Australia]], el rendimientu en clasificación ye escelente y déxa-y a [[Pastor Maldonado]] empecipiar dende la octava posición, [[Bruno Senna]] empecipiaría nel puestu 14, en carrera Senna topeta con [[Felipe Massa]] y retírase, en tantu Pastor tien un ritmu increíble ya intenta devasar a [[Fernando Alonso]] na llucha pol quintu puestu, pero na última vuelta pierde'l control del so Williams y topeta contra'l muriu. Pal [[Gran Premiu de Malasia de 2012|Gran Premiu de Malasia]], Senna y Maldonado perderíen posiciones nel arranque pero depués de la interrupción por agua dambos Williams empezaron a esguilar posiciones y Senna terminaría nel sestu llugar, en tantu Pastor quien laude décimu, sufrió un frayatu del motor que lu quitó d'esi puntu, con ello Senna convirtió más puntos pa la escudería de los que convirtiera en [[Temporada 2011 de Fórmula 1|2011]] (solo 5 puntos).

Nel [[Gran Premiu de China de 2012|Gran Premiu de China]] a pesar de nun entrar na Q3, dambos autos esguilaron posiciones y el so rendimientu foi'l más óptimo lo que-yos dexó entrar na zona de puntos a dambos coches, Bruno entró séptimu y Pastor octavu, dicha situación nun se presentaba dende'l [[Gran Premiu de Corea del Sur de 2010]]. La siguiente carrera nun sería la meyor pa la escudería, el [[Gran Premiu de Baréin de 2012|Gran Premiu de Baréin]], sería testigu de como dambos autos quedaben fora de carrera, Pastor por una pinchada na goma trasera esquierda al entamu de la vuelta 25 y Senna por cuenta de una fuerte vibración nos frenos a 3 vueltes del final.
[[Ficheru:2012 Canadian Grand Prix Bruno Senna Williams FW34-02.jpg|thumb|Bruno Senna pilotando'l FW34.]]

El [[Gran Premiu d'España de 2012|Gran Premiu d'España]], na celebración de los 70 años de [[Frank Williams|Sir Frank Williams]], Pastor llograría la [[pole position]] depués de la esclusión de [[Lewis Hamilton]] de la clasificación, siendo la pole 127 pa la escudería, mientres Senna arrincaría na posición 18, en carrera Pastor perdería la posición con [[Fernando Alonso]], pero una magnífica estratexa nos pits dexaríen-y volver a la punta, en tantu Senna yera topetáu na parte trasera por [[Michael Schumacher|Schumacher]] dexándolo fuera de carrera, Pastor caltuvo'l ritmu y embates de [[Fernando Alonso]] y llogró la primer victoria de Williams en casi 8 años, dempués de que [[Juan Pablo Montoya]] ganara'l [[Gran Premiu de Brasil de 2004]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.formula1.com/results/season/2012/868/ |títulu=FORMULA 1 GRAN PREMIU D'ESPAÑA SANTANDER 2012 |obra=[[Fórmula 1]] |fecha=13 de mayu de 2012 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141125081901/http://www.formula1.com/results/season/2012/868/ |fechaarchivu=2014-11-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2012/05/13/motor/1336908265.html |títulu=La fuercia llatino de la Fórmula 1 |apellíu=Rodríguez |nome=Jaime |obra=[[El Mundo (periódicu)|El Mundo]] |fecha=13 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt; Williams cortó una seca de 132 grandes premios ensin victoria y Maldonado convertir nel primer [[Venezolanos|venezolanu]] en llograr una pole y victoria na [[Fórmula 1|F1]].&lt;ref&gt;{{Cita web |títulu=Estadístiques España 2012: El fin de la seca de Williams |url=http://www.f1aldia.com/15247/estadisticas-espana-2012-fin-sequia-williams/ |nome=Manuel Andrés |apellíu=Nieves |obra=F1 al día |fecha=15 de mayu de 2012}}&lt;/ref&gt;

El [[Gran Premiu de Mónacu de 2012]], vería una bona clasificación de Pastor, mientres Senna empezaba 14, pero Pastor acarretaba una sanción de 10 puestos por un incidente na práutica 3 y 5 puestos más por cambéu de caxa. En carrera Pastor topeta'l so auto na primer curva con [[Pedro de la Rosa]], dexándolo fuera de carrera; mientres Senna xubiría posiciones hasta'l décimu puestu llogrando un solu puntu pa la escudería. El [[Gran Premiu de Canadá de 2012]], depara un resultáu bien decepcionante: Maldonado remata décimu terceru a pesar de la so remontada mientres Senna engarraba colos sos neumáticos y terminaba na posición 17ª. Nel [[Gran Premiu d'Europa de 2012]] viose una bona clasificación de Maldonado, asitiándose namái detrás de [[Sebastian Vettel]] y [[Lewis Hamilton]], pero Senna volvería tener otra mala actuación acabando en 14° posición. En carrera, Maldonado caltién un bon ritmu hasta lluchar pol podiu, onde nuna precipitada maniobra del venezolanu costó un choque que dexaría fora a Hamilton y depués una sanción quitar del únicu puntu que llogró depués de caltenese décimu, de cuenta que dichu puestu quedaría en manes de Senna.

El [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2012]], la resultancia sería daqué decepcionante depués del choque de Maldonado con [[Sergio Pérez (pilotu)|Sergio Pérez]], terminando na 16ª posición; mientres Senna rescata dos puntos nel novenu llugar. Los decepcionantes resultancies siguieron nel [[Gran Premiu d'Alemaña de 2012|Gran Premiu d'Alemaña 2012]], onde Pastor sufre daños nel pisu del auto que lu lleva a perder ritmu y Senna recibió daños al entamu de la carrera, asitiándo-y nes posiciones 15 y 17 respeutivamente. Antes de les vacaciones, nel [[Gran Premiu d'Hungría de 2012]], l'equipu entra colos sos dos autos per primer vegada na Q3, pero sería Senna el que se caltendría nos puntos y esguilaría dos asities pa llegar na 7ª posición, mientres Maldonado tuvo una mala llargada y un &quot;drive through&quot; que lo apostró a la 13ª plaza.

El [[Gran Premiu de Bélxica de 2012]] sería otra pésima carrera pal equipu, Maldonado realizaría un Jump-Start y depués un choque que-y provoquen una sanción de 10 puestos na siguiente carrera, mientres Senna a pesar d'un fuerte arrinque batalla colos sos frenos y la estratexa unviar hasta la posición 12. N'[[Gran Premiu d'Italia de 2012|Italia]], l'auto amuésase consistente y llógrense xubir posiciones, Senna llograría un puntu y Maldonado quedaría cerca de los mesmos.
[[Ficheru:2012 Singapore GP - Maldonado.jpg|thumb|Pastor Maldonado clasificó segundu nel [[Gran Premiu de Singapur de 2012]], a milésimes de la ''pole position''.]]

La temporada entraría na so última xira pol continente asiáticu que s'empecipiaría en [[Gran Premiu de Singapur de 2012|Singapur]], onde les opciones de podiu de Maldonado sumen depués d'un segundu llugar en calificación, una falla hidráulica quitaría al equipu d'esi podiu, mientres Bruno acabaría con problemes fora de los puntos. En [[Gran Premiu de Xapón de 2012|Xapón]], Maldonado caltién un ritmu constante con ciertes dificultaes pa llograr un octavu puestu, pela so parte Bruno nun tuvo esa mesma consistencia y quedó lloñe de los puntos. El siguiente Gran Premiu, realizáu en [[Gran Premiu de Corea del Sur de 2012|Corea del Sur]], traería un resultáu decepcionante calificando Maldonado de 14° y Bruno de 15°. Pal [[Gran Premiu de la India de 2012|Gran Premiu de la India]], Maldonado tien un ritmu consistente pero un toque con [[Kamui Kobayashi|Kobayashi]] xenera una pinchada nel so neumáticu dexándolo en decimosesta posición; Bruno, quien siguía a Maldonado, llogró entrar nel décimu llogrando un solu puntu. La última carrera de la xira asiática realizada n'[[Gran Premiu d'Abu Dhabi de 2012|Abu Dhabi]] supunxo un cambéu na suerte y les decepcionantes carreres: Maldonado por una gran clasificación, se logtó meter na segunda fila, lo que-y dexó lluchar na punta hasta que perdió'l KERS y les sos opciones de lluchar pola punta esmuciéronse sicasí'l so ritmu yera constante y llogró terminar en quinta posición, Bruno remontaría posiciones dende'l fondu depués de qu'[[Nico Hülkenberg|Hülkenberg]] sacar de pista, pero amosó un ritmu constante y entraría na zona de puntos nel octavu puestu, siendo la segunda vegada na temporada que l'equipu entraba colos sos dos autos na zona de puntos.

El final de temporada en continente americanu protagonizaría dos carreres bien distintos, primero en [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2012|Gran Premiu de los Estaos Xuníos]] dambos autos amosaron un fuerte ritmu y acabaríen en zona de puntos per segunda vegada consecutiva, siendo Maldonado novenu y Senna décimu. Sicasí, nel postreru gran premiu de la temporada en [[Gran Premiu de Brasil de 2012|Brasil]], dambos autos sufriríen accidentes na primer vuelta, teniendo qu'abandonar y dexando ensin puntos a Williams. Foi una temporada que l'equipu amosóse más competitivu que l'anterior pero na que se cometieron munchos errores qu'apenes dexaron esguilar una posición nel mundial con al respective de la temporada pasada.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/12/08/2012-f1-season-review-williams/ |títulu=Williams fail to get the most out of winning car |apellíu=Collantine |nome=Keith |obra=F1 Fanatic |fecha=8 d'avientu de 2012 |fechaaccesu=10 d'avientu de 2012 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El 5 d'avientu de 2012, los editores de la páxina d'internet ''F1 al día'' asitien a Williams como'l cuartu meyor equipu de F1 de 2012. Según el portal de la web los editores votaron y puntuaron a los equipos basándose puramente na so forma de trabayar, tantu na pista como na fábrica, lo mesmo que de cara a los medios de comunicación, dexando a un llau los ésitos mientres l'añu, esto ye, la forma de trabayar como equipu y encaxando caúna de les distintes pieces de la estructura.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.f1aldia.com/17594/5-meyores-equipos-temporada-2012-formula-1/ |títulu=Los 5 meyores equipos de la temporada 2012 de Fórmula 1 |obra=F1 al día |fecha=5 d'avientu de 2012}}&lt;/ref&gt;

==== [[Temporada 2013 de Fórmula 1|Temporada 2013]]: Igualando 2011, empecipió de restructuración. ====
El 28 de payares de 2012, Williams confirma a Maldonado y Bottas como pilotos titulares para [[Temporada 2013 de Fórmula 1|2013]],&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.marca.com/2012/11/28/motor/formula1/1354100762.html |títulu=Bottas sustitúi a Senna en Williams pa 2013 |obra=[[Marca (periódicu)|Marca]] |fecha=28 de payares de 2012 |fechaaccesu=28 de payares de 2012}}&lt;/ref&gt; con [[Susie Wolff]] como reserva.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.mundodeportivo.com/20130128/f1/susie-wolff-pilotu-de-pruebes-de-williams_54362480338.html |títulu=Susie Wolff, pilotu de pruebes de Williams |autor=Blancafort, Raymond |obra=[[Mundo Deportivo]] |fecha=28 de xineru de 2013 |fechaaccesu=28 de xineru de 2013}}&lt;/ref&gt; Les pruebes de pretemporada refundiaron unes previsiones optimistes pa Williams, pero un cambéu nel sistema de los escapes&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.magazineracing.com/2013/03/williams-retira-la so-polemico-sistema-de-escapes/ |títulu=Williams retira'l so polémicu sistema d'escapes |obra=Magacín Racing |fecha=1 de marzu de 2013}}&lt;/ref&gt; tresmanó los planes y l'equipu sufrió un horrible empiezu d'añu, ensin poder puntuar en nenguna de les 9 primeres carreres, lo que supón el peor entamu de la so historia, superando'l de {{f1|2011}}. La temporada siguía y superaba el so ecuador ensin que Williams pudiera inaugurar el so casillero de puntos. Pa intentar salir del atolladeru, la escudería anunció la llegada de [[Pat Symonds]] en sustitución de [[Mike Coughlan]] nel puestu de [[direutor téunicu]].&lt;ref name=&quot;Symonds&quot;/&gt; Finalmente, l'equipu llogró'l so primer puntu gracies a [[Pastor Maldonado]] n'[[Gran Premiu d'Hungría de 2013|Hungría]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www1.skysports.com/formula-1/news/12476/8846414/pastor-maldonado-was-cautiously-optimistic-after-scoring-williams-first-point-of-2013 |títulu=Pastor Maldonado was cautiously optimistic after scoring Williams' first point of 2013 |obra=[[Sky Sports]] |apellíu=Wise |nome=Mike |fecha=29 de xunetu de 2013 |fechaaccesu=30 de xunetu de 2013 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Darréu, el venezolanu llogró otros dos oncenes posiciones, pero foi [[Valtteri Bottas]] quien aumentó la puntuación de la escudería cola so 8ᵘ puestu n'[[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2013|Austin]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.gpupdate.net/es/noticias-f1/303545/bottas-empondera-al equipu-en llogrando-los sos-primeros-puntos-en-la-f1/ |títulu=Bottas empondera al equipu en llogrando los sos primeros puntos na F1 |obra=GPUpdate |fecha=18 de payares de 2013}}&lt;/ref&gt; pa terminar novenos nel campeonatu con 5 puntos, igual que'l [[Williams FW33]], nun añu pésimu pa la formación de Grove.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.f1fanatic.co.uk/2013/12/04/2013-f1-season-review-williams/ |títulu=Maldonado's “best car” was another Williams failure |apellíu=Collantine |nome=Keith |obra=F1 Fanatic |fecha=4 d'avientu de 2013 |fechaaccesu=8 d'avientu de 2013 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161018193737/http://www.f1fanatic.co.uk/2013/12/04/2013-f1-season-review-williams/ |fechaarchivu=2016-10-18 }}&lt;/ref&gt;

=== La era de los V6 turbo con Mercedes (2014-presente) ===
==== [[Temporada 2014 de Fórmula 1|Temporada 2014]] ====
El 30 de mayu de 2013, Williams anunció que va usar motores [[Mercedes-Benz|Mercedes]] a partir de {{f1|2014}}.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://f1actual.com/2013/05/williams-motores-mercedes-2014 |títulu=Confirmáu: Williams va llevar los motores Mercedes a partir de 2014 |autor=Rubia, David |obra=F1 Actual |fecha=30 de mayu de 2013 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160305145217/http://f1actual.com/2013/05/williams-motores-mercedes-2014 |fechaarchivu=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundodeporte/2013/05/30/motor/1369910839.html |títulu=Williams va usar motores Mercedes |autor=[[Axencia EFE]] |obra=[[El Mundo (periódicu)|El Mundo]] |fecha=30 de mayu de 2013}}&lt;/ref&gt; Tocantes a los pilotos, [[Valtteri Bottas]] permanez en Williams y [[Felipe Massa]] sustitúi a [[Pastor Maldonado]].&lt;ref name=&quot;pilotos 2014&quot;&gt;{{Cita web |url=https://www.abc.es/deportes/f1/20131111/abci-williams-massa-201311111605.html |títulu=Felipe Massa va correr en Williams |nome=S. |apellíu=D. |obra=[[ABC (periódicu)|ABC]] |fecha=11 de payares de 2013}}&lt;/ref&gt; El nuevu monoplaza, el [[Williams FW36|FW36]], foi amosáu en públicu per primer vegada por aciu una imaxe en [[Twitter]] el 23 de xineru.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2014/01/23/formula_1/1390481543_911088.html |títulu=Williams presenta'l FW36, unu de los sos &quot;coches más avanzaos&quot; |autor=[[Axencia EFE]] |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=23 de xineru de 2014}}&lt;/ref&gt; La monoplaza amosó un bon rendimientu nos tests de pretemporada, tanto a nivel de tiempos como de fiabilidá. Coles mesmes, Williams anuncia un alcuerdu de patrociniu con [[Martini Racing|Martini]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://motor.as.com/motor/2014/03/06/formula_1/1394113418_140048.html |títulu=Williams presenta'l so proyeutu colos colores de Martini |nome=Raúl |apellíu=Romojaro |obra=[[As (periódicu)|AS]] |fecha=6 de marzu de 2014 |fechaaccesu=6 de marzu de 2014}}&lt;/ref&gt; L'entamu de temporada n'[[Gran Premiu d'Australia de 2014|Australia]] ye marcáu pol abandonu de Massa por cuenta de un choque provocáu por Kobayashi, amás d'un error de Bottas cuando'l mesmu disponíase a remontar posiciones contra Fernando Alonso, sicasí'l rendimientu de la monoplaza foi lo suficientemente eficiente y rápida como pa llegar a la fin de la carrera en quinta plaza, les próximes dos carreres [[Gran Premiu de Malasia de 2014|Malasia]] y [[Gran Premiu de Baréin de 2014|Bahrein]], seríen marcaes pol mesmu resultáu onde Massa ocupa'l séptimu puestu y Valtteri l'octavu, nel casu de Bahrein a pesar de tar detrás de los Mercedes un error estratéxicu nun lu dexó al equipu aportar al podiu, tendría qu'esperar.[[ File:Felipe Massa 2014 China Race.jpg|thumb|250x250px|[[Felipe Massa]] pilotando'l [[Williams FW36|FW36]] nel [[Gran Premiu de China de 2014|Gran Premiu de China]].]]Los siguientes cuatro resultaos a pesar de calificaciones alentadoras anque con ciertos errores estratéxicos que darréu condicionaríen meyores resultaos, fueron discretes y apenes una monoplaza puntúo a pesar que'l rendimientu de la monoplaza denotaba otru comportamientu, Bottas sumaría puntos en [[Gran Premiu de China de 2014|China]] y [[Gran Premiu d'España de 2014|España]] terminando séptimu y quintu respeutivamente, Massa por errores nes paraes en boxes quedó fora de los puntos en dambes ocasiones, para [[Gran Premiu de Mónacu de 2014|Mónacu]] sería Massa quien sumaría na séptima posición, en [[Gran Premiu de Canadá de 2014|Canadá]] a pesar d'una gran clasificación y carrera la gastadura de neumáticos implico nuna séptima posición de Bottas, auníu a un choque na postrera vuelta de Massa.

Llegaría la xira europea antes del parón veraniegu européu y xunto a ello una meyora significativa del rendimientu de la monoplaza, tal que quedó demostráu n'[[Gran Premiu d'Austria de 2014|Austria]] onde l'equipu facer col doblete na clasificación daqué qu'habría que remontase casi 11 años tras cuando nel [[Gran Premiu d'Alemaña de 2003]] l'equipu llogró tal resultancia, en carrera perderíen dambes posiciones con [[Mercedes AMG F1 Team|Mercedes]], sicasí Bottas llogra'l podiu nel tercer pasu siguíu nel cuartu puestu por Massa, depués l'equipu pa les siguientes carreres llogra les mesmes resultancies tantu en [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2014|Gran Bretaña]] como n'[[Gran Premiu d'Alemaña de 2014|Alemaña]], onde la mala suerte afecta a Massa sacándolo de competencia por accidentes na primer vuelta de dambos premios, mientres Bottas llograría otros dos podios pero nesta ocasión ocupando'l segundu puestu, d'últimes antes del parón veraniegu, el [[Gran Premiu d'Hungría de 2014|Gran Premiu d'Hungría]], sería testigu d'una carrera complicada dada a una poca prestancia aerodinámica del FW36 nel so momentu, sicasí l'equipu llogra meter dambos pilotos nos puntos en quintu y octavu puestu lo que los dexaría a tiru pa siguir lluchando con [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] pol tercer puestu de constructores.

Depués del parón veraniegu, l'equipu volvió collechar más podios en primer casu nel [[Gran Premiu de Bélxica de 2014|Gran Premiu de Bélxica]], onde Bottas facer del tercer pasu del mesmu mientres Massa vería de lloñe los puntos cuando'l so auto foi impactáu por restos d'un choque ente [[Nico Rosberg|Rosberg]] y [[Lewis Hamilton|Hamilton]], sicasí Massa tendría la so revancha y consiguiría el so primer podiu de la temporada n'[[Gran Premiu d'Italia de 2014|Italia]], aprovechando la aplastante ventaya de potencia del motor Mercedes sobre'l restu del grupu, depués de los líderes dambos miembros del mesmu equipu motorista, amás que Bottas viose apostráu hasta l'oncenu puestu por una bien mala salida, pero al igual que Massa aprovechando la potencia extra del motor y un circuitu de baxa carga aerodinámica iguar pa quedar a un pasu del podiu, lo qu'apostraba a Ferrari al cuartu puestu nel campeonatu de Constructores.

El final de temporada deparaba bonos puntos na llucha por caltener el tercer llugar nel campeonatu de constructores, siempres los sábados de clasificación amosándose como la segunda fuercia detrás de Mercedes tantu n'[[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2014|Estaos Xuníos]], como en [[Gran Premiu de Brasil de 2014|Brasil]], en competición l'equipu llogra un cuartu y quintu llugar per parte de Bottas y Massa respeutivamente y en Brasil Massa llograría un podiu ante la so afición a pesar de sanciones y errores en pits mesmos qu'apostraríen a Bottas a la décima posición. La última carrera n'[[Gran Premiu d'Abu Dhabi de 2014|Abu Dhabi]], deparo otra clasificación de segunda fila y una carrera terrible, onde Massa a la fin lluchó pola victoria pero nun llogro concretala por una llamada tardía a box dexándolo a solu 2.5s de Hamilton, y Bottas llogrando'l tercer llugar metiendo dambos autos nel podiu per primer vegada dende'l [[Gran Premiu de Mónacu de 2005]] y dexando al equipu per primer vegada dende la [[Temporada 2003 de Fórmula 1|temporada 2003]] nel podiu del mundial de constructores.

Dende la muerte d'[[Ayrton Senna]] los coches construyíos por Williams siempres tienen el logo de Senna nel alerón delanteru. Pa la temporada 2014, y por cuenta de los venti años del so fallecimientu, camudóse la &quot;S&quot; de Senna por una imaxe del pilotu y una inscripción que diz &quot;Ayrton Senna sempre&quot;.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.motorpasionf1.com/formula-1/rubens-barrichello-decora-el so-williams-con-la-s-de-senna |títulu=Rubens Barrichello enseña la S de Senna del so nuevu Williams |obra=MotorPasiónF1 |nome=Igor |apellíu=Zamorano |fecha=15 d'avientu de 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.ayrton-senna.com.ar/la |títulu=La Lleenda |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220330083457/http://www.ayrton-senna.com.ar/la |fechaarchivu=2022-03-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.flickr.com/photos/zawtowers/3425734747/ |títulu=Ayrton Senna Tribute On Williams' Cars |obra=[[Flickr]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

==== [[Temporada 2015 de Fórmula 1|Temporada 2015]] ====
El 7 de setiembre de 2014, Williams confirma a [[Felipe Massa]] y [[Valtteri Bottas]] para {{f1|2015}}.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.gpupdate.net/es/noticias-f1/315855/williams-confirma-a-massa-y-a-bottas-pa-el-2015/ |títulu=Williams confirma a Massa y a Bottas pal 2015 |obra=GPUpdate |fecha=7 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;

Dambos pilotos puntuaron regularmente a lo llargo del primer semestre, llogrando en xunto dos terceros puestos, cuatro cuartos puestos y 14 arribos ente los primeros seis. Esto allugar nel tercer puestu del Campeonatu de Constructores, por detrás de [[Mercedes AMG F1 Team|Mercedes]] y [[Scuderia Ferrari|Ferrari]],&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.formula1.com/en/championship/results/2015-constructor-standings.html |títulu=2015 Constructor Standings |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |sitiuweb=Formula 1® - The Official F1® Website}}&lt;/ref&gt; anque al par de los resultaos del ferrarista Räikkönen.
[[Ficheru:Bottas Bahrain 2016.jpg|miniaturadeimagen|Bottas nel [[Gran Premiu de Baréin de 2016|GP de Baréin 2016]].]]

==== [[Temporada 2016 de Fórmula 1|Temporada 2016]] ====
[[Felipe Massa|Massa]] y [[Valtteri Bottas|Bottas]] siguieron nel equipu, siendo per tercer añu consecutivu la dupla de Williams.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2015/09/03/116215-oficial-massa-y-bottas-quedar en-williams-pa-2016 |títulu=OFICIAL: Massa y Bottas quedar en Williams pa 2016 {{!}} CarandDriverTheF1.com |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |sitiuweb=www.caranddriverthef1.com}}&lt;/ref&gt;

Williams acabó 5° nel el Campeonatu de Constructores con 138 puntos (119 menos que 2015).&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.formula1.com/en/championship/results/2016-constructor-standings.html |títulu=2016 Constructor Standings |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |sitiuweb=Formula 1® - The Official F1® Website |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170408170700/https://www.formula1.com/en/championship/results/2016-constructor-standings.html |fechaarchivu=2017-04-08 }}&lt;/ref&gt; Felipe Massa terminó 11° el Campeonatu de Pilotos, con 53 puntos, ente que [[Valtteri Bottas]] 8° con 85 puntos y un podiu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.formula1.com/en/championship/results/2016-driver-standings.html |títulu=2016 Driver Standings |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |sitiuweb=Formula 1® - The Official F1® Website |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161220234406/https://www.formula1.com/en/championship/results/2016-driver-standings.html |fechaarchivu=2016-12-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.driverdb.com/drivers/valtteri-bottas/ |títulu=Valtteri Bottas {{!}} Racing career profile {{!}} Driver Database |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |sitiuweb=www.driverdb.com}}&lt;/ref&gt;

==== [[Temporada 2017 de Fórmula 1|Temporada 2017]] ====
Depués del anunciu de Massa sobre la so retirada de la [[Fórmula 1|F1]], Williams confirmó al canadianu [[Lance Stroll]] pa remplazarlo y compartir equipu con Bottas, pero en xineru Bottas foi confirmáu como reemplazu de Nico Rosberg en Mercedes, polo que Felipe Massa volvió ser pilotu de Williams.&lt;ref&gt;{{Cita noticia |títulu=Felipe Massa anunció'l so retiru de la Fórmula 1 |url=http://www.infobae.com/deportes-2/2016/09/01/felipe-massa-anunciu-el so retiru de formular-1/ |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |periódicu=Infobae |idioma=castellanu }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://noticias.ve.autocosmos.com/2016/11/08/f1-lance-stroll-reemplaza-a-felipe-massa-en-williams |títulu=F1: Lance Stroll reemplaza a Felipe Massa en Williams |fechaaccesu=18 d'avientu de 2016 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210618003553/https://noticias.ve.autocosmos.com/2016/11/08/f1-lance-stroll-reemplaza-a-felipe-massa-en-williams |fechaarchivu=2021-06-18 }}&lt;/ref&gt;

==== [[Temporada 2018 de Fórmula 1|Temporada 2018]] ====
Dempués de que [[Felipe Massa]] anunciara la so retirada definitiva, [[Sergey Sirotkin]] y [[Robert Kubica]] lluchaben pola plaza vacante, pero finalmente'l rusu ganó la vacante y el polacu foi escoyíu como pilotu de reserva de los ingleses

== Denominaciones del equipu ==
L'equipu varió la so denominación productu de los sos contratos comerciales de patrociniu, anque hasta l'actualidá conózse-y como '''Williams F1 Team''' como nome oficial del equipu. A lo llargo de la so historia, Williams tuvo los siguientes nomes:
* ''[[Frank Williams Racing Cars]]'' (1969 - 1976: Debú del 1° equipu de Frank Williams).
* ''Williams Grand Prix Engineering'' (1977-1978; 1984: Segundu Equipu de Frank Williams que surdió cola so asociación con Patrick Head; Nome tradicional dende los sos entamos).
* ''Albilad-Saudia Williams Racing Team'' (1979-1981: Cola llegada del patrociniu de l'aereollinia [[Albilad]]-[[Saudia]] ye renomáu l'equipu por razones de Patrociniu).
* ''Albilad/TAG Williams Racing Team'' (1982-1983: La marca [[Techniques d'Avant Garde|TAG]] adicional al nome comercial del equipu como nuevu patrocinador).
* ''Canon Williams Team'' y ''Canon/Camel Williams Team'' (1985-1993: Patrocinios de [[Camel]] y [[Canon]] fueron el siguiente nome comercial del equipu).
* ''Williams F1 Team'' (1993 - 2013: Nome oficial como se-y conoció al equipu dende la década de 1990).
** ''Rothmans Williams F1 Team'' (1993-1997: Denominación pola entrada de la tabacalera [[Rothmans Inc.|Rothmans]]).
** ''Winfield Williams F1 Team'' (1998-1999: Denominación pola entrada de la tabacalaera [[Winfield]]).
** ''BMW.WilliamsF1 Team'' (2000 - 2004: Mientres la estancia del provisor de motores y patrocinador principal, la marca alemana [[BMW]]).
* ''Williams Martini Racing'' (2014-Presente: Ye como foi denomináu'l nome comercial del equipu pola entrada del patrociniu de [[Martini Racing]]).

== Otres actividaes ==
En 1984, Williams participó nel desenvolvimientu del [[MG Metro 6R4]], un automóvil de [[rally]] del [[Grupu B]].&lt;ref name=&quot;groupb&quot;&gt;{{Cita web |autor=www.groupbrally.com |títulu=MG Metro |url=http://www.groupbrally.com/rover.shtml |fechaaccesu=11 de setiembre de 2012 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120706175751/http://www.groupbrally.com/rover.shtml |fechaarchivu=6 de xunetu de 2012 }}&lt;/ref&gt;

Williams compitió nel [[Campeonatu Británicu de Turismos]] dende 1995 hasta 1999 como equipu oficial de [[Renault]], participando col [[Renault Llaguna]]. El suizu [[Alain Menu]] foi campeón de pilotos con Williams en 1997, y la marca francesa llogró'l títulu de marques de 1995 y 1997. Como parte del programa de Renault na Fórmula 1 y en turismos en diversos países d'Europa, la versión deportiva del [[Renault Clio]] I llevó'l nome Williams, anque l'equipu nun s'arreyó nel desenvolvimientu.

A fines de la década de 2000, Williams encargar del diseñu y construcción de dellos sport prototipos per encargu de la marca alemana [[BMW]] p'apostar les [[24 Hores de Le Mans]]. En 1998 punxo en pista'l [[BMW V12 LM]], que demostró problemes de refrigeración del motor y terminó en manes privaes na [[American Le Mans Series]] y el [[Campeonatu de la FIA de Sport Prototipos]]. Williams y BMW llanzaron el [[BMW V12 LMR]] en 1999. Esi añu ganó les 24 Hores de Le Mans, les [[12 Hores de Sebring]] y trés feches más de la American Le Mans Series. En 2000 ganó dos pruebes de la American Le Mans Series, y foi ganáu nel campeonatu y nes 24 Hores de Le Mans pol [[Audi R8R]] y el [[Audi R8 LMP]].

Williams desenvolvió la monoplaza de [[Fórmula 2]] que s'usa dende'l resurdimientu del campeonatu en 2009, que lleva motores [[Audi]]. Coles mesmes, como parte del alcuerdu col [[grupu Volkswagen]], Williams desenvolvió un [[Frenu rexenerativu|sistema de recuperación d'enerxía cinética]] pal [[Porsche 911]] híbridu que compitió en delles carreres de gran turismos.

== Resultaos ==
{{AP|Resultaos de Williams Grand Prix Engineering}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|WilliamsF1}}
* {{Cita web |url=http://www.williamsf1.com/ |títulu=Páxina oficial del equipu Williams F1 Team |idioma=inglés}}
* {{Twitter|WilliamsF1Team}}
* {{Cita web |url=http://www.f1aldia.com/19552/williams-celebra-600-gran-premiu-seleccion-meyores-coches/ |títulu=Williams celebra'l so 600º Gran Premiu con una seleición de los sos meyores coches |autor=Illán, Iván |obra=F1 al día |fecha=25 de xunu de 2013}}
* {{Cita web |url=http://www.antena3.com/formula-1/escuderias/williams/ |títulu=Williams |obra=[[Antena 3]]}}
* {{Enllaz rotu|1=Williams |2=http://www.arpem.com/competicion/formula_unu/escuderias/williams/williams.html |date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot }}
* {{Cita web |url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/equipos/williams |títulu=Williams |obra=The F1}}
* {{Cita web |url=http://www.f1aldia.com/escuderias/williams/ |títulu=Williams |obra=F1 al día}}
* {{Cita web |url=http://www.gpupdate.net/es/equipos/4/williams/ |títulu=Williams |obra=GPUpdate}}
* {{Cita web |url=https://www.marca.com/deporte/motor/formula1/2013/williams.html |títulu=Williams |obra=[[Marca (periódicu)|Marca]]}}
* {{Cita web |url=http://www1.skysports.com/formula1/teams/williams |títulu=Williams |obra=[[Sky Sports]] |idioma=inglés}}
* {{Cita web |url=http://www.statsf1.com/es/williams.aspx |títulu=Williams |obra=statsf1.com}}
* {{Cita web |url=http://velocidadtotal.com/equipo/4-williams |títulu=Williams |obra=Velocidá Total}}

{{Tradubot|Williams Grand Prix Engineering}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Williams F1 Team|*]]</text>
      <sha1>fr037nvir34qj159md7j2hxg2qw5bps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fórmula Ford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129665</id>
    <revision>
      <id>4527061</id>
      <parentid>4251075</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="i4m1pt3olg7g1isalqyecpldz1esivt" xml:space="preserve">{{Competición deportiva}}
El '''Fórmula Ford''' ye un modelu de [[monoplaza]] desenvueltu pol fabricante d'automóviles d'Estaos Xuníos [[Ford Motor Company]]. Na pirámide del automovilismu en monoplaces, los campeonatos de Fórmula Ford allúguense percima del [[karting]] y per debaxo de la [[Fórmula Renault]] 2.0 y la [[Fórmula 3]]. Nos últimos años, la [[Fórmula BMW]] y la Fórmula Renault 1.6 reemplazaron a la Fórmula Ford en dellos países.

El primer Fórmula Ford, el Lotus 31, data de mediaos de la década de 1960. Mientres tres décades, los motores yeren Kent de dos válvules por cilindru y 1.6 llitros de cilindrada. Dende 1994, fueron reemplazaos progresivamente polos Zetec de 1.8 llitros y cuatro válvules por cilindru, que más tarde dieron pasu a los Duratec de 1.6 llitros. Una Fórmula Ford desenvuelve una potencia máxima d'ente 115 y 140&amp;nbsp;CV, pesa unos 415&amp;nbsp;kg, acelera de 0 a 100&amp;nbsp;km/h en menos de cinco segundos y puede superar los 220&amp;nbsp;km en rectes llargues.

Como categoría automovilística de baxu costu, gran parte de les pieces (tales como caxes de cambeos, motores y neumáticos) provienen d'automóviles de cai de Ford. Pa evitar diferencies mecániques ente los pilotos, ye habitual qu'en cada fecha sortéense los motores, caxes de cambeos o inclusive los xasis enteros que conducen los pilotos. Los únicos cambeos dexaos amenorgar al balance na potencia de frenáu y a parámetros de la suspensión.

A diferencia de gran parte de les monoplaces, les Fórmula Ford tienen xasis tubulares. Coles mesmes, polo xeneral escarecen d'[[alerón|alerones]], lo que xenera una velocidá en curva inferior a la d'otres categoríes y una ausencia de turbulencias cuando dellos vehículos circulen n'espacios amenorgaos. Mientres 20 años, dende [[1982]], la construcción d'estos xasis taba al cargu de la firma inglesa Van Diemen International Ltd., que producía los xasis de Fórmula Ford pa toles competencies que se realizaren alredor del mundu. En [[2002]], Van Diemen foi adquirida pol empresariu norteamericanu [[Don Panoz]], pasando a formar parte del Élan Motorsport Technologies Group.

== Campeonatu Fórmula Ford Europa ==

* [[Fórmula Ford Británica]] 
* [[Fórmula Ford Danesa]]
* [[Fórmula Ford Holandesa &amp; Belga]]
* [[Fórmula Ford Finlandesa]] 
* [[Fórmula Ford Nueva Gales del Sur]] 
* [[Fórmula Ford Norte Europa]]

== Otros Campeonatos Fórmula Ford ==

* [[Fórmula Ford Sudafricana]]
* [[Fórmula Ford Nueva Zelandesa]]
* [[Fórmula Ford Australiana]]
* [[Fórmula Ford Canadiana]]
* [[Fórmula Ford Asiática]]

== Categoríes similares ==
* [[Fórmula BMW]]
* [[Fórmula Chevrolet]]
* [[Fórmula Nissan]]
* [[Fórmula Renault]]
* [[Fórmula Opel]]
* [[Fórmula Vauxhall]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

* [http://www.britishformulaford.co.uk ''Fórmula Ford Británica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070222120104/http://www.britishformulaford.co.uk/ |date=2007-02-22 }}
* [http://www.ffch.nl ''Fórmula Ford Holandesa &amp; Belga'']
* [http://www.formulaford.fi ''Fórmula Ford Finlandesa''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929101331/http://www.formulaford.fi/ |date=2017-09-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20070208195121/http://www.ff1600.org.au/ ''Fórmula Ford Nueva Gales del Sur'']
* [https://web.archive.org/web/20081030153537/http://www.fia-nez.eu/pdf/results/2007/RA_2007_NezChamp_Results_FF.pdf ''Fórmula Ford Norte Europa'']

{{commonscat|Formula Ford}}
{{ORDENAR:Formula Ford}}


{{Tradubot|Fórmula Ford}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Competiciones d'automovilismu]]</text>
      <sha1>i4m1pt3olg7g1isalqyecpldz1esivt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergio Marchionne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129751</id>
    <revision>
      <id>4527013</id>
      <parentid>4437322</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5162" sha1="cj4msdi08qlrqt9dv75e79si75fbahw" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Sergio Marchionne''' {{nym}} ye un empresariu italianu y ye l'actual direutor executivu de [[Fiat Group]], [[Fiat Group Automobiles]] y [[Chrysler Group LLC]]. En xineru de 2006 tamién foi escoyíu Presidente de l'Asociación de Fabricantes Europeos d'Automóviles (ACEA), cargu que volvería ocupar en 2012 y 2013.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://europe.autonews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20121207/ANE/121209897/marchionne-elected-to-second-term-as-acea-president |títulu=Marchionne elected to second term as ACEA president |fechaaccesu=14 d'avientu de 2012 |fecha=7 d'avientu de 2012 |editorial=[[Automotive News]] |allugamientu=[[Estaos Xuníos]] |idioma=inglés }}&lt;/ref&gt; Ye Presidente de [[SGS]] y miembru del Conseyu d'Alministración d'[[UBS AG]]. El 21 de febreru de 2008, la mesma xunta de direutores de UBS designó Marchionne, como vicepresidente non executivu.

Marchionne xunto col Presidente de Fiat Group [[Luca Cordero di Montezemolo]] devolvió a la rentabilidá la división d'automóviles [[Fiat Group Automobiles]] en 2006 dempués de dellos años d'importantes perdíes. Xuntos fueron llargamente acreditáu cola reestructuración del grupu nuna de les compañíes de más rápidu crecimientu na industria automovilística.

En 2006 foi nomáu &quot;Cavaliere del Lavoro&quot; pol presidente italianu, [[Giorgio Napolitano]]. Dende ye presidente de [[Ferrari]] depués del arrenunciu de [[Luca Cordero di Montezemolo]].

== Biografía ==

El fíu de Concezio Marchionne, natural de la ciudá de Abruzzese de Cugnoli, y María Zuccon de Carnizza en Istria, Sergio nació en [[Chieti]], [[Abruzzo]]. A los 13 años, Marchionne, y la so familia emigró a [[Toronto]], [[Canadá]], onde teníen parientes. Arriendes d'ello, tien la doble nacionalidá canadiana ya italiana. Ye abogáu, procurador y contable. Él ye un miembru de los Contables Xenerales Certificaos d'Ontario y l'Institutu Canadianu de Contables Públicos. Los sos estudios universitarios realizar na [[Universidá de Toronto]]. Llogró'l so [[Maestría n'Alministración de Negocios|MBA]] n'Alministración d'Empreses de la Universidá de Windsor en 1980 y la so llicenciatura en Derechu de Osgoode Hall Law School de la [[Universidá de York]] en 1983.

Empezó la so carrera profesional en Canadá. De 1983 a 1985 desempeñóse como contable y especialista n'impuestos de [[Deloitte]]. De 1985 a 1988 foi controlador de grupu y depués Direutor de Desenvolvimientu Corporativu nel Grupu de Lawson Mardon en Toronto. En 1989 treslladar a Glenex Industries, onde trabayó mientres dos años como Executivu Vice President.

De 1990 a 1992 foi vicepresidente de Finances y Direutor Financieru en Acklands Ltd. Ente 1992 y 1994, foi nomáu vicepresidente d'Asesoramientu Xurídicu y Desenvolvimientu Corporativu y Direutor Financieru del Grupu de Lawson, que foi adquirida por Alusuisse Lonza (Algroup) en 1994.

Ente 1994 y 2000, trabayó en Algroup (Alusuisse Lonza Group Limited) de Zúrich, y finalmente convirtióse en direutor executivu en 1997. Depués foi a la cabeza de Lonza Group Ltd. de Basilea, dempués del so spin-off de Algroup, como Conseyeru Delegáu y Direutor Xeneral (2000-2001) y depués como presidente (2002).

En febreru de 2002, foi nomáu CEO de [[SGS]] en Xinebra. En marzu de 2006, foi nomáu presidente de SGS. Amás, ye miembru de la Xunta de Supervisión de Hochtief.

Antes de convertise en conseyeru delegáu de [[Fiat Group]] fuera miembru de la so Xunta de Direutores dende mayu de 2003.

Cuando Chrysler salió de quiebra'l 10 de xunu de 2009 Fiat Group consiguió una participación mayoritaria en [[Chrysler Group LLC]]. Machionne sigue siendo CEO de [[Fiat Group]] y reemplazó a [[Robert Nardelli]] como nuevu CEO del grupu Chrysler.

El 10 de setiembre de 2014 [[Luca Cordero di Montezemolo]] dimitió cómo presidente de [[Ferrari]] y foi reemplazáu por Marchionne.

== Cargos actuales ==

A 8 de setiembre de 2011 ocupaba los siguientes cargos:&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.reuters.com/article/2011/07/25/fiatindustrial-idUSLDE76O0T720110725 |títulu=Fiat Industrial could boost '11 targets again |fechaaccesu=26 de xunetu de 2011 |apellíu=Simpson |nome=Ian |fecha=25 de xunetu de 2011 |editorial=[[Reuters]] |allugamientu=[[Reinu Xuníu]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

* Presidente del [[conseyu d'alministración]] de [[Fiat Industrial S.p.A.]]
* Presidente del [[conseyu d'alministración]] de [[CNH]]
* Presidente del [[conseyu d'alministración]] de [[Chrysler Group LLC]]
* [[CEO]] de [[Fiat S.p.A.]]
* [[CEO]] de [[Chrysler Group LLC]].
* [[CEO]] de [[Fiat Group Automobiles]].
* Miembru del [[conseyu d'alministración]] d'[[Exor]].
* Miembru permanente de la [[Fundación Giovanni Agnelli]].

== Ver tamién ==

* [[Fiat Group]]
* [[Fiat Group Automobiles]]
* [[Chrysler Group LLC]]
* [[Luca Cordero di Montezemolo]]
* [[John Elkann Agnelli]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{Tradubot|Sergio Marchionne}}

{{NF|1952||Marchionne, Sergio}}

[[Categoría:Fiat Group]]
[[Categoría:Fiat Group Automobiles]]
[[Categoría:Chrysler Group LLC]]

[[Categoría:Persones d'Abruzzo]]</text>
      <sha1>cj4msdi08qlrqt9dv75e79si75fbahw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nico Hülkenberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130040</id>
    <revision>
      <id>4527008</id>
      <parentid>4524609</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 2 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48293" sha1="iaq9565mnyhco3uzr5wtglv925r3t7p" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nicolas Hülkenberg''' {{nym}}, más conocíu como '''Nico Hülkenberg,''' ye un pilotu alemán d'[[automovilismu]] de velocidá que forma parte del equipu [[Renault F1 Team]] como pilotu titular pa la temporada 2017. Per otra parte, foi ganador absolutu de la prueba de resistencia de les [[24 Hores de Le Mans]] de 2015 na so primer participación.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.driverdb.com/drivers/nico-hulkenberg/|títulu=Nico Hülkenberg {{!}} Racing career profile {{!}} Driver Database |fechaaccesu=10 d'abril de 2017|idioma=en|sitiuweb=www.driverdb.com}}&lt;/ref&gt;

== Trayeutoria deportiva ==
Hülkenberg empecipiar nel [[karting]] en [[1997]], con diez años. En [[2002]] convertir en campeón de karts júnior d'[[Alemaña]] y l'añu siguiente ganó'l campeonatu alemán de karting.&lt;ref name=&quot;meethulkenberg&quot;&gt;{{cita web | títulu = Meet the rookies: Nico Hülkenberg | obra = F1Fanatic.co.uk | fecha = 2007 | url = http://www.f1fanatic.co.uk/2007/08/16/meet-the-rookies-nico-hulkenberg/ |fechaaccesu=16 d'agostu de 2007 | nome=Keith | apellíu=Collantine | idioma=inglés }}&lt;/ref&gt;

[[2005]] foi l'añu del so debú na [[Fórmula BMW]] alemana. La so primer temporada foi bien esitosa, ganando nueve de les venti carreres pa llograr asina'l campeonatu. Ganó amás la final mundial de la categoría, pero foi descalificáu darréu por frenar abruptamente cerca d'otros automóviles col [[coche de seguridá]] en pista.&lt;ref name=&quot;meethulkenberg&quot; /&gt;

El pilotu alemán pasó a la [[Fórmula 3 Alemana]] en [[2006]], ganando una carrera na categoría y quedando quintu na clasificación xeneral. Tamién compitió en [[A1 Grand Prix]], categoría monomarca, col equipu alemán, convirtiéndose asina nel pilotu más esitosu de la historia del A1 Grand Prix, con nueve victories nos diez carreres, ganando'l títulu pal equipu alemán por sigo solo.&lt;ref name=&quot;meethulkenberg&quot; /&gt;

En [[2007]] pasó a les [[Fórmula 3 Euroseries]] col equipu [[ART Grand Prix|ASM]], col cual [[Lewis Hamilton]] y [[Paul di Resta]] consiguieren los dos últimos campeonatos. Ganó les carreres de [[Norisring]],&lt;ref name=&quot;meethulkenberg&quot; /&gt; [[Circuitu de Zandvoort|Zandvoort]]&lt;ref name=&quot;mmhulkzandvoort&quot;&gt;{{cita web | títulu = F3 Euru Zandvoort 2: Hülkenberg wins in wet | obra = MaximumMotorsport.co.uk | fecha = 2007 | url = http://www.maximummotorsport.co.uk/2007/07/29/f3-euru-zandvoort-2-hulkenberg-wins-in-wet/ | fechaaccesu = 16 d'agostu de 2007 | idioma = inglés }}&lt;/ref&gt; y [[Nürburgring]].&lt;ref name=&quot;mmhulknurburgring&quot;&gt;{{cita web | títulu = F3 Euru Nürburgring 1: Hülkenberg dominates | obra = MaximumMotorsport.co.uk | fecha = 2007 | url = http://www.maximummotorsport.co.uk/2007/09/02/f3-euru-nurburgring-hulkenberg-dominates/ | fechaaccesu = 3 de setiembre de 2007 | idioma = inglés }}&lt;/ref&gt; Na carrera de [[Circuitu de Nevers Magny-Cours|Magny-Cours]] foi sancionáu na clasificación, y topetó con [[Filip Salaquarda]] en carrera. Tamién ganó'l [[Masters de Fórmula 3]] d'aquel añu, una carrera non puntuable, dempués de que'l so compañeru d'equipu [[Romain Grosjean]], quien partía dende la [[pole position]], calara'l so coche na salida.&lt;ref name=&quot;mmhulkmasters&quot;&gt;{{cita web | títulu = Hülkenberg wins F3 Masters as Grosjean stalls | obra = MaximumMotorsport.co.uk | fecha = 2007 | url = http://www.maximummotorsport.co.uk/2007/08/05/hulkenberg-wins-masters-as-grosjean-stalls/ | fechaaccesu = 16 d'agostu de 2007 | idioma = inglés | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20071009235246/http://www.maximummotorsport.co.uk/2007/08/05/hulkenberg-wins-masters-as-grosjean-stalls/ | fechaarchivu = 2007-10-09 }}&lt;/ref&gt; Grosjean ganó'l campeonatu, ente que Hülkenberg foi terceru. Hülkenberg conquistó'l títulu de la F3 Euroseries en 2008, con 7 victories en 20 carreres.

L'[[axente]] actual del pilotu ye [[Willi Weber]], quien fuera tamién axente de [[Michael Schumacher]]. Weber suxiriera que'l pilotu podría tar llistu pa la [[Fórmula 1]] en [[2008]], y en múltiples ocasiones definió a Hülkenberg como un &quot;talentu increíble&quot;, comparándolo frecuentemente con el mesmu Schumacher.&lt;ref name=&quot;hulkenberg-weber&quot;&gt;{{cita web | títulu=Weber: he's the next Schumi! | obra=Overdrive | fecha=5 d'avientu de 2006 | url=http://www.odmotoring.com/index.php?display=racing&amp;id=125 |fechaaccesu=5 d'avientu de 2006 | idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070927194823/http://www.odmotoring.com/index.php?display=racing&amp;id=125 |fechaarchivu=27 de setiembre de 2007 }}&lt;/ref&gt;

Hülkenberg pudo probar per primer vegada en [[Fórmula 1]] el [[4 d'avientu]] de [[2007]] col equipu [[Williams F1]] nel [[Circuitu de Xerez]], pa participar en dos díes d'entrenamientos, nos cualos ameyoró los tiempos de [[Kazuki Nakajima]], segundu pilotu de la escudería británica, y quedando a cuatro décimes de segundu de [[Nico Rosberg]]. Les bones resultancies llograes nos entrenamientos convencieron al equipu por que Hülkenberg fora'l so tercer pilotu na [[Temporada 2008 de Fórmula 1|temporada 2008 de Fórmula 1]].&lt;ref name = &quot;Williams sign Hulkenberg as test driver&quot;&gt;{{cita web | títulu=Williams sign Hulkenberg as test driver | obra = [[Autosport|autosport.com]] | editorial=[[Haymarket Group]] |fecha=13 d'avientu de 2007 | idioma=inglés | url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/64371 |fechaaccesu=14 d'avientu de 2007}}&lt;/ref&gt;

En [[Temporada 2009 de GP2 Series|2009]], Hülkenberg gana brillantemente el campeonatu de [[GP2 Series|GP2]], sumando 5 victories y 100 puntos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2009/09/14/mas_motor/1252943424_850215.html|títulu=Hulkenberg campeón de GP2|apellíu=Payá |nome=Rafa|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=14 de setiembre de 2009}}&lt;/ref&gt; Ello sirviólu pa dar el saltu a la [[Fórmula 1]] con [[Williams Racing|Williams]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.superdeporte.es/formula1/2009/11/02/barrichello-hulkenberg-nuevos-pilotos-williams/76759.html|títulu=Barrichello y Hulkenberg, nuevos pilotos de Williams|autor=[[Axencia EFE]]|obra=[[Superdeporte]]|fecha=2 de payares de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160305010137/http://www.superdeporte.es/formula1/2009/11/02/barrichello-hulkenberg-nuevos-pilotos-williams/76759.html|fechaarchivu=2016-03-05}}&lt;/ref&gt;

=== Fórmula 1 ===

==== Williams (2010) ====
En [[Temporada 2010 de Fórmula 1|2010]], Nico tuvo un complicáu debú na [[Fórmula 1|F1]], pilotando'l [[Williams Racing|Williams]], unu de los monoplaces más lentos de la parrilla. A pesar d'ello, reparar los sos verdaderos credenciales siendo'l meyor debutante na categoría, superando al so compañeru na tercer cita del mundial y llogrando el so primer puntu en namái 3 carreres.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.gpupdate.net/es/noticias-f1/231829/hulkenberg-esperaba-mas-a-pesar-del puntu/|títulu=Hulkenberg esperaba más a pesar del puntu|obra=GPUpdate|fecha=4 d'abril de 2010}}&lt;/ref&gt; N'[[Gran Premiu d'Hungría de 2010|Hungría]], el pilotu alemán consigue'l so meyor resultáu, un gran sestu puestu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD03/PUB/2010/08/02/EMD20100802039MDP.pdf|títulu=Ficha téunica|publicación=[[Mundo Deportivo]]|fecha=2 d'agostu de 2010|páxina=39|cita=6. N. Hulkenberg (Ale/Williams)|formatu=PDF}}&lt;/ref&gt; Nel [[Gran Premiu de Brasil de 2010|Gran Premiu de Brasil]], Hülkenberg consigue una sorprendente primer [[pole position|pole]], imponiéndose por más d'un segundu a tolos sos rivales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.marca.com/2010/11/06/motor/formula1/1289056103.html|títulu='Pole' sorpresa en Brasil|nome=Gloria Martín |apellíu=Guerra|obra=[[Marca (periódicu)|Marca]]|fecha=6 de payares de 2010}}&lt;/ref&gt; Sicasí, a final de temporada'l so mánager anunció que Nico nun siguiría en [[Williams F1 Team|Williams]] para [[Temporada 2011 de Fórmula 1|2011]], siendo sustituyíu por [[Pastor Maldonado]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.f1latam.com/noticias.php?idn=9575|títulu=Nico Hülkenberg nun va siguir con Williams el próximu añu|obra=f1latam.com|fecha=15 de payares de 2010}}&lt;/ref&gt;

==== Force India (2011 - 2012) ====
[[Ficheru:Nico_Hulkenberg_2011_Malaysia_FP1.jpg|thumb|Hülkenberg al volante d'un [[Force India]] en 2011.]]
Finalmente, el [[26 de xineru]] de [[2011]] revélase que Hülkenberg va ser tercer pilotu de [[Force India]], refugando la opción de correr con dalgún equipu modestu.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.f1aldia.com/11121/adrian-sutil-paul-di-resta-pilotos-oficiales-force-india/ | títulu = Adrian Sutil y Paul di Resta, pilotos oficiales de Force India | nome = Manuel Andrés |apellíu=Nieves | obra = F1 al día | fecha = 26 de xineru de 2011 }}&lt;/ref&gt; A cambéu, Nico tuvo la oportunidá de pilotar el [[Force India VJM04]] mientres les sesiones llibres de los vienres de Gran Premiu, postulándose como un candidatu a ser pilotu oficial de la escudería.

El 16 d'avientu de 2011 [[Force India]] confirma que Hülkenberg va ser unu de los sos pilotos oficiales en {{f1|2012}}.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.gpupdate.net/es/noticias-f1/272815/oficial-di-resta-y-hulkenberg-pilotos-force-india-pa-2012/|títulu=Oficial: Di Resta y Hülkenberg pilotos Force India pa 2012|obra=GPUpdate|fecha=16 d'avientu de 2011}}&lt;/ref&gt; Consigue puntuar na segunda carrera del añu ([[Gran Premiu de Malasia de 2012|Malasia]]), siendo 9ᵘ. Nel [[Gran Premiu d'Europa de 2012|Gran Premiu d'Europa]] llogra'l so meyor resultáu, un 5ᵘ puestu;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2012/06/24/56830-balance-gp-europa-f1-2012-equipu-force-india|títulu=Balance GP d'Europa F1 2012 - equipu Force India|nome=Verónica|apellíu=Nogal|obra=Car and Driver The F1|fecha=24 de xunu de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20241224001856/https://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2012/06/24/56830-balance-gp-europa-f1-2012-equipu-force-india|fechaarchivu=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; qu'ameyora a un 4ᵘ en [[Gran Premiu de Bélxica de 2012|Bélxica]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2012/09/02/60010-balance-gp-belgica-f1-2012-equipu-force-india|títulu=Balance GP de Bélxica F1 2012 - equipu Force India|nome=Héctor|apellíu=Campos|obra=Car and Driver The F1|fecha=2 de setiembre de 2012|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20241224010406/https://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2012/09/02/60010-balance-gp-belgica-f1-2012-equipu-force-india|fechaarchivu=2024-12-24}}&lt;/ref&gt; Nes últimes carreres del campeonatu convertir nun asiduo de los puntos, superando al so coequipero [[Paul di Resta]]. El 25 de payares de 2012, collechó una de les sos meyores actuaciones nel [[Gran Premiu de Brasil de 2012|GP de Brasil]], en liderando la carrera mientres más de la metá de la mesma, hasta que foi sancionáu por echar de la pista a Lewis Hamilton. Finalmente, remató la prueba en 5ª posición.

El 5 d'avientu de 2012, los editores de la páxina d'internet ''F1 al día'' asitien a Hülkenberg como'l quintu meyor pilotu del 2012. Según el portal de la web, esta llista foi realizada puntuando la parrilla puramente pola so pilotaje, ensin tener en cuenta'l bon o mal rendimientu de la so monoplaza.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.f1aldia.com/17591/10-meyores-pilotos-temporada-2012-formula-1/|títulu=Los 10 meyores pilotos de la temporada 2012 de Fórmula 1|obra=F1 al día|fecha=5 d'avientu de 2012}}&lt;/ref&gt;

==== Sauber (2013) ====
[[Ficheru:Nico Hulkenberg 2013 Malaysia FP2.jpg|miniaturadeimagen|Hülkenberg en [[Gran Premiu de Malasia de 2013|Malasia 2013]], con [[Sauber F1 Team|Sauber]].|220x220px]]
El 31 d'ochobre de 2012, [[Sauber F1 Team|Sauber]] anuncia la so contratación pal [[Temporada 2013 de Fórmula 1|2013]], sustituyendo a [[Sergio Pérez (pilotu)|Checu Pérez]] qu'emigraría a [[McLaren]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2012/10/31/mas_motor/1351638001_850215.html|títulu=Sauber ficha a Hülkenberg pa la próxima temporada|autor=[[Axencia EFE]]|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=31 d'ochobre de 2012}}&lt;/ref&gt;

Na so primer competencia oficial col equipu Sauber, Hülkenberg nun pudo empecipiar l'[[Gran Premiu d'Australia de 2013|GP d'Australia]] por cuenta d'una falla nel sistema de combustible del so [[Sauber C32]]; mientres la calificación pasó a la Q2 y quedó nel oncenu puestu pero por seguridá l'equipu suizu retiru l'auto del alemán.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sauberf1team.com/en/corporate/news/detailansicht/-/rolex-grosser-preis-von-australien-rennen/|títulu=Rolex Australian GP – Race|fecha=17 de marzu de 2013|idioma=inglés |urlarchivu=https://archive.today/20130411184144/http://www.sauberf1team.com/en/corporate/news/detailansicht/-/rolex-grosser-preis-von-australien-rennen/ |fechaarchivu=11 d'abril de 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://origin.lb.formula1.com/results/season/2013/893/|títulu=2013 FORMULA 1 ROLEX AUSTRALIAN GRAND PRIX|editorial=[[Fórmula 1]]|fecha=17 de marzu de 2013|idioma=inglés |urlarchivu=https://archive.today/20150413191556/http://origin.lb.formula1.com/results/season/2013/893/ |fechaarchivu=13 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt;

Na calificación del [[Gran Premiu de Malasia de 2013|GP de Malasia]], Nico pasa a la Q2 y queda nel puestu númberu 12 de la parrilla de salida.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://origin.lb.formula1.com/results/season/2013/894/7196/|títulu=2013 FORMULA 1 PETRONAS MALAYSIA GRAND PRIX|editorial=[[Fórmula 1]]|fecha=23 de marzu de 2013|idioma=inglés |urlarchivu=https://archive.today/20150413191422/http://origin.lb.formula1.com/results/season/2013/894/7196/ |fechaarchivu=13 d'abril de 2015}}&lt;/ref&gt; Gran carrera de Hülkenberg, qu'avanza 4 llugares y conclúi la prueba en 8ᵘ llugar pa llevase los primeros puntos de Sauber na temporada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.superdeporte.es/formula1/2013/03/24/vettel-trunfa-malaya-polemica-red-bull/191840.html|títulu=Vettel trunfa en Malasia con discutiniu en Red Bull|autor=[[Axencia EFE]]|obra=[[Superdeporte]]|fecha=24 de marzu de 2013}}&lt;/ref&gt; Na siguiente cita, en [[Gran Premiu de China de 2013|China]], llogra un puntu más al terminar 10ᵘ. Depués tuvo cuatro carreres ensin puntuar, lluchando con un coche pocu competitivu, hasta que llogró dos puntos más en [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2013|Silverstone]] y [[Gran Premiu d'Alemaña de 2013|Nürburgring]].

En [[Gran Premiu d'Italia de 2013|Monza]], Nico da la sorpresa y consigue un escelente 3ᵘ puestu na clasificación, perdiendo dos asities na salida pero calteniendo la 5ª plaza hasta'l final. Tuvo opciones de ser pilotu de [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en {{f1|2014}}, pero finalmente l'escoyíu foi [[Kimi Räikkönen]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2013/10/01/formula_1/1380580514_705540.html|títulu=Ferrari sí pensó en Hulkenberg|apellíu=Payá |nome=Rafa|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=1 d'ochobre de 2013}}&lt;/ref&gt; En [[Gran Premiu de Corea del Sur de 2013|Corea]], el pilotu alemán vuelve protagonizar una gran actuación, ganando posiciones na salida y conteniendo a [[Fernando Alonso]] y [[Lewis Hamilton]] hasta'l final p'acabar nun fantásticu 4ᵘ llugar. Entós, l'equipu [[Lotus F1 Team|Lotus]] reconoz la so intención ye contratar a Hülkenberg.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2013/10/15/formula_1/1381800559_811945.html|títulu=Lotus almite que quieren a Nico Hulkenberg pal añu 2014|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=15 d'ochobre de 2013}}&lt;/ref&gt; Na siguiente carrera en [[Gran Premiu de Xapón de 2013|Xapón]] vuelve puntuar al terminar 6ᵘ, resultancia que repite n'[[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2013|Austin]], y cierra la temporada con un 8ᵘ puestu en [[Gran Premiu de Brasil de 2013|Brasil]].

==== Force India (2014 - 2016) ====
[[Ficheru:Force India duo 2015 Malaysia Race.jpg|miniaturadeimagen|Nico detrás del so compañeru [[Checu Pérez]] en [[Circuitu Internacional de Sepang|Sepang]] 2015.]]
El 3 d'avientu de 2013, anúnciase'l so regresu a [[Force India]] a partir de {{f1|2014}}.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.abc.es/deportes/f1/20131203/abci-hulk-force-india-201312031658.html|títulu=Nico Hulkenberg torna a Force India|autor=S. D.|obra=[[ABC (periódicu)|ABC]]|fecha=3 d'avientu de 2013}}&lt;/ref&gt; Tuvo un bon empiezu al puntuar nes 10 primeres carreres de forma consecutiva, con cuatro quintos puestos como meyor resultancia, hasta que la racha romper al abandonar n'[[Gran Premiu d'Hungría de 2014|Hungría]]. Darréu decayeron un pocu los resultaos porque l'equipu viose algamáu por otros competidores, pero aun así, Nico terminó la temporada como 9ᵘ clasificáu del campeonatu con 96 puntos. El 20 d'ochobre de 2014, [[Force India]] confirma la continuidá de Hülkenberg en {{f1|2015}}.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.sport.es/es/noticias/formula1/hulkenberg-seguira-sahara-force-india-2015-3616848|títulu=Hulkenberg va siguir en Sahara Force India en 2015|autor=[[Axencia EFE]]|obra=[[Diariu Sport|Sport]]|fecha=20 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt;

Hülkenberg empezó la temporada puntuando n'[[Gran Premiu d'Australia de 2015|Australia]] al rematar 7ᵘ, pero nun pudo volver puntuar hasta la 7ª carrera, en [[Gran Premiu de Canadá de 2015|GP de Canadá]]. El 1 de setiembre de 2015, anúnciase la so renovación por dos años más.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.marca.com/2015/09/01/motor/formula1/1441104916.html|títulu=La renovación de Hulkenberg yá ye un fechu|autor=García, Miguel Ángel|obra=[[Marca (periódicu)|Marca]]|fecha=1 de setiembre de 2015}}&lt;/ref&gt; Llogró'l so meyor resultáu del añu n'[[Gran Premiu d'Austria de 2015|Austria]], onde foi 6ᵘ, resultancia que repitió en [[Gran Premiu de Xapón de 2015|Xapón]] y [[Gran Premiu de Brasil de 2015|Brasil]] terminando'l campeonatu como 10ᵘ clasificáu.[[Ficheru:Hülkenberg Testing 2017.jpg|miniaturadeimagen|Hülkenberg probando'l [[Renault R.S.17]] nos test de 2017.]]

==== Renault (2017-) ====
El 14 d'ochobre de 2016, [[Renault Sport F1 Team|Renault]] anunció que Hülkenberg sería pilotu de la marca del rombu los dos próximes temporaes,&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.marca.com/motor/formula1/2016/10/14/5800a15622601dc90d8b462a.html|títulu=Oficial: Nico Hulkenberg ficha por Renault pa 2017|autor=Sanz, Miguel|obra=[[Marca (periódicu)|Marca]]|fecha=14 d'ochobre de 2016}}&lt;/ref&gt; ente que'l xuvenil [[Esteban Ocon]] ocuparía'l so llugar en [[Sahara Force India F1 Team|Force India]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2016/11/10/142085-oficial-ocon-sera-titular-force-india-partir-2017|títulu=OFICIAL: Ocon va ser titular de Force India a partir de 2017 {{!}} CarandDriverTheF1.com|fechaaccesu=17 de payares de 2016|sitiuweb=www.caranddriverthef1.com|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161118041522/http://www.caranddriverthef1.com/formula1/noticias/2016/11/10/142085-oficial-ocon-sera-titular-force-india-partir-2017|fechaarchivu=2016-11-18}}&lt;/ref&gt; Puntuó n'ocho de les 20 carreres, llogrando cuatro sestos puestos como meyores resultaos, polo que remató décimu nel campeonatu.

=== Sport Prototipu ===
[[Ficheru:Les vainqueurs dans la ligne droite des Hunaudières. (18641735290).jpg|thumbnail|[[Nick Tandy|Tandy]], [[Earl Bamber|Bamber]] y Hülkenberg ganadores absolutos de les [[24 Hores de Le Mans]] de 2015, auto [[Porsche 919 Hybrid]] Nᵘ19.]]

En paralelu a la so actividá na Fórmula 1, Hülkenberg apostó dos feches del [[Campeonatu Mundial de Resistencia]] de 2015 con un [[Porsche 919 Hybrid]] oficial de la clase [[Prototipu de Le Mans|LMP1]], xunto colos pilotos [[Nick Tandy]] y [[Earl Bamber]]. Nes 6 Hores de Spa-Francorchamps llogró'l sestu puestu. Nel so debú nes [[24 Hores de Le Mans]], Nico llogró ganar la carrera nel so primer intentu con una vuelta de ventaya.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.marca.com/2015/06/14/motor/mas_motor/1434285924.html|títulu=Hulkenberg devuelve a Porsche a la lleenda de Le Mans|autor=Arenas, Javier|obra=[[Marca (periódicu)|Marca]]|fecha=14 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt; Esti trunfu foi la primer victoria absoluta de Porsche dende 1998.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.motoryracing.com/resistencia/noticias/porsche-amplia-numbero-victories-le-mans/|títulu=Porsche amplía'l so númberu de victories en Le Mans|autor=Tovar, Roberto|obra=Motor y Racing|fecha=16 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt; El trunfu de Hülkenberg ye'l primeru d'un pilotu de Fórmula 1 n'activu desque [[Johnny Herbert]] y [[Bertrand Gachot]] consiguieren la fazaña en 1991 col [[Mazda 787B]].

== Resume de la so carrera deportiva ==
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 90%; text-align:center&quot;
|-
! Temporada
!Categoría
!Equipu
!Carreres
! Victories
! {{abreviatura|Poles|Poles position}}
! {{abreviatura|VR|Vueltes rápides}}
! Podios
! {{abreviatura|Pts.|Puntos}}
! {{abreviatura|Pos.|Posición}}
|-
!rowspan=2| 2005
|align=left| [[Fórmula BMW]] ADAC
|align=left rowspan=2| [[Josef Kaufmann Racing]]
| 20
| 8
| 9
| 6
| 14
| 287
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1ᵘ'''
|-
|align=left| [[Fórmula BMW]] World Final
| 1
| 0
| 0
| 1
| 1
| N/A
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| '''3ᵘ'''
|-
!rowspan=2| 2006
|align=left| [[Fórmula 3 Alemana]]
|align=left| [[Josef Kaufmann Racing]]
| 18
| 1
| 3
| 5
| 6
| 78
| 5ᵘ
|-
|align=left| V de V Challenge Endurance Moderne
|align=left| Griffith's
| 2
| 1
| 2
| ?
| 1
| 50
| 17'''ᵘ'''
|-
! 2006–07
|align=left| [[Temporada 2006-2007 del A1 Grand Prix|A1 Grand Prix]]
|align=left| Alemaña
| 20
| 9
| 3
| 5
| 14
| 128
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1ᵘ'''
|-
!rowspan=3| 2007
|align=left| [[Fórmula 3 Euroseries]]
|align=left rowspan=3| [[ART Grand Prix|ASM Formule 3]]
| 20
| 4
| 2
| 3
| 8
| 72
|style=&quot;background:#FFDF9F;&quot;| '''3ᵘ'''
|-
|align=left| [[Gran Premiu de Macáu]]
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| N/A
| 23ᵘ
|-
|align=left| [[Masters de Fórmula 3]]
| 1
| 1
| 0
| 0
| 1
| N/A
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot; | '''1ᵘ'''
|-
!rowspan=2| 2008
|align=left| [[Fórmula 3 Euroseries]]
|align=left rowspan=2| [[ART Grand Prix]]
| 20
| 7
| 6
| 7
| 8
| 87
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1ᵘ'''
|-
|align=left| [[Masters de Fórmula 3]]
| 1
| 0
| 1
| 0
| 1
| N/A
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''2ᵘ'''
|-
! 2008–09
|align=left| [[Temporada 2008-09 de GP2 Asia Series|GP2 Asia Series]]
|align=left| [[ART Grand Prix]]
| 4
| 1
| 2
| 0
| 2
| 27
| 6ᵘ
|-
!rowspan=2| 2009
|align=left| [[Temporada 2008 de GP2 Series|GP2 Series]]
|align=left| [[ART Grand Prix]]
| 20
| 5
| 3
| 5
| 10
| 100
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1ᵘ'''
|-
|align=left|[[Temporada 2009 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]]
|colspan=7| ''Pilotu de pruebes''
|-
! 2010
|align=left| [[Temporada 2010 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left| [[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth]]
| 19
| 0
| 1
| 0
| 0
| 22
| 14ᵘ
|-
! 2011
|align=left|[[Temporada 2011 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|colspan=7| ''Pilotu de pruebes''
|-
! 2012
|align=left|[[Temporada 2012 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| 20
| 0
| 0
| 1
| 0
| 63
| 11ᵘ
|-
! 2013
|align=left|[[Temporada 2013 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Sauber]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
| 19
| 0
| 0
| 0
| 0
| 51
| 10ᵘ
|-
! 2014
|align=left|[[Temporada 2014 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| 19
| 0
| 0
| 0
| 0
| 96
| 9ᵘ
|-
!rowspan=3| 2015
|align=left|[[Temporada 2015 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| 19
| 0
| 0
| 0
| 0
| 58
| 10ᵘ
|-
|align=left|[[Campeonatu Mundial de Resistencia]] LPM1
|align=left rowspan=2|[[Porsche|Porsche Team]]
| 2
| 1
| 0
| 0
| 1
| 58
| 9ᵘ
|-
|align=left| [[24 Hores de Le Mans]]
| 1
| 1
| 0
| 0
| 1
| N/A
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''1ᵘ'''
|-
! 2016
|align=left|[[Temporada 2016 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Force India]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
| 21
| 0
| 0
| 1
| 0
| 72
| 9'''ᵘ'''
|-
! 2017
|align=left|[[Temporada 2017 de Fórmula 1|Fórmula 1]]
|align=left|[[Renault Sport F1 Team|Renault]]
| 20
| 0
| 0
| 0
| 0
| 43
| 10ᵘ
|}
* ''*Temporada en desenvolvimientu.''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Resultaos ==

=== GP2 Series ===
([[Lleenda de resultancies de carreres de motor|Clave]]) ('''negrina''' indica [[pole position]]) (''cursiva'' indica [[vuelta rápida]])
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Añu
!Equipu
!1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
! Pos. final
! Puntos
|-
! [[Temporada 2009 de GP2 Series|2009]]
| [[ART Grand Prix]]
|bgcolor=&quot;#cfcfff&quot;| [[Circuitu de Catalunya|ESP&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#cfcfff&quot;| [[Circuitu de Catalunya|ESP&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Circuitu de Monaco|MON&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFDF9F&quot;| [[Circuit de Monaco|MON&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| '''[[Istanbul Park|TUR&lt;br /&gt;FEA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Istanbul Park|TUR&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFDF9F&quot;| ''[[Circuitu de Silverstone|GBR&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Circuitu de Silverstone|GBR&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| '''''[[Nürburgring|GER&lt;br /&gt;FEA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| ''[[Nürburgring|GER&lt;br /&gt;SPR]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| ''[[Hungaroring|HUN&lt;br /&gt;FEA]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#cfcfff&quot;| [[Hungaroring|HUN&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#dfdfdf&quot;| '''''[[Circuitu urbanu de Valencia|VAL&lt;br /&gt;FEA]]'''''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| ''[[Circuitu urbanu de Valencia|VAL&lt;br /&gt;SPR]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#dfdfdf&quot;| [[Circuit de Spa-Francorchamps|BEL&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#efcfff&quot;| [[Circuit de Spa-Francorchamps|BEL&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Autodromo Nazionale Monza|ITA&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFDF9F&quot;| [[Autodromo Nazionale Monza|ITA&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;3&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| [[Autódromo Internacional do Algarve|POR&lt;br /&gt;FEA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#cfcfff&quot;| [[Autódromo Internacional do Algarve|POR&lt;br /&gt;SPR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| '''1ᵘ'''
|bgcolor=&quot;#FBFFBF&quot;| '''100'''
|}
*&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=2009 GP2 Series|url=http://www.motorsportmagazine.com/database/championships/8-gp2/311-2009-gp2-series |fechaaccesu=26 de xunu de 2017|periódicu=Motor Sport Magazine|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

=== Fórmula 1 ===
([[Lleenda de resultancies de carreres de Fórmula 1|Clave]]) ('''negrina''' indica [[pole position]]) (''cursiva'' indica [[vuelta rápida]])

{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center; font-size:95%&quot;
! Añu
!Escudería
!1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! 9
! 10
! 11
! 12
! 13
! 14
! 15
! 16
! 17
! 18
! 19
! 20
! 21
! Pos.
! Puntos
|-
! [[Temporada 2010 de Fórmula 1|2010]]
![[Williams Grand Prix Engineering|AT&amp;T Williams]]
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2010|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2010|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2010|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2010|CHN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2010|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2010|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Turquía de 2010|TUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;17&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2010|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Europa de 2010|EUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2010|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2010|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2010|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2010|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2010|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2010|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2010|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de la República de Corea de 2010|RCO]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| '''[[Gran Premiu de Brasil de 2010|BRA]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2010|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
|
|
! 14ᵘ
! 22
|-
! {{F1|2011}}
![[Force India F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2011|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2011|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2011|CHN]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Turquía de 2011|TUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2011|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2011|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2011|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'Europa de 2011|EUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2011|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2011|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2011|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2011|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2011|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2011|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2011|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu de la República de Corea de 2011|RCO]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu de la India de 2011|IND]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2011|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#F0F8FF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2011|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;TD&lt;/small&gt;
|
|
! -
! -
|-
! [[Temporada 2012 de Fórmula 1|2012]]
![[Sahara Force India F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2012|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2012|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2012|CHN]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2012|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2012|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2012|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2012|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Europa de 2012|EUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2012|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2012|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2012|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2012|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2012|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;21&lt;sup&gt;≠&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| ''[[Gran Premiu de Singapur de 2012|SIN]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2012|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de la República de Corea de 2012|RCO]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de la India de 2012|IND]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2012|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2012|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2012|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|
! 11ᵘ
! 63
|-
! [[Temporada 2013 de Fórmula 1|2013]]
![[Sauber F1 Team]]
|bgcolor=&quot;white&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2013|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;DNS&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2013|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2013|CHN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2013|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2013|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2013|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2013|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2013|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2013|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2013|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2013|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2013|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2013|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Corea del Sur de 2013|RCO]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2013|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de la India de 2013|IND]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;19&lt;sup&gt;≠&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2013|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2013|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2013|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|
|
! 10ᵘ
! 51
|-
! {{F1|2014}}
![[Sahara Force India F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2014|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2014|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2014|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2014|CHN]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2014|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2014|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2014|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;5&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Austria de 2014|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2014|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2014|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2014|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2014|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2014|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2014|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2014|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Rusia de 2014|RUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2014|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2014|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2014|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;|
|
! 9ᵘ
! 96
|-
! {{F1|2015}}
![[Sahara Force India F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2015|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2015|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2015|CHN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2015|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2015|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2015|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2015|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Austria de 2015|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2015|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2015|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2015|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;DNS&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2015|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2015|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2015|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Rusia de 2015|RUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#EFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2015|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Méxicu de 2015|MEX]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2015|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2015|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|
|
! 10ᵘ
! 58
|-
! {{f1|2016}}
![[Sahara Force India F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2016|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2016|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| ''[[Gran Premiu de China de 2016|CHN]]''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Rusia de 2016|RUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#efcfff&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2016|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2016|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2016|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Europa de 2016|EUR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Austria de 2016|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;19&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2016|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2016|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2016|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2016|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;4&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2016|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2016|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2016|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2016|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#efcfff&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2016|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Méxicu de 2016|MEX]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2016|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2016|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;7&lt;/small&gt;
! 9ᵘ
! 66
|-
! [[Temporada 2017 de Fórmula 1|2017]]
![[Renault Sport F1 Team]]
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2017|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;11&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de China de 2017|CHN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;12&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2017|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;9&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Rusia de 2017|RUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2017|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2017|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2017|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;8&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu d'Azerbaixán de 2017|AZE]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Austria de 2017|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2017|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2017|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;17≠&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2017|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2017|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;13&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2017|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#CFCFFF&quot;| [[Gran Premiu de Malasia de 2017|MYS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;16&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2017|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2017|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;efcfff&quot;| [[Gran Premiu de Méxicu de 2017|MEX]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;Ret&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2017|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;10&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;DFFFDF&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2017|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|
! 10ᵘ
! 43
|-
! [[Temporada 2018 de Fórmula 1|2018]]
![[Renault Sport F1 Team]]
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Australia de 2018|AUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Baḥréin de 2018|BHR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de China de 2018|CHN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Azerbaixán de 2018|AZE]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'España de 2018|ESP]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Mónacu de 2018|MON]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Canadá de 2018|CAN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Francia de 2018|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Austria de 2018|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Gran Bretaña de 2018|GBR]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Alemaña de 2018|GER]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Hungría de 2018|HUN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Bélxica de 2018|BEL]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Italia de 2018|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Singapur de 2018|SIN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Rusia de 2018|RUS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Xapón de 2018|JPN]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 2018|USA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Méxicu de 2018|MEX]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu de Brasil de 2018|BRA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;&quot;| [[Gran Premiu d'Abu Dabi de 2018|ABU]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;&lt;/small&gt;
!
!
|}

* ≠ El pilotu nun acabó'l Gran Premiu, pero clasificar al completar el 90% de la distancia total.

=== Campeonatu Mundial de Resistencia ===
([[Lleenda de resultancies de carreres de motor|Clave]]) ('''negrina''' indica [[pole position]]) (''cursiva'' indica [[vuelta rápida]])
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Añu
!Equipu
!Clase
!Xasis
! Motor
! 1
! 2
! 3
! 4
! 5
! 6
! 7
! 8
! Puestu
!Puntos
|-
| [[Temporada 2015 del Campeonatu Mundial de Resistencia de la FIA|2015]]
! {{bandera|Alemaña}}
[[Porsche|Porsche Team]]
! [[Prototipu de Le Mans|LMP1]]
! [[Porsche 919 Hybrid]]
! [[Porsche]] 2.0 L Turbo V4&lt;br /&gt;(Hybrid)
| [[Circuitu de Silverstone|SIL]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| [[Circuitu de Spa-Francorchamps|SPA]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;6&lt;/small&gt;
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| [[Circuitu de la Sarthe|LMS]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;1&lt;/small&gt;
| [[Circuitu de Nürburgring|NÜR]]
| [[Circuitu de les Amériques|COA]]
| [[Fuji Speedway|FUJ]]
| [[Circuitu de Shanghai|SHA]]
| [[Circuitu Internacional de Baḥréin|BAH]]
! 9ᵘ
! 58
|}
*&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=2015 World Endurance Championship|url=http://www.motorsportmagazine.com/database/championships/13-world-sportscars/694-2015-world-endurance-championship |fechaaccesu=26 de xunu de 2017|periódicu=Motor Sport Magazine|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

=== 24 Hores de Le Mans ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
! Añu
!Equipu
!Copilotos
! Coche
!Clase
!Vueltes
! {{abreviatura|Pos.|Posición xeneral}}
! {{abreviatura|Pos.&lt;br /&gt;clase|Posición de clase}}
|- align=&quot;center&quot;
! [[24 Hores de Le Mans 2015|2015]]
| align=&quot;left&quot; | {{bandera|Alemaña}} '''[[Porsche|Porsche Team]]'''
| align=&quot;left&quot; | {{bandera|Reinu Xuníu}} [[Nick Tandy]]&lt;br /&gt;{{bandera|Nueva Zelanda}} [[Earl Bamber]]
| align=&quot;left&quot; | [[Porsche 919 Hybrid]]
| [[Prototipu de Le Mans|LMP1]]
| 395
| style=&quot;background:#FFFFBF;&quot; | '''1ᵘ'''
| style=&quot;background:#FFFFBF;&quot; | '''1ᵘ'''
|-
|}
*

*&lt;ref&gt;{{cita publicación |títulu=2015 Le Mans 24 Hours Results Sat 13 Jun|url=http://www.motorsportmagazine.com/database/races/13029-2015-le-mans-24-hours |fechaaccesu=26 de xunu de 2017|periódicu=Motor Sport Magazine|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}
* {{cita web |url=http://www.nicohulkenberg.net/|títulu=Páxina web oficial|idioma=inglés}}
* {{Twitter|NicoHulkenberg}}
* {{cita web |url=http://www.driverdb.com/racingdriver4072.html|títulu=Nicolas “Nico” Hülkenberg|obra=Driver Database|idioma=inglés}}
* {{cita web |url=http://www.as.com/motor/formula-1/piloto/nico-hulkenberg/|títulu=Nico Hülkenberg|obra=[[As (periódicu)|AS]]|apellíu=Franco |nome=Manuel}}
* {{cita web |url=http://www.antena3.com/formula-1/pilotos/nico-hulkenberg/|títulu=Nico Hülkenberg|obra=[[Antena 3]]}}
* {{cita web |url=http://www.f1aldia.com/pilotos/nico-hulkenberg/|títulu=Nico Hülkenberg|obra=F1 al día}}
* {{cita web |url=http://www1.skysports.com/formula1/drivers/nico-hulkenberg|títulu=Nico Hulkenberg|obra=[[Sky Sports]]|idioma=inglés}}
* {{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2007/02/07/mas_motor/1170867020_850215.html|títulu=Hulkenberg el nuevu Michael Schumacher|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=7 de febreru de 2007}}
* {{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2009/09/15/mas_motor/1253029821_850215.html|títulu=Otru alemán llamáu a asoceder al 'Kaiser'|obra=[[As (periódicu)|AS]]|apellíu=Payá |nome=Rafa|fecha=15 de setiembre de 2009}}
* {{cita web|url=http://www.lasexta.com/noticias/hemeroteca/williams-confirma-barrichello-hulkenberg_2009110200133.html|títulu=Williams confirma a Barrichello y Hulkenberg|obra=[[La Sexta]]|fecha=2 de payares de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160305014448/http://www.lasexta.com/noticias/hemeroteca/williams-confirma-barrichello-hulkenberg_2009110200133.html|fechaarchivu=2016-03-05}}
* {{cita web |url=http://motor.as.com/motor/2011/12/16/mas_motor/1323990005_850215.html|títulu=Hulkenberg, compañeru de Di Resta en Force India|autor=[[Axencia EFE]]|obra=[[As (periódicu)|AS]]|fecha=16 d'avientu de 2011}}
* {{cita web |url=http://www.elperiodico.com/es/noticias/formula-1/sauber-mclaren-hulkemberg-f-1-perez-2239193|títulu=El pilotu alemán Hulkenberg ficha por Sauber|obra=[[El Periódico de Catalunya]]|fecha=31 d'ochobre de 2012}}
* {{cita web |url=http://deportes.elpais.com/deportes/2013/10/08/actualidad/1381230273_302264.html|títulu='Hulk', más increíble que nunca|apellíu=Puigdemont|nome=Oriol|obra=[[El País (España)|El País]]|fecha=8 d'ochobre de 2013}}
* {{cita web |url=http://www.forceindiaf1.com/news/detail/xeneral/nico-hulkenberg-returns-to-sahara-force-india-with-multi-year-deal|títulu=Nico Hülkenberg returns to Sahara Force India with multi-year deal|autor=[[Force India]]|fecha=3 d'avientu de 2013|idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140726083446/http://www.forceindiaf1.com/news/detail/xeneral/nico-hulkenberg-returns-to-sahara-force-india-with-multi-year-deal |fechaarchivu=26 de xunetu de 2014}}
* {{cita web |url=http://www.forceindiaf1.com/news/detail/xeneral/2014-10-20-Nico-Hulkenberg-continues-with-Sahara-Force-India-for-2015|títulu=Nico Hülkenberg continues with Sahara Force India for 2015|autor=[[Force India]]|fecha=20 d'ochobre de 2014|idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141103174241/http://www.forceindiaf1.com/news/detail/xeneral/2014-10-20-Nico-Hulkenberg-continues-with-Sahara-Force-India-for-2015 |fechaarchivu=3 de payares de 2014}}

{{Socesión
|títulu=[[GP2 Series|Campeón de la GP2 Series]]
|predecesor= {{bandera|ITA}} [[Giorgio Banzáu]]
|socesor= {{bandera|VEN}} [[Pastor Maldonado]]
|periodu=[[Temporada 2009 de GP2 Series|2009]]
}}

{{Tradubot|Nico Hülkenberg}}

{{NF|1987||Hulkenberg, Nico}}
[[Categoría:Pilotos de Fórmula 1 d'Alemaña]]
[[Categoría:Pilotos de Williams]]
[[Categoría:Pilotos de Force India]]
[[Categoría:Pilotos de Sauber en Fórmula 1]]
[[Categoría:Pilotos de GP2 Series]]
[[Categoría:Pilotos de Renault en Fórmula 1]]</text>
      <sha1>iaq9565mnyhco3uzr5wtglv925r3t7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nelly Furtado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131190</id>
    <revision>
      <id>4527047</id>
      <parentid>4005452</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="8hn9y3a1smyr9eup53ucxw7kztozfea" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nelly Kim Furtado''' {{nym}} ye una [[cantante]], [[Compositor|compositora]] y productora [[Portugal|luso]][[Canadá|canadiana]].&lt;ref name=&quot;wiwibloggs_1&quot;&gt;{{Cita web|url=http://wiwibloggs.com/2016/08/20/portugal-nelly-furtado-might-consider-eurovision-manager/148871/|títulu=SAY IT RIGHT: NELLY FURTADO “MIGHT CONSIDER” SINGING FOR PORTUGAL AT EUROVISION, ACCORDING TO MANAGER|títulu=SAY IT RIGHT: NELLY FURTADO “MIGHT CONSIDER” SINGING FOR PORTUGAL AT EUROVISION, ACCORDING TO MANAGER|títulu=SAY IT RIGHT: NELLY FURTADO “MIGHT CONSIDER” SINGING FOR PORTUGAL AT EUROVISION, ACCORDING TO MANAGER|fechaaccesu=20 d'agostu de 2016|fechaaccesu=20 d'agostu de 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.rtp.pt/acores/comunidades/i-never-felt-like-i-was-only-portuguese-or-only-canadian-nelly-furtado_48353|títulu=“I never felt like I was only Portuguese, or only Canadian” Nelly Furtado|autor=Irene Blayer|author=Irene Blayer|fecha=12 d'ochobre de 2015|date=12 d'ochobre de 2015|títulu=“I never felt like I was only Portuguese, or only Canadian” Nelly Furtado|títulu=“I never felt like I was only Portuguese, or only Canadian” Nelly Furtado|fechaaccesu=10 de setiembre de 2016|fechaaccesu=10 de setiembre de 2016}}&lt;/ref&gt;

Nelly Furtado saltó a la fama a finales del añu 2000 al llanzar el so álbum debú Whoa, Nelly!. En 2002 llogró un premiu [[Premios Grammy|Grammy]] a la meyor interpretación vocal pop femenina cola so tema &quot;I'm Like a Bird&quot;. Dempués de convertise en madre llanzó l'álbum ''[[Folklore (álbum de Nelly Furtado)|Folklore]]'', en 2003, un álbum de menor ésitu comercial con senciellos como: &quot;Powerless (Say What You Want)&quot;, &quot;Try&quot; y &quot;Força&quot; que foi l'himnu oficial de la [[Eurocopa 2004|Eurocopa de Fútbol de 2004]].

Nel añu 2006 tornó so la influencia musical del productor Timbaland y llanzó el so álbum de más ésitu ''Loose'', del cual salieron cuatro grandes ésitos internacionales: &quot;Promiscuous&quot;, &quot;Maneater&quot;, &quot;All Good Things (Come to an End)&quot; y &quot;Say It Right&quot;. En 2009 llanzó'l so cuartu álbum y primero n'español, ''El mio Plan'' con senciellos como &quot;Manes al Aire&quot;, &quot;Más&quot;, &quot;Fuerte&quot; y &quot;So Otra Lluz&quot; cola collaboración de Julieta Venegas y La Mala Rodríguez. L'álbum recibió un Grammy Llatín como Meyor Álbum Pop Vocal Femenín en payares de 2010. Esi mes llanzó'l so recopilatorio ''The Best of Nelly Furtado'' xunto al senciellu &quot;Night Is Young&quot;.

El so quintu álbum d'estudiu ''The Spirit Indestruyible'' foi llanzáu en setiembre de 2012, antemanándose primero'l senciellu &quot;Big Hoops (Bigger the Better)&quot;. esti álbum tuvo les peores ventes pa Nelly, vendiendo solo 8.000 copies n'USA, y 2.500 en Reinu Xuníu.&lt;ref name=&quot;Nelly Furtado_1&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.nellyfurtado.com/news/default.aspx?nid=37579|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120208151941/http://www.nellyfurtado.com/news/default.aspx?nid=37579|fechaarchivu=8 de febreru de 2012|títulu=Nelly Furtado : News : NEW ALBUM : T.S.I [Part One]|editorial=nellyfurtado.com|fechaaccesu=23 d'avientu de 2011}}&lt;/ref&gt;

Nel añu 2017 llanza'l so sestu álbum d'estudiu ''The Ride'', que marca'l so primer álbum llanzáu de forma indepeniente so la so propia discográfica, Nelstar. Col álbum, nun se llancen senciellos tradicionales, anque s'antemanó l'álbum con cantares como &quot;Behind Your Back&quot; y &quot;Islands of Me&quot;, pertenecientes a la edición de luxu, mientres l'añu 2016, llanzaes por iTunes, y darréu adelántrase l'álbum con cuatro canciones, &quot;Pipe Dreams&quot; (con un video musical estrenáu'l 20 d'avientu de 2016 via Pitchfork), &quot;Cold Hard Truth&quot;, &quot;Flatline&quot; y &quot;Phoenix&quot;.

Furtado ye conocida por esperimentar con distintos [[Instrumentu musical|preseos]], soníos, estilos vocales ya idiomes. Esta diversidá deriva del so ampliu gustu musical y el so interés en distintes [[Cultura|cultures.]] Vendió más de 40 millones d'álbumes en tol mundu, que llegaron a ocupar los primeros puestos nel [[Billboard]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://baloncesto.as.com/baloncesto/2016/02/12/nba/1455296107_213757.html|fecha=15 de febreru de 2016|títulu=Nelly Furtado pone la belleza en los himnos del All Star|editorial=baloncesto.as.com|fechaaccesu=1 de febreru de 2017}}&lt;/ref&gt; En 2007 #asitiar na llista de les muyeres cantautores más esitoses de tolos tiempos.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.terra.com/musica/fotos/nelly_furtado_una_carrera_en_ascenso/285698|fecha=25 de payares de 2010|títulu=Nelly Furtado en ascenso|editorial=terra.com|fechaaccesu=25 de payares de 2010}}&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

{{NF|1978||Furtado, Nelly}}
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Grammy]]</text>
      <sha1>8hn9y3a1smyr9eup53ucxw7kztozfea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kathleen Robertson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131534</id>
    <revision>
      <id>4526960</id>
      <parentid>4458855</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="t4hwcjybnrzw2oifhj65gvw8dje2oll" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Kathleen Robertson''' {{nym}} ye una actriz [[Canadá|canadiana]].
== Biografía ==
La so pasión pel mundu de l'actuación vien-y dende neña. Con tan solo diez años díxo-y a los sos padres que'l so suañu yera dedicase a la interpretación. D'esta forma, empezó a tomar clases d'actuación.

== Carrera ==
La so carrera dio los sos primeros pasos na [[televisión]] y el cine del so país. Sicasí, mientres un viaxe a [[Los Angeles]], p'asistir a un estrenu, decidió quedase y probar suerte n'Estaos Xuníos.

El so debú na gran pantalla #producir con una pequeña participación en &quot;Blown Away&quot;, en 1992; al siguiente añu allegó al casting d'una serie que la fixo descomanadamente popular, &quot;Beverly Hills, 90210&quot;. Dende 1993 hasta 1997 tuvo interpretando'l papel de Clare Arnold na popular serie y depués empezó a adquirir fama polos sos papeles nes películes de Gregg Araki. El so trabayu nun llograra reconocencia hasta qu'empecipió, non yá dientro de la pantalla, la so collaboración con esti direutor.

La so primer collaboración con Araki llegó en 1997, cuando-y dio'l papel de ''Lucifer'' nun grupu d'aburríos y bien escitaos adolescentes de Los Angeles na película &quot;Nowhere&quot;. Actriz y direutor volvieron trabayar xuntos dos años dempués, cuando Robertson protagonizó'l centru d'un triángulu amorosu en &quot;Splendor&quot;, un homenaxe de Araki a les comedies romántiques. 

En 1999, Kathleen apaeció en &quot;Dog Park&quot;, otra comedia romántica, dirixida pol so compatriota Bruce McCulloch y en &quot;Kids in the Hall&quot;. De la que el so perfil cinematográficu nun paraba de crecer, l'actriz #convertir en noticia al anunciar la so rellación sentimental con Gregg Araki, una rellación que sorprendió a munchos yá que el direutor, mientres años, reconociera abiertamente la so [[Homosexualidá|homosexualidá.]] 

En 2000 apaeció en dos películes, per un sitiu &quot;Psycho Beach Party&quot;, y por otru &quot;Beautiful&quot;, el debú na direición de [[Sally Field]]. 

Los sos últimos proyeutos fueron abondo distintos ente sigo. Participó en &quot;Scary Movie 2&quot;, la lloca parodia de películes de terror dirixida por [[Keenen Ivory Wayans]], pero dempués retornó a territorios más serios con XX/XY. 

== Filmografía ==
* ''Vatican Tapes'' (2015) como Dra. Richards
* ''Murder in the first'' (2014) (TV) como Hildy Mulligan
* ''Bates Motel'' (2014) (TV) como Jodi Wilson.
* &quot;Time of Death&quot; (2013) (TV) Como Jordan Price
* ''Boss'' (2012) (TV) como Kitty O'Neill
* ''Player 5150'' (2008) como Elly.
* ''Tin Man'' (2007) (TV) como Azkadellia.
* ''Hollywoodland'' (2006) como Carol Van Ronkel .
* ''The Business'' (2006) (TV) como Julia Sullivan.
* ''Last Exit'' (2006) como Beth Welland.
* Law &amp; Order: Criminal Intent (2005) (TV) como Dala Pearson.
* ''Control'' (2004) como Eden Ross.
* ''Until the Night'' (2004) como Elizabeth.
* ''Mall Cop'' (2004) como Donna.
* ''In the Dark'' (2003)(TV) como Rachel Speller.
* ''I Love Your Work'' (2003)como una periodista.
* ''Girls Club'' (2002) (TV) como Jeanie Falls.
* Torso: The Evelyn Dick Story (2002)(TV) como Evelyn Dick.
* Wilhelm, Wilhem, Where art Thou Wilhelm(2002)(TV) como Prudence St. Claire.
* XX/XY (2002) como Thea.
* ''I Am Sam'' (2001) como una camarera
* ''Scary Movie'' 2(2001) como Theo.
* ''Speaking of Sex'' (2003) como Grace.
* ''Beautiful'' (2000) como Wanda Love, miss Tennessee.
* ''Psycho Beach Party'' (2000) como Rhonda.
* ''Splendor'' (1999) como Veronica.
* ''Dog Park'' (1998) como Cheryl.
* Beverly Hills, 90210 (1994-1997) (TV) como Clare Arnold.
* ''Nowhere'' (1997) como Lucifer.
* ''Burke's Law'' (1995) (TV) como Tracy Bird.
* ''Heaven Help Us'' (1994) (TV).
* In the Line of Duty: The Price of Vengeance (1994) (TV) como Susan Williams.
* ''The Hidden Room'' (1993) (TV) como Anne Morrison.
* ''Survive the Night'' (1993) (TV) como Julie.
* ''Quiet Killer'' alies ''Black Death'' (1992) (TV) como Sara Dobbs.
* ''Enguedeyar's Edge'' (1992) (TV) como Bobby Swaggart.
* ''Lapse of Memory'' alies ''Mémoire Traquée'' (1992) como Patrick.
* ''Blown Away'' (1992)como Dala.
* ''Maniac Mansion'' (1990) serie de TV .... Tina Edison.
* ''La mio doble identidá'' (1988) serie de TV.

== Vida privada ==
Pintar ye unu de les sos aficiones, pero tamién-y apasiona la [[fotografía]] y visitar galeríes d'arte. Na actualidá ta casada con Chris Cowles, tienen un fíu y moren en [[Los Angeles]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.kathleen-robertson.com/ Kathleen-Robertson.com], Sitiu oficial. (Inglés)(Out of service)
* {{IMDb nome|name=Kathleen Robertson|id=0005370}} n'Internet Movie Database ().
{{NF|1973||Robertson, Kathleen}}
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>t4hwcjybnrzw2oifhj65gvw8dje2oll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tratáu de Reciprocidá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131654</id>
    <revision>
      <id>4527021</id>
      <parentid>4353247</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9810" sha1="flrvnah8cmrsyi9xs2g4s9mp4b9u28c" xml:space="preserve">{{Documentu}}

El '''Tratáu de Reciprocidá''', tamién conocíu como'l '''Tratáu d'[[James Bruce, 8ᵘ Conde de Elgin|Elgin]] - [[William L. Marcy|Marcy]]''', foi un tratáu sobre'l comerciu ente les colonies de l'[[América británica]] y [[Estaos Xuníos]]. Cubrió les materies primes y tuvo a valir dende 1854 hasta 1866. representó un movimientu escontra'l llibre comerciu, y opónse por elementos proteicionistes nos Estaos Xuníos, que se xunió a los americanos enoxáu con aparente sofitu británicu pa la Confederación, terminó en 1866. La solución pa la mayoría de los líderes de la Norteamérica británica convertir en confederación nel Dominiu de Canadá (1867), que supuestamente abriría munches nueves oportunidaes económiques dientro de Canadá. Los intentos del [[Partíu Lliberal de Canadá]] pa reactivar el comerciu llibre en 1911 condució a una [[:en:Canadian federal election, 1911|victoria política]] de los [[:en:Conservative Party of Canada (1867–1942)|Conservadores]], quien alvirtió que Canadá sería absorbíu pol so vecín xigante. Falar de la reciprocidá dexar en suspensu dende va décades.

== Oríxenes ==
Frente a la terminación de la preferencia imperial británica, cuando les [[Corn Laws]] britániques (los aranceles sobre la importación d'alimentos en Gran Bretaña) fueron derogaes en 1846, la comunidá empresarial de Canadá, con sede en Montreal, miraron escontra'l sur. Los comerciantes amenaciaron con primir pa l'anexón a los EE.XX. nun siendo que Londres, axustó un tratáu de llibre comerciu con Washington. En 1854, llograron lo que queríen nel Tratáu de Elgin-Marcy. Que figuren la mayoría de canadianos materies primes y productos agrícoles - especialmente la madera y el trigu - que les mercancíes almitíes con franquicia al mercáu d'EE.XX.. El tratáu punxo fin a la tarifa d'América'l 21% sobre les importaciones de recursos naturales. A cambéu, los americanos dióse-yos los derechos de pesca na mariña este. El tratáu tamién concedió un derechu de navegación a cada pocos llagos y otros ríos.

El tratáu representa un intentu per parte de los fabricantes d'Estaos Xuníos, per un sitiu, p'ampliar el so mercáu d'esportación y pa llograr materies primes más barates, y un intentu de los partidarios del llibre comerciu, los reformadores arancelaries, y la so hestoria aliaos del [[Partíu Demócrata (Estaos Xuníos)|Partíu Demócrata]], pol otru, p'amenorgar l'arancel. Los intereses protexíos, la movilización na [[Partíu Republicanu (Estaos Xuníos)|Partíu Republicanu]], defendióse&lt;ref&gt;Gary Pennanen, &quot;L'interés d'Estaos Xuníos na Unión Comercial con Canadá, 1854-1898&quot;, Mid America'', ' &quot;1965, vol. 47 Númberu 1, pp 24-39&lt;/ref&gt;

== Efeutos ==
Los historiadores alcordaron l'impautu foi pequeñu pa los EE.XX., pero aldericaron sobre los sos efeutos en Canadá. Dempués de que'l tratáu entró a valir producióse un gran aumentu de les esportaciones de Canadá a los Estaos Xuníos, y una rápida crecedera de la economía canadiana, especialmente nel sur d'Ontario. Les esportaciones canadianes a Estaos Xuníos creció nun 33% dempués del tratáu, ente que les esportaciones d'Estaos Xuníos namái creció un 7%. Dientro de los diez años, el comerciu doblóse ente los dos países. Mientres casi un sieglu los economistes canadianes vieron la era de la reciprocidá como un periodu felices pa la economía canadiana.

En 1968 esta visión optimista foi cuestionada polos historiadores económicos. (Oficial y Smith, 1968). Argumentaron que la crecedera del comerciu deber a la introducción de los ferrocarriles de Canadá y pola [[Guerra de Secesión]] que conduz a una gran demanda nos Estaos Xuníos. Tamién argumenten que les estadístiques son cuestionables. Antes de les tarifes, enforma contrabandu llevar a cabu. El llibre comerciu traxo esti comerciu a la lluz pública, pero esti aumentu nel comerciu rexistráu en realidá nun reflexen la crecedera de la economía. En 1855, hubo males colleches de trigu nos Estaos Xuníos y Gran Bretaña. Tamién vio los suministros rusos de trigu cortáu pol [[Guerra de Crimea]]. Esto condució a un gran añu pal trigu de Canadá, independientemente de la introducción de la tarifa. Tamién s'argumentó que'l comerciu de dañu de fabricación canadiana. Por casu, la esportación de lleche y la cebada mancáu'l quesu de Canadá y el comerciu de cerveza. Agora los estudiosos polo xeneral sostienen que la prosperidá económica que siguió'l tratáu yera en gran parte la resultancia d'estos otros factores.&lt;ref&gt;Oficial y Smith (1968)&lt;/ref&gt;

El tratáu aguiyó la industria minero del carbón nel [[Nueva Escocia]]. Esa colonia yá se taba moviendo escontra'l llibre comerciu antes de 1854 el tratáu entró a valir, pero que'l tratáu sigue siendo modesta resultancia en beneficios direutos. La estructura de la economía camudó porque los mercaos de dellos productos básicos, como'l carbón aumentó en gran midida, la demanda d'otros bienes caltener ensin cambeos. El Tratáu de Reciprocidá complementa'l movimientu anterior escontra'l llibre comerciu y aguiyó la esportación de productos vendíos principalmente a los Estaos Xuníos Gerriets.&lt;ref&gt;Marilyn, y Julian Gwyn, &quot;Aranceles, Comerciu y Reciprocidá: Nueva Escocia, 1830-1866&quot;,''Acadiensis ,''la primavera de 1996, vol. 25 # 2, pp 62-81&lt;/ref&gt;

== Fin del tratáu ==
El tratáu foi abrogado polos americanos en 1866 por delles razones. Munchos consideraron que Canadá foi l'únicu país que se beneficien d'ella, y porque s'opunxo a la proteición [[Cayley-Galt arancel]] impuesta pola [provincia [de Canadá]] a los productos manufacturados. Tamién los EE.XX. taba enoxáu colos británicos por sofitar extraoficialmente el Sur na Guerra Civil.

L'estáu de Maine, pol so allugamientu, foi un xugador clave. El tratáu beneficióse la posición de Portland comerciales con al respective de la de Montreal y l'interior de Canadá, pero munchos políticos y homes de negocios sicasí, Maine trabayó con ésitu pa terminar el tratáu. munchos votantes taben enoxaos cola conducta de Canadá mientres la Guerra Civil. Hubo escesu d'enfotu per parte de los intereses del ferrocarril de Portland, y los intereses madera Bangor oponer a la integración económica continental, prevista pol tratáu.&lt;ref&gt;Graeme S. Monte &quot;, de Maine y el fin de Reciprocidá en 1866,&quot;''Maine Historical Society Quarterly'', 1986, vol. 26 Númberu 1, pp 22-39&lt;/ref&gt;

Ente que Canadá intentó axustar un nuevu tratáu de reciprocidá, los americanos comprometiérense a aranceles elevaos y nun taría d'alcuerdu. Col tiempu, [[John A. Macdonald]], crea un sistema canadianu de tarifes conocíu como'l [[:en:National Policy|Política Nacional]]. En 1911, un alcuerdu de llibre comerciu ente lliberales s [[Wilfrid Laurier]] &quot;y los americanos foi refugada pol electoráu nes [[:en:Canadian federal election, 1911|eleiciones de 1911]].&lt;ref&gt;L. Ethan Ellis'', reciprocidá, 1911.'' (1968)&lt;/ref&gt;

A partir de 1945 dambes naciones xunir a l'[[GATT|Alcuerdu Xeneral sobre Aranceles Aduaneros y Comerciu (AGAAC)]] y les tarifes empezó a amenorgase de manera constante. El llibre comerciu ente los dos países foi rematada pol 1988 [[Tratáu de Llibre Comerciu de Canadá y Estaos Xuníos]] .

=== Efeutos políticos ===
De 1867 a 1911, la recuperación de la reciprocidá ye un oxetivu de tolos gobiernos de Canadá. La retórica política que realizó una emisión de partíu: el Partíu Conservador, que s'asitió en públicu pol nacionalismu y el proteicionismu (&quot;el [[:en:National Policy|Política Nacional]]&quot;), ésitu n'acomuñar a los lliberales col llibre comerciu, unión comercial colos EE.XX., y el continentalismo, que golía a l'absorción polos EE.XX.. El gobiernu lliberal de Sir [[Wilfrid Laurier]] llogró la firma d'un tratáu de reciprocidá col presidente d'Estaos Xuníos [[William Howard Taft]]. Los conservadores fixeron la tema central de les eleiciones de 1911, encendiendo'l sentimientu anti-americanu por series alvertencies que'l tratáu de la mesma, la economía en que'l control d'Estaos Xuníos. Los lliberales fueron ganaos de manera decisiva y el tratáu foi refugáu.

== Ver tamién ==
* [[Tratáu de Llibre Comerciu de Canadá y Estaos Xuníos]]
* [[Tratáu de Llibre Comerciu d'América del Norte]]
* [[Alianza pa la Seguridá y la Prosperidá d'América del Norte]]
* [[Tratáu de Gante]]
* [[Tratáu d'Oregón]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{Traducíu ref|en|Canadian–American Reciprocity Treaty}}

== Bibliografía adicional ==
* Ankli, Robert E. &quot;The Reciprocity Treaty of 1854,&quot; ''Canadian Journal of Economics / Revue canadienne d'Economique,'' Vol. 4, Non. 1 (Feb., 1971), pp. 1-20 [http://www.jstor.org/stable/133725 in JSTOR]
* Masters, D. C. ''The Reciprocity Treaty of 1854'' (1963)
* Master, D.C. &quot;[http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1ARTA0006710 Reciprocity].&quot; ''The Canadian Encyclopedia.&quot;
* Officer, Lawrence H., and Lawrence B. Smith. &quot;The Canadian-American Reciprocity Treaty of 1855 to 1866,&quot; ''Journal of Economic History'', Vol. 28, Non. 4 (Dec., 1968), pp. 598-623 [http://www.jstor.org/stable/2115515 in JSTOR]
* Tansill, Charles. ''The Canadian Reciprocity Treaty of 1854'' (1922) [https://books.google.com/books?id=uPoUAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:The+intitle:Canadian+intitle:Reciprocity+intitle:Treaty+intitle:of+intitle:1854+inauthor:Tansill&amp;hl=en&amp;ei=detpTOSqHoP6swPvx6zOBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false online edition]


{{Tradubot|Tratado de Reciprocidad}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia de Canadá]]
[[Categoría:Economía de Canadá]]
[[Categoría:1855]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]</text>
      <sha1>flrvnah8cmrsyi9xs2g4s9mp4b9u28c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>St. John's (Terranova y Labrador)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131673</id>
    <revision>
      <id>4526975</id>
      <parentid>4479972</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25000" sha1="ljqr0lo6xocdfbhvmdm2xjkkzy8egf2" xml:space="preserve">{{correxir|t=20241211091554}}
{{llocalidá}}
'''St. John's''' (en [[idioma francés|francés]]: '' Saint-Jean de Terre-Neuve'') ye la capital y mayor ciudá de la provincia [[Canadá|canadiana]] de [[Terranova y Labrador]], asitiada nel estremu oriental de la [[península d'Avalon]], na [[islla de Terranova]].

St. John's ye l'área metropolitana más poblada de la provincia con una población de 106.172&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-310-x/2011001/tbl/tbl5-fra.cfm Statistiques Canada] en [[idioma francés|francés]]&lt;/ref&gt; y, dempués d'[[Halifax (Nueva Escocia)|Halifax]], ye la segunda mayor Área Metropolitana de les provincies del Atlánticu, con una población de 181.113.&lt;ref&gt;{{Cita web|autor=Statistics Canada|url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=201&amp;S=3&amp;O=D&amp;RPP=150|títulu=Population and dwelling counts, for census metropolitan areas and census agglomerations, 2006 and 2001 censuses - 100% data|fecha=13 de marzu de 2007|5=|fechaaccesu=14 d'abril de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080221141044/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=201&amp;S=3&amp;O=D&amp;RPP=150|fechaarchivu=2008-02-21}}&lt;/ref&gt;Ye unu de los asentamientos europeos más antiguos d'[[América del Norte]]. 

Con una llarga y próspera historia na industria pesquero, la última metá del [[sieglu XX]] vio tresformase St. John's nun centru modernu d'esportación y servicios. La so proximidá a los [[xacimientu petrolíferu|xacimientos petrolíferos]] descubiertos más apocayá, tuvo de resultes una puxanza económica de tal magnitú qu'aguiyó la crecedera de la población, el desenvolvimientu comercial y a que St. John's represente aproximao la metá de la población de la provincia.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20081216075213/http://www.cbc.ca/canada/newfoundland-llabrador/story/2006/08/17/trade-midyear.html CBC News:Some thorns in rosy outlook: St. John's trade board Released August 08, 2006.&lt;/ref&gt;

== Historia ==
La ciudá de St. John's foi fundada nel sieglu XVI por colonos ingleses, non por pescadores vascos. El navegante inglés John Cabot foi el primeru en chegar a la islla de Terranova en 1497, aunque no fundó un asentamientu permanente nel momentu. Foi a partir del sieglu XVI cuando comenzaron a establecese asentamientos más permanentes, principalmente por pescadores y comerciantes ingleses, atraídos por las ricas pesqueríes de bacalao na rexón.

Aunque los pescadores vascos llegaron a la zona antes, especialmente pa pescar, non fueron ellos los que fundaron la ciudá nin-y dieron el nome. Fueron los ingleses quien consolidaron el primer asentamientu no qu'anguaño ye St. John's Terranova, y el nome de la ciudá vien de la celebración de la festividá de San Xuan Bautista, el 24 de xunu, por parte de los primeros colonos ingleses.

El primer rexistru del allugamientu apaez col nome de ''Sãm Johão'' nun [[Mapa de Pedro Reinel|mapa]] portugués de [[Pedro Reinel]] del añu [[1504]]. Cuando [[John Rut]] visitó St. John's en [[1527]] atopó buques de [[normandos|Normandía]], [[bretón (pueblu)|bretonos]] y [[portugal|portugueses]] nel puertu. El [[3 d'agostu]] de [[1527]], Rut escribió una carta al rei [[Enrique VIII d'Inglaterra]] cuntando los resultaos del so viaxe a [[América del Norte]] que se convirtió na primer carta en ser unviada dende [[América del Norte]]. En [[1541]] la ciudá apaez nun mapa del mundu de [[Nicolás Desliens]] nomada como '''''St. Jehan'''''. Foi mientres esti tiempu cuando s'estableció per vegada primera la cai de l'Agua, polo que ye de les cais más antigües de toa América del Norte.

El [[5 d'agostu]] de [[1583]], Sir [[Humphrey Gilbert]] tomó posesión de la rexón pa la reina d'[[Inglaterra]] [[Sabela I d'Inglaterra|Sabela I]] y la ciudá convertir nel asentamientu británicu más antiguu d'[[América del Norte]].&lt;ref name=&quot;oldest city&quot;&gt;[[Paul O'Neill (author)|Paul O'Neill]], ''The Oldest City: The Story of St. John's, Newfoundland'', 2003, ISBN 0-9730271-2-6.&lt;/ref&gt; La ciudá sicasí tuvo ensin población permanente y Gilbert perder nel mar mientres el so viaxe de vuelta, poniendo asina fin a planes inmediatos. 
[[Ficheru:Gilbert plaque.jpg|thumb|300px|Placa conmemorativa de la fundación por Humphrey Gilbert pal [[Imperiu Británicu]].]]
Adulces nel [[sieglu XVII]] la población residente foi creciendo amodo, pero aun así St. John's convertir con muncha diferencia nel mayor asentamientu de Terranova cuando los oficiales ingleses navales empezaron a tomar datos de los censos a partir de [[1675]]. Cada branu la población aumentó cola llegada de los pescadores migratorios. En [[1680]], munchos barcos de pesca (na so mayoría de [[Devon]]) llegaron al puertu y construyeron sitios pa la pesca de baxura que dexaron que cientos d'homes [[Irlanda|irlandeses]] trabayaren na pesca de baxura na ciudá na que terminaríen per instalar se. 

El gobiernu británicu empezó (por intereses comerciales) a planiar fortificaciones pa la ciudá en redol a [[1689]], y estes fueron construyíes tres reconquistar de St. John's dempués de que l'almirante francés [[Pierre Le Moyne d'Iberville]] prindara y destruyera la ciudá a finales de [[1696]]. Los franceses atacaron St. John's de nuevu en [[1705]] y [[1708]], afaráu les estructures civiles. L'asentamientu camudó delles vegaes de dueñu ente [[Francia]] ya [[Inglaterra]], hasta pasar a ser definitivamente británicu en [[1762]], cuando se llibró la batalla final de la [[Guerra de los Siete Años]] n'América del Norte (la [[guerra francu-india]]) y la [[Batalla de Signal Hill]], na que los franceses apurrieron St. John's a los británicos sol mandu del Coronel William Amherst.

Nel [[sieglu XVIII]] produciéronse cambeos bien importantes na ciudá como la crecedera de la población, l'entamu del gobiernu llocal, l'establecimientu d'ilesies, el refuerzu de los llazos comerciales con otres zones d'[[América del Norte]] y el desenvolvimientu definitivu de la pesca. Gracies a ello la ciudá foi creciendo amodo, y anque siguía siendo principalmente una estación de pesca, tamién foi una guarnición, un centru de gobiernu y cada vez más un centru comercial. St. John's sirvió como base naval, tantu nos entamos de la [[Guerra Revolucionaria Americana]] como na [[Guerra de 1812]]. 

El nucleu de la ciudá foi destruyíu pol fueu en delles ocasiones, la más famosa de les cualos foi la de la [[Gran Quema de 1892]]. Foi en St. John's el llugar nel que [[Guglielmo Marconi]] recibió'l primer mensaxe tresatlánticu ensin cables n'avientu de [[1901]].&lt;ref&gt;[http://www.atlantic-cable. com/NF2001/NF2001Images/NF0127y.jpg Inxeniería Llétrica Milestone]&lt;/ref&gt;

St. John's foi'l puntu de partida pal primer vuelu ensin escales d'aviones trasatlánticos en xunu de [[1919]], el vuelu partió del campu de Lester en St. John's y terminó nun banzáu cerca de [[Clifden]], [[Connemara]], [[Irlanda]].&lt;ref&gt;{{cita web | url= http://www.aviation-history.com/airmen/alcock.htm | títulu= Alcock y Brown | autor= Aviation History Museum en llinia | fechaaccesu= 17 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt; En xunetu de [[2005]], el vuelu foi dobláu pol aviador y aventureru d'Estaos Xuníos [[Steve Fossett]] col [[Aeropuertu Internacional de St. John's]] en sustitución de Campu Lester qu'agora ye una parte urbana y residencial de la ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4645853.stm |títulu=Historia n'Irlanda | autor = BBC News | fechaaccesu = 17 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt; 

Mientres la [[Segunda Guerra Mundial]], el puertu foi utilizáu por [[Royal Navy]] y la [[Marina Real Canadiana]] como base de los buques utilizaos pa la proteición de convoys. Tamién foi'l sitiu d'una gran base del Exércitu d'EE.XX. llamada ''[[Fort Pepperrell]] ''. Esta base foi establecida como parte de la [[Llei de Préstamu y Arriendu]] que foi un alcuerdu ente'l [[Reinu Xuníu]] y [[EE. XX.]].

== Xeografía ==

La ciudá atópase nel nordeste de la [[península d'Avalon]], nel sureste de la islla de [[Terranova y Labrador|Terranova]], na mariña del Océanu Atlánticu. Ye la ciudá más oriental d'América del Norte, según la segunda ciudá más grande de la Canadá Atlántica, dempués de [[Halifax]], en [[Nueva Escocia]]. 

{{panorama|St.John's NFLD.jpg|1400px}}

=== Clima ===

De les principales ciudaes de [[Canadá]], St. John's ye la más borrinosa (1513 hores de sol al añu), la que más nieve recibe (322 cm al añu) y la que tien los díes más húmedos, anque gocia del tercer iviernu más nidiu de [[Canadá]]. El so clima ye de calter continental húmedu, con branos frescos ya iviernos relativamente nidios en comparanza con otres ciudaes canadianes.

{|class=&quot;wikitable collapsible&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:90%;width:100%;border:0;text-align:center;line-height:120%;&quot;
|-
! colspan=&quot;15&quot; style=&quot;background:#6688aa; color:white;&quot;|Datos climáticos de St. John's
|-
! colspan=&quot;15&quot; style=&quot;background: #446688; color: white;&quot;|Temperatura
|-
! style=&quot;background:#ddd;&quot; height=&quot;16&quot;|Mes
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Ene
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Feb
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Mar
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Abr
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|May
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Jun
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Jul
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Ago
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Sep
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Oct
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Nov
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Dic
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Media Total
|-
! height=&quot;16;&quot;|Máxima media temperatura rexistrada °C (°F)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|15 (59)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|16 (61)
|style=&quot;background:#bf883f; color:black;&quot;|18 (64)
|style=&quot;background:#cf8a2f; color:black;&quot;|24 (75)
|style=&quot;background:#d78b27; color:black;&quot;|26 (79)
|style=&quot;background:#df8c1f; color:black;&quot;|29 (84)
|style=&quot;background:#e78d17; color:black;&quot;|32 (90)
|style=&quot;background:#e78d17; color:black;&quot;|31 (88)
|style=&quot;background:#e78d17; color:black;&quot;|30 (86)
|style=&quot;background:#d78b27; color:black;&quot;|25 (77)
|style=&quot;background:#c78937; color:black;&quot;|20 (68)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|16 (61)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|-
! height=&quot;16;&quot;|Temperatura medio-alta °C (°F)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-1 (30)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-2 (28)
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|1 (34)
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|5 (41)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|11 (52)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|16 (61)
|style=&quot;background:#c78937; color:black;&quot;|20 (68)
|style=&quot;background:#c78937; color:black;&quot;|20 (68)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|16 (61)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|11 (52)
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|6 (43)
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|2 (36)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background:#9f845f; color:black;&quot;|9 (48)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Temperatura medio °C (°F)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-5 (23)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-5 (23)
|style=&quot;background:#6f7c8f; color:black;&quot;|-3 (27)
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|2 (36)
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|6 (43)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|11 (52)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|15 (59)
|style=&quot;background:#b78747; color:black;&quot;|16 (61)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|12 (54)
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|7 (45)
|style=&quot;background:#8f826f; color:black;&quot;|3 (37)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-2 (28)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|5 (41)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Temperatura medio-baxa °C (°F)
|style=&quot;background:#5f7a9f; color:black;&quot;|-9 (16)
|style=&quot;background:#5f7a9f; color:black;&quot;|-9 (16)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-6 (21)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-2 (28)
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|2 (36)
|style=&quot;background: #978367; color: black;&quot;|6 (43)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|11 (52)
|style=&quot;background:#a78557; color:black;&quot;|11 (52)
|style=&quot;background:#9f845f; color:black;&quot;|8 (46)
|style=&quot;background:#8f826f; color:black;&quot;|3 (37)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-1 (30)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-6 (21)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|1 (34)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Mínima media temperatura rexistrada °C (°F)
|style=&quot;background:#2f74cf; color:black;&quot;|-23 (-9)
|style=&quot;background:#2f74cf; color:black;&quot;|-24 (-11)
|style=&quot;background:#2f74cf; color:black;&quot;|-24 (-11)
|style=&quot;background:#4777b7; color:black;&quot;|-15 (5)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-7 (19)
|style=&quot;background:#6f7c8f; color:black;&quot;|-3 (27)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-1 (30)
|style=&quot;background: #878177; color: black;&quot;|1 (34)
|style=&quot;background:#777d87; color:black;&quot;|-1 (30)
|style=&quot;background:#677b97; color:black;&quot;|-6 (21)
|style=&quot;background:#4f78af; color:black;&quot;|-13 (9)
|style=&quot;background:#3775c7; color:black;&quot;|-20 (-4)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|-
! colspan=&quot;15&quot; style=&quot;background: #446688; color: white;&quot;|Precipitaciones y hores de sol
|-
! style=&quot;background:#ddd;&quot; height=&quot;16&quot;|Mes
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Ene
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Feb
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Mar
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Abr
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|May
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Jun
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Jul
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Ago
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Sep
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Oct
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Nov
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Dic
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
! style=&quot;background:#ddd;&quot;|Total
|-
! height=&quot;16;&quot;|Mm Totales (in)
|style=&quot;background:#2884b5; color:black;&quot;|150 (5.9)
|style=&quot;background:#3c89b5; color:black;&quot;|125 (4.9)
|style=&quot;background:#3487b5; color:black;&quot;|131 (5.2)
|style=&quot;background:#3c89b5; color:black;&quot;|122 (4.8)
|style=&quot;background:#4c93b5; color:black;&quot;|101 (4.0)
|style=&quot;background:#4c93b5; color:black;&quot;|102 (4.0)
|style=&quot;background:#5896b5; color:black;&quot;|89 (3.5)
|style=&quot;background:#4892b5; color:black;&quot;|108 (4.3)
|style=&quot;background:#3487b5; color:black;&quot;|131 (5.2)
|style=&quot;background:#1c81b5; color:black;&quot;|162 (6.4)
|style=&quot;background:#2c85b5; color:black;&quot;|144 (5.7)
|style=&quot;background:#2884b5; color:black;&quot;|149 (5.9)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background:#0474b5; color:black;&quot;|1514 (59.6)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Mm de precipitación (in)
|style=&quot;background:#6499b5; color:black;&quot;|74 (2.9)
|style=&quot;background:#6c9bb5; color:black;&quot;|61 (2.4)
|style=&quot;background:#6098b5; color:black;&quot;|77 (3.0)
|style=&quot;background:#5495b5; color:black;&quot;|94 (3.7)
|style=&quot;background:#5495b5; color:black;&quot;|94 (3.7)
|style=&quot;background:#4c93b5; color:black;&quot;|101 (4.0)
|style=&quot;background:#5896b5; color:black;&quot;|89 (3.5)
|style=&quot;background:#4892b5; color:black;&quot;|108 (4.3)
|style=&quot;background:#3487b5; color:black;&quot;|131 (5.2)
|style=&quot;background:#2082b5; color:black;&quot;|160 (6.3)
|style=&quot;background:#4090b5; color:black;&quot;|116 (4.6)
|style=&quot;background:#5896b5; color:black;&quot;|89 (3.5)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background:#0474b5; color:black;&quot;|1191 (46.9)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Cm de nieve (in)
|style=&quot;background:#dadada; color:black;&quot;|80 (31.5)
|style=&quot;background:#d3d3d3; color:black;&quot;|67 (26.4)
|style=&quot;background:#c5c5c5; color:black;&quot;|52 (20.5)
|style=&quot;background:#a5a5a5; color:black;&quot;|26 (10.2)
|style=&quot;background: #888888; color: black;&quot;|6 (2.4)
|style=&quot;background: #858585; color: black;&quot;|1 (0.4)
|style=&quot;background: #888888; color: black;&quot;|0 (0)
|style=&quot;background: #888888; color: black;&quot;|0 (0)
|style=&quot;background: #888888; color: black;&quot;|0 (0)
|style=&quot;background: #888888; color: black;&quot;|3 (1.2)
|style=&quot;background:#a5a5a5; color:black;&quot;|26 (10.2)
|style=&quot;background:#cecece; color:black;&quot;|61 (24.0)
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background:#e8e8e8; color:black;&quot;|322 (126.8)
|-
! height=&quot;16;&quot;|Hores de sol
|style=&quot;background:#e1cf74; color:black;&quot;|72
|style=&quot;background:#e3cf6c; color:black;&quot;|91
|style=&quot;background:#e4cf68; color:black;&quot;|109
|style=&quot;background:#e5d064; color:black;&quot;|117
|style=&quot;background:#e9d154; color:black;&quot;|158
|style=&quot;background:#ebd14c; color:black;&quot;|177
|style=&quot;background:#efd23c; color:black;&quot;|216
|style=&quot;background:#edd244; color:black;&quot;|196
|style=&quot;background:#e7d05c; color:black;&quot;|140
|style=&quot;background:#e5d064; color:black;&quot;|106
|style=&quot;background:#e1cf74; color:black;&quot;|72
|style=&quot;background:#dfcd7c; color:black;&quot;|59
|&lt;!-- Leave this blank! --&gt;
|style=&quot;background:#ead150; color:black;&quot;|1513
|-
! colspan=&quot;15&quot; style=&quot;background:#ddd;&quot;|Datos de temperatures y precipitaciones recoyíos nel [[Aeropuertu Internacional de St. John's]] por [http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/results_y.html?Province=ALL&amp;StationName=St&amp;SearchType=BeginsWith&amp;LocateBy=Province&amp;Proximity=25&amp;ProximityFrom=City&amp;StationNumber=&amp;IDType=MSC&amp;CityName=&amp;ParkName=&amp;LatitudeDegrees=&amp;LatitudeMinutes=&amp;LongitudeDegrees=&amp;LongitudeMinutes=&amp;NormalsClass=A&amp;SelNormals=&amp;StnId=6720&amp; Environment Canada] ente [[1971]] y [[2000]].&lt;br /&gt;Datos de les hores de Sol recoyíos en [[Mount Pearl, Newfoundland and Llabrador|St. John's West CDA]] por [http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climate_normals/results_y.html?Province=NFLD&amp;StationName=&amp;SearchType=&amp;LocateBy=Province&amp;Proximity=25&amp;ProximityFrom=City&amp;StationNumber=&amp;IDType=MSC&amp;CityName=&amp;ParkName=&amp;LatitudeDegrees=&amp;LatitudeMinutes=&amp;LongitudeDegrees=&amp;LongitudeMinutes=&amp;NormalsClass=A&amp;SelNormals=&amp;StnId=6722&amp; Environment Canada] ente [[1971]] y [[2000]].
|}

&lt;center&gt;{{Clima |location
= St. John's, Canadá |metric
first = Y |single
line = Y |Jan
record high C = 15.7
|Feb record high C = 16.0
|Mar record high C = 19.4
|Abr record high C = 24.1
|May record high C = 27.2
|Xun record high C = 30.6
|Xnt record high C = 32.2
|Ago record high C = 33.9
|Set record high C = 29.5
|Och record high C = 24.6
|Pay record high C = 19.4
|Avi record high C = 17.3
|year record high C = 33.9
|Xin high C = -0.8
|Feb high C = -1.1
|Mar high C = 1.0
|Abr high C = 5.6
|May high C = 11.1
|Xun high C = 15.8
|Xnt high C = 20.7
|Ago high C = 20.5
|Set high C = 16.5
|Och high C = 10.8
|Pay high C = 6.4
|Avi high C = 1.8
|year high C = 9.0
|Xin mean C = -4.5
|Feb mean C = -4.9
|Mar mean C = -2.6
|Abr mean C = 1.9
|May mean C = 6.4
|Xun mean C = 10.9
|Xnt mean C = 15.8
|Ago mean C = 16.1
|Set mean C = 12.4
|Och mean C = 7.4
|Pay mean C = 3.0
|Avi mean C = -1.5
|year mean C = 5.0
|Xin low C = -8.2
|Feb low C = -8.6
|Mar low C = -6.1
|Abr low C = -1.9
|May low C = 1.7
|Xun low C = 5.9
|Xnt low C = 10.9
|Ago low C = 11.6
|Set low C = 8.2
|Och low C = 3.9
|Pay low C = -0.3
|Avi low C = -4.7
|year low C = 1.0
|Xin record low C = -28.3
|Feb record low C = -29.4
|Mar record low C = -25.6
|Abr record low C = -18.3
|May record low C = -6.7
|Xun record low C = -3.3
|Xnt record low C = -1.1
|Ago record low C = 0.5
|Set record low C = -1.7
|Och record low C = -5.6
|Pay record low C = -14.4
|Avi record low C = -20.0
|year record low C = -29.4
|Xin precipitation mm = 149.2
|Feb precipitation mm = 129.5
|Mar precipitation mm = 142.2
|Abr precipitation mm = 122.9
|May precipitation mm = 102.6
|Xun precipitation mm = 97.6
|Xnt precipitation mm = 91.6
|Ago precipitation mm = 100.0
|Set precipitation mm = 129.6
|Och precipitation mm = 156.2
|Pay precipitation mm = 148.1
|Avi precipitation mm = 164.8
|year precipitation mm = 1534.2
|Xin rain mm = 66.0
|Feb rain mm = 61.6
|Mar rain mm = 84.8
|Abr rain mm = 96.1
|May rain mm = 97.9
|Xun rain mm = 97.5
|Xnt rain mm = 91.6
|Ago rain mm = 100.0
|Set rain mm = 129.6
|Och rain mm = 153.7
|Pay rain mm = 124.8
|Avi rain mm = 102.9
|year rain mm = 1206.4
|Xin snow cm = 88.7
|Feb snow cm = 71.0
|Mar snow cm = 57.3
|Abr snow cm = 25.3
|May snow cm = 4.4
|Xun snow cm = 0.04
|Xnt snow cm = 0.0
|Ago snow cm = 0.0
|Set snow cm = 0.0
|Och snow cm = 2.4
|Pay snow cm = 22.4
|Avi snow cm = 63.4
|year snow cm = 335.0
|unit precipitation days = 0.2 mm
|Xin precipitation days = 21.8
|Feb precipitation days = 18.5
|Mar precipitation days = 19.6
|Abr precipitation days = 17.3
|May precipitation days = 16.6
|Xun precipitation days = 14.7
|Xnt precipitation days = 13.6
|Ago precipitation days = 13.7
|Set precipitation days = 15.5
|Och precipitation days = 18.6
|Pay precipitation days = 19.7
|Avi precipitation days = 22.0
|year precipitation days = 211.7
|unit rain days = 0.2 mm
|Xin rain days = 9.3
|Feb rain days = 8.6
|Mar rain days = 11.0
|Abr rain days = 13.9
|May rain days = 15.9
|Xun rain days = 14.7
|Xnt rain days = 13.6
|Ago rain days = 13.7
|Set rain days = 15.5
|Och rain days = 18.1
|Pay rain days = 15.7
|Avi rain days = 12.7
|year rain days = 162.6
|unit snow days = 0.2&amp;nbsp;cm
|Xin snow days = 18.3
|Feb snow days = 14.6
|Mar snow days = 13.3
|Abr snow days = 7.0
|May snow days = 2.1
|Xun snow days = 0.07
|Xnt snow days = 0.0
|Ago snow days = 0.0
|Set snow days = 0.0
|Och snow days = 1.4
|Pay snow days = 7.6
|Avi snow days = 14.6
|year snow days = 78.9
|Xin sun = 65.5
|Feb sun = 90.2
|Mar sun = 107.4
|Abr sun = 140.4
|May sun = 176.3
|Xun sun = 198.9
|Xnt sun = 216.7
|Ago sun = 206.6
|Set sun = 170.5
|Och sun = 122.1
|Pay sun = 76.3
|Avi sun = 62.4
|year sun = 1633.2
|Xin percentsun = 23.7
|Feb percentsun = 31.1
|Mar percentsun = 29.2
|Abr percentsun = 34.3
|May percentsun = 37.6
|Xun percentsun = 41.7
|Xnt percentsun = 44.9
|Ago percentsun = 46.7
|Set percentsun = 45.1
|Och percentsun = 36.2
|Pay percentsun = 27.2
|Avi percentsun = 23.7
|year percentsun = 35.1
|source 1 = [[Environment Canada]]&lt;ref name= YYTstats&gt;{{cita web
 | url = http://climate.weather.gc.ca/climate_normals/results_1981_2010_y.html?stnID=6720&amp;lang=y&amp;dCode=1&amp;province=NFLD&amp;provBut=Go&amp;month1=0&amp;month2=12
 | títulu = St John's A
 | work = Canadian Climate Normals 1981–2010
 | publisher = [[Environment Canada]]
 | fechaaccesu = 16 de marzu de 2014
 | date = June 2011
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web
 | url = ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/NFLD/NFLD_ROCK-WOOD_ENG.csv
 | títulu = Climate and sunshine data for St John's A
 | work = Canadian Climate Normals 1981–2010
 | publisher = [[Environment Canada]]
 | fechaaccesu = 16 de setiembre de 2013
 | date = June 2011
 }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}
&lt;/center&gt;

== Etnies ==
[[Ficheru:St. John's Newfoundland.jpg|thumb|325px|Vista de St. John's dende The Rooms.]]
Munchos de los primeros colonos de St. John's llegaron del sureste d'[[Inglaterra]], [[West Country]] y [[Devon]] en particular, según del sureste d'[[Irlanda]], principalmente de [[Waterford]], [[Wexford]] y [[Kilkenny]]. Estos oríxenes pueden vese reflexaos nes semeyances ente'l dialeutu orixinal d'estes rexones y el tradicional acentu de la xente de St. John's. 
 
{|{{tablaguapa}} border=&quot;1&quot;
|- &quot;
!Orixe étnicu
!2001
!%
|-
|[[Demografía de Canadá|Canadianos]]
|81,490
|47.63%
|-
|[[Inglés (pueblu)|Ingleses]]
|73,545
|42.98%
|-
|[[Irlandés (etnia)|Irlandeses]]
|51,180
|29.92%
|-
|[[Escotu|Escoceses]]
|13,520
|7.90%
|-
|[[Franceses]]
|7,125
|4.16%
|-
|[[Españoles]]
|2,405
|1.31%
|-
|[[Alemanes étnicos|Alemanes]]
|2,925
|1.71%
|-
|[[Naciones Orixinaries de Canadá|Indíxenes]]
|1,990
|1.16%
|}

== Economía ==

La so economía tuvo siempres amestada al océanu por aciu la pesca y a la so condición de capital de la rexón de [[Terranova y Labrador|Terranova]]. La so crecedera nel [[sieglu XXI]] foi debíu al descubrimientu de gas y petroleu debaxo la mar nuna zona cercana a la ciudá.

== Tresporte ==

Esta ciudá ye sirvida pol [[Aeropuertu Internacional de St. John's]].
[[Ficheru:St. John's, NFLD harbour.jpg|thumb|600px|center|Badea de St. John's.]]

== Personaxes emblemáticos ==

* [[Carl English]], xugador de baloncestu.

== Ciudaes hermanes ==

* {{bandera|Irlanda}} [[Waterford]], [[Irlanda]]&lt;ref name=stj&gt;{{cita web |url=http://www.innvestreithotels.com/ViewPage.action?siteNodeId=192&amp;languageId=1&amp;contentId=-1 |títulu=St John's - Canada: City Travel Guide, Things to do, Hotels to Stay |fechaaccesu=15 de xunetu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060724005550/http://www.innvestreithotels.com/ViewPage.action?siteNodeId=192&amp;languageId=1&amp;contentId=-1 |fechaarchivu=2006-07-24 }}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|Portugal}} [[Ílhavo]], [[Portugal]]{{ensin referencies}}
* {{bandera|Venezuela}} [[Maracay]], [[Venezuela]]{{ensin referencies}}
* {{bandera|Venezuela}} [[Tovar]], [[Venezuela]]{{ensin referencies}}

== Ver tamién ==

* [[Organización territorial de Canadá]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons|St. John's}}
* [http://www.stjohns.ca/ Ciudá de St. John's]
* [http://www.vinlandphotography.com/ Fotografies de St. John's] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416035615/http://vinlandphotography.com/ |date=2018-04-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20080820091039/http://www.stjohns.ecanuck.com/ St. John's y contorna]


{{Tradubot|San Juan de Terranova}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Canadá]]</text>
      <sha1>ljqr0lo6xocdfbhvmdm2xjkkzy8egf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edmonton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131676</id>
    <revision>
      <id>4526987</id>
      <parentid>4510420</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83857" sha1="kugkgpe3zptxkior8v9whqxw6twav4f" xml:space="preserve">{{otrosusos}}
{{Llocalidá}}

'''Edmonton''' {{audiu|En-ca-Edmonton.ogg|[ˈɛdməntən]}} ye la capital de la provincia [[Canadá|canadiana]] d'[[Alberta]], según sede de los sos poderes y la so alministración. Ta allugada na parte central de la provincia, una de les zones más fértiles de les [[praderíes canadianes|llanures canadianes]], en redol al [[ríu Saskatchewan Norte]]. 812.201 persones viven en Edmonton,&lt;ref name=&quot;censu&quot; /&gt; lo que la convierte na segunda ciudá más populosa de la provincia, detrás de [[Calgary]], la segunda capital de provincia con más habitantes tres [[Toronto]] y la [[100 ciudaes más poblaes de Canadá|quinta de Canadá]]. Amás, [[Rexón d'Edmonton Capital|la so área metropolitana]] ye la sesta más poblada del país, con una población de 1.034.945 habitantes.&lt;ref name=&quot;censu2006&quot;&gt;{{cita web |títulu=Población y vivienda n'árees metropolitanes censales y aglomeraciones censales. Resultaos de los censos de 2006 y 2001. |url=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=201&amp;S=3&amp;O=D&amp;RPP=150 |formatu=HTML |idioma=inglés |obra=Statistics Canada |fechaaccesu=16 de mayu de 2011 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080221141044/http://www12.statcan.ca/english/census06/data/popdwell/Table.cfm?T=201&amp;S=3&amp;O=D&amp;RPP=150 |fechaarchivu=2008-02-21 }}&lt;/ref&gt;

La ciudá toma 683&amp;nbsp;[[km²]], una superficie mayor que la de [[Chicago]], [[Filadelfia]], [[Toronto]] o [[Montreal]]. Sicasí, tien una de les [[densidá de población]] más baxes d'[[América del Norte]], alredor del 9,4% de la de [[Nueva York]].

Edmonton sirve como enllaz a la zona norte del Corredor Calgary-Edmonton», una de les cuatro rexones qu'en xunto entienden el 50% de la población de Canadá. Dende ella entamen proyeutu a gran escala de [[sables d'alquitrán]] que se desenvuelven nel norte d'Alberta, según pa proyeutos de [[minería]] de [[diamante]]s nos [[Territorios del Noroeste]].

Ye'l centru cultural, gubernamental y educativu d'Alberta. Ye sede de dellos festivales de talla mundial, lo que-y valió pa ganase'l títulu de «La ciudá festival» (The Festival City).&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.festivalcity.ca |títulu= Edmonton Festival City |autor= Edmonton Tourism |fechaaccesu= 27 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20071027153520/http://www.festivalcity.ca/ |fechaarchivu= 27 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; En Edmonton ta'l centru comercial más grande de Norteamérica, el [[West Edmonton Mall]] (que foi'l más grande del mundu dende [[1981]] hasta [[2004]]), y el muséu d'historia viva más grande de Canadá, el [[Fort Edmonton Park]]. En [[2004]], la ciudá celebró'l centenariu de la so fundación como ciudá.

== Historia ==

=== Asentamientu y esploración ===
Los primeros habitantes que s'asitiaron na zona actual d'Edmonton facer alredor del [[3000 e.C.|3000 e.C. ]]; créese que los sos ancestros llegaron d'[[Asia]] al traviés del [[estrechu de Bering]], aprovechando que taba cubiertu de xelu tres la [[glaciación wisconsiense]].&lt;ref name=&quot;unica&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.unica.cu/more/cecanuca/CANAD%C3%81_PROVINCIA_ALBERTA.htm |títulu= Alberta- Historia |fechaaccesu=18 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

En [[1754]], [[Anthony Henday]], un esplorador que trabayaba pa la [[Compañía de la Badea de Hudson]], foi'l primer [[Europa|européu]] n'entrar al área d'Edmonton.&lt;ref name=&quot;unica&quot; /&gt; L'oxetivu principal de les sos espediciones al traviés de les [[praderíes canadianes]] yera contautar cola [[Amerindios de Canadá|población aborixe]] pa establecer el [[comerciu de piel]]es, una y bones la competencia yera feroz ente la Compañía de la Badea Hudson y la [[Compañía del Noroeste]]. En [[1795]] foi establecíu'l Fuerte Edmonton sobre orellar norte del ríu, como un importante puestu comercial de la Compañía de la Badea Hudson.&lt;ref name=&quot;viaxes&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.viajes-a.net/ciudá/Edmonton-8058.htm |títulu= La ciudá d'Edmonton, información d'interés |fechaaccesu= 4 de xineru de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20081206105950/http://www.viajes-a.net/ciudá/Edmonton-8058.htm |fechaarchivu= 6 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt; Nel [[sieglu XIX|sieglu&amp;nbsp;XIX]], los suelos fértiles qu'arrodiaben Edmonton contribuyeron a atraer [[colonia alministrativa|colonos]], amás establecióse como unu de los principales centros comerciales y agrícoles de la rexón. La [[fiebre del oru]] del [[ríu Klondike]] y del [[Territoriu del Yukón|Yukón]] de [[1897]] ayudó a crecer la ciudá, pos foi un puntu de parada pa los buscadores d'oru.&lt;ref name=&quot;encarta&quot;&gt;{{cita web |url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761569588/edmonton.html|títulu=Edmonton na Enciclopedia Microsoft Encarta Online 2008|fechaaccesu=4 de xineru de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081208102353/http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761569588/Edmonton.html|fechaarchivu=8 d'avientu de 2008}}&lt;/ref&gt;

En [[1904]], con una población de 8.350 habitantes, foi alzada al estatutu de ciudá&lt;ref name=&quot;history-edm&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.edmonton.ca/infraplan/demographic/Edmonton%20Population%20Historical.pdf |autor=City of Edmonton |títulu=Population, Historical |fechaaccesu=26 de febreru de 2007 |formatu=PDF |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070614173336/http://www.edmonton.ca/infraplan/demographic/Edmonton%20Population%20Historical.pdf |fechaarchivu=14 de xunu de 2007 }}&lt;/ref&gt; y convirtióse na [[capital (política)|capital]] de la provincia d'[[Alberta]], cuando esta sumóse a la [[Confederación Canadiana]] l'[[1 de setiembre]] de [[1905]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.eafit.edu.co/kanata/2008/pdf/alberta_catalina_moricu_ruiz.pdf|títulu=Alberta: Economía, Comerciu esterior y oportunidaes d'inversión|fechaaccesu=18 de xineru de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150502082320/http://www.eafit.edu.co/kanata/2008/pdf/alberta_catalina_moricu_ruiz.pdf|fechaarchivu=2 de mayu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edmontonkiosk.ca/history.php |títulu=History of Edmonton, Alberta |autor=Edmonton Kiosk |idioma=inglés |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081219022734/http://www.edmontonkiosk.ca/history.php |fechaarchivu=2008-12-19 }}&lt;/ref&gt; En payares d'esi añu, el Ferrocarril del Norte de Canadá (CRN) llegó a la ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://railways-atlas.tapor.ualberta.ca/cocoon/atles/Chapters-8-2/ |títulu=The Edmonton, Yukon and Pacific Railway |autor=University of Alberta |idioma=inglés |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081026101934/http://railways-atlas.tapor.ualberta.ca/cocoon/atles/Chapters-8-2/ |fechaarchivu=26 d'ochobre de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.railfame.ca/sec_ind/communities/en_2004_Edmonton_Ab.asp |títulu= Canadian Railway - Hall of Fame |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20100726154316/http://www.railfame.ca/sec_ind/communities/en_2004_edmonton_ab.asp |fechaarchivu= 2010-07-26 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:LegislatureFortEd.jpg|230px|thumb|''Fort Edmonton'', cerca del nuevu Edificiu Llexislativu, en 1914.]]

=== Los años de guerra ===
Edmonton espolletó demográficamente (pasó de 8.350 habitantes en [[1903]] a 72.516 en [[1914]]) y económicamente mientres principios de sieglu y la primer parte de la [[años 1910|década de 1910]]; sicasí, esto provocó un aumentu na especulación.&lt;ref name=&quot;histboom&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.albertasource.ca/realstate/industry/hist_boom_bust.html |títulu=Boom and Bust in Urban Alberta (1900-1920) |autor=Heritage Community Foundation |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt; En [[1912]] estender al sur del ríu en fundiéndose cola ciudá de [[Strathcona]].

La puxanza inmobiliaria terminó xustu antes de la [[Primer Guerra Mundial]], lo que causó que la población de la ciudá menguara sópito: de más de 72.500 habitantes en [[1914]] a 54.000 tan solu dos años dempués.&lt;ref name=&quot;history-edm&quot; /&gt;

El primer [[campu d'aviación]] con llicencia en [[Canadá]], Blatchford Field (anguaño llamáu aeropuertu Blatchford y asitiáu nel centru de la ciudá), empezó a funcionar en [[1929]]. Aviadores pioneros como [[Wilfrid R. &quot;Wop&quot; May]] y [[Max Ward Blatchford]] utilizar como base principal pa la distribución del [[serviciu postal|corréu]], [[alimentu|alimentos]] y [[medicina|medicines]] pal norte de Canadá, reforzando asina'l so papel como la &quot;Puerta al norte&quot;.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.abheritage.ca/aviation/history/between_blatchford.html |títulu= Blatchford Field, Edmonton (1926) |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://wayback.archive-it.org/2217/20101208165444/http://www.abheritage.ca/aviation/history/between_blatchford.html |fechaarchivu= 2010-12-08 }}&lt;/ref&gt;

Mientres los años [[años 1920|1920]] y [[años 1930|1930]], la ciudá foi recuperando amodo la so economía y población, hasta l'entamu de la [[Segunda Guerra Mundial]];&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.albertasource.ca/realestate/industry/hist_depression_war.html |títulu=Depression and the War (1921-1945) |autor=Heritage Community Foundation |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt; nun asocedió lo mesmo col mercáu inmobiliariu, que siguió estancáu hasta dempués del fin de la guerra.&lt;ref name=&quot;histboom&quot; /&gt; En [[1942]], pocu dempués del [[ataque a Pearl Harbour|ataque xaponés a Pearl Harbour]], empezó la construcción de l'[[autopista d'Alaska]] col fin d'aprovir a dichu [[Alaska|estáu]] per vía terrestre; de resultes, llegaron a Edmonton munchos trabayadores y materiales pa esta obra.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.alaskahighwayarchives.ca/images/chap2/7neal.php |títulu=Alaska Highway - A Yukon Perspective |autor=Alaska Highway Archives |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Leduc oil.jpg|200px|thumb|left|El primer [[pozu petrolíferu]] de [[Leduc]]. Tuvo en funcionamientu hasta [[1974]], produció unos 317.000 barriles de [[petroleu]] y 9 millones de m³ de [[gas natural|gas]];&lt;ref name=&quot;stia-petroleo&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.abheritage.ca/stia/history/1947_oil.html |títulu=Oil! Leduc #1 |autor=So, This is Alberta! |idioma=inglés |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101208162309/http://www.abheritage.ca/stia/history/1947_oil.html |fechaarchivu=2010-12-08 }}&lt;/ref&gt; güei ye un monumentu asitiáu al suroeste de la ciudá.]]

=== El ''boom'' petroleru ===
Conócense [[reserves de petroleu]] y de [[gas natural|gas]] dende [[1914]], sicasí, el descubrimientu más importante de [[petroleu]] en [[Alberta]] tuvo llugar el [[13 de febreru]] de [[1947]], cerca de la ciudá de [[Leduc]], al sur d'Edmonton.&lt;ref name=&quot;stia-petroleo&quot; /&gt; Esti descubrimientu tuvo un gran efeutu na ciudá y les sos consecuencies pueden trate anguaño: la [[industria petrolera]] d'esploración y desenvolvimientu sigue siendo importante en toa Alberta y da trabayu a munches persones.&lt;ref name=&quot;stia-petroleo&quot; /&gt; Otres reserves de petroleu fueron afayaes nos [[años 1940]] y finales de la [[años 1950|década de 1950]], cerca de la ciudá de [[Redwater]].&lt;ref name=&quot;redwater&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.nickles.com/history/Redwater_event.asp |títulu= Oil &amp; Gas Events - Redwater |autor= Polczer, Shaun |idioma= inglés |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20081007064440/http://www.nickles.com/history/Redwater_event.asp |fechaarchivu= 7 d'ochobre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Por cuenta de que la mayoría de les reserves de petroleu d'Alberta concentrar nel centru y el norte de la provincia, Edmonton convertir nel llar de la mayoría de la industria petrolera d'Alberta.

La posterior puxanza petrolera dio a Edmonton un nuevu estatutu como «Capital del petroleu de Canadá» y mientres la década de 1950 la ciudá creció en población de 149.000 a 269.000.&lt;ref name=&quot;history-edm&quot; /&gt; Dempués tuvo un relativu aselu, pero entá espolletó na [[años 1960|década de 1960]] y la crecedera de la ciudá tomó puxanza coincidiendo cola xubida del preciu mundial del petroleu, provocada pola [[crisis del petroleu de 1973]] y la [[revolución iranina]] de [[1979]].&lt;ref name=&quot;viaxes&quot; /&gt; El ''boom'' petroleru de los [[años 1970]] y [[años 1980|1980]] terminó abruptamente cola fuerte cayida de los precios del petroleu nel mercáu internacional, el control de los precios per parte del gobiernu federal y la introducción del Programa Nacional d'Enerxía en [[1981]], qu'amenorgó los ingresos.&lt;ref name=&quot;stia-historia&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.abheritage.ca/stia/history/index.html |títulu=History |autor=So, This is Alberta! |idioma=inglés |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt; Esi mesmu añu la población llegara a 521.000.&lt;ref name=&quot;history-edm&quot; /&gt; A pesar de que'l Programa Nacional d'Enerxía foi desmanteláu pol gobiernu federal a mediaos de los años 1980, la cayida de los precios mundiales del petroleu en [[1986]] aplazó la plena recuperación económica hasta finales de los [[años 1990]].&lt;ref name=&quot;stia-historia&quot; /&gt;

=== Historia recién ===
En [[1981]] abrióse'l [[West Edmonton Mall]], el centru comercial más grande del mundu nesi momentu.&lt;ref name=&quot;size&quot;&gt;{{cita web |autor= Eastern Connecticut State University |url= http://www.easternct.edu/depts/amerst/MallsWorld.htm |títulu= World's Largest Shopping Malls |mes= January |añu= 2007 |fechaaccesu= 29 de xunetu de 2008 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080516202102/http://www.easternct.edu/depts/amerst/MallsWorld.htm |fechaarchivu= 16 de mayu de 2008 }}&lt;/ref&gt; Ye una de les principales atraiciones turístiques d'[[Alberta]], contién un [[parque d'atraiciones]] y otru [[parque acuáticu|acuáticu]] nel interior, una [[pista de patinaxe]] y un hotel de luxu, amás de 800 tiendes y servicios.

El [[31 de xunetu]] de [[1987]], un devastador [[tornáu]] (clasificáu como F4 na [[Escala Fujita-Pearson|escala Fujita]])&lt;ref name=tornáu&gt;{{cita web |url=http://www.on.ec.gc.ca/severe-weather/summerwx_factsheet_y.html |títulu=Fact Sheet - Summer Severe Weather Warnings |editor=Environment Canada |añu=24 de mayu de 2005 |idioma=inglés |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081212160538/http://www.on.ec.gc.ca/severe-weather/summerwx_factsheet_y.html |fechaarchivu=12 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt; cutió la ciudá dexando un saldu de 27 persones muertes, unos 300 mancaos y más de 300 cases destruyíes.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.islandnet.com/~see/weather/events/candeadtorn.html |títulu=Canada's Deadliest Tornadoes |autor=Keith C. Heidor |añu=1 de xunu de 2008 |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt; La nube afectó a una ponte que cruciaba'l [[ríu Saskatchewan Norte|ríu Saskatchewan del Norte]] y a les zones de Beaumont, Mill Woods, Bannerman, Fraser y la Evergreen Trailer Park. Esi día foi conocíu dende entós como'l vienres negru» y [[Laurence Decore]], quien por esa dómina yera [[alcalde]] de la ciudá, dixo que Edmonton yera una ciudá de campeones» pola respuesta de la comunidá a la catástrofe; más tarde, esta frase convertir nel lema oficial de la ciudá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://rivercitywriter.com/the-edmonton-book-of-everything/ |títulu=The Edmonton Book of Everything |autor=Adam Snider |idioma=inglés |añu=3 d'avientu de 2007 |fechaaccesu=19 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080924054629/http://rivercitywriter.com/the-edmonton-book-of-everything/ |fechaarchivu=24 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.spiritus-temporis.com/edmonton,-alberta/history.html |títulu=Edmonton, Alberta - History |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

La ciudá entró nel so actual periodu de recuperación económica y de prosperidá a finales de los [[años 1990]], cola ayuda d'una fuerte recuperación nos precios del [[petroleu]] y una mayor diversificación económica. Magar la producción y refinamientu de petroleu sigue siendo la base de munchos puestos de trabayu en Edmonton, la economía de la ciudá llogró diversificase significativamente en munchos otros sectores, como l'alta teunoloxía.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&amp;Params=A1SEC819790 |títulu=Economy and Labour Force |autor=The Canadian Encyclopedia |idioma=inglés |fechaaccesu=19 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

Nos últimos años el centru d'Edmonton convirtióse en daqué más vibrante, con cais como Jasper Avenue y 104 Street con munchos clubes, tiendes, restoranes y galeríes. La nueva Galería d'Arte d'Alberta ta en construcción nel centru de la ciudá y la coleición exhíbese temporalmente nel Centru Empresarial (antigua edificación la Badea). La primer torre d'oficines nueva en 18 años, EPCOR Tower, ta construyéndose; les Icon Towers, que les sos feches previstes de finalización son [[2008]] pa la primer torre y [[2009]] pa la segunda, van ser los edificios residenciales más altos de la ciudá una vegada completaos.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.theicon.ca/main.swf |títulu= Icon Towers |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20070226055403/http://www.theicon.ca/main.swf |fechaarchivu= 2007-02-26 }}&lt;/ref&gt; Por cuenta de la densidá de la demanda fora del centru, tres barrio (solu dos fuera del centru de la ciudá, Century Park, Glenora y Strathearn) propunxeron nuevos rascacielos.

Tamién se tán construyendo nuevos vecinderos nes contornes. Estos inclúin Tamarack, Lewis Estates, Cameron Heights, Windermere, Ellerslie y munchos más, según nuevos centros de poder, como en Meadows y Windermere. Tamién esiste una puxanza n'almacenes y trabayos n'industries d'[[alta teunoloxía]] nes zones sur y oeste de la ciudá.

Esta prosperidá económica fai qu'un gran númberu de trabayadores lleguen a Edmonton dende toa Canadá. Previóse que 83.000 nuevos residentes van treslladar a Edmonton ente [[2006]] y [[2010]], el doble de la tasa que los urbanistes esperaren;&lt;ref&gt;{{cita web |autor=Canadian Press |títulu=Demographics blamed for Edmonton's murder surde |editor=[[CTV Television Network|CTV News]] |añu=20 de payares de 2008 |url=http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20061120/edmonton_crime_061120?s_name=&amp;non_ads= |idioma=inglés |fechaaccesu=30 d'avientu de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20071012085337/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20061120/edmonton_crime_061120?s_name=&amp;non_ads= |fechaarchivu=12 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; munchos d'estos nuevos trabayadores que se mueven a la ciudá son homes nuevos.&lt;ref&gt;{{cita web |autor=[[Statistics Canada]] |títulu=The Daily, Thursday, July 20, 2006 |añu=20 de xunetu de 2006 |url=http://www.statcan.ca/Daily/English/060720/d060720b.htm |idioma=inglés |fechaaccesu=30 d'avientu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081015053824/http://www.statcan.ca/Daily/English/060720/d060720b.htm |fechaarchivu=15 d'ochobre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

== Xeografía y allugamientu ==
[[Ficheru:Heritage-Amphitheatre-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|230px|thumb|Edmonton y la so contorna.]]
[[Ficheru:Hawrelak-Park-Watercourse-Edmonton-Alberta-Canada-01.jpg|230px|thumb|Corriente nel Parque Hawrelak.]]
Edmonton atópase cerca del centru xeográficu de la provincia, a un altor de 668 metros. El terrén de la contorna de la ciudá ye xeneralmente llanu a llixeramente onduláu, con ribayos y valles formaos per ríos, como'l valle del [[ríu Saskatchewan Norte]]. Los Montes Peñascosos canadianos tán a unos 220 km aproximao al suroeste, a unes poques hores en coche.

El ríu Saskatchewan Norte traviesa la ciudá y aníciase nel [[Campu de Xelu de Columbia]] nel [[Parque Nacional Jasper]]. Balérase al traviés del [[ríu Saskatchewan]], el [[llagu Winnipeg]] y el [[ríu Nelson]] na [[badea de Hudson]]. Que va dende'l suroeste al nordeste y ye alimentáu por numberosos [[regueru|regueros]] de la ciudá, como'l ''Mill Creek'' y el ''Whitemud Creek'', lo que crea numberosos ribayos, munchos de los cualos incorporáronse nun parque urbanu. Edmonton atópase na llende ente les praderíes del sur y la [[taiga]] del norte, nuna zona de transición conocíu como parque de los álamos. Sicasí, el parque de los álamos en redol a Edmonton foi alteriáu pola agricultura y otres actividaes humanes, como'l petroleu y la esploración de [[gas natural]].

=== Zones verdes y el mediu ambiente ===
El valle del ríu d'Edmonton constitúi'l tramu más llargu de zona verde urbana d'América del Norte; tien el mayor númberu de zones de parques ''per cápita'' de cualquier ciudá canadiana. El valle ye 22 vegaes más grande que'l [[Central Park]] de [[Nueva York]]. Los parques públicos del valle apurren una zona urbana d'escape, con estilos que van dende'l parque con tolos servicios a les instalaciones con poques comodidaes. Ésta ye la principal zona verde de la ciudá, que se complementa con numberosos parques dientro de los barrios allugaos a lo llargo de tola ciudá pa ufiertar un total de 111&amp;nbsp;km² de zones verdes. Nes 7400&amp;nbsp;[[hectárea|ha]], a 25&amp;nbsp;km a lo llargo del valle, hai once llagos, catorce quebraes, y ventidós parques grandes, y la mayor parte de la ciudá cunta con escelentes senderos pa caminar y dir en bicicleta.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= City of Edmonton, Transportation Department |títulu= Edmonton Roadway Bicycle Map |editorial= City of Edmonton |mes= January |añu= 2007 |url= http://www.edmonton.ca/RoadsTraffic/bikemap/2007%20Cycle%20Edm%20Map%20-%20front.pdf |formatu= pdf |fechaaccesu= 27 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20071029155815/http://www.edmonton.ca/RoadsTraffic/bikemap/2007%20Cycle%20Edm%20Map%20-%20front.pdf |fechaarchivu= 29 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt;

Les cais y parques d'Edmonton son tamién el llar d'una de les mayores concentraciones d'[[Ulmus|llameres]] sanos que queden n'[[América]], que nun se vieron afeutaos pola [[grafiosis|enfermedá holandesa]] que fizo sumir una gran cantidá d'esos árboles na zona oriental d'[[América del Norte]]. Árboles como'l [[Pinus banksiana|pinu gris]], el [[Pinus contorta|pinu retorcigañáu]], l'[[Picea glauca|abetu blancu]], l'[[Betula pubescens|abeduriu blancu]], [[Fraxinus americana|fresnu americanu]], l'[[Acer ginnala|pládanu común]], especies del xéneru [[elaeagnus]], [[sorbus]], [[tilia]] son bien abondosos. Otres especies introducíes como'l [[álamu]], el [[sauce]], la [[zrezal aliso]], el [[pládanu de Manitoba]], el [[pládanu plateado]], el [[Picea pungens|picea azul]], l'[[Acer platanoides|pládanu real]], el [[carbayu coloráu]], el [[Juglans regia|nozal]], atópense cada vez con mayor facilidá. Tres especies de [[nozal]]es sobrevivieron en Edmonton, el [[Juglans cinerea|nozal blancu]], el [[Juglans mandshurica|nozal de Manchuria]] y el [[Juglans nigra|nozal negru]].&lt;ref&gt;{{cita web |apellíu= Barkley |nome= Shelley |títulu= Juglans sp. (Butternut/Walnut) |editorial= Government of Alberta |fecha= 22 de mayu de 2007 |url= http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/opp4044?opendocument= |fechaaccesu= 27 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20070921070405/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/opp4044?opendocument= |fechaarchivu= 21 de setiembre de 2007 }}&lt;/ref&gt;

El xardín Botánicu Devonian a 30 minutos del centru d'Edmonton y del campus de la [[Universidá d'Alberta]] inclúi caparines, [[Xardín xaponés|xardinos xaponeses]], xardinos nativos, y caminos p'almirar la naturaleza.&lt;ref name=&quot;fairmont&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.fairmont.com.mx/edmonton_alberta_hotel/macdonald_sightseeing.htm|títulu=Percorríos Turísticos - Xardín Botánicu Devonian|fechaaccesu=18 de xineru de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090107012242/http://www.fairmont.com.mx/edmonton_alberta_hotel/macdonald_sightseeing.htm|fechaarchivu=7 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

=== Barrios ===
Edmonton tien gran variedá de barrios.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= EFCL |títulu= Edmonton Federation of Community Leagues |editorial= EFCL |url= http://www.efcl.ca |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; El centru d'Edmonton consiste nel centru comercial, el distritu de les artes, el ''Rice Howard Way Pedestrian Mall'', l'avenida MacKay, Jasper-West, el distritu Warehouse y la zona del gobiernu.

Son munchos los barrios del centru de la ciudá. Na zona norte del ríu pueden atopase barrios como Oliver, Glenora, Westmount, Queen Mary Park, Inglewood, Central McDougall, Boyle Street, McCauley, Alberta Avenue, Norwood; al sur del ríu asítiense los barrios de Windsor Park, Garneau, Antiguu Strathcona, Bonnie Doon y Strathearn line. Delles comunidaes sobrevivieron a los intentos de gobiernos municipales de la década de 1970 pa lliberar el valle acordies con tolos residentes: tratar de Riverdale, Rossdale, y Walterdale Cloverdale.

Coles mesmes esisten dellos barrios periféricos, que xeneralmente s'atopen fora de la carretera de circunvalación, y en casos estremos fora de ''[[Anthony Henday Drive]]'' (carretera 216 d'Alberta). Unu de los más conocíos ye Mill Woods (de cutiu incorreutamente escritu Millwoods), nel que viven unos 100.000 residentes. Si Mill Woods nun formara parte d'Edmonton sería la tercer ciudá más grande d'Alberta, dempués de [[Calgary]] y Edmonton.

[[Ficheru:Edmonton leg.jpg|thumb|220px|Llexislatura provincial d'Alberta.]]
Otres comunidaes dientro de les llendes de la ''Anthony Henday Drive'' nel sur d'Edmonton inclúin Riverbend (asitiada ente'l ríu Saskatchewan Norte y Whitemud Creek), Aspen Gardens, Westbrook Estates, Royal Gardens, Sweet Grass, Blue Quill, Blue Quill Estates, Greenfield, Lansdowne, y Grandview Estates, siendo'l so intercambiador de tresportes Southgate Transit Centre. En redol al nuevu Century Park tán les comunidaes de Yellowbird y Twin Brooks. Nuevos barrios atopar n'etapa de formación nel sur y el suroeste, como MacEwan, Terwillegar, Southbrook, y Rutherford.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= City of Edmonton |títulu= City of Edmonton Maps |editorial= City of Edmonton |url= http://maps.edmonton.ca City of Edmonton's map website |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007}}&lt;/ref&gt;

Dellos programes de desenvolvimientu empobináu al tránsitu (''transit-oriented developments'', TOD) empezaron a apaecer a lo llargo de la llinia de [[Metro d'Edmonton|metro]] de Clareview, col futuru desenvolvimientu entamáu en Belvedere (parte del Proyeutu de Reconversión de la ciudá antigua).&lt;ref&gt;{{cita web |autor= City of Edmonton, Planning |títulu= Fort Road Old Town Redevelopment |editorial= City of Edmonton |url= http://www.edmonton.ca/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_284_220_0_43/http%3B/CMSServer/COEWeb/infrastructure+planning+and+building/current+and+future+projects/Old+Town+Fort+Road+Redevelopment.htm |fechaaccesu= 27 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20070927190220/http://www.edmonton.ca/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_284_220_0_43/http%3B/CMSServer/COEWeb/infrastructure+planning+and+building/current+and+future+projects/Old+Town+Fort+Road+Redevelopment.htm |fechaarchivu= 2007-09-27 }}&lt;/ref&gt; Otru TOD, llamáu Century Park, ta yá en construcción nel allugamientu onde una vegada s'allugó'l Heritage Mall (anguaño en fase de baltadera). Envalórase qu'esti nuevu barriu va acoyer a 5.000 vecinos.

=== Área metropolitana ===
[[Ficheru:DWEdmonton1.jpg|thumb|210px|Centru d'Edmonton dende l'aire.]]
L'área metropolitana d'Edmonton, la [[Rexón d'Edmonton Capital]], ye la sesta más poblada del país, con una población de 1.034.945 habitantes.&lt;ref name=&quot;censu2006&quot;/&gt; Esta área metropolitana inclúi 35 conceyos independientes, dellos asitiaos nes llendes de la ciudá y otros a dellos quilómetros d'ella. Estes comunidaes inclúin [[Sherwood Park]] (parte de la municipalidá de [[Strathcona]]) [[St. Albert]], [[Spruce Grove]], [[Stony Plain]], [[Fort Saskatchewan]], [[Leduc]], [[Nisku]] (una importante zona industrial nel condáu de Leduc), y les ciudaes de [[Beaumony]], [[Devon (Alberta)|Devon]], y [[Morinville]]. Esta fragmentación en gran escala desempeñó un papel nel desenvolvimientu de la rexón d'Edmonton. A pesar de dellos intentos que se fixeron por que los conceyos que lu arrodien fundir a la ciudá,&lt;ref name=&quot;Edmonton Annexation Attempt&quot;&gt;{{cita publicación |apellíu=Plunkett |nome=T.J. |títulu=Tribunals, Politics, and the Public Interest: The Edmonton Annexation Case|jstor=3550157 |editorial=[[University of Toronto Press]] |autor=T. J. Plunkett, James Lightbody |páxina=15|añu=1982 |páxines=207-221 |volume=8 |númberu=2 |publicación=Canadian Public Policy |doi=10.2307/3550157}}&lt;/ref&gt; o s'amestaren partes de barrios colindantes,&lt;ref&gt;{{cita web | newspaper= Leduc Representative |títulu= Edmonton shelves airport annexation talks |editorial=Sun Media |fecha=14 de xunetu de 2005 |fechaaccesu=11 de febreru de 2010}}&lt;/ref&gt; inda nun fueron aprobaos pol gobiernu provincial.

=== Clima ===
Edmonton tien un [[clima continental]], con temperatures estacionales estremes, anque los sos iviernos son daqué más nidios que los de [[Regina (Saskatchewan)|Regina]] o [[Winnipeg]], dambes ciudaes asitiaes a una llatitú más meridional. Los [[branu|branos]] en Edmonton son templaos y los [[iviernu|iviernos]] fríos, con temperatures diurnes medies que van dende los -10,4&amp;nbsp;[[°C]] en xineru hasta los 17,7&amp;nbsp;°C en xunetu. Aproximao supérense los 30&amp;nbsp;°C cuatro díes al añu, y baxen hasta los -20&amp;nbsp;°C mientres una media de 28 díes al añu.&lt;ref name=&quot;CCN&quot;&gt;{{cita web |url= ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/ |títulu= Edmonton City Centre Airport |obra= Canadian Climate Normals 1981-2010 |editorial= Environment Canada |idioma=Inglés |fechaaccesu=6 de xineru de 2014}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Government-House-Edmonton-Alberta-Canada-02.jpg|250px|thumb|left|Los iviernos d'Edmonton son bien duros. Na imaxe, l'antigua Casa de Gobiernu.]]
La temperatura máximo rexistrada na ciudá fueron 34,7&amp;nbsp;°C el [[18 d'agostu]] de [[2008]].&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Climate Data Almanac |títulu= Climate Data Almanac for August 18, Edmonton City Centre AWOS, AB |editorial= Environment Canada |fecha=18 d'agostu de 2008 |url= http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climateData/hourlydata_y.html?timeframe=1&amp;Prov=CA&amp;StationID=31427&amp;añu=2008&amp;mes=8&amp;Day=18 |fechaaccesu=11 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt; Delles zones, sicasí, como St. Albert (al noroeste d'Edmonton) y Sherwood Park (al este) llegaron a esperimentar temperatures d'hasta 37,7&amp;nbsp;°C el [[22 de xunetu]] de [[2006]]. La temperatura más baxo enxamás rexistrada en Edmonton foi de -40,6&amp;nbsp;°C y asocedió'l [[26 de xineru]] de [[1972]].&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Climate Data Almanac |títulu= Climate Data Almanac for January 26, Edmonton City Centre A, AB |editorial= Environment Canada |fecha=21 de xunu de 2002 |url= http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climateData/hourlydata_y.html?timeframe=1&amp;Prov=XX&amp;StationID=1867&amp;añu=1972&amp;mes=1&amp;Day=26 |fechaaccesu=11 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt; Aquella foi la única vegada que, desque empezaron les midíes en [[1953]], les temperatures esbarrumbáronse más allá de -40&amp;nbsp;°C nel centru de la ciudá. L'[[Aeropuertu Internacional d'Edmonton]] n'ocasiones rexistró temperatures inclusive más baxes desque s'empezó a controlar la temperatura en [[1880]], anque ta asitiáu 12 km al sur de les llendes de la ciudá, a 34&amp;nbsp;km del centru. Esto pue ser por cuenta de la ausencia del efeutu d'[[isla de calor]]. La mínima más fría rexistrada nel aeropuertu foi de -49,4&amp;nbsp;°C y tuvo llugar el [[19 de xineru|19]] y [[21 de xineru]] de [[1886]].&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Climate Data Almanac |títulu= Climate Data Almanac for January 19, Edmonton, AB |editorial= Environment Canada |fecha=20 d'abril de 2004 |url= http://www.climate.weatheroffice.ec.gc.ca/climateData/almanac_y.html?timeframe=4&amp;Prov=XX&amp;StationID=1863&amp;añu=2007&amp;mes=1&amp;Day=19 |fechaaccesu=28 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; L'añu 2006, per otra parte, foi particularmente calorosu en Edmonton, con temperatures de 29&amp;nbsp;°C y más altes mientres venti causes a lo llargo del añu. De normal, el branu na ciudá estender dende xunu hasta finales d'agostu, y poques vegaes el porcentaxe de mugor nel aire ye eleváu. L'iviernu, sicasí, enllargar dende payares hasta marzu, anque varia notablemente tocantes a llargor y severidá. La primavera y la seronda son estaciones curties y bien variables.

Edmonton tien un clima secu. De media, recibe 476,9&amp;nbsp;[[mm]] de [[precipitaciones]] añales, de los cualos 365,7&amp;nbsp;mm son en forma d'agua y 123,5 cm en [[nieve]].&lt;ref name=&quot;CCN&quot; /&gt; Les precipitaciones son más bayuroses a finales de la primavera, pel branu y a empiezos de la seronda, siendo febreru, marzu, ochobre y payares los meses más secos. La ciudá tamién rexistró precipitaciones estremes, como los 114&amp;nbsp;mm d'agua que cayeron el [[31 de xunetu]] de [[1953]].&lt;ref name=&quot;CCN&quot; /&gt; Les [[nube|nubes]] de branu pueden ser frecuentes y lo suficientemente severes como pa provocar graves daños, pos inclúin potentes vientos o [[tornáu|tornaos]]; sicasí, estos postreros son muncho más débiles y de curtia duración cerca d'Edmonton en comparanza colos sos homólogos más al sur. Los tornaos poderosos, como'l F4 qu'azotó a la ciudá'l [[31 de xunetu]] de [[1987]], son bien raros na zona.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.spiritus-temporis.com/1987/ |títulu= What happened in 1987 ? |fechaaccesu= 21 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20100701232616/http://www.spiritus-temporis.com/1987/ |fechaarchivu= 2010-07-01 }}&lt;/ref&gt;

Un mayor númberu de nubes tuvieron llugar en dellos llugares el [[11 de xunetu]] de [[2004]], con [[xarazo]] y 100&amp;nbsp;mm d'agua nun espaciu d'una hora. Esti estrañu socesu que raramente asocede anubrió les principales interseiciones y pasos soterraños, amás d'estropiar propiedaes residenciales y comerciales. La nube causó un grave dañu al West Edmonton Mall, provocando l'esbarrumbe del techu pol pesu de les agües. Por ello, el centru comercial tuvo que ser sometíu a una evacuación como midida de procuru.

{{Clima |ubicación=Edmonton (tomaos dende l'Aeropuertu Blatchford Field) 1981-2010
|xin_max = -6.0 |xin_max_reg = 13.9
|feb_max = -2.7 |feb_max_reg = 16.7
|mar_max = 2.2 |mar_max_reg = 23.9
|abr_max = 11.2 |abr_max_reg = 32.2
|may_max = 17.5 |may_max_reg = 34.4
|xun_max = 21.0 |xun_max_reg = 37.2
|xnt_max = 23.1 |xnt_max_reg = 36.7
|ago_max = 22.6 |ago_max_reg = 35.6
|set_max = 17.1 |set_max_reg = 33.9
|och_max = 10.4 |och_max_reg = 28.6
|pay_max = 0.0 |pay_max_reg = 23.3
|avi_max = -4.5 |avi_max_reg = 16.7
|añal_max = 9.3 |añal_max_reg = 37.2

&lt;!--Temperatura diario permediu (°C)--&gt;
|xin_prom = -10.4
|feb_prom = -7.6
|mar_prom = -2.5
|abr_prom = 5.4
|may_prom = 11.5
|xun_prom = 15.5
|xnt_prom = 17.7
|ago_prom = 16.9
|set_prom = 11.4
|och_prom = 5.1
|pay_prom = -4.1
|avi_prom = -8.8
|añal_prom = 4.2

&lt;!--Les temperatures mínimes rexistraes son opcionales--&gt;
|xin_min = -14.8 |xin_min_reg = −49.4
|feb_min = -12.5 |feb_min_reg = −49.4
|mar_min = -7.2 |mar_min_reg = −40.0
|abr_min = -0.5 |abr_min_reg = −26.1
|may_min = 5.4 |may_min_reg = −12.2
|xun_min = 9.9 |xun_min_reg = −3.9
|xnt_min = 12.3 |xnt_min_reg = −1.7
|ago_min = 11.3 |ago_min_reg = −3.3
|set_min = 5.8 |set_min_reg = -11.7
|och_min = -0.2 |och_min_reg = −26.1
|pay_min = -8.2 |pay_min_reg = −42.2
|avi_min = -13.1 |avi_min_reg = -48.3
|añal_min = -1.0 |añal_min_reg = −49.4

&lt;!--Precipitación total (mm)--&gt;
|precipitation colour = green
|xin_precip = 21.7
|feb_precip = 12.0
|mar_precip = 15.8
|abr_precip = 28.8
|may_precip = 46.1
|xun_precip = 77.5
|xnt_precip = 93.8
|ago_precip = 61.9
|set_precip = 43.5
|och_precip = 21.7
|pay_precip = 18.0
|avi_precip = 15.0
|añal_precip = 455.7

&lt;!--Agua total (mm)--&gt;
|xin_lluvia = 1.3
|feb_agües = 0.76
|mar_agües = 1.7
|abr_agües = 14.5
|may_agües = 40.7
|jun_agües = 77.5
|xnt_agües = 93.8
|ago_agües = 61.8
|set_agües = 42.4
|och_agües = 10.9
|pay_agües = 1.6
|avi_agües = 0.73
|añal_agües = 347.8

&lt;!--Cayida total de nieve (cm)--&gt;
|xin_nevaes = 24.5
|feb_nevaes = 13.4
|mar_nevaes = 17.4
|abr_nevaes = 15.3
|may_nevaes = 4.9
|xun_nevaes = 0.0
|xnt_nevaes = 0.0
|ago_nevaes = 0.04
|set_nevaes = 1.0
|och_nevaes = 11.6
|pay_nevaes = 19.1
|avi_nevaes = 16.4
|añal_nevaes = 123.5

&lt;!--Díes de Precipitación sólida, líquida y/o mista --&gt;
|o_precip_díes = 0.2 mm
|xin_precip_díes = 11.0
|feb_precip_díes = 7.9
|mar_precip_díes = 8.3
|abr_precip_díes = 8.8
|may_precip_díes = 11.0
|xun_precip_díes = 14.2
|xnt_precip_díes = 14.6
|ago_precip_díes = 11.1
|set_precip_díes = 9.8
|och_precip_díes = 8.0
|pay_precip_díes = 8.8
|avi_precip_díes = 9.4
|añal_precip_díes = 122.9

&lt;!--Díes d'Agües --&gt;
|o_lluvia_díes = 0.2 mm
|xin_lluvia_díes = 1.1
|feb_lluvia_díes = 0.83
|mar_agües_díes = 1.4
|abr_lluvia_díes = 5.9
|may_lluvia_díes = 10.5
|jun_lluvia_díes = 14.2
|xnt_lluvia_díes = 14.6
|ago_lluvia_díes = 11.1
|set_lluvia_díes = 9.6
|och_lluvia_díes = 5.6
|pay_lluvia_díes = 1.5
|avi_lluvia_díes = 0.75
|añal_agües_díes = 77.3

&lt;!--Díes de Nevaes --&gt;
|o_nevaes_díes = 0.2 cm
|xin_nevaes_díes = 10.7
|feb_nevaes_díes = 7.7
|mar_nevaes_díes = 7.7
|abr_nevaes_díes = 4.2
|may_nevaes_díes = 1.2
|jun_nevaes_díes = 0.0
|xnt_nevaes_díes = 0.0
|ago_nevaes_díes = 0.04
|set_nevaes_díes = 0.50
|och_nevaes_díes = 3.2
|pay_nevaes_díes = 7.9
|avi_nevaes_díes = 9.3
|añal_nevaes_díes = 52.4

&lt;!--Media d'hores de sol (h)--&gt;
|xin_sol = 100.8
|feb_sol = 121.7
|mar_sol = 176.3
|abr_sol = 244.2
|may_sol = 279.9
|xun_sol = 285.9
|xnt_sol = 307.5
|ago_sol = 282.3
|set_sol = 192.7
|och_sol = 170.8
|pay_sol = 98.4
|avi_sol = 84.5
|añal_sol = 2344.8

&lt;!--Media de % de mugor--&gt;
|xin_hum = 65.2
|feb_hum = 61.2
|mar_hum = 56.5
|abr_hum = 42.9
|may_hum = 40.4
|xun_hum = 48.2
|xnt_hum = 52.6
|ago_hum = 51.4
|set_hum = 50.1
|och_hum = 50.5
|pay_hum = 64.7
|avi_hum = 65.4
|añal_hum = 54.1

|source =[[Environment Canada]]&lt;ref name=&quot;CCN&quot; /&gt; |fechaaccesu=}}

== Demografía ==
{| style=&quot;float:right; background:transparent;&quot;
|align=&quot;right&quot;|
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:right; font-size:95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! Minoríes visibles&lt;ref name=statcan2006 /&gt;
! Población !! Porcentaxe
|-
|align=&quot;left&quot;| Total de minoríes visibles || 165.465 || 22,9&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Pueblu chinu|Chinos]] || 45.305 || 6,3&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Asiáticu|Asiáticos]] || 38.225 || 5,3&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Negru (persona)|Negros]] || 20.000 || 3,1&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Filipines|Filipinos]] || 18.245 || 2,5&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Pueblu árabe|Árabes]] || 11.205 || 1,6&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Asiáticu|Sudasiáticos]] || 10.635 || 1,5&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Llatín (Estaos Xuníos)|Llatinos]] || 8.650 || 1,2&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| Minoríes visibles múltiples || 4.940 || 0,7&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Etnia coreana|Coreanos]] || 3.440 || 0,5&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Asiáticu|Asiáticos del oeste]] || 2.690 || 0,4&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Xaponés (etnia)|Xaponeses]] || 1.845 || 0,3&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| Otres minoríes visibles || 1.255 || 0,2&lt;/tr&gt;
|}
|-
|align=&quot;right&quot;|
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:right; font-size:95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#cccccc&quot;
! Relixón&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www12.statcan.ca/english/Profil01/CP01/Details/Page.cfm?Lang=Y&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=4811061&amp;Geo2=PR&amp;Code2=48&amp;Data=Count&amp;SearchText=Edmonton&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=48&amp;B1=All&amp;Custom= |autor=Statistics Canada |enllaceautor=Statistics Canada |títulu=2001 Census- Religion by population in Edmonton |fecha=1 de febreru de 2007 |editorial=Government of Canada |fechaaccesu=20 de xineru de 2007 }}&lt;/ref&gt;
! Población !! Porcentaxe
|-
|align=&quot;left&quot;| [[Protestantismu|Protestantes]] || 204.770 || 31,2%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Catolicismu|Católicos]] || 193.110 || 29,4%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| Ensin relixón || 160.150 || 24,4%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Cristianismu|Otros cristianos]] || 25.815 || 3,9%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Islam|Islámicos]] || 18.790 || 2,9%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Ilesia Ortodoxa|Ortodoxos]] || 17.275 || 2,6%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Budismu|Budistes]] || 13.640 || 2,1%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Sikh]]s || 9.235 || 1,4%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Hinduismu|Hindús]] || 7.525 || 1,1%&lt;/tr&gt;
|align=&quot;left&quot;| Otros || 2.345 || 0,3%&lt;/tr&gt;
|}
|}

Acordies col [[censu de población]] canadianu de [[2011]], la ciudá d'Edmonton cuntaba con 812.201 habitantes,&lt;ref name=&quot;censu&quot; /&gt;&lt;ref name=2008census&gt;{{cita web |url=http://www.edmonton.ca/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_272_214_0_43/http%3B/CMSServer/COEWeb/city+government/municipal+census/ |autor=City of Edmonton |títulu=Municipal Census |fechaaccesu=31 de xunetu de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070517135025/http://www.edmonton.ca/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_0_272_214_0_43/http%3B/CMSServer/COEWeb/city+government/municipal+census/ |fechaarchivu=2007-05-17 }}&lt;/ref&gt; ente que la población total del Censu del Área Metropolitana (CMA) en [[2008]] yera de 1.034.945 habitantes.&lt;ref name=statcan2006&gt;[[Statistics Canada]] Censu de Canadá 2006 (Sept 11, 2007) [http://www12.statcan.ca/english/census06/data/profiles/community/Details/Page.cfm?Lang=Y&amp;Geo1=CSD&amp;Code1=4811061&amp;Geo2=PR&amp;Code2=48&amp;Data=Count&amp;SearchText=edmonton&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= Edmonton (City) 2006 Community Profile]. Catalogue non. 92-591-XWE. Ottawa. Retrieved on [[27 d'ochobre]] de [[2007]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=statcan2006metro&gt;[[Statistics Canada]] Censu de Canadá 2006 (Sept 11, 2007) [http://www12.statcan.ca/english/census06/data/profiles/community/Details/Page.cfm?Lang=Y&amp;Geo1=CMA&amp;Code1=835__&amp;Geo2=PR&amp;Code2=48&amp;Data=Count&amp;SearchText=edmonton&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom= Edmonton (Census Metropolitan Area) 2006 Community Profile]. Catalogue non. 92-591-XWE. Ottawa. Retrieved on [[27 d'ochobre]] de [[2007]]&lt;/ref&gt;

Nos cinco años entendíos ente [[2001]] y [[2006]], la población de la ciudá creció un 9,6%, ente que la medría del CMA foi del 10,4% y el de la provincia d'Alberta foi de 10,6%. La densidá de población de la ciudá yera de 1.099,4 habitantes per quilómetru cuadráu y la d'Alberta de 5,1.&lt;ref name=statcan2006 /&gt;

El censu de 2006 tamién amosó que'l 11,9% de la población edmontoniana yeren xubilaos (65 años o más, tantu pa homes como pa muyeres), ente que'l porcentaxe nacional taba nel 13,7%.&lt;ref name=statcan2006 /&gt; La edá media en Edmonton yera 35,3 años, ente qu'en Canadá la media taba en 37,6 años. Amás, el 50,5% de la población de la ciudá yeren muyeres y los homes representaben el 49,5%. Los neños menores de cinco años suponíen el 5,6% de la población; esta cantidá taba per debaxo de la media en Alberta, 6,2%, pero cimeru a la media nacional, 5,3%.&lt;ref name=statcan2006 /&gt;

En 2006, la población europea formaba'l mayor grupu étnicu d'Edmonton, siendo la mayoría [[inglés (pueblu)|ingleses]], [[escoceses]], [[alemanes]], [[Irlandés (etnia)|irlandeses]], [[ucraínos]] y [[franceses]].&lt;ref&gt;[http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=Y&amp;Geo=CSD&amp;Code=4811061&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000 Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census]&lt;/ref&gt; La etnia mayoritaria na ciudá ye la [[Blancu (persona)|blanca]], con un 71,8% de los habitantes; el 5,3% yeren [[Amerindios de Canadá|aboríxenes canadianos]]. Les minoríes visibles (términu usáu principalmente en Canadá pa designar les etnies que nun son les principales de la población) representaben el 22,9% de la población.&lt;ref name=statcan2006 /&gt;

== Relixón ==
La variedá de minoríes étniques reflexar nes diverses oficines relixoses qu'esisten na ciudá:

* L'[[Archidiócesis d'Edmonton]], arzobispu responsable de la [[Ilesia católica]], nel centru d'[[Alberta]] ente la Columbia Británica, [[Saskatchewan]] y les fronteres.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.edmontoncatholic-church.com/index.shtml |títulu= Catholic Archdiocese of Edmonton |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
* La [[Eparquía católica ucraniana d'Edmonton]], responsable de la [[Ilesia greco-católica ucraniana]] en [[Alberta]].
* L'[[Arzobispáu del Oeste d'Edmonton]], responsable de la [[Ilesia ortodoxa]] en tol oeste de [[Canadá]].
* L'[[obispu]] responsable de les ilesies [[Ilesia Ortodoxa|ortodoxes]] de ritu oriental n'[[América del Norte]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.orthodoxchurchofcanada.org/ |títulu= Home - Orthodox Church Of Canada |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090213213827/http://www.orthodoxchurchofcanada.org/ |fechaarchivu= 2009-02-13 }}&lt;/ref&gt;
* La [[Diócesis Anglicana d'Edmonton]], responsable de la [[Ilesia anglicana de Canadá]], nel centru d'[[Alberta]], [[Saskatchewan]] y ente les fronteres de la [[Columbia Británica]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://edmonton.anglican.org/ |títulu= Anglican Diocese of Edmonton |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20180410212803/http://www.edmonton.anglican.org/ |fechaarchivu= 2018-04-10 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Mormon Temple Edmonton Alberta Canada 01.jpg|thumb|left|200px|El [[Templu d'Edmonton|Templu SUD d'Edmonton]] Alberta, na avenida 53, a la salida nel llau este de l'Autopista Whitemud.]]
Unu de los dos centros [[Bahá'í]] de la provincia ta asitiáu en Edmonton y l'otru ta asitiáu en [[Sylvan Lake]]. La primera [[mezquita]] establecida n'[[América del Norte]], la [[Mezquita d'Al-Rashid]], foi fundada por [[Abdullah Yusuf Ali]] y ta asitiada en Edmonton.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://muslim-canada.org/alrashidmosque.html |títulu= Al Rashid Mosque in Edmonton |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090305234233/http://muslim-canada.org/alrashidmosque.html |fechaarchivu= 2009-03-05 }}&lt;/ref&gt; La ciudá tamién alluga una [[ilesia católica maronita]], na cai 76a Avenue/98th, con servicios n'[[idioma inglés|inglés]] los sábados y [[idioma árabe|árabe]] los domingos.

Un signu de la comunidá [[El Líbanu|libanesa]] en Edmonton ye la esistencia d'un Centru Comuñal para [[Drusu (relixosu)|drusos]], na parte norte de la ciudá. La comunidá [[hindú]] en Edmonton ye sirvida pola Sociedá Hindú d'Alberta (Templu Norte de la [[India]]) y la Sociedá Maha Gahapathy d'Alberta (Templu del sur de la India),&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.hindusociety.ab.ca/ |títulu= Hindu Society of Alberta |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090114214419/http://www.hindusociety.ab.ca/ |fechaarchivu= 2009-01-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.mahaganapathytemple.com |títulu= Maha Ganapathy Temple (Hindu Temple)- Edmonton, AB, Canada |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente que la [[xudaísmu|xudía]] ta dirixida pola Federación Xudía d'Edmonton. La rexón cunta amás con cinco [[sinagoga|sinagogues]].&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.jewishedmonton.org/index.aspx?page=1 |títulu= Jewish Federation of Edmonton |fechaaccesu=11 de xineru de 2009 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.jewishedmonton.org/index.aspx?page=1|fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.jewishedmonton.org/DIR/CategoryListings.aspx?id=23939 |títulu= Synagogues in Edmonton |fechaaccesu=11 de xineru de 2009 |autor= Jewish federation of Edmonton |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.jewishedmonton.org/DIR/CategoryListings.aspx?id=23939|fechaarchivu=29 de payares de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Economía ==
Edmonton ye'l principal centru económicu del norte y centru d'[[Alberta]], y un importante centru pa la industria del [[petroleu]] y el [[gas natural|gas]] (el 97% de la industria petrolífera de la provincia atópase nel área metropolitana de servicios d'Edmonton).&lt;ref name=&quot;Inverir&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.investincanada.gc.ca/es/explore-our-regions/western-canada/alberta/edmonton.aspx |títulu= Invertir en Canadá |fechaaccesu= 4 de xineru de 2009 |autor= [[Gobiernu de Canadá]] |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20081211235426/http://www.investincanada.gc.ca/es/explore-our-regions/western-canada/alberta/edmonton.aspx |fechaarchivu= 11 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt; Na seronda de [[2007]], les sos perspectives metropolitanes según el Conference Board de Canadá prevíen que'l [[PIB]] d'Edmonton pal 2007 sería de 44.100 millones de dólares, un 3,6% más que nel añu anterior.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Edmonton Economic Development Corporation |títulu= Edmonton.com: Statistics and Reference Information—GDP |editorial= City of Edmonton |fecha= 25 de setiembre de 2007 |url= http://www.edmonton.com/statistics/page.asp?page=75 |fechaaccesu= 28 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20071012115712/http://edmonton.com/statistics/page.asp?page=75 |fechaarchivu= 12 d'ochobre de 2007 }}&lt;/ref&gt; La Corporación de Desarrollu Económicu d'Edmonton envaloró qu'en xunetu de 2006, el valor total de los grandes proyeutos en construcción nel norte d'Alberta yera de 97.800 millones de dólares.&lt;ref name=&quot;Economic&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.edmonton.com/eedc/portal.asp?page=2 |fechaaccesu= 21 de xineru de 2009 |títulu= The Edmonton Economic Development Corporation |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090130072149/http://edmonton.com/eedc/portal.asp?page=2 |fechaarchivu= 30 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Edmonton 2005.jpg|230px|thumb|left|Commerce Place, nel centru financieru d'Edmonton.]]
Edmonton foi tradicionalmente el centru de les [[industria petroquímica|industries petroquímiques]] d'Alberta, lo que-y valió recibir el llamatu de &quot;Capital del petroleu de Canadá&quot; na [[años 1940|década de 1940]].

A pesar de que paeza que Edmonton ye una economía centrada nel petroleu y el gas, en realidá ye la segunda economía más diversificada de Canadá.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Edmonton Economic Development Corporation |títulu= Greater Edmonton Economic Outlook 2007 |editorial= City of Edmonton |mes= June |añu= 2007 |url= http://www.edmonton.com/categorydocuments/Statistics_3/Edmonton%20Economic%20Outlook%202007%20final.pdf |formatu= pdf |fechaaccesu= 28 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20091222061135/http://www.edmonton.com/categorydocuments/Statistics_3/Edmonton%20Economic%20Outlook%202007%20final.pdf |fechaarchivu= 22 d'avientu de 2009 }}&lt;/ref&gt; Unu de los principales sectores ye la teunoloxía, centrada n'importantes empreses como [[IBM]], [[Telus]], Intuit Canada, Canadian Western Bank, [[BioWare]], Matrikon, [[General Electric]], y Stantec Inc. El sector de la [[bioteunoloxía]], con compañíes como CV Technologies, vio una crecedera del 37% nel emplegu.&lt;ref&gt;{{cita web |autor= Edmonton Economic Development Corporation |títulu= Greater Edmonton Life Sciences Value Chain |editorial= EEDC, City of Edmonton, Government of Canada |url= http://www.edmonton.com/categorydocuments/Business_4/Life%20Sciences%20Value%20Chain.pdf |formatu= pdf |fechaaccesu= 28 d'ochobre de 2007 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20091222061130/http://www.edmonton.com/categorydocuments/Business_4/Life%20Sciences%20Value%20Chain.pdf |fechaarchivu= 22 d'avientu de 2009 }}&lt;/ref&gt;

Gran parte de la crecedera en sectores de teunoloxía deber a la reputación d'Edmonton como unu de los primeros centros d'investigación, centros educativos de Canadá y centros d'[[I+D]].&lt;ref name=&quot;Inverir&quot; /&gt; Les iniciatives d'investigación centrar nes instituciones educatives como la [[Universidá d'Alberta]], según les iniciatives gubernamentales nel Conseyu d'Investigación d'Alberta y nel Parque d'Investigación d'Edmonton. Apocayá construyóse, nel campus de la Universidá d'Alberta, l'Institutu Nacional de Nanoteunoloxía.

Mientres los [[años 1970]] y [[años 1980|1980]], Edmonton empezó a convertise nun importante centru financieru, con oficines rexonales de los principales bancos de Canadá y l'apertura d'instituciones locales. Sicasí, tres el baturiciu de finales de los años 1980, la situación económica camudó radicalmente y dio llugar a la quiebra del ''Bancu Comercial Canadianu'' d'Edmonton, ente que los bancos más débiles fundir coles más fuertes (por casu, el ''Bancu Mercantil'' fundir col ''Bancu Nacional'').&lt;ref name=&quot;Access&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-33241297_ITM |títulu= The legal and social implications of insolvent cross-border real ta developers: reviewing the U.S. and Canadian commercial real ta markets. |fechaaccesu=22 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Na [[años 1990|década de 1990]] hubo una solidificación de la economía y Edmonton ye na actualidá'l llar de la sede de Canadian Western Bank.&lt;ref name=&quot;Contact&quot;&gt;{{cita web |url= http://www.cwbank.com/contact_us/ |títulu= Canadian Western Bank |fechaaccesu=21 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Otros de los principales centros financieros inclúin [[ATB Financial]], Servus Credit Union (antes Capital City Saving), TD Canada Trust y Manulife Financial.

Edmonton ye'l trubiecu de delles empreses que crecieron hasta nivel internacional, como PCL Construction y Stantec Inc. El mercáu llocal de venta al per menor tamién vio la creación de numberosos tipos d'almacenes, como The Brick, Katz Group, AutoCanada, Boston Pizza, Pizza 73, Liquor Stores, Liquor Barn, Planet Organic, Empire Design, Running Room, Booster Juice, Earl's, Fountain Tire y XS Cargo.

L'allugamientu xeográficu d'Edmonton fixo de la ciudá un llugar ideal pa la distribución y la loxística.&lt;ref name=&quot;Inverir&quot; /&gt; CN Rail's North American atópase na ciudá, según una gran instalación intermodal que s'ocupa de toles mercancíes dende'l puertu de Prince Rupert na [[Columbia Británica]].

== Gobiernu ==
[[Ficheru:Edmonton City Hall.jpg|thumb|230px|El [[Conceyu]] d'Edmonton en [[2004]].]]
La población d'Edmonton escueye un [[alcalde]] por un términu de trés años. Los requisitos pa poder exercer el votu nes eleiciones municipales en Edmonton son: ser ciudadanu canadianu mayor de dieciocho años y vivir siquier seis meses na provincia d'[[Alberta]].&lt;ref name=&quot;edm-sp&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.edmonton.ca/for_residents/CityGov/edmontonnewcomersguidespanish.pdf|títulu=Gobiernu del conceyu n'Edmonton|editor=City of Edmonton|fechaaccesu=2 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt; La ciudá estremar en seis sales (árees de votación) y los votantes de caúna d'elles escueyen dolce [[conceyal]]es, tamién pol términu de trés años, por qu'ocupen el so llugar nel [[Conceyu Municipal]] de la ciudá.&lt;ref name=&quot;encarta_inglés&quot;&gt;{{cita web |url= http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569588_2/Edmonton.html |títulu= Edmonton en Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2008 |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090130070200/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569588_2/Edmonton.html |fechaarchivu= 30 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

El Conceyu afita les lleis de la ciudá y designa a un encargáu o alministrador d'ella, quien ye responsable de la operación diaria del gobiernu; amás axúntase en delles ocasiones al mes, y diches xuntes suelen ser abiertes al públicu. Edmonton recibe'l réditu d'impuestos de la carauterística, de negociu y de concesiones provinciales, según los [[impuestu|impuestos]] empresariales más baxos de Canadá y ausencia d'impuestos sobre les ventes.&lt;ref name=&quot;Inverir&quot; /&gt;

El so alcalde en [[2009]] ye Stephen Mandel, quien ganó les eleiciones de [[2004]] y [[2007]], estes postreres col 64,72% de los votos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edmonton.ca/city_government/documents/Election_Results_1945_-_2007.doc |títulu=Election Results 1945 - 2007 |editor=City of Edmonton |formatu=[[Microsoft Word#Formatu DOC|.doc]] |idioma=inglés |fechaaccesu=21 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101215014547/http://edmonton.ca/city_government/documents/Election_Results_1945_-_2007.doc |fechaarchivu=15 d'avientu de 2010 }}&lt;/ref&gt;

== Educación ==
Edmonton convirtióse n'unu de los centros educativos más importantes de Canadá, con más de 60.000 estudiantes d'enseñanza cimera partíos nos distintos campus ya instituciones (el total de matrícules ente los centros supera les 170.000, incluyendo estudiantes matriculaos en múltiples instituciones).&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.edmonton.com/statistics/page.asp?page=89 |títulu= School statistics |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20080929150206/http://www.edmonton.com/statistics/page.asp?page=89 |fechaarchivu= 29 de setiembre de 2008 }}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Corbett Hall University Of Alberta Edmonton Alberta Canada 08A.jpg|230px|thumb|Corbett Hall, nel campus norte de la [[Universidá d'Alberta]].]]

La [[Universidá d'Alberta]], conocida popularmente como la &quot;U of A&quot;, ye una de les cinco meyores universidaes de Canadá.&lt;ref&gt;''The Times Higher Education Supplement'' [https://web.archive.org/web/20150109034911/http://www.alnaja7.org/success/Education/times_world_ranking_2005.pdf World University Rankings]. Ochobre de 2005.&lt;/ref&gt; Ye una institución pública con ingresos añales de mil millones de dólares y con aproximao 35.000 estudiantes, que son atendíos en más de 200 programes de pregrado, 60 de masters y 110 de doctoráu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.uofaweb.ualberta.ca/academics/degreeprograms.html |títulu= University of Alberta - Degree Programs |fechaaccesu=24 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; El campus principal ta asitiáu nel sur del valle del ríu d'Edmonton y ta formáu por más de noventa edificio dispuestos en 890 metros cuadraos; dalgunos d'ellos daten de los tiempos de fundación de la universidá, en [[1908]]. Edmonton acueye tamién la segunda biblioteca d'investigación más grande de Canadá, siendo la que más exemplares dispón por estudiante, con alredor de diez millones en [[2005]],&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.library.ualberta.ca/aboutus/macleans/ |títulu= University of Alberta Libraries |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |autor= [[Universidá d'Alberta]] |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20160307080939/https://www.library.ualberta.ca/aboutus/macleans/ |fechaarchivu= 2016-03-07 }}&lt;/ref&gt; 13.000 suscripciones de revistes electróniques a testu completu y 500 bases de datos electróniques.

Otres universidaes dientro de la ciudá inclúin la [[Universidá d'Athabasca]] (Athabasca University), Concordia University College of Alberta, King's University College, Taylor University College and Seminary,&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.taylor-edu.ca/ |títulu= Taylor University College |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y el campus d'Edmonton de la [[Universidá de Lethbridge]].

De la mesma, Edmonton cuenta con delles instituciones d'educación post-secundaria como [[Grant MacEwan College]], que cunta con 40.791 estudiantes matriculaos en programes qu'ufierten diplomes de carrera, transbordos universitarios y títulu de grau;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.macewan.ca/web/home/DetailsPage.cfm?id=674&amp;MenuOption=0 |títulu=Grant MacEwan College Student Profile |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20101217203129/http://macewan.ca/web/home/DetailsPage.cfm?id=674&amp;MenuOption=0 |fechaarchivu=2010-12-17 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.macewan.ca/web/home/index.cfm |títulu=Grant MacEwan College university transfers |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110303130502/http://www.macewan.ca/web/home/index.cfm |fechaarchivu=2011-03-03 }}&lt;/ref&gt; l'Institutu de Teunoloxía del Norte d'Alberta (Northern Alberta Institute of Technology o NAIT) con 48.500 estudiantes matriculaos en 190 programes téunicos, profesionales y de deprendimientu;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.nait.ca |títulu= North Alberta Institute of Technology |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y NorQuest College, con 11.300 estudiantes, especializada en cursos de curtia duración sobre capacidaes y meyora de rendimientu académicu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.norquest.ca |títulu= NorQuest College |fechaaccesu=18 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; En Edmonton tamién s'atopa l'Institutu Antárticu de Canadá.

== Cultura ==
Munchos eventos tán asitiaos nel centru de la ciudá del Distritu d'Artes, en redol a l'apocayá anovada Churchill Square, nomada asina n'honor de [[Sir Winston Churchill]]. Nel llau sur del ríu, el distritu de la Universidá y Whyte Avenue agospien teatros, sales de conciertos y diversos llugares de música en vivu.

[[Ficheru:Churchill square edmonton.jpg|230px|thumb|La plaza Churchill Square d'Edmonton.]]
El [[Centru Musical Francis Winspear]] foi inauguráu en [[1997]] tres dellos años de planificación y de recaldación de fondos. Descritu como una de les sales de conciertos con meyor acústica de Canadá,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.winspearcentre.com/AbouttheHall/WinspearCentreHistory/TheAcoustics/tabid/71/Default.aspx |títulu=Francis Winspear Centre for Music - The Acoustics |idioma=inglés |fechaaccesu=25 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090824105946/http://www.winspearcentre.com/AbouttheHall/WinspearCentreHistory/TheAcoustics/tabid/71/Default.aspx |fechaarchivu=24 d'agostu de 2009 }}&lt;/ref&gt; ye'l llar de la Orquesta Sinfónica d'Edmonton y nél representen ensame d'eventos al añu. Tien una capacidá pa 1.932 espectadores sentaos y tien l'[[Órganu (instrumentu musical)|órganu]] ''Davis Concert Organ''.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.winspearcentre.com/AbouttheHall/DavisConcertOrgan/tabid/77/Default.aspx |títulu=Francis Winspear Centre for Music - The Davis Concert Organ |idioma=inglés |fechaaccesu=30 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090228100823/http://www.winspearcentre.com/AbouttheHall/DavisConcertOrgan/tabid/77/Default.aspx |fechaarchivu=28 de febreru de 2009 }}&lt;/ref&gt; Un aspeutu interesante de la sala ye'l so diseñu, pos ta dixebrada n'árees acústicamente estremaes y aisllaes unes d'otres al traviés de barreres acústiques incorporaes na estructura. Los veceros y artistes pueden reparalo na forma de doble puerta col &quot;soníu zarráu&quot;.

Na Avenida 102 atópase'l Teatru de la Ciudadela (Citadel Theatre), que'l so nome deber a la Ciudadela del Exércitu de Salvación na que Joe Shoctor empezó la Compañía del Teatru de la Ciudadela en [[1965]]. Ye unu de los complexos teatrales más grandes del país, con cinco sales especializaes en diversos tipos de producciones.

Na zona de la [[Universidá d'Alberta]] ta l'auditoriu Northern Alberta Jubilee, con capacidá pa 2.534 espectadores toos sentaos. Apocayá foi anováu intensamente por cuenta de les celebraciones del centenariu de la provincia. Tanto esti auditoriu como'l so ximielgu nel sur, en [[Calgary]], fueron construyíos en [[1955]] pal aniversariu de plata de la provincia y nellos hanse celebráu numberosos conciertos, musicales y ballets. La Ópera d'Edmonton utilizar como base de les sos actuaciones. En frente del edificiu hai una cita de ''[[Les vides de los dolce césares]]'', de [[Suetonio]].

Old Strathcona ye'l llar del Distritu del Teatru, onde s'atopa Transalta Arts Barns (sede del Edmonton International Fringe Festival), la Walterdale Playhouse, el Teatru Catalyst y el Varscona (base d'operaciones pa delles compañíes teatrales como Teatru la Quindicina, Shadow Theatre, Rapid Fire Theatre, Die-Nasty y Oh Susanna!). Edmonton foi designada capital cultural de Canadá en [[2007]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edmontonculturalcapital.com/docs/Edmonton%20Cultural%20Capital%202007%20Final%20Report%20Booklet.pdf |formatu=[[PDF]] |títulu=Edmonton Cultural Capital 2007 Final Report Booklet |idioma=inglés |fechaaccesu=22 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170224211902/http://edmontonculturalcapital.com/docs/Edmonton%20Cultural%20Capital%202007%20Final%20Report%20Booklet.pdf |fechaarchivu=2017-02-24 }}&lt;/ref&gt;

El [[zoolóxicu]] d'Edmonton, Valley Zoo, ta nel valle del ríu, al oeste del centru de la ciudá. Ye'l llar de más de cuatrocientos animales, incluyendo ente ellos a venti especies que s'atopen en [[peligru d'estinción]].&lt;ref name=&quot;fairmont&quot; /&gt;

=== Museos y galeríes ===
[[Ficheru:Royal-Alberta-Museum-Buildings-01.jpg|thumb|230px|Muséu Real d'Alberta.]]
En Edmonton hai una gran variedá de museos de diversos tamaños.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edmontonkiosk.ca/directory.php?categoryId=188 |títulu=Edmonton Museums |idioma=inglés |fechaaccesu=24 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090312084141/http://www.edmontonkiosk.ca/directory.php?categoryId=188 |fechaarchivu=2009-03-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.10best.com/Edmonton%2CAB/Attractions_%26_Activities/Museums/ |títulu=Edmonton Museums: 10Best Museums Reviews |idioma=inglés |fechaaccesu=24 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081228203534/http://www.10best.com/Edmonton%2CAB/Attractions_%26_Activities/Museums/ |fechaarchivu=2008-12-28 }}&lt;/ref&gt; El mayor d'ellos ye'l [[Muséu Real d'Alberta]] (Royal Alberta Museum n'inglés), que foi inauguráu en [[1967]] y hasta la visita de la reina [[Sabela II d'Inglaterra]] en [[2005]] llamóse Muséu Provincial d'Alberta. Tien cerca de diez millones d'oxetos na so coleición, qu'amuesen la cultura y les práutiques de les diverses tribus aboríxenes de la rexón.

El [[TELUS World of Science]] ye un muséu y complexu científicu asitiáu nel distritu de Woddcroft. Foi inauguráu en [[1984]] y amplióse en delles ocasiones de magar, de forma que contién cinco galeríes permanentes y una pa exhibiciones temporales, un teatru [[IMAX]], un [[planetariu]], un [[observatoriu]] y una estación de [[radioafición]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.odyssium.com/ |títulu=TELUS World of Science- Edmonton, Home Page |idioma=inglés |fechaaccesu=24 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

El [[Muséu d'Aviación d'Alberta]] ta asitiáu xunto al aeropuertu d'Edmonton, nun [[hangar]] que foi construyíu pol Plan d'Entrenamientu Aereu de la Commonwealth. Na so coleición inclúyense [[aeronave]]s civiles y militares, ente les cualos les más grandes son un [[Boeing 737]] y dos [[CF-101 Voodoo]], y unu de los dos misiles [[CIM-10 Bomarc|Bomarc]] que tien Canadá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://albertaaviationmuseum.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=55&amp;Itemid=41 |títulu= Alberta Aviation Museum |fechaaccesu=24 de xineru de 2009 |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Cada branu celébrase ellí una pequeña exhibición aérea, con modernes aeronaves provenientes de los exercicios aéreos conocíos como [[Maple Flag]].

[[Ficheru:Space-and-Science-Centre-Edmonton-Alberta.jpg|230px|thumb|Telus World of Science d'Edmonton.]]
El Muséu de Ferrocarriles d'Alberta atopar nel estremu norte de la ciudá y contién delles [[llocomotora|llocomotores]], ente elles una de [[llocomotora de vapor|vapor]] y [[vagón|vagones de ferrocarril]] procedentes de distintos periodos. Puesto que la mayoría de les sos esposiciones son al campu, solo ta abiertu ente les festividaes del Día de la Victoria y el Día del Trabayu.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.railwaymuseum.ab.ca/ |títulu= Alberta Railway Museum |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20090219160246/http://railwaymuseum.ab.ca/ |fechaarchivu= 19 de febreru de 2009 }}&lt;/ref&gt;

La [[Galería d'Arte d'Alberta]] (Art Gallery of Alberta o AGA), conocida antes como Galería d'Arte d'Edmonton, ye la galería más grande de la ciudá, con una coleición de más de cinco mil obres d'arte. Enantes atopábase nun discretu edificiu de los [[años 1970]] asitiáu nel centru d'Edmonton, pero foi baltada en xunetu de 2007 pa dar pasu a la construcción d'una nueva instalación diseñada por Randall Stout que se va completar en [[2009]], con un costu envaloráu de más d'ochenta y ocho millones de dólares. Pueden atopase otres galeríes independientes por tola ciudá, especialmente a lo llargo del corredor qu'abarca la cai 124 y l'Avenida Jasper.

[[Fort Edmonton Park]] ye'l muséu d'historia viva más grande de Canadá y ta asitiáu nel valle del ríu. El patrimoniu d'Edmonton amuésase al traviés de los edificios históricos (munchos d'ellos son los orixinales que fueron treslladaos al parque), traxes de personaxes históricos y artefautos auténticos. En total cubre los periodos de la historia de la rexón entendíos ente [[1795]] y [[1929]], representaos pol Fort Edmonton, siguíos cronológicamente por cais de [[1885]], [[1905]] y [[1920]]. Un tren de vapor, tranvíes, automóviles, caballos y vehículos de tracción puede vese en funcionamientu y ser utilizaos pol públicu en tol parque.

La [[Universidá d'Alberta]] opera los sos propios servicios internos de museos y coleiciones.&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.museums.ualberta.ca/ |títulu= University of Alberta — Museums |fechaaccesu=23 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;

== Deportes ==
[[Ficheru:Rexall Place Edmonton Alberta Canada 01A.jpg|thumb|250px|left|Cara norte del Rexall Place.]]

Edmonton tien equipos deportivos con un heriedu d'enforma ésitu, particular los [[Edmonton Oilers]] de la [[National Ḥoquei League]] y los [[Edmonton Eskimos]] de la [[Canadian Football League]], los [[Edmonton Rush]] de la [[National Lacrosse League]] y el [[FC Edmonton]] de la [[North American Soccer League (2011)|North American Soccer League]]. Ente los numberosos equipos de la lliga menor, atópase'l [[Edmonton Cracker-Cats]], que ye la decimotercer franquicia de [[béisbol]] de la ciudá dende [[1884]]. Los xugadores locales de rugby compiten na [[Rugby Canada Super League]].

Amás d'equipos profesionales, Edmonton tuvo enforma ésitu a nivel de los equipos deportivos universitarios, incluyíos los [[Alberta Golden Bears|Golden Bears]] y los [[Alberta Pandes|Pandes]], dambos de la [[Universidá d'Alberta]], NAIT Ooks y Grant MacEwan Griffins.

Les principales instalaciones deportives profesionales d'Edmonton son el [[Commonwealth Stadium]], el [[Telus Field]] y el [[Rexall Place]]. Tamién tien un circuitu de la [[IndyCar Series]], conocíu como Edmonton Indy (enantes llamáu [[Gran Premiu d'Edmonton]]) y asitiáu dientro del Aeropuertu Internacional d'Edmonton.

La ciudá foi sede de los [[Xuegos de la Mancomunidá de 1978]], los Xuegos Mundiales Universitarios de 1983 y el [[Campeonatu Mundial d'Atletismu de 2001]]. En 2006 allugó la [[Copa Mundial de Rugby Femenín]] y, nel branu de 2007, foi una de les sedes de la [[Copa Mundial de Fútbol Sub-20 de 2007|Copa Mundial de Fútbol Sub-20]], según del [[Abiertu de Canadá Femenín de Golf]].

{| style=&quot;background:transparent;&quot;
|-
|+'''Actuales equipos profesionales y d'aficionaos'''
|- bgcolor=&quot;gainsboro&quot;
|width=&quot;200px&quot;| '''Equipu'''
|width=&quot;200px&quot;| '''Deporte'''
|width=&quot;200px&quot;| '''Lliga'''
|width=&quot;200px&quot;| '''Estadiu'''
|width=&quot;50px&quot; align=&quot;center&quot;| '''Fundación'''
|-
| [[Edmonton Eskimos]]
| [[Fútbol canadianu]]
| [[Canadian Football League]]
| [[Estadiu de la Mancomunidá]]
|align=&quot;center&quot;| 1949
|-
| [[Edmonton Oilers]]
| [[Ḥoquei sobre xelu]]
| [[National Ḥoquei League]]
| [[Rexall Place]]
|align=&quot;center&quot;| 1972
|-
| [[Edmonton Stallions]]
| [[Fútbol canadianu]]
| [[Alberta Football League]]
|align=&quot;|[[Foote Field]]
|align=&quot;center&quot;| 2003
|-
| [[Edmonton Cracker-Cats]]
| [[Béisbol]]
| [[Golden Baseball League]]
| [[Telus Field]]
|align=&quot;center&quot;| 2005
|-
| [[Edmonton Rush]]
| [[Lacrosse]]
| [[National Lacrosse League]]
| [[Rexall Place]]
|align=&quot;center&quot;| 2005
|-
| [[Edmonton Seahawks]]
| [[Fútbol canadianu]]
| [[Alberta Football League]]
|align=&quot;|[[Clarke Stadium]]
|align=&quot;center&quot;| 2006
|-
| [[Edmonton Oil Kings]]
| [[Ḥoquei sobre xelu]]
| [[Western Ḥoquei League]]
|align=&quot;| [[Rexall Place]]
|align=&quot;center&quot;| 2007
|-
| [[Edmonton Chill]]
| [[Baloncestu]]
| [[International Basketball League]]
|align=&quot;|[[MacEwan Centre for Sport and Wellness]]
|align=&quot;center&quot;| 2008
|-
| [[Edmonton Drillers (CMISL)|Edmonton Drillers]]
| [[Fútbol indoor(Fútbol Sala)]]
| [[Canadian Major Indoor Soccer League]]
|align=&quot;|[[Servus Credit Union Place]] (St. Albert)
|align=&quot;center&quot;| 2006
|-
| [[FC Edmonton]]
| [[Fútbol]]
| [[NASL]]
|align=&quot;|[[University of Alberta Foote Field]]
|align=&quot;center&quot;| 2011
|}

== Tresporte ==
La ciudá d'Edmonton cunta con una rede de tresporte bastante típica pa una ciudá canadianu del so tamañu, cola participación de la mayoría de les maneres de tresporte, incluyendo aereu, ferroviariu, per carretera y [[tresporte públicu]].

Con bien poques barreres naturales que torguen la crecedera y un terrén llanu bisecado pol fondu valle del ríu, la ciudá d'Edmonton amplióse pa cubrir una superficie de cuasi 684 [[Quilómetru|km]]². L'[[área metropolitana]] abarca más de 9.418 km². Esto haise traducíu nun tresporte priváu empobináu a una rede de tresporte típica de cualesquier otra ciudá del so tamañu n'[[América del Norte]]. Sicasí, Edmonton nun tien l'ampliu accesu llindáu por sistema d'autopistes típicu de les árees metropolitanes d'Estaos Xuníos, y la rede de carreteres ye daqué inusual no que respecta al accesu al centru de la ciudá.

=== Aereu ===
Edmonton ye una de les principales puertes d'enllaz de tresporte al norte d'Alberta y el norte de Canadá. Hai dos aeropuertos qu'empresten servicios a la ciudá: l'[[Edmonton City Centre (Blatchford Field) Airport]] y l'[[Aeropuertu Internacional d'Edmonton]], siendo esti postreru'l más grande y unu de los aeropuertos más importantes de Canadá, con más de cinco millones de pasaxeros al añu.&lt;ref name=&quot;YEG&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.aeropuertosdelmundo.com.ar/americadelnorte/canada/aeropuertos/edmonton.php |títulu=Aeropuertu Internacional d'Edmonton |editor=AeropuertosdelMundo.com |fechaaccesu=2 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081214174458/http://www.aeropuertosdelmundo.com.ar/americadelnorte/canada/aeropuertos/edmonton.php |fechaarchivu=2008-12-14 }}&lt;/ref&gt; Opera los vuelos a destinos como [[Estaos Xuníos]], [[Europa]], [[Méxicu]] y el [[Caribe (zona)|Caribe]], amás de ''[[Vuelu chárter|charters]]'' a [[Xapón]]. L'Edmonton City Centre ye l'aeropuertu d'aviación xeneral (dende l'afitamientu de servicios aéreos en 1995) y l'únicu aeropuertu asitiáu dientro de les llendes de la ciudá; ye l'encargáu de los pequeños vuelos charters nacionales, de l'aviación privada, corporativa, industrial y militar,&lt;ref name=&quot;YXD&quot;&gt;{{cita web |url=http://corporate.flyeia.com/xeneral_aviation/edmonton_city_centre |títulu=ECCA - Edmonton City Centre Airport |editor=Edmonton Airports |idioma=inglés |fechaaccesu=2 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090106131426/http://corporate.flyeia.com/xeneral_aviation/edmonton_city_centre/ |fechaarchivu=6 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt; amás de sirvir de base pa delles compañíes aérees colos principales mercaos nel norte d'Alberta.

=== Tresporte públicu ===
[[Ficheru:ETS bus 4299.jpg|230px|thumb|Un autobús de la llinia 51 de la ETS.]]
[[Edmonton Transit System]] (ETS) ye la empresa principal de tresporte públicu de la ciudá, xestionando tanto'l [[Metro d'Edmonton]] como los [[autobús|autobuses]] y [[trolebús|trolebuses]]. El metro foi inauguráu'l [[23 d'abril]] de [[1978]] y la única llinia que dispón foi espandida en cinco causes. La llinia orixinal d'Edmonton considérase la primer llinia &quot;moderna&quot; de tren llixeru en [[Norteamérica]] (esto ye, construyíu dende cero, en llugar de ser una actualización d'un antiguu sistema).&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://web.presby.edu/~jtbell/transit/Edmonton/ |títulu= Edmonton, Alberta: Light Rail (LRT) |fechaaccesu= 26 de xineru de 2009 |idioma= inglés |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20081026010033/http://web.presby.edu/~jtbell/transit/Edmonton/ |fechaarchivu= 26 d'ochobre de 2008 }}&lt;/ref&gt; Introducióse l'usu del material rodante de diseñu [[Alemaña|alemán]], que darréu se convirtió nel estándar de los vehículos de metro llixeru de los [[Estaos Xuníos]]. El sistema de recoyida de les tarifes d'Edmonton, conocíu como la &quot;prueba de pagu&quot;, ye un modelu aprobáu en [[1980]] dempués de que'l sistema de billetes européu convertir nel preferíu de la industria de tránsitu de Norteamérica pa los proyeutos posteriores de metro llixeru. Anguaño, la ciudá d'Edmonton ta trabayando nuna estensión sur del metro d'Edmonton, que va llegar a Century Park (asitiáu na 23 Avenue y 111 Street) a finales de [[2009]], al empar que se va completar una parada adicional nel Centru de Southgate. Pa facilitar esti cambéu, la ETS ta construyendo un nuevu centru de tránsitu na cai 111, al traviés de Southgate.

La ETS opera un conxuntu de más de 800 autobuses en tola ciudá, con 159 rutes. Cuarenta y nueve de los autobuses qu'hai son trolebuses, siendo Edmonton y [[Vancouver]] les dos úniques ciudaes de Canadá qu'anguaño xestionen un sistema de trolebús. La ETS tamién opera un sistema especializáu pa les persones con discapacidá llamáu DAT (Sistema de Tránsitu d'Adultos Discapacitaos).

=== Carretera ===
[[Ficheru:Stony Plain Road.jpg|210px|thumb|Una de les carreteres que lleven al centru d'Edmonton.]]
Edmonton ta conectáu a la [[Columbia Británica]] y [[Saskatchewan]] al traviés de l'autopista [[Yellowhead Highway]] (Highway 16 o Yellowhead Trail, dientro de les llendes de la ciudá), y a [[Calgary]] y a [[Rede Deer]] al traviés de l'[[Alberta Highway 2|autopista Reina Sabela II]] (conocida como Calgary Trail sur, o Gateway Boulevard norte).

La [[carretera trescanadiana|Trans-Canada Highway]] llega hasta los puertos de la mariña oeste de Canadá, ente que les autovíes de Mackenzie y Alaska establecen la conexón col norte y l'autopista CANAMEX xune'l país a [[Estaos Xuníos]] y a [[Méxicu]].&lt;ref name=&quot;Inverir&quot; /&gt;

Anthony Henday Drive (Autopista Alberta 216) ye un proyeutu de carretera de circunvalación que va arrodiar finalmente l'área metropolitana d'Edmonton. La seición suroeste de l'autopista 16 a Calgary Trail ta abierta, ente que la seición sureste de Calgary Trail / Gateway Boulevard a la carretera 14 foi completada y abrióse el [[23 d'ochobre]] de [[2007]]. La seición sureste ta tamién coneutada al yá esistente tramu de l'autopista 216 nel llau este de la ciudá, ente la carretera 16 y, aproximao, la 23 Avenue. La primer etapa de la porción noroeste terminar en 2007, dende Yellowhead Highway escontra'l bypass oeste de San Alberto.

== Medios de comunicación ==
Edmonton tien seis estaciones de televisión con [[televisión per cable]], siendo [[Telus]] y [[Shaw Cable]] los provisores d'esti serviciu. Enantes, la rede de programación de los [[Estaos Xuníos]] yera recibida por cable al traviés de filiales dende [[Spokane (Washington)|Spokane]] nel [[Washington (estáu)|estáu de Washington]], pero los televidentes locales tienen agora más posibilidaes d'eleición, habida cuenta de les meyores cola televisión per cable qu'agora s'ufierten como dixital o d'[[alta definición]]. Pueden trate tantu les emisiones del este y como les del oeste d'Estaos Xuníos. Siquier diecisiete estaciones de [[Frecuencia modulada|FM]] y ocho d'[[Amplitú Modulada|AM]] tienen la so sede en Edmonton. Les estaciones de FM son 88,5-CJSR, 90,1-CBC (francés), 90.9-CBC Radio 2, 91.7, &quot;El rebote&quot;, 92,5-&quot;Joe FM&quot;, 93,9-CBC Radio 1, 94,9-CKUA, 96,3-&quot;Capital FM, &quot;97.3,&quot; K-Rock &quot;, 99,3-&quot; Magic 99 &quot;, 100,3-&quot; L'Osu &quot;, 101,1, 101,7-&quot; Mundu FM &quot;, 102.9,&quot; Sonic &quot;, 103,9-&quot; CISN País &quot;, 104,9-&quot; Fácil Rock &quot;, y 105,9-&quot; Shine FM &quot;.

Edmonton tien dos grandes diarios, el ''Diariu d'Edmonton'' y el ''Sol d'Edmonton''. Tamién hai una serie de revistes que se centren en distintes temes, tales como ''SEE Magazine''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://seemagazine.com/Intro/index.html|títulu=See Magazine|fechaaccesu=18 de xineru de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080112030448/http://www.seemagazine.com/Intro/index.html|fechaarchivu=12 de xineru de 2008}}&lt;/ref&gt; y ''Vue Weekly'',&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://vueweekly.com/ |títulu= Vue Weekly |fechaaccesu= 18 de xineru de 2009 |urlarchivu= https://web.archive.org/web/20180331104853/http://www.vueweekly.com/ |fechaarchivu= 2018-03-31 }}&lt;/ref&gt; enfocaes a la escena artística independiente d'Edmonton, y trés [[prensa gratuita|periódicos gratuitos]] independientes, ''RushHour'', ''Metro'' y ''24 hours''. Amás esiste un periódicu estudiantil, ''The Gateway''.

== Ciudaes hermaniaes ==
Edmonton ta [[hermanancia de ciudaes|hermaniada]] coles siguientes ciudaes, ordenaes per añu d'hermanancia:
* {{bandera|Canadá}} '''[[Hull (Quebec)|Hull]]''', [[Canadá]] ([[1967]])&lt;ref name=&quot;ciudaes&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.edmonton.ca/city_government/documents/C419.doc |formatu=[[Microsoft Word|DOC]] |añu=15 d'abril de 1992 |idioma=inglés |títulu=City Protocol |editor=Edmonton City Council |fechaaccesu=28 de xineru de 2009}}&lt;/ref&gt;
* {{bandera|China}} '''[[Harbin]]''', [[China]] ([[1985]])&lt;ref name=&quot;ciudaes&quot; /&gt;
* {{bandera|Estaos Xuníos}} '''[[Nashville]]''', [[Estaos Xuníos]] ([[1990]])&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.scnashville.org/cities.html |títulu=Nashville's Sister Cities |editor=SCNashville.org |fechaaccesu=31 d'avientu de 2008 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081224172130/http://www.scnashville.org/cities.html |fechaarchivu=24 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ciudaes&quot; /&gt;
* {{bandera|Corea del Sur}} '''[[Wonju]]''', [[Corea del Sur]] ([[1998]])&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.edmontonarts.ab.ca/03AnnualReport.pdf |formatu=[[PDF]] |títulu=Annual Report 2003 |editor=Edmonton Arts Council |añu=5 d'abril de 2004 |idioma=inglés |fechaaccesu=29 de xineru de 2009 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090530044015/http://www.edmontonarts.ab.ca/03AnnualReport.pdf |fechaarchivu=30 de mayu de 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.international.alberta.ca/documents/International/Gangwon-2008.pdf |formatu=[[PDF]] |títulu=Gangwon * Alberta Relations |editor=Alberta International and Intergovernmental Relations |añu=2008 |idioma=inglés |fechaaccesu=29 de xineru de 2009 }}&lt;/ref&gt;
* {{Bandera|Venezuela}} [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]], [[Venezuela]]{{ensin referencies}}
* {{Bandera|Chile}} [[Santiago de Chile|Santiago]], [[Chile]]{{ensin referencies}}
* {{Bandera|El Salvador}} [[San Salvador]], [[El Salvador]] {{ensin referencies}}
* {{Bandera|Uruguái}} [[Montevidéu]], [[Uruguái]] {{ensin referencies}}
* {{Bandera|Méxicu}} [[Ciudá de Méxicu]], [[Méxicu]] {{ensin referencies}}

== Ver tamién ==
* [[100 ciudaes más poblaes de Canadá]]
* [[Organización territorial de Canadá]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Edmonton}}
* [http://www.edmonton.ca Sitio del Edmonton Municipal Government]
* [http://www.edmonton.com Portal d'Economic Development Edmonton]
* [https://web.archive.org/web/20040606141224/http://www.epl.ca/EPLMasterEdmonton.cfm Portal de la biblioteca pública d'Edmonton]
* [https://web.archive.org/web/20081211235426/http://www.investincanada.gc.ca/es/explore-our-regions/western-canada/alberta/edmonton.aspx Invertir en Canadá - Edmonton]

{{Tradubot|Edmonton}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Canadá]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten]]</text>
      <sha1>kugkgpe3zptxkior8v9whqxw6twav4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Vancouver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131681</id>
    <revision>
      <id>4527050</id>
      <parentid>4493320</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29665" sha1="8pnax0x66bw09kl7l4p4ug9415bhx50" xml:space="preserve">{{persona}}
'''George Vancouver''' {{nym}} y tamién la mariña suroeste d'Australia.

La ciudá canadiana de [[Vancouver]], na [[Columbia Británica]], y l'americanu de [[Vancouver (Washington)|Vancouver]], nel estáu de Washington, lleven na so reconocencia'l so nome.

== Biografía ==
George Vancouver foi'l sestu fíu de John Gasper van Couverden y de Bridget Bernes. El so apellíu ye una contraición del nome orixinal neerlande ''van Couverden'' (de la so villa natal, Coevorden nos Países Baxos).

George Vancouver entró na [[Marina Real Británica]] a los 13 años y en [[1772]],&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cita web |url = http://www.wdl.org/en/item/6771/ |títulu = Chart of the NW Coast of America and Part of the NE of Asia with the Track of his Majesty's Sloops 'Resolution' and 'Discovery' from May to October 1778 |website = [[World Digital Library]] |fecha = 1778 |fechaaccesu = 27 de xunu de 2013 }}&lt;/ref&gt; cuando solamente cuntaba con 15, embarcóse como guardiamarina a bordu del ''HMS Resolution'', nel segundu viaxe (1772-75) del entós capitán [[James Cook]] a lo llargo del mundu. Tamién acompañó a Cook nel so tercer viaxe (1776-79), esta vegada a bordu del barcu ximielgu del Resolution, el ''HMS Discovery''.&lt;ref name=&quot;WDL&quot;/&gt; 

Al so regresu a Gran Bretaña en 1779, Vancouver foi nomáu teniente y unvióse-y a bordu de la corbeta ''HMS Martin'' y depués encamentóse-y el mandu de dellos buques de guerra. Nun volvería a la so faceta d'esplorador hasta qu'en [[1791]] encargóse-y percorrer y cartografiar les mariñes del Pacíficu d'América del Norte, el tramu de mariña de lo qu'agora ye Washington y Oregon en direición norte, cosa que fizo na so espedición nel ''HMS Discovery'' ente [[1791]] y [[1794]].

Nesa dómina, volvió especulase sobre la esistencia d'una ruta marítima que xuniera los océanos Atlánticu y Pacíficu al traviés d'América del Norte (el famosu [[Pasu del Noroeste]]).

== Esploraciones de Vancouver (1791-95) ==
{{AP|Espedición Vancouver}}
[[Ficheru:HMS Discovery 1789 Vancouver.jpg|thumb|250px|Una recreación del barcu '''HMS Discovery'']]
 
Partió d'Inglaterra n'abril de 1791 al mandu d'una espedición compuesta por dos barcos, el ''HMS Discovery'' y el ''HMS Chatham'' que tenía por cometíu esplorar la rexón del Pacíficu y tamién formalizar na [[isla de Nutka]]&lt;ref name=&quot;Allen&quot;&gt;{{cita llibru |autor=Allen,
Richard Edward
|títulu=A Pictorial History of Vancouver, Book 1 
|editor=Josten's Publications
|añu=1982|id=}}&lt;/ref&gt; (na mariña oeste de Norteamérica), con una misión española unviada al efeuto, los alcuerdos de la primera [[Convención de Nutka]]. Nel so primer añu, la espedición viaxó a la Ciudá del Cabu y siguió per Australia, Nueva Zelanda, Tahití y China, recoyendo muestres botániques y cartografiando les mariñes nel camín. Depués dirixóse escontra América del Norte, siguiendo en direición norte les mariñes de lo qu'agora son los estaos de Washington y Oregon. N'abril de 1792 atopar col comerciante y capitán d'Estaos Xuníos [[Robert Gray]], de Boston, frente a les mariñes de Oregon, xusto dempués de que Gray remontara'l [[ríu Columbia]]. Gray realizaba viaxes d'esploración rellacionaos col comerciu de pieles d'animales marinos (n'especial, llondres marines) ya informó a Vancouver qu'afayara la desaguada d'un gran ríu, al que llamó'l ríu Colombia por ser el nome de la so embarcación, pero Vancouver decidió nun siguir les sos reconocencia nesi ríu, yá que nun tenía abondu enfotu nos informes de Gray.&lt;ref&gt;Stephen Bown, ''Madness, Betrayal and the Lash''. Vancouver: Douglas &amp; McIntyre, 2008, p. 124.&lt;/ref&gt;

Vancouver entró nel [[estrechu de Juan de Fuca]], ente la [[isla de Vancouver]] y la parte continental del estáu de Washington, el 29 d'abril de 1792. Los sos órdenes incluyíen la reconocencia de cada entrante y saliente na mariña oeste del continente, en tol camín escontra'l norte hasta Alaska y pasó gran parte del branu reconociendo la gran islla qu'agora lleva'l so nome. La mayor parte d'esi trabayu facer dende pequeños botes impulsaos por remos y vela, porque les maniobres de veleros más grandes n'agües desconocíes, polo xeneral, son pocu práutiques y peligroses por cuenta de les fuertes corrientes de marea. 
 
Vancouver foi'l primer européu n'entrar el 13 de xunu de 1792 nel [[Burrard Inlet]] (más allá de Stanley Park), la zona del puertu principal de l'actual ciudá de Vancouver. Nomar en reconocencia del so amigu Sir Harry Burrard-Neale, 2º barón de Burrard-Neale. Reconoció tamién nos siguientes nueve díes el [[Howe Sound]] y el [[Jervis Inlet]],&lt;ref&gt;Little, Gary. [http://www.garylittle.ca/van250.html George Vancouver 1757-2007: 250th Birth Anniversary, Survey of the Southwest Coast of BC, June 1792].&lt;/ref&gt; antes de tornar a punta Grey (na actualidá, el sitiu de la [[Universidá de la Columbia Británica]]) el 22 de xunu de 1792 (el 35º cumpleaños de Vancouver). Ellí axuntóse, de forma inesperada, con una espedición española empobinada por [[Dionisio Alcalá Galiano]] y [[Cayetano Valdés y Flores]] y quedó «mortificado» (la so pallabra) al saber que yá teníen una primer carta del [[estrechu de Georgia]], basada nun viaxe que los españoles realizaren l'añu anterior, una campaña de reconocencia de [[José María Narváez]] sol mandu de [[Francisco de Eliza]]. 

Mientres tres selmanes, en cooperación, españoles ya ingleses esploraron l'estrechu de Georgia y les [[islles Discovery]] antes de siguir caminos separaos. Vancouver bautizó munchos accidentes xeográficos colos nomes de la so tripulación, como'l Sound Puget, el monte Baker y el Burrard Inlet. Sicasí, como los navegantes españoles tamién estudiaren la rexón, Vancouver respetó dellos nomes yá atribuyíos polos españoles, como la [[isla Galiano]]. 

Dempués de completar el viaxe alredor de la isla, Vancouver, na seronda de 1792, dirixir a Friendly Cove, n'agües del Nutka Sound, una cala de la mariña del Pacíficu de la islla de Vancouver onde los españoles calteníen dende diba dellos años un puestu, p'atopase col militar y esplorador español [[Juan Francisco de la Bodega y Quadra]] (1743–94). Los gobiernos d'España y Gran Bretaña entamara esa xunta pa dexar el discutiniu de les pretensiones de dambos países nel territoriu de la mariña del Pacíficu d'América del Norte. Les rellaciones ente Vancouver y Quadra fueron tan amigables que s'intercambiaron los mapes que fixeren y alcordaron proponer como nome de la gran islla (agora islla Vancouver) como «isla de Quadra y Vancouver» [''Quadra and Vancouver Island''].&lt;ref&gt;Ibid., p. 149.&lt;/ref&gt; (Años más tarde, cuando la influencia española tornó, el nome foi amenorgáu a cencielles a la islla de Vancouver.&lt;ref&gt;''The Voyage of George Vancouver 1791-1795'', Volume 1, ed: W. Kaye Lamb, Hakluyt Society, 1984, p. 247.&lt;/ref&gt;).

Quadra tenía instrucciones d'ufiertar a Vancouver que la frontera ente los territorios británicos y españoles fora'l [[estrechu de Juan de Fuca]], lo que riquiría la retirada de los españoles de Friendly Cove. Vancouver, ensin recibir instrucciones de Londres, y nun deseyando poner en peligru la posición del so país, tornó la ufierta y los dos homes decidieron unviar la cuestión a los sos respeutivos gobiernos. La histórica xunta ente Vancouver y Quadra tuvo llugar nel territoriu tradicional de los [[Nuu-Chah-nulth]], un pueblu indiu americanu qu'entós llamaben los ''nutka''. El gran xefe [[Macuina]] desempeñó'l papel de anfitrión, aumentando la so riqueza y prestíu ente los demás pueblos indíxenes de la rexón.&lt;ref&gt;Ibid., p. 148.&lt;/ref&gt; 

N'ochobre de 1792, al tornar a Nutka dempués d'axuntase con Bodega, Vancouver decidió unviar al teniente [[William Robert Broughton]] nel ''HMS Chatham'' pa esplorar el ríu Columbia, yá convencíu de la veracidá de los informes de Robert Gray. Broughton remontó'l ríu un centenar de quilómetros y tomó posesión pa la Gran Bretaña&lt;ref&gt;Margaret Ormsby, ''British Coumbia: a History''. Toronto: MacMillan &amp; Co., 1958, p. 25.&lt;/ref&gt; y Vancouver creyó que yera'l primer européu en navegar el ríu Columbia, ignorante de les nueves esploraciones de Gray dempués de la so xunta. Broughton llogró llegar hasta la [[gargüelu del ríu Columbia]], columbrando y nomando el [[monte Hood]]. Dempués d'una visita a la California española, Vancouver pasó l'iviernu nun viaxe d'esploración de les [[islles Sandwich]] (Ḥawai). 

Al añu siguiente volvió a la Columbia Británica y dirixóse escontra'l norte, non coinciendo col esplorador [[Alexander Mackenzie]], que completara'l primer viaxe al traviés del continente per tierra, por namái 48 díes. Llegó hasta los 56°N, pero yá que les partes más septentrionales yá fueren esplorada por Cook, saleó escontra'l sur hasta California, cola esperanza d'atopar a Bodega y cumplir cola so misión, pero l'español yá nun taba ellí. Volvió pasar l'iviernu nes islles Sandwich. 

En 1794, foi per vegada primera a la [[ensenada de Cook]], el puntu más septentrional de la so esploración, y dende ellí siguiendo la mariña escontra'l sur hasta la [[isla Baranof]], que visitara l'añu anterior. Depués, partió escontra Gran Bretaña bordiando'l cabu de Fornos, tornando en setiembre de 1795, y completando asina una [[circunnavegación]].

== Regresu a Inglaterra y muerte ==
[[Ficheru:The caneing in Conduit Street. Dedicated to the flag officers of the British Navy.jpg|thumb|''The Caneing in Conduit Street'' (1796), una caricatura de [[James Gillray]] sobre l'asaltu a Vancouver na cai.]]

Vancouver tuvo qu'enfrentar munches dificultaes al tornar a casa en setiembre de 1795: el políticamente bien conectáu naturalista [[Archibald Menzies]] quexar de que'l so servidor punxera en serviciu mientres una emerxencia d'a bordu; el maestru de vela Joseph Whidbey fixo una reclamación por que lu pagaren como astrónomu de la espedición; y Thomas Pitt, 2º Barón de Camelford, a quien Vancouver castigara por numberoses infracciones y, finalmente, unviáu a casa en desgracia, retar a un duelu y contribuyó a crear un clima que provocó una tibia receición de Vancouver.&lt;ref&gt;Stephen Bown, Madness, Betrayal and the Lash.&lt;/ref&gt; Vancouver foi duramente atacáu nos periódicos y foi asaltáu na cai pol mesmu Pitt.

Retiróse col enfotu de trabayar na redaición del rellatu de los sos viaxes, pero morrió ensin acabalo en mayu de 1798, na escuridá, con pocu más de 40 años, trés años dempués de completar el so viaxe. Unu de los mayores navegantes de Gran Bretaña xaz nuna modesta tumba que s'atopa nel campusantu de St. Peters, [[Petersham]], [[Surrey]], nel sur d'Inglaterra. La narración de los sos viaxes foi completada y publicáu esi mesmu añu 1798 pol so hermanu John.

== Mandáu ==

=== Navegación ===
Vancouver determinó que'l [[Pasu del Noroeste]] nun esistía nes llatitúes que fueren suxeríes. Les sos cartes de la mariña noroeste d'América del Norte yeren tan desaxeradamente precises que sirvieron como referencia fundamental pa la navegación costera mientres xeneraciones. Robin Fisher, académicu y vicepresidente del Mount Royal College de Calgary, autor de dos llibros sobre Vancouver, señala: 

{{cita|Él [esto ye: Vancouver] punxo la mariña noroeste nel mapa... Dibuxó un mapa de la mariña noroeste que yera exactu hasta la enésima potencia, hasta'l puntu qu'entá s'utiliza nel sieglu XX como una ayuda al navegación. Esto ye raru nun mapa d'eses feches.|col2= He [ie: Vancouver] put the northwest coast on the map...He drew up a map of the north-west coast that was accurate to the nth degree, to the point it was still being used into the 20th century as a navigational aid. That's unusual for a map that early.|Robin Fisher&lt;ref&gt;Larry Pynn, 'Charting the Coast,' The Vancouver Sun, 30 de mayu de 2007, p. B3.&lt;/ref&gt;}}

Vancouver, sicasí, nun llogró afayar dos de los ríos más grandes ya importantes na mariña del Pacíficu, el [[ríu Fraser]] y el [[ríu Columbia]]. (Tamién se perdió'l [[ríu Skeena]], cerca de Prince Rupert, nel norte de la Columbia Británica). A pesar de que Vancouver supo del ríu Columbia primero que terminar la so campaña de reconocencia —por Robert Gray, el capitán del barcu mercante norteamericanu ''Columbia'', que foi'l primeru en navegar nel ríu'l 11 de mayu de 1792 (Gray viera per primer vegada'l ríu nun primer viaxe en 1788)— el ríu Fraser nunca apaeció nes sos cartes. Stephen R. Bown, señaló: 

{{cita|Cómo pudo Vancouver pasar per alto esos ríos, mientres cartografió con precisión ciento de comparativamente insignificante entrantes, islles y regueros ye malo d'entender. Lo cierto ye que'l so fracasu en detectar el Columbia tuvo grandes implicaciones pal desenvolvimientu políticu futuru de la mariña noroeste del Pacíficu...|col2=How Vancouver could have missed these rivers while accurately charting hundreds of comparatively insignificant inlets, islands, and streams is hard to fathom. What is certain is that his failure to spot the Columbia had great implications for the future political development of the Pacific Northwest....| Stephen R. Bown. Mercator's World (payares / avientu de 1999)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20030620111804/http://mercatorsworld.com/archives.phtml Mercator's World]&lt;/ref&gt; }}

Magar ye difícil entender cómo Vancouver perdióse'l ríu Fraser, la mayoría del delta d'esti ríu ta suxetu a hinchentes y crecíes nel branu lo que pudo torgar que'l capitán detectara cualesquier de les sos grandes canales cuando saleaba costeando dende punta Roberts hasta punta Grey en 1792.&lt;ref&gt;Stephen Hume, The Birth of Modern British Columbia Part 7, The Vancouver Sun, November 17, 2007, p. D9.&lt;/ref&gt; Los españoles, que precedieron a Vancouver en 1791, tamién se perdieren el ríu Fraser, a pesar de que sabíen pol moñu de folla qu'había un importante ríu na redoma.&lt;ref&gt;Hume, p. D9.&lt;/ref&gt;

=== Rellación colos aboríxenes ===
Vancouver estableció, polo xeneral, bones rellaciones tanto colos nativos como colos estranxeros non europeos. A pesar de la llarga historia de guerres ente Gran Bretaña y España, Vancouver caltuvo escelentes rellaciones colos sos homólogos españoles, festexando inclusive a un capitán de barcu español a bordu de la fragata de la ''HMS Discovery'' mientres el so viaxe de 1792 a la rexón de Vancouver.&lt;ref&gt;Pynn, May 30, 2007, p. B3.&lt;/ref&gt; Mientres el capitán Vancouver desempeñó un innegable papel na serie final de les convulsiones na vida nativa na mariña del Pacíficu de Norteamérica —yá que les sos esploraciones abrieron la mariña noroeste a la esploración europea, y al llargu plazu tuvo un efeutu negativu nes primeres naciones y les sos cultures—, les noticies históriques amuesen que Vancouver caltuvo bones rellaciones colos líderes indíxenes, tantu en Ḥawai —onde los líderes nativos vencieron Ḥawai a Vancouver en 1794—, como nel Pacíficu Noroeste.&lt;ref&gt;Larry Pynn, &quot;Peaceful Encounters.&quot; 29 de mayu de 2007, p. B3.&lt;/ref&gt; Los diarios de Vancouver amuesen un altu grau de sensibilidá escontra los nativos: una vegada escribió sobre la esploración d'una pequeña islla na mariña d'Alaska d'un importante llugar d'enterramientu taba marcáu por un sepulcru de &quot;calter singular&quot; [&quot;peculiar character&quot;] llistada con tables y fragmentos de preseos militares que s'estendíen a una cercana caxa cuadrada, cubierta d'esteres.&lt;ref name=&quot;idhooa&quot; /&gt; Vancouver señala: 

{{cita|Esto, naturalmente, conxeturó conteníen los restos d'una persona d'importancia, y bien escitáu l'interés de dalgunos del nuesu grupu, pero como un exame más deteníu nun podía sirvir pa nada útil, y podría dar la rocea y el dolor de los amigos de la fináu, tendría de ser la so costume de visitar los depósitos de los sos muertos, nun me paez correutu que tien de ser fadiáu.|col2=This we naturally conjectured contained the remains of some person of consequence, and it much excited the curiosity of some of our party; but as further examination could not possibly have served any useful purpose, and might have given umbrage and pain to the friends of the deceased, should it be their custom to visit the repositories of their dead, I did not think it right that it should be disturbed.|Vancouver&lt;ref&gt;Pynn, 29 de mayu de 2007, páx. B3&lt;/ref&gt; }}

Vancouver tamién amuesa por escritu despreciu nos sos diarios escontra los comerciantes occidentales ensin escupulicios qu'apurríen armes a los nativos: 

{{cita|Esmolezme ser obligáu a declarar equí, que munchos de los comerciantes de tol mundu civilizáu non yá siguieron una llinia de conducta diametralmente opuesta a los verdaderos principios de la xusticia nes sos rellaciones comerciales, sinón que fomentaron les discordias, y provocaron les quexes ente les distintes tribus, con cuenta d'aumentar la demanda pa los sos inxenios destructivos .... Tuvieron igualmente dispuestos a instruyir a los nativos nel usu d'armes europees de too tipu; y amosaron, col so propiu exemplu, que consideren la ganancia'l so únicu oxetivu; y tantu si esta adquierse per medios xustos y honorables, o de lo contrario, mientres la ventaya seya segura, la manera cómo se llogra paez ser, con demasiaos d'ellos, solo una considerancia bien secundaria. |col2=I am extremely concerníi to be compelled to state here, that many of the traders from the civilised world have not only pursued a line of conduct, diametrically opposite to the true principles of justice in their commercial dealings, but have fomented discords, and stirred up contentions, between the different tribes, in order to increase the demand for these destructive engines....They have been likewise eager to instruct the natives in the use of European arms of all descriptions; and have shewn by their own example, that they consider gain as the only object of pursuit; and whether this be acquired by fair and honourable means, or otherwise, so long as the advantage is secured, the manner how it is obtained seems to have been, with too many of them, but a very secondary consideration.|Vancouver&lt;ref name = &quot;idhooa&quot;&gt;Pynn, 29 de mayu de 2007, p. B3.&lt;/ref&gt;}}

Robin Fisher señala que les sos «rellaciones colos grupos aboríxenes fueron polo xeneral pacífiques; y, ello ye que la so campaña detallada nun sería posible si fueren contrarios». («relationships with aboriginal groups were generally peaceful; indeed, his detailed survey would not have been possible if they had been hostile»&lt;ref name = &quot;idhooa&quot; /&gt;) Anque hubo incidentes contrarios a la fin de la última temporada de Vancouver —el más grave un enfrentamientu con [[tlingits]] na [[canal de Behm]], nel sureste d'Alaska, en 1794— estes fueron les esceiciones a la esploración de Vancouver de los EE.XX. y la mariña del noroeste de Canadá.&lt;ref name = &quot;idhooa&quot; /&gt;

== Monumentos ==
[[Ficheru:Gold covered George Vancouver statue.png|thumb|Una estatua de George Vancouver de tamañu natural, recubierta d'oru, corona la cúpula del edificiu del Parllamentu de la Columbia Británica, en Victoria [[Victoria (Columbia Británica)|Victoria]].]]
[[Ficheru:George Vancouver Statue Kings Lynn.jpg|thumb|Estatua de George Vancouver en King's Lynn.]]
[[Ficheru:Gate-to-the-Northwest-Passage.jpg|thumb|Estatua conmemorativa al capitán George Vancouver, realizada pol artista de Vancouver Alan Chung Hung (1980).]]
[[Ficheru:Tomba di George Vancouver.JPG|thumb|Tumba de George Vancouver, St. Peter's Church, Petersham, Londres.]]
Munchos llugares xeográficos recibieron el nome de George Vancouversobremanera: 
* la [[isla de Vancouver]], en Canadá;
* el [[Fort Vancouver]], un puestu comercial de la [[Compañía de la Badea de Hudson]], en 1825;
* la ciudá canadiana de [[Vancouver|Vancouver, British Columbia]], Canada;
* la ciudá d'Estaos Xuníos de [[Vancouver, Washington]], USA;
* la [[península de Vancouver]] , Australia;
* el [[monte Vancouver]], l'octavu monte más altu de Canadá;
* la badea de Vancouver, nel Jervis Inlet, nomada nel so honor pol capitán G.H. Richards cuando redescubrió la zona en 1860. 

Tamién hai munchos monumentos nel so honor y recibió munches reconocencies de variada forma:
* Estatues frente del Vancouver City Hall, en King's Lynn y coronando la cúpula de los Edificios del Parllamentu de la Columbia Británica. 
* Un centru comercial (Vancouver Quarter Shopping Centre) lleva'l so nome na so ciudá natal de King's Lynn. 
* El serviciu postal de Canadá ([[Canada Post]]) publicó'l 26 d'abril de 1978 una pareya de sellos de 14 céntimos pa conmemorar el 200º aniversariu de la llegada del capitán Cook al Nutka Sound na islla de Vancouver. George Vancouver yera un miembru de la tripulación nesi viaxe. 
* Una estatua conmemorativa, llamada &quot;Gate to the Northwest Passage&quot; [Puerta del Pasu del Noroeste] del artista de Vancouver Alan Chung Hung, foi encargada por Parques de Canadá y alzada en marzu de 1980 cerca del Muséu Marítimu de Vancouver, nel parque Vanier, na apertura de [[False Creek]]. 
* El serviciu postal de Canadá emitió'l 17 de marzu de 1988 un sellu de 37 céntimos, ''Vancouver Explores the Coast'' [Vancouver esplora la mariña]. Foi una serie de cuatro sello emitíos n'honor de ''Exploration of Canada - Recognizers'' [Esploración de Canadá - Reconocedores]. 
* El serviciu postal de Canadá emitió'l 22 de xunu de 2007 un sellu de $1,55 pa conmemorar el 250º aniversariu de la nacencia de Vancouver. El sellu tien una imaxe en relieve de Vancouver, vistu dende tras, mientres mira escontra una llinia de montes. Este puede ser el primer sellu canadianu que nun amuesa la cara del suxetu.&lt;ref&gt;[http://www.canada.com/victoriatimescolonist/news/story.html?id=9a727afd-5ae5-4ffe-98ff-65f52dcea471&amp;k=40125 Mystery man:The Canada Post stamp honouring Captain George Vancouver has created a buzz with collectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192715/http://www.canada.com/victoriatimescolonist/news/story.html?id=9a727afd-5ae5-4ffe-98ff-65f52dcea471&amp;k=40125 |date=2016-03-03 }}, By Larry Pynn, ''Vancouver Sun'', Published: Thursday, May 24, 2007&lt;/ref&gt;

=== Conmemoración del 250u. aniversariu ===
El vienres 22 de xunu de 2007 la ciudá de Vancouver, en Canadá, entamó una celebración nel [[Muséu Marítimu de Vancouver]] pa recordar el 250º aniversariu de la nacencia de Vancouver.&lt;ref&gt;Larry Pynn, 'Native elder embraces captain's legacy,' the Vancouver Sun, 23 de xunu de 2007, páx. B9.&lt;/ref&gt; La ceremonia, d'una hora, incluyó la presentación d'un enorme de pastel de cenahoria (63 por 114 cm), el disparu de salves pol 15º Reximientu d'Artillería de Canadá y l'actuación de la Banda de Bomberos de Vancouver.&lt;ref name=autogenerated1&gt;Ibid., p. B9.&lt;/ref&gt; 

L'alcalde de Vancouver, Sam Sullivan, declaró oficialmente que'l 22 de xunu de 2007 yera'l día de Georges» («George Day»).&lt;ref name=autogenerated1 /&gt; Larry Grant, un vieyu nativu [[musqueam]], qu'asistió a les festividaes reconoció que dalgunos del so pueblu podríen refugar la so presencia equí, pero señaló: 

{{cita|Munches persones nun sienten que los pueblos aboríxenes tengan de celebrar esta ocasión... creo qu'ayudó al mundu y eso ye parte de lo que somos. Esi ye'l legáu del nuesu pueblu. Somos arrogantes hasta l'estremu. El legáu ye fuerte y bonu, nel sentíu de qu'ensin les primeres naciones trabayando colos colonos, esto ([[Columbia Británica]]) nun sería parte de Canadá, de mano y Gran Bretaña sería más probe por ello.|col2=Many people don't feel aboriginal people should be celebrating this occasion...I believe it has helped the world and that's part of who we are. That's the legacy of our people. We're generous to a fault. The legacy is strong and a good one, in the sense that without the first nations working with the colonials, it [B.C.] wouldn't have been part of Canada to begin with and Britain would be the poorer for it.|Larry Grant&lt;ref&gt;Ibid, páx. .B9.&lt;/ref&gt;}}

== Miembros de la espedición de Vancouver ==
* [[Archibald Menzies]], naturalista, asumió les xeres de médicu de la espedición 
* [[William Robert Broughton]]
* [[Zachary Mudge]]
* [[Peter Puget]]
* [[Joseph Baker (capitán)|Joseph Baker]]
* [[Robert Barrie]] 
* [[Spelman Swaine]]
* [[Edward Roberts (RN)|Edward Roberts]] 
* [[Joseph Whidbey]]
* Honorable [[Thomas Pitt]], 2º barón de Camelford, sobrín del primer ministru 
* Thomas Manby
* [[Towereroo]]
Puede consultase en ''Muster Table of His Majesties Sloop The Discovery''&lt;ref name=discovery&gt;{{cita web |url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/mymhiwe:@field(DOCID+@lit(mymhiwef897p9m4div13))
|títulu=Muster Table of His Majesties Sloop The Discovery
|añu=1791
|fechaaccesu=15 d'avientu de 2006
|editor=Admiralty Records in the Public Record Office, O.K.}}&lt;/ref&gt;

== Obres de George Vancouver ==
[[Ficheru:Voyage de George Vancouver01.jpg |thumb|Portada d'una edición en francés publicada en París del llibru de viaxes de Vancouver.]]

* ''Voyage Of Discovery To The North Pacific Ocean, And Round The World In The Years 1791-95'', de George Vancouver ISBN 0-7812-5100-1. Orixinal escritu por Vancouver y completáu pol so hermanu John, publicáu en 1798. Editáu en 1984 por W. Kaye Lamb y re-nomáu como ''The Voyage of George Vancouver 1791-1795.'' 

:L'analís posterior de W. Kaye Lamb de la esploración de Vancouver foi publicáu pola Hakluyt Society de Londres, Inglaterra.

== Notes ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
Toa n'inglés: 
* ''Vancouver A Life: 1757-1798'', de George Godwin. Publicáu por D. Appleton and Company, 1931.
* ''Adventures in Two Hemispheres Including Captain Vancouver's Voyage'', de James Stirrat Marshall y Carrie Marshall. Publicáu por Telex Printing Service, 1955.
* ''The Life and Voyages of Captain George Vancouver'', de Bern Anderson. Publicáu por University of Washington Press, 1966.
* ''Captain Vancouver: A Portrait of His Life'', de Alison Gifford. Publicáu por St. James Press, 1986.
* ''Journal of the Voyages of the H.M.S. Discovery and Chatham'', de Thomas Manby. Publicáu por Ye Galleon Press, 1988.
* ''Vancouver's Voyage: Charting the Northwest Coast, 1791-1795'', de Robin Fisher and Gary Fiegehen. Publicáu por Douglas &amp; McIntyre, 1992.
* ''On Stormy Seas, The Triumphs and Torments of Captain George Vancouver'', de B. Guild Gillespie. Publicáu por Horsdal &amp; Schubart, 1992.
* ''The Early Exploration of Inland Washington Waters: Journals and Logs from Six Expeditions, 1786-1792'', editáu por Richard W. Blumenthal. Publicáu por McFarland &amp; Company, 2004.
* ''Sailing with Vancouver: A Modern Sía Dog, Antique Charts and a Voyage Through Time'', de Sam McKinney. Publicáu por Touchwood Editions, 2004.
* ''A Discovery Journal: George Vancouver's First Survey Season - 1792'', de John Y. Roberts. Publicáu por Trafford Publishing, 2005.
* ''Captain Vancouver: North-West Navigator'', de Y.C. Coleman. Publicáu por Tempus, 2007.
* ''Madness, Betrayal and the Lash: The Epic Voyage of Captain George Vancouver'', de Stephen R. Bown. Publicáu por Douglas &amp; McIntyre 2008.
* ''With Vancouver in Inland Washington Waters: Journals of 12 Crewmen April-June 1792'', editáu por Richard W. Blumenthal. Publicáu por McFarland &amp; Company, 2007.

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|George Vancouver}}
{{commons|George Vancouver}}
Toos n'inglés: 
* [http://www.stephenrbown.net/ Stephen R. Bown Historical Non-Fiction Author]
* [http://www.allsaintskingslynn.org.uk/captainvancouver.html Burial and Marriage records of the Vancouver family - All Saints' Church, King's Lynn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917051510/http://www.allsaintskingslynn.org.uk/captainvancouver.html |date=2009-09-17 }}
* [http://www.biographi.ca/009004-119.01-y.php?&amp;id_nbr=2195 Biography at the ''Dictionary of Canadian Biography Online'']
* [http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?search=ss&amp;sText=vancouver&amp;LinkID=mp04600 George Vancouver (1757-1798), Explorer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930200345/http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?search=ss&amp;sText=vancouver&amp;LinkID=mp04600 |date=2007-09-30 }}, semeyes na National Portrait Gallery.
* [https://web.archive.org/web/20090713135728/http://www.win.tue.nl/~engels/discovery/vancouver.html Discoverers Web]
* [https://web.archive.org/web/20051112173721/http://www.library.ubc.ca/jones/vanety.html The True Meaning of Vancouver]. Etimoloxía del so nome.
* [https://web.archive.org/web/20081012151609/http://www3.telus.net/public/rkaauwen/captainvancouver_eng.htm Vancouver an Alternate Theory]
* [https://web.archive.org/web/20070927175223/http://vancouver.ca/ctyclerk/archives/exhibits/George%20Vancouver.htm Web exhibit of two letters by George Vancouver and his commission to 4th Lieutenant]
* [http://www.garylittle.ca/van250.html Gary Little's interactive Google map showing the path Vancouver followed during his 11-day survey of the southwest coast of British Columbia]
* [http://www.vancouverhistory.ca/archives_coevorden.htm Coevorden: What connection does Vancouver have with Coevorden, an industrial town of about 20,000 in the northeast Netherlands?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610231756/http://www.vancouverhistory.ca/archives_coevorden.htm |date=2011-06-10 }}, The History of Metropolitan Vancouver website (consultáu'l 11 de xunu de 2007).

{{Tradubot|George Vancouver}}

{{NF|1757|1798|Vancouver, George}}
[[Categoría:Esploradores del océanu Pacíficu del Reinu Xuníu]]
[[Categoría:Esploradores d'América del Norte]]
[[Categoría:Esploradores del Árticu del Reinu Xuníu]]</text>
      <sha1>8pnax0x66bw09kl7l4p4ug9415bhx50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia de la organización territorial de Canadá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131689</id>
    <revision>
      <id>4527060</id>
      <parentid>4464161</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1551" sha1="5vwj0i89bwm9dw7cjg5pr7ar79hlj7o" xml:space="preserve">{{referencies|t=20210805143259}}
Dende la formación de la [[Confederación Canadiana]], en 1867.

== Movimientos esitosos ==
Les 4 provincies orixinales en 1867 yeren:

*[[Ontario]].
*[[Québec]].
*[[Nueva Escocia]].
*[[Nueva Brunswick]].

Les siguientes 6 provincies y 3 territorios amestáronse depués a Canadá:

*[[Manitoba]], 1870. Adquirió'l so tamañu actual en 1912.
*[[Columbia Británica]], 1871.
*[[Islla del Príncipe Dubardu]], 1873.
*[[Saskatchewan]], 1905.
*[[Alberta]], 1905.
*[[Terranova y Labrador]], 1949. Orixinalmente llamábase namái Terranova ''(Newfoundland)'', siendo renomada en 2001.

*[[Territorios del Noroeste]], 1870.
*[[Distritu de Keewatin]]. Creáu en 1876, foi reintegrado nos Territorios del Noroeste en 1905.
*[[Yukón]], 1898.
*[[Nunavut]], 1999.

== Otres propuestes ==

*[[Acadia]].
*[[Islla del Cabu Bretón]].
*[[Quebec Inglés]].
*[[Kanienkehaka]].
*[[Terranova y Labrador|Labrador]].
*[[Ottawa]].
*[[Noroeste d'Ontario]].
*[[Nunatsiavut]].
*[[Provincia de Toronto|Toronto]].
*[[Islla de Vancouver]].
*[[Este d'Ontario]].
*[[Nordeste d'Ontario]].
*[[Yukón]], [[Territorios del Noroeste]] y [[Nunavut]] (que pasen a ser provincies).

== Propuestes esteriores ==
*[[Saint Pierre y Miquelon]]
*[[Islles Turques y Caicos]]
{{Tradubot|Anexo:Propuesta de nuevos territorios y provincias de Canadá}}


== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Organización territorial de Canadá]]
[[Categoría:Propuestes de subdivisiones de país|Canadá]]</text>
      <sha1>5vwj0i89bwm9dw7cjg5pr7ar79hlj7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Decapitamientu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131700</id>
    <revision>
      <id>4527017</id>
      <parentid>4491437</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16347" sha1="eu6rdofhmxfao8evgbarljk8vjgk9mr" xml:space="preserve">{{Tradubot|Decapitación}}
{{ficha xenérica}}
[[Ficheru:Decapitación de San Pablo - Simonet - 1887.jpg|350px|thumb|''Decapitamientu de [[Pablo de Tarsu|San Pablo]].'' Pintura d'[[Enrique Simonet]] de 1887.]] [[Ficheru:Beheading Fac simile of a Miniature on Wood in the Cosmographie Universelle of Munster in folio Basle 1552.png|thumb|250px|Decapitación. Fascímil d'una miniatura en madera del &quot;Cosmographie Universelle&quot; de Munster: en foliu, [[Basilea]], [[1552]].]]
[[Ficheru:Beheadingchina.jpg|thumb|250px|Prisioneru chinu antes de ser degolláu con espada, por soldaos xaponeses, 1901.]]

El '''decapitamientu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|decapitamientu|15714}}&lt;/ref&gt; (tamién '''escabezamientu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|escabezamientu|20865}}&lt;/ref&gt; o '''decapitación'''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://ast.oslin.org/index.php?action=lemma&amp;lemma=87307 |títulu=decapitación (sustantivu)}}&lt;/ref&gt;) ye la separación por cercenamiento de la [[cabeza]] y el cuerpu d'un oxetu o organismu viviente. Típicamente refierse al actu efectuáu de forma intencional, por casu: na execución d'un [[asesinatu]] o una '''[[pena de muerte]]'''; sirviéndose de dalgún preséu cortante como un [[hachu]], [[espada]], [[motosierra]], [[cuchiellu]], o por aciu una [[guillotina]]. 

El decapitamientu accidental suel ser resultáu d'una [[esplosión]], un accidente industrial, aereu, o automovilísticu o otra mancadura violenta. El [[suicidiu]] por decapitamientu ye raru, pero non desconocíu.

La seición de la cabeza al restu del cuerpu humanu produz la [[muerte]]: anicia una gran salida de sangre del cuerpu degolláu y de la cabeza, causando un amenorgamientu masivu de la presión sanguínea, rápida perda de conciencia y consecuentemente la [[muerte cerebral]]. Entá si la salida de sangre fuera detenida, la falta de circulación pa suplir [[osíxenu]] al [[celebru]] traería la muerte cerebral. Por ello, la efectividá na intervención médica apuerta a insuficiente pa tratar a un paciente degolláu.

Unu de los asuntos más obtusos ye si una cabeza degollada caltiénse [[consciencia|consciente]] dempués de la separación del cuerpu. Aldericóse munches vegaes, especialmente nel contestu de si'l decapitamientu ye o non una forma humana d'execución. Nun se dio una respuesta definitiva a esto. Munchos argumenten que la perda de conciencia puede ser virtualmente instantánea como resultáu de la perda masiva na presión del sangre nel celebru, o debíu al impautu del implemento. Sicasí, por aciu evidencies anecdótiques, de dellos graos de credibilidá, circuló mientres sieglos el que delles cabeces degollaes pueden, so delles circunstancies, retener la conciencia por siquier unos pocos segundos.

Como forma d'[[pena de muerte|execución]], el decapitamientu utilizóse dende l'antigüedá. De primeres, yera la forma utilizada preferentemente a reos de calter noble, yá que se trata d'un sistema que provoca un menor sufrimientu nel condergáu. En [[antigua Roma|Roma]], por casu, yera una execución reservada a persones cola [[ciudadanu romanu|ciudadanía romana]]. Tres la [[Revolución francesa]] se instituyó la [[guillotina]] como forma más humanitaria d'executar a un condergáu.

Nel Xapón feudal ya inclusive na era moderna, el decapitamientu prauticar na segunda parte del [[Seppuku]] por aciu un [[Kaishakunin]] quien terminaba cola agonía del suicida.
Nel África suroriental, les guerres tribales del sieglu XX dexaron un gran saldu de degollaos y tullíos por machetes.

Per otru llau, en países como [[Estaos Xuníos]], utilízase preferentemente la [[inyeición letal]]; en Méxicu, el númberu de decapitamientos amontóse arriendes de la violencia y la guerra del narcotráficu qu'azota a esi país.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://www.scribd.com/doc/33484209/Decapitaciones-y-mutilaciones-en-Mexico |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160307093914/https://www.scribd.com/doc/33484209/Decapitaciones-y-mutilaciones-en-Mexico |fechaarchivu=2016-03-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120121033552/http://www.anuariojolyandalucia.com/article/internacional/369947/les decapitaciones/solmenen/mexico.html]&lt;/ref&gt;

== Famosos decapitamientos ==
;Edá antigua
* [[Pablo de Tarsu|San Pablo]], apóstol de [[Xesús]].
* [[San Xuan Bautista]], personaxe bíblicu que foi degolláu por orde de [[Herodes Antipas]] por cuenta de un pidimientu de [[Salomé (princesa)|Salomé]].
* [[Santiago'l Mayor]], apóstol de [[Xesús]].

;Reinu de Castiella
* [[Juan de Padilla]], unu de los líderes comuñeros mientres la [[Guerra de les Comunidaes de Castiella]].
* [[Francisco Maldonado]], unu de los líderes comuñeros mientres la [[Guerra de les Comunidaes de Castiella]].
* [[Juan Bravo]], unu de los líderes comuñeros mientres la [[Guerra de les Comunidaes de Castiella]].
* [[Pedro Maldonado Pimentel]], unu de los líderes comuñeros mientres la [[Guerra de les Comunidaes de Castiella]].

;Reinu Nazarí de Granada
* [[Pedro Pascual|San Pedro Pascual]], Obispu de Xaén.

;Inglaterra
* [[Ana Bolena]], reina d'Inglaterra y esposa d'[[Enrique VIII]].
* [[Catalina Howard]], reina d'Inglaterra y esposa d'[[Enrique VIII]].
* [[Tomás Moro]], [[humanismu renacentista|humanista]] y conseyeru d'Enrique VIII.
* [[John Fisher]], obispu.
* [[Charles George Gordon]], Mayor Xeneral, asesináu polos [[Guerra mahdista|derviches]].
* [[Juana Grey]], reina d'[[Inglaterra]] por nueve díes.
* [[Maria Estuardo]] ([[1587]]), mandada executar pola so prima, la reina [[Sabela I d'Inglaterra|Sabela I]].
* [[Carlos I d'Inglaterra|Carlos I]], rei d'Inglaterra, degolláu tres la [[Revolución Inglesa]].
* [[Jorge Bolena]], hermanu d'[[Ana Bolena]], executáu'l 17 de mayu per traición.
* [[Jane Parker]], vilba de [[Jorge Bolena]] y cuñada d'[[Ana Bolena]], degollada por alta traición xunto a [[Catalina Howard]] en febreru de 1542.

;Revolución francesa
Mientres esta etapa aturbolinada, morrieron degollaos na guillotina dellos nobles, aristócrates, políticos, pensadores y revolucionarios polo xeneral, ente los que se cunten:
* La [[princesa de Lamballe]] ([[1792]]).
* [[Charlotte Corday]] ([[1793]]), asesina de [[Jean-Paul Marat]].
* [[Lluis XVI]] ([[1793]]), rei de [[Francia]].
* [[María Antonieta]] ([[1793]]), reina de Francia.
* [[Madame du Barry]] ([[1793]]), amigu de [[Lluis XV]].
* [[Georges-Jacques Danton]] ([[1794]]), líder revolucionariu, una de les víctimes del Reináu del Terror de Robespierre.
* [[Antoine Lavoisier]] ([[1794]]), [[Química|químicu]] francés, otra víctima del Reináu del Terror.
* [[Maximilien Robespierre]] ([[1794]]), xefe del [[Reináu del Terror]], con que la so mesma muerte cesó dichu periodu.

;Alemaña nazi
* [[Marinus van der Lubbe]], acusáu d'empecipiar la [[quema del Reichstag]].
* [[Maurice Bavaud]], por intentar matar a Adolf Hitler.
* [[Franz Jägerstätter]], oxetor de conciencia.

;Tiempos modernos
* [[Daniel Pearl]], 2002, periodista d'[[Israel]] y d'[[Estaos Xuníos]], foi degolláu por terroristes [[Islam|musulmanes]].
* [[Barzan Ibrahim al-Tikriti]], 2006, mediohermanu de [[Sadam Husein]], ex-presidente [[Iraq|Iraquín]], por fuercia degolláu mientres la so execución.
* [[Nicholas Berg]], 2004, contratista d'Estaos Xuníos, degolláu por terroristes musulmanes n'Iraq.
* Kim Sun-Il, 2004, [[Corea del Sur|surcoreanu]] degolláu n'Iraq por militantes siguidores de [[Abu Musab al Zarqaui|Zarqawi]].
* Paul Marshall Johnson, 2004, inxenieru aerónautico, degolláu por terroristes n'[[Arabia Saudita]].
* [[Eugene Armstrong]], 2004, inxenieru civil degolláu por radicalistas islámicos n'Iraq.
* Jack Hensley, 2004, contratista degolláu por militantes musulmanes n'Iraq.
* Ken Bigley, 2004, inxenieru civil asesináu por terroristes islámicos n'Iraq.
* Shosei Koda, 2004, turista asesináu por terroristes n'Iraq.
* [[James Foley (fotoperiodista)|James Foley]], 2014, periodista freelancer, secuestráu en Siria y executáu pol grupu terrorista [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* [[Steven Sotloff]], 2014, periodista d'Estaos Xuníos, secuestráu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Ali al-Sayyed, 2014, soldáu libanés, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* David Haines, 2014, trabayador humanitariu británicu, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Hervé Gourdel, 2014, montañista francés, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Alan Henning, 2014, taxista británicu, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Peter Kassig, 2014, trabayador americanu, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Haruna Yukawa, 2015, trabayador xaponés, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* [[Kenji Goto]], 2015, periodista xaponés, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Tomislav Salopek, 2015, trabayador croata, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Piotr Stańczak, 2009, xeólogu polacu, asesináu en Paquistán.
* Seif Adnan Kanaan, 2004, ciudadanu iraquín, asesináu n'Iraq.
* Ala al-Maliki, 2004, ciudadanu iraquín, asesináu n'Iraq.
* [[João Rodrigo]], 2013, ex-futbolista, asesináu en Brasil.
* Otávio Jordão da Silva, 2013, árbitru brasilanu, asesináu en Brasil por aficionaos nel norte.
* [[Khaled Asaad]], 2015, arqueólogu siriu, degolláu por [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]] en [[Siria]].
* [[Theo van Gogh (direutor de cine)|Theo van Gogh]], 2004, asesináu n'Holanda.
* [[Meenakshi Thapar]], 2012, actriz india, asesinada n'[[India]].
* Guillermo Sobero, 2001, ciudadanu d'Estaos Xuníos d'orixe peruanu, asesináu en [[Filipines]] por [[Abu Sayyaf]].
* [[Luis Francisco Cuéllar]], 2009, gobernador del Caquetá en Colombia, asesináu poles [[Fuercies Armaes Revolucionaries de Colombia]].
* [[Daniel Lewin]], 2001, informáticu d'Estaos Xuníos, asesináu mientres los Ataques el 11 de setiembre de 2001.
* [[Julia Marichal]], 2011, actriz mexicana, asesinada en Méxicu.
* [[Georgiy Gongadze]], 2000, periodista ucraín, asesináu n'Ucraína.
* Georgi Lazov, 2004, ciudadanu búlgaru, asesináu n'Iraq.
* Ivalo Kepov, 2004, ciudadanu búlgaru, asesináu n'Iraq.
* Durmus Kumdereli, 2004, ciudadanu turcu, asesináu n'Iraq.
* Mohammed Mutawalli, 2004, ciudadanu exipciu, asesináu n'Iraq.
* 21 cristianos coptos exipcios, 2015, ciudadanos exipcios, asesinaos en Libia. Ver [[Secuestru y decapitación de coptos en Libia en 2015]].
* 28 cristianos etiopes, 2015, ciudadanos etiopes, asesinaos en Libia.
* Lee James Rigby, 2013, soldáu británicu, asesináu n'[[Inglaterra]]. Ver [[Asesinatu de Woolwich de 2013]].
* [[Nimr Baqr al-Nimr]], 2016, clérigu xiín, degolláu por Arabia Saudita.
* [[Yolanda Ordaz de la Cruz]], 2011, periodista mexicana, asesinada en Méxicu.
* [[Ataque yihadista na Universidá de Garissa]], 2015, asocedíu en Kenia por ocupación d'estudiantes cristianos na Universidá.
* Enzo Baldoni, 2004, periodista italianu, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Raxa Azad, 2004, ciudadanu paquistani, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Sajad Naeem, 2004, ciudadanu paquistani, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Dalibor Lazarevski, 2004, ciudadanu macedoniu, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Draguen Markovic, 2004, ciudadanu macedoniu, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Zoran Naskovski, 2004, ciudadanu macedoniu, asesináu n'Iraq por [[Exércitu Islámicu n'Iraq]].
* Asesinatu de soldaos en Yemen, 2014, asocedíu en Yemen tres una embosacada d'[[Al Qaeda]].
* Asesinatu de soldaos en Mauritania, 2008, asocedíu na frontera de Mauritania con Arxelia tres una emboscada d'[[Al Qaeda]].
* Asesinatu de Xerente en Francia (Hervé Cornar), 2015, asocedíu en Francia por un emplegáu venceyáu al [[Estáu Islámicu]].
* [[Masacre de Mapiripan]], 1997, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacre de Chengue]], 2001, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacre d'El Saláu]], 2000, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacre de Macayepo]], 2000, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacre de San José d'Apartáu]], 2005, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacre de Trujillo]], 1986-1994, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* Masacre del Naya, 2001, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Secuestru na Ilesia La María]], 1999, asocedíu en Colombia pol [[Exércitu de Lliberación Nacional (Colombia)]].
* Masacre de la Gabarra, 1999, asocedíu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* [[Masacres d'indíxenas Awá en Nariño de 2009]], 2009, asocedíu en Colombia poles [[Fuercies Armaes Revolucionaries de Colombia]].
* [[Ataque na escuela de Peshawar de 2014]], 2014, asocedíu en Paquistán pol grupu Tehrik y Taliban Pakistan.
* [[Tiberio Fernández]], 1990, sacerdote colombianu, asesináu en Colombia.
* Henry Hernández, 2000, comerciante colombianu, asesináu en Colombia pol grupu [[Autodefenses Xuníes de Colombia]].
* Mathew Ayariga, 2015, ciudadanu ghanianu, asesináu en Libia pol [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* Jamaal Rahman, 2015, ciudadanu etíope, asesináu en Libia pol [[Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante]].
* [[Matanza de Maguindanao]], 2009, asocedíu en Filipines por un grupu desconocíu.
* John Ridsdel, 2016, ciudadanu canadianu, asesináu en Filipines por Abu Sayyaf.
* Robert Hall, 2016, ciudadanu canadianu, asesináu en Filipines por Abu Sayyaf.
* Yevgeny Rodionov, 1996, soldáu rusu, asesináu en Chechenia.
* Andrey Trusov, 1996, soldáu rusu, asesináu por islamistes radicales en Chechenia.
* Edwin Dyer, 2009, ciudadanu británicu, asesináu en Malí.
* Michel Germaneau, 2010, ciudadanu francés, asesináu en Mauritania.
* Matanza nel Penal de Topu Chicu, 2016, asocedíu en Méxicu polos grupos de narcos mexicanos.
* 12 ciudadanos nepaleses, 2004, asesinaos n'Iraq.
* Necati Aydin, 2007, ciudadanu turcu, asesináu en Turquía.
* Ugur Yuksel, 2007, ciudadanu turcu, asesináu en Turquía.
* Tilman Eckart Geske, 2007, ciudadanu alemán, asesináu en Turquía.
* Abbas Medlej, 2014, soldáu libanés, asesináu en Siria.
* Raad al-Azzawi, 2014, periodista iraquín, asesináu n'Iraq.
* Hujam Surchi, 2015, soldáu curdu, asesináu en Siria.
* Magomid Khasiev, 2015, axente rusu, asesináu en Siria.
* Khaled Sharrouf, 2014, ciudadanu australianu, asesináu en Siria.
* Rodolfo Buligao, 2015, ciudadanu filipín, asesináu en Filipines.
* Bernard Then, 2015, ciudadanu filipín, asesináu en Filipines.
* Lek Pongpla, 2005, ciudadanu tailandés, asesináu por islamistes nel sur de Tailandia.
* Jean-Baptiste Salvaing, 2016, policía francés, asesináu por islamistes en Francia.&lt;ref name=&quot;Wikipedia_1&quot;&gt;{{cita publicación |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2016_Magnanville_stabbing&amp;oldid=729565898|títulu=2016 Magnanville stabbing|fecha=13 de xunetu de 2016|publicación=Wikipedia, the free encyclopedia|fechaaccesu=15 de xunetu de 2016|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
* Jessica Schneider, 2016, policía francesa, asesinada por islamistes en Francia.&lt;ref name=&quot;Wikipedia_1&quot;/&gt;
* Osama Abu Kuwait, 2016, futbolista siriu, asesináu por terroristes en Siria.&lt;ref name=&quot;ISIS degüella_1&quot;&gt;{{cita web|url=http://noticias.entravision.com/2016/07/13/isis-degüella-a futbolistes sirios-dicen-ye-deporte-antiislamico/|títulu=ISIS degüella a futbolistes sirios, dicen ye deporte antiislámico|fechaaccesu=15 de xunetu de 2016|fecha=13 de xunetu de 2016|sitiuweb=Noticies Entravision}}&lt;/ref&gt;
* Nihad al Hussein, 2016, futbolista siriu, asesináu por terroristes en Siria.&lt;ref name=&quot;ISIS degüella_1&quot;/&gt;
* Ihssan al Shawakh, 2016, futbolista siriu, asesináu por terroristes en Siria.&lt;ref name=&quot;ISIS degüella_1&quot;/&gt;
* Ahmed al Shawakh, 2016, futbolista siriu, asesináu por terroristes en Siria.&lt;ref name=&quot;ISIS degüella_1&quot;/&gt;
* [[Jacques Hamel]], 2016, sacerdote francés, asesináu en Francia por Estáu Islámicu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Causes de muerte]]</text>
      <sha1>eu6rdofhmxfao8evgbarljk8vjgk9mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubisoft Toronto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132148</id>
    <revision>
      <id>4526966</id>
      <parentid>4480119</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2200" sha1="9tanw1gj4aao0v3rc9295lgx8rfpjtv" xml:space="preserve">{{Organización}}

'''Ubisoft Toronto''' ye un estudiu canadianu desarrollador de videoxuegos y subsidiaria d'[[Ubisoft]]. Foi fundada en 2009 y la so sede atopar en [[Toronto]], [[Ontario]], [[Canadá]]. 

El so primer proyeutu foi'l desenvolvimientu de [[Tom Clancy's Splinter Cell: Blacklist]] en xunto con [[Ubisoft Montreal]] y [[Ubisoft Shanghai|Shanghai]]. Mayormente l'estudiu encargar de desenvolver y optimizar los videoxuegos na so versión PC y otres plataformes, inclusive cuando los mesmos presenten problemes téunicos.

N'ochobre de 2014, la productora y direutora del estudiu Jade Raymond, confirmo la so decisión de dexar la compañía de manera definitiva. Polo que Alexandre Parizeau ye'l direutor actual de Toronto.&lt;ref&gt;http://www.meristation.com/pc/noticias/jade-raymond-abandona-ubisoft/58/2016106&lt;/ref&gt; 

==Videoxuegos desenvueltos==

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Añu !! Títulu !! Plataforma !! Distribución !! Notes
|-
| 2013 || ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Blacklist]]'' || [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]], [[Microsoft Windows]], [[Wii U ]] || Ubisoft || desenvueltu xunto con [[Ubisoft Montreal]] y [[Ubisoft Shanghai]].
|-
| 2014 || ''[[Assassin's Creed Unity]]'' || [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Microsoft Windows]] || Ubisoft || desenvueltu xunto con [[Ubisoft Montreal]].
|-
| 2014 || ''[[Far Cry 4]]'' || [[PlayStation 4]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[Microsoft Windows]] || Ubisoft || desenvueltu xunto con [[Ubisoft Montreal]].
|-
| 2016 || ''[[Far Cry Primal]]'' || [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], [[Microsoft Windows]] || Ubisoft || desenvueltu xunto con [[Ubisoft Montreal]] Ubisoft Kiev y [[Ubisoft Shanghai]].
|}

== Referencies ==

{{llistaref}}

==Enllaces esternos==

[http://toronto.ubisoft.com/en Web oficial (n'inglés)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021001952/http://toronto.ubisoft.com/en |date=2014-10-21 }}


{{Tradubot|Ubisoft Toronto}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Empreses de Canadá]]
[[Categoría:Empreses de videoxuegos]]</text>
      <sha1>9tanw1gj4aao0v3rc9295lgx8rfpjtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantía:Lang-da</title>
    <ns>10</ns>
    <id>134842</id>
    <revision>
      <id>4527035</id>
      <parentid>1517323</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="gozsvr5x936gy05r3m1pnz8qlene062" xml:space="preserve">{{langWithName|da|danés|{{{danés|''{{{1}}}''}}}}}&lt;noinclude&gt;[[Categoría:Wikipedia:Plantíes d'encontu d'idiomes|da]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gozsvr5x936gy05r3m1pnz8qlene062</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plantía:Lang-en</title>
    <ns>10</ns>
    <id>135435</id>
    <revision>
      <id>4527034</id>
      <parentid>3534165</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="ejs8hlxz9qyxdhfrezlr16l09is8pap" xml:space="preserve">[[Idioma inglés|inglés]]: {{lang|en|{{#if:{{{2|}}}|''{{{1}}}'', {{{2}}}|''{{{1}}}''}}}}{{#if:{{{3|}}}|, ''{{{3}}}''}}&lt;noinclude&gt;
[[Categoría:Wikipedia:Plantíes d'encontu d'idiomes|En]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ejs8hlxz9qyxdhfrezlr16l09is8pap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hulu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137387</id>
    <revision>
      <id>4526989</id>
      <parentid>4523305</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48300" sha1="h16ln3sfxg3uzupxty1tn3l0tc0bs3c" xml:space="preserve">{{Organización}}
'''Hulu''' ye un serviciu de suscripción de videos so demanda d'Estaos Xuníos propiedá de Hulu LLC, una empresa formada por [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney]] (al traviés del grupu televisivu de Disney–ABC)&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://digitaldaily.allthingsd.com/20090430/finally-disney-hulu-deal-announced/ |títulu=Finally: Disney, Hulu Deal Announced |fechaaccesu=24 de marzu de 2010 |autor=John Paczkowski |fecha=30 d'abril de 2009 |editorial=All Things Digital |idioma=inglés |cita= }}&lt;/ref&gt; nun 30%, [[21st Century Fox]] (al traviés de [[Fox Entertainment Group|Fox Entertaintment Group]]) n'otru 30% y [[Comcast]] (al traviés de [[NBCUniversal]])&lt;ref&gt;{{cita press release |url=http://www.hulu.com/press/new_video_venture.html |títulu=NBC Universal and News Corp. Accounce New Online Videu Venture |work=[http://www.hulu.com/about/press_room Press Room] |publisher=Hulu |fechaaccesu=28 de marzu de 2008 |date=22 de marzu de 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080325022723/http://www.hulu.com/press/new_video_venture.html |archivedate=25 de marzu de 2008 }}
&lt;/ref&gt; en tamién 30% y dende el 10 d'agostu de 2016, [[Warner Bros.|Warner Bros]] (al traviés de [[Turner Broadcasting System]]) nel restante 10%. Ye un [[sitiu web]] de pagu, sofitáu por publicidá, ''[[streaming]]'' de programes de televisión y películes de [[National Broadcasting Company|NBC]], [[Fox Broadcasting Company|FOX]], y munches otres redes y estudios.&lt;ref&gt;
{{Cita web |url=http://www.hulu.com/r/MAkUTg |editorial=Hulu |títulu=Hulu.com Account signup page |fechaaccesu=3 d'abril de 2008 }}
&lt;/ref&gt;

Hulu ufierta videos en formatu [[Flash Video]] nun resolución más altu que [[YouTube]], pero inferior a la de [[definición estándar]] de televisión, anque munches películes y otros espectáculos tán disponibles en [[480p]].

Ta empobináu principalmente a la ufierta de series televisives, arrexuntando tolos episodios de les series de televisión que los sos socios producen. Nun primer momentu, Hulu estremar en dos partes: una gratuita, que contenía una serie de conteníos llindaos namái accesibles por PC, y una de pagu, que contenía una biblioteca muncho más grande que dexaba'l so accesu al traviés d'aplicaciones móvil y otros dispositivos. Aun así, en 2016, Hulu treslladó tol so conteníu gratuito a [[Yahoo!]] y Yahoo! Vista y estrenó un serviciu de televisión en direutu'l 3 de mayu de 2017.

Hulu namái s'ufierta a usuarios dientro de [[Xapón]] y [[Estaos Xuníos]], y los sos territorios estranxeros.

El nome de Hulu provién de dos pallabres del [[mandarín]], húlú (葫芦/葫蘆), &quot;calabaza&quot;, y hùlù (互录/互錄), &quot;grabación interactiva&quot;.&lt;ref name='ew'&gt;{{cita publicación |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20185419,00.html |títulu=Hulu: Five Burning Questions |fechaaccesu=27 de marzu de 2008 |fecha=28 de marzu de 2008 |autor=Tim Stack |publicación=[[Entertainment Weekly]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209204455/http://www.ew.com/ew/article/0,,20185419,00.html |archivedate=2014-02-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;calabash&quot;&gt;
{{Cita web
| url = http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Lagenaria.html
| títulu= M.M.P.N.D. - Sorting Lagenaria names
}}
&lt;/ref&gt; Nel blogue de la empresa esplica'l por qué:&lt;blockquote&gt;En mandarí, Hulu tien dos significaos interesantes, cada unu de los dos altamente pertinentes a la nuesa misión. El significáu primariu de la pallabra interesónos enforma porque Hulu ye bien utilizáu en China como un proverbiu antiguu que significa &quot;el sofitu de coses precioses&quot;. Trátase d'una traducción lliteral de &quot;calabaza&quot;, cuidao qu'en tiempos antiguos, los hulus yeren baleraos y emplegaos darréu pa soportar coses precioses. El significáu secundariu de la pallabres ye &quot;grabación interactiva&quot;. Vimos dambes definiciones bien apropiaes y altamente pertinentes cola actividá de Hulu.&lt;/blockquote&gt;Los executivos instrumentales clave na fundación de Hulu fueron Bruce Campbell, Peter Chernin, JB Perrette, Michael Lang, Beth Comstock y Jason Kilar. La creación de la empresa foi anunciada en marzu de 2006 con [[AOL]], [[Comcast]], [[Facebook]], [[MSN]], [[Myspace]], y [[Yahoo!]] como principales socios de distribución anunciaos.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.thestreet.com/s/googles-still-on-top/newsanalysis/technet/10346071.html |títulu=Google's Still on Top |fechaaccesu=29 d'agostu de 2007 |fecha=22 de marzu de 2007 |autor=Nat Worden |publicación=[[TheStreet.com]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070930180547/http://www.thestreet.com/s/googles-still-on-top/newsanalysis/technet/10346071.html |fechaarchivu=30 de setiembre de 2007 }}
&lt;/ref&gt; Ello ye que Kilar foi denomináu'l CEO de la empresa a xunu de 2006.&lt;ref&gt;{{cita press release |url=http://www.hulu.com/press/jason_kilar_ceo.html |títulu=Jason Kilar Named Chief Executive Officer |work=[http://www.hulu.com/about/press_room Press Room] |publisher=Hulu |fechaaccesu=28 de marzu de 2008 |date=28 de xunu de 2007 }}&lt;/ref&gt;

El nome de Hulu foi escoyíu a finales d'agostu de 2007, cuando la páxina web estrenóse, con un únicu anunciu y nengún tipu de conteníu. El sitiu web pidió a distintos usuarios les sos direiciones de corréu electrónicu pa convida-yos darréu a una prueba beta.&lt;ref&gt;{{cita publicación |url=http://www.thestreet.com/s/googles-new-foe-hulu/newsanalysis/mediaentertainment/10376991.html |títulu=Google's New Foe: Hulu |fechaaccesu=29 d'agostu de 2007 |fecha=29 d'agostu de 2007 |autor=Nat Worden |publicación=[[TheStreet.com]] |idioma=inglés
Hulu presenta dellos tipos de programes, de les distintes cadenes yá mentaes, tamién puede atopase material de WWE. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070904013423/http://www.thestreet.com/s/googles-new-foe-hulu/newsanalysis/mediaentertainment/10376991.html |fechaarchivu=4 de setiembre de 2007 }}
&lt;/ref&gt; N'ochobre, Hulu unvió distintes invitaciones privaes a munchos usuarios pa probar la versión beta, y más tarde dexó que los usuarios convidaren a más amigos. Hulu estrenar nos Estaos Xuníos el 12 de marzu de 2008. El primer productu que llanzaron foi'l ''HULU Syndication Network'', diseñáu y desenvueltu pola ''NBC Universal Team'' de [[Nueva York]], el 29 d'ochobre de 2007, que vieno siguíu de la páxina oficial ''Hulu.com''.&lt;ref&gt;{{cita publicación |1= |url=http://www.hulu.com/press/private_beta.html |títulu=Hulu Debúes Via Private Beta |publicación=[http://www.hulu.com/about/press_room Press Room] |editorial=Hulu |fechaaccesu=28 de marzu de 2008 |fecha=29 d'ochobre de 2007 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080608153839/http://www.hulu.com/press/private_beta.html |fechaarchivu=8 de xunu de 2008 }}&lt;/ref&gt;

Hulu empezó la so campaña publicitaria cola emisión d'un anunciu de la NBC na [[Super Bowl XLIII]], protagonizáu por [[Alec Baldwin]] y tituláu como &quot;''Alec a Huluwood''&quot;. L'anunciu intentaba revelar de forma risible &quot;l'impresionante secretu detrás de Hulu&quot;, diciendo que se trataba d'un llugar en que se taba entamando un plan pa destruyir el mundu, y que Baldwin realmente yera unu alien amarutáu. De magar, el restu d'anuncios que salieron fueron protagonizaos por actores o celebridaes como [[Eliza Dushku]], [[Seth MacFarlane]], [[Denis Leary]] y [[Will Arnett]].

En xunetu de 2007, Providence Equity Partners, el propietariu de Newport Television, convertir n'unu de los primeros inversores &quot;esteriores&quot; al adquirir una décima parte del porcentaxe total de la empresa por 100 millones de dólares, primero que la empresa fuera conocida como &quot;Hulu&quot;. Col so inversión añadió un nuevu asientu na xunta direutiva de Hulu, onde se dixo que Providence tenía qu'actuar como una &quot;voz independiente nel tableru&quot;. N'ochobre de 2012, Providence vendió'l capital qu'adquiriera enantes a los propietarios de medios de comunicación de Hulu, y dexó por rematada la so participación nel tableru.

A entamos del 2010, la cabeza executiva de Hulu, Jason Kilar, dixo que'l serviciu consiguiera un beneficiu de dos cuartos del total, y que la empresa podría consiguir ganar 100 millones de dólares n'ingresos per branu del mesmu añu (más del que consiguiera nel 2009).&lt;ref&gt;, Hulu tamién ufierta material de WWE.
{{cita publicación |url=http://www.cable360.net/competition/web/25376.html |títulu=NBC and Fox Jump Through Hulu Hoop |fechaaccesu=29 d'agostu de 2007 |fecha=29 d'agostu de 2007 |autor=Shirley Brady |publicación=Cable360.net |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070927190524/http://www.cable360.net/competition/web/25376.html |fechaarchivu=27 de setiembre de 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927190524/http://www.cable360.net/competition/web/25376.html |archivedate=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt; [[ComScore]] reportó que les visualizaciones mensuales de videu llegaron a 903 millones en xineru de 2010, tres veces percima del que consiguieren l'añu pasáu, socediendo la segunda rede más visitada por detrás de [[YouTube]].

El 16 d'agostu de 2010, un informe reveló que Hulu entamaba un ''Initial Public Offering'' (IPO), que podría valorar la empresa en más de 2 billones de dólares.

El 21 de xunu de 2011, ''[[The Wall Street Journal]]'' informó qu'una &quot;ufierta ensin solicitar&quot; propunxera a Hulu vender la empresa. Aun así, el 13 d'ochobre de 2011, Hulu y los sos propietarios anunciaron que nun venderíen la empresa, yá que nengún de los licitadores ufiertara una cantidá de dineru satisfactorio a los sos propietarios.

Nel añu 2011, Hulu consiguió 420 millones de dólares. La cifra foi de 80 millones de dólares menos que los ingresos previstos. La tabla vacante de CEO foi oficialmente sustituyíu pol ex-presidente de Fox Networks Mike Hopkins el 17 d'ochobre de 2013.

== Historia empresarial ==
Siguiendo los entamos del so serviciu, Hulu robló alcuerdos con diversos provisores nuevos de conteníu, creando asina material adicional disponible pa los consumidores.

El 30 d'abril de 2009, [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney]] anunció que formaría parte de Hulu, adquiriendo'l 27% de la empresa nun intentu d'embrivir les perdes de la crisis que ta travesando'l conglomeráu multimedia. Sicasí, esti alcuerdu nun inclúi dellos esitosos programes de Disney y ABC.

El 15 d'agostu de 2011, los espectadores de Fox y otres networks similares fueron informaos que podíen visionar los episodios de la cadena, xusto dempués de les sos respeutives emisiones al traviés del serviciu pagu de cable o de Hulu. Los ensin abonar namái podríen ver aquellos episodios una selmana más tarde de la so emisión.

El 28 d'ochobre de 2011, Hulu anunció que realizara un contratu de cinco años cola cadena [[The CW]], dexando a la plataforma l'accesu al so conteníu a otru día de la emisión.

El 18 de setiembre de 2013, Hulu anunció un contratu cola [[BBC]] pa ufiertar 2,000 episodios de 144 títulos distintos nos primeros 12 meses.

En 2015, Hulu empezó ufiertar conteníu de [[Showtime (canal de televisión)|Showtime]] por unos 8.99$ más al mes, que yera más baratu que'l mesmu serviciu de streaming de [[Showtime (canal de televisión)|Showtime]].

El 16 de xunu de 2016, Hulu anunció un contratu con Disney-ABC Television Group polos derechos esclusivos del conteníu de les series de [[Disney Channel]], [[Disney Junior]] y [[Disney XD]], y de 20 películes orixinales de Disney Channel. Depués d'esti alcuerdu con Disney/ABC, [[CBS]] ye la única cadena importante que nun participa en Hulu.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.businessinsider.com/2008/3/why-cbs-doesn-t-need-hulu |títulu=Why CBS Keeps Dissing Hulu--And Why This Reveals Hulu's Achilles Heel |fechaaccesu=24 de marzu de 2010 |autor=Michael Learmonth |fecha=10 de marzu de 2008 |editorial=Business Insider |idioma=inglés |cita= }}
&lt;/ref&gt;

El 18 de setiembre de 2016, tol conteníu de [[The CW]] sumió de Hulu, yá que la mesma páxina web de la cadena estrenara un serviciu de streaming personalizáu, cola esceición de [[Netflix]] como únicu serviciu de streaming provisor del conteníu de [[The CW]].

Dende xineru 2017, una cantidá llindada del conteníu de la biblioteca de [[CBS]] ta disponible so demanda, mayoritariamente llindáu a aquella serie de productos de la cual yá nun emiten nuevos episodios. El 4 de xineru de 2017, informóse que se llegara a un alcuerdu pa ufiertar emisiones direutes de [[CBS]] y otres canales afiliaes al serviciu en direuto de la plataforma.

== Productos ==

=== Serviciu de suscripción de Hulu ===
Nuna conferencia que se produció'l 21 d'ochobre de 2009, l'ayudante del presidente de [[News Corporation]], [[Chase Carey]], declaró que Hulu &quot;precisa evolucionar pa tener un modelu de suscripción significativu nel mercáu&quot; y que probablemente empezaría a cobrar un mínimu pol conteníu de 2010. El comentariu de Carey burllar de los otros direutores de News Corp., ente ellos Rupert Murdoch quien espresó'l so deséu de cargar conteníu con un númberu d'unidaes oline.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=More signs Hulu subscription service is coming|url=https://www.cnet.com/news/more-signs-hulu-subscription-service-is-coming/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=CNET|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

El serviciu de suscripción mensual de Hulu, denomináu Hulu Plus, estrenar en formáu beta'l 29 de xunu de 2010 y foi oficialmente estrenáu'l 17 de payares de 2010.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Stelter|nome=Brian|títulu=Hulu Drops Prices to Pertenez With Netflix|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/11/17/hulu-drops-prices-to-pertenez-with-netflix/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Media Decoder Blogue|idioma=en}}&lt;/ref&gt; Como la versión gratis de Hulu, el conteníu disponible a la plataforma de suscripción tamién contién anuncios. Aun así, ufierta una biblioteca de conteníu muncho más grande qu'inclúi temporaes enteres, accesu nel conteníu del día dempués de distintes cadenes y más episodios respeuto los espectáculos disponibles al traviés del serviciu gratis de Hulu. L'accesu gratuitu a Hulu namái taba disponible en PCs y portátiles, ente que la suscripción por pagu dexa aportar a los espectadores a Hulu al traviés de tolos dispositivos soportaos qu'inclúin set-top boxes, smart TVS, videoconsoles, dispositivos móviles y más. Al poco de cumplise l'añu d'estrenu del serviciu de suscripción de Hulu, el númberu d'abonaos llegó a 1.5 millones. En mayu de 2016, Hulu informó que llograra 12 millones d'abonaos.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Stelter|nome=Brian|títulu=Hulu closes in on 12 million subscribers; plans cable-like TV option|url=http://money.cnn.com/2016/05/04/media/hulu-subscribers-cable-bundle/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=CNNMoney|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161103234634/http://money.cnn.com/2016/05/04/media/hulu-subscribers-cable-bundle/|archivedate=2016-11-03}}&lt;/ref&gt;

El 29 d'abril de 2015, Hulu anunció a la prensa que sacaríen el nome de &quot;Plus&quot; a &quot;Hulu Plus&quot; pa menguar el tracamundiu ente los servicios gratuitos y de pagu.

El ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'' informó en xunetu de 2015 que Hulu taba esplorando una opción de suscripción llibre de publicidá p'alredor de 12$ a 14$ al mes.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.wsj.com/articles/hulu-explores-adding-ad-free-option-to-its-service-1437103682|títulu=Hulu Explores Adding Ad-Free Option to Its Service|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|apellíu=Ramachandran|nome=Mike Shields and Shalini|sitiuweb=WSJ}}&lt;/ref&gt; Esto foi confirmáu escontra'l 2 de setiembre, 2015, con un plan &quot;ensin anuncios&quot; a un preciu de 11,99$, 4$ más de la tarifa mensual de 7,99$ pa una suscripción de &quot;anuncios llindaos&quot;, anque delles series de networks más destacaes (menos de 10) retendríen anuncios ''pre-roll'' y ''post-roll''.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Wallenstein|nome=Andrew|títulu=Hulu Adds (Mostly) Ad-Free Subscription Service|url=https://variety.com/2015/digital/news/hulu-adds-mostly-ad-free-subscription-service-1201583375/|fecha=2 de setiembre de 2015|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Variety|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

El 8 d'agostu de 2016, Hulu anunció que pondría fin a la disponibilidad del so serviciu de streaming gratuitu al traviés de la so propia plataforma, faciendo que s'empobinara puramente a los servicios de suscripción. De la mesma, la compañía anunció una asociación con [[Yahoo!]] pa mover esti conteníu llibre, que consiste principalmente n'episodios recién d'[[American Broadcasting Company|ABC]], [[FOX|Fox]], y [[NBC|NBC series]], a un nuevu sitiu web conocíu como Yahoo! View.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Fung|nome=Brian|títulu=This is the end of Hulu as we know it|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2016/08/08/hulu-is-getting-rid-of-what-made-it-famous/|fecha=8 d'agostu de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódico=Washington Post|issn=0190-8286|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu to End Free TV Service|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hulu-end-free-tv-service-917917|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Hollywood Reporter|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

=== Hulu con TV en Direutu ===
En mayu de 2016, Hulu anunció qu'entamaba empezar a ufiertar un serviciu de IPTV over-the-top con &quot;programación en direutu de les marques de broadcast y cable&quot; en dalgún momentu del 2017. A finales de 2016, los copropietarios de la [[21st Century Fox]] y la compañía [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney]] alcordaron abastecer les sos canales al serviciu de streaming, xuniéndose tamién [[Time Warner]], que primeramente algamó un alcuerdu con Hulu.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Lieberman|nome=David|títulu=Disney And Fox Agree To Provide Sports And Broadcast Channels To Hulu|url=http://deadline.com/2016/11/disney-fox-agree-provide-sports-other-channels-hulu-1201846186/|fecha=1 de payares de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Deadline|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

El serviciu, comercializáu namái como &quot;Hulu con TV en Direutu&quot;, que s'acopla a les ufiertes de televisión en direutu cola biblioteca esistente de Hulu de la serie de televisión y películes, llanzar en beta'l 3 de mayu de 2017. El serviciu consiste en pagar 39,99$ per mes y apurre soporte pa [[Xbox One]], [[Apple TV]], [[Google Chromecast|Chromecast]], [[iOS]] y dispositivos [[Android]]. Ufierta secuencies en direutu de más de 50 canales d'espardimientu y cable d'orixe, incluyíos los noticiarios de les cinco principales cadenes d'espardimientu – [[American Broadcasting Company|ABC]], [[CBS]], [[NBC]], [[FOX|Fox]] y el [[The CW|CW]]– según canales de cable propiedá de Hulu Co-Parents, NBCUniversal, 21st Century Fox y la Walt Disney Company , xunto con [[CBS Corporation]], [[Turner Broadcasting System]], Scripps Networks Interactive y [[A+E Networks]] (que toma redes como CNN, Food Network, Disney Channel, [[A&amp;Y (canal de televisión)|A&amp;Y]], MSNBC y ESPN), col serviciu OTT de [[Showtime]] disponible como complementu por un suplementu. Na actualidá, el conteníu en direutu de les principales cadenes de televisión llindar a les estaciones de propiedá y operaes y afiliaos con sede en [[Nueva York]], [[Los Angeles]], [[Chicago]], [[San Francisco (California)|San Francisco]] y [[Filadelfia|Philadelphia]]; los representantes de Hulu afirmaron que se propón axustar alcuerdos de tresporte con grupos de radiodifusión de propiedá independiente pa llograr derechos de distribución a les estaciones locales d'otros mercaos.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=You can now watch 50-plus channels of live TV on Hulu with $39.99 upgrade|url=https://www.usatoday.com/story/tech/news/2017/05/03/net-videu-streamer-hulu-gets-3999-live-tv-upgrade/101218510/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=USA TODAY|idioma=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu Live TV launches in beta: What you need to know|url=http://www.techhive.com/article/3193912/streaming-services/hulu-live-tv-launches-in-beta-what-you-need-to-know.html|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=TechHive|idioma=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509022030/http://www.techhive.com/article/3193912/streaming-services/hulu-live-tv-launches-in-beta-what-you-need-to-know.html|archivedate=2017-05-09}}&lt;/ref&gt; Les carauterístiques inclúin la capacidá de crear seis perfiles de cuentes d'usuariu por una sola suscripción (con encamientos personalizaos del programa basaes nos programes favoritos d'un usuariu y distintes secuencies simultánees dependiendo del paquete)Audiència, deportes personalizaos, encamientos y una nube DVR con ente 50 y 200 hores d'almacenamientu dependiendo del nivel de serviciu (el DVR de nivel inferior nun tien funcionalidad de saltase los anuncios).&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu just launched its $40-a-month cable-TV competitor — here are all the details|url=http://www.businessinsider.com/hulu-live-tv-package-details-pricing-channels-features-2017-5|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Business Insider|idioma=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Gonzalez|nome=Sandra|títulu=Hulu launches live TV service|url=http://money.cnn.com/2017/05/03/media/hulu-live-tv-service/index.html|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=CNNMoney|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503203436/http://money.cnn.com/2017/05/03/media/hulu-live-tv-service/index.html|archivedate=2017-05-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Spangler|nome=Todd|títulu=Hulu Live TV Bundle: Full Channel Lineup|url=https://variety.com/2017/digital/news/hulu-live-tv-full-channel-lineup-1202407833/|fecha=3 de mayu de 2017|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Variety|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Audiencia ==
Los númberos d'audiencia pal sitiu son rastrexaos por empreses de midida como [[ComScore]], [[Nielsen Ratings|Nielsen ratings]] y [[Quantcast]]. En collaboración con ComScore, Hulu ye la primer empresa dixital en recibir midíes multiplataforma a un nivel individual qu'inclúi la co-visión de los dispositivos de los salones. Al factorizar esto, l'algame de Hulu ente los adultos (ente 18 y 49 años) aumenta un 50%.

Sicasí, la fiabilidá d'estes métriques foi cuestionada, en parte por cuenta de les estimaciones llargamente diverxentes. Por casu, ente mayu y xunu de 2010, ComScore actualizó la so metodoloxía de puntuación y les sos estimaciones pa Hulu cayeron de 43,5 millones d'espectadores a 24 millones nun solu mes.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Chmielewski|nome=Dawn C.|títulu=Hulu's sharp torne in viewership underscores inconsistency in measuring size of online audience|url=http://articles.latimes.com/2010/jul/26/business/la-fi-ct-hulu-20100721|fecha=26 de xunetu de 2010|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Los Angeles Times|issn=0458-3035|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; Nun informe de ComScore d'enclinos dixitales en 2010, l'informe de la ComScore ''Dixital Year in Review'' atopó que Hulu foi vistu'l doble de vegaes que los sitios web de los cinco redes principales de televisión combinaes.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Schonfeld|nome=Erick|títulu=ComScore: Hulu Is Watched Twice As Much As The 5 Major TV Networks Online Combined|url=https://techcrunch.com/2011/02/07/comscore-hulu-tv-networks/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=TechCrunch|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

A partir del 2016, el 69% de les visualizaciones de Hulu tienen llugar en televisiones regulares al traviés de dispositivos coneutaos.&lt;ref&gt;{{Cita publicación|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Broadcasting_%26_Cable&amp;oldid=812480486|títulu=Broadcasting &amp;amp; Cable|fecha=28 de payares de 2017|publicación=Wikipedia|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

== Programación ==

=== Socios de conteníu ===
Hulu distribúi videu nel so propiu sitiu web y sindica el so agospiamientu a otros sitios web,&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíu=Dana|nome=Rebecca|títulu=Can Hulu Find Its Mueyo With Viewers?|url=http://www.wsj.com/articles/SB120519822483125987|fecha=11 de marzu de 2008|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Wall Street Journal|issn=0099-9660|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; y dexa a los usuarios encuallar clips de Hulu nos sos sitios web.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.hulu.com/press/launch_press_release.html|títulu=hulu: Hulu.com Opens to Public Offers Free Streams of Hit TV Shows, Movies and Clips|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|fecha=18 de marzu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080318113552/http://www.hulu.com/press/launch_press_release.html|fechaarchivu=18 de marzu de 2008}}&lt;/ref&gt; Amás del NBC, programes y películes de la ABC y la Fox, Hulu lleva programes de networks tales como [[A&amp;Y (canal de televisión)|A&amp;Y]], Big Ten Network, [[Bravo]], [[Y!]], [[Fox Sports 2 (Estaos Xuníos)|Fox Sports 2]], [[FX (canal de televisión)|FX]], [[PBS]], [[NFL Network]], Oxygen, [[RT America]], [[Fox Sports 1 (Estaos Xuníos)|Fox Sports 1]], Esquire Network, [[Sundance TV (España)|SundanceTV]], [[Syfy]], [[USA Network]], [[NBCSN]], y fontes de comedia online como Onion News Network.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=TV Show News and Ratings - Live Feed|url=http://www.thrfeed.com/2009/04/abc-to-offer-shows-on-hulu.html|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Hollywood Reporter|idioma=en}}&lt;/ref&gt; Hulu retién ente'l trenta y el cincuenta per cientu de los ingresos publicitarios xeneraos polos programes que distribúi.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2011517934_bthulufuture05.html?syndication=rss|títulu=Business &amp; Technology {{!}} Hulu, the online-videu hub, contemplates its future {{!}} Seattle Times Newspaper|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=seattletimes.nwsource.com}}&lt;/ref&gt;
En payares de 2009, Hulu tamién empezó a establecer aliances con sellos discográficos p'allugar videos musicales y actuaciones de conciertos nel sitiu web, incluyendo [[EMI]] en payares de 2009,&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu, EMI Strike Deal for Music Videos, Concerts|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2356071,00.asp|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=PCMAG|idioma=en}}&lt;/ref&gt; y [[Warner Music Group]] n'avientu de 2009.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu, Warner Music Sign Deal for Music Content|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2357529,00.asp|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=PCMAG|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

A principios de marzu de 2010, [[Viacom]] anunció que taba llanzando dos de los espectáculos más populares del sitiu web, ''[[The Colbert Report]]'' y ''[[The Daily Show]]'', fora de Hulu.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Comedy Central yanks 'The Daily Show,' 'The Colbert Report' off Hulu|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/2010/03/03/2010-03-03_comedy_central_pulls_daily_show_and_colbert_off_hulu.html|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=NY Daily News|idioma=en}}&lt;/ref&gt; Los programes tuvieren emitiéndose en Hulu dende finales de 2008. Un voceru de Viacom señaló que &quot;nel modelu económicu actual, nun hai enforma por que sigamos nestos momentos. Si pueden llegar al puntu onde'l modelu de monetización seya meyor, entós podríamos volver.&quot; En febreru de 2011, dambos programes fueron disponibles para [[streaming]] en Hulu de nuevu. ''The Daily Show'' foi retiráu de Hulu en marzu de 2017 col fin d'emburriar a los espectadores a ver el programa nes aplicaciones de Viacom y [[Comedy Central]].

=== Conteníu orixinal ===
Dende'l 17 de xineru de 2011 hasta'l 24 d'abril de 2014, Hulu tresmitió la so propia serie ''The Morning After'', un espectáculu de noticies de la cultura pop. Foi producíu por Hulu en conxunción col HDFilms de Jace Hall y les estrelles Brian Kimmet y Ginger Gonzaga. Producir el programa foi un primer pasu pa la empresa, que nel pasáu foi principalmente una distribuidora de conteníu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://gigaom.com/videu/new-series-the-morning-after-nudges-hulu-into-production/|títulu=WebCite query result|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=www.webcitation.org|idioma=en|urlarchivu=https://www.webcitation.org/query?url=http://gigaom.com/videu/new-series-the-morning-after-nudges-hulu-into-production/&amp;date=2011-07-21|fechaarchivu=21 de xunetu de 2011}}&lt;/ref&gt;

El 16 de xineru de 2012, Hulu anunció que se tresmitiría'l so primer programa orixinal basáu en guiones, tituláu ''Battleground'', que s'estrenó en febreru de 2012. El programa emitir nel serviciu web gratuitu de Hulu en llugar d'en la suscripción basada en Hulu Plus. ''Battleground'' descríbese como un drama políticu al estilu documental.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Rohter|nome=Larry|títulu=Hulu Commissions Its First Original Scripted Programming|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/01/16/hulu-announces-first-original-script-based-program/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=ArtsBeat|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

Más tarde esi mesmu mes, Hulu anunció qu'emitiría ''The Fashion Fund'', una serie [[Telerrealidad|reality]] de seis partes, y el ganador del espectáculu recibiría 300.000$ pa empezar la so carrera.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu Adds Unscripted Series 'The Fashion Fund,' Accelerating Orixinal Content Effort|url=http://adage.com/article/mediaworks/hulu-introduces-fashion-fund-original-reality-series/232384/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

Pa siguir col so movimientu de programación orixinal, Hulu anunció qu'habría un total de siete programes orixinales que s'entamaron pa emitir nel so serviciu:''Battleground'', ''Day in the Life'', y ''Up to Speed'' fueron mentaos primeramente; y el 19 d'abril, Hulu amestó cuatro espectáculo más a la so llista: ''Don't Quit Your Daydream'', ''Flow'', ''The Awesomes'', y ''We Got Next''. Dalgunos d'estos programes empezaron a emitise en 2012, ente qu'otros estrenáronse nos próximos años.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Perez|nome=Sarah|títulu=Hulu Announces Four More Original Series, Bringing Total Lineup To Seven|url=https://techcrunch.com/2012/04/19/hulu-announces-four-more-original-series-will-feature-snl-vets-adrian-grenier-of-hbos-entourage-others/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=TechCrunch|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

El 21 de mayu de 2012, Hulu anunció que traería a [[Kevin Smith]] a la so llinia de programación orixinal. Smith presenta un programa de discutiniu sobre películes tituláu ''Spoilers'', que s'empezó a emitir a mediaos de 2012.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Wasserman|nome=Todd|títulu=Hulu to Launch New Show With Kevin Smith Plus 9 Other Titles|url=http://mashable.com/2012/05/21/hulu-new-shows-kevin-smith/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Mashable|idioma=en}}&lt;/ref&gt;

En marzu de 2016, Lionsgate Premiere y Hulu adquirieron conxuntamente los derechos de distribución de la película ''Joshy'',&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Busch|nome=Anita|títulu=Lionsgate, Hulu Acquire Comedy 'Joshy'|url=http://deadline.com/2016/03/lionsgate-hulu-joshy-1201712664/|fecha=2 de marzu de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Deadline|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt; que foi llanzada más palantre el 12 d'agostu de 2016.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=[Sundance Review] Joshy|url=https://thefilmstage.com/reviews/sundance-review-joshy/|fecha=26 de xineru de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Film Stage|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

El 4 de mayu de 2016, Hulu adquirió ''The Beatles: Eight Days a Week'', como la so primer alquisición documental, como parte d'una coleición de películes documentales de Hulu.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu is getting into documentaries, starting with Ron Howard's Beatles filme|url=https://www.theverge.com/2016/5/4/11589950/hulu-documentaries-ron-howard-the-beatles-eight-days-a-week|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Verge}}&lt;/ref&gt; La película estrenóse teatralmente el 15 de setiembre, antes de debutar nel serviciu de streaming el 17 de setiembre.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=WATCH THE TRAILER FOR 'THE BEATLES: EIGHT DAYS A WEEK - THE TOURING YEARS'|url=http://www.thebeatles.com/news/watch-trailer-beatles-eight-days-week-touring-years|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Beatles|idioma=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624042652/http://www.thebeatles.com/news/watch-trailer-beatles-eight-days-week-touring-years|archivedate=2016-06-24}}&lt;/ref&gt;

=== South Park ===
El 12 de xunetu de 2014, anuncióse que Hulu roblara un contratu de trés años de compra de derechos de tresmisión en llinia esclusivos de la biblioteca [[South Park]]. Al traviés del alcuerdu, el sitiu web de South Park Studios foi alimentáu por Hulu videu y la publicidá destacao.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.businesswire.com/news/pecom/20140712005015/en|títulu=Hulu and South Park Announce Exclusive Multi-Year Content Licensing Deal at 2014 Television Critics Association Summer Press Tour {{!}} Business Wire|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=www.businesswire.com|idioma=en}}&lt;/ref&gt; Xunto con esto, el nome del dominiu camudó de &quot;SouthParkStudios.com&quot; a &quot;southpark.cc.com&quot;.&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=South Park - Watch Full Episodes, Clips &amp; More|url=http://southparkstudios.com/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=South Park - Watch Full Episodes, Clips &amp; More|url=http://southpark.cc.com/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt; Enantes, el programa había estáu disponible en Netflix.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Netflix removes South Park and other titles from its library|url=http://www.knowyourmobile.com/apps/20082/netflix-removes-south-park-and-other-titles-its-library|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Know Your Mobile|idioma=en}}&lt;/ref&gt; El llanzamientu del nuevu sitiu causó dellos problemes téunicos, que fueron resueltos dexando que los fans vieren episodios y clips ensin censura&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.maxim.com/gadgets/all-uncensored-south-park-episodes-available-legally-free-online|títulu=All Uncensored South Park Episodes Available (Legally) Free Online {{!}} Maxim|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|fecha=19 d'ochobre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141019085802/http://www.maxim.com/gadgets/all-uncensored-south-park-episodes-available-legally-free-online|fechaarchivu=19 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt;. Pa los espectadores fora de los Estaos Xuníos, dellos episodios y clips inda circulen al traviés de los &quot;clásicos&quot; xugadores de South Park y nada camudó aparte del nuevu diseñu del sitiu. Un puñáu de países tamién tienen les sos propies versiones alcontraes de sitios de South Park, cola antigua esperiencia.&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=South Park – New Site FAQs|url=http://southpark.cc.com/blogue/2014/07/28/south-park-new-site-faqs|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

Anuncióse qu'a partir de setiembre de 2014, dempués del estrenu de la temporada 18, namái 30 episodios escoyíos ufiertar pa la visualización gratuita nun momentu nel sitiu web, con nuevos episodios que taríen disponibles pa un mes enteru a partir del día siguiente a la so emisión orixinal. Tola serie ta disponible pa ver nel serviciu de suscripción de Hulu.

=== AT&amp;T ===
El 14 de mayu de 2015, [[AT&amp;T]] dio con un alcuerdu con Hulu que daría a los sos veceros accesu al serviciu de streaming tantu en graes regulares como Premium.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=AT&amp;T strikes deal with Hulu to offer subscription service to its customers|url=http://www.thedrum.com/news/2015/05/14/att-strikes-deal-hulu-offer-subscription-service-its-customers|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Drum|idioma=en}}&lt;/ref&gt; El 22 d'ochobre de 2016, AT&amp;T anunció un alcuerdu pa mercar [[Time Warner]], que tien el 10% de Hulu, por 108,7 mil millones de dólares.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=AT&amp;T agrees to buy Time Warner for $85.4 billion|url=https://www.usatoday.com/story/money/2016/10/22/reports-t-agrees-buy-time-warner-more-than-80b/92589816/|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=USA TODAY|idioma=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Gryta|nome=Thomas|títulu=AT&amp;T Reaches Deal to Buy Time Warner for $85.4 Billion|url=http://www.wsj.com/articles/at-t-reaches-deal-to-buy-time-warner-for-more-than-80-billion-1477157084|fecha=23 d'ochobre de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Wall Street Journal|issn=0099-9660|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Littleton|nome=Cynthia|títulu=AT&amp;T Sets $85.4 Billion Time Warner Deal, CEOs Talk 'Unique' Potential of Combination|url=https://variety.com/2016/biz/news/att-time-warner-deal-1201897938/|fecha=22 d'ochobre de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Variety|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== Neon Alley ===
Al entamu d'abril de 2014, [[Neon Alley]], un serviciu de streaming empobináu al anime 24/7 de [[VIZ Media|Viz Media]] qu'empezó'l 2 d'ochobre de 2012,&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Viz Debúes Neon Alley|url=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2012-10-02/viz-debúes-neon-alley|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Anime News Network|idioma=en}}&lt;/ref&gt; coles mesmes nos mercaos d'[[Estaos Xuníos]] y [[Canadá]] (similar a Æsir Media Group LLC y Valkyrie Media Partners LLC ' s, [[Anime Network]], The Chernin Group y el [[Crunchyroll|CrunchyRoll]] de [[TV Tokyo]] y el [[Aniplex of America]] del Aniplex Channel), descontinuó el so formatu de rede web y rellanzóse como un serviciu gratuitu de videu en demanda (FVOD) en streaming d'anime al mercáu d'Estaos Xuníos al traviés del so sitiu web o dispositivos coneutaos a Internet al traviés de Hulu. Como resultancia, con Hulu siendo incapaz de tresmitir al mercáu canadianu, Neon Alley dexó de tresmitir a esi mercáu y acutó el so serviciu al mercáu d'Estaos Xuníos solamente. Esto dexa a [[Anime Network]], [[Crunchyroll|CrunchyRoll]], [[Daisuki]] y Aniplex Channel como los únicos servicios de streaming centraos nel anime que tresmiten al mercáu canadianu coles mesmes que'l mercáu d'Estaos Xuníos, anque estos cuatro siguen güei. El 21 de xunetu de 2016, Tubi TV anunció qu'empezaren a tresmitir ciertos títulos viz en Canadá.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://tubitv.com/blogue/2016/07/21/stream-naruto-sailor-moon-viz-media-partners-tubi-tv-deliver-free-anime/|títulu=Stream Naruto, Sailor Moon &amp; More: VIZ Media Partners with Tubi TV to Deliver Free Anime {{!}} Tubi|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=tubitv.com|idioma=en-US}}&lt;/ref&gt;

Tien De tenese en cuenta que Hulu ye conocíu por streaming de títulos d'anime de munchos distribuidores, incluyendo [[Funimation]], [[TMS Entertainment]], y [[Bandai Visual]], amás de [[VIZ Media|Viz Media]].

=== Networks ===
* [[A+E Networks]]: [[A&amp;Y (canal de televisión)|A&amp;Y]], [[FYI]], [[History (canal de televisión)|History]], [[Lifetime (canal de televisión)|Lifetime]], [[Military History]], Viceland
* [[AMC Networks International|AMC Networks]]: [[AMC (canal de televisión)|AMC]], [[Sundance TV (España)|SundanceTV]], WE tv, BBC America
* ANU TV-Novosti: [[RT America]]
* Conteníu de la [[CBS]] en Xapón y los Estaos Xuníos: [[CBS]], CBS Sports Network
* [[Discovery Communications]]: [[Animal Planet]], [[Discovery Channel]], [[Discovery n'Español]], [[Discovery Dixital Networks]], [[Destination America]], [[Investigation Discovery]], [[TLC (canal de televisión)|TLC]], [[Hub Network|Discovery Family]]
* [[21st Century Fox]]: [[FOX|Fox]], [[Fox News Channel]], Fox Business Network, [[FX]], [[FX Movie Channel]], [[FXX]], [[National Geographic Channel]], Big Ten Network, [[Fox Sports 1 (Estaos Xuníos)|Fox Sports 1]], [[Fox Sports 2 (Estaos Xuníos)|Fox Sports 2]]
* [[NBCUniversal]]: [[CNBC]], [[MSNBC]], [[NBC]], [[NBCSN]], Oxygen, [[Syfy]], [[USA Network]], [[Bravo (canal de televisión)|Bravo]], [[Y!]], Universal Kids
* [[HBO]] (por 14.99$ extra al mes)
* [[Cinemax]] (por 9.99$ extra al mes)
* [[Showtime (canal de televisión)|Showtime]] (por 8.99$ extra al mes)
* [[Time Warner]]: [[Adult Swim]], [[Cartoon Network]], [[The CW]], [[TNT (canal de televisión)|TNT]], [[TBS (canal de television)|TBS]]
* [[Viacom Media Networks]]: [[Black Entertainment Television|BET]], [[Comedy Central]], [[MTV]], [[Nickelodeon]], [[TV Land]], [[VH1]], [[Spike TV|Spike]], [[CMM TV|CMT]], Logo TV
* [[The Walt Disney Company|Disney]]: [[ABC Studios|ABC]], [[Disney Channel]], [[Disney XD]], [[Disney Junior]], [[Freeform]]
* [[ION Television|Ion Television]]
* [[PBS]]
* [[Starz Inc|Starz Inc.: Starz]]
* [[Univision|Univision: Fusion]]
* [[Televisión Azteca|Azteca International Corporation: Azteca]]

=== Productores y distribuidores ===
* [[20th Century Fox|20th Television]], 20th Century Fox Television
* [[Aniplex of America]]
* Annapurna Pictures
* Cinedigm
* [[Cablevision (Estaos Xuníos)|Cablevision]]
* [[CBS Corporation]], [[CBS Television Studios]]
* Discotek Media *
[[Disney-ABC Domestic Television]], [[ABC Studios]]
* [[DreamWorks Pictures]]
* [[Endemol]]
* [[Funimation]]
* [[FremantleMedia|Fremantle Media]]
* Green Apple Entertainment
* [[Lions Gate Entertainment|Lionsgate]]
* [[Maiden Japan]]
* [[MGM]]
* [[Media Blasters]]
* [[NBCUniversal]], [[Universal Television]]
* [[NIS America]]
* Nutri Ventures Corporation
* Right Stuf
* [[Sentai Filmworks]]
* [[Sony Pictures Entertainment]]
* [[Time Warner|TimeWarner]]
* [[Univision]]
* [[Viacom]]
* [[VIZ Media|Viz Media]]
* [[Warner Bros.|Warner Bros. Television Distribution]], [[Warner Bros. Television]]
* Wise Entertainment

=== Plataformes internacionales ===
* DramaFever (programes asiáticos y llatinos)
* Viki (programes asiáticos)

=== Hulu Esclusivu ===
* ''[[Please Like Me]]'' (TBA) (US Only, Season 4–Onwards)
* ''The Dam Keeper'' (TBA) (Xapón solo)
* ''Marvel's Runaways'' (2017-presente)
* ''There's...Johnny! (TV series)'' (2017-presente)
* ''[[Dimensión 404|Dimension 404]]'' (2017-presente)
* ''[[The Handmaid's Tale]]'' (2017)
* ''Shut Eye'' (2016)
* ''[[Chance (serie de televisión)|Chance]]'' (2016)
* ''Freakish'' (2016)
* ''The Path'' (2016)
* ''[[11.22.63]]'' (2016)
* ''All My Children'' (2013)
* ''[[The Booth at the End]]'' (2011 US y Xapón)
* ''Casual'' (2015–presente)
* ''[[Coronation Street]]'' (2013–presente)
* ''[[Deadbeat]]'' (2014–presente)
* ''[[Difficult People]]'' (2015–Presente)
* ''East Los High'' (2013–presente)
* ''Endgame'' (2011)
* ''[[Freshmeat|Fresh Meat]]'' (2012 US namái 
* ''Filthy Rich'' (2016 US namái&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.stuff.co.nz/entertainment/80309995/Local-drama-Filthy-Rich-sold-to-US-streaming-giant-Hulu|títulu=Local drama Filthy Rich sold to US streaming giant Hulu|publisher=Stuff.co.nz|date=24 de mayu de 2016|fechaaccesu=5 de xineru de 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Home and Away]]'' (2015–presente)
* ''The Hotwives'' (2014–presente)
* ''[[Line of Duty]]'' (2012–2014)
* ''Little Mosque on the Prairie'' (2007–2012)
* ''[[The Mindy Project]]'' (2015–2017) (Season 4–en cursu)
* ''[[Misfits (serie de televisión)|Misfits]]'' (2011 US namái 
* ''Mongrels'' (2011 US namái 
* ''Moone Boy'' (2013–presente)
* ''Mother Up!'' (2013–presente)
* ''[[Neighbors|Neighbours]]'' (2014–presente)
* ''One Life to Live'' (2013)
* ''The Only Way Is Essex'' (2010–presente)
* ''[[Pramface (serie de televisión)|Pramface]]'' (2012 US namái 
* ''Prisoners of War'' (2010–presente)
* ''[[The Promise]]'' (2013)
* ''Rev.'' (2011 US namái 
* ''[[Spy]]'' (2011 US namái 
* ''[[The Straits]]'' (2012)
* ''The Thick of It'' (2012 US namái 
* ''Whites'' (2011 US namái 
* ''The Yard'' (2011 US namái 

== Disponibilidad ==
A partir de xunu de 2015, l'accesu a Hulu nun ta disponible internacionalmente fuera de los Estaos Xuníos y Xapón.

=== Espansión internacional ===
En xunetu de 2010, el [[Financial Times]] reveló que Hulu tuviera trabayando en planes pa un llanzamientu internacional de Hulu Plus mientres dellos meses, ya identificara al [[Reinu Xuníu]] y [[Xapón]] como mercaos onde la so páxina web gratuita y modelu de suscripción podría funcionar.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/f01d42b0-8ade-11df-bead-00144feab49a.html|títulu=Subscribe to read|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=Financial Times}}&lt;/ref&gt; El direutor executivu de Hulu, Jason Kilar, espresó'l so convencimientu de que'l modelu de los Estaos Xuníos podría retrucar en cualesquier parte, diciendo: &quot;Nun vamos conformar hasta qu'esti seya un serviciu global&quot;.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Hulu 'puts UK launch back on axenda'|url=http://www.digitalspy.co.uk/digitaltv/news/a240992/hulu-puts-uk-launch-back-on-axenda.html|fecha=9 de xunetu de 2010|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Digital Spy|idioma=en}}&lt;/ref&gt; La primer espansión de Hulu nun mercáu internacional tuvo llugar col llanzamientu d'un serviciu en Xapón el 1 de setiembre de 2011.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.washingtonpost.com/business/summary-box-hulu-launches-videu-subscription-service-in-japan/2011/09/01/gIQAyExOuJ_story.html|títulu=- The Washington Post|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=Washington Post}}&lt;/ref&gt;

==== Nippon TV adquier el serviciu xaponés de Hulu ====
El 27 de febreru de 2014, Nippon Television Network Corporation ([[Nippon TV]]) adquirió'l negociu xaponés de Hulu. La transaición, que ta suxeta a ciertes condiciones regulatorias, marcó la entrada de Nippon TV nel negociu SVOD (Subscription Videu On Demand). Al traviés de l'alquisición, el serviciu de Hulu sigue ufiertando a los consumidores xaponeses conteníu premium, qu'inclúi películes de [[Hollywood]] y xaponeses, drames y programes de televisión populares. Amás, los populares programes de Nippon TV y el so conteníu orixinal esclusivu llanzar nel serviciu Hulu en Xapón, ampliando la so ufierta de conteníu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20140227006802/en/Nippon-TV-Acquires-Hulu-Service-Japan#.VDgcsdTF9_0Hi|títulu=Nippon TV Acquires Hulu Service in Japan|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|sitiuweb=www.businesswire.com|idioma=en}}&lt;/ref&gt; Los usuarios xaponeses tienen accesu a una biblioteca de populares programes de televisión como la franquicia de ''[[CSI]]'', ''[[Grey's Anatomy]]'', ''[[Prison Break]]'' y ''[[Ugly Betty]]'', y tamién películes como ''[[Armageddon (película)|Armageddon]]'', ''[[Men in black (pelicula)|Men in Black]]'' y ''[[Pirates of the Caribbean]]''.

=== Ausencia nel mercáu canadianu ===
Hulu nun puede llanzase en Canadá debíu al tamañu relativamente pequeñu del mercáu publicitariu online&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=Mudhar|nome=Raju|títulu=Why these five well-known online services snub Canada|url=https://www.thestar.com/business/2016/01/04/why-are-these-five-well-known-online-services-snubbing-canada.html|fecha=4 de xineru de 2016|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Toronto Star|issn=0319-0781|idioma=en-CA}}&lt;/ref&gt; de Canadá y porque les cadenes de televisión yá tienen los derechos esclusivos de tresmisión online en Canadá con dellos títulos ufiertaos en Hulu, incluyíos munchos programes de la rede de televisión d'Estaos Xuníos.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Answerman - Life Is Just A Game|url=https://www.animenewsnetwork.com/answerman/2015-02-20/.85204|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=Anime News Network|idioma=en}}&lt;/ref&gt; L'ausencia de Hulu nel mercáu canadianu xeneró esmolición ente los fanáticos de la serie ''[[The Mindy Project]]'' cuando foi atayada por Fox na primavera de 2015 y darréu recoyíu por Hulu; la emisora canadiana del programa, [[City]], darréu anunció que siguiría tresmitiendo la serie en Canadá.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|títulu=Mindy Project staying on City despite being dropped by Fox|url=https://www.thestar.com/entertainment/television/2015/05/25/mindy-project-staying-on-city-despite-being-dropped-by-fox.html|fecha=25 de mayu de 2015|fechaaccesu=11 d'avientu de 2017|periódicu=The Toronto Star|issn=0319-0781|idioma=en-CA}}&lt;/ref&gt; Na actualidá, los consumidores canadianos tienen accesu a dellos sistemes de tresmisión, incluyida una versión canadiana de [[Netflix]], Amazon Prime Videu, CraveTV y [[Crackle]], pero con CraveTV tresmitiendo dellos programes de plataformes inaccesibles pa espectadores canadianos como Hulu.

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{Tradubot|Hulu}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Web 2.0]]
[[Categoría:Comunidaes virtuales]]
[[Categoría:Sitios web d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:NBC]]
[[Categoría:Hulu]]</text>
      <sha1>h16ln3sfxg3uzupxty1tn3l0tc0bs3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paolo Gentiloni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138095</id>
    <revision>
      <id>4527095</id>
      <parentid>4512363</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T21:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13588" sha1="rklow1p3pjom758hh74pp7y770z88mh" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Paolo Gentiloni Silveri'''&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.camera.it/leg17/29?shadow_deputato=300637&amp;idpersona=300637&amp;idlegislatura=17 |títulu=Camera dei Deputati - Paolo Gentiloni Silveri}}&lt;/ref&gt; {{nym}} ye un [[periodista]] y [[políticu]] [[Italia|italianu]], miembru del [[Partíu Democráticu (Italia)|Partíu Democráticu]] y ex [[Primer Ministru d'Italia|presidente del Conseyu de Ministros de la República Italiana]]. Tamién foi [[Cámara de Diputaos (Italia)|diputáu]], [[Ministeriu d'Asuntos Esteriores (Italia)|ministru d'Asuntos Esteriores d'Italia]] de [[Matteo Renzi]] y ministru de Comunicaciones de [[Romano Prodi]].

==Primeros años y familia==
Ye descendiente del [[Conde]] [[Gentiloni Silveri]], que ta rellacionáu col políticu italianu [[Vincenzo Ottorino Gentiloni]], líder de la [[Unión Eleutoral Católica Italiana]], partíu políticu conservador. Tien el títulu de [[nobile]] de [[Filottrano]], nobile de [[Cingoli]] y nobile de [[Macerata]].&lt;ref&gt;{{cita llibru |títulu=[[Annuario della nobiltà italiana]] |autor=Andrea Borella |editorial=S.A.G.I. |añu=2014 |volume=parte II |páxina= 913}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.lastampa.it/2014/11/01/italia/politica/quel-ministru-rutelliano-politicamente-renziano-prima-ancora-di-renzi-2LRqv0TzRCJU7zJcm8eP6L/premium.html|títulu=Quel ministru rutelliano che yera renziano prima ancora del premier|cita=Casa Gentiloni è unu degli appartamenti del palazzo interamente di proprietà dei discendenti del famosu conte Ottorino Gentiloni Silverj, uomo di fiducia di Pio X y promotore del «patto» col quale i cattolici tornarono a votara nelle elezioni del 1913. Ma del sangue blu dei suoi antenati Paolo Gentiloni hai mantenuto poco|4=}}&lt;/ref&gt;

Asistió al [[Llicéu Clásicu Torquato Tasso]] en Roma y graduóse en [[ciencies polítiques]] na [[Universidá de Roma La Sapienza]]. Gentiloni tamién ye [[periodista]] d'oficiu.&lt;ref name=giornale&gt;[http://www.ilgiornale.it/news/politica/scalata-conte-gentiloni-figlioccio-rutelli-agli-esteri-1064224.html Il Giornale], 1° novembre 2014&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/maggio%202007/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/gentiloni_paolo_it.html|títulu=Biografia sul sito web del Governo Italianu (2007)|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20210310183102/http://www.sitiarcheologici.palazzochigi.it/www.governo.it/maggio%202007/www.governo.it/Governo/Biografie/ministri/gentiloni_paolo_it.html|fechaarchivu=2021-03-10}}&lt;/ref&gt;

Ta casáu cola arquiteuta Emanuela Mauro.&lt;ref name=sole24ore&gt;[http://argomenti.ilsole24ore.com/paolo-gentiloni.html Paolo Gentiloni], Sole 24 ore&lt;/ref&gt;

==Carrera política==
En 1993 convertir nel voceru de [[Francesco Rutelli]] y desempeñóse como asesor nel [[Conceyu de Roma]] n'asuntos de xubilaos y turismu.&lt;ref name=sole24ore/&gt; Coordinó numberoses campañes eleutorales y en 2002 foi miembru fundador del partíu [[Democracia ye Llibertá-La Margarita]]. Foi voceru de comunicaciones del partíu mientres cinco años.&lt;ref name=&quot;pd&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.partitodemocratico.it/utenti/profilo.htm?id=2707 |títulu=Profilo personale. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141031181632/http://www.partitodemocratico.it/utenti/profilo.htm?id=2707 |fechaarchivu=2014-10-31 }}&lt;/ref&gt;

Dempués de les [[Eleiciones xenerales d'Italia de 2001|eleiciones xenerales de 2001]], foi escoyíu miembru de la [[Cámara de Diputaos (Italia)|Cámara de Diputaos]], siendo escoyíu depués como Presidente del Comité de vixilancia de los servicios de radiodifusión del Parllamentu. Foi reelixíu nes [[Eleiciones xenerales d'Italia de 2006|eleiciones de 2006]] como miembru de [[L'Ulivo]], la coalición política liderada pol economista Romano Prodi, que fuera primer ministru ente 1996 y 1998. Dempués de la victoria de centru esquierda, Gentiloni foi nomáu ministru de Comunicaciones nel segundu gobiernu de Prodi.&lt;ref name=&quot;pd&quot;/&gt;

Ente 2006 y 2007 como ministru de Comunicaciones intentó realizar cambeos en [[RAI]], la televisión pública italiana, especialmente n'asuntos relativos a la publicidá privao que seríen llindaos. Presentó dos proyeutos de llei nel Parllamentu que nun fueron aprobaos. Tamién propunxo que la emisora fuera dirixida por una fundación y que se modificar el Conseyu d'Alministración. Les sos propuestes fueron conocíes como la Reforma Gentiloni.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.pubblicitaitalia.it/news.asp?id_news=36183 |títulu=Gentiloni: &quot;a metà ottobre riformeremo la Gasparri&quot; el so Pubblicità Italia |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070928010316/http://www.pubblicitaitalia.it/news.asp?id_news=36183 |fechaarchivu=2007-09-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rifgent&gt;[http://www.repubblica.it/2006/10/sezioni/politica/riforma-gasparri/riforma-gasparri/riforma-gasparri.html Tv, via llibera alla riforma della Gasparri. posizione dominante con il 45% degli spot], [[la Repubblica]], 12 ottobre 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.francoabruzzo.it/document.asp?DID=1615 Il ddl Gentiloni di riforma delle tv. Una rete Rai y una Mediaset analogiche saranno trasferite sul digitale], FrancoAbruzzo.it&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.civile.it/mobile/visual.php?num=29959 Riforma televisiva: -y linee guida di Gentiloni], Civile.it&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.it/books?id=8NGqucNansYC&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=ddl+gentiloni+riforma+settore+televisivu+2006&amp;source=bl&amp;ots=hz6f9ZTdEe&amp;sig=lfjKsbbwLedBHDoKbax2-DZ8Huc&amp;hl=it&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjr3dOHjLTKAhVGmw4KHax_CL4Q6AEIMDAD#v=onepage&amp;q=ddl%20gentiloni%20riforma%20settore%20televisivu%202006&amp;f=false Convergenza: la &quot;convergenza&quot; nelle telecomunicazioni e il diritto d'autore ...] di Vincenzo Franceschelli, p. 73-74&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.senato.it/service/PDF/PDFServer/DF/195356.pdf S 1588/2007]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.repubblica.it/2007/05/sezioni/politica/rai-cda/approvato-ddl/approvato-ddl.html Sì del Cdm alla riforma della Rai. Una fondazione guiderà la tv pubblica], [[la Repubblica]], 17 maggio 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Paolo Santalucia, [http://dirittoditutti.giuffre.it/psixsite/Archivio/Articoli%20gi_%20pubblicati/Primu%20pianu/default.aspx?id=829 la riforma della RAI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201224505/http://dirittoditutti.giuffre.it/psixsite/Archivio/Articoli%20gi_%20pubblicati/Primu%20pianu/default.aspx?id=829 |date=2016-02-01 }}, Giuffrè.it 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.francoabruzzo.it/document.asp?DID=1624 Il “ddl Gentiloni” di riforma della Rai (1588/2007)], FrancoAbruzzo.it&lt;/ref&gt;

Gentiloni foi unu de los 45 miembros fundadores del comité nacional del [[Partíu Demócrata (Italia)|Partíu Demócrata]] en 2007, formáu pola unión de los socialistes democráticos de los [[Demócrates d'Izquierda]] y l'izquierdista La Margarita. Foi reelixíu nes eleiciones xenerales de 2008, que vio la victoria de la coalición conservadora liderada por [[Silvio Berlusconi]].&lt;ref name=&quot;pd&quot;/&gt;

El 6 d'abril de 2013 foi candidatu nes eleiciones primaries pa escoyer el candidatu de centru izquierda a l'alcaldía de [[Roma]], quedando terceru dempués d'[[Ignazio Marín]], que se convirtió depués nel alcalde, y el periodista David Sassoli.&lt;ref&gt;[http://www.firstonline.info/a/2013/04/08/primarie-pd-a-roma-stravince-marín-secondo-sassol/817bc555-db1c-4917-beff-b446aa0y4f00 Primarie Pd, a Roma stravince Marín: secondo Sassoli, terzo Gentiloni]&lt;/ref&gt; La so candidatura fuera anunciada n'avientu de 2012.&lt;ref&gt;{{cita noticia|url=http://www.ilmessaggero.it/ROMA/CAMPIDOGLIO/campidoglio_gentiloni_la|títulu=Campidoglio, Gentiloni el so Twitter:
«El mio candido alle primarie»|publicación=Il Messaggero.it|fecha=5 dicembre 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024175212/https://www.ilmessaggero.it/ROMA/CAMPIDOGLIO/campidoglio_gentiloni_la|archivedate=2020-10-24|fechaaccesu=2018-06-17}}&lt;/ref&gt;

Gentiloni foi escoyíu de nuevu en Cámara de Diputaos nes [[Eleiciones xenerales d'Italia de 2013|eleiciones xenerales de 2013]], na coalición de centru izquierda [[Italia. Bien Común]] dirixida por [[Pier Luigi Bersani]], secretariu del Partíu Demócrata.&lt;ref name=&quot;pd&quot;/&gt;

=== Ministru d'Asuntos Esteriores ===
{{VT|Rellaciones Esteriores d'Italia}}
[[Ficheru:Secretary Kerry Speaks to the Press (27639382360).jpg|thumb|250px|left|Gentiloni y [[John Kerry]], [[Secretariu d'Estáu de los Estaos Xuníos]], en [[Roma]], xunu de 2016.]]
El 31 d'ochobre de 2014 foi nomáu ministru d'Asuntos Esteriores pol primer ministru [[Matteo Renzi]]. Gentiloni reemplazó a [[Federica Mogherini]], que se convirtió na alta representante de la [[Xunión Europea]] p'Asuntos Esteriores y Política de Seguridá.&lt;ref&gt;[http://www.repubblica.it/politica/2014/10/31/news/renzi_ministru_esteri-99422968/ Gentiloni giura al Quirinale, è il nuovo ministru degli Esteri: &quot;Governo dev'essere all'altezza&quot;]&lt;/ref&gt;

El 13 de febreru de 2015, mientres una entrevista nuna canal de televisión, Gentiloni afirmó que «si ye necesariu, Italia va tar llista pa lluchar en [[Libia]] contra'l [[Estáu islámicu]], porque'l gobiernu italianu nun puede aceptar la idea de qu'haya una amenaza terrorista activa a poques hores d'Italia en barcu».&lt;ref&gt;{{Cita web |url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/italy-ready-fight-libya-needed-foreign-minister-202348452.html |títulu=Italy &quot;ready to fight&quot; in Libya if needed - foreign minister |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151117061744/https://en-maktoob.news.yahoo.com/italy-ready-fight-libya-needed-foreign-minister-202348452.html |fechaarchivu=2015-11-17 }}&lt;/ref&gt; A otru día Gentiloni foi amenaciáu pol Estáu Islámicu, que lo acusó de ser un [[Cruzaes|cruzáu]] y ministru d'un país enemigu.&lt;ref&gt;[http://www.repubblica.it/esteri/2015/02/14/news/is_isis_terrorismu_radio_dello_stato_islamico_cita_gentiloni_ministru_dell_italia_crociata-107316671/?ref=HREC1-2 Terrorismu, radio dello Stato islamico cita Gentiloni: &quot;Ministru dell'Italia crociata&quot; ]&lt;/ref&gt;

En marzu de 2015 Gentiloni visitó [[Méxicu]] y [[Cuba]], onde s'axuntó col presidente [[Raúl Castro]], asegurando'l sofitu italianu pa la normalización de les rellaciones ente Cuba y [[Estaos Xuníos]].&lt;ref&gt;[http://www.lastampa.it/2015/03/13/esteri/gentiloni-incontra-raul-capo-a-cuba-3GsQ6rj8utBQ67S0IpG2RN/pagina.html Gentiloni incontra Raúl Castro a Cuba]&lt;/ref&gt;

El 11 de xunetu de 2015, un [[coche bomba]] españó a les afuerzas del [[consuláu]] italianu n'[[El Cairu]], [[Exiptu]], matando a una persona y mancando a otros cuatro. L'Estáu Islámicu almitió la so responsabilidá.&lt;ref&gt;{{cita web|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-11/306244-isis-claims-responsibility-for-bomb-attack-against-italian-consulate-in-cairo.ashx |títulu=ISIS claims responsibility for bomb attack against Italian consulate in Cairo &amp;#124; News , Middle East |editorial=The Daily Star |fecha=6 de xunetu de 2015 |fechaaccesu=11 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33491512 |títulu=Islamic State 'behind blast' at Italian consulate in Cairo - BBC News |editorial=Bbc.com |fecha= |fechaaccesu=11 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|autor= |url=http://edition.cnn.com/2015/07/11/middleeast/egypt-cairo-explosion/index.html |títulu=1 dead in car bomb blast at Italian Consulate in Egypt - CNN.com |editorial=Edition.cnn.com |fecha= |fechaaccesu=11 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt; El mesmu día Gentiloni declaró qu'Italia non se dexará amedranar» y que va siguir na llucha contra'l [[terrorismu]].&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/article/pti-stories/italy-not-intimidated-by-cairo-consulate-attack-minister-115071100255_1.html Italy not 'intimidated' by Cairo consulate attack: Foreign Minister Paolo Gentiloni]&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
*[[Rellaciones Esteriores d'Italia]]
*[[Gobiernu d'Italia]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Paolo Gentiloni}}
* [https://web.archive.org/web/20070108045945/http://www.paologentiloni.it/ Sitiu web oficial]
{{Twitter|PaoloGentiloni}}
* [http://www.deputatipd.it/deputati/gentiloni-silveri-paolo Perfil na Cámara de Diputaos d'Italia]
*[http://www.cidob.org/biografias_lideres_politicos/europa/italia/paolo_gentiloni Biografía por CIDOB] (n'español)
{{traducíu ref|en|Paolo Gentiloni|trad=parcial}}
{{traducíu ref|it|Paolo Gentiloni|trad=parcial}}

{{Socesión
|predecesor = [[Mario Landolfi]]
|títulu = [[Ficheru:Emblem of Italy.svg|25px]]&lt;br /&gt;[[Gobiernu d'Italia|Ministru de Comunicaciones d'Italia]]
|periodu = [[2006]]-[[2008]]
|socesor = [[Claudio Scajola]] &lt;br/&gt;&lt;small&gt;(Desenvolvimientu Económicu)&lt;/small&gt;
| títulu2 = [[Ficheru:Emblem of Italy.svg|25px]]&lt;br /&gt;[[Gobiernu d'Italia|Ministru d'Asuntos Esteriores y Cooperación Internacional d'Italia]]
| periodu2 = [[2014]]-[[2016]]
| predecesor2 = [[Federica Mogherini]]
| socesor2 = [[Angelino Alfano]] 
| títulu3 = [[Ficheru:Flag of the Prime Minister of Italy.svg|35px]]&lt;br&gt;[[Presidente del Conseyu de Ministros d'Italia]]
| periodu3 = [[2016]]-[[2018]]
| predecesor3 = [[Matteo Renzi]]
| socesor3 = [[Giuseppe Conte]]
|predecesor4 = [[Maurizio Martina]]
|títulu4 = [[Ficheru:Emblem of Italy.svg|25px]]&lt;br /&gt;[[Gobiernu d'Italia|Ministru de Política Agrícola, Alimentaria y Forestal d'Italia]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Interín&lt;/small&gt;
|periodu4 = [[2018]]
|socesor4 = [[Gian Marco Centinaio]]
}}

{{NF|1954||Gentiloni, Paolo}}

{{Tradubot|Paolo Gentiloni}}

[[Categoría:Persones de Roma]]
[[Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Democráticu (Italia)]]
[[Categoría:Diputaos y diputaes d'Italia]]
[[Categoría:Ministros y ministres d'Italia]]</text>
      <sha1>rklow1p3pjom758hh74pp7y770z88mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Escudu Canadiense</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138837</id>
    <redirect title="Escudu canadianu" />
    <revision>
      <id>4527106</id>
      <parentid>1564577</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T00:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>5110</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Iguando la redireición doble a [[Escudu canadianu]]</comment>
      <origin>4527106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="4dyo7jpibugnloqjsfq4oiujaw4zguf" xml:space="preserve">#REDIRECCIÓN [[Escudu canadianu]]</text>
      <sha1>4dyo7jpibugnloqjsfq4oiujaw4zguf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>New York Cosmos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140045</id>
    <revision>
      <id>4527003</id>
      <parentid>4514669</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 3 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21798" sha1="ihezyz8tzjd5qa1mwvs9ikxxxxhvzgn" xml:space="preserve">{{Tradubot|New York Cosmos}}
{{equipu
| pattern_la1 = _greenborder
| pattern_b1 = _greencollar
| pattern_ra1 = _greenborder
| pattern_sh1 = _por10h
| pattern_so1 = _socks
| leftarm1 = FFFFFF
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = FFFFFF
| shorts1 = FFFFFF
| socks1 = FFFFFF
| pattern_la2 = _whiteborder
| pattern_b2 = _whitecollar
| pattern_ra2 = _whiteborder
| pattern_sh2 = _por10a
| pattern_so2 = _socks
| leftarm2 = 008000
| body2 = 008000
| rightarm2 = 008000
| shorts2 = 008000
| socks2 = 008000
| pattern_la3 = _goldstripes
| pattern_b3 = _greenstripes
| pattern_ra3 = _goldstripes
| pattern_sh3 = _por10h
| pattern_so3 = _socks
| leftarm3 = 00AA00
| body3 = FFDD00
| rightarm3 = 00AA00
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFDD00
}}
{{otros usos|New York Cosmos (2010)}}
El '''New York Cosmos''', tamién conocíu como '''Cosmos''', foi un [[equipu de fútbol]] d'[[Estaos Xuníos]] de la ciudá de [[Nueva York]]. La franquicia foi fundada en [[1971]] por dos executivos d'[[Atlantic Records]], Ahmet y Nesuhi Ertegün, y mientres la mayor parte de la so historia foi xestionada pol presidente de [[Time Warner|Warner Communications]], [[Steve Ross]].

El club foi unu de los más fuertes d'Estaos Xuníos nesos momentos, gracies a l'ambición de los sos propietarios. Ross quixo convertir a la franquicia n'unu de los meyores equipos de fútbol del mundu, y nun duldar a la d'invertir dineru nel fichaxe de futbolistes estrella nos sos últimos años de carrera profesional, como [[Pelé]], [[Johan Neeskens]], [[Carlos Alberto]], [[Julio César Romero]], [[Roberto Cabañas]] y [[Franz Beckenbauer]].&lt;ref name=&quot;cosmosusatoday&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2006-07-05-cosmos-documentary_x.htm |títulu=Cosmos shined brightly in soccer universe |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[5 de xunetu]] de [[2006]] |editor=[[USA Today]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;historiaclub&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.diariosdefutbol.com/2007/07/20/new-york-cosmos-un-sueno-fugaz/ |títulu=New York Cosmos, un suañu fugaz |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[20 de xunetu]] de [[2007]] |editor=Diarios de Fútbol |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20171018071026/http://www.diariosdefutbol.com/2007/07/20/new-york-cosmos-un-sueno-fugaz/ |fechaarchivu=2017-10-18 }}&lt;/ref&gt; New York Cosmos ganó hasta cinco campeonatos de lliga, siendo l'equipu que más títulos llogró na NASL.&lt;ref name=&quot;campeonatosdeliga&quot;&gt;{{Cita web |url=http://homepages.sover.net/~spectrum/champs.html |títulu=US/Canada Pro Soccer League Champions, 1894-present |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=The American Soccer History Archives |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20151105114142/http://homepages.sover.net/~spectrum/champs.html |fechaarchivu=2015-11-05 }}&lt;/ref&gt; Cuando'l campeonatu sumió en [[1984]], New York Cosmos siguió como club independiente nuna lliga de fútbol ''indoor'', pero finalmente cesó la so actividá en [[1985]].

Mientres munchos años, l'actividá de New York Cosmos quedó paralizada. A finales de [[2010]] l'empresariu británicu [[Paul Kemsley]] facer colos derechos de la marca comercial y creó un nuevu equipu, el [[New York Cosmos (2010)|New York Cosmos]], que ye herederu de la franquicia orixinal.

== Historia ==
=== Primeros pasos ===
New York Cosmos foi fundáu en [[1970]] gracies a la iniciativa de los hermanos turcoamericanos [[Nesuhi Ertegün|Nesuhi]] y [[Ahmet Ertegün]], propietarios del sellu discográficu [[Atlantic Records]], naquella dómina so control de [[Warner Music Group|Warner Music]]. Pa ello cuntaron col sofitu económicu del presidente del grupu editorial [[Time Warner|Warner Communications]], [[Steve Ross]], que convirtió al club nun referente deportivu y ayudó a enllantar el [[fútbol]] nesi país.&lt;ref name=&quot;ertegun&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.nytimes.com/2003/10/21/sports/soccer-report-from-cosmos-to-hall-of-fame.html |títulu=Soccer reporte: from Cosmos to hall of fame |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[21 d'ochobre]] de [[2003]] |autor=Bell, Jack |editor=[[New York Times]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

El [[10 d'avientu]] de [[1970]] l'equipu inscribióse oficialmente na [[North American Soccer League]], impulsando asina al acabante crear campeonatu qu'empezó en [[1971]]. Na so primer temporada xugó nel [[Yankee Stadium]] con actuaciones discretes, atrayendo tan solo a una media de 4.000 espectadores, na so mayoría inmigrantes. En [[1972]], la so segunda campaña, ganó'l so primer campeonatu dempués de vencer na final a [[St. Louis Stars]]. A pesar de les sos bones resultancies, l'equipu nun atraía al abondu númberu d'espectadores.

=== Dominiu n'Estaos Xuníos ===
[[Ficheru:Pele carlos alberto cosmos.jpg|thumb|right|160px|[[Pelé]] llora mientres el so compañeru Carlos Alberto consolar, al términu del discursu nel so partíu despidida, ochobre de 1977.]]
N'años posteriores, New York Cosmos llamó l'atención de los medios de comunicación, cuando Steve Ross robló en [[1975]] un contratu d'esplotación per siete millones de dólares en conceutos de marketing y retresmisiones. Pa amortizar la inversión, Ross fichó a futbolistes estrella nos sos últimos años de carrera con costosos contratos, lo que convirtió a Nueva York nun destín curiosu pa los xugadores que quixeren rematar la so trayeutoria. A diferencia de la [[Major League Soccer|MLS]], na NASL nun esistía la [[llende salarial]], polo que la mayoría de franquicies pagaben grandes sumes qu'en munchos casos nun podíen rentabilizar.&lt;ref name=&quot;fariaga&quot;&gt;{{Cita web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1122044/index.htm |títulu=The Nasl: It's Alive But On Death Row |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[7 de mayu]] de [[1984]] |autor=Gammon, Clive |editor=[[Sports Illustrated]] |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110511100234/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1122044/index.htm |fechaarchivu=2011-05-11 }}&lt;/ref&gt;

Esi mesmu añu, Cosmos fichó al campeón mundial [[Pelé]], procedente del [[Santos Futebol Clube|Santos FC]]. Steve Ross y Clive Toye trataron de fichalo dende [[1971]],&lt;ref name=&quot;pulgue1971&quot;&gt;{{Cita web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/1975/06/12/pagina-32/1005394/pdf.html |títulu=O Rei vuelve |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[12 de xunu]] de [[1975]] |editor=[[El Mundo Deportivo]] }}&lt;/ref&gt; y la contratación del astru brasilanu cuntó inclusive cola collaboración del entós secretariu d'Estáu, [[Henry Kissinger]], quien encamentó al xugador a aceptar como una muestra de les bones rellaciones diplomátiques ente [[Brasil]] y Estaos Xuníos.&lt;ref name=&quot;peleventeaeeuu&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-et-cosmos14jul14,0,4170286.story |títulu='Once in a Lifetime: The Extraordinary Story of the New York Cosmos' |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[14 de xunetu]] de [[2006]] |editor=[[Los Angeles Times]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Cola contratación del entós consideráu &quot;meyor xugador del mundu&quot;, el númberu d'espectadores nes graes amontóse, hasta consiguir un récor d'asistencia media de 48.000 persones y máximos de 78.000 en [[1978]], nel [[Giants Stadium]].&lt;ref name=&quot;historiaclub&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cosmosusatoday&quot;/&gt;

Con Pelé como estrella indiscutible del equipu, llegaron otros bonos xugadores como [[Franz Beckenbauer]], [[Carlos Alberto Torres|Carlos Alberto]], [[Vladislav Bogićević]] y [[Giorgio Chinaglia]], qu'impulsaron la venta d'abonos de temporada y l'interés de famosos neoyorquinos pol fútbol.&lt;ref name=&quot;historiaclub&quot;/&gt; Na última temporada de Pelé como xugador, New York Cosmos proclamóse campeón de lliga en [[1977]] en venciendo a [[Seattle Sounders]], y l'equipu celebró un partíu homenaxe nel so honor frente al Santos. Nos [[años 1980]] caltúvose l'enclín de fichar a estrelles na so ocaso profesional como [[Johan Neeskens]] o [[François Van der Elst]], y Cosmos ganó les lligues de [[1978]], [[1980]] y [[1982]].

=== Desapaición ===
A pesar del so ésitu, en [[1983]] empezó'l fin de New York Cosmos. Warner empezó a desfacer de negocios pocu rentables y non rellacionaos colos medios de comunicación, vendiendo la compañía de [[videoxuegos]] [[Atari]] y Global Soccer Inc., la firma subsidiaria que controlaba la franquicia. L'ex xugador [[Giorgio Chinaglia]], qu'exercía una fuerte inflúi sobre Ross, facer con un equipu en númberos coloraos, que tuvo que prescindir de los sos meyores xugadores pa evitar la bancarrota. Per otru llau, Chinaglia nun caltenía bones rellaciones con parte de la plantía, que terminaron colándose a otros equipos o retirándose.&lt;ref name=&quot;chinaglia9&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Newsham |nome=Gavin |títulu=Once in a Lifetime: The Incredible Story of the New York Cosmos |url=https://books.googleit/books?id=nZQh9FjdOfcC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=new+york+cosmos&amp;lr=#v=onepage&amp;q=&amp;f=false |idioma=inglés |añu=2006 |editorial=Open City Books |isbn=0-8021-4288-5}}&lt;/ref&gt; Cuando la NASL sumió, New York Cosmos siguió nel tornéu de fútbol ''indoor'', pero cesó la so actividá en [[1985]] pola baxa asistencia de públicu. Peppe Pinton, executivu del club y amigu personal de Chinaglia, quedar con tolos derechos sobre la marca &quot;New York Cosmos&quot;, que retuvo hasta [[2009]].&lt;ref name=&quot;pintonstilton&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.internationalsoccernetwork.com/Pinton.html |títulu=&quot;Curator of the Cosmos: A Conversation with G. Peppe Pinton&quot; |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=International Soccer Network |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Dempués de la so desapaición, produciéronse dellos intentos de retomar la franquicia orixinal. El logotipu de Cosmos siguió utilizándose pa dalgún clinic de fútbol y campamentos infantiles dirixíos por Pinton, pero non como un equipu profesional.&lt;ref name=&quot;campamentodeportivo&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.cosmoscamps.com/ |títulu=Cosmos Camps |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=Cosmos Camps |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Cola nacencia de la [[Major League Soccer]], un grupu d'inversores lideraos por [[Pelé]] buscó en [[2002]] que-yos concedieren una franquicia na lliga, ensin ésitu.&lt;ref name=&quot;lookitspele&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.nytimes.com/2003/02/10/sports/soccer-squabble-for-name-of-cosmos.html |títulu=Squabble For Name Of Cosmos |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[10 de febreru]] de [[2003]] |editor=[[New York Times]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; De la mesma, propúnxose que [[New York Red Bulls|New York MetroStars]] adoptara'l nome de Cosmos, daqué que se refugó dempués de que [[Red Bull]] facer con esi equipu y llamar &quot;New York Red Bulls&quot;.&lt;ref name=&quot;redbull&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/mls/metros/2006-03-08-MetroStars-redbull_x.htm |títulu=MetroStars sold to Red Bull |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=[[8 de marzu]] de [[2006]] |editor=[[USA Today]] |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Los derechos sobre'l nome pertenecen dende 2009 a [[Paul Kemsley]], exvicepresidente de [[Tottenham Hotspur]]. El [[1 d'agostu]] de [[2010]] los propietarios del club anunciaron el rellanzamientu de la marca comercial con un nuevu equipu, el [[New York Cosmos (2010)|New York Cosmos]] qu'anguaño compite na [[North American Soccer League (2011)|North American Soccer League]].

== Repercusión ==
El desenvolvimientu de New York Cosmos foi unu de los primeros intentos serios pa introducir el [[fútbol]] n'[[Estaos Xuníos]]. Esti deporte gociaba d'aceptación ente'l públicu inmigrante, cuantimás la comunidá llatina, pero l'interés yera menor en comparanza colos cuatro &quot;grandes lligues&quot; norteamericanes: [[Major League Baseball|MLB]] ([[béisbol]]), [[NBA]] ([[baloncestu]]), [[NFL]] ([[fútbol americanu]]) y [[NHL]] ([[ḥoquei sobre xelu]]). Gracies al fichaxe de figures internacionales, New York Cosmos convertir nel equipu de fútbol más popular de los Estaos Xuníos nos [[años 1970]] y [[años 1980|1980]].&lt;ref name=&quot;historiaclub&quot;/&gt; Amás de los partíos oficiales apostó numberosos amistosos frente a equipos europeos como'l [[FC Bayern München]] o'l [[Futbol Club Barcelona|FC Barcelona]], que sirvieron pa promocionar el fútbol n'Estaos Xuníos.

A pesar de la so desapaición y la esistencia de nuevos equipos como [[Red Bull New York|New York Red Bulls]], Cosmos sigue siendo una de les marques más venceyaes a esti deporte n'EEXX. En [[2006]] estrenóse'l [[documental]] &quot;[[Once in a Lifetime: the Extraordinary Story of the New York Cosmos]]&quot;, que cuntó cola narración de [[Matt Dillon]] y el testimoniu de casi tolos xugadores más famosos del club salvu Pelé, que refugó participar.&lt;ref name=&quot;peleventeaeeuu&quot;/&gt;

Unu de los xugadores de Cosmos na plantía de [[1977]], el [[sudafricano]] [[Jomo Sono]], tornó al so país pa mercar un equipu de fútbol en [[Johannesburgu]] y renombrarlo en [[1983]] como [[Jomo Cosmos]] n'honor al so antiguu club.&lt;ref name=&quot;futbolsudafrica&quot;&gt;{{Cita web |url=http://es.fifa.com/worldcup/destination/footballsouthafrica/leaguesclubs.html |títulu=Sudáfrica: campeonatu de Lliga y Clubes |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=[[FIFA]] |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100505113625/http://es.fifa.com/worldcup/destination/footballsouthafrica/leaguesclubs.html |fechaarchivu=2010-05-05 }}&lt;/ref&gt;

== Escudu ==
El nome &quot;New York Cosmos&quot; deber al primer direutor deportivu del equipu, [[Clive Toye]]. El nome del equipu ye una abreviación de la pallabra [[cosmopolita|cosmopolites]], inspirada nel nome del equipu de [[béisbol]] [[New York Mets]], que'l so nome embrive la pallabra ''metropolitans'' ([[metropolitanu|metropolitanos]]).

L'escudu ye un círculu de color negru con un [[balón de fútbol]] nel centru arrodiáu per trés ondes de color [[verde]], [[mariellu]] y [[celeste (color)|celeste]], inspiraos na [[seleición de fútbol de Brasil]]. Na parte cimera, figura la pallabra &quot;Cosmos&quot;. Nun llibru, Toye declaró dempués que'l nome y colores del club fueron unu de los primeros intentos pa llograr que Pelé fichara pola franquicia neoyorquina.&lt;ref name=&quot;chicu&quot;&gt;{{cita llibru |apellíu=Toye |nome=Clive |títulu=A Kick in the Grass |url=https://archive.org/details/kickingrass0000toye |idioma=inglés |añu=2007 |editorial=St. Johann Press |isbn=1878282476}}&lt;/ref&gt;

== Uniforme ==
La principal equipación de New York Cosmos foi camiseta, pantalón y medies blanques, y toes elles cuntaben col [[númberu d'escuadra]] na parte delantera y trasera de la camiseta, xunto al nome de cada xugador nel dosal. La franquicia cuntó con distintes equipaciones a lo llargo de la so historia.

Nel so primer añu, la primera equipación taba inspirada na usada pola [[seleición de fútbol de Brasil]], con camiseta de color mariellu que de la mesma usaba l'anterior equipu de la ciudá, [[New York Generals]].&lt;ref name=&quot;camisegenerals&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.nasljerseys.com/Xerséis/Xerséis_NASL_Generals.htm |títulu=New York Generals |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=North American Soccer League Jersey |idioma=inglés }}&lt;/ref&gt; Dempués pasóse al verde y mariellu. Cuando Pelé fichó por Cosmos, la equipación camudó por una dafechu blanca con pescuezu verde ya inspirada nel [[Santos Futebol Clube|Santos FC]], equipu onde l'astru brasilanu desenvolvió casi tola so carrera profesional. En [[1979]], el diseñador [[Ralph Lauren]] realizó la última equipación del club: blancu con pescuezu azul y mariellu pa los partíos como llocal, y azul con pescuezu mariellu como visitante.&lt;ref name=&quot;camisola&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.nasljerseys.com/Xerséis/Xerséis_NASL_Cosmos.htm |títulu=New York Cosmos |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=North American Soccer League Jersey |idioma=inglés }}&lt;/ref&gt;

{|
|{{Football kit box|pattern_la=|pattern_b=|pattern_ra=|leftarm=FFFF00|body=FFFF00|rightarm=FFFF00|shorts=0080FF|socks=ffffff|títulu=1971-72}}
|{{Football kit box|pattern_la=|pattern_b=_cosmos1973-75|pattern_ra=|leftarm=088a08|body=088A08|rightarm=088A08|shorts=088A08|socks=088A08|títulu=1973-75}}
|{{Football kit box|pattern_la=_greenborder|pattern_b=_collargreen|pattern_ra=_greenborder|leftarm=ffffff|body=ffffff|rightarm=ffffff|shorts=ffffff|socks=ffffff|títulu=1975-85}}
|{{Football kit box|pattern_la=_whiteborder|pattern_b=_collarwhite|pattern_ra=_whiteborder|leftarm=006600|body=006600|rightarm=006600|shorts=ffffff|socks=006600|títulu=1975-79 alt.}}
|{{Football kit box|pattern_la=_yellowborder|pattern_b=_yellow_collar|pattern_ra=_yellowborder|leftarm=0404B4|body=0404B4|rightarm=0404B4|shorts=0404B4|socks=0404B4|títulu=1979-85 alt.}}
|{{Football kit box| pattern_la = _greenborder| pattern_b = _greencollar| pattern_ra = _greenborder| leftarm = ffffff| body = ffffff| rightarm = ffffff| shorts = ffffff| socks = ffffff|títulu=2010-presente}}
|}

== Estadiu ==
[[Ficheru:Giants Stadium aerial.jpg|190px|thumb|Imaxe del [[Giants Stadium]].]]
New York Cosmos xugó en cuatro estadio nos sos 15 años d'historia, siendo'l [[Yankee Stadium]] y el [[Giants Stadium]] los más utilizaos.

El primer estadiu onde Cosmos xugó los sos partíos como llocal foi'l [[Yankee Stadium (1923)|Yankee Stadium]], el campu de [[béisbol]] de los [[New York Yankees]], que tuvo qu'afaer les sos graes y terrén de xuegu pa la práutica del fútbol. Ellí permaneció hasta [[1972]], cuando se treslladó al [[Hofstra Stadium]] de la [[Universidá de Long Island]], pa 20.000 espectadores. En [[1973]] xugó en [[Downing Stadium]], asitiáu en [[Randall's Island]] y con capacidá pa 22.000 persones, pa tornar en [[1974]] al Yankee Stadium, onde xugó tres temporaes más.

A partir de la temporada [[1977]], Cosmos xugó nel [[Giants Stadium]], el so campu más significativo. Asitiáu en [[East Rutherford]], el campu yera de la mesma l'estadiu de los [[New York Giants]], equipu de [[fútbol americanu]], y allugaba hasta 80.000 espectadores, magar tuvo qu'afaer tamién les sos midíes a les riquíes pola [[FIFA]]. Nesi estadiu xugó hasta [[1984]].&lt;ref name=&quot;giantsdemolition&quot;&gt;{{Cita web |url=http://sportsfullcircle.com/2010/01/giants-stadium-demolition-update-12010/ |títulu=Giants Stadium Demolition |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |fecha=xineru de 2010 |editor=Sports Full Circle |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141105060001/http://sportsfullcircle.com/2010/01/giants-stadium-demolition-update-12010/ |fechaarchivu=2014-11-05 }}&lt;/ref&gt;

== Equipu ==
Mientres la so esistencia, Cosmos fichó a estrelles internacionales nos sos últimos años de carrera deportiva. Dalgunos d'ellos fueron campeones del mundu colos sos países, como'l [[brasilanu]] [[Pelé]], [[Carlos Alberto Torres|Carlos Alberto]] o'l [[Alemaña|alemán]] [[Franz Beckenbauer]]. N'otros casos desenvolvieron una prolífica carrera, como l'italianu [[Giorgio Chinaglia]], procedente de la [[SS Lazio]] y máximu goliador na historia del club, según el talentosu [[Perú|peruanu]] [[Ramón Mifflin]] o'l sudafricano [[Jomo Somo]]. El númberu d'estrelles internacionales oldeaba colos escasos xugadores d'Estaos Xuníos que figuraben na plantía cada añu.&lt;ref name=&quot;cosmosusatoday&quot;/&gt;

En dalguna ocasión, tamién formaron parte de la plantía [[Roberto Cabañas]] y [[Julio César Romero]] (Paraguay), [[Hubert Birkenmeier]] (Alemaña), [[Vladislav Bogićević]] y [[Ivan Buljan]] (Yugoslavia), [[Omar Caetano]] (Uruguái), [[Mordechai Spiegler]] (Israel), [[Johan Neeskens]] (Países Baxos), [[Dave Clements]] ([[Irlanda del Norte]]), [[Santiago Formoso]] ([[España]]) y l'históricu defensa del [[Aston Villa]] [[Charlie Aitken]] (Escocia). L'holandés [[Johann Cruyff]] foi miembru ocasional del equipu en [[1977]], anque la so presencia amenorgar a partíos amistosos y nunca apostó nengún alcuentru oficial con Cosmos, yá que fichó por [[Los Angeles Aztecs]].&lt;ref name=&quot;todaslasplantillas&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.nasljerseys.com/Rosters/Cosmos_Rosters.htm |títulu=New York Cosmos Rosters |fechaaccesu=9 de mayu de 2010 |editor=North American Soccer League Jersey |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Palmarés ==
=== Torneos NASL (1968 y 1985)===
* '''[[North American Soccer League]] (5):''' [[North American Soccer League 1972|1972]], [[North American Soccer League 1977|1977]], [[North American Soccer League 1978|1978]], [[North American Soccer League 1980|1980]], [[North American Soccer League 1982|1982]].
* '''Premier de Temporada Regular [[North American Soccer League|NASL]] (7): ''' [[1972]], [[1978]], [[1979]], [[1980]], [[1981]], [[1982]], [[1983]].
* ''Campeonatos de Conferencia (5):''
** Conferencia Nacional: [[1977]], [[1978]], [[1980]], [[1981]], [[1982]].
* ''Campeonatos de División (7):''
** División Norte: [[1972]].
** División Este (6): [[1978]], [[1979]], [[1980]], [[1981]], [[1982]], [[1983]].

=== Torneos amistosos ===
* Trans-Atlantic Challenge Tournament (3): 1980, 1982, 1984.&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablest/tact-ny.html Trans-Atlantic Challenge Tournament]&lt;/ref&gt;
* Spring Cup International Tiurnament: 1983.
* Fall Tour ([[Costa de Marfil]]): 1983
* Seration Centre Cup: 1983
* Xerox Super Soccer ([[Xapón]]) (2): 1979, 1982&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesx/xeroxsup88.html Xerox Super Soccer (Tokyo) 1979-1990]&lt;/ref&gt;
* Olympic Airways Cup: 1981.
* Los Angeles Soccer Tournament: 1981.
* Trofeo Alcaldía de Cali ([[Colombia]]): 1979
* Eastern Airlines International Cup ([[Haití]]): 1975
* Governor's Cup: 1971.

== Ver tamién ==
* [[New York Cosmos (2010)]], nuevu equipu herederu de l'antigua franquicia.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.nycosmos.com Sitiu web oficial de New York Cosmos] (n'inglés)

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Equipos de fútbol desapaecíos d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con plantía Otros usos a páxines que nun esisten]]</text>
      <sha1>ihezyz8tzjd5qa1mwvs9ikxxxxhvzgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>North American Soccer League</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140049</id>
    <revision>
      <id>4527079</id>
      <parentid>4424053</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:57:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33195" sha1="jzvtlzut1890q8t9s8va08fd15eicrm" xml:space="preserve">{{competición deportiva}}
La '''North American Soccer League''' '''(NASL)''' foi la lliga de [[fútbol]] profesional más importante de los [[Estaos Xuníos]] y [[Canadá]] ente 1968 y 1984.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.naslsoccerbowl.com/index.php?id=787|títulu=Championships - Soccer Bowl|autor=|editor=Sitio oficial de la NASL|fecha=|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131105044540/http://www.naslsoccerbowl.com/index.php?id=787|fechaarchivu=5 de payares de 2013}}&lt;/ref&gt;

Constaba d'una fase regular apostada na [[primavera]] y [[branu]] y colos playoffs que concluyía cola celebración d'una final ente dos equipos pol campeonatu conocida como [[Soccer Bowl]].

Anque llegó a incluyir hasta 24 equipos y foi'l primer ésitu d'una lliga de fútbol n'Estaos Xuníos y Canadá, con una media d'asistencia a los estadios de más de 13.000 espectadores per partíu ente 1977 y 1983, y retrasmisiones nacionales de los alcuentros per televisión ente 1975 y 1980, el tornéu eslleir por motivos económicos y falta de patrocinadores en 1985.

Dellos equipos de la lliga contrataron a estrelles nos sos últimos años de carrera como [[Pelé]], [[Johan Cruyff]] o [[Franz Beckenbauer]], que xeneraron cierta espectación a finales de los [[años 1970]].

Estaos Xuníos nun volvió cuntar con una lliga de la mesma importancia hasta 1993, cuando surdió la [[Major League Soccer]].

El nome y dalgunos de los equipos que conformaron la lliga orixinal fueron refundados en 2009, y la nueva [[North American Soccer League (2011)|NASL]] empezó funciones en 2011, pero yá nun ye la lliga más importante, como lo foi na so primer etapa, sinón la segunda, por detrás de la [[Major League Soccer|MLS]].

== Historia ==

=== Oríxenes de la NASL ===
{{AP|National Professional Soccer League|United Soccer Association}}
Nos [[años 1960]], el [[fútbol]] n'[[Estaos Xuníos]] nun cuntaba con una lliga profesional y yera un deporte que nun gociaba de l'atención del públicu, más comenenciudu nes competiciones de [[fútbol americanu]], [[béisbol]] o [[baloncestu]]. Sicasí, la celebración de la [[Copa Mundial de Fútbol de 1966]] n'[[Inglaterra]] motivó la creación d'un campeonatu nacional, al cargu d'empresarios deportivos y patrocinadores privaos.

Un añu dempués, surdieron dos torneos distintos y qu'aspiraben a convertise nel campeonatu principal. La [[Federación de Fútbol de los Estaos Xuníos]] y la [[FIFA]] reconocieron como oficial la [[United Soccer Association]], les franquicies de la lliga fueron controlaes polos grandes o meyores equipos d'[[Europa]] y [[América del Sur]]. Sicasí, surdió de la mesma otru tornéu, la National Professional Soccer League (NPSL), que magar nun tar reconocida polos organismos oficiales, roblara un contratu televisivu con [[CBS]].

La United Soccer Association y la National Professional Soccer League coesistieron namái una temporada en [[1967]], hasta que CBS nun anovó'l so contratu cola NPSL pola baxa audiencia de les retresmisiones. D'esta miente, dambos campeonatos alcordaron la so fusión un añu dempués pa crear la '''North American Soccer League''', que foi reconocida poles federaciones de los [[Estaos Xuníos]] y [[Canadá]].

=== 1968 - 1974 ===
En [[North American Soccer League 1968|1968]] apostóse la primer edición de la North American Soccer League y los [[Atlanta Chiefs]] fueron los primeros campeones de la lliga en ganando les dos finales a los [[San Diego Toros]]. Sicasí, el tornéu rexistró problemes económicos nel so primer añu debíu l'altu salariu de los xugadores estranxeros, l'arriendu d'estadios d'altu valumbu y sumando la poca asistencia a les cortiles. Esta situación llevó que la CBS dexara de tresmitir alcuentros pola baxa audiencia y munchos de los equipos &amp;mdash;sacante cinco&amp;mdash; abandonaron la NASL pa la siguiente temporada.

Pa la [[North American Soccer League 1969|temporada 1969]], xugar con una fase regular pero ensin playoffs y los [[Kansas City Spurs]] ganaron el campeonatu. Sicasí, la NASL inda nun espolletaba, pero pa 1970, llegaron dos nuevos equipos, los [[Rochester Lancers]] y los [[Washington Darts]], estos llograron bones resultancies y la lliga salvar de la desapaición.

Los permedios d'asistencia a les cortiles nos primeros años yera bien baxa, anque tuvo una constante alza de 2.930 en [[1969]], hasta llegar a los 7.770 en [[1974]]. La final del campeonatu en [[North American Soccer League 1974|1974]] ente [[Los Angeles Aztecs]] y los [[Miami Toros]], foi televisáu por CBS per primer vegada dende 1968. Cada añu fuéronse integrando nuevos equipos y cada vez la lliga diba en crecedera.

=== 1975 - 1979 ===
Dende [[1975]], la NASL convertir nel principal destín pa los futbolistes estranxeros que xugaben los sos últimos años como profesional. El fichaxe del brasilanu [[Pelé]] a los [[New York Cosmos]], xeneró enforma impautu pal públicu d'Estaos Xuníos, les audiencies televisives xubieron y la mayoría de los estadios enllenáronse, y los Cosmos tuvieron una de les mayores asistencies permediu na historia de la lliga. Los Cosmos fueron nesos años l'equipu sensación del tornéu y ganaron dellos campeonatos. Otres figures destacaes que pasaron pol club de la gran mazana fueron l'alemán [[Franz Beckenbauer]] y l'italianu [[Giorgio Chinaglia]].

Otros futbolistes que llegaron a la lliga fueron el neerlandés [[Johan Cruyff]] &amp;mdash;quién xugó por [[Los Angeles Aztecs]] y polos [[Washington Diplomats]]&amp;mdash;, el norirlandés [[George Best]], el portugués [[Eusébio da Silva Ferreira|Eusébio]] &amp;mdash;pasó por trés equipos, [[Boston Minutemen]], [[Toronto Blizzard|Toronto Metros-Croatia]] y [[Las Vegas Quicksilvers]]&amp;mdash;, l'alemán [[Gerd Müller]] &amp;mdash;formó parte de la plantía de los [[Fort Lauderdale Strikers]] ente 1979 a 1981&amp;mdash;, ente otros.

=== Últimos años, problemes económicos y desapaición ===
Cuando la lliga taba en plena crecedera, a partir de los años 1980, la NASL tenía problemes económicos. Dende 1981, el permediu d'asistencia a los estadios foi a la baxa, les canales televisives dexaron d'emitir alcuentros del campeonatu por cuenta de la paupérrima audiencia mientres les sos tresmisiones.&lt;ref&gt;{{cita noticia |apellíu= |nome= |títulu=L'imposible suañu americanu de la North American Soccer League |fecha=9 de setiembre de 2010|obra=cityground.blogspot.cl|url=http://cityground.blogspot.cl/2010/09/l'imposible-sueno-americanu-de-la.html|fechaaccesu=23 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt; Ente que los equipos tamién tuvieron problemes financieros, lo que munchos d'estos rexistraron perdíes millonaries, por casu, los [[Minnestota Kicks]] perdieron más de 2.5 millones de dólares. Amás, el númberu total de franquicies baxaron considerablemente hasta llegar a los 9 equipos na temporada 1984. Nesi mesmu añu, [[Chicago Sting]] consagróse campeón del tornéu en venciendo les dos finales al [[Toronto Blizzard]], siendo'l postreru vencedor de la NASL. El [[28 de marzu]] de [[1985]], la North American Soccer League cerró les sos operaciones.&lt;ref&gt;{{cita noticia |apellíu= |nome= |títulu=MISL takes four NASL teams |fecha=31 d'agostu de 1984|editorial=[[Boca Raton News]]|url=https://news.google.com/newspapers?id=YaZYAAAAIBAJ&amp;sjid=xYwDAAAAIBAJ&amp;pg=4506,9574674&amp;dq=nasl+misl&amp;hl=en|páxina=2C |fechaaccesu=4 d'abril de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Ganadores de la North American Soccer League ==
{|align=center width=85% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
! width=6%|Temporada
!width=30%|Campeón
! width=7%|Resultáu
!width=30%|Subcampeón
! width=30%|Líder de la temporada regular

|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1968|1968]]||'''[[Atlanta Chiefs]]'''||0:0&lt;br /&gt;3:0||[[San Diego Toros]]||[[San Diego Toros]] 
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1969|1969]]||'''[[Kansas City Spurs]]'''||[[Sistema de toos contra toos|Lig.]]||[[Atlanta Chiefs]]||[[Kansas City Spurs]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1970|1970]]||'''[[Rochester Lancers]]'''||3:0&lt;br /&gt;3:1||[[Washington Darts]]||[[Washington Darts]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1971|1971]]||'''[[Dallas Tornáu]]'''||1:2&lt;br /&gt;4:1&lt;br /&gt;2:0||[[Atlanta Chiefs]]||[[Rochester Lancers]] 
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1972|1972]]||'''[[New York Cosmos]]'''||2:1||[[St. Louis Stars]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1973|1973]]||'''[[Philadelphia Atoms]]'''||2:0||[[Dallas Tornáu]]||[[Dallas Tornáu]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1974|1974]]||'''[[Los Angeles Aztecs]]'''||4:3||[[Miami Toros]]||[[Los Angeles Aztecs]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1975|1975]]||'''[[Tampa Bay Rowdies]]'''||2:0||[[Portland Timbers (NASL)|Portland Timbers]]||[[Portland Timbers (NASL)|Portland Timbers]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1976|1976]]||'''[[Toronto Blizzard|Toronto Metros-Croatia]]'''||3:0||[[Minnesota Kicks]]||[[Tampa Bay Rowdies]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1977|1977]]||'''[[New York Cosmos]]'''||2:1||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]||[[Fort Lauderdale Strikers]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1978|1978]]||'''[[New York Cosmos]]'''||[[Soccer Bowl 1978|3:1]]||[[Tampa Bay Rowdies]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1979|1979]]||'''[[Vancouver Whitecaps (NASL)|Vancouver Whitecaps]]'''||2:1||[[Tampa Bay Rowdies]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1980|1980]]||'''[[New York Cosmos]]'''||3:0||[[Fort Lauderdale Strikers]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1981|1981]]||'''[[Chicago Sting]]'''||1:0||[[New York Cosmos]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1982|1982]]||'''[[New York Cosmos]]'''||1:0||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1983|1983]]||'''[[Tulsa Roughnecks]]'''||2:0||[[Toronto Blizzard]]||[[New York Cosmos]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1984|1984]]||'''[[Chicago Sting]]'''||2:1&lt;br /&gt;3:2 ||[[Toronto Blizzard]]||[[Chicago Sting]]
|}

=== Títulos per club ===
{| {{tablaguapa}}
|-
! width=200|Equipu
!width=130|Campeón
! width=130|Subcampeón
! width=200|Años campeón
|-
| '''[[New York Cosmos]]
| &lt;center&gt;5
| &lt;center&gt;1
| 1972, 1977, 1978, 1980, 1982
|-
| '''[[Chicago Sting]]
| &lt;center&gt;2
| &lt;center&gt;0
| 1981, 1984
|-
| '''[[Atlanta Chiefs]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;2
| 1968
|-
| '''[[Tampa Bay Rowdies]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;2
| 1975
|-
| '''[[Toronto Blizzard]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;2
| 1976
|-
| '''[[Dallas Tornáu]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;1
| 1971
|-
| '''[[Kansas City Spurs]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1969
|-
| '''[[Rochester Lancers]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1970
|-
| '''[[Philadelphia Atoms]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1973
|-
| '''[[Los Angeles Aztecs]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1974
|-
| '''[[Vancouver Whitecaps (NASL)|Vancouver Whitecaps]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1979
|-
| '''[[Tulsa Roughnecks]]
| &lt;center&gt;1
| &lt;center&gt;0
| 1983
|-
| [[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;2
| 
|-
| [[San Diego Toros]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[Washington Darts]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[St. Louis Stars]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[Miami Toros]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[Portland Timbers (NASL)|Portland Timbers]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[Minnesota Kicks]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
| [[Fort Lauderdale Strikers]]
| &lt;center&gt;0
| &lt;center&gt;1
| 
|-
|}

== Estadístiques ==
=== Goliadores por edición ===
[[Ficheru:Giorgio Chinaglia 1974-75 2.jpg|150px|miniaturadeimagen|[[Giorgio Chinaglia]], foi'l máximu anotador de la NASL en 5 ocasiones.]]
{| align=center width=60% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color:white;&quot;
!width=7%|Añu !width=20%|Xugador

!width=20%|Equipu !width=7%|Goles

!width=7%|Puntos
|-
|'''[[North American Soccer League 1968|1968]]||{{bandera|Polonia}} [[Janusz Kowalik]]||[[Chicago Mustangs]]||30||69&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://homepages.sover.net/~spectrum/nasl/nasloty.html#SCORER|títulu=NASL Awards and Honors - Leading Scorers|autor=|editor=American Soccer History|fecha=12 de setiembre de 1995|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140815213159/http://homepages.sover.net/~spectrum/nasl/nasloty.html#SCORER|fechaarchivu=2014-08-15}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[North American Soccer League 1969|1969]]||{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Kaizer Motaung]]||[[Atlanta Chiefs]]||16||36
|-
|'''[[North American Soccer League 1970|1970]]||{{bandera|Grecia|1970}} [[Kirk Apostolidis]]||[[Dallas Tornáu]]||16||35
|-
|'''[[North American Soccer League 1971|1971]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} {{bandera|Brasil|1960}} [[Carlos Metidieri]]||[[Rochester Lancers]]||19||46
|-
|'''[[North American Soccer League 1972|1972]]||[[Ficheru:Flag of Bermuda 1910.svg|cantu|20px]] [[Randy Horton]]||[[New York Cosmos]]||9||22
|-
|'''[[North American Soccer League 1973|1973]]||{{bandera|Yugoslavia}} [[Ilija Mitic|Ilija Mitić]]||[[Dallas Tornáu]] ||10||30
|-
|'''[[North American Soccer League 1974|1974]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Paul Child (futbolista)|Paul Child]]||[[San Jose Earthquakes (NASL)|San Jose Earthquakes]]||15||36
|-
|'''[[North American Soccer League 1975|1975]]||{{bandera|Trinidá y Tobagu}} [[Steve David]]||[[Miami Toros]]||23||52
|-
|'''[[North American Soccer League 1976|1976]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]|| [[New York Cosmos]]||16||49
|-
|'''[[North American Soccer League 1977|1977]]||{{bandera|Trinidá y Tobagu}} [[Steve David]]||[[Los Angeles Aztecs]]||26||58
|-
|'''[[North American Soccer League 1978|1978]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]|| [[New York Cosmos]]||34||79
|-
|'''[[North American Soccer League 1979|1979]]||{{bandera|Chile}} {{bandera|Arxentina|alt}} [[Oscar Fabbiani]]|| [[Tampa Bay Rowdies]]||25||58
|-
|'''[[North American Soccer League 1980|1980]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]|| [[New York Cosmos]]||32||77
|-
|'''[[North American Soccer League 1981|1981]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]|| [[New York Cosmos]]||29||74
|-
|'''[[North American Soccer League 1982|1982]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]|| [[New York Cosmos]]||20||55
|-
|'''[[North American Soccer League 1983|1983]]||{{bandera|Paraguái|1954}} [[Roberto Cabañas]]||[[New York Cosmos]]||25||66
|-
|'''[[North American Soccer League 1984|1984]]||{{bandera|Yugoslavia}} [[Slaviša Žungul]]||[[San Jose Earthquakes (NASL)|Golden Bay Earthquakes]]||20||50
|}

{{Columnes}}
=== Xugadores con más goles ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! width=&quot;50px&quot; |Nᵘ
! Xugador
! País
! width=&quot;50px&quot; | Goles&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.rsssf.com/tablesu/usatops-allt.html|títulu=USA - All-Time Leading Goalscorers in US Professional Soccer|autor=David A. Litterer|editor=RSSSF|fecha=2 de setiembre de 2010|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| '''1
| align=&quot;left&quot;| [[Giorgio Chinaglia]]
| align=&quot;left&quot;| {{ITA}} 

| '''193'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''2
| align=&quot;left&quot;| [[Alan Willey]]
| align=&quot;left&quot;| {{ENG}}

| '''129'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''3
| align=&quot;left&quot;| [[Karl-Heinz Granitza]]
| align=&quot;left&quot;| {{bandera2|Alemaña Federal}}

| '''128'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''4
| align=&quot;left&quot;| [[Ron Futcher]]
| align=&quot;left&quot;| {{ENG}}

| '''119'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''5
| align=&quot;left&quot;| [[Paul Child]]
| align=&quot;left&quot;| {{USA}}

| '''102'''

|-align=&quot;center&quot;
| '''6
| align=&quot;left&quot;| [[Ilija Mitić]]
| align=&quot;left&quot;| {{bandera2|Yugoslavia}}

| '''101'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''7
| align=&quot;left&quot;| [[Steve David]]
| align=&quot;left&quot;| {{TRI}}

| '''100'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''8
| align=&quot;left&quot;| [[Patrick Ntsoelengoe]]
| align=&quot;left&quot;| {{bandera2|RSA|1928}}
| '''87'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''9
| align=&quot;left&quot;| [[Mike Stojanović]]
| align=&quot;left&quot;| {{CAN}}

| '''83'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''10
| align=&quot;left&quot;| [[Alan Green]]
| align=&quot;left&quot;| {{USA}}
| '''82'''
|}
{{Nueva columna}}
=== Xugadores con más partíos ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! width=&quot;50px&quot; |Nᵘ
! Xugador
! País
! width=&quot;50px&quot; | Partíos&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://homepages.sover.net/~spectrum/nasl/naslgamesplayed.html|títulu=NASL All-Time Leaders, Games Played|autor=|editor=American Soccer History|fecha=8 de marzu de 2008|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140226221340/http://homepages.sover.net/~spectrum/nasl/naslgamesplayed.html|fechaarchivu=2014-02-26}}&lt;/ref&gt;
|-align=&quot;center&quot;
| '''1'''
| align=&quot;left&quot;| [[Bob Lenarduzzi]]
| align=&quot;left&quot;| {{CAN}}

| '''288'''

|-align=&quot;center&quot;
| '''2'''
| align=&quot;left&quot;| [[Bruce Wilson]]
| align=&quot;left&quot;| {{CAN}} 

| '''276'''

|-align=&quot;center&quot;
| '''3'''
| align=&quot;left&quot;| [[Mike Connell (futbolista)|Mike Connell]]
| align=&quot;left&quot;| {{bandera2|RSA|1928}}

| '''252'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''4'''
| align=&quot;left&quot;| [[Patrick Ntsoelengoe]]
| align=&quot;left&quot;| {{bandera2|RSA|1928}}

| '''244'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''5'''
| align=&quot;left&quot;| [[Paul Child]]
| align=&quot;left&quot;| {{USA}}

| '''239'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''6'''
| align=&quot;left&quot;| [[Alan Willey]]
| align=&quot;left&quot;| {{ENG}}

| '''238'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''7'''
| align=&quot;left&quot;| [[Bob Rigby]]
| align=&quot;left&quot;| {{USA}}

| '''227'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''8'''
| align=&quot;left&quot;| [[Arnie Mausser]]
| align=&quot;left&quot;| {{USA}}

| '''224'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''9'''
| align=&quot;left&quot;| [[Steve Litt]]
| align=&quot;left&quot;| {{ENG}}

| '''220'''
|-align=&quot;center&quot;
| '''10'''
| align=&quot;left&quot;| [[Robert Iarusci]]
| align=&quot;left&quot;| {{CAN}}
| '''217'''
|}
{{Final columnes}}

=== Tabla histórica de la North American Soccer League ===
La tabla presenta datos dende la [[North American Soccer League 1968|temporada 1968]] hasta la [[North American Soccer League 1984|edición de 1984]]. Inclúyense resultancies llograes na [[United Soccer Association]] y na [[National Professional Soccer League]], dambos xugaos en [[1967]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://homepages.sover.net/~spectrum/nasl/naslhist.html#CUM|títulu=North American Soccer League I (NASL) 1967-1984 - Cumulative Records|autor=|editor=American Soccer History|fecha=8 de marzu de 2008|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Nesta tabla otorgar por puntos: 2 puntos per victoria, 1 puntu per empate y 0 puntos per derrota.
 
{|width=100% align=&quot;center&quot;
|valign=top width=60%|
{| align=center border=1 width=80% cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px rede solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=blue style=“color:white;&quot;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Pos.&lt;/span&gt;
!width=&quot;250&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Equipu&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Temporaes&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;PX&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;E&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;P&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;GF&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;GC&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Dif.&lt;/span&gt;
!width=&quot;50&quot;|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Puntos&lt;/span&gt;
|-
|align=center|1
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[New York Cosmos]]
|align=center|14
|align=center|359
|align=center|221
|align=center|18
|align=center|120
|align=center|844
|align=center|569
|align=center|+275
|align=center|460
|-
|align=center|2
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[Minnesota Strikers]] &lt;sup&gt;[[#1|1]]&lt;/sup&gt;
|align=center|15
|align=center|383
|align=center|196
|align=center|29
|align=center|158
|align=center|698
|align=center|663
|align=center|+35
|align=center|421
|-
|align=center|3
|align=left|{{Bandera|Canadá}} [[Vancouver Whitecaps (NASL)|Vancouver Whitecaps]]
|align=center|11
|align=center|302
|align=center|182
|align=center|4
|align=center|116
|align=center|568
|align=center|407
|align=center|+161
|align=center|368

|-
|align=center|4
|align=left|{{Bandera|Canadá}} [[Toronto Blizzard]]
|align=center|14
|align=center|359
|align=center|163
|align=center|23
|align=center|173
|align=center|590
|align=center|601
|align=center|-11
|align=center|349
|-
|align=center|5
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[Dallas Tornáu]]
|align=center|15
|align=center|357
|align=center|151
|align=center|31
|align=center|175
|align=center|562
|align=center|643
|align=center|-81
|align=center|333
|-
|align=center|6
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[California Surf]] &lt;sup&gt;[[#1|2]]&lt;/sup&gt;
|align=center|15
|align=center|377
|align=center|142
|align=center|31
|align=center|204
|align=center|578
|align=center|739
|align=center|-161
|align=center|315
|-
|align=center|7
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[San Diego Sockers (NASL)|San Diego Sockers]] &lt;sup&gt;[[#1|3]]&lt;/sup&gt;
|align=center|11
|align=center|302
|align=center|153
|align=center|2
|align=center|147
|align=center|560
|align=center|561
|align=center|-1
|align=center|308
|-
|align=center|8
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]
|align=center|10
|align=center|278
|align=center|151
|align=center|3
|align=center|124
|align=center|538
|align=center|409
|align=center|+129
|align=center|305
|-
|align=center|9
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[Chicago Sting]]
|align=center|10
|align=center|282
|align=center|150
|align=center|0
|align=center|132
|align=center|585
|align=center|523
|align=center|+62
|align=center|300
|-
|align=center|10
|align=left|{{Bandera|Estaos Xuníos}} [[Tampa Bay Rowdies]]
|align=center|10
|align=center|282
|align=center|147
|align=center|0
|align=center|135
|align=center|551
|align=center|535
|align=center|+16
|align=center|294
|}


&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(1)'''&lt;/sup&gt;&lt;small&gt;Inclúi resultancies de los [[Washington Darts]], Miami Toros, Miami Gatos y los [[Fort Lauderdale Strikers]].&lt;/small&gt;
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(2)'''&lt;/sup&gt;&lt;small&gt;Inclúi resultancies de los St.Louis Stars.&lt;/small&gt;
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(3)'''&lt;/sup&gt;&lt;small&gt;Inclúi resultancies de los Baltimore Comets, San Diego Jaws y Las Vegas Quicksilvers.&lt;/small&gt;

=== Permediu d'asistencia añal ===
{{Columnes}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Añu
!Asistencia&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.kenn.com/the_blogue/?page_id=496|títulu=Attendance Project: NASL|autor=|editor=kenn.com|fecha=|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1968 || 4.699
|-
| 1969 || 2.930
|-
| 1970 || 3.163
|-
| 1971 || 4.154
|- 
| 1972 || 4.780
|-
| 1973 || 5.954
|-
| 1974 || 7.770
|-
| 1975 || 7.642
|-
| 1976 || 10.295
|}
{{Nueva columna}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Añu
!Asistencia
|-
| 1977 || 13.558
|-
| 1978 || 13.084
|-
| 1979 || 14.201
|- 
| 1980 || 14.440
|-
| 1981 || 14.084
|-
| 1982 || 13.155
|-
| 1983 || 13.258
|-
| 1984 || 10.759
|}
{{Final columnes}}

== Reconocencies añales ==
{|align=center width=100% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
! width=6%|Edición
! width=15%|Xugador más pervalible
!width=15%|Equipu
!width=15%|Novatu del añu
!width=15%|Equipu
!width=15%|Entrenador del añu
!width=15%|Equipu

|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1968|1968]]||{{bandera|Polonia}} [[Janusz Kowalik]]||[[Chicago Mustangs]]||{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Kaizer Motaung]]||[[Atlanta Chiefs]]||{{bandera|Gales}} [[Phil Woosnam]] ||[[Atlanta Chiefs]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1969|1969]]||{{bandera|Uruguái}} [[Cirilio Fernandez]]||[[Kansas City Spurs]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Siegfried Stritzl]]||[[Baltimore Bays]]||{{bandera|Hungría|1957}} [[Janos Bedl]] ||[[Kansas City Spurs]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1970|1970]]||{{bandera|USA}} {{bandera|Brasil}} [[Carlos Metidieri]]||[[Rochester Lancers]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Jim Leeker]]||[[St. Louis Stars]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Sal de Rosa]] ||[[Rochester Lancers]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1971|1971]]||{{bandera|USA}} {{bandera|Brasil}} [[Carlos Metidieri]]||[[Rochester Lancers]]||[[Ficheru:Flag of Bermuda 1910.svg|cantu|20px]] [[Randy Horton]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Ron Newman]] ||[[Dallas Tornáu]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1972|1972]]||[[Ficheru:Flag of Bermuda 1910.svg|cantu|20px]] [[Randy Horton]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Mike Winter]]||[[St. Louis Stars]]||{{bandera|Polonia}} [[Casey Frankiewicz]] ||[[St. Louis Stars]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1973|1973]]||{{bandera|Trinidá y Tobagu}} [[Warren Archibald]]||[[Miami Toros]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Kyle Rote, Jr.]]||[[Dallas Tornáu]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Al Miller (futbolista)|Al Miller]] ||[[Philadelphia Atoms]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1974|1974]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Peter Silvester]]||[[Baltimore Comets]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Doug McMillan]]||[[Los Angeles Aztecs]]||{{bandera|Escocia}} [[John Young]] ||[[Miami Toros]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1975|1975]]||{{bandera|Trinidá y Tobagu}} [[Steve David]]||[[Miami Toros]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Chris Bahr]]||[[Philadelphia Atoms]]||{{bandera|Inglaterra|tamañu=23px}} [[John Sewell (footballer)|John Sewell]] ||[[St. Louis Stars]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1976|1976]]||{{bandera|Brasil}} [[Pelé]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Steve Pecher]]||[[Dallas Tornáu]]||{{bandera|Italia}} [[Eddie Firmani]] ||[[Tampa Bay Rowdies]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1977|1977]]||{{bandera|Alemaña Federal}} [[Franz Beckenbauer]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Jimmy McAlister (soccer)|Jim McAlister]]||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] ||[[Fort Lauderdale Strikers]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1978|1978]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Mike Flanagan]]||[[New England Tea Men]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Gary Etherington]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Tony Waiters]] ||[[Vancouver Whitecaps]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1979|1979]]||{{bandera|Países Baxos}} [[Johan Cruyff]]||[[Los Angeles Aztecs]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Larry Hulcer]]||[[Los Angeles Aztecs]]||{{bandera|Finlandia|tamañu=23px}} [[Timo Liekoski]] ||[[Houston Hurricane]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1980|1980]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Roger Davies]]||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Jeff Durgan]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Alan Hinton]] ||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1981|1981]]||{{bandera|Italia}} [[Giorgio Chinaglia]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Joe Morrone, Jr.]]||[[Tulsa Roughnecks]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Willy Roy]] ||[[Chicago Sting]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1982|1982]]||{{bandera|ENG}} [[Peter Ward]]||[[Seattle Sounders (NASL)|Seattle Sounders]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Pedro DeBrito]]||[[Tampa Bay Rowdies]]||{{bandera|Irlanda}} [[Johnny Giles]] ||[[Vancouver Whitecaps]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League 1983|1983]]||{{bandera|Paraguái|1954}} [[Roberto Cabañas]]||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Gregg Thompson]]||[[Tampa Bay Rowdies]]||{{bandera|Yugoslavia}} [[Draguen Popović]]||[[San Jose Earthquakes (NASL)|Golden Bay Earthquakes]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League 1984|1984]]||{{bandera|Yugoslavia}} [[Slaviša Žungul]]||[[San Jose Earthquakes (NASL)|Golden Bay Earthquakes]] ||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Roy Wegerle]]||[[Tampa Bay Rowdies]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Ron Newman (footballer)|Ron Newman]] ||[[San Diego Sockers]]
|}

== Campeones de la NASL indoor ==
El campeonatu de la '''NASL [[Fútbol indoor|indoor]]''' foi una competición que se xugaba dientro d'un [[Estadiu cubiertu|pabellón]]. El primeru n'apostase foi en [[North American Soccer League Indoor 1975|1975]]. El tornéu xugar en 4 grupos, el primeru de cada grupu clasificaba a la fase final, solamente esi formatu desenvolver nos años 1975 y [[North American Soccer League Indoor 1976|1976]]. Dende la edición de [[North American Soccer League Indoor 1979/80|1979-80]] hasta [[North American Soccer League Indoor 1983/84|1983-84]], apostar en conferencies o divisiones ya incluyendo la ronda final y la última temporada xugóse una fase regular y tamién colos playoffs. Darréu en [[1983]] apostóse un tornéu de exibición, resultando ganador el [[Tampa Bay Rowdies]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://mytampabayrowdies.blogspot.com/2009_04_01_archive.html |títulu=TAMPA BAY ROWDIES APPRECIATION BLOGUE: 01/04/09 - 01/05/09 |editor=Tampa Bay Rowdies Appreciation Blogue|date= |fechaaccesu=20 de febreru de 2013}}&lt;/ref&gt;

{|align=center width=75% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
! width=10%|Añu
!width=30%|Campeón
! width=30%|Subcampeón
! width=30%|Goliador (Goles)
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League Indoor 1975|1975]]||'''[[San Jose Earthquakes (NASL)|San Jose Earthquakes]]'''||[[Tampa Bay Rowdies]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Paul Child]] (14) 
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League Indoor 1976|1976]]||'''[[Tampa Bay Rowdies]]'''||[[Rochester Lancers]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Juli Veee]] (8)
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League Indoor 1979/80|1979-80]]||'''[[Tampa Bay Rowdies]]'''||[[Memphis Rogues]]||{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[David Byrne (futbolista)|David Byrne]] (23)
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League Indoor 1980/81|1980-81]]||'''[[Edmonton Drillers (NASL)|Edmonton Drillers]]'''||[[Chicago Sting]]||{{bandera|Alemaña Federal}} [[Karl-Heinz Granitza]] (42)
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League Indoor 1981/82|1981-82]]||'''[[San Diego Sockers (NASL)|San Diego Sockers]]'''||[[Tampa Bay Rowdies]]||{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Juli Veee]] (51)
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[North American Soccer League Indoor 1983|1983]]||'''[[Tampa Bay Rowdies]]'''||[[Montreal Manic]]||{{bandera|Inglaterra}} [[Laurie Abrahams]] (12)
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[North American Soccer League Indoor 1983/84|1983-84]]||'''[[San Diego Sockers (NASL)|San Diego Sockers]]'''||[[New York Cosmos]]||{{bandera|Yugoslavia}} [[Slaviša Žungul]] (63)
|}

=== Títulos per club ===
{|width=60%
|valign=top width=60%|
{| align=left border=1 width=90% cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%; text-align: center;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color:white;&quot;
!width=60%|Equipu !width=30%|Campeón

!width=30%|Subcampeón
|-
|align=left| '''[[Tampa Bay Rowdies]]|| '''3||2
|-
|align=left| '''[[San Diego Sockers (NASL)|San Diego Sockers]]|| '''2||0
|-
|align=left| '''[[San Jose Earthquakes (NASL)|San Jose Earthquakes]]|| '''1||0
|-
|align=left| '''[[Edmonton Drillers (NASL)|Edmonton Drillers]]|| '''1||0
|-
|align=left| [[Rochester Lancers]]|| 0||1
|-
|align=left| [[Memphis Rogues]]|| 0||1
|-
|align=left| [[Chicago Sting]]|| 0||1
|-
|align=left| [[Montreal Manic]]|| 0||1
|-
|align=left| [[New York Cosmos]]|| 0||1
|}
|}

== Comisionados ==
* {{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=23px}} [[Dick Walsh (executivu)|Dick Walsh]] (1967)
* {{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=23px}} [[Ken Macker]] (NPSL) (1967)
* Walsh y Macker co-comisionados (1968)
* {{bandera|Gales|tamañu=23px}} [[Phil Woosnam]] (1969-1983)
* {{bandera|Estaos Xuníos|tamañu=23px}} [[Howard J. Samuels]] (1983-1984)
* {{bandera|Inglaterra|tamañu=23px}} [[Clive Toye]] (1984-1985)

== Ver tamién ==
* [[North American Soccer League (2011)]]
* [[Fútbol nos Estaos Xuníos]]
* [[Soccer Bowl]]
* [[Major League Soccer]]
* [[Lamar Hunt U.S. Open Cup]]
* [[Televisión na North American Soccer League]]
* [[Equipos participantes na North American Soccer League]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [https://web.archive.org/web/20080501104955/http://home.att.net/~nasl/nasl.htm Sitiu dedicáu a la historia de la NASL]
* [http://nasljerseys.com/ Llista de tolos xugadores, planteles de clubes per añu y camisetes de la NASL]
* [http://www.davebrett.com Archivo de video de la NASL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180624072758/http://www.davebrett.com/ |date=2018-06-24 }}


{{Tradubot|North American Soccer League}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:North American Soccer League| ]]</text>
      <sha1>jzvtlzut1890q8t9s8va08fd15eicrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pione Sisto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140711</id>
    <revision>
      <id>4527112</id>
      <parentid>4343774</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T03:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12641" sha1="si934q1bkha44wydh5g3on75gc72o48" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Pione Sisto Ifolo Emirmija''' {{nym}} ye un [[xugador de fútbol|futbolista]] [[Dinamarca|danés]] d'orixe [[Uganda|ugandés]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Pione Sisto er indstillet til dansk statsborgerskab|url=https://www.dr.dk/sporten/fodbold/pione-sisto-er-indstillet-til-dansk-statsborgerskab|obra=DR|idioma=dk|fecha=30 d'ochobre de 2014|fechaaccesu=16 de payares de 2017}}&lt;/ref&gt; Xuega como [[Estremu (fútbol)|estremu]] y el so actual equipu ye'l [[Real Club Celta de Vigo|Celta de Vigo]] de la [[Primer División d'España]]. Ye internacional absolutu pola [[seleición de fútbol de Dinamarca]].

== Trayeutoria ==

=== Biografía ===
Pione Sisto nació en [[Soacha, Cundinamarca]] de forma circunstancial: los sos padres yeren emigrantes de [[Sudán del Sur]] que fuxíen de la [[Segunda Guerra Civil Sudanesa|guerra civil]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cita web |títulu = FCM-kometens vilde historie: Fra blodig borgerkrig til Superligaen|url = http://www.bt.dk/superligaen/fcm-kometens-vilde-historie-fra-blodig-borgerkrig-til-superligaen|sitiuweb = www.bt.dk|fechaaccesu = 13 d'ochobre de 2015|idioma = danés|fecha = 9 d'agostu de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cita web |títulu = La sorpresa tribal de Pione Sisto|url = http://www.farodevigo.es/deportes/2015/08/12/sorpresa-tribal-pione-sisto/1295053.html|sitiuweb = Faro de Vigo|fechaaccesu = 13 d'ochobre de 2015}}&lt;/ref&gt; Cuando solo tenía dos meses, tola familia pudo emigrar a [[Dinamarca]] con estatus de [[refuxaos|refuxáu]] y establecieron la so residencia en [[Skive]], onde Pione pasó parte de la so infancia colos sos siete hermanos; cuatro homes y tres muyeres.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== F.C. Midtjylland ===
La familia Sisto treslladóse dempués a [[Herning]] por motivos llaborales y Pione empezó a xugar al fútbol con 7 años nun modestu club local, el [[Tjørring IF]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; Años más tarde llamó l'atención de los ojeadores del equipu más importante de la ciudá, el [[FC Midtjylland]], col que robló un contratu pa les categoríes inferiores. El [[2 d'avientu]] de [[2012]], con solu 17 años, fixo'l so debú profesional nun alcuentru de la [[Superliga danesa|Superliga]] contra'l [[FC Copenḥague|F.C. København]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cita web |títulu = Pione Sisto: El Christian Erikseen africanu|url = http://www.mundodeportivo.com/porelmundo/20150621/20549056780/pione-sisto-el-christian-erikseen-africanu.html|sitiuweb = Mundo Deportivo|editorial = |fechaaccesu = 13 d'ochobre de 2015|fecha = 21 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;

A partir de la [[Superliga de Dinamarca 2013/14|temporada 2013-14]] ye xubíu al primer equipu del Midtjylland, y el [[19 de xunetu]] de [[2013]] consiguió'l so primer gol como profesional contra'l [[Aarhus GF]]. Nel so añu de debú aseguró'l puestu d'estremu derechu titular, con un total de 6 goles en 27 partíos. Gracies a eses actuaciones, foi votáu «meyor xugador del añu» pola Asociación de Futbolistes de Dinamarca. El so rendimientu ameyoró na [[Superliga de Dinamarca 2014/15|campaña 2014-15]]: el Midtjylland conquistó'l títulu de lliga y él anotó 8 goles en 22 partíos. 

Consideráu unu de los mozos más prometedores del fútbol danés, la prensa internacional destacó de Sisto la so téunica, la so cuto de falta y visión de xuegu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Nel branu de 2015, el Midtjylland refugó ufiertes del [[Real Club Celta de Vigo|Celta de Vigo]] (4,5 millones d'euros),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; y del [[Ajax d'Ámsterdam]] (7 millones).&lt;ref&gt;{{cita web|títulu = ‘Ajax gaat vol voor Pione Sisto en is bereid 7 miljoen te betalen’|url = http://ajaxfanzone.nl/2015/07/09/ajax-gaat-vol-voor-pione-sisto-en-is-bereid-7-miljoen-te-betalen/|fechaaccesu = 13 d'ochobre de 2015|sitiuweb = ajaxfanzone.nl|idioma = neerlandés|urlarchivu = https://web.archive.org/web/20190826071828/https://ajaxfanzone.nl/2015/07/09/ajax-gaat-vol-voor-pione-sisto-en-is-bereid-7-miljoen-te-betalen/|fechaarchivu = 2019-08-26}}&lt;/ref&gt;

=== Celta de Vigo ===
El 31 de xunetu de [[2016]] fíxose oficial que'l Celta de Vigo fichara a Pione Sisto por 6,7 millones d'euros.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.farodevigo.es/deportes/2016/07/29/celta-ficha-danes-pione-sisto/1506885.html|títulu=El Celta ficha al danés Pione Sisto|fechaaccesu=29 de xunetu de 2016|autor=|enllaceautor=|apellíu=|nome=|fecha=|idioma=|sitiuweb=Faro de Vigo|editorial=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.celtavigo.net/es/primer-equipo/noticias/11228-el-internacional-danes-pione-sisto-arriquez-l'ataque celeste&lt;/ref&gt; El so debú en partíu oficial foi na primer xornada de [[Primer División d'España|Primer División]], el [[23 d'agostu]] frente al [[Club Deportivo Leganés]] (0-1). Anota'l so primer gol oficial como celeste frente al Español en Lliga'l 25 de setiembre.

== Seleición nacional ==

=== Seleición Sub-21 ===
Pione Sisto ye internacional pola [[seleición de fútbol de Dinamarca]]. Anque siempres amosó interés por xugar con ellos, nun pudo cumplir el so suañu hasta que se-y concedió la nacionalidá danesa n'avientu de 2014. L'estremu foi animáu ente otros pol seleccionador danés, [[Morten Olsen]], quien espresó'l so deséu de llama-y pa l'absoluta.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; La [[FIFA]] autorizó la so internacionalidad el [[8 de mayu]] de [[2015]].

La seleición sub-21 fíxo-y debutar nun amistosu'l [[23 de xineru]] contra'l [[FC Dinamo de Bucarest|Dinamo de Bucarest]], del que foi protagonista al marcar un ''[[hat trick]]'' na victoria por 7-1. El [[17 de xunu]] apostó'l so primer partíu oficial contra la [[Seleición sub-23 de fútbol de la República Checa|República Checa]], correspondiente a la [[Eurocopa Sub-21 de 2015]], y marcó un gol.

=== Seleición absoluta ===
Sisto debutó cola seleición absoluta de Dinamarca el [[4 de setiembre]] de [[2015]], nun alcuentru clasificatorio de la [[Eurocopa 2016]] contra Albania que terminó 0-0. L'estremu solo apostó la primer parte, y na segunda foi sustituyíu por [[Yussuf Poulsen]].

== Estadístiques ==

=== Clubes ===
* ''Actualizáu hasta'l [[3 de xunu]] de [[2018]].''
{| style=&quot;background: #F9F9F9; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;&quot; border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background:#DDDDDD&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;150px&quot; |Club
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;50px&quot; | Temporada
!colspan=&quot;3&quot; | Lliga
!colspan=&quot;3&quot; | Copes&lt;br/&gt;Nacionales&lt;sup&gt;([[#1|1]])&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;3&quot; | Torneos&lt;br/&gt;Internacionales&lt;sup&gt;([[#1|2]])&lt;/sup&gt;
! colspan=&quot;3&quot; | Total
! rowspan=&quot;2&quot; width=5px|Media&lt;br&gt;goliadora&lt;sup&gt;([[#1|3]])&lt;/sup&gt;
|- style=&quot;background:#DDDDDD&quot;
! align=&quot;center&quot; | [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Fútbol|Goles]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Asistencia|Asist.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Fútbol|Goles]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Asistencia|Asist.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Fútbol|Goles]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Asistencia|Asist.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Fútbol|Goles]]
! align=&quot;center&quot; | [[Gol#Asistencia|Asist.]]
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|rowspan=&quot;7&quot; align=center valign=center|'''[[FC Midtjylland]]'''&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{DAN}}&lt;/small&gt;
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Superliga de Dinamarca|2012-13]]
|9 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 
! 10 !! 0 !! 0 !! 0,00
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Superliga de Dinamarca|2013-14]]
|27 || 7 || 3 || 2 || 3 || 0 || 0 || 0 || 0 
! 29 !! 10 !! 3 !! 0,31
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Superliga de Dinamarca|2014-15]]
|22 || 8 || 4 || 0 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 
! 24 !! 8 !! 4 !! 0,33
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Superliga de Dinamarca|2015-16]]
|29 || 4 || 4 || 0 || 0 || 0 || 13 || 4 || 0 
! 42 !! 8 !! 4 !! 0,19
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Superliga de Dinamarca|2016-17]]
|2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 0 || 5 || 3 || 0 
! 7 !! 5 !! 0 !! 0,85
|-align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#DDDDDD; color:#000000&quot;
!colspan=&quot;1&quot;|'''Total club'''
! 89 !! 20 !! 11 !! 3 !! 3 !! 0 !! 20 !! 8 !! 0 !! 112 !! 31 !! 11 !! 0,27
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|rowspan=&quot;4&quot; align=center valign=center|'''[[Real Club Celta de Vigo|Celta de Vigo]]'''&lt;br/&gt;&lt;small&gt;{{ESP}}&lt;/small&gt;
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Primer División d'España 2016/17|2016-17]]
|30 || 3 || 3 || 6 || 1 || 0 ||13|| 2 || 0
!49!!6!! 3 !! 0,12
|-style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[Primer División d'España 2017-18|2017-18]]
|34|| 4 || 9 || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0
! 36 !! 5 !! 9 !! 0,14
|-align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#DDDDDD; color:#000000&quot;
!colspan=&quot;1&quot;|'''Total club'''
!64!! 7 !! 12 !! 8 !! 2 !! 0 !!13!! 2 !! 0 !!85!!11!! 12 ||0,13
|-style=&quot;color: white;&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;000000&quot;
!colspan=&quot;2&quot; |'''Total carrera'''
!153!! 27 !! 23 !! 11 !! 5 !! 0 !! 33 !!10!! 0 !! 197 !!42!! 23 !! 0,21
|-
|}
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(1)'''&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;Inclúi datos de [[Copa de Dinamarca]] y [[Copa del Rei de fútbol|Copa del Rei]].&lt;/small&gt;
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(2)'''&lt;/sup&gt; &lt;small&gt;Inclúi datos de [[Champions League]] y [[Europa League]].&lt;/small&gt;
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;sup&gt;'''(3)'''&lt;/sup&gt; &lt;small&gt; Nun inclúi goles en partíos amistosos.&lt;/small&gt;
&lt;ref&gt;Ficha xugador https://www.bdfutbol.com/es/j/j20229.html&lt;/ref&gt;

=== Seleición ===
{|style=&quot;text-align: center;&quot; border=1 align=center cellpadding=4 cellspacing=2 style=&quot;background: #F9F9F9; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|- style=&quot;background:#DDDDDD&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150px|Seleición
!rowspan=2 width=50px | Añu
!colspan=3 | Amistosos
!colspan=3 | Eurocopa
!colspan=3 | Copa&lt;br/&gt;Mundial
!colspan=3 | Copa&lt;br/&gt;Confederaciones
!colspan=3 | Eliminatories
!colspan=3 | Total
!rowspan=3 | Media goliadora
|-style=&quot;background:#DDDDDD&quot;
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
!align=center| [[Competición (xuegu)#Partíos a dos|Part.]]
!align=center| [[Gol#Fútbol|Goles]]
!align=center| [[Gol#Asistencia|Asist.]]
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|rowspan=3 align=center|'''[[Seleición de fútbol de Dinamarca|Absoluta]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{DAN}}&lt;/small&gt;
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|[[2015]]
|1||0||0||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1||0||0
!2 !! 0 !! 0 !! 0,00
|- style=&quot;text-align: center;&quot; style=&quot;background:#DDDDDD&quot;
!colspan=1| Total
!1 !! 0 !! 0 !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! - !! 1 !! 0 !! 0 !! 2 !! 0 !! 0 !! 0,00
|}

=== Resume estadísticu ===
{|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|- bgcolor=#DDDDDD style=&quot;color:black;&quot;
!width=&quot;180&quot;|Tornéu
!width=&quot;75&quot;|Part.

!width=&quot;75&quot;|Goles
!width=&quot;75&quot;|Asist.
!width=&quot;75&quot;|Media goliadora
|-bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; align=&quot;center&quot;
|Lliga |95

|21
|12
|0,21
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; align=&quot;center&quot;
|Copes Nacionales
|3
|3
|0
|1,00
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; align=&quot;center&quot;
|Torneos Internacionales
|22
|8
|0
|0,38
|- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; align=&quot;center&quot;
|[[Seleición de fútbol de Dinamarca|Seleición de Dinamarca]]
|2
|0
|0
|0,00
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot; align=&quot;center&quot;
|'''Total'''
|'''122'''
|'''32'''
|'''12'''
|'''0''','''25'''
|}

== Palmarés ==

=== Campeonatos nacionales ===
{|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|- align=center bgcolor=#DDDDDD style=&quot;color:black;&quot;
!width=&quot;195&quot;|Títulu
!width=&quot;160&quot;|Equipu
!width=&quot;130&quot;|País

!width=&quot;95&quot;|Añu
|-align=center

|[[Superliga de Dinamarca]]
|[[FC Midtjylland|F.C. Midtjylland]]
|{{Dinamarca}}
|[[Superliga de Dinamarca 2014/15|2015]]
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1995||Sisto, Pione}}

{{Tradubot|Pione Sisto}}
[[Categoría:Kampalanos]]
[[Categoría:Futbolistes de Sudán del Sur]]
[[Categoría:Futbolistes de la seleición masculina de Dinamarca]]
[[Categoría:Futbolistes na Copa Mundial de 2018]]
[[Categoría:Wikipedia:Páxines con tables frañíes]]</text>
      <sha1>si934q1bkha44wydh5g3on75gc72o48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tantaliu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140825</id>
    <revision>
      <id>4526996</id>
      <parentid>4512965</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8210" sha1="8d2lqy3iiopdmjbfj5twn3rop8tefby" xml:space="preserve">{{Ficha d'elementu químicu}}
El '''tantaliu'''&lt;ref&gt;{{DALLA|tantaliu}}&lt;/ref&gt; ye un [[elementu químicu]] de [[númberu atómicu]] '''73''', que s'asitia nel grupu 5 de la [[Tabla periódica|tabla periódica de los elementos.]]&lt;ref&gt;{{Cita publicación|apellíos=Echevarría, A., Robledo S. y Bejarano|nome=G.|año=2017|títulu=Influencia de las nanopartículas de Ag sobre las propiedades mecánicas y tribológicas y en el efecto citotóxico y bactericida de los recubrimientos de TaN(Ag)|url=http://revistademetalurgia.revistas.csic.es/index.php/revistademetalurgia/article/view/1399/1594|publicación=Revista de Metalurgia|volumen=53|número=1|editorial=Centro Nacional de Investigaciones Metalúrgicas|issn=0034-8570|ISSN=0034-8570|fechaaccesu=5 d'abril de 2017}}&lt;/ref&gt; El so símbolu ye Ta. #Tratar d'un [[metal de transición]] raru, azul abuxao, duru, que presenta rellumu metálicu y aguanta perbién l'escomiu. #Atopar nel mineral tantalita. Ye fisiológicamente inerte, polo qu'ente les sos variaes aplicaciones, puede emplegase pa la fabricación de preseos quirúrxicos y n'implantes.

== Carauterístiques principales ==
El tantaliu ye un [[metal]] gris, brillante, pesáu, dúctil, d'altu puntu de fusión, bon conductor de la electricidá y del calor y bien duru. Ye bien resistente al ataque por ácidos; #eslleir emplegando [[ácidu fluorhídricu]] o por aciu fusión alcalina. Ye bien paecíu al [[niobiu]] y suelse estrayer del mineral tantalita, que na naturaleza apaez xeneralmente formando amiestos isomorfos cola columbita que se conocen col nome de [[coltán]].

Algama'l máximu estáu d'oxidación del grupu: +5.

El so nome recuerda a Tantaliu, fíu de [[Xúpiter (mitoloxía)|Xúpiter]] y padre de Níobe. Sufrió un castigu míticu por apurri-yos la bébora de los dioses (la ambrosía) a los humanos. Zeus #condergar a la sede eterna y asina, somorguiáu, cuando intentaba beber, les agües estremábense. Rellaciónase esti fenómenu cola cualidá del metal de nun ser atacáu polos ácidos.

Foi afayáu pol suecu Anders Gustaf Ekeberg en 1802.

== Usos ==
[[Ficheru:Tantalio.png|izquierda|miniaturadeimagen|362x362px|Monedes bimetálicas con centru de tantaliu emitíes pol bancu de [[Kazakstán]]. La primer imaxe n'estáu orixinal y la segunda coloriáu n'azul violáceo.]]
Utilízase casi puramente na fabricación de condensadores electrolíticos de tantaliu; por tanto, ye un componente esencial de los dispositivos electrónicos bien compactos: [[Telefonía móvil|teléfonos móviles]], [[GPS]], [[Satélite (dixebra)|satélites artificiales]], armes teledirigidas, televisiones de plasma, [[Videoconsola|videoconsoles]], ordenadores portátiles, PDAs, MP3, MP4, etc. 

El Ta2O5-SiO2 ye utilizáu como catalizador na síntesis de butadieno a partir d'etanu.&lt;ref name=&quot;QAC&quot;&gt;F. Burriel Martí, F. Lucena Conde, S. Arribas Jimeno, J. Hernández Méndez (2006). «Química analítica de los cationes: Niobio». ''Química analítica cualitativa'' (18ª edición edición). Thomson. pp.&amp;nbsp;463-469. ISBN 84-9732-140-5.{{cita llibru |apellíu=F. Burriel Martí, F. Lucena Conde, S. Arribas Jimeno, J. Hernández Méndez|títulu=Química analítica cualitativa|edición=18ª edición|añu=2006|editorial=Thomson|isbn=84-9732-140-5|capítulu=Química analítica de los cationes: Niobio|páxines=463-469}}&lt;/ref&gt;

Nos últimos años el tantaliu introducióse tamién nel mercáu [[Numismática|numismáticu]] de la moneda de coleición, siendo [[Kazakstán]] el primer país del mundu n'acuñar monedes realizaes con tantaliu tantu nel so estáu natural como coloriáu por aciu distintos métodos d'oxidación que llogren alteriar #el so color orixinal.[http://www.worldbcnews.com/gallery/asia/kazakhstan/kazakhstan.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040108/http://www.worldbcnews.com/gallery/asia/kazakhstan/kazakhstan.html |date=2016-03-04 }} 

Tamién s'utiliza n'implantes de rodía, cadril y columna, siendo la Compañía Zimmer Biomet (Warsaw, IN, USA) el fabricante.

== Producción ==
El tantaliu #estrayer del [[coltán]] (columbita + tantalita), que'l so mayor productor ye la [[República Democrática d'El Congu]], con cerca del 9 % de les reserves mundiales envaloraes. Venezuela pasa a ser el país con mayor reserva valorada del mundu col 60%.

L'executivu venezolanu oficializó al traviés de trés decretos presidenciales la creación de trés empreses mistes pa la esploración y esplotación de tantaliu (coltan) que la so creación fuera alcordada'l 5 d'agostu del 2016, cuando'l presidente Nicolás Maduro #axuntar con directivos de les trasnacionales.

Nos decretos N° 2.538, 2.539 y 2.540, publicaos na Gaceta Oficial N° 41.026 establezse que les trés compañíes mistes, nes que la Corporación Venezolana de Minería (CVM) va tener 55% de participación accionaria, van tar adscrites al Ministeriu de Desenvolvimientu Mineru Ecolóxicu.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.igvsb.gob.ve/marco_legal/upload/archivos/CONSEJO_PRODUCTIVO_DE_TRABAJADORES.PDF|títulu=Gaceta Oficial de Venezuela|fechaaccesu=08 de Nov 2016|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170301183038/http://www.igvsb.gob.ve/marco_legal/upload/archivos/CONSEJO_PRODUCTIVO_DE_TRABAJADORES.PDF|fechaarchivu=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;

La primer asociación ye la Empresa Mista Minera Metales del Sur, integrada pola Corporación Venezolana de Minería y la canadiana Energold Minerals, Inc., con participación accionaria de 55% y 45%, respeutivamente.

La segunda empresa mista ta conformada pola CVM y la Corporación Faoz, C.A. y va denominase Empresa Mista Minera Ecosocialista Parguaza, S.A.

La tercer empresa mista formalizada ye Oru Azul, S.A., conformada pola Corporación Venezolana de Minería y Supracal C.A, cola mesma composición accionaria de les anteriores. Supracal C.A ye una empresa venezolana del estáu Lara, “con más de 40 años d'esperiencia, dedicada a la esploración, esplotación, fabricación y líderes en distribución de cal en Venezuela”.&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.finanzasdigital.com/wp-content/uploads/2016/11/Gaceta-Oficial-41028-Aviso-BCV.pdf|títulu=Gaceta Oficial de Venezuela|fechaaccesu=10 de Nov 2016|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170301181036/http://www.finanzasdigital.com/wp-content/uploads/2016/11/Gaceta-Oficial-41028-Aviso-BCV.pdf|fechaarchivu=2017-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://penziniplus.com/el-oro-azul-generador-de-divisas-para-venezuela/482980|títulu=EL ORO AZUL, GENERADOR DE DIVISAS PARA VENEZUELA|autor=Pedro Penzini Lopez|fechaaccesu=10 de febreru de 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170211011051/http://penziniplus.com/el-oro-azul-generador-de-divisas-para-venezuela/482980|fechaarchivu=2017-02-11}}&lt;/ref&gt;

Nos trés casos, les empreses van tener como oxetu social el desenvolvimientu d'actividaes d'esploración y esplotación de xacimientos de coltán, Estañu y minerales asociaos, '''llibre de conflictu'''

El 21 de #Abril Jorge Arreaza como ministru pal Desenvolvimientu Mineru Ecolóxicu da autorización en poner en marcha les EMME ORO AZUL S.A Y PARGUAZA S.A y manda a publicar en Gaceta Oficial de Venezuela,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ghm.com.ve/wp-content/uploads/2017/04/41135.pdf|títulu=GACETA OFICIAL 41.1135|fechaaccesu=26 DE ABRIL 2017|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170427100838/http://www.ghm.com.ve/wp-content/uploads/2017/04/41135.pdf|fechaarchivu=2017-04-27}}&lt;/ref&gt;

== Comercialización ==
En Venezuela estos minerales tán supervisaos poles les Naciones Xuníes y delles asociaciones internacionales tales como T.I.C , M.M.T.A, pa evitar la so venta illegal; el Ministeriu de Desenvolvimientu Mineru Ecolóxicu y la Empresa Mista Minera Ecu-socialista Oru Azul van declarar, inspeicionar y certificar por toles canales ya instituciones de reconocencia internacional nesta materia, toles unviaes del mineral venezolanu, xenerando asina un procesu inicial de credibilidá del nuevu sistema de industrialización y comercialización internacional minera en Venezuela.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Metales]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>8d2lqy3iiopdmjbfj5twn3rop8tefby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jordan Bachynski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141570</id>
    <revision>
      <id>4527014</id>
      <parentid>4256504</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7324" sha1="pcprxw1vimamy8gihg1523ajcila18y" xml:space="preserve">{{persona
|nome =
 Jordan Bachynski
|imaxe = Jordan Bachynski with Westchester.JPG
|tamañu imagen = 
|pie = Bachynski en 2016 con [[Westchester Knicks]]
&lt;!-- Sección de datos personales --&gt;
|nombrecompleto = '''Jordan Bachynski'''
|moteyo = 
|llugar nacencia = [[Calgary]], [[Alberta]] {{CAN}}
|fecha nacencia = {{fecha|6|9|1989|edá}}
|nacionalidá = {{CAN}}
|altura = {{altor|m=2.18}}
|pesu = {{peso|kg=115}}
&lt;!-- Sección de carrera --&gt;
|deporte = [[Baloncestu]]
|posición = [[Pívot]]
|universidá = [[Arizona State Sun Devils|Arizona State]]
|draft de la nba = Non escoyíu, [[Draft de la NBA de 2014|2014]] 
|club = [[Monbus Obradoiro]]
|númberu = 13
|lliga = [[ACB]]
|selección =
&lt;!-- Sección de trayeutoria --&gt;
|equipos = 
* [[Eskişehir Basket]] (2014)
* [[Westchester Knicks]] ([[temporada 2015-16 de la NBA D-League|2015-2016]])
* [[Nagoya Diamond Dolphins]] (2016-2017)
* [[Levanga Hokkaido]] (2017)
* [[Monbus Obradoiro]] (2017- )
|títulos =
* 2º Meyor quintetu de la [[Pacific-12 Conference|Pac-12]] (2014)
* Meyor quintetu defensivu de la [[Pacific-12 Conference|Pac-12]] (2014)
* Defensor del Añu de la [[Pacific-12 Conference|Pac-12]] (2014)
* 3ᵉʳ [[Meyor quintetu de la NBA Development League|Meyor quintetu de la NBA D-League]] ([[temporada 2015-16 de la NBA D-League|2016]])
* [[Meyor quintetu defensivu de la NBA Development League|Meyor quintetu defensivu de la NBA D-League]] ([[temporada 2015-16 de la NBA D-League|2016]])
|medayes =
}}
'''Jordan Bachynski''' {{nym}} ye un xugador de [[baloncestu]] [[Canadá|canadianu]] que pertenez a la plantía de los [[Monbus Obradoiro]] de la [[lliga ACB]]. Con 2,18 metros d'estatura, xuega na posición de [[pívot]].

== Trayeutoria deportiva ==

=== Universidá ===
Xugó mientres cuatro temporaes colos ''[[Arizona State Sun Devils|Sun Devils]]'' de la [[Universidá Estatal d'Arizona]], nes que permedió 7,9 [[puntu (baloncestu)|puntos]], 5,4 [[rebote (baloncestu)|rebotes]] y 2,6 [[tapón (baloncestu)|tapones]] por partíu.&lt;ref&gt;sports-reference.com [http://www.sports-reference.com/cbb/players/jordan-bachynski-1.html Jordan Bachynski Stats], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; Na so última temporada foi incluyíu nel segundu meyor quintetu de la [[Pacific-12 Conference]] y nel meyor quintetu defensivu, amás de ser escoyíu defensor del añu de la conferencia, en liderando'l país en tapones, con 4,03 por partíu.&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;thesundevils.com [http://www.thesundevils.com/roster.aspx?rp_id=2019 Jordan Bachynski Bio], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; Estableció amás el récor de la Pac-12 de tapones nuna carrera, acabando con 314.&lt;ref&gt;nbcsports.com [http://collegebasketball.nbcsports.com/2014/02/07/arizona-states-jordan-bachynski-set-pac-12-career-blocked-shot-record-thursday/ Arizona State’s Jordan Bachynski set Pac-12’s career blocks record Thursday night], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt;

=== Profesional ===
Tres nun ser escoyíu nel [[Draft de la NBA de 2014]], xugó les [[NBA Summer League|Lligues de Branu]] colos [[Orlando Magic]] y los [[Toronto Raptors]].&lt;ref&gt;sportsnet.ca [http://www.sportsnet.ca/basketball/nba/raptors-summer-league-roster-includes-3-canadians/ Three Canadians on Raptors’ Summer League team], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; El 28 de setiembre robló colos [[Detroit Pistons]] p'apostar la pretemporada,&lt;ref&gt;NBA.com [http://www.nba.com/pistons/news/detroit-pistons-announce-2015-training-camp-roster Detroit Pistons Announce 2015 Training Camp Roster], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; pero foi despidíu antes del empiezu de la competición, n'apostando dos partíos de preparación.&lt;ref&gt;NBA.com [http://www.nba.com/pistons/news/detroit-pistons-waive-martin-thomas-and-bachynski Detroit Pistons Waive Martin, Thomas and Bachynski], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt;

El 1 d'agostu de 2014 fichó pol [[Eskişehir Basket]] de la [[Türkiye Basketbol Süper Ligi]],&lt;ref&gt;sportando.com [http://www.sportando.com/en/europe/turkey/129829/jordan-bachynski-signs-with-olin-edirne.html Jordan Bachynski signs with Olin Edirne], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; equipu al que nun terminó d'afaese, siendo despidíu mediáu payares n'apostando tan solo 4 partíos.&lt;ref&gt;sportando.com [http://www.sportando.com/en/europe/turkey/141081/eskisehir-basket-set-to-part-ways-with-chaz-williams-jordan-bachynski.html Eskisehir Basket set to part ways with Chaz Williams, Jordan Bachynski], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt;

El 13 de febreru de 2015 fichó polos [[Westchester Knicks]] de la [[NBA Development League]],&lt;ref&gt;oursportscentral.com [http://www.oursportscentral.com/services/releases/westchester-knicks-acquire-two/n-4926879 Westchester Knicks Acquire Two], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; onde acabó la temporada permediando 6,6 puntos, 5,3 rebotes y 2,2 tapones per partíu.&lt;ref&gt;basketball-reference.com [http://www.basketball-reference.com/dleague/teams/WES/2015.html 2014-15 Westchester Knicks Stats], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; Al añu siguiente completó la temporada permediando 13,1 puntos, 7,0 rebotes y 2,3 tapones per partíu,&lt;ref&gt;[http://www.basketball-reference.com/dleague/teams/WES/2016.html 2015-16 Westchester Knicks Stats], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt; lo que-y valió p'apostar el [[All-Star Game de la NBA Development League]] y ser escoyíu nel tercer [[Meyor quintetu de la NBA Development League|meyor quintetu de la lliga]] y nel [[Meyor quintetu defensivu de la NBA Development League|meyor quintetu defensivu]].&lt;ref&gt;NBA.com [http://dleague.nba.com/news/2015-16-all-nba-dleague-teams-release/ NBA Development League Announces 2015-16 All-NBA D-League Teams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160904054918/http://dleague.nba.com/news/2015-16-all-nba-dleague-teams-release/ |date=2016-09-04 }}, consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt;

El 26 d'agostu de 2016 fichó polos [[Nagoya Diamond Dolphins]] de la [[B.League]] xaponesa.&lt;ref&gt;nagoya-dolphins.jp [https://nagoya-dolphins.jp/news/11247.html Bリーグ内一番高身長の選手が新加入！], consultáu en xineru de 2017&lt;/ref&gt;

El 26 d'agostu de 2017 fichó a prueba pol [[Monbus Obradoiro]] de la [[lliga ACB]], tres el so pasu pol [[Levanga Hokkaido]] xaponés, onde permedió 9,0 puntos y 5,3 rebotes per partíu.&lt;ref&gt;solobasket.com [https://www.solobasket.com/liga-endesa/el-monbus-obradoiro-incorpora-prueba-al techu canadiense-jordan-bachynski El Monbus Obradoiro incorpora a prueba al techu canadiense Jordan Bachynski], consultáu n'agostu de 2017&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
*[http://www.sports-reference.com/cbb/players/jordan-bachynski-1.html Ficha en sports-reference.com]
*[http://www.thesundevils.com/roster.aspx?rp_id=2019 Bio en thesundevils.com]
*[http://basketball.realgm.com/player/Jordan-Bachynski/Summary/23246 Ficha en realgm.com]
*[http://www.basketball-reference.com/dleague/players/b/bachyjo01d.html Estadístiques na D-League]
*[https://www.acb.com/jugador.php?id=54H Ficha n'ACB.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811063538/http://www.acb.com/jugador.php?id=54H |date=2018-08-11 }}
{{twitter|BLOCKchynski}}

{{NF|1992||Bachynski, Jordan}}


{{Tradubot|Jordan Bachynski}}

[[Categoría:Xugadores de baloncestu de Canadá]]
[[Categoría:Xugadores de baloncestu de la Lliga ACB]]</text>
      <sha1>pcprxw1vimamy8gihg1523ajcila18y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Handmaid's Tale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142972</id>
    <revision>
      <id>4527062</id>
      <parentid>4340381</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8495" sha1="fslb01gswn036f7diwklgb62oma6sw8" xml:space="preserve">{{llibru}}
'''''The Handmaid's Tale''''', publicada en [[1985]], ye una narración de [[ciencia ficción]] [[distopía|distópica]] y una de les obres más importantes de la escritora [[canadiana]] [[Margaret Atwood]]. Nella destaca la [[crítica social]] y el tratamientu de la [[muyer]], temes frecuentes nes sos obres.

== Estructura de la obra ==

Atwood emplega la téunica del ''[[flashback]]'' pa faer un xuegu con dos histories distintes anque con un mesmu personaxe, Offred. La obra xuega dende'l principiu col pasáu y el presente de la protagonista, anque'l pasáu del personaxe dar a conocer al traviés de les reflexones que puede realizar Offred.

La obra, en sí, puede clasificase como una &quot;[[distopía]]&quot; (un posible futuru que retrata una sociedá ficticia indeseable en sí mesma), anque tamién como una manera d'amosar el papel de fechu en munches sociedaes pasar y actual, según lo cerca que ta la sociedá occidental actual a ella y la fraxilidá de la situación de les muyeres estadounidentes anguaño, tan cercana a la de la ficción, que podría ser igual a ella en poco tiempu. En pallabres de la so autora, tratar de “un rellatu imaxinariu de lo qu'asocede cuando ciertos non infrecuentes pronunciamientos sobre les muyeres llevar a les sos conclusiones lóxiques”.&lt;ref&gt;[http://elasombrario.com/el cuentu-de-la criada/ 'El cuentu de la criada'. ¿Cómo dexamos que nos fixeren esto?] 08/05/2017&lt;/ref&gt;

== Argumentu ==
Tres unos supuestos ataques de terrorismu islámicu, unos políticos [[teocracia|teócratas]] lleguen al poder d'[[Estaos Xuníos]], que pasen a denominase república de [[Galaad|Gilead]]. Cola escusa de la defensa contra la violencia, aumenten l'autoritarismu y mengüen les llibertaes y derechos sociales, empezar per suprimir la [[llibertá de prensa]] y los [[derechos de les muyeres]]. Les muyeres estremar en castes y se promueve el mieu y el barruntu ente elles. La &quot;criada&quot; ye una muyer que se considera única y puramente un [[oxetu]] que'l so únicu valor ta nos sos [[ovarios]], siendo un receptáculu necesariu p'algamar el nivel de nueves nacencies deseyáu en Gilead pa caltener el so modelu de sociedá.

Nesta sociedá, Offred ye una muyer que pierde'l so dineru, el so emplegu ya inclusive el so nome, que pasa a ser el del so dueñu, al ser asignada como un tipu d'[[esclava]] denominada &quot;criada&quot; d'un home, el &quot;comandante&quot;. Dende entós ta-y prohibíu tener propiedaes, [[autonomía]] económica o [[independencia]] social, salir de la casa onde vivi (si nun ye pa faer compres necesaries pa la casa), falar o lleer o nengún tipu de comunicación que nun seya colos sos propietarios, nengún tipu d'actividá intelectual nin de [[llibertá]] sobre la so imaxe y apariencia física ya inclusive sobre'l so cuerpu, incluyendo la so alimentación y les sos rellaciones sexuales, yá que nun puede teneles con naide sacante'l so dueñu, que la puede [[violación|violar]] siempres qu'él quiera, supuestamente col fin de procrear.

El nome de criada de la protagonista, Offred, ye un compuestu qu'indica de quién ye [[propiedá]]: ''Of-Fred ''(&quot;de Fred&quot;, Fred ye'l nome propiu del comandante que lu tien) y, magar que'l comandante camude a la so criada, esta va siguir llamándose de la mesma. Asina asocede cola so compañera de compres, que recibe'l nome de Ofglen, &quot;de Glen&quot;, y les demás criaes. Offred, como toles criaes, tamién ta obligada a caltener [[rellaciones sexuales]] col so comandante, y l'esposa d'este tien de suxetar. Esta violación ritualizada recibe'l nome de &quot;la ceremonia&quot;. Otros crímenes rituales inclúin l'asesinatu de criaes que nun consiguen concebir antes de seis años o de cualquier muyer, cocinera y llimpiadora (una Marta - Martha), banduyu gestante (&quot;criada&quot;), adiestradora de gestadoras subrogadas (&quot;tía&quot;) o cuidadora de fíos (&quot;esposa&quot;), que nun cumpla coles estrictes normes sociales. Los homes probes pueden tener a una muyer como esposa, ente que los más poderosos tienen llimpiadora y cocinera, banduyu gestante y esposa cuidadora del home y de los fíos d'él cola gestante.

Ente tantes rutines, Offred recuerda intres del so pasáu, como cuando intentó cruciar la frontera escontra [[Canadá]] pa escapar de tolo que taba asocediendo en Gilead; a persones, como la so antigua amiga Moira, a la fía que tuvo, o al so home Luke y a tou lo que tuvo qu'esperar hasta qu'esti divorciar de la so anterior muyer.

Nun momentu dau, Offred consigue establecer una rellación &quot;amistosa&quot; col so comandante; anque ella ódia-y, él déxase caprichos especiales con ella, dellos vexatorios y otros qu'él considera privilexos, como dexa-y lleer (prohibíu en Gilead) o obliga-y a xugar con él a les [[Scrabble|pallabres cruciaes]]. N'unu de los ratos nos que tán a soles, el comandante ufiérta-y salir fora de la casa xuntes y llevar a un [[prostíbulu]], onde la viola. Primeramente afaya qu'ellí ta trabayando Moira.

La muyer del comandante, Sele Joy (inspirada en [[Phyllis Schlafly]]), afaya les vistimientes con que Offred foi al prostíbulu, impuestes pol comandante, y amenaza con llamar a los Güeyos (''the Eyes''), los espíes del réxime. Cuando llega la carroceta negra de los Güeyos, Nick, el xofer, con quien ella caltuviera un romance, pídelu que confíe nellos, cuntándo-y que son parte de la resistencia y que la van a sacar del país. Ella pon la so vida en manes d'esos desconocíos y vase con ellos.

== Alusiones, símbolos y referencies ==
 
; [[Galaad|Gilead]]: Llugar bíblicu secretu, n'inglés (en castellán ye Galaad).
; [[Xerarquía]]: La obra ufierta una detallada visión de la xerarquía social en Gilead. Na obra lo más alto de la xerarquía ye'l [[comandante]] y lo más baxo ye la [[muyer]], que ye considerada una non-muyer (''Unwoman'').
; [[Nueche]]: Na división por capítulos de la obra, ''nueche'' ye'l títulu más repitíu por cuenta de que ye'l momentu en que les criaes tienen daqué de tiempu pa cavilgar, ye pela nueche cuando Offred piensa na so vida del pasáu.
; [[Puritanismu]]: La repetición de lo qu'asocedió nel pasáu, la culpa, el castigu públicu, los movimientos de resistencia, los valores relixosos en Gilead, etc. son traces bien propies del puritanismu.
; Títulu: Inspiráu en ''[[Los cuentos de Canterbury]]'' de [[Chaucer]], al igual que na obra de Chaucer, Offred ufierta la so propia hestoria y como en ''Los Cuentos de Canterbury'' hai un contestu determináu, la República de Gilead.
; ''[[Mayday]]'': Ye la contraseña ente les criaes de distintes cases. Pola so pronunciación (/''medé''/) emplégase como &quot;m'aider&quot;, ayudar (''aidez-moi'' sería &quot;ayudar&quot;).

== Adautaciones ==

La película de ''The Handmaid's Tale'' (1990) tamién llamada ''La hestoria de la doncella'' o ''El preciu de la fertilidá'', basar nun guión de [[Harold Pinter]] y dirixir [[Volker Schlöndorff]]. Foi protagonizada por [[Natasha Richardson]] como Offred, [[Faye Dunaway]] como Sele Joy, y [[Robert Duvall]] como'l comandante (Fred).

Nel 2000, [[John Dryden]] produció una adautación teatralizada de la novela pa la [[BBC]] Radio 4. Tamién se fixo una adautación [[ópera|operística]] por [[Poul Ruders]], que foi estrenada en Copenhague'l 6 de marzu de 2000 y foi presentada pola English National Opera, en Londres 2003. Tamién foi la producción de la temporada 2004-2005 de la [[Canadian Opera Company]]. 

[[Brendon Burns]] realizó una adautación teatral de la novela pal [[Teatru Haymarket]], [[Basingstoke]], Inglaterra, que percorrió'l Reinu Xuníu en 2002. 

[[Hulu]] produció [[The Handmaid's Tale (serie de televisión)|una serie de televisión]] de dos temporaes, protagonizada por [[Elisabeth Moss]] como Offred. Los primeros trés episodios estrenaron el 26 d'abril de 2017, los posteriores emitiéronse selmanalmente. Margaret Atwood trabayó na serie como ''consulting producer''. La serie llogró 5 gallardones nos premios Emmy 2017.&lt;ref&gt;{{Cita noticia|apellíos=vertele.eldiario.es|títulu=Los Emmy 2017 coronen a The Handmaid's Tale y salden la so delda con Elisabeth Moss|url=http://vertele.eldiario.es/noticias/emmy-2017-handmaids-tale-hulu-elisabeth-moss_0_1940805901.html|fechaaccesu=21 de setiembre de 2017|periódicu=vertele|idioma=es}}&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Ciencia ficción feminista]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

{{ORDENAR:Cuentu de la criada, El}}

{{Tradubot|El cuento de la criada}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Lliteratura feminista]]</text>
      <sha1>fslb01gswn036f7diwklgb62oma6sw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marilyn Corson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144162</id>
    <revision>
      <id>4526995</id>
      <parentid>3916040</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="982" sha1="bdemn7dyt65h9l76on5y3obpjqbfyhz" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Marilyn Corson''' {{nym}} ye una [[nadadora]] canadiana retirada especializada en pruebes d'[[estilu llibre]], onde consiguió ser [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|medayista de bronce olímpico en 1968]] nos 4x100 metros estilu llibre.&lt;ref&gt;[https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/co/marilyn-corson-1.html Ficha.] [[Sports Reference]]. Consultáu'l 16 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==

Nos [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968]] ganó la medaya de bronce nos 4x100 metros estilu llibre, con un tiempu de 4:07.2 segundos, tres Estaos Xuníos y Alemaña (plata), siendo les sos compañeres d'equipu: [[Angela Coughlan]], [[Elaine Tanner]] y [[Marion Lay]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{commonscat}}

{{NF|1950||Corson, Marilyn}}


{{Tradubot|Marilyn Corson}}

[[Categoría:Nadadores de Canadá]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de natación]]</text>
      <sha1>bdemn7dyt65h9l76on5y3obpjqbfyhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nelsa Solano Gorga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144712</id>
    <revision>
      <id>4526973</id>
      <parentid>4463760</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 3 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4526973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="43ua1cdldi3yarhwa77gl16ro3rf5ml" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nelsa Solano Gorga''' {{nym}} foi una [[pintura artística|pintora]] y escenógrafa [[uruguaya]].

== Biografía ==
Especializar n'artes plástiques y en [[1944]] tuvo como maestru a [[Joaquín Torres García]] asistiendo al so renomáu [[Taller Torres García|Taller]].&lt;ref name=quien&gt;{{cita llibru |títulu=Quién ye quién na Cultura Uruguaya|fecha=1998|editorial=Diariu El País|páxina=154}}&lt;/ref&gt;
Los sos trabayos yeren realizaos coles téunica d'[[Pintura al oleu|oleu]], [[acuarela]], carbón y tinta.
Participó na primer esposición d'Artes Modernu n'[[Arxentina]], tamién viaxó a [[Méxicu]] pa ser parte del Biañal y espunxo nel [[Muséu d'Arte Moderno de São Paulo]], en [[Brasil]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://enciclopedia.itaucultural.org.br/es/eventu80043/bienal-internacional-de-sao-paulo-1-1951-sao-paulo-sp|fechaaccesu=21 de marzu de 2015|títulu=Biañal Internacional de São Paulo (1. : 1951 : São Paulo, SP)|editor=Enciclopédia Itaú Cultural|idioma=portugués}}&lt;/ref&gt;

N'Uruguái, realizó muestres principalmente en Montevideo y [[Punta del Este]]. Foi reconocida en dellos salones nacionales.

En [[1951]] llogró'l primer premiu nel concursu nacional n'homenaxe a [[José Gervasio Artigas]] y el segundu premiu nel homenaxe a [[Miguel de Cervantes]]. A nivel internacional, en [[1958]], participó del primer Salón Panamericanu d'Arte en [[Rio Grande do Sul]] y llogró una medaya d'honor. A nivel nacional, nos salones municipales llogró cuatro premios, pol so oleu ''Paisaxe'', y polos sos carbón y tinta ''Estudiu espacial'', ''Disparidad'' y ''Composición''.

Les sos obres atopar nel [[Muséu Nacional d'Artes Visuales]] y en galeríes privaes.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.elobservador.com.uy/noticia/258237/castells-puyo-pintura-uruguaya/|fechaaccesu=21 de marzu de 2015|títulu=Castells puyó pintura uruguaya|fecha=28 d'agostu de 2013|editor=L'Observador|allugamientu=Uruguái}}&lt;/ref&gt;

== Obres destacaes ==
* Paisaje
* Familia de llabradores
* Ilesia
* Calle
* Pasu del Molín
* Desolación
* Casco, redes y veles
* Figura
* Dibuxa
* Xénesis
* Estudio espacial
* Disparidad

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Bibliografía ==
*{{cita llibru |autor=Biblioteca del Poder Llexislativu |títulu=Plásticos uruguayos |añu=1975 |editorial= |id= }}

== Enllaces esternos ==
* [http://mnav.gub.uy/cms.php?a=456 Ficha de l'artista] nel [[Muséu Nacional d'Artes Visuales|MNAV]]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Obres de l'artista en artnet |2=http://www.artnet.com/artists/nelsa-solanu-gorga/past-auction-results |date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot }}

{{NF|1921|1984|Solano Gorga, Nelsa}}

{{Tradubot|Nelsa Solano Gorga}}
[[Categoría:Pintores d'Uruguái]]
[[Categoría:Persones de Montevidéu]]</text>
      <sha1>43ua1cdldi3yarhwa77gl16ro3rf5ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicole Leistenschneider</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144770</id>
    <revision>
      <id>4527041</id>
      <parentid>4183600</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="7eh339mvynqis0gvw7bvmpjuufau1kw" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nicole Leistenschneider''' {{nym}} ye una [[atleta]] alemana d'orixe canadiana retirada, especializada na prueba de [[4x400 m]] na que, compitiendo cola [[República Federal Alemana]], aportó a [[atletismu Los Angeles 1984|medayista de broce olímpica en 1984]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.olympic.org/Nicole-Leistenschneider|títulu=Nicole Leistenschneider|editorial=[[Comité Olímpicu Internacional]] (IOC)|fechaaccesu=7 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Carrera deportiva ==
Nos [[atletismu Los Angeles 1984|XX. OO. de Los Angeles 1984]] ganó la medaya de bronce nos relevos 4x400 metros, con un tiempu de 3:22.98 segundos, tres Estaos Xuníos (oru) y Canadá (plata), siendo les sos compañeres d'equipu: [[Ute Thimm]], [[Heide-Elke Gaugel]], [[Gaby Bußmann]], [[Heike Schulle-Mattler]] y [[Christina Sussiek]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1967||Leistenschneider, Nicole}}

{{Tradubot|Nicole Leistenschneider}}
[[Categoría:Atletes de la República Federal Alemana]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos d'atletismu]]</text>
      <sha1>7eh339mvynqis0gvw7bvmpjuufau1kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicoletta Rascio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144827</id>
    <revision>
      <id>4527023</id>
      <parentid>4295309</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 1 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5530" sha1="7ge9u19wi2ekkqtmvel8hn0kgbeu6e0" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nicoletta Rascio''' {{nym}} ye una [[botánica]], [[fitosocioloxía|fitoxeógrafa]],&lt;ref&gt;[[2008]]. ''Rivista Italiana Di Paleontologia E Stratigrafia'', v. 114 (3). Publicó Revista Italiana Di Paleontologia&lt;/ref&gt; [[alga|algóloga]], [[profesora]],&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://didattica.unipd.it/offerta/docente/60374F036B684Y18A6696BD97EAE2CCE | apellíu = Didattica.it. |títulu = Università degli Studi di Padova. Rascio, Nicoletta. | fecha = 1 de xineru de 2016 | fechaaccesu = 27 de marzu de 2016}}&lt;/ref&gt; [[taxonomía|taxónoma]], [[Coleiciones, especímenes voucher y curadores|curadora]], y [[esploradora]] [[italianos|italiana]].&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.neidos.it/index.pl?pos=03.00&amp;lbl=Supervisors | apellíu = Neidos.it. | títulu = Università. Padova. Rascio, Nicoletta. | fecha = 1 de xineru de 2016 | fechaaccesu = 27 de marzu de 2016 | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20180715150343/http://www.neidos.it/index.pl?pos=03.00&amp;lbl=Supervisors | fechaarchivu = 2018-07-15 }}&lt;/ref&gt;

Desenvuelve actividaes académiques y científiques nel Departamentu de Botánica de la [[Universidá de Pavía]].&lt;ref&gt;http://facolta.scienze.unipd.it/index.php?id=404&amp;tx_wfqbe_pi1%5Buser_id%5D=84&lt;/ref&gt;

== Delles publicaciones ==
* {{versalita|nicoletta La Rocca, s. Priscilla, marina Cavaiuolo, alessandra Barbante, francesca Dalla Vecchia, damiano Gabotti, ghislaine Gendrot, david s. Horner, jelena Krstajic, martina Persico, nicoletta Rascio, et al.}}. [[2015]]. [http://jxb.oxfordjournals.org/content/66/19/5753 ''The maize fused leaves1 (fdl1) gene controls organ separation in the embryo and seedling shoot and promotes coleoptile opening'']. J. Exp. Bot. 20; 66 (19): 5753 - 5767.


* {{versalita|nicoletta Rascio, f. Cucatto, F Dalla Vecchia, nicoletta La Rocca, w Larcher}}. 2014. ''Structural and functional features of the leaves of Ranunculus trichophyllus [[Chaix]], a freshwater submerged macrophophyte''. Plant, Cell and Environment 22: 205 – 212


* {{versalita|nicoletta La Rocca, priscilla s. Manzotti, marina Cavaiuolo, alessandra Barbante, francesca Dalla Vecchia, damiano Gabotti, ghislaine Gendrot, david s. Horner, jelena Krstajic, martina Persico, nicoletta Rascio, peter Rogowsky, alessio Scarafoni, gabriella Consonni}}. [[2011]]. ''Heavy metal hyperaccumulating plants: How and why do they do it? And what makes them so interesting?''. Plant Science 180 (2): 169 – 181 doi 10.1016/j.plantsci.2010.08.016


* {{versalita|isabella Moro, nicoletta Rascio, nicoletta La Rocca, katia Sciuto, patrizia Albertano, laura Bruno, carlo Andreoli}}. [[2010]]. [https://www.researchgate.net/publication/233287968_Polyphasic_characterization_of_a_thermo-tolerant_filamentous_cyanobacterium_isolated_from_the_Euganean_Thermal_muds_Padua_Italy ''Polyphasic characterization of a thermo-tolerant filamentouscyanobacterium isolated from the Euganean thermal muds (Padua, Italy)'']. European J. of Phycology, 45 (2): 143 — 154


* ----------------, ---------------------, -----------------------, {{versalita|m. Dibella, c Anfdreoli}}. [[2007]]. [https://www.researchgate.net/publication/233287968_Polyphasic_characterization_of_a_thermo-tolerant_filamentous_cyanobacterium_isolated_from_the_Euganean_Thermal_muds_Padua_Italy ''Cyanobacterium aponinum, a new Cyanoprokaryote fromthe microbial mat of Euganean thermal springs (Padua, Italy)'']. Algol. Stud. 123: 1 – 15


* {{versalita|nicoletta Rascio, g. Casadoro}}. [[1981]]. ''Ultrastructural Characterization of Marine Chlorellae. V. Chlorella marina''. Botanica Marina 24 (5): 291 – 296 ISSN (online) 1437-4323, ISSN (impresu) 0006-8055, DOI: 10.1515/botm.1981.24.5.291

=== Llibros ===
* [[2003]]. ''“Biologia vegetale”'', xii + 483 p. ISBN 9788808090638

=== Cap. de llibros ===
* [[1996]]. ''Handbook of Photosynthesis'', 2ª edición de Books in Soils, Plants, and the Environment. Editor Mohammad Pessarakli, ed. ilustrada de CRC Press, 1.056 p. ISBN 0824797086, ISBN 9780824797089
** ''Ecophysiology of C3, C4, and CAM plants'', p. 1 - 49.

== Honores ==
=== Membresías ===
* Sociedá Botánica Italiana&lt;ref&gt;{{cita web | url = http://www.societabotanicaitaliana.it/detail.asp?IDSezione=48&amp;IDN=723 | títulu = Societá Botanica Italiana. Graziella Rodondi. | apellíu = Sociedad Botánica Italiana. | fecha = 1 de xineru de 2016 | fechaaccesu = 27 de marzu de 2016 | urlarchivu = https://web.archive.org/web/20160408085524/http://www.societabotanicaitaliana.it/detail.asp?IDSezione=48&amp;IDN=723 | fechaarchivu = 2016-04-08 }}&lt;/ref&gt;

{{botánicu|Rascio|Rascio}}
== Ver tamién ==


____________________
* [[Botánica]]
* [[Profesoráu]]
* [[Bancu Español d'Algues]]
* [[micólogos]]
* [[Planta hiperacumuladora]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
* {{IPNI autor|Nicoletta Rascio|30089-1}}

== Enllaces esternos ==
{{wikispecies}}
{{commonscat}}
* [http://www.scopus.com/authid/detail.uri?authorId=7004624279 155 cites bibliográfiques en Scopus de l'autora]
* [http://www.pubfacts.com/author/Nicoletta+Rascio Bibliografía en PubFacts de l'autora]


{{NF|1956||Rascio}}

{{Tradubot|Nicoletta Rascio}}

[[Categoría:Botánicos y botániques d'Italia]]
[[Categoría:Taxónomos y taxónomes d'Italia]]
[[Categoría:Curadores d'Italia]]
[[Categoría:Algólogos y algólogues d'Italia]]
[[Categoría:Xeobotánicos y xeobotániques d'Italia]]
[[Categoría:Escritores n'italianu]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]
[[Categoría:Escritores en llatín]]
[[Categoría:Escritores d'Italia]]
[[Categoría:Persones de Boloña]]</text>
      <sha1>7ge9u19wi2ekkqtmvel8hn0kgbeu6e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nina Lola Bachhuber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145000</id>
    <revision>
      <id>4527042</id>
      <parentid>4262591</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="q613oqjn6kihx5dmg5ffttnkgz5pu1l" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Nina Lola Bachhuber''' {{nym}} ye una artista contemporánea [[Alemaña|alemana]], que trabaya la escultura, la instalación artística y el dibuxu.

Llogró'l so [[maestría]] en [[Belles Artes]] na Facultá de Belles Artes de [[Hamburgu]]. Exhibió'l so trabayu llargamente, por casu, nel [[UCLA]] [[Hammer Museum]] en [[Los Angeles (California)|Los Angeles]];&lt;ref&gt;[http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/129 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005173923/http://hammer.ucla.edu/exhibitions/detail/exhibition_id/129 |date=2011-10-05 }} UCLA Hammer Museum&lt;/ref&gt; en The Drawing Center , [[MoMA PS1|PS1 Contemporary Art Center]] , [[SculptureCenter]], [[Metro Pictures]] y galeríes Mary Boone en [[Nueva York]]; The Moore Space en [[Miami]]; Galería Min Min en [[Tokiu]], [[Von der Heydt-Museum]], [[Wuppertal]], y la [[Städtische Galerie Karlsruhe|Städtische Galerie]] [[Karlsruhe]], Alemaña.&lt;ref&gt;[http://www.kunstaspekte.de/index.php?tid=49741&amp;action=termin ] Städtische Galerie Karlsruhe&lt;/ref&gt;

El so trabayu ta presente na coleición del [[Muséu d'Arte Moderno de Nueva York]].&lt;ref&gt;[http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A28551&amp;page_number=1&amp;template_id=1&amp;sort_order=1 ] MoMA Collection&lt;/ref&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Nina Lola Bachhuber}}
*{{cita web |autor=Nina Lola Bachhuber|url=http://www.ninalolabachhuber.com/|títulu=Sitio oficial de l'artista|idioma=inglés|fechaaccesu=}}
*{{cita web |autor=ichinichiichinin.blogue45.fc2.com|url=http://ichinichiichinin.blog45.fc2.com/blog-entry-703.html|títulu=Obres de Nina Lola Bachhuber|idioma=inglés|fechaaccesu=}}
* {{cita web |autor=re-title.com|url=http://www.re-title.com/artists/NinaLola-Bachhuber.asp|títulu=Obres de Nina Lola Bachhuber|idioma=inglés|fechaaccesu=|cita=Imáxenes y descripciones|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20061021022548/http://www.re-title.com/artists/NinaLola-Bachhuber.asp|fechaarchivu=21 d'ochobre de 2006}}
*{{cita web|autor=artnet.com|url=http://www.artnet.com/artists/nina%20lola-bachhuber/|títulu=Obres de Nina Lola Bachhuber|idioma=inglés|fechaaccesu=|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20111026024354/http://www.artnet.com/artists/nina%20lola-bachhuber/|fechaarchivu=2011-10-26}}
*{{cita web |autor=[[MoMA]] Collection|url=http://www.moma.org/collection/browse_results.php?criteria=O%3AAD%3AE%3A28551&amp;page_number=1&amp;template_id=1&amp;sort_order=1 |títulu=Nina Lola Bachhuber|idioma=inglés|fechaaccesu=}}
*[http://www.ninalolabachhuber.com/text/volk.html Ocho cites sobre Nina Lola Bachhuber] por [[Gregory Volk]] (n'inglés)
*[[Ficheru:G of Google 1.gif|15px]]{{cita web |autor=Google imáxenes|url=http://www.google.es/search?q=Nina+Lola+Bachhuber&amp;hl=es&amp;client=firefox-a&amp;hs=Mb2&amp;rls=org.mozilla:es-ES:official&amp;prmd=imvnso&amp;tbm=isch&amp;tbo=o&amp;source=univ&amp;sa=X&amp;ei=y6-3ToqbEI2Lswbo2MXSAw&amp;ved=0CF4QsAQ&amp;biw=1024&amp;bih=551&amp;sei=%20WrG3Tq-LF9CVswak9MS8Aw|títulu= Nina Lola Bachhuber|idioma=|fechaaccesu=}}
{{Traducíu ref|en|Nina Lola Bachhuber}}

{{NF|1971||Bachhuber, Nina Lola}}

{{Tradubot|Nina Lola Bachhuber}}
[[Categoría:Escultores d'Alemaña]]
[[Categoría:Escultores d'Alemaña]]
[[Categoría:Escultores d'Alemaña]]
[[Categoría:Artistes d'instalaciones]]
[[Categoría:Persones de Munich]]</text>
      <sha1>q613oqjn6kihx5dmg5ffttnkgz5pu1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>K. D. Lang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146358</id>
    <revision>
      <id>4527066</id>
      <parentid>4470312</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11690" sha1="gkd9q90zm8h1btcmm43tbyqp4t33d2z" xml:space="preserve">{{persona}}
{{mal traducíu}}
{{referencies|t=20160119114224|música}}

'''Kathryn Dawn Lang''' {{nym}}, más conocida como '''[[k.d. lang]]''', ye una cantante [[Canadá|canadiana]] de [[música pop|pop]] y [[música country|country]], ganadora de cuatro [[Premiu Grammy|premios Grammy]], un [[Brit Awards 1995|Premiu Brit]] y seis gallardones nos [[Premios Juno]]. 

Grabó discos xunto a [[Tony Bennett]] y participó en discos tributos a [[Joni Mitchell]] y [[Ella Fitzgerald]], amás rexistró duetos con [[Roy Orbison]], [[Elton John]] y [[Carole King]].

== Biografía ==
Tien una estensa carrera musical con dellos discos a los sos llombos. Debutó na década de los '80 formando '''k.d lang and The Reclines''' con quien grabó 3 discos. El tercer álbum ''Absolute Torch and Twang'' (1989) valió-y el so segundu premiu [[Premios Grammy|Grammy]] en 1990 como Meyor Interpretación Femenina de Country. Un añu antes llogró un Grammy pol so dueto con [[Roy Orbison]] '[[Crying (cantar)|Crying]]' collaboración pa la banda sonora de la película Hiding Out (1987). Aparte mientres la so carrera musical, participó en películes como ''[[Salmonberries]]'' (2003) y [[La Dalia Negra|The Black Dahlia]] (2006) y participó en bandes sonores como ''[[Even Cowgirls Get The Blues]]''. 

El so primer álbum solista ''Shadowland'' (1988) validar ante la crítica convertida nuna revelación del xéneru [[country]]. Y en 1992 tendría mayor ésitu nel pop col discu ''Ingénue'' (1992) qu'algamó Doble Discu de Platín y qu'incluyó el senciellu '[[Constant Craving]]' col que llogró'l [[Premios Grammy|premiu Grammy]] como Meyor Interpretación Pop Femenina, amás compitió na categoría Álbum, Cantar y Grabación del Añu. 'Constant Craving' tamién ganó'l [[MTV Video Music Awards|Premiu MTV]] a Meyor Vdeo Femenín 1993. Tamién ''Ingénue'' ganó'l premiu Álbum del Añu nos [[Juno Awards]].

En 1994 collabora nel [[MTV Unplugged]] de [[Tony Bennett]] interpretando ''Moonglow''. 

En 1995 el discu ''All You Can Eat'' valió-y un [[BRIT Awards|Brit Awards]] como Meyor Artista Internacional Femenín. L'álbum llogró Discu d'Oru n'Estaos Xuníos. 

Siguió col álbum de reversiones ''Drag'' (1997) y nel 2000 tornó al pop con ''Invincible Summer'', dambos recibieron Discu d'Oru en Norteamérica.

Amás en 1997 el grupu [[The Rolling Stones]] incluyir como co-autora del senciellu '[[Anybody Seen My Baby?|Anybody Seen My Baby]]' por cuenta de la semeyanza que tenía'l cantar con '[[Constant Craving]]'. 

Nel 2000 participa del conciertu homenaxe Lifetime Awards Concert TNT An All-Star Tribute To [[Joni Mitchell]]&lt;ref&gt;{{Obra citada|títulu=An All-Star Tribute to Joni Mitchell (2000)|url=https://www.imdb.com/title/tt0444753/|fechaaccesu=22 d'agostu de 2017}}&lt;/ref&gt;interpretando '''Help Me''' eventu onde tamién participaron [[Elton John]], [[Diana Krall]], [[Bryan Adams]] y [[Cyndi Lauper]]. Nel 2001 grabó la so sesión ''Live By Request'' que salió publicáu en DVD y CD. 

Nel discu 2002 grabó a dueto xunto a [[Tony Bennett]] el discu ''A Wonderful World'' que ganó'l [[Premios Grammy|Grammy]] como Meyor Álbum Tradicional Pop. L'añu 2004 llanzó ''Hymns of the 49th Parallel'' dedicáu a grandes autores canadianos ([[Leonard Cohen]], [[Joni Mitchell]], [[Neil Young]], [[Ron Sexsmith]]) y nel 2008 un nuevu discu de cantares inéditos ''Watershed''. Y un añu dempués apaeció'l so tercer DVD ''k.d. lang: Live in London with the BBC Concert Orchestra''. 

Amás el 2006 salió'l recopilatorio ''Reintarnation'' de los sos primeros años con repertoriu ''country'' y ''Recollection'' (2010) colo meyor del so repertoriu pop. Tamién nel 2006 vuelve grabar xunto a [[Tony Bennett]] pal discu ''Duets An American Classic'' y nel 2011 pa ''Duets II''. 

Nel 2011 publicó'l discu de blues ''Sing It Loud'' xunto a The Siss Boom Bang y el 2016 l'álbum ''case/lang/veirs'' en tríu xunto a [[Neko Case]] y [[Laura Veirs]]. 

K.d. lang xunto a artistes tan desemeyaos como [[Prince]], [[Björk (cantante)|Björk]], [[Annie Lennox]] o [[Elvis Costello]], rindió homenaxe a la llexendaria cantautora canadiana [[Joni Mitchell]] nun álbum llamáu ''A tribute to Joni Mitchell'' (2007).

En 1999 la cadena [[VH1]] allugar nel puestu 33 na llista de '100 Greatest Women of Rock &amp; Roll'&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://thedent.com/vh1100.html|títulu=VH1 100 Greatest Women Of Rock And Roll - 1999|fechaaccesu=22 d'agostu de 2017|sitiuweb=thedent.com}}&lt;/ref&gt;y nel 2012 allugar nel puestu 28 de '100 Grandes Muyeres na Música' y l'añu 2002 [[Rolling Stone]] allugó nel puestu 49 a Shadowland na llista de '50 Essential 'Woman In Rock' Albums&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.muzieklijstjes.nl/RollingstoneWomeninrock.htm|títulu=Rolling stone - Women in rock (the 50 essential albums) (31 october 2002)|fechaaccesu=22 d'agostu de 2017|sitiuweb=www.muzieklijstjes.nl}}&lt;/ref&gt;

El 12 de febreru de 2010 participó na apertura de los [[Xuegos Olímpicos d'iviernu de 2010|Xuegos Olímpicos de Vancouver]] 2010 interpretando la conocida tema &quot;Hallelujah&quot; del cantante canadianu [[Leonard Cohen]].

Nel 2013 ingresó nel Salón de la Fama de la Música Canadiana.

=== Activismu ===
[[Ficheru:Kd lang.jpg|thumb|k. d. lang]]
 
Lang, qu'almitió ser lesbiana nun artículu en 1992 de la revista ''[[The Advocate]]'', defendió viviegamente les causes de derechos homosexuales. En 1993 fixo un dueto con [[Andrew Ivan Bell|Andy Bell]], abiertamente homosexual, pa recrear l'ésitu de [[Donna Summer]] y [[Barbra Streisand]], '''[[Lifted By Love|No More Tears (Enough Is Enough)]]'''. Esta tema foi incluyíu na banda sonora de la película [[Coneheads|Los caraconos]] y cantáu en direutu pol dúu mientres la ceremonia de los [[Premios Brit]] del añu 1993. Sofitó munches causes nos últimos años, incluyida la llucha contra VIH / SIDA y el sofitu a la so investigación. En 1990, Lang contribuyó cola versión del cantar “So in Love” de Cole Porter nel discu de tributu &quot;Red Hot Blue&quot;, producíu pola Organización Red Hot. En 1998, participó cola tema “Fado Hilário”, cantando en portugués, nel discu recopilatorio en beneficiu de la llucha contra'l SIDA Onda Sonora: Red Hot Lisbon, producíu pola mesma organización. Ye una activista polos derechos animales. La so campaña &quot;La carne apesta&quot; (Meat Stinks) nos años noventa, creó muncho discutiniu, sobremanera na so ciudá natal, Alberta, con una gran tradición de cría de ganáu. Prohibióse poner la so música en más de 30 emisores de radio de Alberta.&lt;ref name=cattle&gt;{{cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/07/02/cattle-countrys-beef-with-kd-lang/7dd680b4-ecf0-407a-aed5-b6120b879d38/|títulu=Cattle country's beef with k.d. lang|autor=Richard Harrington|fecha=2 de xunetu de 1990|editorial=[[The Washington Post]]|fechaaccesu=19 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt;
 
Lang apaeció na portada de la edición agostu 1993 de la revista ''[[Vanity Fair (revista)|Vanity Fair]]''. Na portada apaecía Lang nuna siella de barberu ente que la modelu Cindy Crawford afaitába-y la cara con una navaya.&lt;ref&gt;[[:File:Vanity Fair Cover Lang Crawford.jpg]]&lt;/ref&gt; La revista contenía un artículu detalláu alrodiu de Lang, que declaró qu'había pensáu que diba ser condergada al ostracismu pola industria de la música country cuando almitió ser lesbiana. Sicasí, Nashville, la ciudá d'orixe de la so discográfica, amosóse tolerante, y siguió vendiendo discos. Sicasí, cuando apaeció nun anunciu de PETA, Nashville nun lo tomó tan bien, por cuenta de la rellación ente la música country y la ganadería.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.afterellen.com/archive/ellen/Music/kdlang.html |títulu=K.D. Lang's Career Takes Another Twist |obra=afterellen.com |fecha=abril de 2004 |fechaaccesu=29 de xunu de 2008 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20080615142157/http://www.afterellen.com/archive/ellen/Music/kdlang.html |fechaarchivu=15 de xunu de 2008 }}&lt;/ref&gt;
 
N'abril de 2008, Lang pasó un tiempu en Melbourne, Australia, como editora convidada pa The Age. Esto foi en rellación col so sofitu a la defensa de los derechos humanos del Tíbet. El 24 d'abril de 2008, xunir a los manifestantes pro-Tíbet en Canberra cuando l'antorcha de los Xuegos Olímpicos de Beixín 2008 pasaron pola capital australiana.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.theage.com.au/news/national/canadian-singer-kd-lang-will-protest-for-tibetans-today-here-shetells-why/2008/04/23/1208743040356.html |títulu=Canadian Singer K.D. Lang Will Protest for Tibetans Today: Here She Tells Why |obra=The Age |fecha=24 d'abril de 2008 |fechaaccesu=26 d'abril de 2008}}&lt;/ref&gt;

== Premios y nomamientos ==
;1989
* [[Premios Grammy|Premiu Grammy]] — [[Grammy Award for Best Country Collaboration with Vocals|Best Country Vocal Collaboration]] por &quot;[[Crying (Roy Orbison song)|Crying]]&quot; (conxuntu con Roy Orbison)

;1990
* Premiu Grammy — [[Grammy Award for Best Female Country Vocal Performance|Best Female Country Vocal Performance]] por &quot;[[Absolute Torch and Twang]]&quot;

;1993
* Premiu Grammy — [[Grammy Award for Best Female Pop Vocal Performance|Best Female Pop Vocal Performance]] for &quot;[[Constant Craving]]&quot;
* Nominación a los Grammy — [[Grammy Award for Song of the Year|Song of the Year]] for &quot;Constant Craving&quot;
* Nominación a los Grammy — [[Grammy Award for Record of the Year|Record of the Year]] for &quot;Constant Craving&quot;
* Nominación a los Grammy— [[Grammy Award for Album of the Year|Album of the Year]] for &quot;[[Ingénue (album)|Ingenue]]&quot;

;1994
* Nominación a los Grammy— [[Grammy Award for Best Female Pop Vocal Performance|Best Female Pop Vocal Performance]] por &quot;[[Chatelaine (magacín)|Miss Chatelaine]]&quot;

;1995
* Nominación a los Grammy — [[Grammy Award for Best Pop Collaboration with Vocals|Best Pop Collaboration with Vocals]] por &quot;[[Moonglow (song)|Moonglow]]&quot; (con [[Tony Bennett]])

;2003
* Nominación a los Grammy — [[Grammy Award for Best Pop Collaboration with Vocals|Best Pop Collaboration with Vocals]] por &quot;[[What A Wonderful World]]&quot; (con [[Tony Bennett]])

;2004
* Premiu Grammy — [[Grammy Award for Best Traditional Pop Vocal Album|Best Traditional Pop Vocal Album]] por &quot;[[A Wonderful World]]&quot; (conxuntu con [[Tony Bennett]])
* Nominación a los Grammy — [[Grammy Award for Best Pop Collaboration with Vocals|Best Pop Collaboration with Vocals]] por &quot;[[La Vie En Rose]]&quot; (con [[Tony Bennett]])

== Discografía ==

=== Álbumes ===
* ''A Truly Western Experience'' - [[1984]]
* ''Angel With A Lariat'' - [[1987]]
* ''Shadowland'' - [[1988]]
* ''Absolute Torch and Twang'' - [[1989]]
* ''Ingenue'' - [[1992]]
* ''Even Cowgirls Get The Blues'' - [[1993]]
* ''All You Can Eat'' - [[1995]]
* ''Drag'' - [[1997]]
* ''Invincible Summer'' - [[2000]]
* ''Live by Request'' - [[2001]]
* ''Wonderful World'' - [[2003]]
* ''Hymns of the 49th Parallel'' - [[2004]]
* ''Reintarnation'' - [[2006]]
* ''Watershed'' - [[2008]]
* ''Sing It Loud'' - [[2011]]

== Ver tamién ==
* [[Chely Wright]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons category|Kd lang}}
* {{Páxina web|http://www.kdlang.com}}
* {{IMDb nome|0485807|k.d. lang}}
* {{IBDB nome|495350|k.d. lang}}

{{NF|1961||lang, k.d.}}

{{Tradubot|K. D. Lang}}
[[Categoría:Cantantes de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de pop de Canadá]]
[[Categoría:Cantantes de country]]
[[Categoría:Cantautores de Canadá]]
[[Categoría:Mezzosopranos de Canadá]]
[[Categoría:Ganadores del Premiu Brit]]
[[Categoría:Ganadores del premiu Grammy]]
[[Categoría:Activistes LGBT de Canadá]]
[[Categoría:Guitarristes]]
[[Categoría:Paséu de la Fama de Canadá]]
[[Categoría:Persones d'Edmonton]]</text>
      <sha1>gkd9q90zm8h1btcmm43tbyqp4t33d2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaetlyn Osmond</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146378</id>
    <revision>
      <id>4526994</id>
      <parentid>4491989</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25781" sha1="ape20s0bakswb76icsvkmkr4e80i2kn" xml:space="preserve">{{Tradubot|Kaetlyn Osmond}}
{{persona}}
'''Kaetlyn Osmond''' {{nym}} ye una [[Patinaxe artísticu sobre xelu|patinadora artística sobre xelu]] canadiana. Ye subcampeona olímpica por equipos de [[Patinaxe artísticu nos Xuegos Olímpicos de Sochi 2014|Sochi 2014]], medayista de plata nel [[Troféu Mundial por equipos de patinaxe artísticu sobre xelu de 2013|Troféu Mundial por equipos 2013]], tricampeona de Canadá (2013, 2014 y 2016) y subcampeona del mundu en 2017.

== Biografía ==
Kaetlyn Osmond nació en Marystown, Terranova y Labrador, fía de Jackie y Jeff Osmond.&lt;ref name=edmjou&gt;{{cita web|títulu=‘Full family sacrifice' big reason behind success of Edmonton figure skater Kaetlyn Osmond|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130312043741/http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=8081667|url=http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=8081667|fechaarchivu=12 de marzu de 2013|fecha=11 de marzu de 2013|obra=Edmonton Journal|fechaaccesu=14 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; A la edá de siete años, camudar a [[Montreal]], [[Quebec]],&lt;ref name=edmjou/&gt; y a la edá de diez, camudar a Sherwood Park, Alberta.&lt;ref name=golska&gt;{{cita web|títulu=Osmond ready to debú at first senior ISU Championships|url=http://www.goldenskate.com/2013/02/kaetlyn-osmond-2/|fecha=3 de febreru de 2013|obra=Golden Skate|fechaaccesu=14 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Kaetlyn estudia na Vimy Ridge Sports Academy.&lt;ref name=golska/&gt;&lt;ref name=ctvnew&gt;{{cita web|títulu=Figure skating champ has qualities ‘that create those golden moments'|url=http://edmonton.ctvnews.ca/figure-skating-champ-has-qualities-that-create-those-golden-moments-1.1125541|fecha=22 de xineru de 2013|obra=CTV News|fechaaccesu=14 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Tien dos hermanos mayores, Natasha y Gary.&lt;ref name=golska/&gt; N'abril de 2014, Marystown renombró la so pista de xelu como Kaetlyn Osmond Arena, y dio a Kaetlyn una llave simbólica de la ciudá. Tamién camudaron el nome d'una cai nel so honor.&lt;ref name=golska2&gt;{{cita web|títulu=Osmond seeks redemptive season|url=http://www.goldenskate.com/2014/07/kaetlyn-osmond/|fecha=7 de xunetu de 2014|obra=Golden Skate|fechaaccesu=14 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Trayeutoria ==
Osmond empezó a patinar a la edá de dos años siguiendo a la so hermana mayor Natasha.&lt;ref name=gs130203&gt;{{cita web|url=http://www.goldenskate.com/2013/02/osmond-ready-to-debú/|títulu=Osmond ready to debú at first senior ISU Championships|nome=Elvin|apellíu=Walker|obra=Golden Skate|fecha=3 de febreru de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Por cuenta de la falta de xelu mientres el branu en Marystown, de cutiu viaxó a Montreal pa entrenar.&lt;ref name=EJ130311&gt;{{cita web|url=http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=8081667|títulu=‘Full family sacrifice' big reason behind success of Edmonton figure skater Kaetlyn Osmond|nome=Tammy|apellíu=Karatchuk|obra=Edmonton Journal|fecha=11 de marzu de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130312043741/http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=8081667|fechaarchivu=12 de marzu de 2013}}&lt;/ref&gt; Dende los diez años, Osmond entrena nel Ice Palace Figure Skating Club en Edmonton, entrenada por [[Ravi Walia]] cola coreografía de Lance Vipond.&lt;ref name=olyca130114&gt;{{cita web|url=http://olympic.ca/news/committee/osmond-carving-out-bright-future|títulu=Osmond Carving Out Bright Future|nome=George|apellíu=Fadel|obra=olympic.ca|fecha=14 de xineru de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EJ130122&gt;{{cita web|url=http://www2.canada.com/components/print.aspx?id=f50218eb-473d-4578-bda1-639d984cfb60|títulu=Thought of winning popped into Osmond's head a little early|nome=Tammy|apellíu=Karatchuk|editorial=Edmonton Journal|obra=Canada.com|fecha=23 de xineru de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140713015817/http://www2.canada.com/components/print.aspx?id=f50218eb-473d-4578-bda1-639d984cfb60|fechaarchivu=13 de xunetu de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=be130213&gt;{{cita web|url=http://www.brantfordexpositor.ca/2013/02/13/the-man-behind-the-skaters-moves|títulu=The man behind the skater's moves|nome=Brian|apellíu=Smiley|obra=Brantford Espositor|fecha=13 de febreru de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

===Temporada 2011-12===
Na temporada 2011-12, Osmond compitió nel nivel sénior per primer vegada nel Campeonatu Nacional Canadianu. Foi primer tres el programa curtiu, per delantre de la defensora del títulu [[Cynthia Phaneuf]], y la medayista de bronce de 2011 [[Amélie Lacoste]].&lt;ref name=CBC120120&gt;{{cita web|url=http://www.cbc.ca/sports/figureskating/story/2012/01/20/sp-canadian-figure-skating-championship.html|títulu=Osmond leading lady after short program|editorial=[[CBC/Radio-Canada|CBC]]|fecha=20 de xineru de 2012|fechaaccesu=4 de marvo de 2012|idioma=inglés|autor=[[The Canadian Press]]}}&lt;/ref&gt; Osmond ganó la medaya de bronce na xeneral. Nel Campeonatu Mundial Junior de 2012, Osmond ganó la ronda preliminar.&lt;ref name=TGAM120228&gt;{{cita web|url=http://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/kaetlyn-osmond-wins-preliminary-round-at-junior-figure-skating-worlds/article2352479/|títulu=Kaetlyn Osmond wins preliminary round at junior figure skating worlds|editorial=The Globe And Mail|fecha=28 de febreru de 2012|fechaaccesu=4 de marzu de 2012|idioma=inglés|nome=Beverley|apellíu=Smith}}&lt;/ref&gt; Acabó 10ª na xeneral. 

===Temporada 2012-13===
Na temporada 2012-13, Osmond ganó'l so primer títulu internacional nel Troféu Nebelhorn de 2012.&lt;ref name=GS120930&gt;{{cita web|url=http://www.goldenskate.com/2012/09/2012-nebelhorn-trophy/|títulu=2012 Nebelhorn Trophy|nome=Tatjana|apellíu=Flade|obra=Golden Skate|fecha=30 de setiembre de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TCP120929&gt;{{cita web|url=http://www.sportsnet.ca/more/2012/09/29/nebelhorn_trophy/|títulu=Cdn Osmond grabs gold at Nebelhorn Trophy event|autor=The Canadian Press|obra=[[Sportsnet]]|fecha=29 de setiembre de 2012|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160312074832/http://www.sportsnet.ca/more/2012/09/29/nebelhorn_trophy/|fechaarchivu=2016-03-12}}&lt;/ref&gt; Fixo'l so debú nun [[Grand Prix de patinaxe artísticu sobre xelu|''Grand Prix'']] sénior nel [[Skate Canada International 2012]]. Foi segunda tantu nel programa curtiu como nel programa llibre pero foi-y abondu pa ganar la competición. Osmond consiguió ganar el so primer títulu sénior nacional nel Campeonatu Nacional Canadianu de 2013.&lt;ref name=EJ130122/&gt; Foi la primer vegada en 10 años qu'una patinadora femenina de fora de Quebec ganaba'l títulu canadianu nuna competición individual. Nel [[Campeonatu de los Cuatro Continentes de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2013|Cuatro Continentes de 2013]], Osmond acabó 7ª por detrás de la patinadora d'Estaos Xuníos [[Gracie Gold]]. Terminó nel 8ᵘ puestu nel [[Campeonatu Mundial de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2013|Campeonatu Mundial de 2013]].

===Temporada 2013-14===
Osmond entrenó nel sur de [[California]] mientres dos selmanes n'agostu de 2013 so la supervisión de Walia y Frank Carroll.&lt;ref name=IN131015&gt;{{cita web|url=http://web.icenetwork.com/news/2013/10/15/62973252/injury-leaves-canadas-osmond-on-unsteady-footing|títulu=Injury leaves Canada's Osmond on unsteady footing|nome=Amy|apellíu=Rosewater|obra=IceNetwork|fecha=15 d'ochobre de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Por cuenta de una [[quebra por fatiga|mancadura per fatiga]] nel so todíu esquierdu tuvo fuera de la pista la mayor parte de setiembre de 2013.&lt;ref name=IN131015/&gt;&lt;ref name=CTV140109&gt;{{cita web|url=http://www.ctvnews.ca/sports/canadian-figure-skater-kaetlyn-osmond-poised-for-olympic-debut-1.1632310|títulu=Canadian figure skater Kaetlyn Osmond poised for Olympic debú|nome=Lori|apellíu=Ewing|obra=The Canadian Press|editorial=CTV News|fecha=9 de xineru de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; A finales d'ochobre compitió nel [[Skate Canada International 2013]], quedando en quintu llugar nel programa curtiu, pero retiró antes del programa llibre por cuenta de un desgarramiento de tendón na so pierna derecha.&lt;ref name=EJ131120&gt;{{cita web|url=http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=9186033|títulu=Kaetlyn Osmond healing, training, hoping to return to figure-skating competition next month|nome=Norm|apellíu=Cowley|obra=Edmonton Journal|fecha=20 de payares de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140713015233/http://www.edmontonjournal.com/story_print.html?id=9186033|fechaarchivu=13 de xunetu de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Tamién se retiró de la [[Copa Rostelecom 2013]] pero volvió a la competición nel Skate Canada Challenge de 2014. Nel Campeonatu Nacional Canadianu de 2014 quedó primer en dambos segmentos y revalidó el so campeonatu nacional. En febreru de 2014, Osmond representó a Canadá nos [[Xuegos Olímpicos de Sochi 2014|Xuegos Olímpicos]] en [[Sochi]]. Dempués de patinar en dambos segmentos del eventu por equipos y contribuyir a la medaya de plata de Canadá, compitió nel eventu individual femenín y quedó decimotercer.&lt;ref name=sochibio&gt;{{cita web|url=http://www.sochi2014.com/en/athlete-kaetlyn-osmond|títulu=Kaetlyn OSMOND|autor=Comité Organizador de los XXIV Xuegos Olímpicos d'Iviernu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140407044254/http://www.sochi2014.com/en/athlete-kaetlyn-osmond|fechaarchivu=7 d'abril de 2014|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; En marzu, quedó 11ª nel [[Campeonatu Mundial de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2014|Campeonatu Mundial de 2014]] en [[Saitama (Saitama)|Saitama]], [[Xapón]].

===Temporada 2014-15===
Pa la temporada 2014-15, Osmond foi asignada pa competir n'en [[Skate Canada International 2014]] y nel [[Troféu Éric Bompard 2014]].&lt;ref name=1415gp&gt;{{cita web|url=http://isuprod.blob.core.windows.net/media/156252/gp_ladies_updated-july-18.pdf|títulu=2014-15 ISU Grand Prix of Figure Skating|fecha=18 de xunetu de 2014|idioma=inglés|formatu=PDF|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141006092616/http://isuprod.blob.core.windows.net/media/156252/gp_ladies_updated-july-18.pdf|fechaarchivu=6 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; Sicasí, tuvo que retirase de dambes competiciones por cuenta del frayatu del [[peroné]] de la pierna derecha, una mancadura que sufrió'l 11 de setiembre de 2014.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.cbc.ca/sports/figureskating/kaetlyn-osmond-sidelined-6-weeks-with-broken-leg-1.2766874|títulu=Kaetlyn Osmond sidelined 6 weeks with broken leg|fecha=15 de setiembre de 2014|obra=CBC|fechaaccesu=28 de febreru de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Esta mancadura causó que Osmond perdiérase'l restu de la temporada.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Canadian Champion Kaetlyn Osmond out for rest of the season|url=http://www.skatecanada.ca/2015/01/canadian-champion-kaetlyn-osmond-out-for-rest-of-the-season/|obra=Skate Canada|fechaaccesu=16 de xunu de 2015|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20180620233758/https://skatecanada.ca/2015/01/canadian-champion-kaetlyn-osmond-out-for-rest-of-the-season/|fechaarchivu=2018-06-20}}&lt;/ref&gt;

===Temporada 2015-16===
Osmond empezó la temporada 2015-16 ganando la medaya d'oru nel Troféu Nebelhorn 2015, un eventu del ISU Challenger Series. A la so vuelta a la serie de ''Grand Prix'', quedó en 11º llugar nel [[Skate Canada International 2015]] y nel 6º llugar nel [[Troféu NHK 2015]]. A pesar de que quedó primer nel programa curtiu&lt;ref name=GS160122&gt;{{cita web|url=http://www.goldenskate.com/2016/01/kaetlyn-osmond-3/|títulu=Osmond leads Ladies in Halifax|nome=Ted|apellíu=Flett|obra=Golden Skate|fecha=22 de xineru de 2016|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; nel Campeonatu Nacional Canadianu de 2016 en [[Halifax]], [[Nueva Escocia]], Osmond quedó en tercer llugar na xeneral quedando 4,12 puntos por detrás d'[[Alaine Chartrand]] y 0,12 puntos por detrás de [[Gabrielle Daleman]].

===Temporada 2016-17===
Al empiezu d'ochobre, Osmond ganó'l Troféu de Finlandia 2016, per delantre de [[Mao Asada]] y [[Anna Pogorilaya]]. Dempués d'esi mes, ganó la medaya de plata del [[Skate Canada International 2016]] quedando por detrás d'[[Evgenia Medvedeva]]. En payares, quedó subcampeona de la [[Copa de China 2016]] por detrás d'[[Elena Radionova]], quedando en primer posición nel programa curtiu y en tercera nel programa llibre. El so resultancies clasificar pa la [[Final del Grand Prix de patinaxe artísticu sobre xelu 2016-2017|Final del Grand Prix]] en [[Marsella]], [[Francia]], siendo la primer muyer canadianu en clasificase pa la Final del Grand Prix desque lo fixera [[Joannie Rochette]] na temporada 2009-10. Llogró la cuarta plaza na final. Participó nel [[Campeonatu de los Cuatro Continentes de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2017|Campeonatu de los Cuatro Continentes de 2017]], onde quedó en cuarta posición. Nel [[Campeonatu Mundial de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2017|Campeonatu Mundial de 2017]] llogró la medaya de plata cola so meyor puntuación hasta la fecha.&lt;ref&gt;{{cita noticia|axencia=EFE|títulu=Medvedeva revalida'l títulu mundial|obra=Mundo Deportivo|fecha=31 de marzu de 2017|fechaaccesu=8 de xunetu de 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Temporada 2017-2018 ===
Llogró la medaya de bronce na Final del Grand Prix celebráu na ciudá xaponesa de Nagoya. Con 138.12 puntos nel so programa llibre y 77.04 nel curtiu, llogra'l tercer llugar con un total de 215.16 puntos.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://isu.org/news/125-grand-prix-news/11822-alina-zagitova-rus-celebrates-confident-victory-in-grand-prix-final-debú?templateParam=15 |títulu=Alina Zagitova celebrates confident victory in grand prix final |idioma=inglés |editorial=ISU |fecha=28 de payares de 2017 }}&lt;/ref&gt;

== Programes ==
[[Ficheru:Skate Canada 2012 – Ladies.jpg|right|thumb|300px|Osmond coles otres medayistes del [[Skate Canada International 2012]].]]
[[Ficheru:Kaetlyn Osmond at the Junior World Championships 2012 - Ladies 06.jpg|right|thumb|300px|Osmond nel [[Campeonatu Mundial Júnior de Patinaxe Artísticu sobre Xelu de 2012|Campeonatu Mundial Júnior 2012]].]]
{|{{tablaguapa}} style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Temporada
!Programa curtiu
!Programa llibre
|-
! 2016-2017&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1617&gt;{{cita web|títulu=Biografía na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|editorial=[[Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu]]|fechaaccesu=20 de xunetu de 2016|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «Sous le ciel de Paris»&lt;br&gt;{{small|interpretáu por [[Édith Piaf]]}}
* «[[Milord (cantar)|Milord]]»&lt;br&gt;{{small|interpretáu por [[Édith Piaf]]}}
|
* «La bohème»&lt;br&gt;{{small|por [[Giacomo Puccini]]}}
** «Mimi Tells Her Story»&lt;br&gt;{{small|afechu por K. Hocking}}
** «Sono Andati»
|-
! 2015-2016&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1516&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2015-16 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160323173423/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=23 de marzu de 2016|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=12 de febreru de 2017|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IN150722&gt;{{cita web|url=http://www.icenetwork.com/news/2015/07/22/137986580|títulu=Welcome back: Osmond returns after lost season|nome=Lynn|apellíu=Rutherford|obra=IceNetwork|fecha=22 de xunetu de 2015|fechaaccesu=20 de xunetu de 2016|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150723035229/http://www.icenetwork.com/news/2015/07/22/137986580|fechaarchivu=2015-07-23}}&lt;/ref&gt;
|
* «[[La vie en rose]]»&lt;br&gt;{{small|por [[Louis Guglielmi]]&lt;br&gt;interpretáu por [[Cyndi Lauper]]&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|
* «Tango medley»&lt;br&gt;{{small|por [[Astor Piazzolla]]}}
** «Danzarin»
** «Oblivion»
** «Tanguera»&lt;br&gt;{{small|coreografiado por Pasquale Camerlengo}}
|-
! 2014-2015&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1415&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2014-15 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150521043135/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=21 de mayu de 2015|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=3 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «La vie en rose»&lt;br&gt;{{small|por Louis Guglielmi&lt;br&gt;interpretáu por Cyndi Lauper&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|
* «Tango medley»&lt;br&gt;{{small|por Astor Piazzolla}}
** «Danzarin»
** «Oblivion»
** «Tanguera»&lt;br&gt;{{small|coreografiado por Pasquale Camerlengo}}
|-
! 2013-2014&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1314&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2013-14 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20140522214253/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=22 de mayu de 2014|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=6 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «Big Spender»
* «Rich Man's Frug»&lt;br&gt;{{small|(de [[Sweet Charity]])&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|
* «Orixinal theme»&lt;br&gt;{{small|(de [[Astérix y Obélix: Misión Cleopatra]])&lt;br&gt;por Philippe Chany}}
* «Numerobis Theme»&lt;br&gt;{{small|(de Astérix y Obélix: Misión Cleopatra)}} 
* «La poursuite»&lt;br&gt;{{small|(de Astérix y Obélix: Misión Cleopatra)}}
* «Cleopatra and Caesar»&lt;br&gt;{{small|por [[Claude-Michel Schönberg]] y David Nixon&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|-
! 2012-2013&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1213&gt;{{cita web|títulu=Perfil na temporada 2012-13 na páxina oficial de Skate Canada|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130123104012/http://skatecanada.ca/Profile/tabid/3998/language/en-US/Default.aspx?strregid=1933514&amp;strcategory=single&amp;strbiocategory=Senior%20Women&amp;strlanguage=Y|url=http://skatecanada.ca/Profile/tabid/3998/language/en-US/Default.aspx?strregid=1933514&amp;strcategory=single&amp;strbiocategory=Senior%20Women&amp;strlanguage=Y|fechaarchivu=23 de xineru de 2013|editorial=[[Skate Canada]]|fechaaccesu=6 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SC1213&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2012-13 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130124223028/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=24 de xineru de 2013|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=6 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «Mambo N°8»&lt;br&gt;{{small|por [[Dámaso Pérez Prado]]}}
* «Gwendoline»&lt;br&gt;{{small|por Dámaso Pérez Prado&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
| «[[Carmen (ópera)|Carmen]]»&lt;br&gt;{{small|por [[Georges Bizet]]:}}
* Scene
* Second Intermezzo
* Adaxu&lt;br&gt;{{small|coreografiado por Lance Vipond}}
|-
! 2011-2012&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1112&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2011-12 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120301121842/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=1 de marzu de 2012|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=6 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «Your Good Name»&lt;br&gt;{{small|por [[Mychael Danna]]}}
* «Ganesh»&lt;br&gt;{{small|por [[A. R. Rahman]]&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|
* «Introduction and Rondo Capriccioso in A minor»&lt;br&gt;{{small|por [[Camille Saint-Saëns]]&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|-
! 2010-2011&lt;br&gt;&lt;ref name=Bio1011&gt;{{cita web|títulu=Biografía de la temporada 2010-11 na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110816021836/http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm|fechaarchivu=16 d'agostu de 2011|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=6 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|
* «A Day in the Life»&lt;br&gt;{{small|por [[Jeff Beck]]&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|
* «Galicia Flamenca»&lt;br&gt;{{small|por [[Francisco Tárrega]] y Gino d'Auri}}
* «Alcordances de la Alhambra»&lt;br&gt;{{small|por Francisco Tárrega y Gino d'Auri&lt;br&gt;coreografiado por Lance Vipond}}
|}

== Resultaos ==
{| {{tablaguapa}}
|-
! colspan=10 align=center|'''Resultaos'''&lt;ref name=Resultaos&gt;{{cita web|títulu=Resultaos de competiciones na páxina oficial de la Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|url=http://www.isuresults.com/bios/isufs_cr_00012655.htm|editorial=Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu|fechaaccesu=3 de mayu de 2015|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
|-
! Tornéu/Temporada
!2008-09
! 2009-10
! 2010-11
! 2011-12
! 2012-13
! 2013-14
! 2014-15
! 2015-16
! 2016-17
|-
! colspan=10 align=center|'''Internacional: Sénior'''
|-
| [[Xuegos Olímpicos d'Iviernu|Xuegos Olímpicos]]||bgcolor=&quot;#ddd&quot;| ||style=&quot;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable||colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd&quot; | ||align=center|13ª||colspan=&quot;3&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|
|-
| [[Campeonatu Mundial de Patinaxe Artísticu sobre Xelu|Campeonatu Mundial]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| ||align=center|8ª||align=center|11ª||||||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot;|2ª
|-
| [[Campeonatu de los Cuatro Continentes de Patinaxe Artísticu sobre Xelu|Cuatro Continentes]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| ||align=center|7ª|| ||||align=center|6ª||align=center|4ª
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Final del Grand Prix de patinaxe artísticu sobre xelu|Final del Grand Prix]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable||||||||||||align=center|4ª
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Troféu Éric Bompard|Éric Bompard]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| || || ||align=center|RET||||
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Copa de China]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable||||||||||||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot;|2ª
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Troféu NHK]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| || || || ||align=center|6ª||
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Skate Canada]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| ||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª||align=center|RET||align=center|RET||align=center|11ª||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot;|2ª
|-
| &lt;small&gt;GP&lt;/small&gt; [[Copa de Rusia de patinaxe artísticu sobre xelu|Copa de Rusia]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| || ||align=center|RET||||||
|-
| &lt;small&gt;CS&lt;/small&gt; [[Troféu de Finlandia]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable||||||||||||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª
|-
| &lt;small&gt;CS&lt;/small&gt; [[Troféu Nebelhorn]]||! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=center|Non presentable|| ||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª|| || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª||
|-
! colspan=10 align=center|'''Internacional: Júnior'''
|-
| Mundial Júnior||style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable|| || ||align=center|10ª|| ||||||colspan=2 style=&quot;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable
|-
| &lt;small&gt;GPJ&lt;/small&gt; República Checa||style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable||bgcolor=&quot;#ddd&quot;| ||align=center| 10ª||! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd&quot; | ||||||colspan=2 style=&quot;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable
|-
| &lt;small&gt;GPJ&lt;/small&gt; Xapón||bgcolor=&quot;#ddd&quot;| || ||align=center|9ª||! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ddd&quot; | ||||||colspan=2 style=&quot;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable
|-
! colspan=10 align=center|'''Nacional'''
|-
| align=left|Campeonatu Nacional Canadianu||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold| 1ª N.||align=&quot;center&quot; bgcolor=cc9966| 3ª J.||align=center|6ª J.||align=&quot;center&quot; bgcolor=cc9966|3ª||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª||||align=&quot;center&quot; bgcolor=cc9966|3ª||align=&quot;center&quot; bgcolor=gold|1ª
|-
! colspan=10 align=center|'''Eventos per equipu'''
|-
| [[Xuegos Olímpicos d'Iviernu|Xuegos Olímpicos]]||! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#ddd&quot; | ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot;|2ª&lt;br&gt;&lt;small&gt;(5ª RP)&lt;/small&gt;||colspan=3 bgcolor=&quot;#ddd&quot;| 
|-
| [[Troféu Mundial por equipos de patinaxe artísticu sobre xelu|Campeonatu Mundial por equipos]]||style=&quot;background:#ddd;font-size: 70%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#ddd&quot;|Non presentable||colspan=2 style=&quot;background:#ddd&quot; | || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot;|2ª&lt;br&gt;&lt;small&gt;(7ª RP)&lt;/small&gt;||bgcolor=&quot;#ddd&quot;| ||||style=&quot;background:#ddd&quot; | ||
|-
| colspan=10 align=center|&lt;small&gt; GP = Grand Prix; GPJ = Grand Prix Júnior; CS = Challenger Series; RET = Retiru&lt;br&gt;Niveles: N. = Novatu; J. = Júnior&lt;br&gt;RP = Resultáu personal
|}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [http://www.isuresults.com/bios/isufs00012655.htm Kaetlyn Osmond] na [[Unión Internacional de Patinaxe sobre Xelu]] {{en}}.
* {{twitter|kaetlyn_23}}
* {{instagram|kaetkisss}}
{{Traducíu ref|en|Kaetlyn Osmond|oldid=764189698|fecha=7 de febreru de 2017}}

{{NF|1995||Osmond, Kaetlyn}}
[[Categoría:Patinadores artísticos sobre xelu de Canadá]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de Canadá]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de patinaxe]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de Sochi 2014]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de Pyeongchang 2018]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos d'oru]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de plata]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de bronce]]</text>
      <sha1>ape20s0bakswb76icsvkmkr4e80i2kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christa Deguchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146812</id>
    <revision>
      <id>4526957</id>
      <parentid>4459889</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="4wy6u5fob32jpxzwk888ezk1maco5kd" xml:space="preserve">{{revisáu}}
{{persona}}
'''Christa Deguchi''' {{nym}} ye una deportista [[Xapón|xaponeso]]-[[Canadá|canadiana]] que compite en [[yudu]], ganadora d'una medaya de bronce nel [[Campeonatu Mundial de Yudu de 2018]] y la d'oru nel de [[Campeonatu Mundial de Yudu de 2019|2019]] y otra d'oru nel [[Campeonatu Panamericanu de Yudu de 2018]] na categoría de –57 kg .&lt;ref&gt;[https://www.judoinside.com/judoka/83508 Christa Deguchi] en JudoInside.com {{en}}.&lt;/ref&gt;

== Palmarés internacional ==
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|- bgcolor=&quot;lightsteelblue&quot;
| colspan=4 align=center| '''Representando a {{CAN}}'''
|-
! colspan=4| [[Campeonatu Mundial de Yudo|Campeonatu Mundial]]
|- 
! Añu
! Llugar
! Medaya
! Categoría
|- align=center
| [[Campeonatu Mundial de Yudu de 2018|2018]] 
|align=left| [[Bakú]] ({{AZE}})
| {{Med-b}}
| –57 kg
|- align=center
| [[Campeonatu Mundial de Yudu de 2019|2019]] 
|align=left| [[Tokiu]] ({{JAP}})
| {{Med-o}}
| –57 kg
|-
! colspan=4 align=center| [[Campeonatu Panamericanu de Yudo|Campeonatu Panamericanu]]
|- 
! Añu
! Llugar
! Medaya
! Categoría
|-
|align=center| [[Campeonatu Panamericanu de Yudu de 2018|2018]]
|align=left| [[San Xosé (Costa Rica)|San Xosé]] ({{CRC}})
|align=center| {{medaya d'oru}}
|align=center| –57 kg
|}
&lt;/center&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1995||Deguchi, Christa}}

[[Categoría:Yudoques de Xapón]]
[[Categoría:Yudoques de Canadá]]
[[Categoría:Campeones del mundu de yudu]]</text>
      <sha1>4wy6u5fob32jpxzwk888ezk1maco5kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cindy Busby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147096</id>
    <revision>
      <id>4526982</id>
      <parentid>4131390</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4199" sha1="41a6pvt83i77pr0kw8qxwvc2vwlske3" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Cindy Busby''' {{nym}} ye una [[actriz]] de [[cine]] y [[televisión]] [[canadiana]].

== Biografía ==

Nacida na ciudá canadiana de [[Montreal]] nel añu [[1983]].
Dende la so mocedá quíxose dedicar al mundu de la interpretación.
Empezó profesionalmente la so carrera como [[actriz]] nel añu [[1999]], n'apaeciendo na [[serie de televisión]] Undressed de [[MTV]].

Darréu mientres estos años interpretó numberosos papeles pequeños y protagonistes tantu en serie como películes de gran prestíu.
En [[2007]] llogró'l so primer papel destacáu na serie Undressed, na que tuvo hasta'l [[2011]]. 
Les sos apaiciones tanto televisives como cinematográfiques más destacaes fueron nes series Durham County y [[The Vampire Diaries]] y en películes como [[Supertormenta]], A Life Interrupted, [[Picture This]], Dead like Me: Life After Death, Hostile Makeover, en [[2009]] tuvo un papel na película [[American Pie Presents: The Book of Love]] na que llogró una mayor reconocencia nel mundu del cine.
Darréu siguió trabayando en películes como Let the Game Begin, [[Diary of a Wimpy Kid]], Behemoth y [[The Big Year]] y en series como [[Supernatural (serie de televisión)|Supernatural]], [[The Secret Circle (serie de televisión)|The Secret Circle]] y [[The L.A. Complex]].

Anguaño, los sos trabayos más recién, foi na película [[12 Rounds 2: Reloaded]] na qu'interpretó un papel protagonista llamada Sarah Malloy, dirixida por [[Roel Reiné]] y protagonizada pol actor y lluchador [[Randy Orton]] y demás proyeutos que tán en procesu.

== Filmografía ==

{| {{tablaguapa}}
|-
! Añu !! Títulu !! Papel !! Observaciones
|-
|1999
|''Undressed''
|Christine
|''Serie de televisión''
|-
|2004
|''[[15 Love]]''
|&quot;&quot;
|''idem''
|-
|2005
|''La Dernière Incarnation''
|&quot;&quot;
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| 2006
|''Bethune''
|Lisa |''Serie de televisión''

|-
|''Thrill of the Kill''
|Amber
|
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| 2007
|''Killer Wave''
|&quot;&quot;
|''Mini-serie''
|-
|''[[Supertormenta]]''
|Tania
|
|-
|''A Life Interrupted''
|Crystal Smith
|''Tv movie''
|-
|''Durham County''
|Trisha
|''Serie de televisión''
|-
|''St. Urbain's Horseman''
|Girl #1
|''idem''
|-
|2008
|''[[Picture This]]''
|Lisa Cross
|
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| 2009
|''Dead like Me: Life After Death''
|Jenny
|
|-
|''Hostile Makeover''
|Montana
|''Tv movie''
|-
|''-yos Pieds dans le vide''
|Flirt de P-A |

|-
|''[[The Vampire Diaries (serie de televisión)|The Vampire Diaries]]''
|Brooke Fenton 
|''Serie de televisión''
|-
|''[[American Pie Presents: The Book of Love]]''
|Amy
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2010
|''Let the Game Begin''
|Sarah
|
|-
|''[[Diary of a Wimpy Kid]]''
|Moza popular
|
|-
|''A Heartland Christmas''
|Ashley Stanton
|''Tv movie
|-
|rowspan=&quot;5&quot;| 2011
|''Ghost Storm''
|Daisy
|
|-
|''Behemoth''
|Grace
|
|-
|''[[Heartland]]''
|Ashley Stanton
|''Serie de televisión''; 51 episodios
|-
|''[[The Big Year]]''
|Susie
|
|-
|''[[Supernatural (serie de televisión)|Supernatural]]''
|Jenny Klein
|''Serie de televisión''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2012
|''[[The Secret Circle (serie de televisión)|The Secret Circle]]''
|Sara Armstrong
|''idem''
|-
|''[[The L.A. Complex]]''
|Mandi
|''idem''
|-
|''[[Mr. Young (serie de televisión)|Mr. Young]]''
|Mrs. Clause
|''idem''
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2013
|''The Wedding Chapel''
|Jeanie
|
|-
|''[[Psych]]''
|Leecy
|''Serie de televisión''
|-
|''[[12 Rounds 2: Reloaded]]''
|Sarah Malloy
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;| 2014
|''Bad City''
|Luscious
|''En procesu''
|-
|''Rush''
|Hannah
|''Tv movie''
|-
|''Nobody's Fool''
|Brooke
|''idem''
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==

{{commonscat|Cindy Busby}}
{{IMDb nome|id=1223545|name=Cindy Busby}}
{{Twitter|cindy_busby}}
{{Facebook|62891725323}}
* [http://www.sensacine.com/actores/actor-248179/ Filmografía]
* {{Enllaz rotu|1=[http://secretcircle.wikia.com/wiki/Cindy_Busby| Biografía] |2=http://secretcircle.wikia.com/wiki/Cindy_Busby%7C |bot=InternetArchiveBot }} (n'inglés)

{{NF|1983||Busby, Cindy}}


{{Tradubot|Cindy Busby}}

[[Categoría:Actores y actrices de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]


[[Categoría:Persones de Montreal]]</text>
      <sha1>41a6pvt83i77pr0kw8qxwvc2vwlske3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claire Carver-Dias</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147143</id>
    <revision>
      <id>4527040</id>
      <parentid>4183822</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="hkz263o7x3yjjvbpa5jsvwk2e0d73pm" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Claire Carver-Dias''' {{nym}} ye una [[nadadora]] canadiana de [[natación sincronizada]] [[Natación sincronizada nos Xuegos Olímpicos de Sydney 2000|medayista de bronce olímpico en 2000]] nel concursu por equipos.&lt;ref&gt;[https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ca/claire-carver-dias-1.html Ficha.] [[Sports Reference]]. Consultáu'l 16 de marzu de 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.olympic.org/claire-carver-dias Ficha] [[COI]] Consultáu'l 16 de marzu de 2018.&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==

Nos [[Natación sincronizada nos Xuegos Olímpicos de Sydney 2000|Xuegos Olímpicos de 2000]] celebraos en [[Sydney]] ([[Australia]]) ganó la medaya de bronce nel concursu por equipos, con una puntuación de 97 puntos, tres Rusia (oru con 99 puntos) y Xapón (plata con 98 puntos), siendo les sos compañeres d'equipu: [[Lyne Beaumont]], [[Erin Chan]], [[Catherine Garceau]], [[Fanny Létourneau]], [[Kristin Normand]], [[Jacinthe Taillon]], [[Reidun Tatham]] y [[Jessica Chase]]. 

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1977||Carver-Dias, Claire}}

{{Tradubot|Claire Carver-Dias}}

[[Categoría:Nadadores sincronizaes de Canadá]]</text>
      <sha1>hkz263o7x3yjjvbpa5jsvwk2e0d73pm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claudia Kolb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147436</id>
    <revision>
      <id>4527038</id>
      <parentid>4183843</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1148" sha1="e977x9qyd3z6ct50j0rx71op1ad3etd" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Claudia Kolb''' {{nym}} ye una [[nadadora]] d'Estaos Xuníos retirada especializada en pruebes de cuatro estilos, onde consiguió ser [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|campeona olímpica en 1968]] nos 200 y 400 metros.&lt;ref&gt;[https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ko/claudia-kolb-1.html Ficha.] [[Sports Reference]]. Consultáu'l 3 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==

Nes [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Tokiu 1964|Olimpidas de Tokiu 1964]] ganó la medaya de plata nos 200 metros braza; cuatro años dempués, nos [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968|Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968]] ganó la medaya d'oru nos 200 y 400 metros estilos.

Y en los [[Xuegos Panamericanos de 1967]] celebraos na ciudá canadiana de [[Winnipeg]] ganó tres medayes d'oru —200, 400 metros estilos, y 200 metros mariposa— y una de plata en 200 metros braza.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1949||Kolb, Claudia}}


{{Tradubot|Claudia Kolb}}

[[Categoría:Nadadores d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de natación]]</text>
      <sha1>e977x9qyd3z6ct50j0rx71op1ad3etd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crystal Lowe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148361</id>
    <revision>
      <id>4526977</id>
      <parentid>4465498</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="2iztuyenppy9zoaatndq7ksb3xgjh9f" xml:space="preserve">{{referencies adicionales|biografíes|t=20151217164958}}
{{persona}}
'''Crystal Lowe''' {{nym}} ye una [[actriz]] y [[modelu (persona)|modelu]] [[Canadá|canadiana]].

== Carrera ==
Intervieno nos llargumetraxes ''[[Soi espía]]'', con [[Chelan Simmons]], [[Eddie Murphy]], [[Owen Wilson]] y [[Mary Elizabeth Winstead]]; ''[[Final Destination 3]]'', onde interpretó a Ashlyn Halperin; ''Get Carter'', con [[Sylvester Stallone]], y ''[[Insomnia (película)|Insomnia]]'', con [[Robin Williams]] y [[Al Pacino]]. Acaba de completar la nueva serie de l'[[American Broadcasting Company|ABC]] ''The Evidence'' y ''Black Chrismas'', onde foi la protagonista.

== Filmografía == 
* 2000
** ''Get Carter'' - Chica #1 (Film)
* 2001
** ''[[Children of the Corn VII Revelation|Children of the Corn Revelation]]'' - Tiffany
* 2002
** ''[[Insomnia (película)|Insomnia]]'' - Kay Connell
** ''[[I Spy|Soi espía]]'' - Chica #1
* 2004
** ''[[Thralls]]'' - Tanya Watner
** ''Going the Distance'' - Moza *
2006
** ''[[Final Destination 3]]'' - Ashlyn Halperin (papel de sofitu)
** ''[[Snakes on a Plane]]'' - Moza del Autógrafu **
''[[Black Christmas (película de 2006)|Black Christmas]]'' - Lauren Hannon
** ''[[Scary Movie 4]]''
* 2007
** ''Yeti: Curse of the Snow Demon'' - Ashley
** ''[[Wrong Turn 2: Final Mortal]]'' - Elena *
2008
** ''That One Night'' - Stacy
** ''Center Stage: Turn It Up'' - Lexi
* 2009
** ''Driven to Kill'' - Tanya
* 2010
** ''[[Hot Tub Time Machine]]'' - Zoe 
* 2012
** ''Dark Void''
** ''My Bloody Christmas'' - Mimy
Tuvo un papel regular na serie ''Now That'' ya intervieno apocayá en ''[[The L World]]'' ([[Showtime (televisión)|Showtime]]). Foi artista convidada nuna serie de la [[MTV]] y en ''Les aventures de Shirley Holmes''. Empezó la so carrera televisiva nes series ''[[El Códigu Da Vinci]]'', ''The Collector'' y ''Breaker High''.

== Cites ==
* ''«When I was younger it was really difficult for me to get acting jobs because you’re a kid [of mixed ethnicity] and you don’t fit in the typical family.»''
** Traducción: «Cuando yera más nuevu yérame realmente difícil llograr trabayos d'actuación, porque yes un neñu [d'etnies entemecíes] y nun encaxar nuna familia normal.»

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
* [https://www.imdb.com/name/nm0522909/ Crystal Lowe en IMDb] (n'inglés)
* [https://web.archive.org/web/20071220234420/http://www.crystallowe.net/ Sitiu web oficial] (n'inglés)
* {{Enllaz rotu|1=Entrevista con Crystal Lowe |2=http://asiancemagazine.net/200612/canadian_actress_crystal_lowe/ |date=agostu de 2024 |bot=InternetArchiveBot }} (n'inglés)

{{NF|1981||Lowe, Crystal}}


{{Tradubot|Crystal Lowe}}

[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de Vancouver]]</text>
      <sha1>2iztuyenppy9zoaatndq7ksb3xgjh9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyndy Preston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148395</id>
    <revision>
      <id>4527056</id>
      <parentid>4454760</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1289" sha1="owe07etj26kry6b293n51a6i0v8r9r5" xml:space="preserve">{{Tradubot|Cyndy Preston}}
{{persona}}
'''Cyndy Preston''' {{nym}} ye una actriz [[Canadá|canadiana]] de cine y televisión.

== Biografía ==
Preston nació en Toronto, Ontario , Canadá, más conocida internacionalmente por interpretar a '''Faith Roscu''' na telenovela americana ''[[General Hospital]]'' (2002-2005). N'otres ocasiones ye conocida por haber -y dau la voz a '''Zelda''' en ''[[The Legend of Zelda (serie de televisión)|The Legend of Zelda]]'', tanto como apaiciones especiales en series de TV como: ''[[The Outer Limits]]'', ''[[Total Recall 2070]]'', ''[[Neon Rider]]'', ''[[Street Llegal]]'', ''[[Katts and Dog]]'', y ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]''.


== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}
* [http://www.thespiannet.com/actresses/P/preston_cynthia/index.shtml Biographiiy of Cynthia Preston] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201438/http://www.thespiannet.com/actresses/P/preston_cynthia/index.shtml |date=2016-03-03 }}
* {{cita web | url = http://www.cynthiapreston.com/ | títulu = The Official Cynthia Preston Website }}{{NF|1968||Preston, Cyndy}}


[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Persones de Toronto]]</text>
      <sha1>owe07etj26kry6b293n51a6i0v8r9r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catherine Garceau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148587</id>
    <revision>
      <id>4527007</id>
      <parentid>4183816</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="egbjpkn89xq28fjularhabx7loacrbi" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Catherine Garceau''' {{nym}} ye una [[nadadora]] canadiana de [[natación sincronizada]] [[Natación sincronizada nos Xuegos Olímpicos de Sydney 2000|medayista de bronce olímpico en 2000]] nel concursu por equipos.&lt;ref&gt;[https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ga/catherine-garceau-1.html Ficha.] [[Sports Reference]]. Consultáu'l 16 de marzu de 2018.&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==

Nos [[Natación sincronizada nos Xuegos Olímpicos de Sydney 2000|Xuegos Olímpicos de 2000]] celebraos en [[Sydney]] ([[Australia]]) ganó la medaya de bronce nel concursu por equipos, con una puntuación de 97 puntos, tres Rusia (oru con 99 puntos) y Xapón (plata con 98 puntos), siendo les sos compañeres d'equipu: [[Lyne Beaumont]], [[Claire Carver-Dias]], [[Erin Chan]], [[Fanny Létourneau]], [[Kristin Normand]], [[Jacinthe Taillon]], [[Reidun Tatham]] y [[Jessica Chase]]. 

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1978||Garceau, Catherine}}

{{Tradubot|Catherine Garceau}}

[[Categoría:Nadadores sincronizaes de Canadá]]


[[Categoría:Persones de Montreal]]</text>
      <sha1>egbjpkn89xq28fjularhabx7loacrbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catherine Poirot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148625</id>
    <revision>
      <id>4527037</id>
      <parentid>4183814</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="om5ao5k1hinigcit3lmuzgk54gswioh" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Catherine Poirot''' {{nym}} ye una [[nadadora]] francesa retirada especializada en pruebes d'[[estilo braza]], onde consiguió ser [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984|medayista de bronce olímpico en 1984]] nos 100 metros.&lt;ref&gt;[https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/po/catherine-poirot-1.html Ficha.] Sports Reference. Consultáu'l 2 de febreru de 2018.&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==

Nos [[Natación nos Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984|Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984]] ganó la medaya de bronce nos 100 metros mariposa, con un tiempu de 1:10.70 segundos, tres la neerlandesa [[Petra van Staveren]] que batió'l récor olímpicu con 1:09.88 segundos y la canadiana [[Anne Ottenbrite]] (plata). Tamién participó nos Natación nos Xuegos Olímpicos de Moscú 1980|Xuegos Olímpicos de Moscú 1980]] pero nestos nun consiguió nenguna medaya.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1963||Poirot, Catherine}}


{{Tradubot|Catherine Poirot}}

[[Categoría:Nadadores de Francia]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos de natación]]</text>
      <sha1>om5ao5k1hinigcit3lmuzgk54gswioh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charmaine Crooks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149153</id>
    <revision>
      <id>4527039</id>
      <parentid>4183519</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="lc1d8hcfturme931dmy8uw3t324qko5" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Charmaine Crooks''' {{nym}} ye una [[atleta]] canadiana retirada, especializada na prueba de [[4x400 m]] na que aportó a [[atletismu Los Angeles 1984|subcampeona olímpica en 1984]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.olympic.org/Charmaine-Crooks|títulu=Charmaine Crooks|editorial=[[Comité Olímpicu Internacional]] (IOC)|fechaaccesu=7 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

== Carrera deportiva ==
Nos [[atletismu Los Angeles 1984|XX. OO. de Los Angeles 1984]] ganó la medaya de plata nos relevos 4x400 metros, con un tiempu de 3:21.21 segundos, tres Estaos Xuníos y per delantre d'Alemaña Occidental, siendo les sos compañeres d'equipu: [[Jillian Richardson]], [[Molly Killingbeck]], [[Marita Payne]] y [[Dana Wright]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1962||Crooks, Charmaine}}

{{Tradubot|Charmaine Crooks}}
[[Categoría:Atletes de Canadá]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos d'atletismu]]</text>
      <sha1>lc1d8hcfturme931dmy8uw3t324qko5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cobie Smulders</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149327</id>
    <revision>
      <id>4526976</id>
      <parentid>4433137</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8740" sha1="evtuxrzcg0g3y6telwk11i6twivzjfw" xml:space="preserve">{{revisáu|t=20200320171745}}
{{persona}}
'''Jacoba Francisca Maria''' «'''Cobie'''» '''Smulders'''&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://community.tvguide.com/blog-entry/Celebrity-Blogues/Joshs-Himym-Blog/Engaging-Story/800012741 |títulu=A Most Engaging Story |fechaaccesu=6 d'agostu de 2009 |autor=Josh Radnor |fecha=12 d'abril de 2007 |obra=TVGuide.com |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081125001644/http://community.tvguide.com/blog-entry/Celebrity-Blogues/Joshs-Himym-Blog/Engaging-Story/800012741 |fechaarchivu=25 de payares de 2008 }}&lt;/ref&gt; ([[Vancouver]], [[Canadá]]; [[3 d'abril]] de [[1982]]) ye una [[actriz]] y [[Modelu (persona)|modelu]] [[Canadá|canadiana]], conocida pol so papel de [[Robin Scherbatsky]] na [[comedia de situación]] d'Estaos Xuníos ''[[How I Met Your Mother]]'' y de [[Maria Hill]] nel [[Universu cinematográficu de Marvel]].

== Primeros años ==
Fía de padre [[Países Baxos|neerlandés]] y madre [[Inglaterra|inglesa]], Smulders foi bautizada como Jacoba n'honor a la so tía güela neerlandesa, d'ehí el so llamatu de ''Cobie''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.youtube.com/watch?v=kVbWT19Ydkg |títulu=Cobie Smulders on CBS Late Late Night |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; 

De pequeña quería dedicase a la [[medicina]] o a la [[bioloxía marina]], pero na [[Educación secundaria|escuela secundaria]] apaeció en producciones escolares qu'espertaron el so interés pola [[actuación]]. En [[2000]] remató los sos estudios na Escuela Secundaria Lord Byng con altos honores, siendo escoyida como la «más respetada». Foi afayada por una [[axencia de modelos]] na so adolescencia y empezó a desfilar internacionalmente en ciudaes como [[Nueva York]], [[París]], [[Milán]], [[Berlín]], [[Atenes]] y [[Tokiu]].&lt;ref name=&quot;IMDb&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.imdb.com/name/nm1130627/bio |títulu=Biografía de Cobie Smulders |obra=IMDB.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Nuna entrevista cola revista Venus Zine, Smulders declaró que xeneró una ''«especie d'odiu»'' a ser modelu y que dicha esperiencia fíxo-y duldar primeramente alrodiu de siguir la so carrera como actriz.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://venuszine.com/articles/art_and_culture/film/6515/The_Elusive_Charm_of_Cobie_Smulders |títulu=The Elusive Charm of Cobie Smulders |obra=Venus Zine |añu=2009 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110722105234/http://venuszine.com/articles/art_and_culture/film/6515/The_Elusive_Charm_of_Cobie_Smulders |fechaarchivu=22 de xunetu de 2011 }}&lt;/ref&gt;

== Carrera ==
[[Archivu:Cobie Smulders 2019 by Glenn Francis (cropped).jpg|miniaturadeimagen|left|Colbie Smulders na ''premiere'' of &quot;Spiderman: Far From Home&quot; en Hollywood California, 26 de xunu de 2019 - Semeya de Glenn Francis de www.PacificProDigital.com]]
El so primer papel como convidada foi na serie de [[ciencia ficción]] ''Jeremiah'' y apaeció en numberoses series de televisión de magar, incluyendo un papel recurrente en ''[[The L Word]]''.

El so primer papel permanente foi na serie de televisión ''[[Veritas: The Quest]]'', d'[[American Broadcasting Company|ABC]]. El so segundu papel estable foi na [[comedia de situación]] de la [[CBS]], ''[[How I Met Your Mother]]'', onde representa a la reportera de televisión de nacionalidá canadiana [[Robin Scherbatsky]].

El so primer papel como co-protagonista nel cine foi en ''The Slammin' Salmon'' ([[2009]]), xunto a [[Michael Clarke Duncan]].

Apaez na película de superhéroes ''[[The Avengers (película de 2012)|Los Vengadores]]'', na qu'interpreta'l papel de [[Maria Hill]].

== Vida personal ==
Cobie, qu'anguaño mora en [[Los Angeles]], [[California]], casóse con Taram Killam, la so pareya dende 2004, en 2012. Dio a lluz a la so primer fía'l [[14 de mayu]] de [[2009]]: Shaelyn Cado Killam. L'anunciu del so embaranzu féxose'l [[26 de payares]] de [[2008]] de la mano de [[TV Guide]]&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.starmagazine.com/cobie_smulders_pregnant/news/14904 |títulu=Another How I Met Your Mother Star Pregnant |fechaaccesu=6 d'agostu de 2009 |autor= |fecha=26 de payares de 2008 |obra=StarMagazine.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; namái un mes dempués de que la so compañera [[Alyson Hannigan]] anunciara'l de so.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.dose.ca/tv/story.html?id=fa739785-1ba2-4c95-9c6d-46334f6ca9ca |títulu=Pregnancy is Contagious on How I Met Your Mother Set |fechaaccesu=6 d'agostu de 2009 |autor=Kat Angus |fecha=27 de payares de 2008 |obra=Dose.com |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20081201001629/http://www.dose.ca/tv/story.html?id=fa739785-1ba2-4c95-9c6d-46334f6ca9ca |fechaarchivu=1 d'avientu de 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.tvguide.com/News/Cobie-Smulders-Pregnant-1000250.aspx |títulu=Cobie Smulders a Mother-to-Be |fechaaccesu=6 d'agostu de 2009 |autor=Joyce Eng |fecha=26 de payares de 2008 |obra=TVGuide.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;
Ye gran amiga del so compañeru de repartu en ''How I Met Your Mother'' [[Neil Patrick Harris]] (Barney Stinson).

En 2015, Smulders indicó que se-y diagnosticara cáncer d'ovarios cuando tenía 25 años, mientres grababa la tercer temporada de How I Met Your Mother en 2007. Tuvieron qu'estraye-y dos tumores de los ovarios per aciu ciruxía, pero'l cáncer estendiérase a los nodos linfáticos, lo que-y obligó a sometese a delles ciruxíes a lo llargo de dos años.

== Filmografía ==
[[Archivu:Cobie Smulders by Gage Skidmore 2.jpg|miniaturadeimagen|Smulders na Convención Internacional de Cómics de San Diego en 2019.]]
=== Cine ===
{|{{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Añu
!style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Película
!style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Papel
! style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Notes
|-
|[[2019]]
| ''[[Avengers 4]]''
| [[Maria Hill]]
|
|-
|[[2018]]
| ''[[Avengers: Infinity War]]''
| [[Maria Hill]]
| Cameo
|-
|rowspan=2|[[2016]]
| ''[[Jack Reacher: Never Go Back]]''
| [[Susan Turner]]
| 
|-
| ''[[The Intervention]]''
| Ruby 
| 
|-
|rowspan=3 |[[2015]]
| [[Unexpected]]
| [[Samantha Abbott]]
|
|-
| ''[[Avengers: Age of Ultron]]''
| [[Maria Hill]]
|
|-
| ''[[Results]]''
| [[Kat]]
|
|-
|rowspan=3|[[2014]]
| ''[[They Came Together]]''
| Novia de Joel 
|
|-
| ''[[Captain America: The Winter Soldier]]''
| [[Maria Hill]] 
|
|-
| ''[[The Lego Movie]]''
| [[Wonder Woman]] (voz)
|
|-
|rowspan=2|[[2013]]
| ''[[Safe Haven]]''
| Carly Jo Wheatley 
|
|-
| ''[[Delivery Man]]''
| Emma 
| 
|-
| 2012
| ''[[The Avengers (película de 2012)|The Avengers]]''
| [[Maria Hill]]
| 
|-
| 2011
| ''[[Grassroots]]''
| Clair
| 
|-
| 2009
| ''The Slammin' Salmon''
| Tara
| 
|-
| 2007
| ''The Storm Awaits'' 
| Anabella DeLorenzo
| 
|-
| 2006
| ''Escape''
| Morocha psicótica |
 
|-
| 2005
| ''The Long Weekend''
| Ellen
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2004
| ''[[Walking Tall (película de 2004)|Walking Tall]]''
| Guapura exótica
|
|-
| ''Ill Fated'' 
| Mary
| 
|-
| 2001 
| ''Candy from Strangers''
| Martina
| 
|}

=== Televisión ===
{|{{tablaguapa}} style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Añu
!style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Títulu
!style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Papel
! style=&quot;background-color: #B0C4DE;&quot; | Notes

|-2017 &quot;friends from college&quot;
| 2017
| ''[[A Series of Unfortunate Events (serie de televisión)|A series of unfortunate events]]''
| [[Sra. Quagmire]]
| 8 episodios
|-
| 2013–2014
| ''[[Agents of S.H.I.E.L.D.]]''
| [[Maria Hill]]
| 3 episodios
|-
| 2005–2014
| ''[[How I Met Your Mother]]'' 
| [[Robin Scherbatsky]]
| Papel principal (208 episodios)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2005
| ''[[The L Word]]'' 
| Leigh Ostin
| Episodios: &quot;Luminous&quot;, &quot;Loud &amp; Proud&quot;, &quot;L'Chaim&quot; y &quot;Lacuna&quot;
|-
| ''[[Andrómeda (serie de televisión)|Andrómeda]]''
| Esposa de Rhade
| Episodios: &quot;The Heart of the Journey: Part 1&quot; y &quot;The Heart of the Journey: Part 2&quot;
|-
| 2004
|''[[Smallville (serie de televisión)|Smallville]]'' 
| Shannon Bell
| Episodiu 4x09: &quot;Bound&quot;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2003
| ''[[Tru Calling]]''
| Sarah Webb
| Episodiu: &quot;Brother's Keeper&quot;
|-
| ''[[Veritas: The Quest]]''
| Juliet Droil
| 13 episodios
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2002
| ''Jeremiah''
| Deborah
| Episodiu: &quot;Thieves' Honor&quot;
|-
| ''Special Unit 2''
| Zoe
| Episodiu: &quot;The Wish&quot;
|}

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Cobie Smulders}}
* {{IMDb nome|1130627}}

{{NF|1982||Smulders, Cobie}}

[[Categoría:Actores y actrices de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Modelos de Canadá]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía nym]]
[[Categoría:Persones de Vancouver]]
[[Categoría:Ganadores del Theatre World Award]]</text>
      <sha1>evtuxrzcg0g3y6telwk11i6twivzjfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dana Wright</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149556</id>
    <revision>
      <id>4527018</id>
      <parentid>4183742</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="4t50jchrc2mu4rb5l0da0nv7c4s7vh5" xml:space="preserve">{{persona}}

'''Dana Wright''' {{nym}} ye una [[atleta]] canadiana retirada, especializada na prueba de [[4x400 m]] na que aportó a [[atletismu Los Angeles 1984|subcampeona olímpica en 1984]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=https://www.olympic.org/Dana-Wright|títulu=Dana Wright|editorial=[[Comité Olímpicu Internacional]] (IOC)|fechaaccesu=7 d'avientu de 2017}}&lt;/ref&gt;

==Carrera deportiva==
Nos [[atletismu Los Angeles 1984|XX. OO. de Los Angeles 1984]] ganó la medaya de plata nos relevos 4x400 metros, con un tiempu de 3:21.21 segundos, tres Estaos Xuníos y per delantre d'Alemaña Occidental, siendo les sos compañeres d'equipu: [[Jillian Richardson]], [[Molly Killingbeck]], [[Marita Payne]] y [[Charmaine Crooks]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces deportista}}

{{NF|1959||Wright, Dana}}


{{Tradubot|Dana Wright}}

[[Categoría:Atletes de Canadá]]
[[Categoría:Medayistes olímpicos d'atletismu]]

[[Categoría:Persones de Toronto]]</text>
      <sha1>4t50jchrc2mu4rb5l0da0nv7c4s7vh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neon Genesis Evangelion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150329</id>
    <revision>
      <id>4526984</id>
      <parentid>4518595</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 2 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4526984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168393" sha1="nezxrzr0v470el9z0hoq7twzxsnasmh" xml:space="preserve">{{Infobox animanga encabezáu |títulu =
Neon Genesis Evangelion
|imaxe=EV2.svg
|tamañu=250px
|xéneru = [[Ciencia ficción]],&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Evangelion Sparkling Wine Arrives This Month |url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2011-06-21/evangelion-sparkling-wine-arrives-this-month |editorial=[[Anime News Network]] |fechaaccesu=25 de xunu de 2018|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; [[Novela filosófica|filosóficu]], [[misteriu]], [[Mecha (vehículu)|mecha]],&lt;ref&gt;{{cita web|urlarchivu=https://archive.today/20060714194953/http://www.advfilms.com/CatalogFilms_Detail.asp?ID=4313|url=http://www.advfilms.com/CatalogFilms_Detail.asp?ID=4313|títulu=Neon Genesis Evangelion Platinum Complete Collection|editorial=[[A.D. Vision|ADV Films]]|fechaarchivu=2006-07-14|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; [[Psicoloxía|psicolóxicu]], [[Escenariu apocalíptico|post-apocalíptico]]
|nome_ja = 新世紀エヴァンゲリオン
|nome_ja_trad = Shin Seiki Evangerion
}}
{{Infobox animanga principal
|tipu = Anime |títulu =

|direutor = [[Hideaki Anno]]
|producción = Noriko Kobayashi&lt;br /&gt;Yutaka Sugiyama
|música = [[Shirō Sagisu]]
|estudiu = [[Gainax]]&lt;br /&gt;[[Tatsunoko Production]]
|cadena = {{bandera|Xapón}} [[TV Tokyo]]
|llicencia = {{Llista desplegable|{{bandera|Estaos Xuníos}} AEsir Holdings&lt;br /&gt;{{bandera|Australia}} [[Madman Entertainment]]&lt;br /&gt;{{bandera|Reinu Xuníu}} ADV Films&lt;br /&gt;{{bandera|España}} [[Selecta Vision]] (DVD y Blu-ray)&lt;br /&gt;{{bandera|España}} [[Manga Films]] (VHS)&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.eldoblaje.com/datos/FichaPelicula.asp?id=1216|títulu=Doblaxe castellanu y catalan de la serie Evangelion|fechaaccesu=26 de mayu de 2018|autor=|fecha=|sitiuweb=eldoblaje.com|allugamientu=}}&lt;/ref&gt;}}
|cadena_otros = 
&lt;center&gt;'''[[América]]'''&lt;/center&gt;
{{Bandera|UNASUR}} [[Locomotion]], [[I.Sat]], [[Animax (Llatinoamérica)|Animax]]&lt;br /&gt;{{bandera|Chile}} [[Chilevisión]]&lt;br /&gt;{{bandera|Brasil}} NGT, [[Animax (Llatinoamérica)|Animax]]&lt;br /&gt;{{bandera|Colombia}} [[Caracol Televisión|Cascoxu TV]], [[Canal Institucional|Canal A]]&lt;br /&gt;{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Cartoon Network (Estaos Xuníos)|CN]] ([[Adult Swim]]), [[Anime Network]]&lt;br /&gt;{{bandera|Perú}}[[Panamericana Television]]&lt;br /&gt;{{bandera|Venezuela}} [[Televen]]&lt;br /&gt;{{bandera|Méxicu}} [[Canal 22 (Méxicu)|Canal 22]]
&lt;center&gt;'''[[Asia]]'''&lt;/center&gt;
{{bandera|Australia}} [[Special Broadcasting Service]]&lt;br /&gt;{{bandera|Filipines}} [[ABS-CBN]]
&lt;center&gt;'''[[Europa]]'''&lt;/center&gt; 
{{bandera|Alemaña}} [[VOX (canal de televisión)|VOX]]&lt;br /&gt;{{bandera|España}} [[Televisió de Catalunya|TVC]], [[Locomotion]], [[3XL]], [[Buzz (televisión)|Buzz]], [[AXN]], [[Cuatro (canal de televisión)|Cuatro]], [[Canal 33 Madrid|Canal 33]], [[Canal Sur 2|Canal 2 Andalucía]], [[Televisión de Galicia|TVG]], [[K3]], [[Animax (España)]]&lt;br /&gt;
{{bandera|Finlandia}} [[Sub (canal de televisión)|Sub]]&lt;br /&gt;{{bandera|Francia}} [[Canal+ (Francia)|Canal+]]&lt;br /&gt;{{bandera|Italia}} [[MTV Italia]]&lt;br /&gt;{{bandera|Polonia}} Hyper&lt;br /&gt;{{bandera|Portugal}} [[Locomotion]], [[Sociedade Independente de Comunicação|SIC]]&lt;br /&gt;{{bandera|Reinu Xuníu}} [[Sci Fi]]&lt;br /&gt;{{bandera|Rusia}} MTV Rusia, [[TV Center]]&lt;br /&gt;{{bandera|Suecia}} TV4 Science Fiction
|fecha_entamu = [[4 d'ochobre]] de [[1995]]
|fecha_fin = [[27 de marzu]] de [[1996]]
|num_episodios = [[Episodios de Neon Genesis Evangelion|26]]
|imdb = 0112159
|ann_aop = 49
}}
{{Infobox animanga principal
|tipu = Manga |títulu =

|mangaka = [[Yoshiyuki Sadamoto]]
|editorial = [[Kadokawa Shoten]]
|non_cat=si |editorial_otros
= 
&lt;center&gt;'''[[América]]'''&lt;/center&gt;
{{bandera|Arxentina}} [[Editorial Ivrea]]&lt;br /&gt;{{bandera|Brasil}} Conrad Editora&lt;br /&gt;{{bandera|Canadá}} [[VIZ Media]]&lt;br /&gt;{{bandera|Estaos Xuníos}} [[VIZ Media]]&lt;br /&gt;{{bandera|Méxicu}} [[Grupu Editorial Vide]]&lt;br /&gt;{{Bandera|Méxicu}} [[Panini Comics]] (Reedición)&lt;br /&gt;&lt;center&gt;'''[[Australia]]'''&lt;/center&gt;{{bandera|Australia}} [[Madman Entertainment]]&lt;br /&gt;
&lt;center&gt;'''[[Europa]]'''&lt;/center&gt;
{{bandera|Alemaña}} Bonnier Group&lt;br /&gt;{{bandera|Dinamarca}}&lt;nowiki&gt; PAN Vision&lt;/nowiki&gt;&lt;br /&gt;{{bandera|España}} [[Norma Editorial]]&lt;br /&gt;{{bandera|Finlandia}} [[Sangatsu Manga]]&lt;br /&gt;{{bandera|Francia}} [[Glénat]]&lt;br /&gt;{{bandera|Italia}} [[Editorial Panini]]&lt;br /&gt;
{{bandera|Polonia}} [[Japonica Polonica Fantastica|JPFantastica]]&lt;br /&gt;{{bandera|Singapur}} [[Chuang Yi]]&lt;br /&gt;{{bandera|Suecia}} Bonnier Carlsen&lt;br /&gt;{{bandera|Tailandia}} Siam Inter Comics
|revista = [[Shōnen Ace]]&lt;br /&gt;[[Young Ace]]
|demografía = [[Shonen]], [[Seinen]]
|fecha_entamu = [[26 d'avientu]] de [[1994]]
|fecha_fin = [[4 de xunu]] de [[2013]]
|num_volume = [[Volúmenes de Neon Genesis Evangelion|14]]
|ann_aop = 2440
}}
{{Infobox animanga principal 
|tipu = Otros
|títulu = [[Película|Películes]] y [[OVA|animaciones orixinales]]
|conteníu = 
&lt;li&gt;''[[Evangelion: Death and Rebirth|Death &amp; Rebirth]]''
&lt;li&gt;''[[The End of Evangelion]]''
&lt;li&gt;''[[Revival of Evangelion]]''
&lt;li&gt;''[[Rebuild of Evangelion]]'':&lt;br /&gt;
''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]''&lt;br /&gt;
''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]''&lt;br /&gt;
''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]''&lt;br /&gt;
''[[Evangelion: Final]]''
&lt;li&gt;''[[Petit Eva: Evangelion@school]]''
}}
{{Infobox animanga principal
|tipu = Otros
|títulu = Otros manga oficiales
|conteníu = 
&lt;li&gt;''[[Neon Genesis Evangelion: Gakuen Datenroku]]''
&lt;li&gt;''[[Neon Genesis Evangelion: Ikari Shinji Ikusei Keikaku]]''
&lt;li&gt;''[[Neon Genesis Evangelion: Angelic Days]]''
}}
{{Infobox animanga zarru}}

{{Nihongo|'''''Neon Genesis Evangelion'''''|新世紀エヴァンゲリオン|Shin Seiki Evangerion}} o conocida a cencielles como '''''Evangelion'''''&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos=Clemens|apellíos2=McCarthy|nome=Jonathan|nome2=Helen|títulu=The Anime Encyclopedia. Revised &amp; Expanded Edition|url=https://archive.org/details/animeencyclopedi00clem_0|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010|idioma=inglés|añu=2006|editorial=Stone Bridge Press|isbn=1933330104|páxina=xii}}&lt;/ref&gt; o '''''Eva''''',&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos=Murakami|nome=Takashi|títulu=リトルボーイ: 爆発する日本のサブカルチャー・アート|url=https://archive.org/details/isbn_9780300102857|añu=2005|editorial=[[Yale University Press]]|páxina=[https://archive.org/details/isbn_9780300102857/page/185 185]|isbn=9780300102857}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos=Brenner|nome=Robin Y.|títulu=Understanding manga and anime|url=https://archive.org/details/understandingman0000bren|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010|idioma=inglés|añu=2007|editorial=Libraries Unlimited|isbn=978-1-59158-332-5|páxina=[https://archive.org/details/understandingman0000bren/page/162 162]}}&lt;/ref&gt; ye una serie d'[[anime]] creada pol estudiu [[Gainax]]&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/eva/staff-j.html|títulu=メインスタッフ紹介|fechaaccesu=28 de setiembre de 2013|idioma=xaponés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/19970215133406/http://www.gainax.co.jp/eva/staff-j.html|fechaarchivu=1997-02-15}}&lt;/ref&gt; y empobinada por [[Hideaki Anno]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/news_eva/gnn_eva.html|títulu=Neon Genesis Evangelion|fechaaccesu=28 de setiembre de 2013|idioma=xaponés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/19970215125238/http://www.gainax.co.jp/news_eva/gnn_eva.html|fechaarchivu=1997-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Considerada por munchos estudiosos como una obra maestra del anime, la serie foi atribuyida por munchos críticos como la revitalización del xéneru no que víen como un estancamientu creativu na década de 1990 (Azuma 4). Anque yo nun diría tan lloñe, ye ciertu que Evangelion ye una de les series d'anime más importantes ya innovadores enxamás creaes» {{harv|Napier|2002|p= 424}}. Vease tamién «Nun son esautamente les pallabres qu'usté esperaría del direutor Hideaki Anno en 1995, l'añu de la producción de Neon Genesis Evangelion. Tomando por sorpresa, foi aclamáu polos críticos en Xapón (y más tarde n'Estaos Xuníos y Europa) como la principal serie animada de TV xaponesa de la producción de 1990. El modestu presupuestu tamién se convirtió nun ésitu comercial, recaldando más de 800 millones de dólares en ventes de videu y 400 millones de dólares en ''[[merchandising]]'' solo en Xapón» {{harv|Wong|1996|}}.&lt;/ref&gt; La hestoria de la obra da llugar nun mundu futurista nel qu'una organización paramilitar llamada [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#NERV|NERV]] protexe a la humanidá de los ataques de seres d'orixe y naturaleza desconocíos, los «[[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|ánxeles]]», utilizando pa ello [[mecha (robot)|mecha]]s humanoides llamaos «[[EVA (mecha)|EVA]]». A midida que avanza la trama, esta vuélvese pasu ente pasu más confusa y psicolóxica, onde les personalidaes de los personaxes fáense cada vez más inestables y el so desenvolvimientu tórnase fundamental.&lt;ref name=&quot;watanabe&quot; /&gt; [[Hideaki Anno]], el direutor y guionista, espresó que'l desenvolvimientu de la serie tuvo inspiráu na so propia esperiencia,&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación|nome=Graham |apellíos=Miyako |añu=1996 |títulu=Anecdotes from Mr. Hideaki Anno |publicación=Protoculture Addicts, The Anime &amp; Manga Magacín |númberu=43 |páxines=40-41|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Yo nun tenía nengún interés pola psicoloxía humana nel pasáu. Solo tomé un cursu sobre ella na universidá, pero supongo que siempres hubo na mio mente un enclín a analizar la psique humana. Yo nun taba bien interesáu nesta tema, pero cuando empecé a falar de mi, precisaba pallabres pa esplicame. Asina que empecé a lleer llibros sobre [[psicoloxía]]. Nel episodiu 16, la hestoria de ''Evangelion'' dir en direición a lo que la mente humana tien que ver col interior. Yo escribí sobre mi mesmu. Un amigu emprestóme un llibru sobre la salú mental de los humanos y esto cutióme, como si finalmente atopara lo que precisaba dicir», Anno {{harv|Miyako|1996}}.&lt;/ref&gt; en virtú de la cual los personaxes amuesen una amplia gama de les sos afecciones emocionales y de la so personalidá.&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot;&gt;{{cita llibru|apellíos=Sadamoto|nome=Yoshiyuki|enllaceautor=Yoshiyuki Sadamoto|otros=Editáu por [[Hideaki Anno]]; traducíu por Mari Morimoto, afechu al inglés por Fred Burke|títulu=Neon Genesis Evangelion, Vol. 1|añu=1998|mes=[[avientu]]|editorial=VIZ Media LLC|ubicación=San Francisco|isbn=1-56931-294-X|páxines=170–171|capítulu=What were we trying to make here?|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

L'anime cuenta con [[Episodios de Neon Genesis Evangelion|ventiséis episodios]] que fueron tresmitíos per primer vegada ente ochobre de 1995 y marzu de 1996. Por cuenta de la fama llograda, llueu se fueron creando diversos ''[[Serie derivada|spin-off]]s'', ente los que s'inclúin series de [[manga]], películes y videoxuegos que complementen o ufierten una realidá alternativa de la hestoria. A pesar de que l'anime constitúi la obra orixinal, la manga creáu por [[Yoshiyuki Sadamoto]] empezar a publicar anterior al estrenu de l'animación p'aumentar l'interés del públicu. Sadamoto afirma que la manga ye la so propia interpretación de Evangelion, ente que l'anime ye la interpretación de Anno.

Esta serie foi clasificada nos xéneros ciencia ficción, ''[[Mecha (vehículu)|mecha]]'' y [[distopía]], conteniendo diversos elementos de [[filosofía]], [[psicoloxía]] y [[relixón]], con marcaes influencies [[Relixón abrahámica|abrahámiques]].&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Construyendo un universu míticu casi [[William Blake|blakeano]], tantu na so visión complexo y mítico como nel so vertixinosu esplegue de símbolos xudeocristianos, les entrugues de la serie tienen que ver cola fundamentación de la personalidá humana, non solo cola teunoloxía fecha destacar pola trama, sinón tamién en rellación cola naturaleza de la realidá mesma» {{harv|Napier|2002|p=424}}.&lt;/ref&gt; Amás, les sos carauterístiques téunicu y temáticu, según la complexidá y simbolismu de la so historia, fixeron qu'esta producción sía considerada como unu de los meyores exemplos del xéneru del [[realismu épicu]]. Tamién recibió dalgunos de los mayores premios d'animación.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://plaza.bunka.go.jp/english/festival/1997|títulu=Japan Media Arts Festival|fechaaccesu=26 d'ochobre de 2008|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.anime-kobe.jp/archive/1996/nominate/tv-y.html|títulu=Animation Kobe: Best Animation TV Program|fechaaccesu=7 de marzu de 2012|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220328051357/http://www.anime-kobe.jp/archive/1996/nominate/tv-y.html|fechaarchivu=2022-03-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://plaza.bunka.go.jp/hundred/bumon_anime.html|títulu=文化庁メディア芸術祭10周年企画アンケート日本のメディア芸術100選 結果発表|editorial=Plaza.bunka.go.jp|idioma=xaponés|fechaaccesu=1 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; Por tou ello, ''Evangelion'' ye considerada por munchos como una de les producciones más grandes del [[anime]].&lt;ref name=&quot;Azuma&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_Y.html#top|títulu=''Anime or something like it: Neon Genesis Evangelion''|fechaaccesu=9 de febreru de 2009|apellíu=Azuma|nome=Hiroki|formatu=Páxina web|editorial=Nttic|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;favoritu1&quot;&gt;{{cita web|títulu=Top 10 Anime and Manga at Japan Media Arts Festival|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-10-04/top-10-anime-and-manga-at-japan-media-arts-festival|fechaaccesu=20 de payares de 2012|obra=Anime News Network|fecha=4 d'ochobre de 2006|idioma=inglés|cita=For the 10th anniversary of the Japan Media Arts Festival, Japanese fans were asked to vote on the top 10 anime and manga of all time.1. Neon Genesis Evangelion (TV)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;favoritu2&quot;&gt;{{cita web|títulu=Japan's Favorite TV Anime|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2005-09-23/tv-asahi-top-100-anime|fechaaccesu=20 de payares de 2012|obra=Anime News Network|fecha=23 de setiembre de 2005|idioma=inglés|cita=TV Asahi has again published a list of Japan's 100 favorite animated TV series. The list is based on an online poll of the Japanese populace. 2 Neon Genesis Evangelion (TV)}}&lt;/ref&gt;

== Orixe del títulu ==
El títulu xaponés de la serie, {{Nihongo|«Shin Seiki Evangerion»|新世紀エヴァンゲリオン}}, consta de dos partes: {{Nihongo|«Shin Seiki»|新世紀|llit. &quot;Nueva era&quot; o &quot;Nuevu sieglu&quot;}} y «Evangelion», del [[griegu clásicu]] ''εὐαγγέλιον'' (bon mensaxeru, bona nueva), hispanizado como ''[[evanxeliu]]''. ''Evangelion'' etimológicamente nun tien rellación cola pallabra [[hebrea]] ''eva'' (viviente). Con tou, el títulu ''Neon Genesis Evangelion'' significa «mensaxeru del nuevu empiezu».&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot;&gt;{{cita llibru|apellíu=Drazen|nome=Patrick|enllaceautor=Patrick Drazen|títulu=Anime Explosion! – The What? Why? &amp; Wow! of Japanese Animation|url=https://archive.org/details/animeexplosionwh00draz|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010|idioma=inglés|añu=2002|editorial=Stone Bridge Press|isbn=1-880656-72-8}}&lt;/ref&gt; Anno consideró la so connotación cristiana de presunta bendición y escoyó esi nome porque-y paecía «complicáu».&lt;ref name=&quot;Annotokids&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/buried-treasure/2007-05-03 |títulu=Buried Treasure: Hideaki Anno talks to the kids|fechaaccesu=3 de mayu de 2007|apellíu=Sevakis|nome=Justin|fecha=3 de mayu de 2007 |mes=Mayu |formatu=Páxina web|editorial=[[Anime News Network]] |cita=¿Por qué ye llamáu ''Evangelion''? Vien d'una pallabra cristiana que significa &quot;evanxeliu&quot;, y supónse que tien de traer bendiciones. Tien raigaños griegos. Escoyí'l nome porque suena complicáu|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Un primer títulu pensáu pa la serie foi ''Alcion'' (''Arushion'' en xaponés), pero [[Yoshiyuki Sadamoto]] y Anno acabaron confirmando ''Evangelion''.&lt;ref name=&quot;SadaMond&quot;&gt;{{cita web|url=http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html|títulu=If it weren't for Sadamoto -- Redux|fechaaccesu=3 de mayu de 2007|fecha=payares de 2006|mes=Payares|formatu=Páxina web|editorial=Eva.onegeek|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110719224949/http://eva.onegeek.org/pipermail/evangelion/2006-November/003855.html|fechaarchivu=2011-07-19}}&lt;/ref&gt;

== Argumentu ==
[[Ficheru:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|thumb|right|[[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Antártida|Antártida]], llugar del [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Segundu Impautu|Segundu Impautu]].]]
La serie empecipiar nel añu 2015 de la era cristiana, quince años dempués del primer y desastrosu contautu con unos misteriosos seres conocíos como [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|ánxeles]], que resultó nun cataclismu a escala mundial llamáu [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Segundu Impautu|Segundu Impautu]], qu'amenorgó a la metá la población humana na Tierra.&lt;ref name=&quot;anime3&quot; /&gt; Pa prevenir futuros ataques d'ánxeles, la [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#ONX|ONX]] estableció en Tokiu-3 la organización [[NERV]], que desenvolvió una serie de xigantes biomecánicos llamaos [[EVA (mecha)|Evangelion]] —embrivíu EVA— pa combatilos. Por cuenta de que los Evangelion solo pueden ser pilotaos por adolescentes,&lt;ref name=&quot;anime14&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Texendo una hestoria|ゼーレ、魂の座|Zeere, tamashii non za}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=10 de xineru de 1996|númberu=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.evaotaku.com/html/glossary2.html#L|títulu=The End of Evangelion – Theatrical Program: Glossary|fechaaccesu=3 de setiembre de 2006|editorial=EvaOtaku.com|fecha=20 de febreru de 1998|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20060718112149/http://www.evaotaku.com/html/glossary2.html#L|fechaarchivu=2006-07-18}}&lt;/ref&gt; el dirixente de NERV, [[Gendō Ikari]], comunicar col so desamoráu fíu, Shinji, por que pilote la Unidá 01 de los Evangelion, y acabe col [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Sachiel|Tercer Ángel]], que se topa atacando la ciudá.&lt;ref name=&quot;anime1&quot; /&gt; Anque de primeres Shinji negar a cooperar, acaba aportando al ver l'actu aparentemente cruel del so padre d'obligar a la quebrada [[Rei Ayanami]] a pilotar l'EVA.&lt;ref name=&quot;anime1&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|L'ataque del Ángel|使徒、襲来|Shito, shūrai}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=4 d'ochobre de 1995|númberu=01}}&lt;/ref&gt; A bordu del Evangelion, Shinji ye dexáu inconsciente al poco tiempu d'empezar la batalla, pero sópitamente l'EVA actúa por sigo mesmu y destrúi al ánxel.&lt;ref name=&quot;anime2&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Un techu desconocíu|見知らぬ、天井|Mishiranu, tenjo}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=11 d'ochobre de 1995|númberu=02}}&lt;/ref&gt;

Tres eso, Shinji afacer a la so nueva vida en Tokiu-3, viviendo cola capitana [[Misato Katsuragi]] como la so tutora.&lt;ref name=&quot;anime2&quot; /&gt; Na escuela de la ciudá conoz a los que van ser los sos meyores amigos, [[Tōji Suzuhara]], [[Kensuke Aida]] y [[Hikari Horaki]],&lt;ref name=&quot;anime3&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|El teléfonu nun suena|鳴らない、電話|Naranai, denwa}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=18 d'ochobre de 1995|númberu=03}}&lt;/ref&gt; según a la enigmática Rei Ayanami, pilotu de la Unidá 00. Poco dempués, ella y Shinji encargar de ganar a los siguientes ánxeles, [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Shamshel|Shamshel]] y [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Ramiel|Ramiel]], oxetivos que consiguen con grandes dificultaes.&lt;ref name=&quot;anime3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;anime5&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Rei, al otru llau del so corazón|レイ、心のむこうに|Rei, kokoro non mukouni}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=25 d'ochobre de 1995|númberu=05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anime6&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Distritu 3 de Nuevu Tokiu|決戦、第3新東京市|Kessen, Daisan shin Tokyo-shi}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=8 de payares de 1995|númberu=06}}&lt;/ref&gt;

Col trescurrir de la serie, Misato lleva a Shinji, Tōji y Kensuke a un convói naval encargáu de tresportar la Unidá 02, pilotada por [[Soryu Asuka Langley|Sōryū Asuka Langley]]. Nun inesperáu combate, l'[[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Gaghiel|ánxel Gaghiel]] ataca a la flota, pero ye destruyíu por Shinji y Asuka a bordu de la unidá 02.&lt;ref name=&quot;anime8&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Asuka llega a Xapón|アスカ、来日|Asuka, rainichi}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=22 de payares de 1995|númberu=08}}&lt;/ref&gt; Coles mesmes, revélase que l'auténtica carga del convói ye l'[[embrión]] del [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Adán|ánxel Adán]], tresportáu por un vieyu amigu de Misato llamáu [[Ryoji Kaji|Ryōji Kaji]]. Poco dempués, Asuka camudar a casa de Misato, atopando dificultaes na convivencia ente ella y Shinji; sicasí, dambos superen les sos diferencies pa ganar xuntos al [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Israfel|ánxel Israfel]].&lt;ref name=&quot;anime9&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Un intre, una mente al unísonu|瞬間、心、重ねて|Shunkan, kokoro, kasanete}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=29 de payares de 1995|númberu=09}}&lt;/ref&gt; Darréu Shinji, Asuka y Rei faen frente y ganen a los ánxeles [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Sandalphon|Sandalphon]],&lt;ref name=&quot;anime10&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Somorguiada nel magma|マグマダイバ|Maguma daiba}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=6 d'avientu de 1995|númberu=10}}&lt;/ref&gt; [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion# Matarael|Matarael]],&lt;ref name=&quot;anime11&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Nes tiniebles inmóviles|静止した闇の中で|Seishi shita yami no naka de}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=13 d'avientu de 1995|númberu=11}}&lt;/ref&gt; [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Sahaquiel|Sahaquiel]]&lt;ref name=&quot;anime12&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|El valor d'un milagru|奇跡の価値は|Seishi shita yami no naka de}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=20 d'avientu de 1995|númberu=12}}&lt;/ref&gt; [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Iruel|Iruel]],&lt;ref name=&quot;anime13&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|La invasión del Ángel|使徒、侵入|Shito, shinnyuu}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=27 d'avientu de 1995|númberu=13}}&lt;/ref&gt; [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Leliel|Leliel]],&lt;ref name=&quot;anime16&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|En cantu de la muerte, y dempués...|死に至る病、そして|Shi nin itaru yamai, soshite}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=17 de xineru de 1996|númberu=16}}&lt;/ref&gt; con grandes peligros en cada unu d'ellos que lleven a la llende la resistencia psicolóxica de los pilotos. Más tarde, la unidá 03 ye unviada a Tokiu-3, siendo [[Tōji Suzuhara]] l'encargáu de pilotala, pero'l Evangelion ye teníu pol [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Bardiel|ánxel Bardiel]] y Shinji vese obligáu a enfrentase a él. Ante la negativa de Shinji de lluchar, Gendō Ikari activa un métodu de teledirección de Evangelion llamáu ''[[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Dummy Plug / Dummy System|dummy plug]]'' y estroza al so oponente, casi matando a Tōji nel procesu.&lt;ref name=&quot;anime17&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Aptu pa ser el cuartu escoyíu|四人目の適格者|Yoninme non tekikakusha}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=24 de xineru de 1996|númberu=17}}&lt;/ref&gt; Depués de la batalla Shinji decide dexar definitivamente NERV,&lt;ref name=&quot;anime18&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Escoyer un destín|命の選択を|nochi non sentaku wo}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=31 de xineru de 1996|númberu=18}}&lt;/ref&gt; pero'l [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Zeruel|ánxel Zeruel]] llega y derrota a Asuka y Rei, lo que causa que Shinji vuelva, dempués de falar con Kaji, pa pilotar la unidá 01 y atacar al ánxel.&lt;ref name=&quot;anime19&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|La llucha d'un rapazu|男の戦い|Otoko no tatakai}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=7 de febreru de 1996|númberu=19}}&lt;/ref&gt; Nel intre del combate, l'EVA escosa la so enerxía y entra en manera ''[[berserker]]'', despedazando y taramiando al ánxel, y provocando que Shinji quede amenorgáu a [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#LCL|LCL]]; pero pocu más tarde el mozu Ikari interactúa col espíritu de la so madre, dientro del Evangelion, y renaz del líquidu.&lt;ref name=&quot;anime20&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|L'espeyu de l'alma|心のかたち、人のかたち|Kokoro non katachi, finxu non katachi}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=14 de febreru de 1996|númberu=20}}&lt;/ref&gt;

Dempués de que Kaji sía asesináu en rescatando al vicecomandante de NERV, [[Kōzō Fuyutsuki]], de les manes de SEELE,&lt;ref name=&quot;anime21&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|NERV, la nacencia|ネルフ、誕生|Nerufu, tanjō}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=21 de febreru de 1996|númberu=21}}&lt;/ref&gt; apaez l'ánxel [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Arael|Arael]], que ataca la mente de Asuka y provóca-y una fuerte [[depresión clínica]] que-y torga siguir pilotando.&lt;ref name=&quot;anime22&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Siquier actúa como un ser humanu|せめて、人間らしく|Semete, ningen rashiku}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=28 de febreru de 1996|númberu=22}}&lt;/ref&gt; De la mesma, Rei muerre destruyendo al ánxel [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Armisael|Armisael]], pero ye sustituyida por un clon.&lt;ref name=&quot;anime23&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|Rei III: llárimes|涙|Namida}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=6 de marzu de 1996|númberu=23}}&lt;/ref&gt; Darréu, un mozu misteriosu llamáu [[Kaworu Nagisa]] llega pa pilotar la unidá Evangelion 02 en reemplazu de Asuka.&lt;ref name=&quot;anime24&quot; /&gt; Shinji forxa una fuerte rellación con él, pero Kaworu resulta ser [[Tabris]], l'últimu ánxel en ser esperáu, y Shinji vese obligáu a matalo pa torgar que provoque'l Tercer Impautu.&lt;ref name=&quot;anime24&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|El postreru unviáu|最後のシ者|Saigo non shisha}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=13 de marzu de 1996|númberu=24}}&lt;/ref&gt;

=== Final ===

Escontra los últimos episodios, los personaxes empiecen a entender que l'auténticu plan de NERV ye'l llamáu [[Proyeutu de Complementación Humana]], col cual pretenden esaniciar la individualidá humana y fundir a tola humanidá nun mesmu ser pa poner fin a tolos conflictos, la soledá y el dolor provocaos pola esistencia individual. NERV y SEELE entren en conflictu pola execución del proyeutu.&lt;ref name=&quot;anime26&quot; /&gt;

Una vegada empecipiáu'l Proyeutu, el cuartetu protagonista, Shinji, Misato, Rei y Asuka vense obligaos a faer frente a les sos duldes y medranes y esaminar el so valor. Esti final fíxose a base de ''[[flashback]]s'', visiones, testos parpadeantes y un montaxe d'imáxenes avesees, qu'inclúin lúgubres fotografíes en blancu y negru d'afaraos motivos urbanos. Tamién s'amuesa una vida alternativa colos mesmos personaxes, qu'entraría nun xéneru de comedia xuvenil. Cuando col tiempu Shinji dase cuenta de que vale la pena vivir y que nun hai necesidá de ser un pilotu d'EVA pa xustificar la so esistencia, ye arrodiáu pela mayoría de los personaxes aplaudiendo y felicitándolo. Dempués d'estes escenes, Shinji conclúi les sos reflexones y despide la serie.&lt;ref name=&quot;anime26&quot;&gt;{{cita episodiu|títulu={{Nihongo|«La bestia que glayaba ''amor'' dende'l centru del mundu»|世界の中心でアイを叫んだけもの|Sekai non chūshin de &quot;ai&quot; wo sakenda kemono}}|serie=Neon Genesis Evangelion|enlaceserie=Evangelion|creditos=[[Hideaki Anno]] (direutor)|cadena=[[TV Tokyo]]|enelaire=27 de marzu de 1996|númberu=26}}&lt;/ref&gt;

L'ambiguu y pocu claro sentíu de los dos últimos episodios dexó a munchos fanes confusos ya insatisfechos. Estos episodios fueron los más revesosos d'una yá de por sí polémica serie,&lt;ref group=&quot;n.&quot; name=&quot;finales&quot;&gt;«La sorprendente orixinalidá d'estos episodios finales nun puede esaxerase... La serie ocupar d'estos elementos de manera ablucantemente creativa pa crear una visión única y memorable d'un colapsu internu y esternu, y, seique, la renovación. Cabo señalar que munchos espectadores sintiéronse ofendíos polos dos episodios finales. Esperando un final más convencional, los fanes taben confusos ya indignaos de que, en llugar de combates satisfactorios, la llucha y el cataclismu produxérense tan solo na mente de los personaxes. [...] Nestos dos últimos episodios les máquines fueron lliteralmente dexaes de llau, y tanto a los personaxes como a los espectadores nun-yos queda más remediu qu'enfrentase a la so/nuesa defectuosa humanidá, según a les inseguridaes y la desesperación, tou ello ensin el blindaxe teunolóxicu típicu de la serie» {{harv|Napier|2002|pp= 427–428}}.&lt;/ref&gt; calificaos por munchos d'imperfectos ya incompletos.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Red Cross Book commentary|url=http://www.evaotaku.com/html/rcb-commentary.html|editorial=EvaOtaku.com|fechaaccesu=20 de febreru de 2007|cita=Esto convirtióse nuna tema importante cuando l'últimu episodiu de la serie de televisión podría faer que la serie considerárase incompleta. La voz de los fanes fíxose más fuerte, yá que esixía un final apoderáu pa la serie, les esplicaciones de los misterios o inclusive una nueva hestoria. Asina, col fin de satisfaer estes demandes, decidió refaese los episodios 25 y 26|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Sicasí, Anno y el subdireutor Kazuya Tsurumaki defendieron la integridá artística del final,&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Últimamente, por cuenta de la finalización de los episodios 25 y 26, muncha xente empezó a ver ''Evangelion''. Nun fueron los fanes del anime. Ello ye que munchos d'ellos son muyeres y dixéronme que-yos gustaron enforma los últimos episodios, de manera oxetiva. Sicasí, la mayoría de los fanes taben furiosos. Entiendo'l so enoxu. Nun pudi dexar de rir cuando inclusive los fanes incondicionales dixeron que fiximos un trabayu bien miserable, con neglixencia intencional. Non, nun lo fiximos. Nengún miembru del personal fixo un trabayu pésimu. Ello ye que tolos miembros de Gainax punxeron más enerxía de lo que puede imaxinase. Atristáyame que los aficionaos nun puedan ver los nuesos esfuercios. Personalmente creo que'l final orixinal qu'amosemos en TV acabó maraviosamente» Anno {{harv|Miyako|1996|}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«La mio opinión foi &quot;¿Por qué nun-yos amosemos el procesu completu, incluyíu'l nuesu analís?&quot; Sabes, convertir nuna obra que la amuesa tou, incluyida la nuesa incapacidá pa crear un productu satisfactoriu. Pensé que &quot;en 10 años más o menos, si miramos tras y vemos daqué que fiximos cuando tábamos borrachos, nun tendríamos de sentir nos mal, anque la calidá nun fuera tan bona&quot;.&lt;br /&gt;Q: ¿De verdá?&lt;br /&gt;KT: Asina que nun importa la forma final, creo que yera grande solo'l ser capaz de llegar a la fin de la serie». Entrevista a Tsurumaki, RCB.&lt;/ref&gt; magar na película ''[[The End of Evangelion]]'' amuésase un final distintu, que complementa al de la serie.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot;&gt;{{cita web| url = http://www.evaotaku.com/html/rcb-tsurumaki.html| títulu = A Story of Communication: The Kazuya Tsurumaki Interview| fechaaccesu = 15 d'agostu de 2006| editorial = EvaOtaku.com| fecha = 20 de febreru de 1998| idioma = inglés| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20190130222426/http://www.evaotaku.com/html/rcb-tsurumaki.html| fechaarchivu = 2019-01-30}}&lt;/ref&gt; La película bien podría llegar a representar un preludiu a los episodios 25 y 26, pero tamién puede interpretase como una rellación ente'l final de la película y los ''flashbacks'' de los que se compón el final orixinal de la serie, tomando en considerancia'l complicáu estáu mental de Shinji y la posibilidá de que'l so enfrentamientu col mundu apocalíptico nel que terminó lo fixera replegase dientro del so subconsciente, llugar onde tendríen llugar los últimos episodios de la serie. A lo último, tamién puede ser considerada como una ampliación del final de la serie, amosando non yá les reflexones mentales de Shinji que lu lleven a volver dase forma a sigo mesmu, sinón tamién los eventos esteriores que les precieden y siguen.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt; Delles escenes de los últimos episodios reutilizar en ''The End of Evangelion'' pa establecer un mayor paralelismu ente los dos finales. Por casu, les imáxenes de les muertes de Misato y Ritsuko, la escena na que Gendō va buscar a Rei o otra na que s'amuesa a Asuka no fondero del llagu.&lt;ref&gt;{{cita web| url = https://web.archive.org/web/20060422213932sh_re_/www.evaotaku.com/html/production.html| títulu = The End of Evangelion: Production| fechaaccesu = 3 de setiembre de 2006| editorial = EvaOtaku.com| fecha = 20 de febreru de 1998|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Nel apocalíptico trescurrir del [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Tercer Impautu|Tercer Impautu]], Shinji, teniendo la posibilidá de siguir alantre col Proyeutu de Complementación Humana o atayalo, conclúi con una serie de viaxes mentales y monólogos que'l Proyeutu desaposiaría realmente a les persones de la so humanidá al esaniciar la individualidá. Nuna ambigua y inconclusa secuencia final, Shinji y Asuka son los dos únicos seres humanos nel mundu hasta que los demás humanos repongan la so forma orixinal, siempres y cuando tengan la fuercia de voluntá por que les sos almes vuelvan da-yos forma.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt;

== Personaxes ==
=== Principales ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:Honeydew; color:black; width:20em; max-width: 30%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;

| style=&quot;text-align: left;&quot; |Ye estrañu que ''Evangelion'' convirtiérase nun ésitu. ¡Tolos personaxes son tan enfermizos...!
|-
| style=&quot;text-align: right;&quot; |Hideaki Anno&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{cita publicación|apellíu=Wong |nome=Amo |añu=1996 |mes=xineru |títulu=Interview with Hideaki Anno, direutor of ''Neon Genesis Evangelion''|publicación=Aerial Magacín |url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno |fechaaccesu=5 d'abril de 2007|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070613125248/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno|fechaarchivu=13 de xunu de 2007|idioma= inglés}}&lt;/ref&gt;
|}

{{AP|Personaxes de Neon Genesis Evangelion|l1=Personaxes de Neon Genesis Evangelion}}

Los personaxes de ''Evangelion'' lluchen de cutio coles sos rellaciones interpersonales, demonios interiores y sucesos traumáticos del so pasáu, creando un patrón complexu de rellaciones. Anno describe al protagonista, [[Shinji Ikari]], como un mozu que s'encoyer ante'l contautu humanu», y que «ta convencíu de que ye una persona absolutamente innecesaria, tantu que nin siquier puede llegar al suicidiu». Describe a Shinji y a [[Misato Katsuragi]] como «desaxeradamente medrosos de ser mancaos» y «desaparentes —pos escarecen d'actitú positiva— pa ser lo que la xente llama [[héroe]]s nesta aventura».&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot; /&gt; En comparanza col héroe estereotípicu, Shinji ta carauterizáu más por escarecer d'enerxía y emoción que por tener cualquier tipu d'heroísmu o bravura.&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Esto, el primer episodiu ta construyíu alredor de toles convenciones de la clásica narrativa &quot;salvar al mundu&quot;, solo atenten contra los mesmos amosando a Shinji Ikari, l'héroe de catorce años, que ta lloñe de ser una lluz heroico... Na narrativa más convencional del anime, Shinji xubiría al EVA con gustu a salvar el mundu. De fechu facer y llogra destruyir al ánxel —que resulta ser el terceru de diecisiete— pero solu cola mayor renuencia y dempués d'un esplegue d'humor, mieu y vulnerabilidá que paez menos convencionalmente heroicu» {{harv|Napier|2002|p= 424–425}}.&lt;/ref&gt; [[Rei Ayanami]] y [[Asuka Langley Sōryū]], los demás protagonistes, tienen similares defectos y dificultaes pa rellacionase con otres persones.

Según Anno, ''Evangelion'' foi un intentu de faer converxer toles perspectives de la personalidá nuna lleváu a cabu por aciu la creación de personaxes que representen distintos conceutos, lo qu'obligó a los espectadores a teorizar sobre ello. Pa dalgunos, los personaxes son representaciones psicolóxiques, ente que para otros son representaciones filosófiques, relixoses, históriques o inclusive de la mesma naturaleza humana.&lt;ref name=&quot;Eng-DVD-commentary&quot;&gt;{{cita videu|títulu=Evangelion: Death and Rebirth; End of Evangelion |mediu=DVD commentary track|editorial=Manga Entertainment|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Al paecer, l'oxetivu principal foi presentar personaxes que reflexaren la fonda [[Depresión clínica|depresión]] y posterior recuperación que Anno esperimentó antes d'empezar a trabayar en ''Evangelion'':&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot; /&gt;&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«''Evangelion'' ye la mio vida, y punxi tou lo que sé nesti trabayu. Esta ye la mio vida entera. La mio vida mesma», Anno {{harv|Miyako|1996}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Anno de cutiu constrúi los principales modelos d'estaos psicolóxicos al traviés de los astractos interrogatorios mentales dientro de cada personaxe» {{harv|Wong|1996}}.&lt;/ref&gt; cada personaxe reflexa una parte de la so personalidá.&lt;ref&gt;«Na edición de setiembre de 1996 de la revista de información Xapón&lt;!-- ¿d'información xaponesa?--&gt;, Hideaki Anno, direutor de ''Evangelion'', describió una &quot;película personal&quot; de cada personaxe que reflexa parte de la so propia personalidá. Anno, nacíu en 1960, dixo a la revista que los xaponeses de la so xeneración nun tienen nada de televisión, a diferencia de los sos padres, que trabayaron frenéticamente p'ayudar a salir a Xapón de les cenices de la [[Segunda Guerra Mundial]]». Yoichi Kosukegawa, ''Kyodo News'', Tokiu, 8 de mayu&lt;!--¿añu?--&gt;. Fonte orixinal ''Japan Economic Newswire'', 8 de mayu de 1997.&lt;/ref&gt;

Sicasí, la naturaleza —en ciertu mou— fondamente pesimista de la serie, según la raramente vista variedá de problemes que carecen los sos personaxes, llamó l'interés sobre por qué nun hai una verdadera felicidá na configuración del mundu. El subdireutor Kazuya Tsurumaki dixo «pero cuando tou tuvo dicho y fecho, Hideaki Anno comentó sobre ''Evangelion'' que ye un mensaxe empobináu a los fanes del anime, incluyíu él mesmu, y de xacíu, yo tamién. Si una persona que yá vive y rellaciónase colos demás de normal ver, nun apriende nada».&lt;ref name=&quot;Tsurumaki&quot;&gt;{{cita web|autor=Gainax|url=http://www.evaotaku.com/html/rcb-tsurumaki.html|títulu=Interview with Kazuya Tsurumaki|fechaaccesu=15 d'agostu de 2006|editorial=Evaotaku.com|obra=Red Cross Book|fecha=20 de febreru de 1998|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190130222426/http://www.evaotaku.com/html/rcb-tsurumaki.html|fechaarchivu=2019-01-30}}&lt;/ref&gt;

El diseñu de los personaxes por [[Yoshiyuki Sadamoto]], col so estilu marcadamente realista, de traces bien plástiques que dexen reflexar l'estáu d'ánimu por aciu la postura del cuerpu y la espresión de la cara, tamién contribuyó a la popularidá de Evangelion. Los curiosos diseños de Sadamoto de los trés personaxes femeninos principales, Asuka, Rei y Misato, alzaron enforma la venta de ''[[merchandising]]''&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«El llanzamientu n'ochobre de 1995, de ''Neon Genesis Evangelion'' na televisión xaponesa encendió una puxanza ensin precedentes en mercancía nun país yá anubiertu de tales bienes. Como de la nueche al día, más de 600 artículos distintos realizar pa conmemorar l'eventu. Les cifres fueron les más populares, cola figura de Rei vendada superando a toles demás. Les moces de ''Evangelion'', dotaes de bañadores y poses suxerentes, fueron un gran ésitu, asina que les coses fueron un pocu demasiáu lloñe…» {{harv|Fujie|Foster|2004|p= 126}}. Ver tamién: «Podría dicise que ye por causa de los dictaos de Anno nel diseñu que dellos xuguetes de ''Evangelion'' primeramente desenvueltos. Pero les cifres que la figura de Rei xeneró xubieron como un fueu selvaxe. Este ye probablemente'l primera y únicu exemplu d'una serie animada [mecha] na que les reproducciones de los personaxes humanos superaron a les de los robots» {{harv|Fujie|Foster|2004|p=98}}.&lt;/ref&gt; —especialmente de Rei, la «Premium Girl»—,&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«La popularidá de Rei disparar en Xapón, cola so imaxe nes ventes de panqueques. Foi bautizada pelos medios de comunicación como &quot;la moza que manipolia les ventes de la revista a la so voluntá&quot;, &quot;¡La ruta más rápida pal escosamientu de les ventes!&quot; ya inclusive &quot;The Premium Girl&quot;» {{harv|Fujie|Foster|2004|p= 39}}.&lt;/ref&gt;y fueron inmortalizados na comunidá del [[dōjinshi]]&lt;ref name=&quot;azuma&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-9802/msg00101.html|títulu=Towards a cartography of Japanese anime - Interview with Hiroki Azuma|fechaaccesu=15 d'agostu de 2006|apellíu=Woznicki|nome=Krystian|fecha=20 de febreru de 1998|editorial=Nettime.com|idioma=alemán}}&lt;/ref&gt; en modelos ''garage kit'', y nos siguientes animes, como ''[[Burst Angel]]''.

* {{Nihongo|[[Shinji Ikari]]|碇 シンジ|Ikari Shinji}}
El protagonista principal de la serie. Ye un mozu de catorce años d'edá, fíu de [[Gendō Ikari|Gendō Rokubungi]] y [[Yui Ikari]]. El so padre abandonó-y por motivos desconocíos a los cuatro años, pero una década dempués vuelve axuntase con él pa obliga-y a pilotar la unidá Evangelion 01, brindándo-y el títulu de Tercer Neñu. Shinji ye un personaxe que los sos tormentos faen d'él una persona física y moralmente débil, pasiva y desaxeradamente apocada. La so iniciativa d'obedecer cuanto-y dicen -y va llevar a pilotar l'EVA-01 a pesar del odiu que siente escontra'l so padre, pero gracies a los personaxes que van entrar na so nueva vida, Shinji va empezar a aceptase a sigo mesmu como persona y a tomar les sos propies decisiones.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Megumi Ogata]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=790|títulu=Megumi Ogata|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente que nel doblaxe español ye Albert Trifol Segarra,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=50493|títulu=Albert Trifol|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye Víctor Ugarte.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=3754|títulu=Víctor Ugarte|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

* {{nihongo|[[Misato Katsuragi]]|葛城 ミサト|Katsuragi Misato}}
Foi la única sobreviviente del entamu del Segundu Impautu en L'Antártida.&lt;ref name=&quot;anime12&quot; /&gt; La líder estratéxica de NERV, Misato ye una muyer intelixente, decidida y valerosa. Tres esta personalidá escuende un forzáu pero acertáu procesu de maduror que l'ayuda a entender a munchos otros personaxes y va llevar a afayar los secretos de toos ellos.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Kotono Mitsuishi]],&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=720|títulu=Kotono Mitsuishi|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'en doblaxe español ye María Moscardó,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=55630|títulu=María Moscardó|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye Tony Rodríguez.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=3756|títulu=Toni Rodríguez|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

* {{Nihongo|[[Rei Ayanami]]|綾波 レイ|Ayanami Rei}}
La primera escoyida, encargada de pilotar la unidá Evangelion 00 por orde de [[Gendō Ikari]]. Rei ye una enigmática rapaza de catorce años de personalidá inespresiva, hermética ya introvertida, que despinta toa emoción y escasamente pronuncia pallabra. Los datos sobre la so infancia, familia y oríxenes son desconocíos; en adición, tien un sorprendente asemeyáu físicu con Yui, la madre de Shinji, lo que fai dudosu l'orixe de Rei. Mientres la serie Shinji y ella van atraer amodo la simpatía del otru, lo cual va dir faciendo que Rei tome iniciatives y llegue a espresase de forma insospechada.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Megumi Hayashibara]],&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=391|títulu=Megumi Hayashibara|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'en doblaxe español ye Joël Mulachs,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=50488|títulu=Joël Mulachs|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye [[Circe Lluna]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=3753|títulu=Circe Lluna|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:School uniform of Asuka and Rei, Neon Genesis Evangelion 20090306.jpg|thumb|L'[[Sailor fuku|Uniforme escolar]] de Rei y Asuka.]]
* {{Nihongo|[[Asuka Langley Sōryū]]|惣流・アスカ・ラングレー|Sōryū Asuka Rangure}}
De catorce años y oríxenes d'[[Alemaña]], [[Xapón]] y [[Estaos Xuníos]], Asuka ye'l pilotu de la unidá Evangelión 02. Ye definida como una moza enérxica, emocional y de temperamentu opuestu a los de Shinji y Rei: en contraste con ellos, ye independiente, competitiva y rebalba. El so suañu ye impulsase a sigo mesma escontra la adultez nun intentu de fuxida d'una dramática infancia, lo que dacuando-y fadrá paecer un personaxe estrañu y forzadamente infantil.&lt;ref name=&quot;anime22&quot; /&gt; Mientres la serie, caltién una complicada rellación d'amistá/odio con Shinji.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Yuko Miyamura]],&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=828|títulu=Yuko Miyamura|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'en doblaxe español ye Ana Pallejá,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=32820|títulu=Ana Pallejá|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye Norma Echevarría.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=3758|títulu=Norma Echevarría|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

* {{Nihongo|[[Kaworu Nagisa]]|渚 カヲル|Nagisa Kaworu}}
Preséntase inesperadamente como'l Quintu Neñu nun momentu solmenao y tardío de la serie. Kaworu ye un mozu nacíu'l día del [[Segundu Impautu]] y que caltién una misteriosa conexón colos líderes de [[SEELE]]. Va Forxar una fonda rellación emocional con Shinji, a quien-y profesa'l so amor y, gracies a él, Shinji va aprender grandes valores de cara a la culminación de la hestoria.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; La rellación ente Shinji y Kaworu foi una tema persistente de bancia ente los aficcionados de ''Evangelion'' dende los tiempos de la serie orixinal, comúnmente interpretándose como un interés románticu de naturaleza homosexual.&lt;ref&gt;Kentaro, páx. 107&lt;/ref&gt; El diseñador de personaxes [[Yoshiyuki Sadamoto]], comentó que «[naquel momentu] Shinji nun quería consiguir l'amor d'una moza, sinón que nel so llugar prefería recibir l'aprobación d'otru chicu».&lt;ref&gt;Kadokawa Interview: Yoshiyuki Sadamoto, p. 150&lt;/ref&gt; Mientres la producción, Anno y el guionista Akio Satsukawa escribieron dellos bocetos pal guión del episodiu 24, na que la so rellación con Shinji presentaría menos ambigüedá. N'unu de los guiones, taba programáu que Kaworu y Shinji nadaren desnudos nun ríu y tocaren xuntos el cello y el violín.&lt;ref&gt;{{cita publicación|añu=1996|mes=setiembre|títulu=別冊JUNE|publicación=June Magacín|editorial=Magacín Magacín|idioma=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita publicación|añu=1996|mes=agostu|publicación=新世紀エヴァンゲリオン―フィルムブック|volumen=9|páxina=52|isbn=4048527223|editorial=Kadokawa shoten|idioma=ja}}&lt;/ref&gt; Sicasí, el personal de ''Evangelion'' terminó per refugar delles de les propuestes de los guiones orixinales. Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Akira Ishida]],&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=443|títulu=Akira Ishida|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'en doblaxe español ye Jordi Pons,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=33714|títulu=Jordi Pons|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye Ernesto Lezama.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=24149|títulu=Ernesto Lezama|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

* {{Nihongo|[[Gendō Ikari]]|碇 ゲンドウ|Ikari Gendō}}
Comandante de NERV, padre de Shinji y creador de les unidaes Evangelion, según artífiz del Proyeutu de Complementación Humana.&lt;ref name=&quot;anime21&quot; /&gt; Ye un home precavío y remanador, qu'escasamente amuesa emociones y que tiende a considerar a les otres persones como ferramientes. Según otros personaxes, tien cierta paecencia emocional con Shinji, y ta tan alloñáu del so fíu como'l so fíu d'él.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Na adautación xaponesa la so ''[[seiyū]]'' ye [[Fumihiko Tachiki]],&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=1465|títulu=Fumihiko Tachiki|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'en doblaxe español ye Juan Carlos Gustems,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=52077|títulu=Juan Carlos Gustems|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; y nel hispanoamericanu ye Humberto Solórzano.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=3751|títulu=Humberto Solórzano|fechaaccesu=18 de setiembre de 2013|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

=== Los EVA ===
{{AP|EVA (mecha)|l1= EVA}}

Otra de les principales carauterístiques de ''Neon Genesis Evangelion'' constituyir los biodroides denominaos «[[EVA (mecha)|unidad EVA]]», creaos pa la serie por [[Ikuto Yamashita]]. El so aspeutu esterior ye'l d'un xigantescu [[robot]] de combate —los típicos [[mecha (robot)|meches]] de la manga y anime—, pero detrás d'esta imaxe escuenden secretos qu'arreyen l'orixe de los seres humanos y la so rellación colos [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|ánxeles]]. Anque munchos EVA son mentaos na serie, solu trés d'ellos son amosaos n'aición mientres la mayor parte de la mesma:

* La {{nihongo|[[EVA (mecha)#Evangelion Unidá 00|Unidá Evangelion 00]]|零号機|Zerogōki}} ye pilotada por [[Rei Ayanami]]. Esta ye una unidá prototipu, polo que les sos capacidaes son menores que'l restu de les unidaes. El so color esternu ye una combinación de blancu y azul, anque orixinalmente yera un naranxa y blancu —colores universales pa les unidaes de prueba—; el cambéu deber a los daños na so integridá estructural y blindaxe na batalla contra'l [[Ramiel|ánxel Ramiel]].&lt;ref name=&quot;anime5&quot; /&gt; La so traza distintiva ye'l so únicu güeyu que tien na so cara.

* La {{nihongo|[[EVA (mecha)#Evangelion Unidá 01|Unidá Evangelion 01]]|初号機|Shogōki}} ye la primera en faer la so apaición al enfrentase al [[Sachiel|ánxel Sachiel]]. Esta unidá foi construyida en Xapón, y el so pilotu asignáu ye'l mozu [[Shinji Ikari]]. El so color esternu ye una combinación de violeta escuru y verde, y tien dos güeyos en forma de ranura na cara, según un cuernu en metá de la frente. Paez tener ciertes carauterístiques ocultes de les qu'escarecen el restu de les unidaes, como la capacidá de siguir funcionando ensin tener conectáu la so [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Cable umbilical|cable umbilical]] gracies a una manera llamada Berserk.&lt;ref name=&quot;anime19&quot; /&gt; Nel interior de la unidá 01 atópase l'alma de [[Yui Ikari]], la madre de Shinji, que foi absorbida n'algamando un nivel de sincronización cimera al 400%, al empecipiar los esperimentos d'activación de la unidá 01.&lt;ref name=&quot;anime20&quot; /&gt;

* La {{nihongo|[[EVA (mecha)#Evangelion Unidá 02|Unidá Evangelion 02]]|弐号機|Nigōki}} ta asignada al pilotu [[Asuka Langley Soryu|Asuka Langley Sōryū]], tamién de catorce años. Foi construyida na Tercer Caña de NERV n'[[Alemaña]], y ye la primer unidá construyida fuera de Xapón. El color predominante nel so cuerpu ye'l colloráu, y n'el so cara aprecien cuatro güeyos. Foi la primer unidá creada puramente pal combate; dempués de la construcción del EVA-02 nun habría más prototipos, el 02 sería l'entamu d'una era de construcción d'EVA en masa. Nel so interior atopa parte de l'alma de [[Personaxes de Neon Genesis Evangelion#Kyoko Zeppelin Sōryū|Kyoko]], madre de Asuka. Deducir según la serie, películes y videoxuegos— que la parte «maternal» de Kyoko foi absorbida nun esperimentu de «contautu» col EVA tal que lo fixo [[Yui Ikari]], solo que Kyoko pudo salir viva d'este. Sicasí sufre un dañu psicolóxicu irreversible manifestáu nun estáu de [[deliriu]] y el so posterior [[suicidiu]].&lt;ref name=&quot;anime22&quot; /&gt;

=== Ánxeles ===
{{AP|Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|l1=Ánxeles de Neon Genesis Evangelion}}
Los principales antagonistes de la serie son los ánxeles, unos misteriosos seres que los sos nomes y atributos provienen de l'[[angeloloxía]]. El so tamañu va dende lo xigantesco hasta lo microscópico, y nun esiste una forma común pa toos ellos. Dizse que tán compuestos d'una materia [[Dualidá onda corpúsculu|«con propiedá de partícula y onda al empar»]], pero que'l so [[xenoma]] ye, en términos d'arreglu y coordenaes, un 99.89% igual al [[Xenoma humanu|humanu]].&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt;

El so orixe, sinón hasta bien enfusada la serie, cunta que son la proxenie d'[[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|Adán]], el primer ánxel, y que'l so oxetivu ye llegar hasta'l segundu, [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion#Lilith|Lilith]], que se topa no más fondo del [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Geofront|Geofront]]. La razón exacta d'esi deséu nunca ye revelada, anque se dexa entever que si dalgunu llega hasta'l so oxetivu asocedería'l fin de la [[Homo sapiens|humanidá]].&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt; El nome xenéricu de los ánxeles ye orixinalmente {{nihongo|''shito''|使徒|[[apóstol]]}}, en llugar de la pallabra pa «ánxel», que sería {{nihongo|''tenshi''|天使|[[ánxel]]}}&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt;

== Orixe y producción ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:Honeydew; color:black; width:20em; max-width: 30%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;

| style=&quot;text-align: left;&quot; |''Evangelion'' ye tola mio vida, facer con tou lo que sabía, poniendo nello tol mio ser. Esto ye tola mio vida. La mio vida mesma.
|-
| style=&quot;text-align: right;&quot; |Hideaki Anno&lt;ref name=&quot;EyesofAnno&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|títulu=In the Eyes of Hideaki Anno, Writer and Direutor of ''Evangelion''|nome=Lawrence|apellíos=Eng|fechaaccesu=28 de febreru de 2009|fecha=16 d'avientu de 2004|editorial=Cornell Japanese Animation Society|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090709031758/http://www.cjas.org/~echen/articles/spring97/05_03b.html|fechaarchivu=2009-07-09}}&lt;/ref&gt;
|}
[[Ficheru:Studio GAINAX.jpg|thumb|Estudios de Gainax en [[Tokiu]].]]
Los planes de faer la serie nel estudiu Gainax empezaron en xunetu de 1993, enllargándose la producción hasta 1996.{{Harvnp|Takeda|2005}} [[Hideaki Anno]] trabayó como direutor, coproductor, codiseñador y coescritor de personaxes con [[Yoshiyuki Sadamoto]], según codireutor artísticu con [[Hiroshi Kato]]. Tamién participaron el subdireutor Kazuya Tsurumaki, el guionista [[Akio Satsugawa]] y el diseñador artísticu Ikuto Yamashita, que creó xunto a Anno los diseños de los [[Evangelion (mecha)|EVA]], ente que los productores fueron Noriko Kobayashi y Yutaka Sugiyama. Les animaciones fueron parte del estudiu [[Production I.G]] y [[Studio Ghibli]], según [[TV Tokiu|Tokiu TV]] y [[Tatsunoko]].&lt;ref name=&quot;annanime&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot; /&gt;

En marzu de 1992, Gainax empezara la planificación y la producción d'una película d'anime llamada ''Aoki Uru'', que diba ser una secuela de ''[[Oritsu Uchugun|Royal Space Force: The Wings of Honneamise]]'' ambientada nun futuru asitiáu 50 años dempués de los eventos de la primer película;{{Harvnp|Takeda|2002|p = 155}} al igual que l'anterior, la secuela siguiría col argumentu d'un grupu de pilotos de combate. Sicasí, el presupuestu nun yera abondu pal proyeutu propuestu, y por ello l'estudiu ver en dificultaes financieres. Cuando'l proyeutu foi termináu en 1992 —nel mesmu mes en que ''Neon Genesis Evangelion'' foi entamáu—, l'estudiu empezó a retayar gastos na midida de lo posible. Entós, en setiembre de 1994, el grupu d'emplegaos de Takami Akai, que trabayaba nel videoxuegu ''Princess Maker 2'', dixebrar de la empresa y fundó la firma AKAI.&lt;ref name=&quot;notenki&quot; /&gt;

Hideaki Anno sufriera una grave [[Depresión clínica|depresión]] nel periodu anterior a la producción de la serie, lo qu'influyó notablemente nel conteníu d'esta.&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot; /&gt; Cola idea d'una nueva producción, Anno recuperó la vitalidá, y a partir de la tema básica de ''Aoki Uru'', el conceutu de «nun fuxir», desenvolvióse ''Neon Genesis Evangelion''.&lt;ref name=&quot;notenki&quot; /&gt; Primeramente propúnxose que, coles idees de Anno, la producción tenía de ser lo suficientemente atrayente como p'aumentar el númberu d'[[otaku|otakos]] na sociedá y de esta manera sacalos del aislamientu predominante qu'esistía nos aficionaos del anime.&lt;ref name=&quot;azuma&quot; /&gt; Por ello, l'argumentu foi concebíu como una batalla ente [[humanu|humanos]] y [[dios]]es. Nun principiu suxeriérase un protagonista femenín, al igual qu'anteriores producciones del estudiu como ''[[Gunbuster]]'' o ''[[Fushigi no Umi no Nadia]]'', entamándose un diseñu similar al posterior personaxe de Asuka; pero esta idea foi refugada por cuenta del so repitíu usu nes otres producciones, según porque se xulgó qu'un protagonista masculín sería más fayadizu como pilotu de combate. La idea de que les almes de les madres finaes de los pilotos perduraren dientro de los EVA foi propuesta por Yoshiyuki Sadamoto dempués de que viera un documental televisivu sobre'l que depués s'inspiraría pa los sistemes A-10. Cola temprana muerte de les sos madres, los pilotos seríen sometíos a un desenvolvimientu psicolóxicu bien particular. Amás, la rellación de Asuka y Shinji inspirar na de Nadia y Jean de ''[[Fushigi no Umi no Nadia]]'', ente que Rei taría diseñada como un contraste con Asuka.&lt;ref name=&quot;SadaMond&quot; /&gt;

Orixinalmente, l'argumentu de la serie foi entamáu d'otra manera. El primer episodiu sería una batalla ente Rei y un ánxel llamáu Raziel, ente que Shinji nun pilotaría y vencer hasta que l'EVA-00 resultara seriamente estropiáu. Magar la mayoría de los episodios siguientes siguieron el conceutu orixinal, a partir del episodiu 13 —cola esceición del 16— el guión sufrió diversos cambeos. El desenllaz consistiría nel advenimiento dende la Lluna de los últimos dolce Ánxeles. Rei sería ganada y «el so secretu sería reveláu». Al «averase la hora prometida, cuando la humanidá retornara a la nada», y contra los deseos de Gendō, la ONX decidiría abandonar el Proyeutu de Complementación Humana pa centrase na destrucción de los últimos ánxeles. Los personaxes permaneceríen nel llaboratoriu d'evolución artificial allugáu na fondura del [[Glosariu_de_Neon_Genesis_Evangelion#Geofront|Geofront]], onde buscaríen la «ancestral ruina y clave a tou, Aluka [quiciabes ''[[Arca de Noé|Arca]]''], la tierra prometida». Nel episodiu final, el llaboratoriu sería destruyíu y completaríense tolos secretos y drames».&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1998-April/013136.html|títulu=EVA – Tom's take on the Newtype 100% art book (Part 00)|fecha=15 d'abril de 1998|fechaaccesu=28 de febreru de 2009|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090704202007/http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1998-April/013136.html|fechaarchivu=2009-07-04}}&lt;/ref&gt;

El guión de la serie desenvolver mientres la emisión de la mesma, por cuenta de que solo una parte del argumentu conceptual aprobárase. Asina, la evolución de ''Evangelion'' foi influyida polos comentarios de los fanes y el replantegamientu de Hideaki Anno, según la falta de tiempu que se produció escontra'l final de la serie.&lt;ref name=&quot;EyesofAnno&quot; /&gt; L'[[Aum Shinrikyō|incidente de la secta Aum]] provocó que pudiera haber delles interpretaciones nel trabayu de Anno, polo que foi camudáu por que los paralelismos cola realidá fueren menos evidentes. Sicasí, Anno comentó que detrás de los incidentes de la secta Aum y ''Neon Genesis Evangelion'' taba'l mesmu problema de la diferenciación social ente [[sociedá]] y [[alienación]].&lt;ref name=&quot;azuma&quot; /&gt; Dende l'episodiu 16, {{Nihongo|«En cantu de la muerte y dempués...»|死に至る病、そして|Shi nin itaru yamai, soshite|}}, camudóse la concepción de la serie y la trama alloñóse cada vez más del proyeutu orixinal, yá que Hideaki Anno nun taba satisfechu coles resultancies del so trabayu.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt; La serie viró a una direición más crítica, lo que foi refugáu polos fanes.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Anno aportunó na presencia d'escenes de [[Rellación sexual|sexu]] y de una comprensión de la vida real, yá que d'esta forma concenciar al públicu, xente nuevo na so mayoría, pa lo que-yos depararía la vida. Esto debió a que nesti periodu'l direutor empezó a lleer llibros de [[psicoloxía]] y [[Enfermedá mental|enfermedaes mentales]]. Intrigado, quixo amosar lo qu'asocede nel espíritu humanu. Nesta ocasión, Anno quería crear y desenvolver daqué nuevu pal anime.&lt;ref name=&quot;EyesofAnno&quot; /&gt; Según el direutor Kazuya Tsurumaki, l'episodiu 16 ye la frontera ente les dos partes de la serie: la primera, enllena d'aición y la segunda, enllena de monólogos. La segunda metá provocó tensión nel equipu, yá que se taba inorando la planificación orixinal y por tanto, el tiempu y el dineru, que yeren escasos. Dalgunos de los funcionarios queríen detener la producción porque nun paecía posible acabar la serie cola calidá abonda.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt; Los dos últimos episodios nun fueron producíos col guión orixinal, sinón que se rediseñaron, anque delles escenes del episodiu 25 yá se completaren muncho primero.&lt;ref name=&quot;RCBP&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.evaotaku.com/html/rcb-production.html|títulu=The Red Cross Book: Production |fechaaccesu=21 de setiembre de 2010|formatu=Páxina web|editorial=EvaOtaku.com|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Hideaki Anno quería que cola serie revitalizárase'l xéneru del anime y tomara una nueva direición. Na so opinión, dende los últimos diez años el campu de la [[ciencia ficción]] cuntaba siempres les mesmes hestories.&lt;ref name=&quot;Wong&quot; /&gt; El personaxe de Shinji ye la constatación del propiu Anno nun sentíu [[simbólicu]] y non lliteral.&lt;ref name=&quot;Wong&quot; /&gt; El direutor introdució, especialmente na segunda parte, enforma de sigo mesmu; sicasí, declaró que nun-y gustaben los comentarios al respeutu.&lt;ref name=&quot;Annotokids&quot; /&gt;

=== Desenvolvimientu ===
[[Ficheru:Godzilla Resurgence World Premiere Red Carpet- Anno Hideaki (28526527191).jpg|thumb|200px|[[Hideaki Anno]], creador de Evangelion.]]
La producción de ''[[Aoki Uru]]'' finalmente cesaría en xunetu de 1993: una película d'anime de llarga duración taba un pocu más allá de la capacidá financiera de Gainax, una y bones munchos de los sos patrocinadores principales habíen zarráu o producíen cantidaes insuficientes de dineru:

{{cita|Xeneral Products cerró. Sacónos del Wonder Festival —un mercáu pa ''garage kits'', esto ye, conxuntos de figures de coleicionista de la serie— y ''garage kit'' en xunto. Nun teníamos subcontratación de trabayu pa producción d'anime. Siguimos faciendo xuegos de PC —''Akai'' ye una muestra d'ello— pero nun había enforma trabayu nel nuesu camín. Con unos pocos centavos nos bolsos, costónos abondo pagar los salarios de toos. Finalmente, ordenáronnos detener la producción de ''Aoki Uru''. Fuimos cenciellamente incapaces de llevar el proyeutu más allá.|Yasuhiro Takeda{{harvnp|Takeda|2002|p= 157}}}}

Col fracasu del proyeutu, Anno, que tenía previstu dende'l principiu dirixir ''Aoki Uru'', quedóse inactivu. Sicasí, llueu consiguiría establecer un alcuerdu de collaboración ente [[King Records]] y Gainax mientres bebía con Toshimichi Otsuki, un representante de King;&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Anno conoció a un tipu de King Records llamáu Otsuki, y como diz la hestoria, foi un día nel que fueron a beber xuntos cuando Otsuki propunxo a Anno que trabayaren nun proyeutu conxuntu. Anno alcordar nel sitiu, volvió a la oficina y anunciar de momentu a toos. Naide xarramicó. Acabamos aceptando ensin la mayor reflexón» {{Harv|Takeda|2002|p= 164}}.&lt;/ref&gt; con King Records garantizándo-y solvencia mientres un tiempu, Anno dedicar a faer realidá'l so siguiente proyeutu d'anime. Por cuenta del so entusiasmu polos elementos de ''Aoki Uru'', la mayoría d'estos fueron incorporaos a la naciente ''Evangelion'':

{{cita|Unu de les temes clave en ''Aoki Uru'' fuera «nun fuxir». Na hestoria, el personaxe principal enfrentar a la difícil xera de salvar a la heroína... Fuxó de daqué nel pasáu, asina que decide qu'esta vegada quédase ende. La mesma tema foi lleváu a ''Evangelion'', pero creo que foi daqué más que la transposición d'un espectáculu de tema a otru...|Yasuhiro Takeda{{harvnp|Takeda|2002|p= 165}}}}

La trama orixinal de ''Evangelion'' caltúvose relativamente estable al traviés del desenvolvimientu, anque dellos episodios tardíos camudaron drásticamente dende les fluyíes primeres concepciones; por casu, orixinalmente había 28 ánxeles y non 17, y el [[Clímax (narrativa)|clímax]] ocupar de la derrota de los postreros 12 y non del Proyeutu de Complementación Humana.&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot; /&gt; Amás, l'aspeutu de [[Kaworu Nagisa]] camudó de ser un anodino compañeru de clase de los pilotos —que camudaría a la so «forma Ángel» pa lluchar— acompañáu por un gatu a la so final y actual diseñu, y dellos otros cambeos similares.&lt;ref&gt;{{cita llibru|títulu=Newtype 100% Collection: Neon Genesis Evangelion|autor=Gainax|editorial=Kadokawa Shoten|añu=1997|isbn=4048527002|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1998-April/013136.html |títulu=Tom's take on the Newtype 100% art book (Part 00) |fecha=15 d'abril de 1998 |fechaaccesu=21 de setiembre de 2010 |apellíos=Rothamel |nome=Tom |formatu=Páxina web |editorial=Eva.onegeek |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090704202007/http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1998-April/013136.html |fechaarchivu=2009-07-04 }}&lt;/ref&gt; La producción del restu de la franquicia nun foi de nenguna manera plácida. La publicación de manga de Sadamoto causó problemes en munches editoriales porque dixeron que «taba demasiáu pasáu de moda pa tener ésitu»;{{harvnp|Takeda|2002|p = 167}} el estilizado diseñu de los [[mecha (robot)|mecha]]s de Evangelion, anque emponderáu pola so modernidá más tarde, foi primeramente desaprobado por dalgunos de los posibles patrocinadores d'animes mecha, na so mayoría fabricantes de xuguetes, por ser demasiáu difíciles de fabricar —posiblemente arremente—,&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Na etapa de planificación, informóse que'l direutor Hideaki Anno dixo que «Coles recién series d'animes de robots hubo demasiaos casos de fabricantes de xuguetes que metíen les ñarices na etapa de diseñu pa faer más distintu l'acabáu y que los xuguetes fueren más fáciles de fabricar. Nun quiero nenguna interferencia d'esos, asina que voi crear robots que nun puedan ser convertíos en xuguetes» {{harv|Fujie|Foster|2004|p= 97}}.&lt;/ref&gt; y díxose que los diseños de los modelos de ''Evangelion'' «nunca se venderíen».{{harvnp|Takeda|2002|pp = 166-167}}&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Takeda sigue: «Dixo que les piernes yeren demasiáu delgaes, y depués, dio en dar a Otsuki una conferencia sobre los principios del diseñu del robot. Esti incidente sigue amargando a Otsuki» {{harv|Takeda|2002|p= 166}}.&lt;/ref&gt; Finalmente, [[Sega]] aportó a conceder llicencies a tolos xuguetes y les ventes de videoxuegos.{{harvnp|Takeda|2002|p = 166}}

El primer episodiu de ''Evangelion'' foi emitíu'l 4 d'ochobre de 1995, muncho depués de lo que s'había previstu. Primeramente ignoráu —anque recibíu positivamente polos aficionaos de Gainax convidaos a primeres producciones—, la so fama creció amodo, en gran parte pol [[boca a boca]]. L'episodiu 16 marcó un cambéu que caracteriza a la segunda metá de ''Evangelion'' como más psicolóxica que d'aición o aventura.&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«A los fanes gustó-yos el conceutu, emponderando'l conceutu [[psicoanálisis|psicoanalíticu]] del anime, cosa que nunca s'había vistu antes. Sato ve l'episodiu 16 como de particular importancia. Un ánxel negru esféricu llamáu Ririeru —[[Leliel]] n'occidental— apaez y la unidá 01 con Shinji dientro ye absorbida pol mesmu. De normal, un contautu tan estrechu ente un Evangelion y un ánxel resultara nun combate. Sicasí, nesti episodiu, Shinji enfrentar a otra versión de sigo mesmu. Los dos Shinjis participen na conversación, sondiándose sobre quién ye en realidá y sobre el sentíu del &quot;yo&quot;. L'episodiu amuesa claramente cómo Shinji esplora'l so yo interior, mientres sigue preguntando por qué ye que foi escoyíu pa pilotar l'EVA. La serie sigue d'esta manera con un fuerte enfoque nes lluches internes de Shinji hasta que Evangelion llega hasta la so culminación» {{harv|Watanabe|Nakagawa|Unu|2006}}.&lt;/ref&gt; Esti cambéu d'énfasis deber en parte al desenvolvimientu de la hestoria, pero tamién porque a partir d'esti momentu la producción empezara a quedase ensin financiamientu por non cumplir col calendariu. Esti colapsu foi identificáu pol subdireutor de Gainax, quien esplica por qué la serie tornó a la [[metaficción]]:

{{cita|Nun m'importa. El calendariu foi un desastre total y el númberu de celdes esbarrumbóse, polo qu'hubo delles partes onde lamentablemente la calidá sufrió. Sicasí, la tensión del personal, una y bones tou fíxose más desesperada y frenéticamente, ensin dulda apaeció na película... Pol tiempu en que'l sistema de producción díbase dafechu cayendo a cachos hubo delles opiniones nel sentíu de que si nun podemos faer un trabayu satisfactoriu, entós ¿cuál ye'l puntu de siguir? Sicasí, nun me sentía d'esa manera. La mio opinión yera «¿Por qué nun-yos amosemos el procesu completu, incluyida la nuesa distribución?».|Kazuya Tsurumaki&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt;}}

Sicasí, l'episodiu 18 dio abondo la sensación de que la llocada de violencia del EVA-01 mientres el mesmu yera «criticable por ser desaparente nun programa d'anime que yera vistu por neños», y l'episodiu 20 foi igualmente criticáu por [[Softcore|amosar indireutamente]] a Misato y Kaji calteniendo [[rellaciones sexuales]].&lt;ref name=&quot;fujie162&quot;&gt;{{harvsp|Fujie|Foster|2004|p= 162}}.&lt;/ref&gt; Con esta popularidá llegó'l primera ''[[merchandising]]'': «Genesis 0:1», [[VHS]] que contién los dos primeros episodios. Anque la serie celebró la so final el 27 de marzu de 1996 col so últimu episodiu, la hestoria aparentemente sigue inconclusa: nun se define si'l Tercer Impautu y el [[Proyeutu de Complementación Humana]] empezaron o terminaron, pos los episodios concéntrense principalmente na psicoloxía de los personaxes, dexando bien pocu claru lo que realmente asocede. L'estilu radicalmente distintu y esperimental de los dos últimos episodios dexó confusos a munchos fanes y dio llugar a alderique y analís, tanto académica como informalmente; inclusive, una publicación principal como'l ''[[Mainichi Times]]'' comentaría que «cuando l'episodiu 25 emitir por primer vegada, casi tolos espectadores sintiéronse traicionaos... Cuando la comentarista [[Eiji Otsuka]] unvió una carta a la [[Yomiuri Shimbun]] quexándose del final de la serie ''Evangelion'', l'alderique foi nacional».&lt;ref name=&quot;watanabe&quot;&gt;{{cita llibru|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-145511765/evangelion-special-phenomenon-legacy.html|títulu=Evangelion Special: from phenomenon to legacy|apellíos=Watanabe|nome=Kei|nome2=Daichi|apellíos2=Nakagawa|nome3=Tsunehiro|apellíos3=Unu|editorial=Accesmylibrary.com|publicación=Mainichi Times|añu=2006|fecha=8 de mayu de 2006|fechaaccesu=9 de marzu de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Cabo señalar que'l fin recibió dicha cobertoria en gran parte porque ''Evangelion'' atraxera espectadores que nun solíen tar interesaos nestos xéneros.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt;&lt;ref&gt;«Miyadai clasifica a los mozos xaponeses en tres grupos. Unu d'ellos ye lo qu'él llapada &quot;Grupu de la cai&quot;, que solo busca esfrutar de les modes del momentu, allampando accesorios pa les mascotes virtuales [[Tamagotchi]] y sellos col so autorretratu sacaos de &quot;máquines d'impresión Club&quot; colos sos amigos. Otru grupu ye'l &quot;Grupu [[otaku]]&quot;, l'equivalente de los ''[[geek]]s'', persones que se retiren al mundu de los videoxuegos y l'anime, refugando la comunicación col mundu esterior. El terceru ye un grupu entemediu, compuestu polos llamaos &quot;chic@s buen@s&quot;, que cumplen na escuela coles mires de los sos padres. Miyadai diz que'l grupu entemediu atopar nuna &quot;fase crítica&quot;. Como Ikari, que cuestiona les razones poles que tien que lluchar, la xente d'esi grupu tienen duldes alrodiu de por qué tienen que dir a la escuela pa satisfaer les mires de les sos families. &quot;Cabo señalar que ''Evangelion'' atrai a esti grupu, amás del Grupu Otaku&quot;, diz Miyadai de Cartoon Eva».&lt;/ref&gt;

=== Temática y estilu ===
[[Ficheru:Eva eye catch.jpg|thumb|Títulu d'un episodiu de ''Evangelion'', destacando l'usu del testu blancu sobre fondu negru.]]
{{cita|''Evangelion'' ye como un ruempecabeces. Cualesquier puede velo y atopar les sos propies respuestes. N'otres pallabres, dexa pensar por sigo mesmu, de cuenta que cada unu crea'l so propiu mundu. Nunca se van dar toles respuestes, nin siquier nes películes. Munchos fanes de Evangelion tienen la esperanza de que se llance una suerte de llibru ''Tou sobre Evangelion'', pero eso nun va asoceder. Nun esperes a qu'otros te dean la respuesta a les tos entrugues, que te lo pongan tou delantre. Toos tenemos nueses mesmes respuestes.|Hideaki Anno&lt;ref name=&quot;EyesofAnno&quot;/&gt;}}

Amás de l'aparentemente temática dominante de la llucha ente NERV y los ánxeles, otres temes de la serie son el mieu al cambéu y a la teunoloxía, según la rellación ente esta y l'home,&lt;ref&gt;Susan J. Napier: ''Anime - from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation'', p. 88 Palgrave, 2001.&lt;/ref&gt; según l'abusu de la ciencia.&lt;ref&gt;Susan J. Napier: ''Anime - from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation'', p. 202 Palgrave, 2001.&lt;/ref&gt; Amás, la serie amuesa la crecedera interior y la busca de la identidá de [[Shinji Ikari]], siendo l'EVA la so propia representación y los ánxeles los problemes a los que se debe enfrentar.&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt; Los personaxes sufren dañu físicu y psicolóxicu, siendo los EVA representaciones de proteición.&lt;ref name=&quot;napier210&quot;&gt;Susan J. Napier: ''Anime - from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation'', p. 210 Palgrave, 2001.&lt;/ref&gt;

Exteriormente, la serie ta fuertemente influyida pol anime ''[[mecha (anime)|mecha]]'' de los años 1970, xéneru del que Anno foi un gran aficionáu. Na segunda metá de la serie amóntase'l trabayu con testu en blancu sobre fondu negru, un métodu usáu enantes por [[Jean-Luc Godard]]. Esti testu coneuta bien col ánimu de los personaxes, sobremanera con Shinji; amás, ye especialmente usada nos dos últimos episodios de la serie.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; A diferencia de les revolucionaries películes d'anime ''[[Akira (película de 1988)|Akira]]'' y ''[[Ghost in the Shell]]'', que tamién fueron llanzaes nesa dómina, ''Neon Genesis Evangelion'' nun tien imáxenes detallaes, usaes pa dar más información, sinón escenes rápides. Sicasí, n'otres escenes sí s'usen imáxenes complexes, según otres nes que s'amuesa una imaxe fixa por un llargu tiempu, o con movimientos lentos nuna direición.&lt;ref name=&quot;azuma&quot; /&gt;

Tocantes a la teunoloxía d'animación, como toles creaciones de Gainax, ''Evangelion'' foi producida con [[animación llindada]]. Esto ye usáu por Hideaki Anno nes escenes nes qu'un oxetu mover en contraste col fondu col fin de llograr una sensación de fondura. Na última parte de la serie, sobremanera los dos últimos episodios, usar con frecuencia secuencies d'imáxenes simples, testu ya imaxe. Les cortes son deliberadamente rápidu o lentu.&lt;ref name=&quot;full&quot;&gt;[[Thomas Lamarre]]: ''Full Limited Animation'' in ''ga-netchû! Das Manga Anime Syndrom''. Henschel Verlag, 2008.&lt;/ref&gt; Estos dos capítulos tán desprovistos del habitual estilu de la serie, y son descritos polos críticos xaponeses [[Eiji Otsuka]] y [[Tetsuya Miyazaki]] como «una purificación mental» o «una sicoterapia».&lt;ref name=&quot;essay&quot;&gt;{{cita web|url=http://www001.upp.so-net.ne.jp/tsuribe/anime/critique/evae.html|títulu=Prison of Self-consciousness: an Essay on Evangelion|apellíu=Tsuribe|nome=Manabu |fecha=febreru de 1999|fechaaccesu= 28 de febreru de 2009|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Inspiración y simbolismu ==
{{VT|Glosariu de Neon Genesis Evangelion|l1=Glosariu de Neon Genesis Evangelion}}
''Evangelion'' ta llenu d'alusiones a la bioloxía, los conceutos militares, relixosos y psicolóxicos, según numberosos homenaxes y referencies a otres series d'anime. Por casu, la trama básica d'esta obra viérase n'otres, como en ''[[Space Battleship Yamato]]'',&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«''Evangelion'' basar n'anteriores del anime clásicu, como la serie ''Yamato'', en términos d'ostensible narrativa - seres alienígenas, nesti casu llamaos ánxeles, ataquen la Tierra y solo un puñáu de selectos nuevos, a bordu de robots xigantes colos que pueden crear [[Sinergia (física)|sinergías]], puede face-yos frente - son paecíes, con llinies arguménta-yos bien triaes» {{harv|Napier|2002|p= 424}}.&lt;/ref&gt; un enclín que-y valió'l llamatu de «anime [[remix]]ado».&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«''Evangelion'' contién un gran númberu de cites y referencies a otres producciones d'anime, como los diseños de [[mecha (robot)|mecha]] de ''[[Ultraman (serie de televisión)|Ultraman]]'', ''[[Space Battleship Yamato]]'' y ''[[Mobile Suit Gundam]]''. Les obres de [[Go Nagai]], como ''[[Mazinger Z]]'', ya inclusive de novelistes como [[Ryu Murakami]], como ''[[Devilman]]'', son vistes como una fonte importante pa la trama xeneral. Esto foi tan evidente que Evangelion foi conocíu como &quot;l'Anime Remixado&quot;» {{harv|Fujie|Foster|2004|p= 9}}.&lt;/ref&gt; Esti enclín de Anno foi criticada como «¡plaxu total!».{{harvnp|Fujie|Foster|2004|p = 75}} Sicasí, Anno defendióse negando la posibilidá de crear una obra dafechu orixinal ensin referencies a otra:

{{cita|Yá nun hai espaciu pa la orixinalidá absoluta nel ámbitu del anime, especialmente teniendo en cuenta que nuesa xeneración creció so cantidaes masives d'anime. Toles hestories traen consigo una inevitable sensación de ''[[déjà vu]]''. La única manera d'espresión abierta pa nós ye un colax d'obres yá esistentes. La xente que fai anime y la xente que lo ve quieren ver les mesmes coses. El creadores tuvieron faciendo la mesma historia mientres 10 años, los espectadores paecen tar satisfechos y nun hai sentíu d'urxencia. Nun hai futuru neso.|Hideaki Anno&lt;ref name=&quot;Wong&quot; /&gt;{{harvnp|Fujie|Foster|2004|pp= 75-76}}}}

Independientemente, Anno paecía tener la esperanza de revitalizar el xéneru del anime —vistu como inerte y morrebundu a entamos de la década de 1990— y restaurar la orixinalidá cola creación d'un nuevu anime. Esti deséu tamién foi la razón pola que Anno quixo crear ''[[Rebuild of Evangelion]]'':

{{cita|Munchos y distintos deseos afálennos a crear una nueva película de ''Evangelion''. [...] El deséu de lluchar contra'l continuu enclín del estancamientu nel anime. El deséu de sofitar a encomalo del corazón qu'esiste nel mundu. [...] Munches vegaes preguntamos, «Ye un títulu de 10 años d'edá. ¿Por qué agora?». «''Eva'' ye demasiáu vieyu», sentimos. Sicasí, nos postreros 12 años nun hubo nengún anime más recién que ''Eva''.|Hideaki Anno&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2007-02-20/hideaki-anno-releases-statement-about-new-evangelion-movies|títulu=Hideaki Anno Releases Statements about New Evangelion Movies|editorial=[[Anime News Network]]|fecha=20 de febreru de 2007|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;}}

La interpretación de los símbolos y los conceutos varia d'individuu a individuu,&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Tien De quedar claro que ''Evangelion'' ye un testu que puede ser lleíu en munchos niveles. Per una parte, como Kotani y otros críticos señalen, que puede ser vistu como una hestoria de la edá, espresada al traviés de la narración d'una crecedera d'un neñu vis-a-vis los demássobremanera, el patriarcáu, representada pol so padre y la presencia femenina non solo representáu polos sos colegues pero, como argumenta Kotani, pol EVA en sí mesmu. [...] Un momentu que suxer que l'esfuerciu de Shinji pa desenvolver una forma coherente de la suxetividá foi un ésitu. ¿O non?» {{harv|Napier|2002|p= 429}}.&lt;/ref&gt; nun ta claru cuántos son intencionales o significativos, nin si llindar a elementos de diseñu o de les coincidencies. El mesmu Anno dixo «pue ser risonderu si daquién con tiempu llibre investigar».&lt;ref name=&quot;What-were-we-making&quot; /&gt;

Tamién se faen referencies a acontecimientos históricos. El [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Primer Impautu|Primer Impautu]], por casu, ta basáu nel impautu d'un [[meteoritu]] que produció la creación del [[Luna|satélite natural]] de la Tierra; pela so parte, l'amenaza de los ánxeles ye interpretada como una referencia a l'amenaza de la [[bomba atómica]];&lt;ref name=&quot;azuma&quot; /&gt; y finalmente, los ataques individuales de los ánxeles tán tomaos de la [[Guerra del Pacíficu (1937-1945)|Guerra del Pacíficu]], vista dende'l puntu de vista xaponés.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot; /&gt; Munchos nomes de personaxes provienen de buques de guerra xaponeses d'esta dómina, como'l [[Sōryū (1937)|Sōryū]], l'[[Akagi (1927)|Akagi]] y el [[Katsuragi (1944)|Katsuragi]], anque escritos con distintos [[kanji]]s cola mesma pronunciación. Nomes d'otros personaxes faen referencia a obres de ficción, como los nomes de dos personaxes de la novela de [[Ryu Murakami]], ''[[Ai to Genso non Fascism]]'': Kensuke Aida y Tōji Suzuhara.&lt;ref&gt;{{cita web|autor=Hideaki Anno|títulu=Essay|url=http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20010305092809/http://www.gainax.co.jp/hills/anno/essay1.html|obra=Blogue de Anno|fecha=payares de 2000|fechaarchivu=2001-03-05|idioma=xaponés}} [http://www.evacommentary.org/appendix/character-names.html Traducción] al inglés por &quot;massangeana&quot;.&lt;/ref&gt; Hai homenaxes de dellos clásicos de la [[ciencia ficción]]. El títulu del últimu episodiu, «[[Episodios de Neon Genesis Evangelion#La bestia que glayaba amor nel corazón del mundu|La bestia que glayaba ''amor'' nel centru del mundu]]» ta tomáu de la obra homónima de [[Harlan Ellison]], ente que l'uniforme de [[Gendō Ikari]] ye una referencia a ''[[Space Battleship Yamato]]'', otra famosa serie d'anime. Amás, Anno foi influyíu por ''[[Devilman]]'' ([[Go Nagai]]),&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos=Saitō|nome=Tamaki|títulu=Beautiful Fighting Girl|añu=1980|editorial=University of Minnesota Press|páxina=94|isbn=978-0816654505}}&lt;/ref&gt; ''[[Mobile Suit Gundam]]''&lt;ref&gt;{{cita llibru|autor=Timothy N. Hornyak|títulu=英文版ロボット: Loving the Machine|url=https://archive.org/details/lovingmachineart0000horn|añu=2006|editorial=Kodansha International|páxines=[https://archive.org/details/lovingmachineart0000horn/page/69 69]-72|isbn=978-4770030122}}&lt;/ref&gt; y ''[[Space Runaway Ideon]]'' ([[Yoshiyuki Tomino]]).&lt;ref&gt;{{cita llibru|autor=Trish Ledoux|títulu=Anime Interviews: The First Five Years of Animerica, Anime &amp; Manga Monthly (1992–97)|url=https://archive.org/details/animeinterviewsf0000unse|añu=1997|editorial=Viz Media|páxina=[https://archive.org/details/animeinterviewsf0000unse/page/9 9]|isbn=978-1-56931-220-9}}&lt;/ref&gt; La rellación de comandante y subordináu ente Gendō y Fuyutsuki foi tomada de la serie de televisión ''[[UFO (serie de televisión)|UFO]]''.&lt;ref name=&quot;SadaMond&quot; /&gt;

=== Teoría psicolóxica y psicoanalítica ===
[[Ficheru:Sigmund Freud LIFE.jpg|thumb|200px|[[Sigmund Freud]], fundador del [[psicoanálisis]].]]
''Evangelion'' foi mientres enforma tiempu considerada como una espresión fondamente personal de la llucha interna de [[Hideaki Anno]].&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu= Horn|nome= Carl Gustav|añu= 1997|títulu= The mask or the face - Neon Genesis Evangelion|publicación= Animerica|volume= 5|númberu= 2|páxines= 70|editorial= Viz Media|url= http://dl.dropbox.com/o/5317066/eva/1997-animerica-maskorface.pdf|fechaaccesu= 28 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url= http://www.ign.com/articles/2014/02/04/top-25-greatest-anime-characters?page=5 |títulu= Top 25 grates anime characters |fechaaccesu=28 d'avientu de 2015 |apellíu= Isler|nome= Ransey|fecha= 4 de febreru de 2014 |sitiuweb= Ign.com |idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Dende'l so empiezu, ''Evangelion'' invoca munchos temes psicolóxiques, yá sía al traviés de frases usaes nos episodios, nos títulos de los mesmos o nos nomes de la música de fondu, que deriven con frecuencia de [[Sigmund Freud]],&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Amás de cites del [[Antiguu Testamentu]], son munchos los casos en Evangelion nos que se referencien a conceutos freudianos como la libido y deséu de la muerte. [...] Diendo pola tanxente, la eleición de temes musicales, «[[Thanatos - If I Can't be yours]]» y «[[Komm, süsser Tod]]», dambos ilustren la importancia del deséu de muerte na película» {{harv|Fujie|Foster|2004|p= 147}}.&lt;/ref&gt; y posiblemente con delles influencies [[Jacques Lacan|lacanianas]] polo xeneral.&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Nel episodiu final, Anno referencia claramente a Freud y Lacan, quiciabes como la voz invisible dientro de la cabeza de Shinji esplícalu qu'él crea la so personalidá, primero al traviés de disociación cola madre y depués al traviés d'estremase de los demás» {{harv|Napier|2002|p= 234}}.&lt;/ref&gt; Los exemplos inclúin «[[Pulsión de muerte|Tánatos]]», «[[Fase oral|Oral Stage]]», «[[Trestornu d'ansiedá por separación|Separation Anxiety]]» y «Mother is the first Other». El paisaxe y los edificios de [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Tokyo-3|Tokiu-3]] paecen cargaos d'importancia psicolóxica, inclusive nel primer episodiu.&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«El descensu aparentemente ensin fondu de Misato y Shinji a la base de NERV puede interpretase, como'l críticu [[Endo Toro]] suxer, como un descensu na inconsciencia, metonímicamente reforzada pol mapa d'escaleres mecániques y ascensores a la baxa dende los cualos los protagonistes apaecen nun llaberintu esconcertante de llargu pasiellos vacíos y maquinaria bizarra (84). De xuru nun ye casualidá que, nel primer episodiu, Misato y Shinji entren a NERV pa perdese irremediablemente, una situación que se repite simbólica y concretamente en tola serie hasta l'episodiu final Shinji amuesa explícitamente como &quot;perdíu&quot; el so propiu subconsciente» {{harv|Napier|2002|p= 428}}.&lt;/ref&gt; Coles mesmes, el [[dilema del corcuspín]], un conceutu descritu pol filósofu [[Arthur Schopenhauer]] y más tarde adoptáu por Freud, ye'l subtítulu del cuartu episodiu y ye mentáu pola Dr. Akagi pa describir la rellación de [[Shinji Ikari]] y Misato. Más tarde nel mesmu episodiu, Misato acepta la partida de Shinji como lo meyor pa él, yá que la so cercanía solo trái-yos dolor.&lt;ref&gt;«El [[dilema del corcuspín]]... Cuanto más averemos, más fondamente vamos mancar... Ver». Misato Katsuragi, episodiu 4.&lt;/ref&gt; Pela so parte, les personalidaes de los trés personaxes protagonistes remembren diverses patoloxíes mentales: Shinji ostenta una [[Fase oral|personalidá oral]], Rei la [[esquizofrenia]], y Asuka el [[trestornu narcisista de la personalidá]].&lt;ref name=Booklets&gt;''Neon Genesis Evangelion: Platinum Edition Booklets - Episode Commentaries'', ADV Films, 2004-2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kathy Richmond, ''Narcissistic personality disorder 136 Success Secrets - 136 Most Asked Questions On Narcissistic personality disorder - What You Need To Know'', Emereo Publishing, 2014&lt;/ref&gt;

Munchos de los personaxes tienen fondos traumas psicolóxicos en rellación colos sos padres. La introversión y ansiedá social de Shinji deriven de la muerte de la so madre nuna edá temprana y del abandonu per parte del so padre. [[Asuka Langley Sōryū|Asuka Langley]] foi blancu de la llocura de la so madre, y ella mesma afayó'l so cadabre aforcáu; la so dura y intimidante personalidá ye una forma de distrayese a sigo mesma del so dolor, y fizo que pilotar la [[EVA (mecha)#Evangelion unidá 02 (Nigōki (弐号機, Nigōki?))|unidá 02]] sía la so única fonte d'arguyu y prestu. El padre de Misato desdexar cuando yera neña; dempués de que morriera nel [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Segundu Impautu|Segundu Impautu]], ella dexó de falar mientres dos años. Nel episodiu 15 Misato afirma que [[Ryōji Kaji]] atraer en parte porque lu recuerda al so padre. Ello ye que los dos últimos episodios tán «quitaos de l'alta teunoloxía y les coloridas imáxenes que caracterizaben a los anteriores capítulos de la serie; estos dos últimos capítulos tienen llugar primordialmente en tonos apagaos. [...] Una forma d'interrogatoriu ye llevada a cabu por Shinji preguntar a sigo mesmu —o se-y pide per mediu d'una voz invisible— entrugues de sondéu psicolóxicu».&lt;ref name=&quot;quote426&quot; /&gt;&lt;ref group=&quot;n.&quot; name=&quot;finales&quot; /&gt; Les entrugues llogren respuestes inesperaessobremanera les que tienen que ver cola motivación de Shinji pa pilotar l'[[EVA (mecha)|EVA]]: sentir ensin valor y medrosu d'otros —especialmente del so padre— si nun ta pilotando l'EVA.&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;&quot;De primeres, él aportuna en que lo fai pa &quot;salvar a la humanidá&quot;. Pero cuando la respuesta atopar cola respuesta &quot;Mentirosu&quot;, tou camuda a un autu-analís más complexu... Almite pilotar l'EVA pola so propia necesidá de la simpatía y el respetu de los demás y, finalmente, reconoz que se siente &quot;ensin valor&quot; nun siendo que lo pilote» {{harv|Napier|2002|p= 426}}.&lt;/ref&gt;

[[Asuka Langley]] y [[Rei Ayanami]] tamién amuesen una fonda introspeición y considerancia na so psique. Asuka llega a la conclusión de que tou la so ser ta en pilotar l'EVA y qu'ensin ello nun tien identidá personal: «Soi basura... Naide precisa un pilotu que nun puede controlar el so propiu EVA».&lt;ref name=&quot;quote426&quot;&gt;{{harvsp|Napier|2002|p= 426}}.&lt;/ref&gt; Rei, qu'en tola serie amuesa una cantidá bien llindada d'emociones, revela que tien un enclín escontra la muerte: «Soi feliz. Porque quiero morrer, quiero volver a la nada».&lt;ref name=&quot;quote426&quot; /&gt; Nel episodiu 25 Shinji y Asuka demuestren que sufrieron pasaos similares y atoparon distintes formes de superalo. Esto establezse en Shinji cuando afirma que nun puede vivir ensin el so EVA, pero depués reniega d'esa idea nel últimu episodiu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animanga.com/scripts/textesgb/eva26.html |títulu=Neon Genesis Evangelion: Final Episode|obra=Lliteral Translation Series|editorial=Animanga.com |autor=Kentaro Onizuka|fechaaccesu=1 de setiembre de 2008|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Al traviés de los eventos de la serie, la inmersión de Shinji nel interior del so EVA constitúi una suerte de &quot;torna al úteru&quot; freudianu.&lt;ref name=Understanding&gt;{{cita web|url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/07/11/america-japan-and-the-giant-robots-they-both-love/|títulu=Understanding Evangelion|fechaaccesu=24 d'avientu de 2015|apellíu=Crandol|nome=Mike|fecha=11 de xunu de 2002|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; La desamorada rellación de Shinji col so padre Gendō y la so atraición escontra Rei, un clon de la so propia madre Yui, tán modelaes a partir del [[complexu d'Edipu]] postuláu por Freud.&lt;ref name=Ayanami&gt;{{cita web|url=http://the-artifice.com/neon-genesis-evangelion-rei-ayanami-legacy/|títulu=Neon Genesis Evangelion: The Legacy of Rei Ayanami|fechaaccesu=24 d'avientu de 2015|apellíu=Wu|nome=Justin|fecha=11 de xunetu de 2013|editorial=The Artifice|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Tou esto convierte ''Evangelion'' en receptáculu de múltiples influencies edípicas, representaes polos sos sentimientos d'amor y odiu escontra les sos figures paternes. L'últimu episodiu, nel que'l mozu conclúi les sos reflexones con «Al mio padre, gracies» y «A la mio madre, adiós», constitúi por tantu una reconciliación de Shinji con diches figures, simbolizando qu'algamó un entendimientu col so padre y remanecíu de la so anterior dependencia materna.&lt;ref name=&quot;Booklets&quot;/&gt;

=== Relixón ===
[[Ficheru:Kircher Tree of Life.png|thumb|El [[Sefirot]] apaez nesta serie como'l [[Árbol de la Vida]], xunto con munches otres referencies a la [[cábala]].]]
Amás de les influencies psicolóxicu y filosóficu, en ''Evangelion'' tamién abonden les alusiones a relixones exótiques para [[Xapón]], como'l [[xudaísmu]] y el [[cristianismu]], que xueguen un papel central.&lt;ref&gt;«Anno diz que na nueva ufierta de Gainax van estudiase dalgunes de les entrugues fundamentales que plantega la ciencia-ficción, y, ello ye que la filosofía, tales como: ¿Cuál ye la naturaleza de la evolución? ¿Qué ye la rellación de la humanidá a la so [[Dios]]? ¿Dios, ello ye qu'esiste? ¿Qué significaría pa la raza humana si esa entruga pudiera contestase definitivamente?» De «Gainax vuelve al anime con Shinsheiki Evangelion», publicáu na edición de febreru de 1995 de Animérica y nel volume 10 de Evangelion.&lt;/ref&gt; Esta carauterización deber a un intentu de faer la serie más interesante y atrayente.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt; Un exemplu d'estes referencies ye que les conocencies de la organización [[SEELE]] basar nos [[Manuscritos del Mar Muertu]]. Tamién s'usen elementos de la [[cábala]], como'l [[Sefirot]] y el [[Árbol de la Vida]]. Los ánxeles son una referencia a los [[ánxel]]es del [[Antiguu Testamentu]], basaos llargamente na [[angeloloxía]]. La Llanza de Longinus ye una reminiscencia a la [[Llanza Sagrada]], cola que [[Longino (santu)|Longinus]] travesó la banda de [[Xesús]] na cruz; sicasí, según Patrick Drazen la llanza tien tamién otros significaos, siendo los de la llanza usada polos dioses [[sintoísta|sintoístes]] [[Izanagi]] y [[Izanami]] pa crear el mundu. Por Drazen, los personaxes Shinji, Asuka y Rei pueden ser vistos como la encarnación de los dioses [[Susanoo]], [[Ame-non-Uzume|Uzume]] y [[Amaterasu]]: Shinji, al igual que Susanoo, nun ye aceptáu pola so redolada; Asuka ye como Uzume, arguyosa y fiera; ente que Rei, como Amaterasu, vuelve nacer».&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot; /&gt;

Na serie esiste una compañía pantasma llamada Institutu Marduk, que fai referencia al [[Marduk|dios principal de la relixón babilónica]]; la empresa tien 108 sucursales, el mesmu númberu de pecaos del [[budismu]]. Per otra parte, la forma de los EVA recuerda a los [[Oni (folclor xaponés)|onis]] de la [[mitoloxía xaponesa]], según nos sos atributos.&lt;ref name=&quot;Wong&quot; /&gt; Nel episodiu 9, Asuka describe la [[puerta corrediza]] ente ella y Shinji como «el muriu de [[Xericó]]», que nel [[llibru de Josué]] foi un muriu impenetrable que foi baltáu polos exércitos d'Israel al sonar les trompetes de [[Yavé]]. Asina mesmu, la escena entera na que Asuka estrema l'espaciu de l'habitación ente ella y Shinji tamién ye una referencia a la película de [[Clark Gable]] ''[[It Happened One Night]]''.&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot; /&gt; Los superordenadores MAGI llámense [[Melchor]], [[Rei Gaspar|Gaspar]] y [[Baltasar]], nomes daos tradicionalmente a [[Reis Magos|los sabios]] que visitaron a Xesús en [[Belén]].&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot; /&gt;

El subdireutor [[Kazuya Tsurumaki]] dixo que orixinalmente solo usóse la simboloxía [[Xudaísmu y cristianismu|xudeocristiana]] col fin d'atraer un públicu mayor al de los sos competidores del xéneru mecha, y que por tanto podría nun tener un únicu significáu,&lt;ref name=&quot;FAQ&quot; /&gt;&lt;ref&gt;«''Evangelion'' ye como un ruempecabeces, yá sabes. Cualquier persona puede ver y dar la so propia respuesta. N'otres pallabres, tamos ufiertando a los espectadores la mecesidad de pensar por sigo mesmos, de cuenta que cada persona puede imaxinar el so propiu mundu. Nun podemos ufiertar les respuestes, inclusive na versión teatral. Tocantes a los espectadores de Evangelion, pueden esperar de nós el llanzamientu del ''Manual de Evangelion'', pero nun hai tal cosa. Nun hai qu'esperar a llograr respuestes por daquién. Nun hai qu'esperar a tar satisfechu col tiempu. Toos tenemos qu'atopar nueses mesmes respuestes». Entrevista a Anno n'Anime Expo '96, páxs. 20–23 de ''[[Newtype]]'' de payares de 1996, traducíu por Miyako Graham, páxs. 40–41 de ''Protoculture Addicts'' y [http://www.evaotaku.com/omake/anno.html citáu] por Lawrence Eng. [http://lists.onegeek.org/pipermail/evangelion/2004-December/002034.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207030632/http://lists.onegeek.org/pipermail/evangelion/2004-December/002034.html |date=2012-02-07 }} [http://lists.onegeek.org/pipermail/evangelion/2004-December/002032.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170721104341/http://lists.onegeek.org/pipermail/evangelion/2004-December/002032.html |date=2017-07-21 }}&lt;/ref&gt; [[Hiroki Sato]], xefe del departamentu de rellaciones públiques de Gainax, fixo declaraciones similares.&lt;ref&gt;«Sicasí, [[Hiroki Sato]], de 32 años, xefe del departamentu de rellaciones públiques de Gainax, la compañía que produció l'animación, según dellos dispositivos incluyíos en ''Evangelion'' son solo los elementos del productu y nun tán direutamente rellacionaes cola so tema. &quot;Anno fixo un viaxe de busca espiritual na producción de Evangelion por aciu la inclusión del so sufrimientu diariu y pensando n'ellos&quot;, diz Sato. Eva Cartoon capta'l sentíu de vacíu ente la mocedá xaponesa».&lt;/ref&gt;

=== Alusiones ===
''Neon Genesis Evangelion'', y n'especial el Proyeutu de Complementación Humana, amuesa tar influyíu descomanadamente pola novela d'[[Arthur C. Clarke]] titulada ''[[El fin de la infancia]]'', fechu que Anno reconoció.&lt;ref name=&quot;horn&quot;&gt;{{cita web | url = http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html | títulu = Speaking Once as They Return: Gainax's ''Neon Genesis Evangelion'' | fechaaccesu = 15 d'agostu de 2006 | apellíu = Horn | nome = Carl G |inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|fechaarchivu=3 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' tamién amuesa influencies del autor de ciencia ficción Paul Linebarger,&lt;ref name=&quot;horn&quot; /&gt; meyor conocíu pol so seudónimu, [[Cordwainer Smith]]. Otres alusiones de ficción ye la obra de [[Philip K. Dick]] ''[[The Divine Invasion]]'' y les series de televisión ''[[The Prisoner]]'', ''[[Thunderbirds (serie de televisión)|Thunderbirds]]'', ''[[Ultra Seven]]'', ''[[UFO (series)|UFO]]'', ''[[The Andromeda Strain]]'', ya inclusive ''[[The Hitcher (película de 1986)|The Hitcher]]''.&lt;ref name=&quot;horn&quot; /&gt;

Les temes [[esistencia]]-yos de la individualidá, la conciencia, la llibertá, la eleición y la responsabilidá son bien amosaos en tola serie, especialmente al traviés de la filosofía de [[Jean Paul Sartre]] y [[Søren Kierkegaard]]. El títulu del episodiu 16, {{nihongo|«La Enfermedá Mortal…»|死に至る病、そして|Shi nin itaru yamai, soshite}} ye una referencia a esti trabayu.&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíos=Kierkegaard|nome=Søren|enllaceautor=Søren Kierkegaard|otros=traducíu por Howard V. Honh y Edna H. Hong|títulu=The Sickness Unto Death|url=https://archive.org/details/sicknessuntodeat0000kier_f4u3|añu-orixinal=1849|añu=1980|editorial=[[Princeton University Press]]|páxines=[https://archive.org/details/sicknessuntodeat0000kier_f4u3/page/n30 1]–67}}&lt;/ref&gt; El Proyeutu de Complementación Humana pue tar inspiráu pola filosofía de [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]].&lt;ref name=&quot;essay&quot; /&gt;

== Conteníu de la obra ==

=== Anime ===
{{AP|Episodios de Neon Genesis Evangelion|l1=Episodios de Neon Genesis Evangelion}}
{| {{tablaguapa}} style=&quot;float: right; margin-left: 25px; font-size: 95%;&quot;

! width=&quot;125px&quot; | Direutor
| width=&quot;140px&quot; | &amp;nbsp;[[Hideaki Anno]]
|-
! Creadores orixinales
| Hideaki Anno
|-
! Composición y guión
| Hideaki Anno&lt;br /&gt;Masayuki
|-
! Direición artística |
Hiroshi Kato
|-
! Animación y diseñu de personaxes
| Yoshiyuki Sadamoto
|-
! Diseñu de color
| Harumi Takahoshi
|-
! Edición
| Sachiko Miki
|-
! Planificación
| Yoshio Obara
|-
! Efeutos de soníu
| Toro Noguchi
|-
! Música |
Shiro Sagisu&lt;br /&gt;Fujimaru Yoshino&lt;br /&gt;Hideaki Anno&lt;br /&gt;Hidetoshi Sato
|}
El [[anime]] de ''Evangelion'', foi dirixíu por [[Hideaki Anno]], animáu por [[Gainax]] y [[Tatsunoko Production]], y producíu poles compañíes xaponeses [[Nihon Ad Systems|NAS]] y [[TV Tokyo]]. Empezó a tresmitise en Xapón el 4 d'ochobre de 1995 hasta la so final el 27 de marzu de 1996, con un total de [[Episodios de Neon Genesis Evangelion|26 episodios]] d'unos 25 minutos de duración cada unu.&lt;ref name=&quot;annanime&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49|títulu=Evangelion (anime)|fechaaccesu=18 de payares de 2009|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

[[DVD]] de la serie fueron tamién llanzaos a la venta.&lt;ref name=&quot;DVD&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49&amp;page=28|títulu=Evangelion DVD|fecha=18 d'ochobre de 2009|editorial=[[Anime News Network]]|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2009|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; La versión n'español d'estos DVD foi distribuyida por [[Selecta Visión]] n'España.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=2969|títulu=Selecta Visión|editorial=[[Anime News Network]]|fechaaccesu=25 de setiembre de 2009|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Darréu la serie foi rellanzada sol nome de ''Renewal of Evangelion'' en nueve videos en formatu DVD, que fueron llanzaos por separáu dende'l 26 de marzu de 2003 hasta'l 22 d'ochobre de 2003. Un ''box-set'', qu'inclúi tolos videos, sacante'l primer DVD, foi llanzáu'l 25 de xunu de 2003. Les diferencies cola versión orixinal dar na remasterización del soníu y les imáxenes. Agora'l soníu ta en formatu Dolby 5.1. Amestáronse soníos nuevos y dellos diálogos, según meyores nel color y la nitidez de les imáxenes. Contién tantu los episodios 21 a 24 como 21' a 24' —esto ye, los episodios coles escenes llamaes «Director's Cut»—, anque respectu al 23, foi omitida la escena de [[Ritsuko Akagi]] falando frente a clonar de [[Rei Ayanami]] nes instalaciones del [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Dummy plug / Dummy system|dummy system]].&lt;ref name=&quot;parade&quot;&gt;{{cita web| url = http://www.reiliberationparade.com.ar/canon.htm| títulu = Rei Liberation Parade - Evangelion Canon| fechaaccesu = 22 de payares de 2009| idioma = inglés| urlarchivu = https://web.archive.org/web/20090301042101/http://reiliberationparade.com.ar/canon.htm| fechaarchivu = 2009-03-01}}&lt;/ref&gt;

Otres cadenes que la han emitíu fueron [[Adult Swim]] —[[Estaos Xuníos]]—,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/company.php?id=2514|títulu=Adult Swim|editorial=[[Anime News Network]]|fechaaccesu=18 d'ochobre de 2009|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; según [[Animax]] —[[Hungría]], [[Ḥong Kong]], [[Portugal]]—, [[Sci Fi]], ente otres.&lt;ref name=&quot;annanime&quot; /&gt;

=== Manga ===
{{AP|Neon Genesis Evangelion (manga)|2=Volúmenes de Neon Genesis Evangelion|l2=Volúmenes de Neon Genesis Evangelion}}
La manga de ''Neon Genesis Evangelion'' foi creáu por [[Yoshiyuki Sadamoto]],&lt;ref name=&quot;annmanga&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/manga.php?id=2440|títulu=Evangelion (manga)|fechaaccesu=18 de payares de 2009|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; quien foi l'encargáu de diseñar los personaxes pal anime. Publicó la manga en [[Kadokawa Shoten]], siendo la so primer apaición na revista ''[[Shōnen Ace]]'' n'avientu de 1994;&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;Timeline (pg 16), Takeda 2002. pg 162 de Fujie 2004.&lt;/ref&gt; la so publicación foi primero que l'anime p'aumentar l'interés del públicu.&lt;ref&gt;Vease Takeda 2002&lt;/ref&gt; En 2008, foi anunciáu que pasaría a la revista de Kadokawa ''[[Young Ace]]''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-03-21/kadokawa-to-launch-young-ace-magazine-with-eva-in-july|títulu=Kadokawa to Launch Young Ace Magacín with Eva in July|fechaaccesu=18 de payares de 2009|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

Esti [[manga]] nun sigue fielmente los fechos de la serie, sinón que ye una segunda interpretación de la hestoria. Al tener la posibilidá de narrar la hestoria en formatu manga, Sadamoto optó por camudar dellos aspeutos del desenvolvimientu. Creó asina gran cantidá d'escenes nueves o bien distintes y dio esplicaciones más clares y direutes a enigmes que nel anime solo pudieron inferise. La impresión de la portada foi realizada en [[Méxicu]] col logo de ''Evangelion'', y col nome escritu n'inglés n'[[Estaos Xuníos]].&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;Vease [https://web.archive.org/web/20071202123406/http://content.answers.com/main/content/wp/en/thumb/b/b5/180px-NeonGenesisEvangelionManga1.jpg equí] y [http://www.kadokawa.co.jp/cover_b/199999/199999713197.jpg equí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191031/http://www.kadokawa.co.jp/cover_b/199999/199999713197.jpg |date=2016-03-03 }} pa les distinciones de les cubiertes.&lt;/ref&gt; La publicación d'esta manga n'[[Arxentina]] ta al cargu de la editorial [[Editorial Ivrea|Ivrea]], en [[Méxicu]] del [[Grupu Editorial Vide]]&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.mundovid.com/buscador.asp?busqueda=Neon+Genesis+Evangelion&amp;tipu_busq=0 |títulu=Grupu Editorial Vide |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20220328051401/http://www.mundovid.com/buscador.asp?busqueda=Neon%20Genesis%20Evangelion&amp;tipu_busq=0 |fechaarchivu=2022-03-28 }}&lt;/ref&gt; y n'[[España]] de [[Norma Editorial]].

Amás de la manga de Sadamoto, ''Evangelion'' vio llanzaos otros trés. El primeru foi ''Neon Genesis Evangelion: Angelic Days'' de [[Fumino Hayashi]], publicáu en 2003 y rematáu en 2005, y basáu nel videoxuegu ''[[Neon Genesis Evangelion: the Iron Maiden 2nd|Neon Genesis Evangelion: Girlfriend of Steel 2nd]]''. Dos años más tarde siguiólu ''[[Neon Genesis Evangelion: Ikari Shinji Ikusei Keikaku|Neon Genesis Evangelion: Shinji Ikari Raising Project]]'', creáu por Osamu Takahashi y tamién basáu nun videoxuegu homónimu. Depués, en 2007, foi publicáu ''[[Neon Genesis Evangelion: Gakuen Datenroku]]'', escritu por Ming Ming y rematáu en 2009; esta manga utiliza gran parte de los personaxes y conceutos de ''Evangelion'' nuna temática distinta a la del anime.

=== Películes ===
==== ''Death &amp; Rebirth'' ====
{{AP|Evangelion Death and Rebirth}}
''Death &amp; Rebirth'' ye la primer película de la franquicia y estrenóse nos cines de Xapón el 19 de marzu de 1997. La película consistente en dos seiciones: ''Death'', que ye una recapitulación de la serie de forma desordenada que xira en redol a un conciertu de cuerdes con Shinji, Asuka, Kaworu y Rei onde se van amosando escenes de la serie relatives a cada personaxe; y ''Rebirth'', una animación totalmente nueva que conforma la primer parte del so nuevu final, sustituyendo los dos últimos episodios de la serie. Por cuenta de falta de tiempu, esta parte nun foi terminada dafechu al momentu del llanzamientu, y solo los primeres 27 minutos d'un total de 40 fueron estrenaos. ''The End of Evangelion'', la segunda película, contién los 40 minutos correspondientes a ''Rebirth''. Esta película tuvo dos reediciones llanzaes más tarde llamaes ''Death (TRUE)^2'' —una d'elles incluyida en ''Revival of Evangelion''— y que contienen música y escenes nueves.&lt;ref name=&quot;parade&quot; /&gt;

==== ''The End of Evangelion'' ====
{{AP|The End of Evangelion}}
Ye la segunda película de ''Evangelion'', que estrenóse en cines el 19 de xunetu de 1997. El so nome orixinal diba ser ''Evangelion: Rebirth II'', pero decidió dexáselo finalmente en ''The End of Evangelion''. Ta compuesta de dos partes: ''Air'' y ''Magakoro wo, kimi nin'', tamién conocíes como los episodios 25' y 26', yá que vendríen reemplazar a los episodios 25 y 26 orixinales. Hai dos versiones d'esta película, cine y de videu. Nel llanzamientu de la edición de videu incluyíense dos compilaciones llamaes ''Genesis 0:13'' y ''Genesis 0:14'', nes que se veníen incluyíos los capítulos 25 y 25' y 26 y 26', respeutivamente. Les versiones de cine y videu tienen pequeñes diferencies nel final del episodiu ''Air'', tales como la inclusión de creitos o [[Tráiler (publicidá)|tráiler]] de la siguiente parte de la película.&lt;ref name=&quot;parade&quot; /&gt;

==== ''Revival of Evangelion'' ====
''Revival of Evangelion'' ye una unificación remasterizada de les dos primeres películes con escenes adicionales ensin muncha importancia na trama y aumentando considerablemente la so calidá de video y soníu. Estrenóse namái en [[Xapón]] en marzu de 1998 como edición de video y ye considerada como'l final que Gainax quería pa ''Evangelion'' y que por distintes razones nun pudieron consiguir.&lt;ref name=&quot;FAQ&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.evaotaku.com/html/evafaq.html|títulu=Neon Genesis Evangelion Frequently Asked Questions (and common misconceptions)|apellíu=Jamieson|nome=Brendan|editorial=EvaOtaku.com|fechaaccesu=30 d'ochobre de 2009|fecha=18 de xineru de 2005|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20170721104902/http://www.evaotaku.com/html/evafaq.html|fechaarchivu=2017-07-21}}&lt;/ref&gt;

==== ''Rebuild of Evangelion'' ====
{{AP|Rebuild of Evangelion}}

El 1 de setiembre de 2007 estrenóse ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'', la primer película de la tetraloxía llamada ''Rebuild of Evangelion'', espresión n'inglés de «Reconstrucción de Evangelion».&lt;ref&gt;{{cita web| url = http://mizuki.onmitsu.jp/warehouse/festival/10th/index.html| títulu = Neon Genesis Evangelion Renewal Animation Movie | fechaaccesu = 7 de setiembre de 2006| editorial = Meguriaite| fecha = 6 de setiembre de 2006 |idioma=xaponés}}&lt;/ref&gt; Esta vegada la producción corrió a cargu del [[Studio Khara]] en collaboración con [[Gainax]]. Khara ye'l nuevu estudiu de [[Hideaki Anno]], pal cual llogró reclutar gran parte de la plantía orixinal que produció la serie en Gainax.

''Rebuild of Evangelion'', considerada orixinalmente un ''[[remake]]'' de la serie, utiliza los elementos de la hestoria narraos nel anime, pero dexa un pocu de llau les temes psicolóxiques pa enfocase más na aición y asina llamar l'atención de los espectadores casuales. Consiste nes siguientes películes:

* ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'', adautación relativamente fiel de los primeros seis [[Episodios de Neon Genesis Evangelion|episodios]]. Sicasí, cunta con escenes totalmente nueves y aprovecha les recién meyores de l'[[animación per ordenador]].

* ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'', estrenóse'l 27 de xunu de 2009 con nuevos EVA, Ánxeles y personaxes. Por cuenta de esto, dexóse entever que posiblemente ''Rebuild of Evangelion'' nun sía un ''remake'' de la serie, sinón una hestoria alternativa.

* ''[[Evangelion: 3.0|Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]'', llegó a los cines xaponeses el 17 de payares de 2012. Trescurre 14 años dempués de los eventos de ''2.0''; contién un guión totalmente nuevu con poco apegu a la serie orixinal.
&lt;!-- LLEER ANTES D'EDITAR: El poster que diz que se va estrenar el 31 d'avientu de 2015 ye falsu. El títulu camudó delles vegaes, nun ta claru si Evangelion 3.0 +1.0 ye'l nuevu títulu o se trata d'un proyeutu distintu --&gt;
* ''[[Evangelion: Final]]'', la cuarta y última película de la saga Rebuild. Orixinalmente anuncióse que sería estrenada na seronda de 2013, sicasí, la fecha foi retirada tres l'estrenu de la so antecesora. ''[[OtonaFami]]'' la calendarizó pa «iviernu de 2015», anque oficialmente entá nun cunta con una fecha tentativa d'estrenu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=OtonaFami Lists 4th &amp; Final Evangelion Film in 2015|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2013-06-26/otonafami-lists-4th-and-final-evangelion-filme-in-2015|fechaaccesu=30 de xunu de 2013|obra=Anime News Network|fecha=26 de xunu de 2013|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

==== Película d'imaxe real ====
El desenvolvimientu d'una película d'[[imaxe real]] de ''Evangelion'', largamente antemanáu pola comunidá de fanes, foi anunciáu nel [[Festival de Cine de Cannes]] el 21 de mayu de 2003 por [[Gainax]], [[Weta Workshop|Weta Workshop Ltd.]] y [[ADV Films]] —daquella principal distribuidor de la serie fora d'[[Asia]] y [[Australia]].&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2003-05-21/live-action-eva-press-release|títulu=Live Action Eva Press Release|fechaaccesu=13 de marzu de 2012|fecha=21 de mayu de 2003|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Les primeres informaciones del proyeutu falaben de que ADV taba axuntando «la metá de los 100 a 120 millones de dólares necesarios pa producir la película»,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363101/index.htm|títulu=It's... Profitmón!|fechaaccesu=22 de febreru de 2012|apellíu=Roth|nome=Daniel|fecha=12 d'avientu de 2005|obra=CNNMoney.com|editorial=[[Fortune (revista)|Fortune]]|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120722111537/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363101/index.htm|fechaarchivu=2012-07-22}}&lt;/ref&gt; y que Weta empezara a trazar arte conceptual.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://features.cgsociety.org/story.php?story_id=1901|títulu=CGSociety - Neon Genesis Evangelion concept art from Weta|fechaaccesu=21 de payares de 2012|fecha=16 de xineru de 2004|editorial=Features.cgsociety.org|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.aintitcool.com/display.cgi?id=16790|títulu=Ain't It Cool News: The best in movie, TV, DVD, and comic book news|fechaaccesu=21 de payares de 2012|editorial=Aintitcool.com|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

A midida que pasaben los años, sicasí, el proyeutu empezó a amosar señes de dificultaes nel so desenvolvimientu. Na [[Anime Expo]] 2008, los fundadores de ADV, Matt Greenfield y John Ledford, revelaron que contrataren como productor a [[John Woo]], dempués de considerar otros nomes como [[Jerry Bruckheimer]] y [[Steven Spielberg]], y que la producción había aconceyáu interés gracies al estrenu de ''[[Transformers (película)|Transformers]]'' en 2007.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.411mania.com/movies/columns/82079/The-Vile-One%5C%5Cs-Dungeon-8.07.08:-San-Diego-Comic-Con-2008---Jane-And-The-Dragon-Interview-with-Richard-Taylor-and-Martin-Baynton.htm|títulu=The Vile One's Dungeon 8.07.08: San Diego Comic Con 2008 - Jane And The Dragon Interview with Richard Taylor and Martin Baynton|apellíu=Harris|nome=Jeffrey|editorial=411mania.com|fecha=7 d'agostu de 2008|fechaaccesu=21 de payares de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2008/anime-expo/adv-films|títulu=Anime Expo 2008 ADV Films|apellíu=Dong|nome=Bamboo|editorial=[[Anime News Network]]|fecha=4 de xunetu de 2008|fechaaccesu=21 de payares de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Nel [[Ohayocon]] de 2009, Matt Greenfield anunció que dellos estudios d'Estaos Xuníos taben compitiendo polos derechos del proyeutu, prometiendo l'anunciu oficial de los componentes del equipu de producción en nueve meses.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.moviechronicles.com/neon-genesis-evangelion/|títulu=Evangelion Live Action Movie|editorial=Movie Chronicles|fechaaccesu=18 d'avientu de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Anque'l súbitu colapsu y posterior venta de AD Vision en setiembre de 2009 causó duldes sobre la viabilidá del proyeutu, Greenfield, Ledford y el productor Joseph Chou aportunaron en qu'ésti siguía en funcionamientu, y que taben buscando un direutor.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.evageeks.org/2011/06/sunday-supanova-wrap-up/|títulu=Sunday Supanova Wrap Up|fechaaccesu=21 de payares de 2012|fecha=19 de xunu de 2011|editorial=EvaGeeks.org|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121008004729/http://www.evageeks.org/2011/06/sunday-supanova-wrap-up/|fechaarchivu=2012-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-02-04/producer/live-action-evangelion-project-still-active|títulu=Producer: Live-Action Evangelion Project Still Active|fechaaccesu=13 d'agostu de 2011|fecha=4 de febreru de 2010|editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

N'agostu de 2011, AD Vision demandó a Gainax, clamando que la so negativa a aceptar una opción de pagu polos derechos de la película ''Evangelion'' yera un incumplimientu del contratu y que como resultáu perdieren la oportunidá de producir la película con un estudiu importante.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2011/08/12/ad-vision-inc-sues-gainax-co-ltd-over-live-action-evangelion-movie-agreement|títulu=A.D. Vision, Inc. sues Gainax Co., Ltd. over live-action Evangelion movie agreement|fechaaccesu=13 d'agostu de 2011|fecha=12 d'agostu de 2011|editorial=[[Crunchyroll]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

=== Videoxuegos ===
El primer [[videoxuegu]] de la serie, ''[[Neon Genesis Evangelion: 1st Impression]]'', foi llanzáu para [[Sega Saturn]] el 1 de marzu de 1996, pocu dempués de la primer emisión de ''Evangelion''. Ambientáu dempués del octavu episodiu, presentaba una hestoria orixinal con al respective de la serie, con una dinámica de [[RPG (xuegu)|RPG]] y videos coles voces de ''Evangelion''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ex.org/2.1/31-evagame.html|títulu=Neon Genesis Evangelion Game|fechaaccesu=17 de mayu de 2012|editorial=Ex.org|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Un añu dempués, llanzóse una secuela llamada ''Neon Genesis Evangelion: 2nd Impression'', de la mesma productora y con una estructura similar.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ex.org/2.8/37-game_eva.html|títulu=Neon Genesis Evangelion: Second Impression|fechaaccesu=17 de mayu de 2012|editorial=Ex.org|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20050913101710/http://www.ex.org/2.8/37-game_eva.html|fechaarchivu=2005-09-13}}&lt;/ref&gt; Más tarde, en 1998, foi llanzáu ''[[Neon Genesis Evangelion: the Iron Maiden|Neon Genesis Evangelion: Girlfriend of Steel]]'', que la so hestoria aniciar cola apaición del [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Jet Alone|Jet Alone]] na serie, completa con nuevos personaxes y hestories. Dellos otros xuegos de bien diversa temática fueron llanzaos dempués, como ''Secret of Evangelion'' y ''Evangelion: Battle Orchestra''. Esi mesmu añu llanzar pa la Nintendo 64 el videoxuegu Neon Genesis Evangelion el cual namái foi llanzáu en Xapón. En 2003, Gainax llanzó una [[novela visual]] llamada ''[[Neon Genesis Evangelion: the Iron Maiden 2nd|Neon Genesis Evangelion: Girlfriend of Steel 2nd]]'', qu'esploraba l'universu alternu vistu nel episodiu 26 nuna temática de [[comedia romántica]]. Esti xuegu tuvo la so propia adautación al [[manga]] de la mano de [[Fumino Hayashi]], conocida como ''Neon Genesis Evangelion: Angelic Days''.

=== Banda sonora ===
{{AP|Música de Neon Genesis Evangelion}}
{{Ficha de discografía Artista = &lt;br /&gt;''Neon Genesis Evangelion''
| Image = 
| Image size = 
| Caption = 
| Studio = 6
| Live = 1
| Compilation = 4
| EP = 
| Singles = 6
| B-sides = 
| Video = 
| Music videos = 
| Soundtrack = 10
| Tribute = 
}}

Publicáronse diversos álbumes cola música de fondu del anime y películes, compuestes casi na so totalidá por [[Shirō Sagisu]], quien recibió'l premiu [[Kobe Animation]] 1997 pola &quot;Meyor banda sonora&quot; polos trés álbumes del BSO de la serie de televisión.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-y.html|títulu=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|fechaaccesu=14 de febreru de 2010|editorial=[[Gainax]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-y.html|fechaarchivu=2000-07-12}}&lt;/ref&gt; Unu de los puntos a destacar ye la [[Secuencia d'apertura#tarreza d'apertura|tarreza d'apertura]] de la serie, {{nihongo|«[[Zankoku na Tenshi non These]]»|残酷な天使のテーゼ|Zankoku na Tenshi non Tēze|llit. ''Tesis d'un ánxel cruel''}}, obra de [[Neko Oikawa]], [[Hidetoshi Satou]] y [[Yōko Takahashi]]. Igualmente famosu ye'l so [[ending|tema de zarru]], «[[Fly Me to the Moon]]» orixinalmente de [[Bart Howard]], que cunta cola interpretaciones de distintes les actrices de voz de la serie y que la so versión principal ye interpretada por [[Yuko Miyamura]] y [[Megumi Hayashibara]], camudando según l'episodiu.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Neon Genesis Evangelion (TV)|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=49|fechaaccesu=29 de xunetu de 2013|obra=Anime News Network|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; Fueron llanzaos trés [[Álbum musical|álbumes]] cola banda sonora de la serie, y que'l so tercer volume brindó-y a Sagisu el premiu de [[Kobe Animation]] al meyor trabayu musical de 1997.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-y.html|títulu=Animation Kobe 1997: An Attendee's Report|fechaaccesu=14 de febreru de 2010|editorial=[[Gainax]]|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20000712142501/http://www.gainax.co.jp/special/evamovie/kobe-y.html|fechaarchivu=2000-07-12}}&lt;/ref&gt; Amás produciéronse diversos álbumes una vegada rematáu l'anime: ''Neon Genesis Evangelion: Addition'' y otros varios [[álbum d'estudio|álbumes d'estudiu]]; una serie de cuatro álbumes llamaos ''Neon Genesis Evangelion Classical'' que conteníen [[música clásica]] de [[Beethoven]], [[Verdi]] y [[Bach]], ente otros; y compilaciones como ''Neon Genesis Evangelion Decade''. Les dos películes que lu siguieron cuntaron con diverses pieces reconocíes de música clásica, les temes propies del anime, amás de nueves composiciones de Sagisu y senciellos vocales.

En ''Death'' los pilotos axuntar pa una práutica musical, mientres espera Shinji toca parte del preludiu de ''[[BWV 1007|Suite pa violonchelu solu nᵘ 1 en sol mayor, BWV 1007]]'', depués llega Asuka y empieza el tercer movimientu de ''[[BWV 1006|Partita pa violín solu nᵘ 3 en mi mayor, BWV 1006]]'', y en cuanto yá tán toos executen ''[[Canon en re mayor de Pachelbel|Canon]]'' pa cuartetu de cuerdes, toes pieces de [[Johann Pachelbel]]. Nun xuegu cola tensión ambiental, apacibles obres de música clásica son atayaes por alcordances» de gran congoxa esistencial. Al igual que'l capítulu 24, parte del cuartu movimientu de la ''[[Sinfonía nᵘ 9 en re menor, op. 125|Sinfonía nᵘ 9]]'' de [[Ludwig van Beethoven]] oyer tres revelase l'últimu ánxel; depués el [[Acmé|clímax]] distiéndese violentamente y da pasu a unos calmos creitos con ''Canon'' para [[orquesta de cuerdes]]. De la mesma, ''Rebirth'' remata con {{nihongo|«Tamashii non Refrain»|魂のルフラン|Tamashii non Rufuran|llit. ''Estribillu de l'Alma''}} de la cantante Yoko Takahashi.

La diversidá de testures de la música de ''[[The End of Evangelion]]'' marca de manera efeutiva los cambeos narrativos ente l'aición y l'introspeición de los personaxes, harmonizando les sos emociones frente al so destín. Ente les pieces apacibles atópense'l movimientu ''Air'' de ''[[BWV 1068|Suite pa orquestra nᵘ 3 en re mayor, BWV 1068]]'' y ''[[Xesús, allegría de los homes]]'' pa pianu, ente que temes como «Manatsu non Shuen» y «Huan to no Mitsugetsu» exacerban la tensión. La tema [[orquesta]]l «Heisoku non Kakudai» destaca nel desenllaz de la película. Cuntó colos cantares n'inglés «Thanatos (If I Can't Be Yours)» (''[[Tánatos]] [Si nun puedo ser to]'') cola voz de [[Loren &amp; Mash]] nos creitos de ''Air'' y depués de ''Magakoro wo, kimi nin'' y «[[Komm, süßer Tod|Komm, süsser Tod]]» (''Ven, duce muerte'' n'alemán; quiciabes una referencia a Asuka o más probablemente a la pieza homónima de Bach), pa pianu, [[órganu Hammond]] y orquesta cola interpretación d'[[Arianne]] acompañada de seiciones [[coru|corales]]. Esta postrera foi utilizada mientres el [[Glosariu_de_Neon_Genesis_Evangelion#Tercer_Impactu|Tercer Impautu]], y les sos lletres, creaes por Anno y afeches al inglés por Mike Wyzgowski, delaten el deséu de Shinji de [[Pulsión de muerte|volver a la nada]]. El so soníu tien cierta paecencia a «[[Hey Jude]]» de [[The Beatles]].

Como de costume Sagisu encargar de la música ambiental de ''[[Rebuild of Evangelion]]'', iguando les temes del anime y componiendo otros nuevos. En ''[[Evangelion: 1.0 You Are (Not) Alone]]'' iguó xunto a [[Toshimichi Otsuki]] les temes del anime pa la so execución pola [[London Studio Orchestra]], que'l so clímax correspuende al coral inéditu «Angels of Doom». Nos dos apurres siguientes predominen les pistes pa orquesta acompañada d'un coru estridente, a manera de [[sinfonía coral]] y asonsañando el desenllaz de la Novena. En ''[[Evangelion: 2.0 You Can (Not) Advance]]'' sobresalen «The Final Decision We All Must Take» y «Tsubasa wo kudasai», compuesta por [[Kunihiko Murai]] ya interpretada por [[Megumi Hayashibara]]. «Gods Message» y «From Beethoven 9» fixeron lo propio en ''[[Evangelion: 3.0 You Can (Not) Redo]]''. Pela so parte, [[Utada Hikaru]] interpreta les temes de zarru de toles entregues, n'orde secuencial: «Beautiful World», «Beautiful World -PLANiTb Acoustica Mix-» y {{nihongo|«Sakura Nagashi»|桜流}}.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Hikaru Utada|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/people.php?id=24585|fechaaccesu=29 de xunetu de 2013|obra=Anime News Network|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

=== Drama ===
Un [[CD drama|drama]] de tonu humorísticu llamáu {{nihongo|«After the End»|終曲の続き| Shūkyoku non Tsudzuki}} foi llanzáu'l 12 d'avientu de 1996 como la segunda pista del álbum de banda sonora ''Neon Genesis Evangelion: Addition''. De 23 minutos de duración, escritu y empobináu por Anno, el rellatu recueye les deliberaciones de los [[seiyuu]] de los personaxes de ''Evangelion'', en siendo axuntaos pa «estender la serie por cuenta de la so inesperada popularidá». La llerza suple al enterase de que la grabación tien de tar llista pa la nueche d'esi mesmu día; desesperaos, realicen una [[agua d'idees]] sobre cambeos p'aumentar la so popularidá, de la que deriven diverses escenes fallíes.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.evamonkey.com/after-the-end/|títulu=After the End - Eva Monkey, an Evangelion Fan Website|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=Evamonkey.com|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;drama&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.evamonkey.com/audio_drama_translation.htm|títulu=&quot;After the End&quot; Audiu Drama Translation by Matthew Grimes|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=Evamonkey.com|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

[[Kensuke Aida|Kensuke]] propón traer de vuelta a [[Kaworu Nagisa|Kaworu]]. [[Asuka Langley Sōryū|Asuka]], quien hasta entós nun lo conocía, saludar llamándolo «chicu [[homosexual|homo]]», a lo qu'esti respuende increpándola por lloma-y de tal ensin evidencia, ofendiéndola de la mesma y provocando la so roxura. Asuka piensa que l'error de la serie foi escoyer al protagonista equivocáu: reprocha a [[Shinji Ikari|Shinji]] ser tan evasivu, yá que nin siquier dixo una pallabra desque empezaron, y d'esculpase ensin sentilo realmente solo pa escapar de los sos problemes. Depués acusa a [[Rei Ayanami|Rei]] de ser la murria personificada y de tener un carisma inxustificáu, pos según ella, namái se para en silenciu nel rincón de la fama, y apenes fala, con frases repetitives y sumises como una muñeca. El restu esclaria que Rei ye la más popular nes encuestes y deciden dexala inalterada. Pela so parte, los altos mandos de NERV concuerden que la naturaleza y los fines de los ánxeles nunca fueron claros y naide paeció entendelos, polo que deciden resolver el misteriu y dexar que se presenten abiertamente: un malváu xeneral [[marcianu]] dirixe una lexón de «BlackGod-ianos» col fin de destruyir a los humanos.&lt;ref name=&quot;drama&quot; /&gt;

La discordia sigue y el tiempu yá ta por escosar se, polo que finalmente deciden producir un «anime de solu soníu» con cuenta de nun tener que pagar dibuxantes y ganar más dineru. Esti conceutu consiste nuna parodia del primer episodiu, un apagón de lluz y efeutos especiales y música de fondu [[a capela]]. Al poco tiempu d'empezar la tresmisión en direutu, la reaición de l'audiencia resulta tan adversa que, avergoñaos, deciden cortar la emisión del episodiu 27».&lt;ref name=&quot;drama&quot; /&gt;
&lt;!-- [[Kensuke Aida|Kensuke]] propón traer de vuelta a [[Kaworu Nagisa|Kaworu]]. [[Asuka Langley Sōryū|Asuka]], quien hasta entós nun lo conocía, saludar llamándolo «chicu [[homosexual|homo]]», a lo qu'esti respuende increpándola por lloma-y de tal ensin evidencia, ofendiéndola en regresu y provocando la so roxura. Más tarde, Asuka callar y, enoxada, vuelve llamar d'esta manera. [[Misato Katsuragi|Misato]] propón camudar la direición de la serie escontra un «[[Ecchi|enfoque sexual]]», con [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Plug Suit|plug suits]] femeninos más reveladores. Sicasí, Asuka opónse y piensa que'l problema de la serie foi escoyer al protagonista equivocáu; reprócha-y a [[Shinji Ikari|Shinji]] ser tan evasivu, yá que nin siquier dixo una pallabra desque empezaron, y d'esculpase ensin sentilo realmente pa escapar de los sos problemes. Depués acusa a [[Rei Ayanami|Rei]] de ser la murria personificada, de tener una fama inxustificada y falar solo con frases repetitives y sumises como una muñeca. El restu esclaria qu'ella ye la más popular nes encuestes, y tres una escena na que Rei camuda la so personalidá habitual y esquítase abiertamente contra l'abusu de Asuka, deciden dexala como antes. Darréu, Asuka propón derivar l'anime escontra'l xéneru ''[[sentai]]'', camudando'l nome de la serie a ''Shinsentai Evangelion'' y otorgando a los EVA la capacidá de tresformase en máquines y fundise en diverses obres d'inxeniería civil. La idea fracasa y pasen a considerar a los enemigos como'l problema principal.&lt;ref name=drama /&gt;

Los altos mandos de NERV concuerden que la naturaleza y los fines de los ánxeles nunca fueron claros, polo que deciden resolver el misteriu y dexar que se presenten abiertamente: un malváu xeneral [[marcianu]] dirixe una lexón de «BlackGod-ianos» col fin de destruyir a los humanos. Una y bones el postreru soldáu unviáu yá foi destruyíu, la solución p'allargar la serie va ser amestar una nueva raza estraterrestre con similares carauterístiques, pero con un [[cambéu de paleta]] de color. L'aición treslladar al espaciu, d'esta forma aforraríase dibuxar los escenarios de fondu y cuadros de movimientu, pos los EVA viaxaríen impasibles nel vacíu. Por cuenta de que toos amen a los animales, Shinji suxer que [[Personaxes de Neon Genesis Evangelion#Pen Pen|Pen-pen]] aprienda a falar, a lo qu'esti respuendi prometiendo seducir les moces cola so [[kawaii|tenrura]]. La discordia sigue y el tiempu yá ta por escosar se, polo que finalmente deciden producir un «anime de solu soníu» con cuenta de nun tener que pagar dibuxantes y ganar más dineru. Esti conceutu consiste nuna parodia del primer capítulu, un apagón de lluz y efeutos especiales y música de fondu [[a capela]]. La reaición de l'audiencia resulta tan adversa que, avergoñaos, deciden cortar la trasmisión.&lt;ref name=drama /&gt; --&gt;

=== Llibros suplementarios ===
* ''Newtype 100% Collection'': una escoyeta d'artículos sobre ''Evangelion'' de la revista ''Newtype'' nel añu 1997, particularmente d'arte visual de la serie.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ex.org/2.3/28-newtype100.html|títulu=Newtype 100% Collection: Gundam W and Neon Genesis Evangelion|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=Ex.org|idioma=inglés|urlarchivu=https://archive.today/20120804050851/http://www.ex.org/2.3/28-newtype100.html|fechaarchivu=2012-08-04}}&lt;/ref&gt;
* Panfletos de ''Death &amp; Rebirth'' y ''End of Evangelion'': llibros d'información suplementaria d'edición llindada que fueron distribuyíos nos cines de Xapón mientres l'estrenu de dambes películes. El segundu d'ellos, moteyáu «''Red Cross Book''» polos fanes anglofalantes, contién descripciones y definiciones d'[[Glosariu de Neon Genesis Evangelion|árees y términos de la serie]].
* ''Der Mond'' y ''Die Sterne'': dos [[artbook]]s creaos por [[Yoshiyuki Sadamoto]] qu'inclúin arte conceptual, diseños de personaxes y comentarios sobre la serie. Tamién contienen una selección de los trabayos de Sadamoto, como ''[[Fushigi no Umi no Nadia]]'' y ''[[Fatal Fury 2]]''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.ex.org/news/1999_05.html|títulu=Press|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=EX|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20001003100535/http://www.ex.org/news/1999_05.html|fechaarchivu=2000-10-03}}&lt;/ref&gt;
* ''2015//The Last Year of Ryohji Kaji'': Una edición llindada de la revista ''Newtype'' publicada en 1997, que contién 16 «documentos» sobre'l personaxe [[Ryoji Kaji|Ryōji Kaji]] pertenecientes a la serie. Estos inclúin cartes, notes y poemes escritos por [[Hiroshi Yamaguchi]] —antiguu guionista de ''Evangelion''— y fotografíes creaes por [[Ichiro Kamei]].
* ''Groundwork of Evangelion'': ye un grupu de artbooks que contienen diseños de producción. Los primeros trés cubren l'anime, y el restu la película ''The End of Evangelion'' y les dos primeres entregues de ''Rebuild of Evangelion''.

=== Otros ===
La franquicia tamién dio llugar a la producción de diversos xuegos, como versiones de [[pachinko]] como ''[[:ja:CR新世紀エヴァンゲリオン|CR Neon Genesis Evangelion]]'',&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.fields.biz/catalog/cr_eva_r/|títulu=エヴァンゲリオン 再起動プロジェクト|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=Fields.biz|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.fields.biz/catalog/cr_eva_r/|fechaarchivu=3 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[:ja:CR新世紀エヴァンゲリオン·セカンドインパクト|CR Neon Genesis Evangelion Second Impact]]'',&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.fields.biz/catalog/cr_eva_second/index.html|títulu=FIELDS_CRエヴァンゲリオンセカンドインパクト|fechaaccesu=17 de xunetu de 2012|editorial=Fields.biz|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.fields.biz/catalog/cr_eva_second/index.html|fechaarchivu=3 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[:ja:CR新世紀エヴァンゲリオン 〜奇跡の価値は〜|CR Neon Genesis Evangelion &amp;mdash;Kiseki non Kachi wa&amp;mdash;]]''; o xuegos de [[pachisuro]], tal como ''[[:ja:新世紀エヴァンゲリオン (パチスロ)|Neon Genesis Evangelion]]''.

Per otra parte, el 22 de xunetu de 2012, el parque d'atraiciones [[Fuji-Q Highland]] abrió una seición dedicada a ''Evangelion'', incluyendo una representación a escala real d'un [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Entry Plug|entry plug]], una [[Glosariu de Neon Genesis Evangelion#Llanza de Longinus|Llanza de Longinus]] de tres metros, una reproducción de les instalaciones de [[NERV]], los monolitos de [[SEELE]], una estatua de [[Mari Illustrious Makinami]] y un bustu de la [[EVA (mecha)#Unidá 01|unidá 01]] a tamañu real. En 2011 Fuji-Q Highland declaró la intención de llograr un otru bustu de la [[EVA (mecha)#Unidá 02|unidá 02]] de ''Rebuild'',&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.fujiq.jp/eva/second/index.html|títulu=富士急ハイランド｜エヴァンゲリオン 実物大初号機建造計画|fechaaccesu=21 de payares de 2012|editorial=Fujiq.jp|idioma=xaponés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20121127192518/http://www.fujiq.jp/eva/second/index.html|fechaarchivu=2012-11-27}}&lt;/ref&gt; que nunca foi realizáu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.highlandresort.co.jp/guestroom/roomtype/eva.php|títulu=エヴァンゲリオン ルームでエヴァの世界を体感せよ！｜ハイランドリゾート ホテル＆スパ|fechaaccesu=21 de payares de 2012|editorial=Highlandresort.co.jp|idioma=xaponés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130115105409/http://highlandresort.co.jp/guestroom/roomtype/eva.php|fechaarchivu=2013-01-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/interest/2011-01-26/life-size-eva-02-head-evangelion-hotel-room-planned|títulu=Life-Size EVA-02 Head, Evangelion Hotel Room Planned - Interest|fechaaccesu=21 de payares de 2012|fecha=17 de payares de 2012|editorial=Anime News Network|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Receición ==
=== Reaiciones ===
La serie atraxo descomanadamente l'atención del públicu xaponés, más inclusive que la serie de [[Bandai]] ''[[Gundam Wing]]'', que yera'l mayor esponente del anime en parrilla televisiva nesi momentu.&lt;ref name=&quot;Horn&quot; /&gt; Los ''[[dōjinshi]]'' de ''Evangelion'' convertir nos más populares del mercáu xaponés.&lt;ref name=&quot;Horn&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|títulu=Gainax's Neon Genesis Evangelion|fechaaccesu=28 de febreru de 2009|apellíu=Horn|nome=Carl G.|formatu=Páxina web|editorial=[[AMPlus 1.2]]|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.stanford.edu/~fenn/eva/eva1.html|fechaarchivu=3 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt; Solo en Xapón vendiéronse 800 millones de videos y artículos de ''[[merchandising]]'', con una ganancia de más de 400 millones de dólares d'Estaos Xuníos.&lt;ref name=&quot;Wong&quot; /&gt; Asina mesmu, l'últimu episodiu de la serie foi vistu por más de 10 millones de persones.&lt;ref name=&quot;kings&quot;&gt;{{cita llibru|apellíos=Deutsches Filminstitu|otros=Lawrence Eng|títulu=Ga-Netchu!|añu=2008|mes=[[avientu]]|editorial=Henschel|ubicación=Alemaña|isbn=978-3-88799-080-0|páxines=170–171|capítulu=The Fans who became Kings - Gainax and Otaku Culture|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ''Evangelion'' asitiar nel primer llugar del el llector d'encuestaos «Best Loved Series» de 1995, un premiu de la revista [[Animage]].&lt;ref&gt;{{cita publicación |añu=1995 |mes=Xunu| títulu=Anime Grand Prix |publicación=Animage |volume= |númberu= |editorial=Tokuma Shoten |allugamientu=Tokyo, Xapón |idioma=Xaponés}}&lt;/ref&gt; Esti premiu foi concedíu a la serie en 1996 con nada menos que 2853 votos, en comparanza colos 903 votos que recibió la serie ensin mentar que quedó nel segundu puestu.&lt;ref&gt;{{cita publicación |añu=1996 |mes=Xunu| títulu=Anime Grand Prix |publicación=Animage |volume=228 |númberu= |editorial=Tokuma Shoten |allugamientu=Tokyo, Xapón |idioma=Xaponés}}&lt;/ref&gt; La serie tamién ganó'l primer puestu en 1997 y caltúvose nél dellos años, hasta que ''[[Code Geass]]'' arrampuñar por fin en 2006.&lt;ref&gt;{{cita publicación |añu=2006 |mes=Xunu| títulu=Anime Grand Prix |publicación=Animage |volume= |númberu= |editorial=Tokuma Shoten |allugamientu=Tokyo, Xapón |idioma=Xaponés}}&lt;/ref&gt; A tou ello, el diseñador de personaxes [[Yoshiyuki Sadamoto]] comentó que l'ésitu debíase probablemente al fechu de que ''Evangelion'' fuera a cencielles lo que la xente taba buscando.&lt;ref name=&quot;SadaAnimerica&quot;&gt;{{cita web|url=http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1999-January/024322.html|títulu=Interview with Yoshiyuki Sadamoto|fechaaccesu=28 de febreru de 2009|obra=eva.onegeek.org|idioma=inglés|urlarchivu=https://archive.today/20150706151104/http://eva.onegeek.org/pipermail/oldeva/1999-January/024322.html|fechaarchivu=2015-07-06}}&lt;/ref&gt; Acordies con [[Lawrence Eng]], débese tamién a la bien pensada combinación de xéneros na serie.&lt;ref name=&quot;rev&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|títulu=A look at &quot;The Four Revolutions of Anime&quot;|autor=[[Lawrence Eng]]|fechaaccesu=28 de febreru de 2009|fecha=16 d'avientu de 2004|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.cjas.org/~leng/revolution.htm|fechaarchivu=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;

Hideaki Anno foi duramente criticáu a la fin de la serie polos aficionaos, quien clamaron que Anno arruinara ''Evangelion'' nos sos últimos capítulos. Sicasí, Anno defendió'l final tal que quedó y vio con malos güeyos que'l trabayu del estudiu nun fora reconocíu, anque declaró tar daqué decepcionáu por nun haber se producíu la revolución del anime qu'él esperaba.&lt;ref name=&quot;EyesofAnno&quot; /&gt; Tamién s'especuló que'l final de la serie fuera censuráu, pero esto foi negáu pol equipu de producción.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot;&gt;{{cita llibru|apellíos=Clemens|apellíos2=McCarthy|nome=Jonathan|nome2=Helen|títulu=The Anime Encyclopedia. Revised &amp; Expanded Edition|url=https://archive.org/details/animeencyclopedi00clem_0|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010|idioma=inglés|añu=2006|editorial=Stone Bridge Press|isbn=1933330104}}&lt;/ref&gt; En delles entrevistes dempués de la conclusión de la serie, incluyendo una en ''Newtype'' del [[10 de mayu]] tres l'anunciu de la nueva película'l [[26 d'abril]], Anno afirmó que los aficionaos del anime precisaben «tener más respetu escontra ellos mesmos» y «volver a la realidá». Tamién señaló que «les [[redes sociales]] son el [[graffiti]] nes parés del bañu».&lt;ref name=&quot;fujie162&quot; /&gt; Dempués de la emisión de la so primer metá, ''Evangelion'' foi declaráu'l meyor anime dende ''[[Mobile Suit Gundam]]''.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Más tarde, la serie sería escoyida por un grupu de críticos xaponeses, ente los que se topaba [[Noboru Ishiguro]], como unu de los cuatro pilastres del anime.&lt;ref name=&quot;rev&quot; /&gt; Esto decidió d'alcuerdu a los criterios d'innovación, evaluación del impautu nel públicu y ésitu económicu de la serie.&lt;ref name=&quot;rev&quot; /&gt; N'ochobre de 2006, per mediu d'una encuesta realizada por [[Japan Media Arts Festival]] a la qu'asistieron 80 000 aficionaos, ''Evangelion'' foi designáu'l meyor anime de tolos tiempos.&lt;ref name=&quot;favoritu1&quot; /&gt; Poco dempués [[TV Asahi]] emitió una llista de los 100 meyores animes de tolos tiempos d'alcuerdu a una encuesta en llinia realizáu a los espectadores xaponeses, allugándose ''Evangelion'' nel segundu llugar, depués de ''[[Fullmetal Alchemist]]''.&lt;ref name=&quot;favoritu2&quot; /&gt;

=== Interpretaciones ===
El críticu cultural xaponés [[Hiroki Azuma]] destacó les figures de los [[Ánxeles de Neon Genesis Evangelion|ánxeles]] como la materialización d'un mieu irracional, y [[Rei Ayanami|Rei]] como la encarnación de la frialdá de la ciencia moderna, especialmente nel terrén de los llaboratorios. Esto ye sustancial nel contestu de la serie, onde'l [[mieu]] inxustificáu y la frialdá de la ciencia desempeñen un papel importante. Asina, la serie amuesa diversos problemes sociales con eses carauterístiques. Según Azuma, ''Evangelion'' significó una renacencia pal anime; Anno superara les normes establecíes na so era, y revelara una direición dafechu distinta. Ello ye que na serie de Anno tamién hai una muerte y renacencia.&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Otros críticos señalaron, ente otres coses, que los ánxeles son interpretaos como figures paternes, que representaríen l'odiu de Shinji escontra'l so padre, ente que los EVA son identificaos como maternales, por cuenta de la presencia de les madres de [[Shinji Ikari|Shinji]] y [[Asuka Langley Sōryū|Asuka]] dientro d'ellos. La inmersión de los pilotos en [[LCL]] dientro de los EVA ye vistu como una alegoría del [[embaranzu]] y el [[partu]] al comparalo cola figura maternal antes mentada de los EVA.&lt;ref name=&quot;napier96&quot;&gt;{{cita llibru|apellíos=Napier|nome=Susan J.|enllaceautor=Susan Napier|títulu=Anime from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation|url=https://archive.org/details/animefromakirato00napi|fechaaccesu=7 d'ochobre de 2010|idioma=inglés|añu=2001|editorial=Palgrave MacMillan|isbn=0-312-23863-0}}&lt;/ref&gt;

=== Impautu ===
Dalgunos ven na serie un importante puntu d'inflexón na hestoria del anime y la cultura ''[[otaku]]'', anque esta opinión nun ye universalmente aceptada.&lt;ref name=&quot;kings&quot; /&gt; Hideaki Anno siguió usando delles téuniques emplegaes en ''Neon Genesis Evangelion'', como'l montaxe d'imáxenes y testu, nos sos siguientes trabayos,&lt;ref name=&quot;EvaDrazen&quot; /&gt; como la serie de televisión ''[[Kareshi Kanojo non Jijo]]'' de 1998 y la película de 1999 ''[[Love and Pop]]''. Tamién, el compositor [[Shiro Sagisu]] usó pieces del so trabayu en ''Evangelion'' pa otres series, como ''[[Bayside Shakedown]]''. Respectu al estudiu [[Gainax]], que travesaba dificultaes económiques, l'ésitu de ''Evangelion'' traxo un ingresu estable al traviés de la venta de ''[[merchandising]]''.&lt;ref name=&quot;notenki&quot;&gt;Yasuhiro Takeda: ''The Notenki Memoirs - Studio Gainax and the Man who created Evangelion''. ADV Manga, 2005&lt;/ref&gt;

En Xapón publicáronse dellos llibros apurriendo información básica sobre la serie, la so [[arquiteutura]] y [[inxeniería]], o'l so diseñu y fonderada psicolóxica. Amás foi publicada una serie de ''[[dōjinshi]]s'' y adautaciones d'otros artistes.&lt;ref name=&quot;Books&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.evamonkey.com/writings_horn13.php|títulu=Carl Horn's Viz Media Edition|fechaaccesu=3 d'abril de 2010|apellíu=Horn|nome=Carl|formatu=Páxina web |editorial=EvaMonkey|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; El críticu lliterariu [[Hiroki Azuma]] describió l'efeutu de ''Evangelion'' como un shock pa los aficionaos del anime, según el restu de los espectadores. ''Neon Genesis Evangelion'' foi más allá de les series anteriores y produció un gran acontecimientu. Azuma atribuyó l'ésitu a una animación detallada y d'alta calidá, según el fechu de que la serie pon de manifiestu diversos problemes sociales. Anno usó una serie de nueves téuniques narratives que dieron al anime, que se topaba, según Azuma, nun contestu infértil, un nuevu impulsu. La calidá de l'aición llanzó tamién a la fama la maña como autor de [[Hideaki Anno]].&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; Según Azuma, la llegada de ''Neon Genesis Evangelion'' en 1995 produció una división na industria del anime. A partir d'entós, ''Evangelion'' caltúvose imbatida nesti papel divisivo mientres diez años.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/convention/2005/substantive-images|títulu=Interview with Hiroki Azuma|fechaaccesu=15 de febreru de 2010|fecha=avientu de 2007|formatu=Páxina web |editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; La serie contribuyó a un mayor interés per parte del públicu adultu escontra l'anime; amás, provocó que los fanes que s'alloñaren del anime a principios de la década de 1990 recuperaren el so interés.&lt;ref name=&quot;SadaAnimerica&quot; /&gt; En [[Xapón]], la puxanza de la serie anició ya inspiró la creación d'otros animes, como ''[[Sōkyū non Fafner]]'',&lt;ref name=&quot;rev&quot; /&gt; ''[[Cowboy Bebop]]'', ''[[Blue Submarine Non. 6]]'', ''[[Kidō Senkan Nadeshiko]]'' y ''[[Gasaraki]]''. En resume, ''Evangelion'' produció una crecedera na industria del anime.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot; /&gt;

==== Impautu n'Estaos Xuníos ====
La serie foi bien esitosa n'[[Estaos Xuníos]] y entá ye bien conocida nos círculos de fans d'esi país.&lt;ref name=&quot;tsurumaki&quot; /&gt; Acordies con Manga Entertainment, la serie ruempe la tradición d'hestories yá esistentes nel [[anime]], y por tanto abre nueves posibilidaes pal xéneru. Pa ellos, Hideaki Anno revolucionó'l xéneru ''[[mecha (robot)|mecha]]'' y sacar d'un llamáu «paralís psicolóxicu». El gran númberu de fanes n'América y Xapón demuestra la importancia del trabayu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2002-11-08/manga-criticizes-newtype|títulu=Manga Criticizes Newtype|fechaaccesu=3 d'abril de 2010|fecha=11 d'agostu de 2002|mes=Agostu|formatu=Páxina web |editorial=[[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; La serie contribuyó significativamente a que la emisión d'anime n'[[Estaos Xuníos]] aumentara.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot; /&gt;

Susan J. Napier afirmó que Evangelion, xunto con ''[[Mononoke Hime]]'' y ''[[Ghost in the Shell]]'', da una imaxe bien intelectual avera del anime. La serie ye compatible con otros trabayos del anime empobinaos escontra un públicu adultu na década de 1990.&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt; Evangelion ye definíu como una deconstrucción del xéneru ''mecha'', por carauterístiques tales como'l mozu protagonista, enemigos malvaos y un futuru próximu con alta teunoloxía que dexa al espectador confundíu. Asina, yá na primer llucha de Shinji contra un ánxel amuésase una mecánica de mieu inusual: el combate nun ye un espectáculu visual, yá que tien una decoración senciella, y Shinji nun usa armes d'alta teunoloxía, sinón básicamente un gran cuchiellu. La resultancia final decepcionó a munchos espectadores por cuenta de la falta d'aición y efeutos, pero sicasí les escenes ufierten un psicoanálisis del personaxe principal, [[Shinji Ikari]], según una fonderada personal y psicolóxico. Mientres la serie, les escenes con poca aición tomen un significáu especial, el de sofitar la parte psicolóxica de la trama.&lt;ref name=&quot;napier210&quot; /&gt; Les escenes de violencia, pela so parte, fueron más brutales que na animación habitual.&lt;ref name=&quot;napier96&quot; /&gt; Según ''Anime Encyclopedia'' Evangelion non solo ye la serie más influyente del anime, sinón que tamién crea la ilusión de tener un significáu más fondu independientemente de la fondura de les sos revisiones.&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot; /&gt;

== Influencia cultural ==

=== Nel anime ===
Dende'l periodu de 1984 hasta la creación de ''Evangelion'', animar más aclamaos teníen un estilu, en ciertu mou, alloñáu de lo habitual nel xéneru. Por casu, el trabayu de [[Hayao Miyazaki]] en ''[[Tonari no Totoro]]'' (1988) y otros trabayos fueron obrar clave, ente que ''[[Akira (película de 1988)|Akira]]'' (1988) tuvo basada nel estilu de los [[Cómic norteamericanu|cómics norteamericanos]].&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; A tou ello, el direutor [[Mamoru Oshii]] dixo que, nes pallabres de [[Hiroki Azuma]], «naide quería ver más de lo mesmo».&lt;ref name=&quot;Azuma&quot; /&gt; ''Evangelion'', sicasí, amuesa la reversión d'esti enclín.

Según ''Evangelion'' foi influyida por otros trabayos, esti convirtióse nun elementu básicu na ficción xaponesa. La naturaleza de la serie marcó un finxu pol sentíu psicolóxicu y sofisticáu, que foi recoyíu por otros animes, como ''[[Shōjo Kakumei Utena]]'' (1997) que, al igual que Evangelion, centrar nun mundu camudáu que podría sobrevenir. L'anime ''[[Kareshi Kanojo non Jijō]]'' (1998) tamién foi dirixíu por [[Hideaki Anno]], usando les mesmes téuniques de ''[[ripping-apart]]'' —alternando fotografíes del mundu real coles imáxenes animaes— y retrató los conflictos psicolóxicos de la mesma manera, anque los distintos dispositivos de cine remontar a obres anteriores a Evangelion, por casu, les obres d'[[Osamu Tezuka]].&lt;ref&gt;«L'estáu d'ánimu del protagonista de 14 años de ''Neon Genesis Evangelion'', Shinji Ikari, suel ser ilustráu col usu de fotografiar escenes de planu altu, tonos de color grises y apagaos y pasaxes que van de l'aición estrema a pasaxes de reflexón y apaciguadura, según primeros planos de la so cara.&lt;br /&gt;(Pero, como esplica Brophy, la innovación, nun ye la primera de Neon Genesis - a finales de 1940 el xaponés dibuxante Osama Tezuka emprestó les téuniques artístiques del [[espresionismu alemán]] na so versión de cuatro dibujo volume de [[Fiodor Dostoievsky|Dostoievski]] [[Crime y Castigu]].)» The Age (Melbourne, Australia) 14 de xineru de 1999 Thursday Late Edition «Orient expressive». por David M. Walker GREEN GUIDE; Pg. 23&lt;/ref&gt;

''Neon Genesis Evangelion'' tamién camudó radicalmente l'estilu de los clásicos robots xigantes [[Mecha (robot)|mecha]] del xéneru xaponés del mesmu nome. Enantes, como en ''[[Mazinger Z]]'', ''[[Kotetsu Jeeg]]'', ''[[Mobile Suit Gundam]]'' y otres series de los años 1970 y 1980, los robots yeren presentaos como traxes mecánicos «pesaos». ''Evangelion'' introdució los sos rápidos y elegantes EVA como [[humanoides]] [[Compuestu orgánicu|orgánicos]] xigantes, faciendo un notable contraste colos diseños de meches del pasáu. Ello ye que l'estilu establecío y creao por ''Evangelion'' volvióse más común dende'l so llanzamientu, anque series como ''[[The King of Braves GaoGaiGar]]'' siguen col antiguu estilu. ''[[RahXephon]]'', un programa con diseños inspiraos nes meches de los años 70,&lt;ref name=&quot;ntusabuchi&quot;&gt;{{cita publicación| apellíu=Wong|nome=Amos|enllaceautor=Amos Wong| añu = 2003 | mes = febreru | títulu = Entrevista con Yutaka Izubuchi | publicación = Newtype USA | volume = 2 | númberu = 2 | páxines = 14–15 | id = {{ISSN|1541-4817}} }}&lt;/ref&gt; foi comparáu con Evangelion por munchos encuestaos de fala inglesa.&lt;ref name=&quot;damngophers&quot;&gt;{{cita publicación |url=http://www.animefringe.com/magacín/02.09/feature/4/index.php3 |títulu=Feature: Animefringe Coverage: RahXephon |fechaaccesu=13 d'agostu de 2006 |apellíu=Hong |nome=En |añu=2002 |mes=setiembre |publicación=Animefringe |id={{ISSN|17053692}} }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rah_ann_7&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.animenewsnetwork.com/reviews/display.php?id=566 |títulu=RahXephon DVD 7: Crescendo |fechaaccesu=13 d'agostu de 2006 |apellíu=Bertschy |nome=Zac |fecha=12 de xineru de 2004| obra= [[Anime News Network]]|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://animenation.net/news/askjohn.php?id=549 |títulu=Is RahXephon an Evangelion copy? |fechaaccesu=13 d'agostu de 2006 |apellíu=Oppliger |nome=John |enllaceautor=John Oppliger |fecha=20 d'agostu de 2002 |idioma=inglés |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20070114051622/http://www.animenation.net/news/askjohn.php?id=549 |fechaarchivu=2007-01-14 }}&lt;/ref&gt; Por ello, ''Evangelion'' ye xeneralmente considerada como una parte vital del xéneru de [[ciencia ficción]], pola so llucha psicolóxica&lt;ref group=&quot;n.&quot;&gt;«Anque les escenes de combate son impresionantes y de gran imaxinación pal xéneru, lo que fai que ''Evangelion'' sía realmente novedosu son les lluches psicolóxiques nes que los personaxes participen. Estes lluches son al empar amplia y emocionalmente agotadores. Preséntense tamién con una sofisticación psicoanalítica sorprendente, una y bones los personaxes intenten enfrentase al so propiu conflictu internu, les sos problemátiques rellaciones colos demás y, a lo último, la so rellación coles formes más remotes de la realidá, esto ye, los EVA con que se debe sincronizar y los misteriosos Ánxeles, que presenten un enigma representáu en términos de lo que paez ser un conceutu gnósticu cristianu o seique apocalíptico» {{harv|Napier|2002|p= 425}}.&lt;/ref&gt; y [[simbolismu]] [[metafísicu]].&lt;ref name=&quot;Kh&quot;&gt;{{cita web|url=http://www.kheper.net/topics/scifi/grading.html|títulu=Grading SF for Realism|fechaaccesu=29 d'agostu de 2009| obra= Kheper.net|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

=== Na cultura popular ===
''Neon Genesis Evangelion'' foi frecuentemente asonsañáu y explícitamente referenciáu en dellos otros animes, videoxuegos y series de la cultura popular. Por casu, nel anime ''[[Keroro Gunso]]'' fáense incontables parodies a ''Evangelion'', yá que el so autor, [[Mine Yoshizaki]], foi'l creador de les figures conmemorativas del décimu aniversariu de Gainax, ''Angel Chromosome XX''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.gainax.co.jp/goods/angel_xx/package.html|títulu=Gainax Angel Chromosome XX|editorial=Gainax.co|fechaaccesu=23 de setiembre de 2010}}&lt;/ref&gt; Na web, numberosos [[webcómic|webcomics]], tales como ''Punks and Nerds'', ufierten tributos a ''Evangelion''.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://original.punksandnerds.com/d/20051202.html|títulu=If Shinji had a spine|fecha=2 d'avientu de 2005|obra=Punks and Nerds|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20160304102108/http://original.punksandnerds.com/d/20051202.html|fechaarchivu=2016-03-04}}&lt;/ref&gt; El mesmu Anno fixo una parodia de ''Evangelion'', incluyendo na banda sonora de la serie un [[audiu drama]] llamáu «After of the End» onde personaxes y productores axúntense y falen, rompiendo alegremente la [[cuarta paré]], alrodiu de producir otru capítulu.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.evamonkey.com|títulu=www.evamonkey.com / addition_audiu_drama.php|fechaaccesu= 17 de marzu de 2007|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

''Evangelion'' tamién foi mentáu na cultura popular d'[[Estaos Xuníos]]. Na película de 2002 ''[[Semeyes d'una obsesión]]'', protagonizada por [[Robin Williams]], el personaxe de [[Dylan Smith]] diz al so padre que-y merque la figura d'aición del EVA-05, y el personaxe de Williams dar de baldre más tarde. El xuguete formaba parte de la coleición personal de Williams, que declaró ser fan de la serie.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.tv.com/robin-williams/person/888/trivia.html|títulu=Trivia sobre Robin Williams|editorial=TV.com|fechaaccesu=23 de setiembre de 2010|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110722100101/http://www.tv.com/robin-williams/person/888/trivia.html|fechaarchivu=2011-07-22}}&lt;/ref&gt; Amás, n'unu de los boletinos de [[Gwyneth Paltrow]] na páxina web del ''[[The Huffington Post]]'', el direutor [[Wes Anderson]] asitió a ''Neon Genesis Evangelion'' nel top 5 de los sos entretenimientos favoritos,&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.huffingtonpost.com/2009/03/12/gwyneth-paltrows-favorite_n_174428.html |títulu=Gwyneth Paltrow's Favorite Movies (Plus Spielberg's, Wes Anderson's &amp; More) |apellíu=Paltrow|nome=Gwyneth|fecha=12 d'abril de 2009|fechaaccesu=7 de marzu de 2012|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; ente qu'[[IGN (sitiu web)|IGN]] asitiar nel décimu puestu de la llista «Top 100 Animated Series» de xineru de 2009, siendo'l ''anime'' más altu de la llista.&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://tv.ign.com/top-100-animated-tv-series/10.html|títulu=10. Neon Genesis Evangelion|fechaaccesu=15 de febreru de 2009|fecha=14 de xineru de 2009|editorial=[[IGN (sitiu web)|IGN]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20110831065506/http://tv.ign.com/top-100-animated-tv-series/10.html|fechaarchivu=2011-08-31}}&lt;/ref&gt; Na película de 2008 ''[[The Day the Earth Stood Still (película de 2008)|The Day the Earth Stood Still]]'' puede trate una figura d'aición de la unidá 01 na habitación de Jacob. Tamién pueden trate delles figures d'aición d'EVA na habitación del fíu de Michael na película ''[[Michael Clayton]]''.

Les creaciones de los aficionaos de ''Evangelion'' fueron dende reinterpretaciones de dalguna escena hasta ampliaciones argumentales per mediu de ''[[fanfiction]]s'',&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.fanfiction.net/anime/Evangelion/ |títulu=Fanfiction.net |fechaaccesu=5 de xineru de 2010|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; tales como «Evangelion: Redeath» o «Reprise of Evangelion»;&lt;ref&gt;[http://www.fanfiction.net/s/2331616/1/The_Evangelion_of_Reprise ''Reprise of Evangelion'']&lt;/ref&gt; guiones;&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.eva-r.com/ |títulu=Neon Genesis Evangelion - Continuación fanfiction|editorial=Eva-r.com |fechaaccesu=1 de setiembre de 2008}}&lt;/ref&gt; y ''[[dōjinshi]]s'', como ''Re-take'' y ''Re-take After''.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Re-take y Re-take After: El final alternativu de Neon Genesis|url=http://cgnauta.blogspot.com/2007/07/re-take-y-re-take-after-el-final.html|fechaaccesu=31 d'agostu de 2013|obra=CGnauta blogue}}&lt;/ref&gt; La película de [[2013]] ''[[Pacific Rim]]'', dirixida por [[Guillermo del Toro]] y definida por ésti como un homenaxe a los xéneros [[Mecha (robot)|mecha]] y [[kaiju]], presenta fuertes influencies de ''Evangelion''. Ente elles atopen l'enfrentamientu ente humanos y bisarmes alienígenas, meches controlaos por conexones neurales, l'usu d'un líquidu similar al [[LCL]] p'aguiyar esta conexón, la llucha interior de los personaxes y les sos alcordances vitales, les rellaciones ente dalgunos d'ellos, y numberoses escenes y motivos concretos.&lt;ref name=&quot;Retell&quot;&gt;{{cita web|url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-57593836-1/is-pacific-rim-a-retelling-of-japanese-anime-evangelion/|títulu=Is 'Pacific Rim' a retelling of Japanese anime 'Evangelion'?|fechaaccesu=19 de setiembre de 2013|fecha=16 de xunetu de 2013|editorial=C.net News|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt; A pesar d'ello, tantu Del Toro como'l guionista Travis Beacham negaron haber vistu ''Evangelion'' antes de concebir la película, y afirmaron que ''Pacific Rim'' nun taba basada nun solu anime, sinón en dellos dientro d'esi xéneru.&lt;ref name=&quot;Retell&quot; /&gt; [[Yoshiyuki Sadamoto]], diseñador de personaxes de ''Evangelion'', allabó los efeutos visuales de la película y la eleición de los sos homenaxes, pero nun fixo comentarios sobre les paecencies.&lt;ref name=&quot;Wall&quot;&gt;{{cita web|url=http://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/07/11/america-japan-and-the-giant-robots-they-both-love/|títulu=America, Japan and the Giant Robots They Both Love|fechaaccesu=19 de setiembre de 2013|apellíu=Yang|nome=Jeff|fecha=11 de xunetu de 2013|editorial=C.net News|idioma=inglés}}&lt;/ref&gt;

== Notes ==
{{llistaref|group=n.}}

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Bibliografía ==
* Patrick Drazen: ''Evangelion''; in ''Anime Explosion! – The What? Why? &amp; Wow! of Japanese Animation''. Stone Bridge Press, 2002.
* Susan J. Napier: ''Anime from Akira to Princess Mononoke: Experiencing Contemporary Japanese Animation''. Palgrave, 2001.
* Hiroshi Yamaguchi: ''2015: The Last Year of Ryoji Kaji''. [[Newtype]]
* Kaichiro Morikawa: ''The Evangelion Style''.
* Ikuto Yamashita y Seiji Kio: ''Sore wo nasumono - Neon Genesis Evangelion Concept Design Works''.
* Yoshiyuki Sadamoto: ''Neon Genesis Evangelion Artbook. 100% New Type Collection''. Carlsen Verlag, 2001.
* {{cita web | apellíu = AZUMA | nome = Hiroki | enllaceautor = Hiroki Azuma | url = http://www.ntticc.or.jp/pub/ic_mag/ic018/intercity/higashi_Y.html | títulu = Anime or Something Like it: Neon Genesis Evangelion | editorial= ''Intercommuncation'' 18 | fechaaccesu = 16 d'agostu de 2006}}
* {{cita llibru|apellíos=Fujie|nome=Kazuhisa|nome2=Martin|apellíos2=Foster|títulu=Neon Genesis Evangelion: The Unofficial Guide|url=https://archive.org/details/neongenesisevang0000kazu|añu=2004|editorial=DH Publishing, Inc.|allugamientu=Tokyo, Japan; impresu n'O.S.|isbn=0-9745961-4-0}}
* {{cita publicación |apellíu=Napier |nome=Susan J. |añu=2002 |mes=payares |títulu=When the Machines Stop: Fantasy, Reality, and Terminal Identity in ''Neon Genesis Evangelion'' and ''Serial Experiments Lain'' |publicación=Science Fiction Studies |volume=29 |númberu=88 |páxines=418–435 |issn=00917729 |url=http://www.depauw.edu/sfs/abstracts/a88.htm#Napier |fechaaccesu=4 d'abril de 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611205327/http://www.depauw.edu/sfs/abstracts/a88.htm#Napier |archivedate=2007-06-11 }}
* {{cita llibru|apellíos=Takeda|nome=Yasuhiro|enllaceautor=Yasuhiro Takeda|coautores=Yu Sugitani, Yasuhiro Kamimura, Takayoshi Miwa; translated by Javier López, Jack Wiedrick, Brendan Frayne, Kay Bertrand, Gina Koerner, Hiroaki Fukuda, y Sheridan Jacobs|títulu=The Notenki memoirs: studio Gainax and the men who created Evangelion|añu=2002, 2005|editorial=ADV Manga|páxines=190|isbn=1-4139-0234-0}}
* {{cita publicación |apellíu=Wong |nome=Amo |añu=1996 |mes=|títulu=Entrevista con Hideaki Anno, direutor de 'Neon Genesis Evangelion' |publicación=Aerial Magacín |url=http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090124021741/http://www.aoianime.hu/evangelion/index.php?page=interanno |fechaarchivu=24 de xineru de 2009 |fechaaccesu=9 de marzu de 2012}}
* {{cita llibru|apellíu=Takeda|nome=Yasuhiro|títulu={{nihongo|L'autobiografía de [[Yasuhiro Takeda|Notenki]]: L'estudiu [[Gainax]] y los homes que crearon a Evangelion|のーてんき通信: エヴァンゲリオンを創った男たち|Nōtenki tsūshin : ebangerion o tsukutta otokotachi}}|añu=2002|mes=marzu|páxines=190|editorial=[[Wani Books]]|allugamientu=Tokiu|isbn=978-4847014079|idioma=xaponés}}
* {{cita llibru|apellíos=Takeda|nome=Yasuhiro|títulu=The [[Yasuhiro Takeda|Notenki]] Memoirs: Studio Gainax and the Men who created Evangelion|añu=2005|mes=mayu|añu-orixinal=Publicación orixinal 2002|editorial=ADV Manga|ubicación=San Francisco|isbn=978-1-41390-234-1|páxines=172|idioma=inglés}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat|Neon Genesis Evangelion}}
{{wikiquote}}
* [http://evangelion.co.jp/ Sitio web Oficial] {{ja}}
* [http://www.gainax.co.jp/anime/eva/ Sitiu web oficial en Gainax] {{ja}}
* [http://www.evastore.jp/ EvaStore], tienda oficial de ''Evangelion'' {{ja}}
* [http://www.animenewsnetwork.com/editorial/1998-09-09 «The Thin Veneer Known as ''Evangelion''»] y [http://www.animenewsnetwork.com/feature/2002-06-11 «Understanding ''Evangelion''»], ensayos en ''Anime News Network''.


{{Tradubot|Neon Genesis Evangelion}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Neon Genesis Evangelion| ]]
[[Categoría:Anime con guión orixinal]]
[[Categoría:Anime de 1995]]
[[Categoría:Manga de 1995]]


[[Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos]]</text>
      <sha1>nezxrzr0v470el9z0hoq7twzxsnasmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DYLYN</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150561</id>
    <revision>
      <id>4527022</id>
      <parentid>4033447</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2270" sha1="8f45jxf67p773gb6re0rgq2xr0mk35e" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Guinevere''' {{nym}} ye una [[cantante]] d'Estaos Xuníos,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.thisisguinevere.com/about/|títulu=BIO|idioma=inglés|obra=Thisisguinevere.com|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141008162713/http://www.thisisguinevere.com/about/|fechaarchivu=8 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; que saltó a la fama con nel senciellu «[[Fly Away (cantar de Guinevere)|Fly Away]]» cola collaboración del [[productor musical|productor]] [[Canadá|canadianu]] [[Cirkut]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.axs.com/with-zombies-and-attitude-guinevere-is-a-different-kind-of-pop-singer-17105|títulu=With zombies and attitude, Guinevere is a different kind of pop singer|idioma=inglés|obra=Axs.com|fecha=19 d'agostu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.nbcchicago.com/news/local/Pop-Singer-Attends-Brother-Rice-Seniors-Prom-258973211.html|títulu=Pop Singer Attends Brother Rice Senior's Prom|idioma=inglés|obra=[[NBC]]|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.examiner.com/article/guinevere-is-not-your-average-pop-singer|títulu=Guinevere is not your average pop singer|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=11 de payares de 2013|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://patch.com/illinois/beverly-mtgreenwood/pop-singer-guinevere-surprises-brother-rice-senior-wth-a date-on-prom-night#.VCLkUfl5NS0|títulu=Pop Singer Guinevere Surprises Brother Rice Senior with a Date on Prom Night|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;

== Discografía ==
=== Senciellos ===
* 2012: «[[Crazy Crazy]]»
* 2012: «[[Ran for My Life]]»
* 2013: «[[Fly Away (cantar de Guinevere)|Fly Away]]»

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}
{{Páxina web|thisisguinevere.com}}
{{Facebook|thisisguinevere}}
{{Twitter|thisisguinevere}}
{{Instagram|thisisguinevere}}
* {{Discogs artista|Guinevere}}


{{Tradubot|Guinevere}}

[[Categoría:Cantantes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes de pop d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>8f45jxf67p773gb6re0rgq2xr0mk35e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527024</id>
      <parentid>4527022</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Limotecariu treslladó la páxina &quot;[[Guinevere]]&quot; a &quot;[[DYLYN]]&quot;: cambiu de nome artíctucu d'esta cantante</comment>
      <origin>4527022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2270" sha1="8f45jxf67p773gb6re0rgq2xr0mk35e" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Guinevere''' {{nym}} ye una [[cantante]] d'Estaos Xuníos,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.thisisguinevere.com/about/|títulu=BIO|idioma=inglés|obra=Thisisguinevere.com|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141008162713/http://www.thisisguinevere.com/about/|fechaarchivu=8 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; que saltó a la fama con nel senciellu «[[Fly Away (cantar de Guinevere)|Fly Away]]» cola collaboración del [[productor musical|productor]] [[Canadá|canadianu]] [[Cirkut]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.axs.com/with-zombies-and-attitude-guinevere-is-a-different-kind-of-pop-singer-17105|títulu=With zombies and attitude, Guinevere is a different kind of pop singer|idioma=inglés|obra=Axs.com|fecha=19 d'agostu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.nbcchicago.com/news/local/Pop-Singer-Attends-Brother-Rice-Seniors-Prom-258973211.html|títulu=Pop Singer Attends Brother Rice Senior's Prom|idioma=inglés|obra=[[NBC]]|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.examiner.com/article/guinevere-is-not-your-average-pop-singer|títulu=Guinevere is not your average pop singer|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=11 de payares de 2013|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://patch.com/illinois/beverly-mtgreenwood/pop-singer-guinevere-surprises-brother-rice-senior-wth-a date-on-prom-night#.VCLkUfl5NS0|títulu=Pop Singer Guinevere Surprises Brother Rice Senior with a Date on Prom Night|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;

== Discografía ==
=== Senciellos ===
* 2012: «[[Crazy Crazy]]»
* 2012: «[[Ran for My Life]]»
* 2013: «[[Fly Away (cantar de Guinevere)|Fly Away]]»

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}
{{Páxina web|thisisguinevere.com}}
{{Facebook|thisisguinevere}}
{{Twitter|thisisguinevere}}
{{Instagram|thisisguinevere}}
* {{Discogs artista|Guinevere}}


{{Tradubot|Guinevere}}

[[Categoría:Cantantes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes de pop d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>8f45jxf67p773gb6re0rgq2xr0mk35e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527026</id>
      <parentid>4527024</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="4flwdo511fp9h4k1sdz8gt831yu95hg" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Gwendolyn Lewis''', conocida artísticamente como '''DYLYN''' (anteriormente como '''Guinevere''')&lt;ref&gt;[https://yorkcalling.co.uk/2025/05/12/dylyn-embraces-highs-and-lows-for-new-rock-ep/]&lt;/ref&gt; {{nym}} ye una [[cantante]] d'Estaos Xuníos,&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.thisisguinevere.com/about/|títulu=BIO|idioma=inglés|obra=Thisisguinevere.com|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141008162713/http://www.thisisguinevere.com/about/|fechaarchivu=8 d'ochobre de 2014}}&lt;/ref&gt; que saltó a la fama con nel cenciellu «[[Fly Away (cantar de DYLYN)|Fly Away]]» cola collaboración del [[productor musical|productor]] [[Canadá|canadianu]] [[Cirkut]].&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.axs.com/with-zombies-and-attitude-guinevere-is-a-different-kind-of-pop-singer-17105|títulu=With zombies and attitude, Guinevere is a different kind of pop singer|idioma=inglés|obra=Axs.com|fecha=19 d'agostu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.nbcchicago.com/news/local/Pop-Singer-Attends-Brother-Rice-Seniors-Prom-258973211.html|títulu=Pop Singer Attends Brother Rice Senior's Prom|idioma=inglés|obra=[[NBC]]|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.examiner.com/article/guinevere-is-not-your-average-pop-singer|títulu=Guinevere is not your average pop singer|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=11 de payares de 2013|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://patch.com/illinois/beverly-mtgreenwood/pop-singer-guinevere-surprises-brother-rice-senior-wth-a date-on-prom-night#.VCLkUfl5NS0|títulu=Pop Singer Guinevere Surprises Brother Rice Senior with a Date on Prom Night|idioma=inglés|obra=Patch.com|fecha=12 de mayu de 2014|fechaaccesu=24 de setiembre de 2014}}&lt;/ref&gt;

== Discografía ==
=== Cenciellos ===
* 2012: «[[Crazy Crazy]]»
* 2012: «[[Ran for My Life]]»
* 2013: «[[Fly Away (cantar de DYLYN)|Fly Away]]»

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commons}}
{{Páxina web|thisisguinevere.com}}
{{Facebook|thisisguinevere}}
{{Twitter|thisisguinevere}}
{{Instagram|thisisguinevere}}
* {{Discogs artista|Guinevere}}

{{Tradubot|Guinevere}}

[[Categoría:Cantantes d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes de pop d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes n'inglés]]
[[Categoría:Wikipedia:Mantenimientu:Persones ensin plantía NF]]</text>
      <sha1>4flwdo511fp9h4k1sdz8gt831yu95hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Havilland Canada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151202</id>
    <revision>
      <id>4527027</id>
      <parentid>3841572</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2142" sha1="7lsqomxq0qct4gu8hb5nqxzs946u3t7" xml:space="preserve">{{Títulu en minúscula}}
{{Organización}}

La '''de Havilland Aircraft of Canada Ltd.''' foi una compañía [[Canadá|canadiana]], diseñadora y fabricante de productos aeronáuticos, asitiada na ciudá de [[Toronto]], [[Ontario]]. La compañía foi fundada nel añu [[1928]], pol fabricante [[Reinu Xuníu|británicu]] [[de Havilland|de Havilland Aircraft Company]], pa la fabricación del modelu [[de Havilland DH.60 Moth|DH.60 Moth]], destináu a sirvir d'aeronave d'entrenamientu pa los pilotos canadianos. 

Dempués de la [[Segunda Guerra Mundial]], de Havilland Canada empezó la fabricación de les sos propies aeronaves.&lt;ref&gt;[http://www.globalsecurity.org/military/world/canada/de-havilland.htm de Havilland Canada en GlobalSecurity.org]&lt;/ref&gt; Mientres los [[años 1980]] de Havilland Canada tuvo controlada por [[Boeing]]. Tres diversos problemes, acabó en manes de [[Bombardier]], que se fixo cola compañía nel añu [[1992]]. Bombardier siguió cola producción del DHC-8, ente que vendió los derechos de fabricación de les aeronaves diseñaes enantes pola compañía (DHC-1 hasta'l DHC-7) a [[Viking Air]].

== Modelos fabricaos ==
[[Ficheru:WestCoastAirFloatplane.jpg|thumb|[[De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter|DHC-6 Twin Otter]].]]
* [[De Havilland Canada DHC-1 Chipmunk|DHC-1 Chipmunk]]
* [[De Havilland Canada DHC-2 Beaver|DHC-2 Beaver]]
* [[De Havilland Canada DHC-3 Otter|DHC-3 Otter]]
* [[De Havilland Canada DHC-4 Caribou|DHC-4 Caribou]]
* [[De Havilland Canada DHC-5 Buffalo|DHC-5 Buffalo]]
* [[De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter|DHC-6 Twin Otter]]
* [[De Havilland Canada DHC-7 Dash 7|DHC-7 Dash 7]]
* [[De Havilland Canada DHC-8 Dash 8|DHC-8 Dash 8]]

== Ver tamién ==
*[[de Havilland]]
*[[de Havilland Australia]]
*[[Avro Canada]]
*[[Bombardier]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [https://web.archive.org/web/20101129121110/http://shanaberger.com/dehavillandca.htm de Havilland Canada]


{{Tradubot|de Havilland Canada}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Fabricantes d'aeronaves de Canadá]]
[[Categoría:Empreses de Canadá]]
[[Categoría:Empreses de defensa de Canadá]]</text>
      <sha1>7lsqomxq0qct4gu8hb5nqxzs946u3t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patricia Barber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152954</id>
    <revision>
      <id>4527101</id>
      <parentid>4444663</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4609" sha1="8imum7l25alewjj8p7p0x6gyqxfb1vn" xml:space="preserve">{{referencies|t=20120221|música}}
{{persona}}
'''Patricia Barber''' {{nym}} ye una cantante, pianista y compositora d'Estaos Xuníos de [[jazz]]. Trátase d'una de les voces jazzísticas más aclamaes pola crítica dende finales del sieglu XX.

== Trayeutoria ==
Ye fía de músicos: un antiguu componente de la orquesta de [[Glenn Miller]], Floyd 'Shim' Barber, y una cantante de blues. Estudia [[pianu]] clásicu y [[psicoloxía]] na Universidá d'[[Iowa]]. Dempués d'un periodu de deprendimientu en locales de [[Chicago]], en 1984 consigue actuar cinco nueches mientres la selmana nuna afamada sala de Chicago, el ''Gold Star Sardine Chigre''. En 1988 foi convidada a tocar nel Chicago Jazz Festival y nel North Sea Jazz Festival, en 1989. En 1992 empezó a grabar pal sellu [[Blue Note Records|Blue Note]].

Ente les sos grabaciones habría que destacar Split (1989), Distortion of Love (1992), Cafe Blue (1994 ), Modern Cool (1998), Companion (1999) el so primer álbum grabáu en vivu, nel Club Green Hill de Chicago y Night Club (2000). Depués siguiéronlu Trate (2002) y Live: A Fortnight In France (2004).

El discu &quot;''Café Blue''&quot; (1994), supón-y el premiu a la meyor vocalista femenina del añu dau pola revista de jazz:&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.apoloybaco.com/jazz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1651&amp;Itemid=277|títulu=Patricia Barber|fechaaccesu=20 d'abril de 2017|idioma=es-es|sitiuweb=Apolo y Baco El Jazz|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190921193939/http://www.apoloybaco.com/jazz/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1651&amp;Itemid=277|fechaarchivu=2019-09-21}}&lt;/ref&gt; &quot;[[Down Beat]]&quot;. En 1998 graba'l so discu ''Modern Cool'', col que s'asitia en top 10 de les llistes de [[Billboard Hot 100|Billboard]], y la revista de jazz Down Beat, concéde-y cinco estrelles.

''Mythologies'' (2006) ta inspiráu nes ''Metamorfosis'' d'Ovidio. El so proyeutu, ''The Cole Porter Mix'' (2008) ye un discu nel cual alterna les adautaciones d'unu de los sos compositores de referencia con composiciones propies qu'aguanten perfectamente la comparanza con unu de los nomes esenciales del ''american songbook''.

L'estilu de Patricia Barber alloñar de la corriente convencional d'aproximamientu ente [[jazz]] y [[pop]] (anque gusta d'afaer al [[jazz]] composiciones del [[pop]]), y apueste pol riesgu y la innovación al traviés de la improvisación y de la ellaboración del so propiu material. La so carauterística más definitoria ye la so voz: escura, grave, y cercana a la d'un altu. La so música carauterizar por presentar una atmósfera introspectiva, pausada, minimalista, y bien atenta al [[ritmu]] y a la [[melodía]]. De la so voz, escura y grave, corresponder a la d'una cantante de cabaré,&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://www.theproject.es/es/c-413/PATRICIA-BARBER-QUARTET|títulu=TheProject {{!}} PATRICIA BARBER QUARTET|fechaaccesu=20 d'abril de 2017|apellíu=http://www.theproject.es|nome=TheProject -|sitiuweb=www.theproject.es|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200923160314/https://www.theproject.es/es/c-413/PATRICIA-BARBER-QUARTET|fechaarchivu=2020-09-23}}&lt;/ref&gt; y los sos testos son d'una gran valía lliteraria, na llinia d'un poeta beat.

== Discografía ==
* En 1989 grabó un discu autoeditáu llamáu ''Split''.
* En 1992 graba'l so primer discu, ''A Distortion of Love'', para [[Verve]].
* En 1994, tres camudase al club ''Glenn Mill'', edita ''Café Blue'', que se ve compensáu col premiu a la meyor vocalista del añu pa la revista ''Donwbeat''. El discu presenta toles carauterístiques de la obra de Patricia Barber: una atmósfera musical introspectiva, estraña poles sos lletres, y de tempo lentu, pausáu; y una combinación de temes sofisticadamente accesibles y temes claramente vanguardistas, con numberosos instrumentos de percusión sutilmente tocaos pa crear un ambiente minimalista y nada convencional.

* El so afitamientu definitivu producir en 1998 con ''Modern Cool'': entra nel Top Ten de ''Billboard'' y llogra les meyores crítiques.

* ''Companion'', de 1999, ye'l so primer discu grabáu en direutu, na so propia ciudá.

* ''Night Club'' (2000).

* ''Trate'' (2003).

* ''Live: A Fortnight In France'': segundu discu grabáu en direutu (2004).

* ''Mythologies'' (2006).

* ''The Cole Porter Mix'' (2008).
* ''Smash'' (2013).

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces persona}}

{{NF|1955||Barber, Patricia}}

{{Tradubot|Patricia Barber}}
[[Categoría:Músicos y músiques de jazz d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Cantantes de jazz d'Estaos Xuníos]]
[[Categoría:Persones de Chicago]]</text>
      <sha1>8imum7l25alewjj8p7p0x6gyqxfb1vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153513</id>
    <revision>
      <id>4526997</id>
      <parentid>4358246</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="afw2xtns0zk6g6pyzr7dhovkoltcb6z" xml:space="preserve">{{Ficha de taxón
| ''Canis''
| image = Canis.jpg
| fossil_range = {{rangu fósil|9|0}} [[Miocenu]] - [[Recién]]
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Chordata]]
| subphylum = [[Vertebrata]]
| classis = [[Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Placentalia]]
| ordo = [[Carnivora]]
| subordo = [[Caniformia]]
| familia = [[Canidae]]
| genus = '''Canis'''
| genus_authority = [[Carlos Linneo|Linnaeus]], [[1758]]
| type_species = [[Canis lupus familiaris|Canis familiaris]]
| type_species_authority = Linnaeus, 1758
| subdivision_ranks = Especies
| subdivision =
*''[[Canis adustus]]''
*''[[Canis anthus]]''
*†''[[Canis apolloniensis]]''
*†''[[Canis armbrusteri]]''
*''[[Canis aureus]]''
*†''[[Canis cedazoensis]]''
*†''[[Canis dirus]]''
*†''[[Canis edwardii]]''
*†''[[Canis ferox]]''
*''[[Canis latrans]]''
*†''[[Canis lepophagus]]''
*''[[Canis lupus]]''
*''[[Canis lupus familiaris]]''
*''[[Canis mesomelas]]''
*†?''[[Canis primigenius]]''
*''[[Canis rufus]]''
*''[[Canis simensis]]''
}}

'''''Canis''''' ye un [[Xéneru (bioloxía)|xéneru]] de [[Mammalia|mamíferos]] [[Placentalia|placentarios]] de la [[Familia (bioloxía)|familia]] [[Canidae]], [[Orde (bioloxía)|orde]] de los [[Carnivora|carnívoros]], qu'inclúi los [[Canis lupus familiaris|perros]], [[Canis lupus|llobos]], [[Chacal|chacales]], [[Canis latrans|coyotes]] y dingos.

== Carauterístiques ==
Les especies de ''Canis'' amuesen una gran variedá de tamaños, dende los 75 kg que puede algamar ''C. lupus'' —entá ye más en [[Raza|races]] especialmente escoyíes, como'l [[gran danés]] o'l mastín napolitanu— hasta los 12 de ''C. mesomelas'' —considerablemente menos en variedaes doméstiques de perru, que dacuando nun superen el kilogramu. Sicasí, nun son infrecuentes les cruces cuando la fisonomía permite, lo que complicó considerablemente l'establecimientu de les rellaciones xenétiques de les distintes especies.

== Taxonomía ==
El númberu d'[[Especie|especies]] incluyíes nel xéneru Canis ye oxetu de disputes, si considerase al [[Canis lupus familiaris|perru]] y al dingo como [[Subespecie|subespecies]] de ''[[Canis lupus]] (llobu)'' o como especies en derechu propiu, y si considérense o non ''Canis rufus'' y ''Canis'' lycaon, dambes con duldes sobro la so validez. Según &quot;''Mammal Species of the World''&quot;, el xéneru ''Canis'' inclúi seis especies:&lt;ref&gt;Wilson, Don; Reeder, DeeAnn, eds. (2005). [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000696 «''Canis''»]. ''Mammal Species of the World'' (en inglés) (3ª edición). Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.). &lt;small&gt;[[ISBN]]&amp;nbsp;978-0-8018-8221-0&lt;/small&gt;.{{MSW3|id=14000696|heading=''Canis''}}&lt;/ref&gt;

* ''[[Canis adustus]]'' - chacal rayáu
* ''[[Canis anthus]]'' - llobu africanu
* ''[[Canis aureus]]'' - chacal doráu
* ''[[Canis latrans]]'' - coyote
* ''[[Canis lupus]]'' - incluyendo 37 subespecies, ente les que destaquen:
** ''C. l. lupus'' - llobu común o llobu euroasiático
** ''[[Canis lupus familiaris|C. l. familiaris]]'' - perru
** ''C. l. dingo'' - dingo
* ''[[Canis mesomelas]]'' - chacal común
* ''[[Canis simensis]]'' - llobu d'Etiopía

El ''Canis rufus'' y el ''Canis lycaon'' son consideraos como subespecies de ''[[Canis lupus]]''.

== Referencies ==
{{llistaref}}
{{wikispecies}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xéneros de mamíferos]]
[[Categoría:Wikipedia:Revisar traducción]]</text>
      <sha1>afw2xtns0zk6g6pyzr7dhovkoltcb6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monique Ganderton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153894</id>
    <revision>
      <id>4526968</id>
      <parentid>4471176</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="1fb4c62679zx7n4je8tpwxdhra1muja" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Monique Ganderton''' {{nym}} ye una [[actriz]] y [[doble de riesgu]] [[canadianu]] de cine y televisión.

== Biografía ==
Ganderton nació en [[Edmonton]], [[Alberta]]. Empecipiar nel mundu del modelaje antes de convertise en doble de riesgu. Foi doble d'actrices como [[Tricia Helfer]], [[Rachel Nichols]],&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/name/nm1244650/filmoseries#tt1954347 Perfil] en IMDb. Consultáu en 2017.&lt;/ref&gt; [[Leelee Sobieski]], [[Bridget Moynahan]], [[Daryl Hannah]],&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.tv.com/monique-ganderton/person/82955/summary.html |títulu=Monique Ganderton en TV.com |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20091002004340/http://www.tv.com/monique-ganderton/person/82955/summary.html |fechaarchivu=2009-10-02 }}&lt;/ref&gt; [[Rebecca Romijn]], [[Famke Janssen]] y [[Kristanna Loken]].&lt;ref&gt;[http://movies.lovetoknow.com/wiki/Monique_Ganderton_Interview Entrevista con Monique Ganderton en Lovetoknow.com]&lt;/ref&gt; En 2009 interpretó a Alía, papel recurrente de la novena temporada de la serie de televisión ''[[Smallville (serie de televisión)|Smallville]]''.&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/celebrities/monique-ganderton/259541 Monique Ganderton en TV Guide]&lt;/ref&gt;

==Filmografía==
===Cine===
*''[[Chicago (película de 2002)|Chicago]]'' (2002)
*''[[The Wicker Man (película de 2006)|The Wicker Man]]'' (2006)
*''[[The Secrets of Comfort House]]'' (2006)
*''[[A.M.P.E.D.]]'' (2007)
*''[[When a Man Falls in the Forest]]'' (2007)
*''[[Numb (película de 2007)|Numb]]'' (2007)
*''Indixebrable'' (2008)
*''[[Another Day in Hell]]'' (2009)
*''[[Merlin and the Book of Beasts]]'' (2009)
*''[[The King of Fighters]]'' (2010)
*''[[Icarus]]'' (2009)
*''[[Bad Meat]]'' (2009)
*''[[30 Days of Night: Dark Days]]'' (2010)
*''[[The Twilight Saga: Eclipse]]'' (2010)
*''[[Unrivaled]]'' (2010)
*''[[Hard Ride to Hell]]'' (2010)
*''[[The Cabin in the Woods]]'' (2011)
*''[[Hansel y Gretel: cazadores de bruxes]]'' (2013)
*''[[El paquete]]'' (2013)
*''[[American Ultra]]'' (2015)
*''[[X-Men: Apocalipsis]]'' (2016)
*''[[Avengers: Infinity War]]'' (2018)

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
*{{Official website|http://www.moniqueganderton.com}}
*{{IMDb nome|1244650}}
{{Traducíu ref|en|Monique Ganderton|oldid=766165911|trad=|fecha=18 de febreru de 2017}}

{{NF|1980||Ganderton, Monique}}


{{Tradubot|Monique Ganderton}}

[[Categoría:Actores y actrices de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de cine de Canadá]]
[[Categoría:Actores y actrices de televisión de Canadá]]
[[Categoría:Dobles de riesgu]]


[[Categoría:Persones d'Edmonton]]</text>
      <sha1>1fb4c62679zx7n4je8tpwxdhra1muja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicanor Duarte Frutos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155390</id>
    <revision>
      <id>4527004</id>
      <parentid>4495402</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 11 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23935" sha1="nfi4dn54yp40e7yyawc08ey3swdxwuv" xml:space="preserve">{{publicidá|t=20180226234206}} 
{{persona}}
'''Óscar Nicanor Duarte Frutos''' {{nym}} ye un [[Política|políticu]] [[Paraguái|paraguayu]], foi'l 53ᵉʳ [[Presidente de Paraguái|presidente de la República]] dende'l [[15 d'agostu]] de [[2003]] hasta'l [[15 d'agostu]] de [[2008]], anque él presentara'l so arrenunciu al cargu'l [[23 de xunu]] d'esi mesmu añu, coles mires d'asumir la so banca como Senador de la República. Foi'l primer [[Presidente de Paraguái|presidente paraguayu]] que nun profesó la relixón [[Satanica|católica]] siendo adultu, sinón más bien caltúvose cercanu al [[protestantismu]] (neo-cristianismu), lo cual xeneró una serie de discutinios pa un país tradicionalmente católicu. 

N'ochobre de 2013 foi convidáu pol Presidente Horacio Cartes a representar a la República del Paraguái como Embaxador ante la [[República Arxentina]]. Ante la propuesta del nomamientu, el Senáu paraguayu, de forma unánime, emprestó'l so alcuerdu. Exerció dichu cargu hasta xineru de 2016.&lt;ref name=&quot;embaxador&quot;&gt;{{cita web |url=http://www.clarin.com/politica/Paraguái-presidente-Duarte-embajador-Arxentina_0_1017498286.html |títulu=Paraguái designó al ex-presidente Duarte como embaxador n'Arxentina |fechaaccesu=29 de payares de 2013 |fecha=25 d'ochobre de 2013 |editorial=Clarín }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.ultimahora.com/nicanor-recibio-alcuerdo-embaxada-n734495.html|títulu=Nicanor recibió alcuerdu pa embaxada|fechaaccesu=25 de febreru de 2016|sitiuweb=www.ultimahora.com}}&lt;/ref&gt;

== Biografía ==
Nació na ciudá de [[Coronel Oviedo]], capital del [[departamentu de Caaguazú]] el [[11 d'ochobre]] de [[1956]]. Los sos padres d'ascendencia mestiza procedíen del campu y yeren militantes del [[Partíu Coloráu (Paraguái)|Partíu Coloráu]]. Casáu con Gloria María Penayo y padre de seis fíos.

Titulóse como [[abogáu]] na [[Universidá Católica &quot;La nuesa Señora de l'Asunción&quot;|Universidá Católica d'Asunción]] en [[1984]], llogró una Llicenciatura en Filosofía pola [[Universidá Nacional d'Asunción]] en [[1989]] y un posgráu en Ciencies Polítiques na [[Universidá Nacional d'Asunción|Universidá Nacional]] y Fundación Hans Seidel en [[1992]]. Exerció como periodista y abogáu antes de ser Ministru d'Educación mientres los gobiernos de [[Xuan Carlos Wasmosy]] ([[1993]]-[[1998]]) y [[Luis Ángel González Macchi]] ([[1999]]-[[2003]]).

== Periodu de Gobiernu ==
Dende l'empiezu de la campaña eleutoral, Duarte goció de la condición de favoritu y les encuestes alloñáron-y de [[Julio César Franco]], pol [[PLRA]], y del empresariu [[Pedro Fadul]], estrella nel so momentu de la nueva oposición paraguaya, al frente del [[Partíu Patria Quería]]. Estes mesmes encuestes indicaben que Duarte podía ser desbancado por un candidatu unitariu de la oposición, pero les conversaciones a delles bandes ente lliberales, la esquierda, y los oviedistas arrexuntaos nel partíu [[UNACE]], llista independiente montada pol xeneral [[Lino Oviedo]] como culminación del primer gran cisma nel coloradismo, nun llegaron a bon términu.

=== Victoria ===
{{VT|Eleiciones xenerales de Paraguái de 2003}}
Ensin sorpreses, el [[27 d'abril]] de [[2003]], Nicanor Duarte Frutos proclamóse presidente col 37,1% de los votos, siguíu por [[Julio César Franco]] col 24% y [[Pedro Fadul]] col 21,3%. Nos comicios al Congresu, el [[Partíu Coloráu (Paraguái)|Partíu Coloráu]] atropó daqué menos de la tercer parte de los sufraxos y recibió 37 de los 80 diputaos y 16 los 45 senadores. Les resultancies, por tanto, tuvieron lloñe de ser impresionantes, y de fechu fueron los más fluexos collechaos pol partíu na so hestoria, perdiendo mayoría en dambes cámares.

Duarte, tomó posesión del so mandatu pal periodu presidencial [[2003]]-[[2008]] el [[15 d'agostu]], nuna ceremonia a la qu'asistieron nueve presidentes llatinoamericanos, convirtiéndose nel oncenu presidente consecutivu del so partíu. Autocalificado depués de les eleiciones de &quot;líder emerxente, de rotura d'antiguos paradigmes qu'emprobecieron al [[Paraguái]] y quebráu a la sociedá&quot;, y de &quot;presidente que llega al Executivu ensin apautar coles oligarquíes económiques familiares parasitarias del mio partíu y del país&quot;, nel so discursu de toma de posesión Duarte axudicóse intenciones pocu menos que revolucionaries y prometió virtualmente tou lo que podía prometese a una nación que clamaba por cambeos drásticos y rexeneraciones de too tipu. Con delles crítiques al [[neolliberalismu]], del que dixo ser &quot;un fracasu&quot; porque &quot;avasalla la dignidá humana&quot;.

== Presidencia del Paraguái (2003 – 2008) ==
Nicanor foi presidente del Paraguái dende [[2003]] hasta [[2008]], el so mandatu carauterizar por una crecedera sostenida en materia macroeconómico, con fuertes enclinos al [[estatismu]], los sos estrechos llazos cola izquierda llatinoamericana, amás de pertenecer a una nueva xeneración de la clase dirixente del [[Partíu Coloráu (Paraguái)|Partíu Coloráu]], ensin un pasáu venceyáu al réxime del dictador [[Alfredo Stroessner]]. La so alministración viose arrezagada poles grandes disputa internes al interior de la so propia agrupación política. Con un discursu populista y combativo, buscó hasta l'últimu momentu del so mandatu la posibilidá d'una enmienda constitucional que la habilite pa puxar pola reelección, sicasí, nun llogró una mayoría nel Congresu que-y otorgara vía llibre a la reelección. 

A los pocos meses d'asumir empecipia una renegociación de la delda esterna, algamando un alcuerdu por 318 millones de dólares.&lt;ref&gt;http://m.abc.com.py/edicion-impresa/economia/los-primeros-dos-anos-del gobiernu-de-nicanor-duarte-frutos-en-el contestu-de-la-transicion-a-la democracia-906956.html&lt;/ref&gt;

Pa faer operativu'l plan, en 2006 el Gobiernu llanzó la Estratexa Nacional de Llucha contra la Probeza. Por cuenta de esta, la inversión en desenvolvimientu social amontar de USD 400 millones en 2002 a USD 1.507 millones en 2007 , dinamizando el mercáu internu lo que llevó a una crecedera económica permediu de 4,8%.&lt;ref&gt;Gobiernu de la República del Paraguái, Presidencia de la República, Segundu Informe al Congresu Nacional. Periodu 2009-2010, (Julio 2010).&lt;/ref&gt;

Esto fortaleció a una oposición yá en crecedera. Convocar a una marcha de protesta qu'arrexuntó a los principales partíos políticos de la oposición, los cinco centrales sindicales y más d'un centenar d'asociaciones civiles que terminó con cayida del so gobiernu y del so partíu en [[2008]]. Magar el so discursu progresista, les inversiones sociales yeren casi inesistentes.

Mientres el so presidencia realizaron obres de 700 quilómetros d'asfaltáu.&lt;ref&gt;{{cita web|nome1=Presidente resaltó obres realizaes pol so gobiernu|url=http://www.abc.com.py/edicion-impresa/politica/presidente-resalto-obres-realizaes-pol so gobiernu-867204.html|editorial=ABC|fecha=7 DE PAYARES DE 2005}}&lt;/ref&gt;

En 2008, el Gobiernu creó – por aciu un decretu presidencial– la Coordinadora Executiva pa la Reforma Agraria -CEPRA- que'l so oxetivu principal ye'l de coordinar y promover el desenvolvimientu económicu, social, políticu y cultural, amás d'impulsar la xestión de les polítiques públiques n'asentamientos creaos y contribuyir al llogru de la reforma agraria.

En 2006, por cuenta de la visita d'Estáu realizada a Paraguái polos Reis d'España Xuan Carlos I y Sofía, los díes 6 y 7 de payares, foi-y concedíu'l Collar de la Orde d'Isabel la Católica y a la so esposa María Gloria Penayo de Duarte, la Gran Cruz de la mesma Orde (B.O.E. 28/10/2006).
=== Reformes económiques ===
A entamos de 2003 la economía de Paraguái atopar nuna situación crítica:&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.worldfinance.com/banking/a-new-focus-on-paraguay |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131009214948/http://www.worldfinance.com/banking/a-new-focus-on-paraguay |fechaarchivu=2013-10-09 }}&lt;/ref&gt; a puertes d'un default selectivu en rellación a les sos obligaciones internacionales,&lt;ref name=&quot;standardandpoors_1&quot;&gt;{{enllaz rotu|1=http://www.standardandpoors.com/ratings/articles/en/us/?assetID=1245302231824 |2=http://www.standardandpoors.com/ratings/articles/en/us/?assetID=1245302231824 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; esto ye, ensin poder asumir los sos compromisos de pagos nel esterior (nel 2002 el pagu de la delda esterna llegó a representar el 44,2% del Productu Internu Brutu-PIB), coles reserves internacionales cayendo a USD 600 millones, con un ingresu per cápita inferior a los USD 1.000 y ensin dineru abondo pa pagar sueldos de funcionarios públicos, qu'en delles instituciones inclusive teníen atrasos salariales de 3 meses.&lt;ref name=&quot;ultimahora_1&quot;/&gt; Ye importante alvertir amás que nel 2002 la Probeza polo xeneral representaba'l 49.7% de la población.&lt;ref&gt;Secretaría Téunica de Planificación de Paraguái/Direición Xeneral d'Estadístiques y Censu del Paraguái. Encuestes Permanentes de Llares 2002-2008. www.stp.gov.py&lt;/ref&gt;

Ante esta situación, y a partir de la so asunción al mandu n'agostu de 2003, Nicanor Duarte Frutos impulsó una serie de reformes qu'empecipiaron el despegue de la economía paraguaya.&lt;ref name=&quot;ultimahora_1&quot;/&gt; En primer llugar plantegó una reforma tributaria conocida, como'l triple 10”, amenorgando l'impuestu a la renta de les empreses del 30% al 10%, siguiendo col IVA a 10% ya introduciendo l'Impuestu a la renta personal (IRP) del 10%, impuestu esti que diba ser abonáu solo polo que ganacen más de 120 salarios mínimos añales, esto ye, un impuestu que pagaríen los que más ganen.&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1=http://www.set.gov.py/pset/hgxpp001?6,18,273,O,S,0,PAG;CONP;359;2;P;4778;1;PAG |2=http://www.set.gov.py/pset/hgxpp001?6,18,273,O,S,0,PAG;CONP;359;2;P;4778;1;PAG |bot=InternetArchiveBot }};,&lt;/ref&gt; Depués, empecipia la despolitización del Bancu Central del Paraguái&lt;ref name=&quot;ultimahora_1&quot;&gt;http://www.ultimahora.com/la-consolidacion-la-economia-del-paraguay-comenzo-l'anu-2003-n578302.html&lt;/ref&gt; y recupera l'enfotu escontra'l sistema financieru, que sufriera la quiebra de dellos bancos nel país, años anteriores a la so asunción. Al respeutu, ye importante mentar que la rocea nel sistema financieru paraguayu llevara a que les tases d'intereses bancarios disparar a 58% inclusive.

Darréu, el gobiernu de Duarte Frutos implementó, ente otres, les siguientes midíes:
* Dio en forma totalmente gratuita, mientres les sos 5 años de gobiernu, 25.000 viviendes populares pa families d'escasos recursos.
* Destinó recursos de les hidroeléctriques binacionales, Itaipú y Yacyreta, pa crear fondos sociales pa inversión nes zones rurales, tantu n'educación, construcción d'escueles, accesos a agua potable, mecanización agrícola acompañada d'entrega de tractores a les Gobernaciones ensin distinción partidaria.
* Creó, al traviés de la hidroeléctrica de ITAIPU, un cupu de Beca por que 5000 moces al añu pueden empecipiar una carrera universitaria.
* Triplicó'l Presupuestu del Ministeriu de Salú Pública y Bienestar Social y del Ministeriu d'Educación y Cultura.
* Dio subsidios a los llabradores cuando'l preciu internancional del sésamu y del algodón cayeron.
* Distribuyó, al traviés del Institutu Nacional de Desenvolvimientu Rural y de la Tierra (INDERT), 250.000 hectárees a organizaciones llabradores.
* Implementó'l programa de tresferencia condicionada de recursos a families n'estrema probeza, al traviés d'un fondu del Bancu Mundial pal primer añu, y a partir del segundu añu yá con recursos propios del Estáu.
* Creó la Rede d'Inversiones y Esportaciones (REDIEX) encargada de potenciar les esportaciones y sofitar a los inversionistas que queríen instalase en Paraguái.&lt;ref&gt;www.rediex.gov.py&lt;/ref&gt;
* Creó l'Axencia Financiera de Desenvolvimientu (AFD), qu'actuaba de banca de segundu pisu pa dar creitos al llargu plazu pa la vivienda y al sector granible.&lt;ref&gt;www.afd.gov.py&lt;/ref&gt;
[[Ficheru:EVOLUCIÓN PIB PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008.jpg|thumb|left|350px|EVOLUCIÓN PIB PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008]] [[Ficheru:EVOLUCIÓN EXPORTACIONES PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008.jpg|thumb|left|350px|EVOLUCIÓN EXPORTACIÓN PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008]]

=== Llogros económicos ===
Coles citaes reformes, el Gobiernu de Duarte Frutos llogró:

* Non solo sacar a Paraguái d'estáu de default selectivu pagando los compromisos internacionales vencíos, sinón que llogró baxar la delda esterna del 42% al 13% del PIB.&lt;ref name=&quot;standardandpoors_1&quot;&gt;{{enllaz rotu|1=http://www.standardandpoors.com/ratings/articles/en/us/?assetID=1245302231824 |2=http://www.standardandpoors.com/ratings/articles/en/us/?assetID=1245302231824 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;
* Sextuplicar les reserves del Bancu Central del Paraguái, pasando de USD 600millones nel 2002 a USD 3.800 nel 2008.&lt;ref name=&quot;ultimahora_1&quot;/&gt;
* Caltener la delda esterna a tal puntu que pal añu 2008 Paraguái podía atayar tola so delda esterna cola so reserves internacionales.&lt;ref&gt;http://www.economiavirtual.com.py/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=1376:paraguay-puede-pagar-dos-veces-al-contáu-la so delda esterna&amp;Itemid=361&lt;/ref&gt;
* Llograr un permediu de 5,4% de crecedera de la economía dende'l 2002 al 2008.&lt;ref name=&quot;Datos d'el_1&quot;&gt;Datos del Bancu Central del Paraguái (www.bcp.gov.py) Seición Estadístiques 2003-2008&lt;/ref&gt;
* Triplicar el PIB Brutu pasando de USD 6.000 millones nel 2002 a más de USD 18.000 millones nel 2008.&lt;ref name=&quot;Datos d'el_1&quot;&gt;Datos del Bancu Central del Paraguái (www.bcp.gov.py) Seición Estadístiques 2003-2008&lt;/ref&gt;
* Regularizar el pagu y aumentar los salarios de funcionarios públicos.
* Triplicar el PIB per cápita pasando a más de USD 3.000.&lt;ref name=&quot;Datos d'el_1&quot;&gt;Datos del Bancu Central del Paraguái (www.bcp.gov.py) Seición Estadístiques 2003-2008&lt;/ref&gt;
* Cuadruplicar les esportaciones, que pasaron de USD 951millones nel 2002 a USD 4.463 millones nel 2008.&lt;ref&gt;Rede d'Inversiones y Esportaciones de Paraguái ({{enllaz rotu|1=http://www.rediex.gov.py/publicaciones-de comerciu esterior-exp2 |2=http://www.rediex.gov.py/publicaciones-de comerciu esterior-exp2 |bot=InternetArchiveBot }}) https://docs.google.com/file/d/0B27xUCV6nxI8cTVqdHdwejNkcDQ/edit?pli=1&lt;/ref&gt;
* Triplicar les recaldaciones tributaries, a pesar d'amenorgar l'impuestu a la renta del 30 al 10%.&lt;ref&gt;www.set.gov.py&lt;/ref&gt;
* Amenorgar les tases d'intereses de préstamos de los bancos a menos del 10%.&lt;ref name=&quot;Datos d'el_1&quot;&gt;Datos del Bancu Central del Paraguái (www.bcp.gov.py) Seición Estadístiques 2003-2008&lt;/ref&gt; [[Ficheru:EVOLUCIÓN RECAUDACIÓN TRIBUTARIA PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008.jpg|thumb|right|350px|EVOLUCIÓN RECALDACIÓN TRIBUTARIA PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008]]
* Menguar la probeza,&lt;ref&gt;Secretaría Téunica de Planificación/Direición Xeneral d'Estadístiques y Censu del Paraguái. Encuestes Permanentes de Llares 2002-2008&lt;/ref&gt; del 49.7% de la población nel 2002 al 37,9% nel 2008.
[[Ficheru:EVOLUCIÓN POBREZA TOTAL PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008.jpg|thumb|350px|EVOLUCIÓN PROBEZA TOTAL PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008]]

=== Amenorgamientu de la probeza ===
L'Informe del Bancu Mundial&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt; del añu 2010 sobre la Probeza nel Paraguái concluyó, ente otres coses, que del 2003 al 2008 (gobiernu de Duarte Frutos):
* ''La fienda ente'l PIB per cápita de Paraguái y el permediu p'América Llatina y el Caribe aumentó dende 1990 y siguió aumentando a una tasa más elevada dende 2003.&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt;
* ''Paraguái consiguió meyores reales nel bienestar de la so población ente 2000-2008, a pesar de les consecuencies al llargu plazu y de la comparanza desfavorable con ALC y los demás países de la rexón.&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;&gt;BANCU MUNDIAL. “PARAGUAY. Estudiu de Probeza” 2010. http://documentos.bancomundial.org/curated/es/2010/12/16282734/paraguay-poverty-assessment-determinants-challenges-poverty-reduction {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061651/http://documentos.bancomundial.org/curated/es/2010/12/16282734/paraguay-poverty-assessment-determinants-challenges-poverty-reduction |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;''
* ''De manera significativa, les tases de probeza menguaron mientres el periodu 2003-2008… L'amenorgamientu de 6,1 puntos porcentuales na probeza moderada asocedida mientres esi periodu, de 44a 37,9, foi la resultancia principalmente d'una crecedera nos ingresos (-4,1) pero tamién de la meyora na distribución del ingresu (-1,5).&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt;''
* ''La desigualdá d'ingresu en Paraguái menguó significativamente nel periodu 2003-2008.&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt;''
* ''Paraguái tamién amuesa meyores en casi tolos indicadores referentes al mercáu llaboral mientres la crecedera del periodu 2003-2008.&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt;''
* ''Tocantes a “Accesu a bienes y servicios claves: La meyor calidá de les viviendes y sobremanera el mayor accesu a los servicios asocedíu dende l'anu 2003 concuerda col amenorgamientu de la probeza reportada hasta 2008.&lt;ref name=&quot;documentos.bancomundial_1&quot;/&gt;''
[[Ficheru:EVOLUCIÓN POBREZA EXTREMA PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008.jpg|thumb|350px|EVOLUCIÓN PROBEZA ESTREMA PARAGUAY - Gobierno NICANOR DUARTE FRUTOS 2003 AL 2008]]
Coles mesmes, nel añu 2012 el Bancu Mundial emitió un comunicáu de prensa tituláu &quot;''Nuevu Informe del Bancu Mundial revela que la clase media en Paraguái aumentó na última década.''&quot;&lt;ref name=&quot;bancomundial_1&quot;&gt;{{Cita web |url=http://www.bancomundial.org/es/news/press-release/2012/11/14/paraguays-middle-class-grows |títulu=Archived copy |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190721124021/https://www.bancomundial.org/es/news/press-release/2012/11/14/paraguays-middle-class-grows |fechaarchivu=2019-07-21 }}&lt;/ref&gt; Dichu informe menta que &quot;''...la clase media en Paraguái aumentó nun 45 per cientu pasando de 1 millón a 1.5 millones de persones na última década y representando el 24% de la población nel añu 2009.''&quot; Darréu pasa a detallar que &quot;''...la clase media de la rexón creció hasta entender unos 152 millones de persones en 2009, comparáu con 103 millones en 2003, un aumentu del 50 per cientu. Pa Paraguái, la clase media aumentó nesi periodu en casi 500.000 persones más, cifra que representa una crecedera de 7.6 per cientu de la población total del país que pudieron aportar a la clase media na última década.''&quot;&lt;ref name=&quot;bancomundial_1&quot;/&gt;

=== Conflictos cola prensa ===
Mientres los años posteriores a la so Asunción al poder y más precisamente mientres la etapa final del so mandatu, amenáronse dellos discutinios ente Duarte y los principales medios de comunicación del país, remanaos por grandes grupos conservadores que faíen d'oposición al so gobiernu. Les sos crítiques diben dirixíes principalmente al diariu [[Última Hora (Paraguái)|Última Hora]] y a la canal [[Telefuturo]], a quien los acusaba de faer campaña política a favor del so vicepresidente, [[Luis Castiglioni]], quien se convirtiera nel so principal oponente.

Nes sos crítiques, Nicanor faía evidente la so crispadura en contra de los directivos de medios, acusándolos de mal manexu periodísticu y empresarial. En numberoses ocasiones punxo en dulda la fortuna de los sos propietarios y cómo estos llegaron a disponer d'asemeyaos sumes monetaries nel so patrimoniu.&lt;ref&gt;[http://www.ultimahora.com/notas/79953-Nicanor-lloma-a-la prensa-de-analfabeta-y llánzase-contra-H La Roxura de Nicanor contra la prensa] Última Hora&lt;/ref&gt;

Mientres un actu políticu, Nicanor manifestó cuanto sigue:

{{cita|''“(Los propietarios de medios) arriqueciéronse dedicándose a actividaes turbies de la mano de los mandamases de vez, safando impuestos, esplotando a los llabradores, sobornando al Estáu y a gobiernos anteriores”.''&lt;ref&gt;[http://archivo.abc.com.py/2007-11-25/articulos/374551/Arremetedura%20de%20Nicanor%20contra%20la%20prensa Acometida de Nicanor contra la prensa] ABC Color&lt;/ref&gt;}}

== Atentáu ==
En fecha [[14 de febreru]] de [[2008]], Duarte Frutos denunció primeramente que, mientres la so estancia rutinaria nel comandu paraguayu de fuercies militares, intentar matar por envelenamientu con [[acedu muriático]].&lt;ref&gt;''Les Fuercies Armaes abrieron una investigación dempués de qu'en realizando una serie d'analís determinárase que l'agua que Duarte bebió'l xueves nel so despachu del Comandu en Xefe de les Fuercies Armaes sobre les 8.30 hores contenía acedu muriático. 'Cuando diba tragar decatar d'un gustu raru, polo qu'optó por cuspir, quedando cola sensación d'una llixera quemadura', señaló'l doctor González Doldán, quien amestó que'l presidente comentó-y que recibió agua ensin gas envasada, como de costume.'' más en [https://archive.today/20120628232149/actualidad.terra.es/articulo/paraguay_presidente_sufre_envelenamientu_beber_2256345.htm El presidente de Paraguái sufre un envelenamientu en bebiendo un vasu con ácidu muriático]&lt;/ref&gt; Esta denuncia facer nun contestu d'emerxencia sanitaria nacional por biltos reinales de [[fiebre mariello]] nuna ciudá aledaña a la capital de [[Paraguái]] y rexones [[deforestación|deforestadas]] del interior de dichu país.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.ultimahora.com/notas/95213-NICANOR,-EL-HIGHLANDER |títulu=Nicanor, el &quot;Highlander&quot; |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120905170136/http://www.ultimahora.com/notas/95213-NICANOR,-EL-HIGHLANDER |fechaarchivu=2012-09-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultimahora.com/notas/95223-Nicanorismo-fala-de-atentáu-y-fiebre-mariello-espandir en-el-pa%EDs Nicanorismo fala de &quot;atentáu&quot; y fiebre mariello espandir nel país]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''El presidente Nicanor Duarte Frutos declaró ayeri “inmortal” y de cuntar con “siete vides”'' más n'Enllaz rotu|1=[http://www.lanacion.com.py/noticias.php?not=179419 Nicanor culpa pel agua contaminada a xente que lo quier faer “viaxar”] |2=http://www.lanacion.com.py/noticias.php?not=179419 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

== Arrenuncia ==
El [[23 de xunu]] de [[2008]] Duarte Frutos presentó'l so arrenunciu ante'l Presidente del Senáu, col enfotu de tomar posesión como Senador per votu popular y non como vitaliciu, sicasí'l so arrenunciu foi refugada pol congresu y magar nun pudo xurar entá como senador activu.

== Embaxador ==
N'[[ochobre]] de [[2013]] foi designáu embaxador del Paraguái ante la [[República Arxentina]], depués de fregadures nes rellaciones mientres la presidencia de [[Federico Franco]] y la suspensión de Paraguái del [[Mercosur]]. 

{{socesión
| títulu=[[Ficheru:Coat of arms of Paraguay (1957-2013).svg|40px]]&lt;br /&gt;[[Presidente de Paraguái|Presidente de la República del Paraguái]] 
| periodu=[[15 d'agostu]] de [[2003]] – [[15 d'agostu]] de [[2008]]| predecesor=[[Luis Ángel González Macchi]]| socesor=[[Fernando Lugo]]}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}
* [https://web.archive.org/web/20121103193312/http://www.mpc.com.py/ Movimientu Progresista Coloriáu]
* [http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/paraguay/nicanor_duarte_fruto Biografía] en ''Fundación CIDOB''.

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Nicanor Duarte}}

{{NF|1956||Duarte Frutos, Nicanor}}


{{Tradubot|Nicanor Duarte Frutos}}

[[Categoría:Presidentes de Paraguái]]
[[Categoría:Abogaos y abogaes de Paraguái]]
[[Categoría:Políticos y polítiques de Paraguái]]
[[Categoría:Políticos y polítiques del Partíu Colorado (Paraguái)]]
[[Categoría:Ministros y ministres de Paraguái]]
[[Categoría:Embaxadores de Paraguái]]</text>
      <sha1>nfi4dn54yp40e7yyawc08ey3swdxwuv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Presidente de Perú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155836</id>
    <revision>
      <id>4527120</id>
      <parentid>4474085</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T07:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 3 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97337" sha1="mxwc13ruugjys7mxtd2722er2buw5qv" xml:space="preserve">{{otros usos|Presidentes de Perú|la llista completa de los Presidentes de Perú}}
{{Ficha de cargu políticu |cargu =
 [[Presidentes de Perú|Presidente Constitucional de la República de Perú]]
|insinia = Presidential_Standard_of_Peru.svg|border
|pie_insignia = Estandarte presidencial
|tam_insinia = 150px
|imagen = Martín Vizcarra Cornejo (cropped).png
|tam_imaxe = 227px
|titular = [[Martín Vizcarra|Martín Alberto Vizcarra Cornejo]]
|entamu = {{Fecha d'entamu|23|3|2018}}
|residencia = [[Casa de Pizarro]] 
|sede = {{bandera|Perú}} [[Lima]], [[Perú]]
|tratamientu = [[#Tratamientu|''Excelentísimo Señor'']]
|duración = 5 años, ensin [[Reelección presidencial|reelección inmediata]]
|creación = {{Fecha d'entamu|10|10|1823}}
|primeru = [[José de la Riva Agüero y Sánchez Buraca]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Presidente de la República Peruana&lt;/small&gt;
|sitiu = [http://www.presidencia.gob.pe/ Presidencia de la República de Perú]
}}

El '''presidente constitucional de la República de Perú''' ye'l [[xefe d'Estáu]] y [[xefe de gobiernu|de Gobiernu]] de la [[Perú|República de Perú]]. Personifica a la &quot;Nación Peruana&quot;, ye'l xefe del [[poder executivu]] y xefe supremu de les [[Fuercies Armaes de Perú|Fuercies Armaes]] y [[Policía Nacional de Perú|Policiales]] de Perú. El so cargu correspuende a la más alta maxistratura del país y al [[Alministración pública de Perú|funcionariu públicu]] de mayor xerarquía. La presidencia de Perú ye exercida por un periodu de 5 años ensin posibilidá de reelección inmediata. Depués d'un periodu constitucional, a lo menos, quien exerciera'l cargu puede volver postular. El cambéu de mandu realiza cada cinco años, el día [[28 de xunetu]], nel Congresu de la República.

Correspuénde-y, como mandatu xenéricu, dirixir la política xeneral del gobiernu y l'alministración del [[Estáu]]. Magar el so papel, títulu y significación esperimentaron cambeos a lo llargo de la historia, al igual que la so posición y rellaciones colos demás actores de la organización política nacional, foi y ye la figura política más destacada. La [[Constitución Política de Perú]] vixente ([[1993]]) establez los requisitos, los derechos y les obligaciones que tien de cumplir el presidente de la República. 

El presidente exerz les sos funciones dende la [[Palaciu de Gobiernu de Perú|Casa de Pizarro]], allugada nel [[centru históricu de Lima]], que ye'l ''Palaciu de Gobiernu de Perú'' y la ''Casa de Gobiernu de Lima'' —mención cola que se daten los documentos oficiales—. Esti palaciu, ocupa'l mesmu allugamientu que-y correspondió al conquistador y gobernador, [[Francisco Pizarro]] y onde darréu s'allugó'l palaciu de los [[Virréi de Perú|virréis de Perú]].

Recibe'l [[tratamientos (ceremonial)|tratamientu]] [[Protocolu (sociedá)|protocolar]] de Excelentísimo Señor, acompañáu del so grau académicu y nome: ''Excelentísimo Señor Presidente Constitucional de la República, (siguíu del nome del titular)''. De la mesma, recibe los demás tratamientos y honores que-y correspuenden según el Decretu Supremu 096-2005-RE sobre Ceremonial de Protocolu del Estáu y Rexonal.

L'actual presidente constitucional de la república dende'l [[23 de marzu]] de [[2018]] ye [[Martín Vizcarra|Martín Vizcarra Cornejo]], quien siguiendo la [[Llinia de socesión presidencial de Perú|llinia de socesión presidencial]] asumió'l mandu depués de que fuera aceptada&lt;ref&gt;{{cita web |url = https://elcomercio.pe/politica/congresu-acepto-arrenunciu-ppk-presidencia-peru-noticia-506702|títulu= Congresu aceptó l'arrenunciu de PPK a la presidencia de Perú|editor =elcomercio.pe |fechaaccesu = 23 de marzu de 2018}}&lt;/ref&gt;l'arrenunciu del hasta entós presidente [[Pedro Pablo Kuczynski]]. Martín Vizcarra tendrá de completar el periodu presidencial empecipiáu'l [[28 de xunetu]] de [[2016]] hasta'l [[28 de xunetu]] de [[2021]].

== Antecedentes ==
[[Ficheru:Pachacuti murua.jpg|thumb|left|100px|[[Pachacútec]]. Novenu Sapa Inca.]]
El primer Estáu reconocible como tal so conceutos actuales nos [[Cordal de los Andes|Andes]] centrales foi la [[Cultura Wari|civilización Wari]], que'l so sistema de gobiernu entá nun foi desentrañado del tou. Más tarde, ente'l [[sieglu XIII]] y el [[sieglu XVI]], desenvolvióse la [[Imperiu inca|civilización inca]], que'l so Estáu, basáu nel manexu políticu de la reciprocidá y ayenu a toles concepciones europees d'entós y d'agora, tenía a la cabeza al [[Sapa Inca]].

[[Ficheru:Francisco-Pizarro-um1540.png|thumb|120px|[[Francisco Pizarro]]. Gobernador de Nueva Castilla.]]
L'Estáu peruanu modernu ye herederu del [[Virreinatu de Perú]]. En [[1532]], los conquistadores españoles llegaron al territoriu, impunxeron el so dominiu y llograron establecer una dependencia [[España|española]]. Esta dependencia empezó como gobernaciones correspondientes a los conquistadores, col títulu de ''Gobernador''. La [[Nueva Toledo|gobernatura de Nueva Toledo]] ([[Diego de Almagro]]) -qu'otra manera nunca se consolidó- tuvo como capital a la ciudá del [[Cusco]], actual capital histórica de [[Perú]]. La [[Nueva Castilla|gobernación de la Nueva Castilla]] ([[Francisco Pizarro]]) tuvo como capital a la ciudá de [[Ciudá de los Reis]], como tamién se llamó primeramente a [[Lima]] y foi sobre la que se instituyó el Virreinatu tres les guerres civiles.

[[Ficheru:Francisco de Toledo Virrey.jpg|thumb|left|120px|[[Francisco de Toledo]]. Virréi de Perú 1569-1581.]]
En [[1542]], establecióse'l [[Virreinatu de Perú]] que'l so gobiernu ostentar el representante del [[Rei d'España]] ([[Xefe d'Estáu]]) col títulu de [[Virréi de Perú]] ([[Xefe de gobiernu]]). El verdaderu organizador del estáu virreinal foi [[Francisco de Toledo]].

Esti periodu tuvo solu dos etapes correspondientes a les dos dinastíes españoles:les cases d'[[Casa d'Habsburgu|Habsburgu]] y de [[Casa de Borbón|Borbón]], y tuvo una duración de 282 años dende'l so establecimientu en [[1542]] hasta la [[Capitulación d'Ayacucho]] en [[1824]], sicasí independizase'l Perú en [[1821]].

El virréi [[José Fernando de Abascal]] foi l'encargáu de centralizar el poderíu político y militar español nel Perú. Los sos socesores, los últimos virréis de Perú fueron paralelos a [[José de San Martín|San Martín]] y los sos primeros socesores. [[Joaquín de la Pezuela]] y [[José de la Serna]] enfrentaron a los exércitos llibertadores y el postreru d'ellos robló la capitulación. Finalmente, [[Pío Tristán]] foi'l virréi interín encargáu de trespasar el poder a los patriotes.
[[Ficheru:Jose de la Serna 1.jpg|thumb|130px|[[José de la Serna]]. Virréi de Perú 1821-1824.]]

El ''Acta d'Independencia'' roblar en [[Lima]] el [[15 d'agostu]] de [[1821]]&lt;ref&gt;http://www.congreso.gob.pe/museo/mensaje/a-Mensaxe-1821-1.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060721125951/http://www.ucsm.edu.pe/arequipa/peru2.htm Orixinal de l'Acta d'Independencia de Perú]&lt;/ref&gt; y pocu dempués dexóse encargáu al gobiernu a [[José de San Martín]] col títulu de ''Proteutor''; dempués, el poder llexislativu ocupó l'executivu. En [[1823]] el Congresu nomó a [[José de la Riva Agüero]] como'l primer ''Presidente de la República'' de la [[historia de Perú]]. De magar, esa foi la principal denominación qu'ostentaron la gran mayoría de los gobernantes de Perú. La mesma primer [[Constitución Política de Perú|Constitución Política]] de [[1823]] (posterior al nomamientu de Riva Agüero) reconoz el cargu y diz ex presamente &quot;''Artículu 72º. Mora puramente l'exerciciu del Poder Executivu nun ciudadanu cola denominación de Presidente de la República&quot;.&lt;ref name=repitida_2&gt;{{Cita web |url=http://www.congreso.gob.pe/ntley/ConstitucionP.htm |títulu=Constituciones de Perú&lt;!-- Títulu xeneráu por un bot --&gt; |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190419083624/http://www4.congreso.gob.pe/ntley/ConstitucionP.htm |fechaarchivu=2019-04-19 }}&lt;/ref&gt;

Namái dos [[Constitución Política de Perú|constituciones]] fueron contraries, parcialmente, al sistema republicanu presidencialista:
* La '''Constitución Política Vitalicia de [[1826]]&lt;ref name=repitida_2 /&gt;''' emanada de [[Simón Bolívar]] y qu'espresaba:
''L'exerciciu del Poder Executivu mora nun Presidente Vitaliciu, un Vicepresidente, y cuatro Secretarios d'Estáu.''
* La '''Constitución Política de la [[Confederación Perú-Boliviana]] de [[1837]]&lt;ref name=repitida_2 /&gt;''' d'[[Andrés de Santa Cruz]], qu'enunciaba:
''El poder executivo de la confederación mora nel Xefe supremu d'ella, y nos Ministros d'Estáu. El Xefe supremu va ser llamáu Proteutor de la Confederación Perú-Boliviana''.

=== Títulu ===
El cargu xenéricu que desempeñaron los gobernantes de Perú foi ''Presidente de Perú''. Na actualidá, los presidentes usen esi títulu remarcando'l so calter y orixe constitucional: ''Presidente Constitucional de la República''.

Amás del de Presidente, dellos gobernantes de la historia del país fixeron usu de los títulos de la siguiente llista.
* ''(Supremu) Dictador''
* ''Supremu Direutor''
* ''Xefe (Supremu)''
* ''Llexislador Supremu''
* ''Supremu Delegáu''

Coles mesmes, dada la cantidá de [[Golpe d'Estáu|golpes d'Estáu]] y gobiernos provisorios que tuvo'l [[Perú]], el gobiernu foi munches vegaes encargáu a ''xuntes de gobiernu'' y, por ello, munchos gobernantes nun usaron el títulu de ''Presidentes de la República'' sinón el de ''Presidente de la Xunta de Gobiernu''.

En tolos casos, los títulos distintos usaos fueron, na práutica, equivalentes al de Presidente. Son escepcionales los casos del supremu dictador [[Simón Bolívar]] y el supremu proteutor de la [[Confederación Perú-Boliviana]] [[Andrés de Santa Cruz]].

== Funciones ==

=== Historia: Principales Constituciones ===

==== Primer Constitución: 1823 ====
El Presidente ye xefe de l'alministración xeneral de la República, y la so autoridá estiéndese tanto al caltenimientu del orde públicu no interior, como a la seguridá esterior conforme a la Constitución y a les lleis.

Amás son facultaes esclusives del Presidente:
# Promulgar, mandar executar, guardar, y cumplir les lleis, decretos y resolvimientos del Congresu, y expedir les providencies indispensablemente necesaries pal so efeutu.
# Tien el mandu supremu de la fuercia armada.
# Ordenar lo conveniente por que se verifiquen les eleiciones populares nos díes señalaos pola Constitución.
# Declarar la guerra por cuenta de la resolución del Congresu.
# Entrar en trataos de paz y d'alianza, y otros convenios procedentes de rellaciones estranxeres con arreglu a la Constitución.
# Decretar la inversión de los caudales destinaos pol Congresu a los diversos ramos de l'alministración pública.
# Nomar los oficiales del exércitu y armada, y de Coronel inclusive para enriba, con alcuerdu y consentimientu del Senáu.
# Nomar por si los Ministros d'Estáu; y los axentes diplomáticos acordies con el Senáu.
# Velar sobre la exacta alministración de Xusticia nos Tribunales y Xulgaos y sobre el cumplimientu de les sentencies qu'éstos pronunciaren. Establecer el Xuiciu por tribunales de Xuraos.
# Dar cuenta al Congresu en cada Llexislatura de la situación político y militar de la República, indicando les meyores o reformes convenientes en cada ramu.

Llimitaciones del Poder Executivu:
# Nun puede mandar personalmente la fuercia armada ensin consentimientu del Congresu, y nel so receso ensin el del Senáu.
# Nun puede salir del territoriu de la República ensin permisu del Congresu.
# So nenguna sida puede conocer n'asuntu dalgunu xudicial.
# Nun puede quitar de la llibertá personal a nengún peruanu; y en casu de que fundadamente esixa la seguridá pública l'arrestu o detención de dalguna persona, va poder ordenar lo oportuno, cola indispensable condición de que dientro de venticuatro hores va poner al deteníu a disposición del so respeutivu Xuez.
# Tampoco puede imponer pena dalguna. El Ministru que roblara la orde, y el funcionariu que lu executar, atenten contra la llibertá individual.
# Nun puede diferir nin suspender en nenguna circunstancia les sesiones del Congresu.

==== Constitución Vitalicia: 1826 ====

Les atribuciones del Presidente de la República son:
# Abrir les sesiones de les Cámares, y presenta-yos un mensaxe sobre l'estáu de la República.
# Proponer a les Cámares el Vicepresidente, y nomar por sigo solo los Secretarios del despachu.
# Dixebrar por sigo solo al Vicepresidente, y a los Secretarios del despachu, siempres que lo envalore conveniente.
# Mandar publicar, circular, y faer guardar les lleis.
# Autorizar los reglamentos y órdenes pal meyor cumplimientu de la Constitución, les lleis y los Trataos públicos.
# Mandar y faer cumplir les sentencies de los Tribunales de Xusticia.
# Pidir al Cuerpu Llexislativu la prorrogación de les sos sesiones ordinaries hasta por trenta díes.
# Convocar al Cuerpu Llexislativu pa sesiones estraordinaries, nel casu de que sía absolutamente necesariu.
# Disponer de la fuercia permanente de mar y tierra pa la defensa esterior de la República.
# Mandar en persona los exércitos de la República en paz y en guerra. Cuando'l Presidente ausentar de la capital, va quedar el Vicepresidente encargáu del mandu de la República.
# Cuando'l Presidente dirixe la guerra en persona, va poder morar en tol territoriu ocupáu poles armes nacionales.
# Disponer de la Milicia Nacional pa la seguridá interior, dientro de les llendes de los sos departamentos; y fora d'ellos, con consentimientu del Cuerpu Llexislativu.
# Nomar tou los emplegaos del Exércitu y Marina.
# Establecer escueles militares, y escueles náutiques.
# Mandar establecer hospitales militares y cases d'inválidos.
# Dar retiros y llicencies. Conceder les pensiones de los militares y de les sos families conforme a les lleis, ya iguar, según elles tolo demás consiguiente a esti ramu.
# Declarar la guerra en nome de la República, previu'l decretu del Cuerpu Llexislativu.
# Conceder patentes de corsu.
# Curiar de la recaldación ya inversión de les contribuciones con arreglu a les lleis.
# Nomar los emplegaos de facienda.
# Dirixir les negociaciones diplomátiques, y celebrar trataos de paz, amistá, federación, alianza, tregües, neutralidá armada, comerciu, y cualesquier otros, teniendo de preceder siempres l'aprobación del Cuerpu Llexislativu.
# Nomar los Ministros públicos, Cónsules y subalternos del departamentu de Rellaciones Esteriores.
# Recibir Ministros estranxeros.
# Conceder el pase, o suspender les decisiones conciliares, buldes pontificies, curties y rescriptos con avenida del Poder a quien correspuenda.
# Proponer a la Cámara de Censores, en terna, individuos pal Tribunal Supremu de Xusticia, y los qu'han de presentar pa los Arzobispaos, Obispaos, Canonxíes y prebendas.
# Presentar al Senáu pa la so aprobación unu de la llista de candidatos propuestu pol Cuerpu Eleutoral pa Prefeutos, Gobernadores y Correxidores.
# Escoyer unu de la terna de candidatos, propuestos pol Gobiernu Eclesiásticu, pa cures y vicarios de les provincies.
# Suspender hasta por trés meses a los emplegaos, siempres qu'haya causa pa ello.
# Conmutar les penes capitales decretaes a los reos polos Tribunales.
# Expedir, a nome de la República, los títulos o nomamientos a tolos emplegaos.

Son restricciones del Presidente de la República:
# El Presidente nun va poder quitar de la so llibertá a nengún peruanu, nin impone-y por sigo pena dalguna.
# Cuando la seguridá de la República esixa l'arrestu d'unu o más ciudadanos, nun va poder pasar de cuarenta y ocho hores ensin poner al acusáu a disposición del Tribunal o Xuez competente.
# Nun va poder quitar a nengún individuu de la so propiedá, sinón nel casu que l'interés públicu esixir con urxencia, pero tendrá de preceder una xusta indemnización al propietariu.
# Nun va poder torgar les eleiciones nin les demás funciones que poles lleis pertenecen a los Poderes de la República.
# Nun va poder ausentase del territoriu de la República, nin tampoco de la capital, ensin permisu del Cuerpu Llexislativu.

==== Constitución de la Confederación Perú Boliviana: 1837 ====
[[Ficheru:Andréssantacruz2.jpg|thumb|250px|[[Andrés Santa Cruz]]. (n. [[La Paz]], [[Alto Perú]] (actual [[Bolivia]]), [[5 d'avientu]] de 1792 – m. [[Versalles]], [[Francia]], [[25 de setiembre]] de [[1865]]), foi un [[militar]] y [[políticu]] [[Perú|peruanu]]-[[bolivianu]].Foi Presidente de la Xunta de Gobiernu de [[Perú]] (1827), [[Presidente de Bolivia]] (1829-1839) y [[Proteutor de la Confederación Perú-Boliviana]] (1836-1839).
Foi nomáu pol gobiernu peruanu Mariscal de Zepita.]]
Son atribuciones del Proteutor:
# Sancionar, publicar y mandar executar les lleis de la confederación:
# Caltener la integridá del territoriu de la confederación y de caúna de les tres repúbliques, curiar del orde interior y de la seguridá esterior de la confederación y sostener el puntual cumplimientu del presente apauto fundamental:
# Nomar los Axentes Diplomáticos y Cónsules de la confederación, cerca de los otros gobiernos y recibir los que por ellos fueren acreditaos cerca del gobiernu xeneral:
# Dirixir les rellaciones esteriores de la confederación:
# Concluyir por sigo solo los trataos con otres potencies y ratificalos con aprobación del Senáu:
# Declarar la guerra previa aprobación del Congresu Xeneral:
# Nomar los senadores del Congresu Xeneral:
# Nomar y remover á los Ministros d'Estáu de la confederación y a los demás emplegaos del gobiernu xeneral:
# Aprovir tolos emplegos del exércitu y marina:
# Iguar tou lo tocante al comerciu esterior con otres naciones, establecer y dirixir les aduanes xenerales y l'alministración xeneral de correos y nomar los emplegaos de dambes oficines:
# Nomar los Ministros de les Cortes Supremes de les tres repúbliques d'ente los propuestos en terna polos sos respeutivos Senaos:
# Presentar á la Siella Apostólica los Arzobispos y Obispos de les tres repúbliques, a propuesta en terna de los mesmos Senaos; conceder o negar el pase a les buldes, curties y rescriptos Pontificios tocantes a la institución y consagración de los Arzobispos y Obispos de les tres repúbliques, previu consentimientu del Senáu: en receso d'ésti, con dictame de la Corte Suprema de Xusticia de la república a que correspuenda l'engraciáu:
# Escoyer a los Presidentes de les repúbliques confederaes de la terna d'individuos que proponga'l Congresu de caúna d'elles, d'ente los propuestos con mayor númberu de sufraxos polos Colexos Eleutorales nos periodos que señale la Constitución respeutiva:
# Exercer el poder executivo de la república en que se topar, en conformidá coles sos lleis propies:
# Instalar el Congresu Xeneral y manifesta-y per mediu d'un mensaxe l'estáu, los progresos y les necesidaes de la confederación, con presencia de los mensaxes particulares que cada unu de los Presidentes de les repúbliques pasará-y con esti oxetu:
# Promover la inmigración estranxera per mediu de franquicies y asignaciones de terrenales baldíos nos trés repúbliques:
# Dirixir y reglamentar los Colexos militares y de marina y nomar los sos emplegaos: 
# Empecipiar ante les llexislatures de les repúbliques confederaes proyeutos de llei relativos a la educación pública y meyores na alministración de xusticia:
# Empecipiar ante les cámares del Congresu xeneral tolos proyeutos de llei que pol presente tratáu son de les atribuciones respeutives de les cámares.
# Conceder cartes de naturaleza y ciudadanía y privilexos esclusivos a los inventores o introductores al territoriu de la confederación, de máquines útiles a les ciencies y les artes, y a los qu'establecieren la navegación por vapor nes mariñes, llagos y ríos de les repúbliques confederaes:
# Llevantar emprestos, previa aprobación del Congresu Xeneral:
# Eslleir el Congresu Xeneral na dómina de les sos sesiones, cuando manifiesta y de xuru apodérese de les cámares un espíritu de desorde qu'amenacie la paz interior de la confederación. En tal casu, van faese nueves eleiciones de representantes, y el nuevu Congresu va axuntase cinco meses dempués de la disolución, sobre la que va informar fundadamente'l Proteutor nel mensaxe de la so apertura. 

El Proteutor va crear los Ministerios d'Estáu que xulgue necesarios pal serviciu de la confederación..


==== Constitución de mayor duración: 1860 ====
[[Ficheru:Andres Caceres.jpg|thumb|250px|[[Andrés Avelino Cáceres]]. Fundó'l [[Partíu Constitucionalista]], basáu na vixencia de la Constitución de [[1860]].]]
Son atribuciones del Presidente de la República:
# Caltener l'orde interior y la seguridá esterior de la República ensin contravenir a les lleis.
# Convocar al Congresu ordinariu, ensin perxuiciu de lo dispuesto na primer parte del artículu 52o.; y al estraordinariu, cuando haya necesidá.
# Allegar a l'apertura del Congresu, presentando un mensaxe sobre l'estáu de la República y sobre les meyores y reformes que xulgue oportunes.
# Tomar parte na formación de les lleis, conforme a esta constitución.
# Promulgar y faer executar les lleis y demás resolvimientos del Congresu; y dar decretos, órdenes, reglamentos ya instrucciones pal so meyor cumplimientu.
# Dar les órdenes necesaries pa la recaldación ya inversión de les rentes públiques con arreglu a la llei.
# Riquir a los xueces y tribunales pa la puesta y exacta alministración de xusticia.
# Faer que se cumplan les sentencies de los tribunales y xulgaos.
# Entamar les fuercies de mar y tierra: distribuyiles, y disponer d'elles pal serviciu de la República.
# Disponer de la Guardia Nacional nes sos respeutives provincies, ensin poder sacales d'elles, sinón en casu de sedición nes estremeres, o nel de guerra esterior.
# Dirixir les negociaciones diplomátiques y celebrar trataos, poniendo nellos la condición espresa de que van ser sometíos al Congresu, pa los efeutos de l'atribución 16o., artículu 59o.
# Recibir a los Ministros estranxeros y almitir a los Cónsules.
# Nomar y remover a los Ministros d'Estáu y a los Axentes Diplomáticos.
# Decretar llicencies y pensiones, conforme a les lleis.
# Exercer el Patronatu con arreglu a les lleis y práutica vixente.
# Presentar p'Arzobispos y Obispos, con aprobación del Congresu, a los que fueren electos según la llei.
# Presentar pa la Dignidaes y Canonxíes de les Catedrales, pa los curatos y demás beneficios eclesiásticos, con arreglu a les lleis y práutica vixente.
# Celebrar concordatos cola Siella Apostólica, iguar a les instrucciones daes pol Congresu.
# Conceder o negar el pase a los decretos conciliares, buldes, curties y rescriptos pontificios, con asentimientu del Congresu, y oyendo primeramente a la Corte Suprema de Xusticia, si fueren relativos a asuntos contenciosos.
# Aprovir los emplegos vacantes, que'l so nomamientu correspuénda-y según la Constitución y les lleis especiales.

=== Actualidá: Constitución de 1993 del 12 de payares ===

El Presidente de la República, amás de [[Xefe d'Estáu]], ye'l [[Xefe de Gobiernu Xefe del Gobiernu]] nacional.
Les sos funciones tán esplícites na Constitución y la Llei Orgánica del Poder Executivu.
# Cumplir y faer cumplir la Constitución y los trataos, lleis y demás disposiciones llegales.
# Representar al Estáu, dientro y fora de la República.
# Dirixir la política xeneral del Gobiernu.
# Velar pol orde internu y la seguridá esterior de la República.
# Convocar a eleiciones pa Presidente de la República y pa representantes a Congresu, según p'alcaldes y rexidores y demás funcionarios que señala la llei.
# Convocar al Congresu a llexislatura estraordinaria; y roblar, nesi casu, el decretu de convocatoria.
# Dirixir mensaxes al Congresu en cualquier dómina y obligatoriamente, en forma personal y por escritu, al instalase la primer llexislatura ordinaria añal. Los mensaxes añales contienen la esposición detallada de la situación de la República y les meyores y reformes que'l Presidente xulgue necesaries y convenientes pa la so considerancia pol Congresu. Los mensaxes del Presidente de la República, salvo'l primeru d'ellos, son aprobaos pol Conseyu de Ministros.
# Exercer la potestá de reglamentar les lleis ensin transgredirlas nin desnaturalizarlas; y, dientro de tales llendes, dictar decretos y resolvimientos.
# Cumplir y faer cumplir les sentencies y resolvimientos de los órganos xurisdiccionales.
# Cumplir y faer cumplir los resolvimientos del Xuráu Nacional d'Eleiciones.
# Dirixir la política esterior y les rellaciones internacionales; y celebrar y ratificar trataos.
# Nomar embaxadores y ministros plenipotenciarios, con aprobación del Conseyu de Ministros, con cargu de dar cuenta al Congresu.
# Recibir a los axentes diplomáticos estranxeros, y autorizar a los cónsules l'exerciciu de les sos funciones.
# Presidir el Sistema de Defensa Nacional; y entamar, distribuyir y disponer l'emplegu de les Fuercies Armaes y de la Policía Nacional.
# Adoptar les midíes necesaries pa la defensa de la República, de la integridá del territoriu y de la soberanía del Estáu.
# Declarar la guerra y roblar la paz, con autorización del Congresu.
# Alministrar la facienda pública.
# Axustar los emprestos.
# Dictar midíes estraordinaries, por aciu decretos d'urxencia con fuercia de llei, en materia económico y financiera, cuando asina lo riquir l'interés nacional y con cargu de dar cuenta al Congresu. El Congresu puede modificar o derogar los referíos decretos d'urxencia.
# Regular les tarifes arancelaries.
# Conceder indultos y conmutar penes. Exercer el derechu de gracia en beneficiu de los procesaos nos casos en que la etapa d'instrucción entepasara'l doble del so plazu más el so ampliatoria.
# Conferir condecoraciones en nome de la Nación.
# Autorizar a los peruanos pa sirvir nun exércitu estranxeru.
# Conceder la estradición, con aprobación del Conseyu de Ministros, previu informe de la Corte Suprema de Xusticia de la República.
# Presidir el Foru del Alcuerdu Nacional, pudiendo delegar tal función nel Presidente del Conseyu de Ministros.
# Exercer les demás funciones de gobiernu y alministración que la Constitución y les lleis encamiénten-y.

Son nulos los actos del Presidente de la República qu'escarecen de refrendación ministerial. Correspuende al Presidente de la República presidir el Conseyu de Ministros cuando lu convoca o cuando garrasti a les sos sesiones. El Presidente de la República noma y remueve al Presidente del Conseyu. Noma y remueve a los demás ministros, a propuesta y con alcuerdu, respeutivamente, del Presidente del Conseyu.

Los ministros son individualmente responsables polos sos propios actos y polos actos presidenciales que refrenden. Tolos ministros son solidariamente responsables polos actos delictivos o violatorios de la Constitución o de les lleis en qu'incurra'l Presidente de la República o que s'alcuerden en Conseyu, anque salven el so votu, sacantes qu'arrenuncien darréu.

== Requisitos ==

=== Historia ===
La '''Constitución de [[1823]]''', la primer constitución d'esti país, señala como requisitos pa exercer la presidencia:
# ''Ser una persona nacida nel Perú.
# ''Axuntar les mesmes cualidaes que pa ser Diputáu. Supón amás, esta maxistratura l'aptitú de dirixir brengosa, prudente y liberadamente una República.
Lo que lleva a:
# ''Ser ciudadanu n'exerciciu.
# ''Ser mayor de 35 años.
# ''Tener una propiedá o renta d'ochocientos soles cuandoquier, o exerz cualesquier industria que los rinda añalmente, o ser profesor públicu de dalguna ciencia.

La '''Constitución de [[1826]]''', per otra parte, incorporando dellos conceutos suxetivos -como fechos a la midida pa [[Simón Bolívar|Bolívar]], esixe lo siguiente:
# ''Ser ciudadanu n'exerciciu, y nativu de Perú.
# ''Tener más de trenta años d'edá.
# ''Faer servicios importantes a la República.
# ''Tener talentos conocíos na alministración del Estáu.
# ''Nun ser condergáu enxamás polos Tribunales, nin entá por faltes leves.

Dende la '''Constitución de [[1828]]''' y hasta la [[Confederación Perú-Boliviana]], caltener ensin mayores cambeos los requisitos espuestos en [[1823]] y la edá de trenta años de la del 26. Esto hasta la '''Constitución de [[1839]]''', qu'alza la edá a 40 años.

La '''Constitución de [[1856]]''' indica que ''Pa ser Presidente ríquese: ser peruanu de nacencia, ciudadanu n'exerciciu y trenta y cinco años d'edá y diez de casa na República'', lo que se va caltener práuticamente ensin cambéu hasta l'actualidá. A partir de [[1979]] esaníciase'l requisitu de morar los últimos diez años nel país.

=== Actualidá: Constitución de 1993 ===
Un Presidente tien de ser [[Perú|peruanu]] de nacencia (nun pueden aportar al cargu los que son peruanos por [[naturalización]]). Tien De tener más de trenta y cinco años d'edá al momentu en que postula y atopase en completu exerciciu de los sos derechos civiles, esto ye, nun tien de pesar sobre él nenguna sanción penal nin declaración civil d'incapacidá, lo qu'inclúi'l derechu de sufraxu.

Nun pueden ser candidatos a la presidencia si nun dexaron el cargu seis meses antes de la eleición:

# Los ministros y viceministros d'Estáu, el Contralor Xeneral.
# Los miembros del Tribunal Constitucional, del Conseyu Nacional de la Maxistratura, del Poder Xudicial, del Ministeriu Públicu, del Xuráu Nacional d'Eleiciones, nin el Defensor del Pueblu.
# El Presidente del Bancu Central de Reserva, el Superintendente de Banca, Seguros y Alministradores Privaes de Fondos de Pensiones y el Superintendente Nacional d'Alministración Tributaria.
# Los miembros de les Fuercies Armaes y de la Policía Nacional n'actividá.
# Los demás casos que la Constitución preve.

Según la Llei Orgánica d'eleiciones, nun pueden postular a la Presidencia o Vicepresidencies de la República:

# Los ministros y viceministros d'Estáu, el Contralor Xeneral de la República y les autoridaes rexonales, si nun arrenunciaron a lo menos seis meses antes de la eleición.
# Los miembros del Tribunal Constitucional, del Conseyu Nacional de la Maxistratura, del Poder Xudicial, del Ministeriu Públicu, de los organismos integrantes del Sistema Eleutoral y el Defensor del Pueblu, si nun dexaron el cargu 6 (seis) meses antes de la eleición
# El Presidente del Bancu Central de Reserva, el Superintendente de Banca y Seguros, el Superintendente d'Alministración Tributaria, el Superintendente Nacional d'Aduanes y el Superintendente d'Alministradores de Fondos Privaos de Pensiones, si nun arrenunciaron a lo menos seis meses antes de la eleición
# Los miembros de les Fuercies Armaes y de la Policía Nacional que nun pasaron a la situación de retiru a lo menos seis meses antes de la eleición
# El cónyuge y los parientes consanguíneos dientro del cuartu grau, y los allegaos dientro del segundu, del qu'exerz la Presidencia o la hai exercíu nel añu precedente a la eleición.

== Eleición ==

=== Historia ===
La ''Constitución Política de [[1823]]'' establecía que yera atribución del Congresu escoyer al Presidente y Vicepresidente de la República, que los sos miembros yeren escoyíu por Colexos Eleutorales parroquiales -sistema similar al qu'inda caltienen los [[Estaos Xuníos d'América]]-.

La ''Constitución Vitalicia de [[1826]]'', dicía: ''El Presidente de la República va ser nomáu la primer vegada pola pluralidá absoluta del Cuerpu Llexislativu''.

La ''Constitución de [[1828]]'' establecía nel incisu 14 del so artículu cuarentenu octavu que yera atribución del Congresu: ''Proclamar la eleición de Presidente y Vicepresidente de la República fecha polos Colexos Eleutorales; ó faeles cuando nun resulten escoyíos según la llei'', lo que va permanecer casi ensin cambeos hasta [[1931]]. Sicasí, en [[1896]] [[Nicolás de Piérola]], cuando se pasó d'una ''Democracia nominal'' a una ''Democracia censataria'' utilizándose como base pal procesu de sufraxu los censos o padrones de contribuyentes, esaniciándose los principales vicios del proceso pero calteniendo'l sistema de Colexu Eleutorales. La ''Constitución de [[1920]]'' incorpora, lo que se va caltener hasta [[1979]], que: ''Solamente en casu de muerte o dimisión del Presidente de la República, el Congresu va escoyer, dientro de los 30 díes, al ciudadanu que tenga de completar el periodu presidencial''.

Pa entender el sistema que s'utilizaba, ye bien útil y significativu el siguiente pasaxe de la ''Constitución de [[1828]]'' que se repite en munches de les siguientes:

{{cita|''&quot;Art. 69º.- La eleición de Presidente de la República va facer polos Colexos Eleutorales nel tiempu y forma que prescriba la llei; la que tendrá de ser conforme a la base siguiente:
&lt;br /&gt;:''Cada Colexu Eleutoral de Provincia va escoyer por mayoría absoluta de votos dos ciudadanos de los qu'unu, a lo menos, nun sía natural nin vecín del departamentu, unviando testimoniu de l'acta de la eleición al Conseyu d'Estáu pol conductu del so Secretariu.
&lt;br /&gt;''Art. 70º.- El Congresu va faer l'apertura de les actes, la so calificación y escrutiniu.
&lt;br /&gt;''Art. 71º.- El qu'axuntara la mayoría absoluta de votos del total d'eleutores de los Colexos de Provincia, va ser el Presidente.
&lt;br /&gt;''Art. 72º.- Si dos o más individuos llograren dicha mayoría, va ser Presidente'l qu'axunte más votos. Si llograren igual númberu, el Congresu va escoyer a pluralidá absoluta unu d'ellos.
&lt;br /&gt;''Art. 73º.- Cuando nengún axunte la mayoría absoluta, el Congresu va escoyer Presidente ente los trés qu'haber llográu mayor númberu de votos.
&lt;br /&gt;''Art. 74º.- Si más de dos llograren mayoría relativa con igual númberu de votos, el Congresu va escoyer ente toos ellos.
&lt;br /&gt;''Art. 75º.- Si na votación que nos casos precedentes facer pol Congresu, resultara empate, va repitir ente los que-y llograren. Si resultara nuevu empate, va decidir la suerte.
&lt;br /&gt;''Art. 76º.- La eleición de Presidente nestos casos tien de quedar concluyida nuna sola sesión, topándose presentes lo menos dos tercios del total de los miembros de cada Cámara.''&quot;}}

[[Ficheru:Samanez Ocampo.jpg|thumb|200px|[[David Samanez Ocampo y Sobrino|David Samanez]]. Reorganizó'l [[Sistema Eleutoral de Perú|sistema eleutoral]].]]
En [[1931]] la xunta presidida por [[David Samanez Ocampo y Sobrino|David Samanez]] llogró establecer un poder eleutoral autónomu (el Xuráu Nacional d'Eleiciones); la representación de les minoríes; el sufraxu direutu, secretu y obligatoriu; y la organización científica del rexistru eleutoral. Lo que se constituyó na base del sistema pol que güei s'escueye a los presidentes.

La '''Constitución de [[1933]]''', amás d'incorporar les meyores feches por Samanez, esixía llograr a lo menos un terciu de los votos:
{{cita|''Pa ser proclamáu Presidente de la República pol Xuráu Nacional d'Eleiciones, ríquese llograr la mayoría de sufraxos, siempres qu'esta mayoría nun sía menor de la tercer parte de los votos válidos. Ensin nengún de los candidatos llogra la mayoría riquida, el [[Xuráu Nacional d'Eleiciones]] va dar cuenta al Congresu de la resultancia d'escrutiniu. Nesti casu, el Congresu va escoyer Presidente de la República ente los trés candidatos qu'haber llográu mayor númberu de votos válidos''.}}
En [[1951]], [[Manuel A. Odría|Odría]] impon el votu femenín colo que se pasa a una democracia mista alfabeta. En [[1962]], el gobiernu institucional de les [[Fuercies Armaes de Perú|Fuercies Armaes]] enllantó la cédula única de votación.

La '''Constitución de [[1979]]''' esixe, sicasí 50 per cientu de los votos más unu pal ganador col fin de brinda-y respaldu al nuevu gobiernu. Incorpórase amás, la figura de la ''segunda vuelta eleutoral'': si nengunu de los candidatos algama'l porcentaxe necesariu, los dos candidatos con mayor votación van a un segundu procesu pa dirimir d'ente ellos al Presidente. En [[1980]], realícense les primeres eleiciones universales -al incluyir a los analfabetos- de la [[Historia de Perú|historia peruana]].

=== Actualidá: Constitución de 1993 ===

El Presidente de la República ye escoyíu polos ciudadanos por aciu [[sufraxu universal]] d'ente la mesma ciudadanía, teniendo de cumplir los candidatos con determinaos requisitos. Los vicepresidentes son escoyíos conxuntamente con él.

De normal, el procesu eleutoral empecipiar cola convocatoria a eleición per parte del Presidente en funciones l'añu en que tien de terminar el so mandatu. Fecha la convocatoria, el [[Sistema eleutoral de Perú|Sistema Eleutoral]] encargar de dirixir los comicios, como tolos eventos d'esti tipu na República.

Los partíos políticos van presentando los sos candidatos a la presidencia y vicepresidencies ante'l Xuráu Eleutoral Especial nes feches establecíes poles autoridaes eleutorales nel cronograma.

Les eleiciones son realizaes por [[sufraxu]] direutu. Gana les eleiciones el candidatu que llogra más de la metá de los votos válidamente emitíos (les cédules viciaes y en blancu nun son computaes).

Nel casu que nengún candidatu llogre la mayoría riquida, va dar# en una segunda eleición, llamada ''segunda vuelta'', que tendrá de tener llugar 30 díes dempués de la proclamación de los resultaos oficiales de la ''primer vuelta''. Nesta eleición, namái participen los dos candidatos que llograron mayor cantidá de votos.

Correspuénde-y a la [[Oficina Nacional de Procesos Eleutorales|Oficina Nacional de Procesos Eleutorales (ONPE)]] brindar les cifres oficiales correspondientes a los comicios y al [[Xuráu Nacional d'Eleiciones]], proclamar al presidente electu.

El Presidente ye escoyíu por sufraxu direutu teniendo de llograr más del 50% de los votos válidamente emitíos pa ser escoyíu. Tien De tener cómo mínimu 35 años d'edá. La eleición presidencial ye por un términu de cinco años. Na mesma eleición escuéyense dos vicepresidentes quien van reemplazar al Presidente cuando esti tenga qu'ausentase del país. La orde de socesión correspuende en primer llugar al Primer Vicepresidente. Cada candidatu presidencial preséntase acompañáu de quien seríen los sos vicepresidentes. Nesi sentíu, al ser escoyíu'l vicepresidentes son quien lo acompañaron, nun esiste accesu de la minoría a la vicepresidencia.

== Duración del mandatu y posibilidá de reelección ==

=== Historia ===

La primer '''Constitución Política de Perú ([[1823]])''' diz espresamente: ''L'exerciciu del Poder Executivu nunca puede ser vitaliciu, y muncho menos hereditariu. Dura l'oficiu de Presidente cuatro años, y nun va poder recayer nel mesmu individuu, sinón pasaos otros cuatro''.

La '''Constitución de [[Simón Bolívar|Bolívar]] ([[1826]])''', otra manera, espresaba que: ''L'exerciciu del Poder Executivu mora nun Presidente Vitaliciu''.

Na '''Constitución de [[1828]]''', tres la destitución de Bolívar, vuelve a lo espresao na primer carta magna, pero dexa una sola reelección inmediata., aspeutu que va ser revertíu en [[1834]], que vuelve íntegramente a los preceptos del [[1823|23]].

La '''Constitución Política de la [[Confederación Perú-Boliviana]] de [[1837]]''', sui generis, dictamina que: ''El Proteutor va durar nel exerciciu de les sos funciones diez años, y va poder ser reelecto si nun foi condergáu pol senáu a la destitución del so emplegu''.

La '''Constitución de [[1839]]''', tres la Restauración, vuelve a lo espresao pola primer constitución pero alza'l periodu presidencial a 5 años, lo que va ser revertíu pola '''Constituciones de [[1856]] y [[1860]]''', que vuelven por completu al primer testu constitucional, con mandatos de cuatro años ya imposibilidá de reelección inmediata; y que van rexir hasta [[1920]]. La '''Constitución de [[1867]]''' -que nun rixó por más d'un añu- alzaba'l periodu a cinco años.

La '''Constitución de [[1920]]''', proclamada por [[Augusto B. Leguía]], dictaminaba que: ''El Presidente va durar nel so cargu cinco años y nun va poder ser reelecto sinón dempués d'un periodu igual de tiempu''. Sicasí, [[Augusto B. Leguía|Leguía]] encargar de dar los golpes necesarios contra esta mesma constitución y el marcu llegal pa perpetuase nel poder, lo que resultó na ''Patria Nueva'' y nuna llarga dictadura, denominada como'l ''oncenio''.

La '''Constitución de [[1933]]''', norma que: ''El periodu Presidencial dura cinco años y empieza el 28 de xunetu del añu en que se realiza la eleición, anque l'escoyíu nun asumiera les sos funciones naquella fecha''. Amás, esta constitución, reaccionaria contra'l &quot;Oncenio&quot; de [[Augusto B. Leguía|Leguía]], ordena que: 
{{cita|''Nun hai reelección presidencial inmediata. Esta prohibición nun puede ser reformada nin derogada. L'autor o autores de la proposición reformatoria o derogatoria, y los que la sofiten, direuta o indireutamente, van cesar, ello ye que nel desempeñu de los sos respeutivos cargos y van quedar permanentemente inhabilitaos pal exerciciu de toa función pública''. }}
El mandatu foi ampliáu a seis años mientres el gobiernu del xeneral [[Óscar R. Benavides]].

Finalmente, la '''Constitución de [[1979]]''' decreta'l mandatu en 5 años ensin posibilidá de reelección inmediata, lo que ye tamién la norma que se tien na actualidá.

=== Actualidá: Constitución de 1993 ===

El ''testu constitucional orixinal'' de [[1993]], a diferencia de la carta anterior, dicía:

{{cita|&quot;''El mandatu presidencial ye de cinco años. El Presidente puede ser reelixíu de momentu pa un periodu adicional. Trescurríu otru periodu constitucional, a lo menos, el ex-presidente puede volver postular, suxetu a les mesmes condiciones''.&quot;&lt;ref&gt;Tola Constitución actual col testu orixinal y los cambeos fechos tán na seición &quot;Constitución&quot; de la páxina web del Congresu de la República de Perú: [http://www2.congresu.gob.pe/sicr/RelatAgenda/constitucion.nsf/constitucion]&lt;/ref&gt;}}

En [[1996]] el Congresu -de mayoría oficialista- emitió una llei que dexaba a [[Alberto Fujimori]] pudiera ser reelecto per segunda vegada (&quot;''re-reelección''&quot;). Asina lo disponía la llamada ''Llei d'Interpretación Auténtica'' (Llei Non. 26657):

{{cita|&quot;''Artículu únicu.- Interprétase de manera auténtica, que la reelección a que se refier l'Artículu 112o. de la Constitución, ta referida y condicionada a los mandatos presidenciales empecipiaos con posterioridá a la fecha de promulgación del referíu testu constitucional. Arriendes d'ello, interprétase auténticamente, que nel cómputu nun se tien en cuenta retroactivamente, los periodos presidenciales empecipiaos antes de la vixencia de la Constitución.
&lt;br /&gt;''La presente norma amparar nel Artículu 102o. y na Octava Disposición Final y Transitoria de la Constitución.''&lt;ref name=repitida_1&gt;[https://web.archive.org/web/20080609234319/http://www.cajpe.org.pe/rij/bases/llexisla/peru/lh-rij14.HTMl Llei Nº 26657]&lt;/ref&gt;&quot;}}

Contra esta norma interpúnxose una aición d'inconstitucionalidad ante'l [[Tribunal Constitucional de Perú|Tribunal Constitucional]]. Na sentencia respeutiva, el Tribunal declaró &quot;inaplicable&quot; pal casu d'[[Alberto Fujimori]] los algames d'esta llei.&lt;ref name=repitida_1 /&gt; Magar ello, nel añu [[2000]] el presidente foi reelecto nuevamente. En payares del [[2000]], tres la cayida del réxime fujimorista, el Congresu modifica l'artículu 112º por aciu una Reforma Constitucional, indicando agora que:

{{cita|&quot;''El mandatu presidencial ye de cinco años, nun hai reelección inmediata. Trescurríu otru periodu constitucional, a lo menos, el ex-presidente puede volver postular, suxetu a les mesmes condiciones''.&quot;}}

== Reemplazu temporal o permanente ==
{{AP|Llinia de socesión presidencial de Perú}}
=== Historia ===

La '''Primer Constitución ([[1823]])''' dicía:

{{cita|''Artículu 76º.- Va Haber un Vicepresidente en quien alleguen les mesmes calidaes. Va Alministrar el Poder Executivo por muerte, arrenunciu, destitución del Presidente, o cuando llegara'l casu de mandar personalmente la fuercia armada.
&lt;br /&gt;''Artículu 77º.- En defectu del Vicepresidente va alministrar el Poder Executivo'l Presidente del Senáu hasta la eleición ordinaria de nuevu Presidente''.}}

La '''Constitución de [[1826]]''' -que'l so [[Poder Executivu|poder executivu]] taba constituyíu por un Presidente Vitaliciu, un Vicepresidente y cuatro Secretarios d'Estáu- dictaminaba que'l Presidente nomaba al Vicepresidente y ésti tenía que ser aprobáu pol Congresu -daqué paecíu a lo qu'asocede na actualidá col Presidente del Conseyu de Ministros-. Brindába-y, amás, funciones executives al Vicepresidente -na actualidá nun tien nenguna en presencia del Presidente- (''Va Ser responsable col Secretariu del despachu del departamentu respeutivu, de l'alministración del Estáu''). N'imposibilidá o vacancia del Presidente, asumía funciones el Vicepresidente, y ''a falta del Presidente y Vicepresidente de la República, van encargase interinamente de l'alministración los Secretarios d'Estáu, teniendo de presidir el más antiguu n'exerciciu, hasta que s'axunte'l Cuerpu Llexislativu''.

La '''Constitución de [[1828]]''' vuelve al sistema de socesión llegal del primer testu constitucional peruanu.

El '''Testu Constitucional de [[1834]]''', otra manera, esanicia la figura del vicepresidente:

{{cita|''Art. 81º.- Cuando vacare la Presidencia de la República, por muerte, arrenunciu o perpetua imposibilidá física, va encargase provisionalmente del Poder executivu'l Presidente del Conseyu d'Estáu; quien nestos casos y nel de destitución llegal va convocar a los Colexos Eleutorales dientro de los primeros diez díes del so Gobiernu, pa la eleición de Presidente.
&lt;br /&gt;''Art. 82º.- Si concluyíu'l periodu constitucional non s'haber fechu la eleición por dalgún accidente, o verificada ella l'electu tuviera fora de la capital, el Presidente del Conseyu d'Estáu va encargar del Poder Executivu mientres se practica la eleición o llega l'electu.
&lt;br /&gt;''Art. 83º.- L'exerciciu de la presidencia suspender por mandar en persona'l Presidente de la fuercia público, por enfermedá temporal, y por ausentase a más d'ocho legua de la capital de la República. En cualesquier d'esos casos -y subrogará el Presidente del Conseyu d'Estáu.}}

La '''Constitución de la [[Confederación Perú-Boliviana]] de [[1837]]''', bien particular, establecía que: ''En casu d'ausencia, enfermedá o muerte del Proteutor, reemplazará-y el Conseyu de Ministros, presidíu pola persona qu'él designe, o pol Ministru más antiguu si nun lo haber fechu. Por muerte del Proteutor el Conseyu va convocar darréu al Congresu estraordinariu pa la eleición del socesor. Si'l congresu nun lu facer nos trés primeros díes siguientes á la so instalación va verificar el Presidente del Senáu''.

La '''Carta Magna de [[Huancayo]] ([[1839]])''' vuelve a lo espresao na de [[1834]] pero amiesta -respondiendo por na práutica los [[Golpe d'Estáu|golpes d'Estáu]]- que: ''Si en dalgún de los casos desusdichos faltara'l Presidente del Conseyu, va encargar del Supremu Poder Executivu, el que lo haya subrogado por fuercia na presidencia''.

La '''Constitución de [[1856]]''', d'enclín lliberal, espresaba que:

{{cita|''Art. 83º.- La Presidencia de la República vaca de fechu: 
&lt;br /&gt;''1º.- Por muerte.
&lt;br /&gt;''2º.- Por celebrar cualquier pactu contra la independencia o integridá nacional.
&lt;br /&gt;''3º.- Por atentar contra la forma de Gobiernu.
&lt;br /&gt;''4º.- Por torgar la xunta del Congresu, suspender les sos sesiones o eslleilo.
&lt;br /&gt;''Vaca de derechu:
&lt;br /&gt;''1º.- Por almisión del so arrenunciu.
&lt;br /&gt;''2º.- Por incapacidá moral o física.
&lt;br /&gt;''3º.- Por destitución llegal.
&lt;br /&gt;''4º.- Por terminar el so periodu.
&lt;br /&gt;''Art. 84º.- Va Haber un Vicepresidente de la República, escoyíu coles mesmes, coles mesmes calidaes y pal mesmu periodu que'l Presidente, destináu a suplir por él nos casos designaos nos artículos 83º. y 88º.
&lt;br /&gt;''Art. 85º.- Nos casos que designa l'artículu 83º., sacante'l postreru, el Vicepresidente va concluyir el periodu empezáu; nos casos del artículu 88º, namái va suplir pol tiempu en que falte'l Presidente.
&lt;br /&gt;''Art. 86º.- Si faltara al empar el Presidente y Vicepresidente, va encargar de la Presidencia'l Conseyu de Ministros, quien va exercer el cargu mientres el llamáu pola llei tópese expedito; nel casu de vacante, va expedir dientro de los primeros trés díes, les órdenes necesaries pa la eleición de Presidente y Vicepresidente, y va convocar al Congresu pa los efeutos de los artículos 76º. y siguientes.
&lt;br /&gt;''Art. 87º.- El Vicepresidente de la República y los Ministros d'Estáu nun van poder ser candidatos pa la Presidencia de la República nes eleiciones que se practiquen mientres ellos exerzan el mandu supremu.
&lt;br /&gt;''Art. 88º.- L'exerciciu de la Presidencia suspender por mandar en persona'l Presidente la fuercia público, y por enfermedá temporal.}}

La '''Constitución de [[1860]]''' crea la figura d'un ''segundu vicepresidente'' y da por fechu qu'esti siempres se va atopar aptu pa exercer funciones, y añade la suspensión del mandatu por topase'l Presidente sometíu a xuiciu polos casos que la mesma carta preve. La efímera '''Carta de [[1867]]''' esanició a los vicepresidente y estableció que sía que non, el Presidente de la República yera reemplazáu pol Presidente del Conseyu de Ministros.

La '''Constitución de [[1920]]''' estableció que'l socesor pa completar el periodu tenía de ser escoyíu pol Congresu, lo que perduraría hasta [[1979]], que:

{{cita|''Art. 116º.- Solamente en casu de muerte o dimisión del Presidente de la República, el Congresu va escoyer, dientro de los 30 díes, al ciudadanu que tenga de completar el periodu presidencial, gobernáu entrín y non el Conseyu de Ministros.
&lt;br /&gt;''Art. 117º.- El Congresu va escoyer igualmente al ciudadanu que tenga de completar el periodu presidencial nos casos de vacancia fitos nel artículu 115º. El Conseyu de Ministros va gobernar interinamente cuando la torga sía temporal según l'artículu 118º.}}

La '''Constitución de [[1933]]''', caltenía lo anterior y amestaba que: ''La eleición de Presidente de la República pol Congresu, va facer por votu secretu, en sesión permanente y continua. Va Ser proclamáu'l que llogre la mayoría absoluta de votos''.

La '''Constitución [[1979]]''' llega, práuticamente, a les actuales causes de vacancia y suspensión temporal, y delínea l'actual socesión llegal: ''Presidente - 1º vicepresidente - 2º vicepresidente - Presidente del Senáu''.

=== Actualidá: Constitución de 1993 ===

==== Socesión llegal ====
L'actual socesión llegal de la presidencia de la República dar en casu de torga temporal o permanente :

# ''Presidente de la República en funciones: [[Martín Vizcarra]]
# ''[[Vicepresidente de Perú|Primer Vicepresidente de la República]]: [[Mercedes Araoz]]
# ''[[Vicepresidente de Perú|Segundu Vicepresidente de la República]]: Vacante #
''[[Presidente del Congresu de Perú|Presidente del Congresu de la República]]: Daniel Salaverry Villa''
# ''Primer Vicepresidente del Congresu de la República: [[Leyla Chihuán]]'' 
# ''Segundu Vicepresidente del Congresu de la República: [[Segundo Tapia Bernal]]''
# ''Tercer Vicepresidente del Congresu de la República: [[Yeni Vilcatoma]]''

El primer y segundu vicepresidentes son escoyíos xunto al Presidente de la República nuna terna.

==== Ausencia ====
Cuando'l Presidente sale del territoriu nacional, debidamente autorizáu pol Congresu, el so cargu como xefe del Gobiernu Nacional ye exercíu pol Primer Vicepresidente, o nel so defectu, pel Segundu Vicepresidente.

==== Suspensión ====
El Presidente puede ser suspendíu del so cargu pol parllamentu. Les úniques causales pa ello son:
* Incapacidá física temporal del Presidente, debidamente constatada y declarada pol Congresu.
* Mientres el tiempu que dure'l procesu xudicial pola supuesta comisión d'una infraición constitucional.

Mientres esta suspensión, el cargu ye asumíu pol ''Primer Vicepresidente'' o quien correspuenda d'alcuerdu a la llinia de socesión, hasta la torna del mandatariu..

==== Vacancia ====
El cargu presidencial pue ser estraordinaria y constitucionalmente concluyíu antes de los cinco años por aciu la declaración de la vacancia del cargu pol Congresu de la República. Son causales de la declaración de la vacancia presidencial:
* Fallecimiento *
Incapacidad física permanente (determináu pol Congresu)
* Incapacidá moral (determináu pol Congresu)
* Salida del territoriu nacional ensin autorización del [[Congresu de la República de Perú|Congresu de la República]].
* Nun tornar al territoriu nacional nel plazu fitu pol Congresu de la República cuando autorizó la so salida.
* Destitución per infraición constitucional.

Pal supuestu de destitución per infraición constitucional, el Presidente namái puede ser acusáu, mientres el so mandatu, por:
* Traición a la patria.
* Torgar les eleiciones presidenciales, [[Parllamentu|parllamentaries]], [[Gobiernos Rexonales de Perú|rexonales]] o [[Organización territorial de Perú|municipales]].
* Eslleir el Congresu (salvu nel supuestu qu'ésti censurara o negáu'l so enfotu a dos [[Conseyu de Ministros de Perú|Conseyos de Ministros]]).
* Torgar la xunta o'l funcionamientu del Congresu o dalgún órganu del [[Sistema Eleutoral de Perú|Sistema Eleutoral]]

Depués de ser acusáu, el Presidente tien de ser sometíu a un procesu xudicial onde se va determinar si cometió'l fechu que infringe la posibilidá y la responsabilidá que-y correspuende.

Nestos casos, tamién se sigue l'orde de socesión llegal vixente.

== Ceremonies protocolares ==

=== Mensaxe a la Nación, cambéu de mandu y juramentación ===

Considérense actos oficiales dientro del Aniversariu de la Independencia Nacional la Misa y [[Te Deum]], la Sesión Solemne del Congresu, el Saludu al Presidente y la Parada y Desfile Militar.

Tres el procesu d'eleición, el [[Xuráu Nacional d'Eleiciones]] proclama al Presidente Electu. En casos de socesión llegal, el Congresu proclama al Presidente. Tres esto, el Presidente tien d'asumir funciones al juramentar el cargu ante'l Plenu del [[Congresu de la República de Perú|Congresu de la República]] el 28 de xunetu del añu que correspuenda a les eleiciones presidenciales, en conmemoración a la fecha de la Proclamación de la Independencia que fizo [[José de San Martín]] en [[1821]].

En realidá siempres se celebró'l [[28 de xunetu]] como'l ''Día de la Independencia'' y la fiesta nacional, pero ye recién en [[1945]], na juramentación del presidente [[José Luis Bustamante y Rivero]] qu'empieza la tradición de faer el cambéu de mandu esi mesmu día. Con anterioridá a esa fecha, el [[28 de xunetu]], el presidente brindaba un discursu a la nación ante'l Congresu -que yera publicáu en ''[[El Comercio (Perú)|El Comercio]]'' o ''[[El Peruanu]]''- esi día pero nun se faíen los cambeos de mandu. Antes de [[1945]] y magar la gran cantidá de golpes d'Estáu, hubo delles feches recurrentes pa los cambeos de mandu:
* [[20 d'abril]] (dende [[1845]]).
* [[25 d'ochobre|25]]/[[24 d'ochobre]] (dende [[1858]]).
* [[2 d'agostu]] (dende [[1868]]).
* [[10 d'agostu]] (dende [[1890]]).
* [[8 de setiembre]] (dende [[1895]]).
* [[24 de setiembre]] (dende [[1904]]).
* [[18 d'agostu]] (dende [[1914]]).
* [[12 d'ochobre]] (dende [[1919]]).
* [[8 d'avientu]] (dende [[1931]]).

Como datu interesáu, munchos de los [[Golpe d'Estáu|golpes d'Estáu]] realizar nel mes d'ochobre, colo que s'acuñó la frase popular de que ''al presidente, como al [[Señor de los Milagros]], sacar n'ochobre''.

La '''Constitución de [[1933]]''' espresaba: ''El periodu Presidencial (...) empieza'l 28 de xunetu del añu en que se realiza la eleición, anque l'escoyíu nun asumiera les sos funciones naquella fecha''.

La '''Constitución Actual''' ordena que:
{{cita|&quot;''El Presidente de la República empresta xuramentu de llei y asume el cargu, ante'l Congresu, el 28 de xunetu del añu en que se realiza la eleición''.&quot;|Artículu 116º, [[Constitución Política de Perú]]}}

La ceremonia nel congresu inclúi un '''Mensaxe a la Nación''' ante'l Congresu del Presidente saliente quien, rindiendo cuentes y faciendo una semblanza de los llogros de la so xestión. Depués, el Presidente estima y apurre la banda presidencial al Presidente del Congresu, quien la ostentará per una hora. Tres la llegada del Presidente Electu, ésti empresta xuramentu ante'l presidente del Congresu, quien-y fai entrega de la banda. Dempués, llee'l so primer mensaxe a la nación ante'l Congresu. Cuando nun se trata d'un cambéu de mandu, el [[presidente]] en funciones tamién allega añalmente nesa fecha pa informar a la representación nacional y la opinión pública, sobre la situación xeneral de la [[República]].

{{cita|&quot;(Correspuende al Presidente de la República) ''Dirixir mensaxes al Congresu en cualquier dómina y obligatoriamente, en forma personal y por escritu, al instalase la primer llexislatura ordinaria añal. Los mensaxes añales contienen la esposición detallada de la situación de la República y les meyores y reformes que'l Presidente xulgue necesaries y convenientes pa la so considerancia pol Congresu. Los mensaxes del Presidente de la República, salvo'l primeru d'ellos, son aprobaos pol Conseyu de Ministros.''.|Incisu 7, Artículu 118º, [[Constitución Política de Perú]]}}

En xunetu de [[2001]], el presidente [[Alejandro Toledo Manrique|Alejandro Toledo]], a poques hores d'haber juramentado en [[Lima]], asumió simbólicamente el cargu en [[Machu Picchu]].

=== Fórmula de xuramentu ===
[[Ficheru:Caceresjuramentacion.jpg|thumb|350px|Pergamín de juramentación del Presidente [[Andrés Avelino Cáceres]], ante'l Congresu de la República ([[1894]]).]]
Ye la ''Constitución de [[1828]]'' la primera que rexistra, nel artículu 87º, la fórmula de juramentación que'l Presidente de Perú tien d'emprestar ante'l [[Congresu de la República de Perú|Congresu]] al asumir funciones:

{{cita|''El Presidente y Vicepresidente pa exercer el so cargu, van presentar al Congresu a emprestar el xuramentu siguiente:
&lt;br /&gt;''&quot;Yo, N.N. xuro por Dios y estos Santos Evanxelios que voi exercer fielmente el cargu de Presidente (o Vicepresidente) que me confió la República: que voi protexer la Relixón del Estáu, voi caltener la integridá ya Independencia de la Nación, y voi guardar y voi faer guardar esautamente la so Constitución y lleis&quot;.}}

La ''Constitución de [[1839]]'', nel so artículu 86º, inaugura la fórmula que va ser usada hasta güei -cola eliminación de la referencia a abellugar la [[Ilesia católica|relixón católica]] y les traces personales que-y brinda cada presidente-. N'agostu de [[1853]] ye sancionáu'l Reglamentu Interior de les Cámares Llexislatives, que señalaba, nel artículu 3º del Capítulu XII, que'l Presidente va xurar ante'l Congresu de la República según el mentáu artículu de la Constitución, que dicía:

{{cita|''El Presidente pa exercer el so cargu va emprestar ante'l Congresu'l xuramentu siguiente:
&lt;br /&gt;''&quot;Yo N.N. Xuro por Dios y estos Santos Evanxelios, que voi exercer fielmente el cargu de Presidente que me confió la República, que voi protexer la Relixón del Estáu, voi caltener la integridá, independencia y unidá de la Nación, voi guardar y voi faer guardar la so Constitución y lleis&quot;. }}

Ye tradición nel [[Congresu de la República de Perú|Congresu peruanu]] que la prestación del xuramentu de llei pa tomar de funciones del cargu de Presidente de la República tenga, como constancia de la realización de dichu actu, la suscripción d'un pergamín que contenga escritu'l nome del mandatariu jurante, la fórmula de juramentación y la fecha en que se celebra la tresmisión del mandu presidencial. D'estos pergaminos de juramentación, el más antiguu que se caltién nel Archivu Xeneral del [[Congresu de la República de Perú|Congresu]] ye'l perteneciente a [[Andrés Avelino Cáceres]], que suscribió pa exercer el so segundu mandatu'l 10 d'agostu de 1894 y que tenía previstu rematar na mesma fecha de [[1898]].

El xuramentu emprestáu pol ex-presidente [[Ollanta Humala]] foi'l siguiente:&lt;ref&gt;{{Cita web|títulu=TC: Xuramentu de presidente Humala afacer a la Constitución|url=http://www.rpp.com.pe/2011-07-29-tc-xuramentu-de-presidente-humala-afacer a-la-constitucion-noticia_389257.html|añu=2011|autor=rpp.com.pe|fechaaccesu=2 d'agostu de 2011}}&lt;/ref&gt;
{{cita|Xuro pola Patria que voi exercer fielmente el cargu de Presidente de la República que me confió la Nación pol periodu presidencial 2011-2016; que voi defender la soberanía nacional, l'orde constitucional, y la integridá físico y moral de la República y les sos instituciones democrátiques, honrando l'espíritu, los principios y los valores de la Constitución de 1979; que voi reconocer y voi respetar la llibertá de cultu y d'espresión, y voi lluchar incansablemente por llograr la inclusión social de tolos peruanos, especialmente de los más probes.}}

El xuramentu emprestáu pol ex-presidente [[Pedro Pablo Kuczynski]] foi'l siguiente:

{{cita|Yo, Pedro Pablo Kuczynski Godard, xuro por Dios, pola Patria y por tolos peruanos que voi exercer fielmente el cargu de Presidente de la República que me confió la Nación pal periodu presidencial 2016-2021; que voi defender la soberanía nacional y la integridá físico y moral de la República, que voi cumplir y voi faer cumplir la Constitución Política y les lleis de Perú; y que voi reconocer, respetando la llibertá de cultu, la importancia de la Ilesia católica na formación cultural y moral de los peruanos.}}

El xuramentu emprestáu pol actual presidente [[Martín Vizcarra]] foi'l siguiente:

{{cita|Yo, Martín Alberto Vizcarra Cornejo, xuro por Dios y pola Patria que voi exercer fielmente el cargu de Presidente de la República qu'asumo acordies cola Constitución Política de Perú; que voi defender la soberanía nacional, la integridá físico y moral de la República y la independencia de les sos instituciones democrátiques; y que voi cumplir y voi faer cumplir la Constitución Política y les lleis de Perú.}}

==== Ceremonies conexes ====
Darréu dempués de la ceremonia de ''Xura del Presidente'', el Presidente juramenta al so primer [[Presidente del Conseyu de Ministros de Perú|Primer Ministru]] y primer [[Conseyu de Ministros de Perú|Conseyu de Ministros]]. Esta ceremonia y les de relevu mientres el mandatu realícense de normal nel ''Salón Doráu'' de la [[Palaciu de Gobiernu de Perú|Casa de Pizarro]]. 

Ye coles mesmes tradicional cada [[28 de xunetu]], el besamanes al presidente que tamién se realiza nel ''Salón Doráu'' de [[Palaciu de Gobiernu de Perú|Palaciu]]. Tien los sos oríxenes na tradición relixosa de faer el xestu de besar los pies del [[Papa]] que ye torgáu per este pa ser reemplazáu pol besu al [[aniellu del pescador]]. Mientres el [[Virreinatu de Perú|Virreinatu]], cuando se presentaba un nuevu [[Virréi de Perú|Virréi]] ante les autoridaes llocales, este amosaba l'aniellu d'autoridá, que yera besáu tal como asocedía colos [[Papa|Papes]]. Na actualidá, el ceremonial ye un llaicu apertón de manes de parte de ministros, congresistes y diplomáticos acreditaos como señal de renovación de llealtá pa un nuevu añu de gobiernu.

=== Otres ceremonies oficiales ===
Amás de les ceremonies del aniversariu de la independencia, considérense ceremonies oficiales según el segundu artículu del Decretu Supremu N.096-2005-RE:
* Saludu al Presidente de la República con motivu del Añu Nuevu.
* Renovación del Xuramentu de Fidelidá a la Bandera.
* Festividá de la Patrona de les Armes de Perú y día de les Fuercies Armaes

== Símbolos ==

=== Insinies ===

==== Banda presidencial ====
La banda presidencial ye'l más importante distintivu qu'ostenta'l Presidente de la República y foi usada dende los entamos de la República polos mandatarios. Foi heredada de los postreros [[Virréi de Perú|Virréis]]. L'allugamientu y la entrega de la banda presidencial ye l'actu más simbólicu de l'asunción y entrega del mandu. La banda ye usada pol Presidente del Congresu hasta la juramentación del nuevu mandatariu.

Trátase d'una banda bicolor que lleva los colores nacionales (colloráu y blancu). Esta banda úsase diagonalmente del costazu derechu al llau esquierdu de la cintura. Na cintura, como un broche, la banda llevaba bordáu en filo doráu l'[[Escudu d'Armes de Perú]]. Esiste una familia [[Lima|limeña]] que tradicionalmente ellaborar. Iguar a la midida pa cada Presidente y usáronse de normal con traxe formal: ternu, smoking o uniforme militar. Dende [[2006]], l'[[Escudu d'Armes|Escudu]] foi treslladáu hasta l'altor del pechu.

Un actu simbólicu narráu por [[Ricardo Palma]] nos sos célebres ''[[Tradiciones Peruanes]]'' foi efeutuáu mientres la confusa primer metá de la década de [[1840]], pol presidente [[Justo Figuerola]]. Ésti, ante les protestes que faía'l pópulo frente a la so casa, pidió a la so fía que sacara la banda presidencial del caxón de la cómoda y apurrir al pueblu pol balcón. L'ensame colóse contenta y dando vives a [[Justo Figuerola|Figuerola]] y foi buscar a quien impone-y la prenda, que, tantes vegaes acobiciada, esta vegada nun atopaba quien quixera cinxí-yla.

Los Ministros d'Estáu lleven un faxín raxón; los Vocales Supremos, Congresistes de la República, Maxistraos del Tribunal Constitucional, Miembros del Conseyu Nacional de la Maxistratura, Fiscales Supremos, el Defensor del Pueblu, etc., usen collarinos raxonos con medayes que los reconocen como tales.

==== Gran collar de brillantes ====
Foi lleváu polos presidentes como'l símbolu de la máxima autoridá del país. Ta compuestu d'[[oru]] y enllastráu de brillantes. Lleva nel centru una medaya que contién l'[[Escudu d'Armes de Perú]]. Son memorables les fotografíes y cuadros de los presidentes [[Óscar R. Benavides|Óscar R. Benavides Larrea]], [[Manuel Prado y Ugarteche]] y [[José Luis Bustamante y Rivero]] usando la banda presidencial, el gran collar y otres insinies. El so usu sumió a partir de l'asunción al poder del arquiteutu [[Fernando Belaúnde Terry]]. Apocayá'l so usu foi 'vueltu a la vida' por [[Alan García Pérez]] nel marcu de la V [[Cumbre América Llatina, el Caribe y la Xunión Europea]]&lt;ref&gt;{{Cita web|url=http://www.vcumbrealcue.org/website/index.php?option=com_frontpage&amp;Itemid=1|títulu=V Cume ALCUE|fechaaccesu=19 de mayu de 2008|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120118200207/http://www.vcumbrealcue.org/website/index.php?option=com_frontpage&amp;Itemid=1|fechaarchivu=2012-01-18}}&lt;/ref&gt; realizada precisamente en [[Lima]] en mayu de [[2008]].

==== Placa ====
El Presidente de la República, adicionalmente, lleva una placa nel bolsu cimeru esquierdu del sacu a manera de solapero coles insinies del mandu [[militar]] que lo reconoz como ''Xefe Supremu de les Fuercies Armaes''. Ye heredera de los distintivos y honores militares que llevaben los presidentes pertenecientes a la [[Fuercies Armaes de Perú|Fuercia Armada]] -tantos na historia del país-. Ye dorada y tien la forma d'un sol radiante.

==== Cayáu ====
Tien nel so orixe n'el costume [[España|española]] de simbolizar el poder -principalmente nos casu de los rexidores, correxidores ya intendentes- con un cayáu. El costume foi introducida nel [[sieglu XVIII]] nos [[Cordal de los Andes|Andes]], tres la rebelión de [[José Gabriel Condorcanqui|José Gabriel Túpac Amaru]] y [[Túpac Catari]] en [[1780]]-[[1781]] pa representar la dignidá d'alcalde d'indios: alcalde-vara o ''varayoc'' (el que porta varar en [[quechua]]). A diferencia d'[[Arxentina]], l'usu d'un cayáu que simbolice'l poder y el cargu de Presidente (simbólicamente, el ''varayoc''), nun foi común na historia de la presidencia peruana ya innumberables vegaes foi reemplazada pol sable o la [[espada]] de los [[presidente]]s [[militares]]. Namái un puñáu de casos son destacables. [[Mariano Ignacio Prado]], [[José Balta]] y [[Augusto B. Leguía]] usar en cuadros y fotografíes presidenciales. Apocayá, Alejandro Toledo, fixo usu del cayáu na so asunción simbólica al cargu nel [[Cusco]] y tamién n'otres poques ocasiones. El so más recién usu correspuende al [[29 de xunetu]] de [[2008]], fecha del tradicional [[desfile]] [[militar]], cuando [[Alan García]] llevó un pequeñu cayáu presidencial, el mesmu utilizáu por [[Ollanta Humala]] nel [[desfile]] [[militar]] del [[29 de xunetu]] de [[2011]].

=== Tratamientu ===
El tratamientu oficial escontra'l Presidente de la República de Perú ye:

* Si'l mandatariu ye un home: ''Excelentísimo Señor Presidente - nome del presidente -''.

* Si la mandataria ye una muyer: ''Excelentísima Señora Presidenta - nome de la presidenta -'' (Esti casu entá nun asocedió, yá que hasta la fecha'l país nun foi gobernáu por una muyer).

* Si'l mandatariu atopar nel estranxeru, el tratamientu camudaría al de: ''Excelentísimo Señor, -nome del presidente-, presidente de la República de Perú''.

=== Palaciu de Gobiernu de Perú ===
[[Ficheru:Palaciodegobierno003.jpg|thumb|350px|[[Palaciu de Gobiernu de Perú]] a fines del [[sieglu XIX]].]]
{{AP|Palaciu de Gobiernu de Perú}}
El Palaciu de Gobiernu de Perú ye la sede del [[Poder Executivu]] [[Perú|Peruanu]] y la residencia personal del Presidente de la República. Atópase allugáu na [[Plaza Mayor de Lima|Plaza Mayor]] de la ciudá de [[Centru históricu de Lima|Lima]] y a veres del [[Rímac (ríu)|ríu Rímac]] dende [[1535]]. Ye herederu de la cortil que, alzáu nél la casa del curaca [[Taulichusco]], alministrador del valle del [[Rímac]], foi tomáu pol [[conquistador]] de [[Perú]] y gobernador de [[Nueva Castilla]], el marqués don [[Francisco Pizarro]]. Foi usáu como residencia de los [[Virréi de Perú|Virréis]] y la sede del so gobiernu mientres la [[Virreinatu de Perú|dómina virreinal]], foi entós conocíu como'l ''Palaciu de los Virréis''.

Los gobernantes de [[Perú]] independiente siguieron con esta sede de gobiernu. Na dómina del guanu, el palaciu recibió cuantiosos arreglos y adornamientos. Tamién foi afeutáu pol saquéu mientres la [[Guerra del Pacíficu|ocupación chilena]]. Mientres el &quot;Oncenio&quot;, l'edificiu foi amburáu col fin d'asesinar al presidente [[Augusto B. Leguía]]. Foi depués construyíu y la terminación del so últimu diseñu data de [[1938]]. Ye consideráu un monumentu históricu y xunto a los sos bien distintes versiones arquiteutóniques anteriores allugaron a diversos güéspedes: Francisco Pizarro colos 40 virréis, los llibertadores [[José de San Martín|San Martín]] y [[Simón Bolívar|Bolívar]], el [[Rei d'España]] [[Xuan Carlos I]] de Borbón, y 53 caudiellos y presidentes.
A [[Fernando Belaúnde Terry|Fernando Belaúnde]], paeció-y 039;'&quot;abondo afrancesáu pero cómodu&quot;''.&lt;ref&gt;Revista Caretes Nº 684 del 8 de febreru de 1982, Artículu: '''Entrando a Palaciu''' por Marcu Zileri, Páxina 40&lt;/ref&gt;

Entiende un área construyida de 19.200 metros cuadraos. Trabayen ellí unes 200 persones. Trátase d'un edificiu bien completu, cuenta con sales y salones, comedor, places interiores, capiya, estudiu de [[televisión]], cochera, piscina, área d'invitaos y los aposentos privaos presidenciales. Simbólicu ye'l conocíu ''balcón de les procesiones'', dende onde'l Presidente suel recibir la procesión del [[Señor de los Milagros (Lima)|Señor de los Milagros]] y dar mensaxes a les manifestaciones públiques que se realicen. Dos momentos doraos del mentáu balcón fueron los tradicionales ''balconazos'' d'[[Alan García]] nel so primer gobiernu y l'asunción al mandu del presidente [[Valentín Paniagua|Paniagua]] y el so gabinete ministerial. Ye tradicional el cambéu de guardia a mediudía en palaciu.

=== Guardia d'Honor del Palaciu de Gobiernu ===
{{AP|Húsares de Junín}}

{{VT|Guardias del Palaciu de Gobiernu de Perú}}
La [[Guardias del Palaciu de Gobiernu de Perú|Guardia d'Honor y de Seguridá del Palaciu]] al traviés del tiempu hai principalmente recayíu socesivamente nos siguientes Cuerpos Militares y Policiales:
* Cuerpos del Exércitu, alternando cola '''Guardia Civil''' y la '''Xendarmería Nacional de Perú''' (sieglu XIX).
* '''Batallón de Xendarmes d'Infantería &quot;Guardia Republicana de Perú&quot; Nº 1'''.
* 23ª Comandancia de la Guardia Civil de Perú - Batallón d'Ametralladores de Palaciu. 
* 22ª Comandancia de la Guardia Civil de Perú - Tropes d'Asaltu - Abellugo Presidencial.
* '''[[Húsares de Junín|Reximientu de Caballería &quot;Gloriosu Húsares de Junín&quot; Nº 1 - Llibertador de Perú]]'''
* '''[[Guardias del Palaciu de Gobiernu de Perú|Reximientu de Caballería “Mariscal Domingo Nieto&quot; Escolta del Presidente de la República]]'''&lt;ref&gt;Por aciu el Resolvimientu Ministerial Non 139-2012/DE/EP del 2 de febreru de 2012, roblada nel actual gobiernu de Ollanta Humala Tasso, apruébase y autorízase la reactivación del Reximientu de Caballería &quot;Mariscal Domingo Nieto&quot; Escolta del Presidente de la República como escolta oficial del Presidente de la República de Perú, dándo-y como misión principal la de garantizar la seguridá del Presidente de la República y del Palaciu de Gobiernu, pasando'l Reximientu de Caballería &quot;Gloriosu Husares de Junín&quot; Nº 1 Llibertador de Perú, a conformar el grupu d'unidaes históriques del Exércitu de Perú, conxuntamente col Batallón d'Infantería Motorizada &quot;Lexón Peruana&quot; Nº 1 y la Batería d'Artillería Volante de la &quot;Lexón Peruana de la Guardia&quot;.&lt;/ref&gt;

El ''Reximientu de Caballería &quot;Gloriosu Húsares de Junín&quot; N° 1 - Llibertador de Perú'', hasta'l [[2 de febreru]] de [[2012]], foi la Guardia Montada del Presidente de la República. La so sede tuvo nel Cuartel &quot;Barbonos&quot;, antiguu cuartel na Corralada de [[Lima]]. Esta unidá dende la so creación nunca foi desactivada y tuvo presente nos acontecimientos más importantes de la [[historia]] nacional [[Perú|peruana]].

La Caballería de la &quot;Lexón Peruana de la Guardia&quot; entamóse sobre la base del Escuadrón &quot;''Húsares de la Escolta del Xeneral''&quot;, unidá destacada na Campaña Llibertadora de [[Chile]]. A esta caballería, [[José de San Martín]], daría-y el nome de ''“Escuadrón de Húsares de la Lexón Peruana de la Guardia”'' al mandu de [[William Miller (militar)|Guillermo Miller]]. Na [[batalla de Junín]], los escuadrones de “Húsares de Perú” tuvieron una descollante participación, gracies a la sagacidad d'[[Andrés Rázuri]]. Por esta aición, [[Simón Bolívar]] camudó'l nome al Reximientu “Húsares de Perú” pol de Reximientu “Húsares de Junín”, que tamién destacó pola so bravura na [[batalla d'Ayacucho]], lo que-y mereció llevar na so [[Bandera de Perú|bandera de guerra]] la inscripción Llibertador de Perú”. Por cuenta de la so trescendencia histórica foi designáu pa tar presente na reincorporación de [[Tacna]] al territoriu de [[Perú]] en [[1929]].

En febreru de [[1987]], el Presidente [[Alan García]] ordenó que se-y dea &quot;calter peruanista&quot; al so guardia personal que vistía un elegante paxellu d'inspiración francesa y que'l consideraba livianamente &quot;igual&quot; al usáu polos Dragones de la [[Guardia Republicana de Francia]]. Pa ello, escueye al RC &quot;Gloriosu Húsares de Junín&quot; Nº 1 como &quot;escolta presidencial&quot;. Nel uniforme de los Húsares de Junín, el dormán con alamares (ensin les charreteras) lleva 33 botones que simbolicen les 33 victories siguíes de Napoleón Bonaparte.

La Misión Militar Francesa, Contratada pol Gobiernu de Perú, mientres la presidencia de [[Nicolás de Piérola Villena|Nicolás de Piérola]] en 1896, determino qu'una unidá de caballería del [[Exércitu de Perú]] fuera la unidá qu'apurra seguridá al presidente de la república, ye qu'en 1904 ye escoyíu'l Reximientu de Caballería [[Domingo Nieto|&quot;Mariscal Domingo Nieto&quot;]], que foi la escolta presidencial has febreru de 1987 nel que foi releváu de les sos funciones por ordenes del presidente [[Alan García]] y a partir del 2 de Febreru del 2012, reactívase nuevamente como Escolta Presidencial, por disposición del Presidente [[Ollanta Humala Tasso]], otorgándo-y como misión principal la de garantizar la seguridá del Presidente de la República y del Palaciu de Gobiernu.

== Expresidentes ==
[[Ficheru:Gobernantes del Perú desde San Martín hasta Piérola.jpg|thumb|350px|Gobernantes de Perú independiente dende [[José de San Martín]] hasta [[Nicolás de Piérola]] representaos sarcásticamente como la pintura cristiana de ''[[La última cena (Leonardo da Vinci)|La última cena]]''.]]
La dignidá de ex-presidente de la República, na gran mayoría de la [[Historia de Perú|historia peruana]] nun foi reconocida. Recién la Constitución de [[1979]] determinaba que:
{{cita|&quot;(...) ''son Senadores vitalicios los expresidentes Constitucionales de la República, a quien nun se considera pa los efeutos del Art. 169'' (quórum pa la instalación del Congresu).&quot;}}
En virtú de tal artículu constitucional, fueron [[senáu]]res vitalicios [[José Luis Bustamante y Rivero]] (hasta la so muerte), [[Fernando Belaúnde Terry]] y [[Alan García Pérez]] (hasta la [[crisis constitucional de 1992]]).

Na actualidá, los expresidentes solo reciben una pensión vitalicia (que se suspende cuando vuelven exercer dalgún cargu públicu) que-yos asegure una vida digna, participen coles sos opiniones nel [[Alcuerdu Nacional]] y asisten al [[Congresu de la República de Perú|Congresu de la República]] pa guardar los mensaxes a la nación del Presidente en funciones y los cambeos de mandu. Más allá d'esto, nun se-yos brinden más honores o considerancies.

Dos casos son particulares:
* [[Augusto B. Leguía]], al terminar el so mandatu y en vista de les faltes de la so perllarga xestión, foi torgáu de fuxir del país y empezáu a xulgar nun procesu bien sesgado y aniquilante; finalmente, morrió en prisión nuna situación de miseria y enfermedá.
* [[Alberto Fujimori]] foi destituyíu del cargo antes de concluyir el so tercer mandatu por incapacidá moral dempués de que fuera refugada'l so arrenunciu dende'l [[Xapón]]; tres un llargu procesu d'estradición, foi xulgáu por diverses acusaciones que se-y imputen nun xuiciu llegal y respetuoso del debíu procesu; y foi condergáu a 25 años por delitos [[lesa humanidá]].

Al añu 2018, esisten cuatro expresidentes constitucionales, esto ye, escoyíos democráticamente, y que concluyeron los sos periodos de gobiernu presidencial, estos son: [[Alberto Fujimori]], [[Alejandro Toledo Manrique]], [[Alan García]] y [[Ollanta Humala]]. Nel casu del Xeneral [[Francisco Morales Bermúdez]], esti nun ye consideráu como tal, por cuenta de que comandó un golpe d'estáu contra'l Xeneral [[Juan Velasco Alvarado]]. Sicasí, Morales Bermúdez cuenta coles considerancies de ex-presidente. Cabo mentar que Morales Bermúdez ye'l de más edá, de los que dalguna vegada detentaron la máxima invistidura. Los decesos más recién son aquellos de [[Valentín Paniagua]], quien finó n'ochobre de 2006 y de [[Fernando Belaúnde Terry]], quien finó en xunu de 2002. [[Pedro Pablo Kuczynski]] foi escoyíu constitucionalmente, mas [[arrenunciu de Pedro Pablo Kuczynski|arrenunció]] al cargu y nun pudo completar el so periodu presidencial.

En [[2006]], [[Francisco Morales Bermúdez Cerruti|Morales Bermúdez]], [[Valentín Paniagua Corazao|Paniagua Corazao]] y [[Alejandro Toledo Manrique]] na so condición de expresidentes integrar al [[Alcuerdu Nacional]], foru de diálogu de les agrupaciones polítiques y les instituciones de la sociedá peruana. En [[2012]] pertenecen al '''Alcuerdu Nacional''' los expresidentes '''Morales Bermúdez Cerruti''' y '''Toledo Manrique''' pos '''Paniagua Corazao''' finó y '''García Pérez''' entá nun s'integra formalmente a dichu alcuerdo. Al marxe d'ello, les sos respeutives agrupaciones ([[Aición Popular]], [[Perú Posible]] y [[Partíu Aprista Peruanu]]) na so calidá de partíos políticos sí pertenecen al '''Alcuerdu Nacional''' dende'l primer momentu.

'''Expresidentes vivos'''
&lt;gallery&gt;
Archivu: F. Morales Bermúdez.jpg| '''[[Francisco Morales Bermúdez Cerruti]]''',&lt;br&gt;1975-1980
Archivu: Al Fujimori.jpg| '''[[Alberto Fujimori Fujimori]]''',&lt;br&gt;1990-2000.
Archivu: Alejandro Toledo (8682).jpg| '''[[Alejandro Toledo Manrique]]''',&lt;br&gt; 2001-2006.
Archivu: Ollanta Humala 2014.jpg| '''[[Ollanta Humala Tasso]]''',&lt;br&gt; 2011-2016.
Archivu: Pedro Pablo Kuczynski 2016 (cropped).jpg| '''[[Pedro Pablo Kuczynski Godard]]''',&lt;br&gt; 2016-2018.
&lt;/gallery&gt;

== Primer Dama ==
{{ap|Primer dama de Perú}}

== Estadístiques ==

'''Primer Gobernante:''' Proteutor [[José de San Martín]] ([[1821]]).

'''Primer Presidente:''' [[José de la Riva Agüero]] ([[1823]]).

'''Tiempu:'''
* La persona qu'ocupó'l poder mientres más tiempu ye [[Augusto B. Leguía]]: 15 años y 1 mes y 21 díes. Síguelu Ramón Castilla con 11 años y 8 meses; y depués Manuel Prado Ugarteche con 11 años y 7 meses.
* El mandatu presidencial más llargu exercer [[Augusto B. Leguía]]: con 10 años, 10 meses y 13 díes ([[1919]]-[[1930]], conocíu como'l &quot;Oncenio&quot;), siguíu en duración pol d'[[Alberto Fujimori]] con 10 [[añu|años]], 3 meses y 24 díes ([[1990]]-[[2000]], &quot;Fujimorato&quot;).
* El mandatu presidencial más curtiu exercer [[Mariano Holguín]]: malapenes unes hores ([[1931]]), tres l'arrenunciu de [[Luis Miguel Sánchez Cerro]]. Sígue-y en duración el d'[[Antonio Gutiérrez de la Fuente]] en [[1868]], tamién con namái unes hores.
* El periodu más llargu de gobiernos y socesiones constitucionales y ordenaes foi de 25 años: [[1993]]-[[2018]]. El segundu periodu más llargu foi de 19 años: [[1895]]-[[1914]], periodu enmarcáu na llamada República Aristocrática.

'''Partíu:'''
* El partíu que mientres mayor tiempu ocupó'l poder foi'l [[Partíu Civil (Perú)|Partíu Civil]]: 20 años, 3 meses, 14 díes. Síguen-y el [[Movimientu Democráticu Peruanu|Movimientu Democráticu Pradista]] con 11 años, 8 meses y 10 díes; y [[Aición Popular]] con 10 años, 10 meses y 11 díes.
* El partíu en funcionamientu que mientres mayor tiempu ocupó'l poder democráticamente ye [[Aición Popular]]: 10 años, 10 meses, 11 díes; los presidentes d'esti partíu fueron [[Fernando Belaunde Terry]] y [[Valentín Paniagua Corazao]]. Sígue-y el [[Partíu Aprista Peruanu]] con 10 años.

'''Civiles, militares y relixosos:'''
* Tolos primeros gobernantes fueron militares.
* El primer presidente civil foi [[Manuel Menéndez]] ([[1841]]).
* El primer presidente civil electu pa tal cargu foi [[Manuel Pardo y Lavalle]] ([[1872]]).
* Dos persones qu'exercieron el poder fueron relixosos; en tolos casos, por periodos bien curtios de tiempu:
*# Monseñor [[Francisco Xavier de Luna Pizarro]] -aportó a [[Archidiócesis de Lima|Arzobispo de Lima]]-, encargáu del mandu en [[1822]] y en [[1833]].
*# Monseñor [[Mariano Holguín]] -Obispu d'[[Arequipa]] y Alministrador Apostólicu de l'[[Archidiócesis de Lima]]-, encargáu del mandu en [[1931]].
* L'últimu presidente militar foi [[Francisco Morales Bermúdez]] ([[1975]]).
* El ex-presidente [[Ollanta Humala]] ye militar pero a diferencia del ex-presidente [[Francisco Morales Bermúdez]], nun ta n'actividá, sinón en retiru (esto ye, que yá nun exercía como militar al momentu de llegar a la Presidencia).

'''Presidentes ex congresistes:'''

Desempeñáronse como congresistes antes de ser Presidentes:
* L'inxenieru [[Manuel Prado Ugarteche]], a los 30 años escoyíu Diputáu ([[1919]]-[[1921]]), y depués dos veces Presidente de Perú.
* L'arquiteutu [[Fernando Belaunde Terry]], a los 32 años escoyíu Diputáu ([[1945]]-[[1948]]), y depués Presidente de Perú en dos gobiernos.
* L'abogáu [[Alan García Pérez]], a los 31 años escoyíu Diputáu ([[1980]]-[[1985]]), y depués Presidente de Perú en dos causes.
* L'abogáu [[Valentín Paniagua Corazao]], a los 26 años escoyíu Diputáu ([[1963]]-[[1968]]), a los 43 años escoyíu Diputáu ([[1980]]-[[1985]]), a los 63 años escoyíu Congresista ([[2000]]), y depués Presidente de Perú nun gobiernu transitoriu.

'''Edá:'''
* El presidente más nuevu al asumir funciones foi [[Felipe Santiago Salaverry]] (28 años).
* El presidente constitucional más nuevu al asumir funciones foi [[Alan García Pérez]] (36 años) nel so primer gobiernu.
* El presidente más llonxevu n'asumir funciones foi [[Pedro Pablo Kuczynski]] con 77 años 9 meses, siguíu d'[[Antonio Arenas Merino]] con 77 años, siguíu de [[Justo Figuerola de Estrada]] con 73 y [[Luis La Puerta]] con 68.

'''Sexu y estáu civil:'''
* Tolos Presidentes fueron homes. La primer candidata a Presidente foi Dora Narrea de Castillo en [[1990]].&lt;ref&gt;{{Enllaz rotu|1=http://peru21.pe/impresa/noticia/cinco-mujer-intentaron-presidencia-republica/2011-01-08/294062 |2=http://peru21.pe/impresa/noticia/cinco-mujer-intentaron-presidencia-republica/2011-01-08/294062 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; La primer candidata en quedar a décimes porcentuales de llegar a la segunda vuelta eleutoral (o &quot;balotage&quot;) foi la [[Partíu Popular Cristianu|pepecista]] [[Lourdes Flores Nano]] encabezando la fórmula d'[[Alianza Eleutoral Unidá Nacional|Unidá Nacional]]. [[Keiko Fujimori]] foi la primer muyer n'apostar una segunda vuelta.
* La gran mayoría de Presidentes fueron casaos.
* Cinco Presidentes tuvieron casaos en segundes nupcias: [[Fernando Belaúnde Terry]], [[Alan García]], [[Alberto Fujimori]] y [[Pedro Pablo Kuczynski]], toos ellos arriendes de divorciu, sacante [[Francisco Morales Bermúdez]] que se casó en segundes nupcias con Alicia Saffer Michaelsen a fines de 1999, arriendes de enviudar. 
* Un Presidente dixebrar de la so esposa mientres el so mandatu ([[Alberto Fujimori]], de [[Susana Higuchi]]).
* Dos muyeres aportaron temporalmente a la Presidencia de la República: [[Lourdes Mendoza del Solar]] y [[Marisol Espinoza]], Segunda Vicepresidenta de la República na segunda alministración d'[[Alan García Pérez]], y Primer Vicepresidenta de la República na alministración d'[[Ollanta Humala]], respeutivamente, al atopase dichos Presidentes ausentes del país.

'''Ex Presidentes Investigaos:'''

Los casos de los seis expresidentes de Perú escoyíos democraticamente que siguen con vida estan con orde de Captura, Investigaos o presos nel penal de la DIROES (Direición d'Operaciones Especiales)
* [[Pedro Pablo Kuczynski]] (2016-2018) - L'Ex Pdte. Kuczynski esta anguaño torgáu de salir del pais por 18 meses tres recién investigaciones poles asesorias que realizo pa la empresa brasilana Odebrecht y los pagos qu'esti habria recibíu cuando se desempeñaba como Ministru d'Economía, Presidente de Pro. Inversion y Primer Ministru mientres el gobiernu d'Alejandro Toledo, esto forzo a cesar el so mandatu presidencial 3 años primero que remate.
* [[Ollanta Humala]] (2011-2016) - Tuvo recluyíu preventivamente mientres 8 meses, anguaño atópase con comparecencia acutada. A él y a la so esposa, Nadine Heredia, acúsase-yos, ente dambos delitos, de llavadura d'activos en desterciu del Estáu y d'asociación ilícita pa delinquir, actos que dambos nieguen.
* [[Alan García]] (1985-1990 y 2006-2011) - Dempués del so primer mandatu, acúsose-y d'arriquecimientu ilicito, llaváu d'activos, etc. Exilióse en Francia y volvió a ser presidente nel 2006, despues del so segundu gobiernu foi investigáu pol Congresu del so país. Anguaño ye investigáu pola xusticia peruana por presuntu llaváu d'activos y arriquecimientu ilícitu, al ser acusáu de dirixir una organizacion criminal.
* [[Alejandro Toledo Manrique|Alejandro Toledo]] (2001-2006) - Tien una Orde de detención y pidíu d'estradición. Esta anguaño prófugo de la xusticia xunto a la so esposa, Eliane Karp y el Perú píde-y el so estradición a Estaos Xuníos, onde l'ex mandatariu mora. Acúsase-y, ente otres coses, de recibir un sobornu millonariu de la constructora brasilana Oderbrecht y por mercar inmuebles con dineru ilicito cuando taba nel poder, a nome de la so suegra. Toledo y Karp nieguen les acusaciones de llavadura d'activos que pesen nel so contra y nieguen escapar del so país.
* [[Alberto Fujimori]] (1990-2000) - Condergáu a 25 años por múltiples violaciones a los derechos humanos. Tien otros xuicios en cursu. Fujimori tuvo recluyíu nuna base policial de la Direición d'Operaciones Especiales, nel mesmu llugar onde Ollanta Humala cumplio la so detención preventiva; mas depués del [[Indultu a Alberto Fujimori|indulto]] per parte del presidente [[Pedro Pablo Kuczynski]] foi puestu en llibertá'l [[24 d'avientu]] de [[2017]].
* [[Francisco Morales Bermúdez]] (1975-1980) - Un tribunal n'Italia sentenciar a cadena perpetua pola participación del so gobiernu de facto nel denomináu Plan Cóndor orquestado xunto a otros rexímenes militares n'otra dómina. Na actualidá permanez en Perú, con arrestu domiciliariu.

'''Muerte:'''

Los mandatarios que morrieron en funciones fueron:
* [[Felipe Santiago Salaverry]] ([[1836]]) (executáu)
* [[Agustín Gamarra]] ([[1841]]) (cayíu en batalla)
* [[Domingo Nieto]] ([[1844]])
* [[Miguel de San Román]] ([[1863]]) (enfermedá)
* [[José Balta]] ([[1872]]) (asesináu)
* [[Tomás Gutiérrez]] ([[1872]]) (asesináu)
* [[Remigio Morales Bermúdez]] ([[1894]]) (enfermedá)
* [[Manuel Candamo]] ([[1904]]) (enfermedá)
* [[Luis Miguel Sánchez Cerro]] ([[1933]]) (asesináu)

'''Dinastíes:'''

Presentáronse tres caso de parentescu ente mandatarios:
* Los Prado: Los presidentes [[Mariano Ignacio Prado]] y el so fíu [[Manuel Prado y Ugarteche]]. El primeru foi padre tamién del héroe nacional [[Leoncio Prado Gutiérrez]], del candidatu presidencial [[Javier Prado|Javier Prado Ugarteche]] y del intelectual Jorge Prado Ugarteche. Fueron llamaos l'&quot;Imperiu Prado&quot;.
* Los Pardo: El presidente [[Manuel Pardo y Lavalle]], fíu del intelectual y políticu [[Felipe Pardo y Árgoma]]; y el presidente [[José Pardo y Barreda]], fíu de Manuel.
* Los Morales Bermúdez: Los presidentes [[Remigio Morales Bermúdez]] y el so nietu [[Francisco Morales Bermúdez]], que'l so fíu Remigio foi ministru d'agricultura nel primer réxime d'[[Alan García Pérez]].

'''Mandatarios d'orixe estranxeru:'''
* Exercieron la primer maxistratura del país:
*# Un [[Arxentina|arxentín]]: Proteutor [[José de San Martín]].
*# Dos [[Gran Colombia|grancolombianos]]: Supremu Xefe Militar [[Antonio José de Sucre]]; y Supremu Dictador [[Simón Bolívar]].
*# Un [[Ecuador|ecuatorianu]]: Presidente de Perú [[José de la Mar]].
*# Un [[Alto Perú|altoperuano]] ([[bolivia|bolivianu]]): Supremu Proteutor [[Andrés de Santa Cruz]].
*# Un [[chile|chilenu]]: Presidente del Estáu Sur-Peruanu [[Ramón Herrera]].
* Como anéudota, [[Vicente Morales Duárez]], diputáu pol [[Perú]] a les [[Cortes de Cádiz]] de [[1810]]; al xurase la constitución española'l [[19 de marzu]] de [[1812]], foi escoyíu Presidente de les Cortes, pero morrió apenes el [[2 d'abril]], ye dicir a los 14 díes d'asumir el mandu n'[[España]] mientres la ocupación [[Francia|francesa]] [[napoleón]]ica (Nun reconocíen a Xosé Bonaparte). Los sos funerales tuvieron les pómpares destinaes solo a los [[Rei d'España|Reis d'España]].

'''Popularidá:'''

Según encuestes del so tiempu, algamaron altos niveles d'aprobación:
* [[Alan García]]: en setiembre de 1985 algamó 96,4% d'aprobación
* [[Alberto Fujimori]]: n'abril de 1992 algamó 81% d'aprobación
Análogamente, sufrieron so porcentaxe d'aprobación:
* Alejandro Toledo: en xineru de 2004 solo cuntaba con 7,2% d'aprobación y 89% de desaprobación.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140428231538/http://www.eldeber.com.bo/anteriores/20040131/internacional_6.html Toledo, cada vez menos popular ente los peruanos]&lt;/ref&gt;
* [[Alan García]]: en xineru de 1989 tenía'l 9% d'aprobación.

'''Procesos eleutorales desconocíos:'''

En dos causes, un procesu eleutoral presidencial foi desconocíu:
* [[1936]]: Foi electu [[Luis Antonio Eguiguren Escudero]], pero'l [[Congresu de la República de Perú|Congresu]] y el presidente [[Óscar R. Benavides]] desconocieron la resultancia aduciendo qu'[[Luis Eguiguren|Eguiguren]] fuera escoyíu con votos del [[APRA]]. que taba fuera de llei, por ser considerada organización internacional). Darréu'l [[Xuráu Nacional d'Eleiciones (Perú)|Xuráu Nacional d'Eleiciones]] y otres presidentes de la república reconocen a [[Luis Antonio Eguiguren|Luis Antonio Eguiguren Escudero]] como presidente electu. 
* [[1962]]: Procesu eleutoral que desconocieron les [[Fuercies Armaes de Perú|Fuercies Armaes]], faciéndose ecu de la denuncia d'intentu de fraude que fizo unu de los candidatos, Belaúnde, según otres denuncies de series irregularidaes qu'hubo nel procesu. Nél, llograron la mayor votación relativa [[Víctor Raúl Haya de la Torre]], [[Fernando Belaúnde Terry]] y [[Manuel A. Odría]], nesi orde y por décimes porcentuales de diferencia. Tocába-y al Congresu decidir ente éstos, como'l [[APRA]] votaría por [[Manuel A. Odría|Odría]], eventualmente esti fuera'l Presidente electu. Poles acusaciones de fraude, les '''Fuercies Armaes''' convocaron a nueves eleiciones que efeutivamente realizar al añu siguiente. Considérase, sicasí, que'l verdaderu móvil del golpe d'Estáu foi'l antiaprismo que predominaba entós nes Fuercies Armaes.

'''Presidente de los Trés Poderes:'''
* La única persona que presidió democráticamente los trés poderes del estáu foi [[Luis Antonio Eguiguren|Luis Antonio Eguiguren Escudero]], [[Presidente del Congresu de la República de Perú]] en 1931, [[Presidente de la Corte Suprema de Perú|Presidente de la Corte Suprema de Xusticia de Perú]] en 1953 y '''Presidente electu de Perú''' en 1936.
* La única persona qu'exerció la [[presidente|presidencia]] de los trés [[poderes del Estáu]] en distintos momentos foi [[Justo Figuerola]].
: Tamién [[Antonio Arenas]] presidió'l [[Poder Llexislativu]] y del [[Poder Xudicial]], y encargóse-y el [[Poder Executivu]] tres l'arrenunciu de [[Miguel Iglesias]] na so calidá, non de presidente de la República, sinón de [[Primer Ministru de Perú|Presidente del Conseyu de Gobiernu]].

== Llista de presidentes ==
{{AP|Presidentes de Perú}}
Dende 1821 que s'empecipia la vida republicana, el [[Perú]] foi gobernáu por distintos personaxes que van dende los [[militar]]es que llucharon pola independencia, hasta persones de l'aristocracia, pasando por representantes de la raza indíxena y de les minoríes étniques del país.

La historia republicana de Perú tuvo llena d'incidentes, cuartelazos, [[Golpe d'Estáu|golpes d'estáu]] y lluches civiles. Nun foi situación rara, entós, qu'en determináu momentu, el presidente de la República tuviera que dexar un encargáu en palaciu mientres diba encalorar un llevantamientu nel interior del país. O'l fechu, tamién repitíu, qu'esistan dos -ya inclusive más- presidentes gobernando coles mesmes.

== Notes ==
{{llistaref|group=&quot;Nota&quot;}}

== Referencies ==
{{llistaref|3}}

== Ver tamién ==
* [[Presidentes de Perú]]
* [[Perú]]
* [[Palaciu de Gobiernu de Perú]]
* [[Política de Perú]]
* [[Historia de Perú]]
* [[Primer Dama de Perú]]
* [[Húsares de Junín]]
* [[Sapa Inca]]
* [[Virréi de Perú]]
* [[Estáu de Perú]]
* [[Conseyu de Ministros de Perú]]
* [[Primer Ministru de Perú]]
* [[Congresu de la República de Perú]]
* [[Presidente del Congresu de la República de Perú]]
* [[Poder Xudicial de Perú]]
* [[Corte Suprema de Xusticia de Perú]]
* [[Presidente de la Corte Suprema de Perú]]

== Enllaces esternos ==
* [http://www.presidencia.gob.pe Sitiu web oficial de la Presidencia de la República de Perú]
* {{enllaz rotu|1=[http://www.unitru.edu.pe/oficines/estadistica/boletines/BOLETIN2004/CAP-XI-ANEXOS/GOBERNANTES%20D'EL%20PERU%201821%20-%202011.doc Gobernantes de Perú 1821-2011] |2=http://www.unitru.edu.pe/oficines/estadistica/boletines/BOLETIN2004/CAP-XI-ANEXOS/GOBERNANTES%20D'EL%20PERU%201821%20-%202011.doc |bot=InternetArchiveBot }}
* [https://archive.today/20121205081605/www.congreso.gob.pe/museo/mensaje.htm Mensaxes Presidenciales y Otros Documentos pa la Historia Política de Perú - Muséu de La Inquisición del Congresu de la República de Perú]
* [http://www.onpe.gob.pe Oficina Nacional de Procesos Eleutorales de Perú]
* {{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1=Constituciones de Perú - Archivo Dixital de la Llexislación nel Perú |2=http://www.congreso.gob.pe/ntley/ConstitucionP.htm |date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot }}


{{Tradubot|Presidente del Perú}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Historia republicana de Perú]]
[[Categoría:Presidentes de Perú| ]]</text>
      <sha1>mxwc13ruugjys7mxtd2722er2buw5qv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carrie Derick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158108</id>
    <revision>
      <id>4526999</id>
      <parentid>4517799</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="jcd2zh7h2j8kna7ksq9tvquoe18bs6o" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Carrie Matilda Derick''' {{nym}} foi una [[botánica]], y [[xenetista]] [[canadiana]], primer [[profesora]] muyer nuna universidá canadiana, y fundadora del Departamentu de Xenética de la [[Universidá McGill]].&lt;ref name=&quot;birker&quot;&gt;{{Cita web|url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2012/03/carrie-derick-canada%E2%80%99s-first-female-professor-taught-at-mcgill|títulu=Carrie Derick: Canada’s first female professor taught at McGill|fechaaccesu=10 de xunetu de 2013|apellíu=Birker|nome=Ingrid|sitiuweb=McGill Reporter|editorial=McGill Publications}}&lt;/ref&gt;

== Biografía ==
Naz en Clarenceville, Quebec, y foi educada na Academia Clarenceville; y, recibió la so formación de profesora na Escuela Normal McGill, antes d'aportar docente escolar en Clarenceville y Montreal. 

En 1890, recibió una [[llicenciatura]] B.A. pola McGill Universidá, graduando na parte cimera de la so clase en [[ciencies naturales]], con primeros honores de clase&lt;ref name=&quot;sterling&quot;&gt;{{cita llibru|títulu=Biographical dictionary of American and Canadian naturalists and environmentalists|url=https://books.google.com/books?id=BdFuHC3DhwAC&amp;pg=PA204 |añu= 1997|editorial=Greenwood Publishing Group|editor=Keir Sterling|allugamientu=Westport, CT|páxines=204–206|capítulu=Derick, Carrie (Matilda)}}&lt;/ref&gt; (incluyida nesa clase con otros dos muyeres canadianes notables: Elizabeth Binmore y [[Maude Abbott]].) En 1890, empezó a enseñar nel Institutu de Srtas. Trafalgar, mientres tamién trabayaba, a tiempu parcial, como la primer muyer botánica de McGill &quot;demostradora&quot;.

En 1891, Derick empezó'l programa de la so maestría en McGill, cola supervisión de David Penhallow y recibió la so M.A. en botánica en 1896. Asistió a la [[Universidá de Bonn]] en 1901 y completó investigaciones riquíes pa la so Ph.D. Pero nun-y foi dau un doctoráu oficial dende la Universidá, pos nun los otorgaba a muyeres. Entós tornó a McGill y &quot;siguió trabayando, enseñando, y alministrando&quot; nel Departamentu de Botánica. En 1905, &quot;dempués de siete años de conferenciante, asistiendo a Penhallow coles sos clases, investigando y publicando, ensin medríes na paga, nin ufiertes de promoción, Derick escribió direutamente al Principal Peterson; y, asina foi promovida a profesor asistente&quot; con un terciu del salariu d'un colega masculín. Derick, recién foi oficialmente nomada profesora de xenética y [[Anatomía comparada|morfoloxía comparatives]] pola McGill en 1912 dempués de trés años del fallecimientu de Penhallow. Asina, foi la primer muyer, tantu en McGill como en Canadá en consiguir el profesoráu universitariu. Retirar en 1929.

Derick tamién estudió na [[Universidá de Harvard]] por trés branos, y en 1898, nel Real Colexu de Ciencia, en Londres, y nel Llaboratoriu Biolóxicu Marín en Woods Hole, Massachusetts por siete branos, y tamién foi una pionera dirixente feminista: lluchando pa los derechos de la muyer n'educación, sufraxu, y trabayu. 

Derick finó'l 10 de payares de 1941 en Montreal, Quebec. Una cai lleva'l so epónimu, nel burgu del suroeste de Montreal.

== Honores ==
=== Membresías ===
* del Mu Iota Society, un grupu que'l so nome foi más tarde camudáu al Alumnae Society.&lt;ref&gt;{{cita llibru|títulu=We Walked Very Warily: A History of Women at McGill|url=https://archive.org/details/wewalkedverywari0000gill|añu=1981|editorial=Eden Press Women's Publications|allugamientu=Montreal, Quebec, Canada|páxines=[https://archive.org/details/wewalkedverywari0000gill/page/372 372]}}&lt;/ref&gt;

* de l'[[Asociación d'Estaos Xuníos pa la Meyora de la Ciencia]],

* vicepresidenta de la Sociedá d'Historia Natural de Montreal,

* de la [[Sociedá Botánica d'América]],

* de l'Asociación de Xenética americana, 

* del Club Filosóficu de Montreal, 

* de l'Asociación de Salú Pública canadiana,

* del Comité Executivu del Conseyu Nacional d'Educación, y la primer muyer nel Comité protestante d'Instrucción Pública, Quebec, de 1920 a 1937. 

* presidenta de l'Asociación de Sufraxu de Montreal de 1913 a 1919 y, en 1914, Annie sofitó a Langstaff, la primer muyer en graduase en lleis en McGill; y, nel so fracasu pa ser almitida a la barra de Quebec. Xunto con Maude Abbott, un cardiólogu pioneru de McGill y curador del Muséu Médicu, Derick fundó y foi miembru perpetuu del [[Conseyu Internacional de Mujer|Consejo Nacional de Muyeres]].

=== Reconocencies ===
* 1881: medaya [[Príncipe de Gales]].
* Premiu J.C. Weston.
* Medaya d'Oru Logan en ciencia natural.
* Designada Persona Histórica Nacional en 2007&lt;ref&gt;[http://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=11430 Carrie Matilda Derick National Historic Person], Directory of Federal Heritage Designations, Parks Canada, 2012&lt;/ref&gt;
* Honrada con un [[Doodle de Google|Google Doodle]] el 14 de xineru de 2017, nel 155º aniversariu de la so nacencia&lt;ref&gt;[https://www.google.com/doodles/carrie-dericks-155th-birthday Carrie Derick’s 155th Birthday], Google, 14 de xineru 2017&lt;/ref&gt;
== Referencies ==
{{llistaref}}
== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Carrie Derick|760133918}}
* [https://web.archive.org/web/20060414233729/http://www.mta.ca/faculty/arts/canadian_studies/english/about/study_guide/famous_women/carrie_derrick.html Biografía de Carrie Derick] del Centru pa Estudios canadianos na Universidá d'Allison del Monte *
[https://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1403-y.html Biografía de Canadá de les coleiciones de Carrie Derick]
* Gillett, Margaret. &quot;Carrie Derick (1862-1941) y la siella de botany en McGill.&quot; A pesar del odds: Ensayos en ciencia y muyeres canadianes.[https://books.google.com/books?id=yj7aAAAAMAAJ] Ed. Marianne Gosztonyi Ainley. Montreal: Véhicule Prensa, 1990, 74-87.
* Gillett, Margaret. [https://books.google.com/books?ei=enLdUYbgA7Ss4AOBqIGoCw ''We walked very warily: A history of women at McGill (Anduvimos bien cautelosamente: Una historia de muyeres en McGill)''. Montréal: Les publicaciones de Muyeres de Prensa de la Eden, 1981.
{{NF|1862|1941|Derick}}


{{Tradubot|Carrie Derick}}

[[Categoría:Botánicos y botániques de Canadá]]
[[Categoría:Feministes de Canadá]]
[[Categoría:Científicos y científiques de Canadá]]
[[Categoría:Escritores de divulgación científica]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]</text>
      <sha1>jcd2zh7h2j8kna7ksq9tvquoe18bs6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maude Abbott</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159178</id>
    <revision>
      <id>4527055</id>
      <parentid>4514677</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13837" sha1="jrfyclifgt4fznt9m4tyym35zfdtdix" xml:space="preserve">{{Tradubot|Maude Abbott}}
{{persona}}
'''Maude Elizabeth Seymour Abbott''' {{nym}} foi una [[médica]] [[Canadá|canadiana]], ente les primeres muyeres egresadas de Canadá, y una esperta mundialmente famosa en [[cardiopatía conxénita]].&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=Dr. Maude Elizabeth Seymour Abbott|obra=The Canadian Medical Hall of Fame|url=http://www.museevirtuel-virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/medi_centre/en/|fechaaccesu=23 de marzu de 2005|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20120415095759/http://www.museevirtuel-virtualmuseum.ca/sgc-cms/expositions-exhibitions/medi_centre/en/|fechaarchivu=15 d'abril de 2012}}&lt;/ref&gt; Foi una de les primeres muyeres en llograr un BA de la [[Universidá McGill]].&lt;ref name=&quot;mcgill.ca&quot;&gt;{{cita web|títulu=Maude Abbott|sitiuweb=Maude Abbott Memorial Museum|editorial=McGill University|url= http://www.mcgill.ca/medicalmuseum/introduction/history/physicians/abbott|fechaaccesu=12 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt;

== Biografía ==
En 1869, nació en [[Saint-André-d'Argenteuil]], Quebec como '''Maude Elizabeth Seymour Babin'''. Los sos padres tuvieron ausentes mientres la so infancia:&lt;ref name=&quot;mcgill.ca&quot;/&gt; la so madre morriera de tuberculosis, y el so padre abandonar.&lt;ref name=&quot;canada-heros.com&quot;&gt;{{cita web|títulu=Maude Abbott|sitiuweb=Canadian Heroes|url=http://www.canada-heros.com/abbott_maude.html |fecha=18 de febreru de 2011|fechaaccesu= 12 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt; Cola so hermana Alice, fueron llegalmente adoptaes pola so güela materna, Mrs William Abbott, quién tenía entós 62.&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;&gt;{{cita web|títulu=Maude Abbott|sitiuweb=Collections Canada|editorial=Library and Archives Canada|url= http://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1401-y.html |fechaaccesu= 12 de xunetu de 2015}}&lt;/ref&gt; Yera prima de [[John Joseph Caldwell Abbott|John Abbott]], el tercer Primer ministru de Canadá.&lt;ref name=&quot;laur&quot;&gt;{{cita web|url= http://laurentian.quebecheritageweb.com/article/dr-maude-abbott-1869-1940-pioneer-woman-doctor|fechaaccesu= 31 d'avientu de 2012|títulu= Dr. Maude Abbott (1869-1940), Pioneer Woman Doctor|obra= Laurentian Heritage Magacín|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20210807131755/http://laurentian.quebecheritageweb.com/article/dr-maude-abbott-1869-1940-pioneer-woman-doctor|fechaarchivu= 2021-08-07}}&lt;/ref&gt;

En 1885, graduar d'un Institutu Seminariu de Montreal.&lt;ref name=laur/&gt;

Abbott foi almitida a la Facultá d'Artes, de la Universidá McGill, con una beca,&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt; inclusive anque enantes fuera refugada.&lt;ref name=laur/&gt; Y recibió el so [[llicenciatura]] B.A. en 1890.&lt;ref&gt;{{cita llibru|apellíu=Uglow| nome= Jennifer| títulu =The Palgrave Macmillan dictionary of women's biography|url=https://archive.org/details/palgravemacmilla0000unse|editorial=Palgrave Macmillan|allugamientu=New York|añu=2005 | isbn =9781403934482}}&lt;/ref&gt; En 1894, llogró'l so M.D., C.M. pola Bishop's University con honores, y la única muyer na so clase. Recibió'l Premiu Canciller, y Premiu d'Anatomía Sénior pol meyor exame final. Más tarde esi mesmu añu, abrió la so práctica propia en Montreal,&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt; trabayáu col Hospital Victoria Real, y foi nomada y escoyida como'l primer miembru femenín de la Sociedá Montreal Médicu-Quirúrxica.&lt;ref name=laur/&gt; Dalgún tiempu dempués, realizó los sos estudios de posgráu en medicina en Viena.&lt;ref name=&quot;cdnmedhall.org&quot;&gt;{{cita web|títulu=Dr. Maude Abbott|sitiuweb=Canadian Medical Hall of Fame|editorial=Canada Medical Association|url=http://cdnmedhall.org/inductees/dr-maude-abbott|fechaaccesu=12 de xunetu de 2015|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20150713050940/http://cdnmedhall.org/inductees/dr-maude-abbott|fechaarchivu=2015-07-13}}&lt;/ref&gt;

En 1897, abre una clínica independiente dedicada a tratar muyeres y neños. Ellí, realizó munchos estudios pioneros en patoloxía. Especialmente, esmolecióse sobre la naturaleza d'enfermedaes del corazón, con énfasis en criatures recién nacíes.&lt;ref name=laur/&gt; Eso causaría-y ser reconocida una autoridá mundial en defectos conxénitos del corazón.&lt;ref name=&quot;mcgill.ca&quot;/&gt;

En 1898, foi nomada Asistente Curadora nel McGill Muséu Patolóxicu, aportando curadora plena en 1901.&lt;ref name=&quot;enc&quot;&gt;{{Cita enciclopedia|títulu=Maude Abbott|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/maude-abbott/|edición=online|fecha= 24 de marzu de 2008|editorial=[[Historica Canada]]}}&lt;/ref&gt;

En 1905, foi convidada a escribir el capítulu sobre ''&quot;Enfermedá Conxénita de Corazón&quot;''&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt; pal llibru del Dr. Osler' ''Sistema de Medicina Moderna.''&lt;ref name=laur/&gt; Y, él declaró ''&quot;lo meyor que nunca lleera na tema.&quot;'' L'artículu asitiar como l'autoridá mundial nel campu de les enfermedaes conxénites de corazón.&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt;

En 1906, ayudó a cofundar l'Asociación Internacional de Museos Médicos, col Dr. [[William Osler]].&lt;ref name=&quot;mcgill.ca&quot;/&gt; Y, foi la so secretaria internacional en 1907. Editó artículos institucionales per trenta y un añu (1907-1938).

En 1910, dióse-y un grau honorariu médicu de McGill; y, fecha profesora conferenciante en Patoloxía; eso asocedió ocho años con anterioridá a que la Universidá almitiera alumnáu femenín na Facultá de Medicina.&lt;ref name=laur/&gt; Dempués d'enforma conflictu col Dr. Horst Oërtel, dexó McGill p'aceptar una posición na Facultá Médica de Muyeres de Pennsylvania en 1923.&lt;ref&gt;{{Cita web|url= http://www.mcgill.ca/medicalmuseum/introduction/history |títulu = History |fechaaccesu= 12 de xunetu de 2015|sitiuweb=Maude Abbott Medical Museum|editorial=McGill University}}&lt;/ref&gt; En 1925, Abbott tornó a McGill contratada profesora asistente.&lt;ref&gt;{{Cita web|url= http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/o_i05_y.cfm |títulu=Maude Abbott|fechaaccesu=31 d'avientu de 2012|editorial=Canadian Science and Technology Museum|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20120202141811/http://www.sciencetech.technomuses.ca/english/about/hallfame/o_i05_y.cfm|fechaarchivu= 2 de febreru de 2012}}&lt;/ref&gt;

En 1924, foi fundadora de la Federación de Muyeres Médiques de Canadá, una organización canadiana con cometíos profesionales, al adelantu social y personal de muyeres médiques.&lt;ref name=&quot;mcgill.ca&quot;/&gt;

En 1936, escribió'l ''Atles d'Enfermedá Cardiaca Conxénita.'' El trabayu ilustró un nuevu sistema de clasificación, y describía rexistros de mil caso clínicos y postmortem.&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt; El mesmu añu retirar de la so posición profesorial.

El 2 de setiembre de 1940, Abbott finó por una hemorraxa cerebral, en Montreal, a los 71 años.&lt;ref name=laur/&gt;

== Gallardones&lt;ref name=laur/&gt; ==
* Premiu Canciller, 1894.
* Premiu d'Anatomía sénior, 1894.
* Medaya d'Oru Lord Stanley, 1890.
* McGill Clase valedictoriana, 1890.

== Legáu ==
En 1943, [[Diego Rivera]] pintó la so semeya nel mural pal Institutu Nacional de Cardioloxía de [[Ciudá de Méxicu]]. Ella ye la única canadiana, y muyer descrita nel trabayu.&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt;

En 1958, l'Academia Internacional de Patoloxía estableció la &quot;Conferencia Maude Abbott'.

En 1993, foi nomada &quot;Persona Histórica &quot; pola Comisión de Sitios Históricos y Monumentos de Canadá;&lt;ref name=&quot;collectionscanada.gc.ca&quot;/&gt; y, una placa llevantar nel esterior del Edificiu McIntyre de Ciencies Médiques, Universidá en Montreal McGill.&lt;ref&gt;{{cita web|url= http://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=1561|títulu= Abbott, Maude Elizabeth Seymour National Historic Person|fecha=12 de xunetu de 2015| idioma=en}}&lt;/ref&gt;

En 1994, foi postumamente inducida nel Hall of Fame Canadian Medical.&lt;ref&gt;{{Cita web|url= http://maude.mcgill.ca/en/about/about_maude.php|títulu= Maude Abbott|fechaaccesu= 31 d'avientu de 2012|fecha= 2007|sitiuweb= MAUDE Unit|urlarchivu= https://web.archive.org/web/20160305050932/http://maude.mcgill.ca/en/about/about_maude.php|fechaarchivu= 2016-03-05}}&lt;/ref&gt; En 2000, inauguróse una placa de bronce, llevantada nel so honor nel Edificiu Médicu McIntyre. Nel mesmu añu, Corréu de Canadá emitió un franquéu de cuarenta y seis céntimo, tituláu ''El Corazón de la Materia'' nel so honor.&lt;ref name=&quot;DoctorsReview&quot;&gt;{{Cita web|url=http://www.doctorsreview.com/history/the-queen-of-canadian-cardiology/|títulu=The Queen of Canadian cardiology|fechaaccesu=31 d'avientu de 2012|apellíu=Rosenhek|nome=Jackie|fecha=agostu de 2008|sitiuweb=Doctor's Review|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20200922171837/http://www.doctorsreview.com/history/the-queen-of-canadian-cardiology/|fechaarchivu=2020-09-22}}&lt;/ref&gt;

== Bibliografía ==
Abbott foi una escritora prolífica, componiendo más de 140 artículos y llibros.&lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;[http://laurentian.quebecheritageweb.com/article/dr-maude-abbott-1869-1940-pioneer-woman-doctor Laurtenian Heritage WebMagazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807131755/http://laurentian.quebecheritageweb.com/article/dr-maude-abbott-1869-1940-pioneer-woman-doctor |date=2021-08-07 }} cites it as over 100, while [http://www.collectionscanada.gc.ca/women/030001-1401-y.html Library and Archives Canada] suggests over 140.&lt;/ref&gt; Tamién dio incontables conferencies. El cuerpu de la obra inclúi:

* ''L'Atles d'Enfermedá Cardiaca Conxénita'' (orixinalmente publicáu en Nueva York pola Asociación Americana de Corazón, en 1936. Se reimprimió publicada por McGill-Press University de la reina en 2006 en conmemoración del 100ᵘ aniversario fundación de l'Academia Internacional de Patoloxía.&quot; (ISBN 9780773531284)

* Abbott, Maude (1900). {{cita llibru|títulu=Pigmentation-cirrhosis in a case of Haemochromatosis|url={{google books|2GQdAQAAMAAJ|plainurl=yes|páxina=66}}|fecha=1900|editorial=Smith, Elder &amp; Co|allugamientu=London|volume=v. 51-52| páxines =66–85}}Londres: Smith, Mayor &amp; Co.
 
* {{cita llibru|títulu=An Historical Sketch of the Medical Faculty of McGill University|fecha=1902}} 1902. 

* Abbott, Maude Y. (1903). {{Cita publicación|url=http://hdl.handle.net/2027/aeu.ark:/13960/t2s480b5s|títulu=On the Classification of Museum Specimens|fecha=1903|publicación=American Medicine|volume=V|númberu=14}} (14): 541–544. 

* Abbott, Maude Y. (Cola 25, 1905). {{Cita publicación|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=465415|títulu=The Museum in Medical Teaching|fecha=25 de marzu de 1905|publicación=[[Journal of the American Medical Association]]|volume=XLIV|númberu=12|doi=10.1001/jama.1905.92500390019001d}} (12): 935–939. doi:10.1001/jama.1905.92500390019001d.

* Abbott, Maude (1908), &quot;Capítulu IX: enfermedá cardiaca Conxénita&quot;, en Osler, William, Medicina Moderna: La so Teoría y Práctica, IV: Enfermedaes del sistema circulatoriu; enfermedaes del sangre; enfermedaes del bazu, thymus, y linfa-glándules, Filadelfia y Nueva York: Lea &amp; Febiger 

* Abbott, Maude Y. (xunu de 1918). {{Cita publicación|url= http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1585182/pdf/canmedaj00353-0033.pdf |títulu=The determination of basal metabolism by the &quot;Respiratory-valve and spirometer method&quot; of indirect calorimetry, with an observation on a case of polycythemia with splenomegaly|fecha=xunu de 1918|publicación=[[Canadian Medical Association Journal]]| volume=8| númberu =6 | pmc=1585182|pmid=20311108}} 

* Abbott, Maude Y. (1916). {{cita llibru|títulu=Florence Nightingale as seen in her portraits|url={{google books|KwdtAAAAMAAJ|plainurl=yes}} |fecha=1916|editorial=Boston Medical and Surgical Journal|allugamientu=Boston |edición =reprint}} Boston: Boston Revista Médica y Quirúrxica. 

* Abbott, Maude, BA, MD (1921). {{cita llibru|títulu=McGill's Heroic Past, 1821-1921: An Historic Outline of the University from Its Origin to the Present Time|url={{google books|6ts9AQAAMAAJ|plainurl=yes}}|fecha=1921|editorial=McGill University Press}} 

* Abbott, M. Y.; Meakins, J. C. (1915). {{Cita publicación|url=https://books.google.com/books?id=KKK4AAAAIAAJ&amp;pg=PA134| títulu =On the differentiation of two forms of congenital dextrocardia|apellíos=Abbott|nome=M. Y.|apellíos2=Meakins | nome2=J. C.|publicación=Bulletin of the International Association of Medical Museums|volume=5|páxines=134–138|añu= 1915}} : 134–138. 

* &quot;Un biólogu canadianu tempranu, Michel Sarrazin (1659–1735))—La so vida y tiempu&quot;.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1710099/pdf/canmedaj00482-0136.pdf] En: ''{{Abreviatura|Can Med Assoc J|Canadian Medical Association Journal}}'' J. 1928 Nov; 19(5): 600@–607, p. 600–607—Una revisión de Arthur Vallée &quot;Un biologiste canadien, Michel Sarrazin (1659–1739). Sa vie, ses travaux, et son temps&quot;

== Ver tamién ==
* [[Patoloxía]]

== Referencies ==
'''Notes'''{{llistaref|group=Note}}'''Cites'''{{llistaref}}

== Otres llectures ==
* {{cita llibru|títulu=All Heart: Notes on the Life of Dr. Maude Elizabeth Seymour Abbott MD, Pioneer Woman Doctor and Cardiologist|fecha=1997|isbn=978-0-92137-010-9}} 

* {{cita llibru|títulu=We Walked Very Warily: A History of Women at McGill|url=https://archive.org/details/wewalkedverywari0000gill|fecha=1981|editorial=Eden Press Women's Publications|isbn=978-0-92079-208-7}} 

== Enllaces esternos ==
{{traducíu ref|en|Maude Abbott|756523713}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=p9tyglpys24 Videu sobre Maude Abbott pola Sala de Fama Médica canadiana]
* [http://osler.library.mcgill.ca/archives/index.php/detail/?fondid=4630 Coleición de Maude Abbott] na Biblioteca Osler de la Hestoria de Medicina, Montreal.

{{NF|1869|1940|Abbott, Maude}}
[[Categoría:Médicos y médiques de Canadá]]
[[Categoría:Científicos y científiques de Canadá]]
[[Categoría:Feministes de Canadá]]
[[Categoría:Escritores de divulgación científica]]
[[Categoría:Escritores n'inglés]]</text>
      <sha1>jrfyclifgt4fznt9m4tyym35zfdtdix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Primer División de Chile</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162196</id>
    <revision>
      <id>4527121</id>
      <parentid>4500188</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T07:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 4 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247879" sha1="g8ru778zopv9q0so3s02b2ewttytpqv" xml:space="preserve">{{competición deportiva}}
La '''Primer División de Chile''', que por motivos de patrociniu ye llamada '''Campeonatu Scotiabank''', ye la principal categoría del [[fútbol]] profesional en [[Chile]]. Ye entamáu pola [[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile]], perteneciente a la [[Federación de Fútbol de Chile]].

Foi fundada'l 31 de mayu de 1933 por clubes disidentes de l'[[Asociación de Football de Santiago]], qu'entamaba'l fútbol de forma aficionada na ciudá de [[Santiago de Chile|Santiago]] dende 1903, siendo'l tercer tornéu profesional más antiguu d'[[América Llatina]].&lt;ref group=n&gt;Tres el d'[[Primer División d'Arxentina|Arxentina]], profesional dende 1931, y el d'[[Primer División d'Uruguái|Uruguái]], dende 1932.&lt;/ref&gt; Dende la so fundación apostáronse un total de 101 títulos en 86 temporaes oficiales de campeonatu.

A lo llargo de la so historia, el campeonatu de la Primer División de Chile tuvo distintos formatos, estructures y cantidá de participantes. L'actual [[Temporada 2018 del fútbol chileno|temporada 2018]], vuelve apostase nun solu tornéu llargu del añu calendariu 2018. Participen na actual competencia, un total de 16 equipos y la cual funciona, con un sistema d'ascensos y descensos, cola categoría darréu inferior, la [[Primer B de Chile]] (categoría cola cual comparte na disputa de la [[Copa Chile]]).

Un total de 52 clubes apostaron siquier una temporada de primer División, y 16 llograron el títulu a lo menos una vegada. El so primer campeón foi [[Deportes Magallanes|Magallanes]]. [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] foi l'únicu en participar en toles temporaes apostaes, según el con más títulos llograos con 32, siguíu por [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] con 18, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] con 12 y [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] con 8, siendo esti postreru'l cuadru de fora de la capital con más títulos. Per otru llau, estos últimos cuatro clubes son consideraos como los clubes clásicos del fútbol chileno» pola [[FIFA]].&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Chile|url=http://es.fifa.com/classicfootball/clubes/southamerica/countries/country=CHI/index.html |fechaaccesu=13 de febreru de 2015|editor=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt; L'actual campeón ye Colo-Colo, que consiguió'l so 32.° títulu.

Foi considerada pola [[IFFHS|Federación Internacional d'Historia y Estadística de Fútbol]] como una de les [[Clasificación mundial de lligues nacionales de la IFFHS|lligues más fuertes del mundu]] en 1992, 1994 y 1999, cuando llogró'l meyor puestu de la so historia: 9.°, según el 10º en 2011 y 2012.

== Historia ==

=== Fundación y primeros años ===
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = right
 | direición = vertical
 | anchu = 170
 | testu = [[Deportes Magallanes|Magallanes]] foi unu de los equipos más populares y poderosos al empiezu del profesionalismo nos años [[Años 1930]], como frutu coronáronse «tri-campeones» de los torneos de: [[Primer División de Chile 1933|1933]], [[Primer División de Chile 1934|1934]], [[Primer División de Chile 1935|1935]], los trés primeros campeonatos profesionales de [[Chile]]. | posición_texto = |
 | semeya1 = Magallanes en 1934, Estadio, 1948-02-14 (248).jpg
 | semeya2 = Magallanes1934.JPG
 | semeya3 = Magallanes, As, 1935-06-07 (3).jpg
 }}

La llegada de la [[Años 1930|década de 1930]] traxo consigo'l profesionalismo tapáu, llamáu tamién «profesionalismo marrón», al [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]]. Diversos equipos pagaben [[salario|sueldo]] a los sos xugadores, y anque la práctica nun yera llegal, el fenómenu dar a nivel internacional. Esta práctica tapada amontóse por cuenta de diverses xires de clubes por países onde yá esistía'l profesionalismo, sumáu esto a la presencia en Chile de xugadores estranxeros profesionales. En resume, el profesionalismo tapáu obligaba a los clubes a pagar, pero'l xugador nun tenía obligación dalguna de responder, lo que llevó a qu'en [[1932]] la situación financiera de dellos clubes fuera casi insostenible, sumáu a la [[Gran Depresión en Chile|crisis económica]] de la [[Gran Depresión]].

El [[27 de mayu]] de [[1933]], los ocho clubes grandes de l'[[Asociación de Football de Santiago]] (AFS) —[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], [[Club de Deportes Badminton|Badminton]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]], [[Morning Star Sport Club|Morning Star]], [[Santiago National Football Club|Santiago National]] y [[Unión Española|Unión Deportiva Española]]— esixeron la creación d'una seición profesional, idea que rompía col sellu amateur qu'hasta esi momentu consagrara l'actividá futbolística. Ante la negativa de la AFS, los disidentes roblaron el [[31 de mayu]], na secretaría de Badminton, la creación de la [[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|Lliga Profesional de Football]], que foi reconocida como parte de la [[Federación de Fútbol de Chile|Federación de Football de Chile]] n'agostu d'esi añu.

De momentu, la Lliga Profesional de Football dio entamu al [[Campeonatu d'Apertura 1933|primer Campeonatu d'Apertura de 1933]] y en xunetu inauguró'l so [[Primer División de Chile 1933|primer campeonatu oficial]] col partíu ente [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y [[Morning Star Sport Club|Morning Star]], xugáu nel [[Estadiu Santa Laura]] y que terminó nun marcador de 3-1 en favor de los ''audinos''. El primer tornéu apostar ente los ocho equipos fundadores, nuna única rueda, y foi ganáu pol poderosu [[Deportes Magallanes|Magallanes]] en ganando a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] en partíu de definición xugáu en [[Campos de Sports de Ñuñoa]] con xugadores como: [[Guillermo Ogaz]], [[Arturo Carmona (futbolista)|Arturo Carmona]], [[Quintín Vargas]] y [[Arturo Torres Carrasco|Arturo Torres]].

Al [[1934|añu siguiente]], l'[[Asociación de Football de Santiago]] reconoció l'incipiente profesionalismo y reincorporó a los disidentes dientro de les sos files, quedando conformada por dos seiciones: una profesional y una amateur. Como parte de les negociaciones que s'efectuaron pa llograr la reunificación, el [[Primer División de Chile 1934|campeonatu de 1934]] integró a cuatro conxuntos de la AFS: [[Club de Deportes Ferroviarios de Chile|Ferroviarios]], [[Carlos Walker Martínez Football Club|Carlos Walker]], [[Deportivo Alemán]] y a [[Club de Deporte Santiago|Santiago]] Adicionalmente, establecióse que los últimos seis asitiaos nel tornéu seríen esaniciaos pa formar la [[Serie B Profesional de Chile]]. El campeonatu foi nuevamente ganáu por [[Deportes Magallanes|Magallanes]], esta vegada de manera invicta y con un 95,45% de rendimientu.

[[Ficheru:Audax Italiano en 1936, Estadio, 1948-04-17 (257).jpg|180px|miniaturadeimagen|left|Plantel d'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], campeón del tornéu de [[Primer División de Chile 1936|1936]].]]
En [[Primer División de Chile 1935|1935]] Magallanes foi campeón per tercer vegada consecutiva, fazaña que se caltuvo inigualada por 56 años, cuando [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] llogró'l tricampeonatu de [[Primer División de Chile 1989|1989]], [[Primer División de Chile 1990|1990]] y [[Primer División de Chile 1991|1991]]. Esti campeonatu cuntó con seis equipos y foi'l primeru xugáu en dos rondes con un [[sistema de toos contra toos]].

Nel [[Primer División de Chile 1936|campeonatu de 1936]], [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] que tuviera mui cerca d'algamar nos dos años previos consiguió'l primer títulu de la so historia con grandes xugadores nel so plantel como: el goliadores [[Carlos Giudice]] y el [[Costa Rica|costarricanu]] [[Hernán Bolaños]] (goliador del campeonatu con 14 goles); y los zagueros: [[Ascanio Cortés]] y [[Humberto Roa]]. Nesi añu, amás, producióse la fusión ente [[Club de Deporte Santiago|Santiago]] y [[Morning Star Sport Club|Morning Star]], formando asina a [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]].

[[Ficheru:Colo-Colo en 1937, Estadio, 1944-12-15 (85).jpg|180px|miniaturadeimagen|derecha|Plantel de [[Colo-Colo]] campeón del tornéu de [[Primer División de Chile 1937|1937]].]]

En 1937 nació l'Asociación de Football Profesional de Santiago —qu'en 1938 se renombraría como [[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|Asociación Central de Fútbol]] (ACF)— siendo la primer asociación dafechu desvenceyada del sector amateur. El [[Primer División de Chile 1937|campeonatu de 1937]] vio per primer vegada competir a un equipu fora de la [[Santiago de Chile|capital]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]], que tuvo que xugar tolos sos alcuentros en Santiago, y que participó ensin ésitu na [[Temporada 1937 del fútbol chileno|temporada]], perdiendo tolos sos partíos y pidiendo el so desafiliación. El tornéu foi finalmente ganáu por [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que consiguió'l so primer títulu profesional de manera invicta.

La [[Primer División de Chile 1938|edición de 1938]] vio la primer participación d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], que foi aceptáu depués del informe d'una comisión especial tres la so participación nel [[Campeonatu d'Apertura 1938|Campeonatu d'Apertura d'esi añu]]. El títulu foi per cuarta ocasión pa [[Deportes Magallanes|Magallanes]].

Nel [[Primer División de Chile 1939|campeonatu de 1939]] fueron aceptaos cuatro equipos de la [[Serie B Profesional de Chile|Serie B Profesional]]: [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]], [[Club Deportivo Metropolitano|Metropolitano]] y [[Santiago National Football Club|Santiago National]], pa poder ampliar les feches a xugar, yá que nesi añu xugar en trés ruedes. [[Unión Española]] apostó un solu alcuentru —col nome de Central—, nel entamu del campeonatu oficial. Darréu, el club entró en receso por decisión de la direutiva, por causa de la [[Guerra Civil Española]]. El títulu ganar [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que cuntó cola destacada participación de la so [[delanteru]] [[Alfonso Domínguez]], quien convirtió 32 goles en 24 partíos.

=== Años 1940 ===
[[Ficheru: UCH1940.jpg|180px|miniaturadeimagen|left|Plantel d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] campeón del tornéu de [[Primer División de Chile 1940|1940]] añu del primer títulu «azul».]]
Nel [[Primer División de Chile 1940|campeonatu de 1940]] volver a les tradicionales dos ruedes y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] con un gran plantel onde so la conducción de [[Luis Tirado]] y con xugadores como [[Víctor Alonso]] [[goliador]] del tornéu con 20 anotaciones, [[Abanés Passalacqua]] y el porteru [[Eduardo Simián]] coronar por primer vegada como campeón profesional con tan solu trés años na división d'honor.

[[Ficheru:Santiago Morning, Estadio, 1942-11-06 (30).jpg|180px|miniaturadeimagen|derecha|Formación de [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] en [[Primer División de Chile 1942|1942]], añu del primer títulu de los bohemios».]]
Al añu siguiente de [[Primer División de Chile 1941|1941]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] consiguió'l so tercer campeonatu, esta vegada de forma invicta —al igual qu'en [[Primer División de Chile 1937|1937]]— y de la mano de la revolución que marcó l'entrenador [[Hungría|húngaru]] [[Franz Platko|Francisco Platko]] cola implementación del esquema de xuegu «WM» y del ''half policía'', denominación que recibió'l xugador encargáu de marcar al [[Delanteru|delanteru centru]] rival, daqué inéditu pa la dómina.

[[Ficheru:Unión Española, Estadio, 1943-07-30 (49).jpg|180px|miniaturadeimagen|left| Formación d'[[Unión Española]] campeón en [[Primer División de Chile 1943|1943]].]]
Nos campeonatos de [[Primer División de Chile 1942|1942]] y de [[Primer División de Chile 1943|1943]] proclamáronse campeones equipos inéditos hasta esi entós.

Depués d'un reñíu campeonatu, que solo se resolvió na última fecha, [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] algamó'l so primera y únicu títulu hasta'l momentu con dalgunos de los meyores xugadores de la década de 1940 como son: [[Salvador Nocetti]], [[Raúl Toro Julio|Raúl Toro]], máximu ídolu del Morning, y el goliador [[Domingo Romu]].

Al añu siguiente [[Unión Española]], da la sorpresa y contra tou pronósticu, sofitáu con un plantel práuticamente formáu na cantera del club onde sumó a los esperimentaos: [[Segundu Flores]], [[Luis Ponce]], [[Luis Machuca]] y a un nobel [[Atilio Cremaschi]] llogra axudicase'l primer campeonatu de la so historia.

[[Ficheru:Green Cross, Estadio, 1945-07-14 (113).jpg|180px|miniaturadeimagen|left|Formación de [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]], que llogró'l so únicu títulu nel campeonatu de [[Primer División de Chile 1945|1945]].]]
En [[Primer División de Chile 1944|1944]] amplióse'l númberu d'equipos. De diez pasaron a dolce, cola incorporación de dos equipos de fora de [[Santiago de Chile|Santiago]]: l'estrenu d'[[Everton de Viña del Mar|Everton]] de [[Viña del Mar]] y la vuelta a Primer División de [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]]. El campeonatu d'esi añu foi para [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que ganó na última fecha a [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], equipu qu'hasta antes de la última fecha taba nel primer llugar de la tabla de posiciones.

[[Ficheru:UC campeones 1949.jpg|180px|miniaturadeimagen|derecha|Plantel d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] campeón del tornéu de [[Primer División de Chile 1949|1949]] per primer vegada na so historia con xugadores como: [[Sergio Livingstone]], [[José Manuel Moreno]] y [[Fernando Riera]].]]
Na [[Primer División de Chile 1945|edición de 1945]] l'históricu [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] foi l'equipu que finalmente se coronó campeón, con una plantía formada por xugadores refugaos d'otros equipos y por dellos formaos na cantera del club, la cúal tuvo la regularidá necesaria n'esperimentaos goliadores de gran rendimientu como [[Juan Zárate]], [[Alejandro Araya]] y [[Luis Orlando]] que xuntu sumaron 43 dianes. Este foi l'únicu títulu nacional de Green Cross na máxima categoría, equipu qu'en 1965 treslladar a [[Temuco]] aniciando a [[Club de Deportes Temuco|Green Cross-Temuco]].

Para [[Primer División de Chile 1946|1946]] el campeonatu amplió'l so númberu de participantes. De dolce pasó a trelce, gracies a la incorporación d'[[Club Deportivo Social y Cultural Iberia|Iberia]] —el campeón de la [[División d'Honor Amateur]] na [[División d'Honor Amateur de Chile 1945|edición de 1945]]—, y el campeonatu xugar en trés ruedes siendo unu de los más estensos. El títulu recayó finalmente n'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], que volvió ser campeón depués de llongures y esquivos diez años.

Los siguientes campeones fueron [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], qu'en [[Primer División de Chile 1947|1947]] consiguió la so quinta estrella de la mano de la so [[Entrenadores de Colo-Colo|entrenador]] [[Enrique Sorrel]] y que-y valió entamar el [[Campeonatu Suramericanu de Campeones]] (tornéu en que participaron los clubes campeones de les lligues oficiales del continente suramericanu y que la [[Conmebol]] reconoz al tornéu como competición precursora de la [[Copa de Campeones d'América]], [[Copa Libertadores d'América]] y actual [[Conmebol Libertadores]]).
Nel tornéu de [[Primer División de Chile 1948|1948]], los históricos xugadores itálicos como'l porteru [[Daniel Chirinos]], el defensor [[Carlos Varela]] y los artilleros [[Juan Zárate]] y [[Domingo Romu]] lleven nuevamente a [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] al llogru del so tercer títulu a nivel profesional.

Cerrando la [[Años 1940|década]] en [[Primer División de Chile 1949|1949]] la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], que tuvo como gran figura a [[José Manuel Moreno]], unu de los meyores estranxeros que xugaren na historia del fútbol en Chile (quien llegó dende [[Club Atlético River Plate|River Plate]]), llogra'l so primer títulu con una gran camada de figures como: [[Raimundo Infante]], [[Andrés Prieto]], [[Manuel Álvarez (futbolista chilenu)|Manuel Álvarez]], [[Fernando Riera]] y [[Sergio Livingstone]].

=== Años 1950 ===
[[Ficheru:Plantel Everton 1950.jpg|180px|miniaturadeimagen|left|Plantel d'[[Everton de Viña del Mar|Everton]], primer campeón de [[Provincia de Chile|provincia]] nel campeonatu de [[Primer División de Chile 1950|1950]].]]
Nel [[Primer División de Chile 1950|campeonatu de 1950]] l'equipu d'[[Everton de Viña del Mar|Everton]] coronóse campeón per primer vegada na so historia y de camín rompió la hexemonía capitalina, convirtiéndose nel primer campeón de [[Provincia de Chile|provincia]], en ganando en partíu de definición a [[Unión Española]] con un solitariu gol del so referente, el [[delanteru]] [[René Meléndez]]. Amás, unu de los clubes fundadores de la Primer División, [[Club de Deportes Badminton|Badminton]], fundir con [[Club de Deportes Ferroviarios de Chile|Ferrovarios]] pa conformar a [[Ferrobádminton]].

[[Ficheru:Sapito Livingstone.jpeg|120px|miniaturadeimagen|derecha|[[Sergio Livingstone]], [[Portera (fútbol)|porteru]] campeón con [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] en [[Primer División de Chile 1949|1949]], [[Primer División de Chile 1954|1954]], [[Segunda División de Chile 1956|1956 B]] convertir nuna de les primer figures populares del fútbol nacional mientres los [[años 1950]].]]

Nel [[Primer División de Chile 1951|tornéu de 1951]], el subcampeón de la edición anterior, [[Unión Española]], llogró'l so segundu títulu so la direición téunica d'[[Isidro Lángara]]. Na definición del campeonatu ganó al so clásicu rival, [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], por 1-0, con gol de [[Mario Lorca Castro|Mario Lorca]].

Na [[Temporada 1952 del fútbol chileno|temporada 1952]] creóse la [[Primer B de Chile|Segunda División de Chile]], categoría qu'incorporó a equipos de [[Provincia de Chile|provincies]] y que dende entós regula les divisiones profesionales con un sistema d'ascensos y descensos. Nel [[Primer División de Chile 1952|tornéu de primer División d'esi añu]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]] realizó una destacada campaña y coronóse campeón per segunda vegada na so historia.

Na [[Primer División de Chile 1953|edición de 1953]], el campeonatu cuntó cola participación de 14 equipos, entós que xubieren per primer vegada dos equipos de la [[Primer B de Chile|Segunda División de Chile]]: [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], qu'a lo postrero foi subcampeón, y [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] de [[Talca]], primer equipu del [[Zona Sur de Chile|sur de Chile]] en participar en Primer División. El ganador del tornéu foi [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que llogró'l so sestu títulu profesional, que cuntó col xugador [[Jorge Carbayeda Oliver|Jorge Carbayeda]].

El [[Primer División de Chile 1954|campeonatu de 1954]] xugar con dos etapes, sol [[sistema de toos contra toos]] más una ronda final de los ocho meyores equipos. El títulu del tornéu foi llográu por [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], que cuntaba con grandes figures como [[Sergio Livingstone]], [[Raimundo Infante]], [[Romualdo Moro]] y [[Miguel Montuori|Miguel Ángel Montuori]], toos ellos empobinaos pol [[Inglaterra|inglés]] [[William Burnikell]]. Sicasí, el [[Primer División de Chile 1955|tornéu de 1955]] foi agraz pa Universidad Católica, yá que remató na última posición y baxó a la [[Primer B de Chile|Segunda División de Chile]] per primer vegada na so historia, siendo l'únicu equipu de primer División en [[Chile]] que baxó de categoría al añu siguiente de ser campeón. Dichu tornéu vio a un solvente y esperimentáu [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] consiguir el primer títulu nacional de les sos historia, l'equipu árabe yera conocíu como l'equipu &quot;millonariu&quot; productu de les sos contrataciones como los espertos xugadores: [[Juan Manuel López (futbolista chilenu)|Juan Manuel López]], [[Osvaldo Rodolfo Pérez|Osvaldo Pérez]], [[Rodolfo Almeyda]], [[Mario Ortiz]], [[José Fernández Cisterna|José &quot;Peta&quot; Fernández]] y la estrella del equipu l'arxentín [[Roberto Coll]] que juntarón una impresionante cantidá de 91 goles.

Na [[Primer División de Chile 1956|edición de 1956]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] axudicar ensin mayores entueyos el so séptimu títulu nacional.
Nel [[Primer División de Chile 1957|campeonatu de 1957]], [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], de la mano del [[entrenador]] [[Hungría|húngaru]] [[Ladislao Pakosdy]], ganó-y el títulu a [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y llogró el so cuartu y, hasta la fecha, últimu títulu en Primer División con xugadores netamente chilenos y ye que'l club caltenía un procesu de ''chilenización'' na cúal consistía en xugar namái con nacionales destacar el so históricu porteru [[Daniel Chirinos]].

[[Ficheru:Clásico 1959.jpg|150px|miniaturadeimagen|left|«[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Albos]]» y «[[Club Universidad de Chile|Azules]]» definieron nun partíu final el [[Primer División de Chile 1959|campeonatu de 1959]].]]
En [[1958]], el decanu» del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] de la ciudá de [[Valparaíso]], so la direición téunica de [[José Pérez (entrenador)|José Pérez]], coronóse campeón de la Primer División de Chile per primer vegada na so esistencia en ganando'l [[Primer División de Chile 1958|tornéu d'esi añu]], siendo'l segundu equipu de [[Provincia de Chile|provincia]] en realizar tal fazaña. Naquella campaña superó por un puntu a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y al debutante [[Club de Deportes La Sele|Deportes La Serena]], que foi'l primer club del norte del país n'ingresar a la máxima categoría profesional. Amás, na [[Temporada 1958 del fútbol chileno|temporada 1958]] instauróse la [[Copa Chile]], tornéu paralelu y complementariu a la lliga de primer División.

Nel [[Primer División de Chile 1959|tornéu nacional de 1959]] y dempués de 19 años, [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] coronóse campeón per segunda vegada na so historia, al vencer en partíu de definición a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], dando entamu, de la mano del direutor téunicu [[Luis Álamos]], a una xeneración brillosa que se conoció como'l ''[[Ballet Azul#El Ballet Azul chilenu|Ballet Azul]]'', y que se conformó por xugadores como [[Carlos Campos]], [[Ernesto Álvarez]], [[Sergio Navarro]], [[Leonel Sánchez]], [[Braulio Musso]], ente otros. Amás, depués d'esi partíu, apinóse la rivalidá ente estos dos equipos, lo cual derivaría darréu nel ''[[Clásicu del fútbol chileno]]''. Esti campeonatu valió-y a Universidá de Chile la clasificación a la [[Copa Campeones d'América 1960|primer edición]] de la [[Copa de Campeones d'América]], que s'apostó en [[1960]].

=== Años 1960 ===
En [[Primer División de Chile 1960|1960]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] llogró'l so octavu títulu al superar por trés puntos de diferencia a [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]. Esi tornéu tamién significó'l principiu de la crisis pa [[Deportes Magallanes|Magallanes]] al baxar de categoría per primer vegada na so historia.

Nel [[Primer División de Chile 1961|tornéu de 1961]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] igualaron en puntos y forzaron a dos partíos de definición nos que, tres un empate nel partíu d'ida, el conxuntu ''cruzado'' ganó'l partíu de vuelta por 3-2, con [[penalti]] d'[[Alberto Fouillioux]] a los 85 minutos, marcador que lu llevó a llograr el so tercer títulu nacional.

En [[1962]], Universidá de Chile —equipu que más xugadores apurrió a la [[Seleición de fútbol de Chile|seleición chilena]] na [[Copa Mundial de Fútbol de 1962|Copa Mundial efectuada en Chile]]— tomó revancha y ganó nel partíu final del [[Primer División de Chile 1962|campeonatu de 1962]] a Universidad Católica, semifinalista de la [[Copa de Campeones d'América 1962]], igualando dambos con tres títulos hasta esi momentu. Asina, el [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]] tuvo marcáu nesa [[Años 1960|década]] poles fiesta y los ''[[Clásicu Universitariu|Clásicos Universitarios]]''.

El [[Primer División de Chile 1963|tornéu de 1963]] traxo delles anécdotes, yá que, con 18 equipos en competencia, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], dempués de trés años, llogró'l so novenu títulu en superando a [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], con un puntu de ventaya, siendo la so [[delanteru]] [[Luis Hernán Álvarez]] el máximu [[goliador]] de la Primer División de Chile, con una marca de 37 anotaciones, qu'anguaño nun foi superada. Amás, el campeonatu d'esi añu tien unu de los meyores permedios d'asistencia na historia del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]], con una cantidá de 12.438 espectadores per partíu.

Los torneos de [[Primer División de Chile 1964|1964]] y [[Primer División de Chile 1965|1965]] fueron ganaos por [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], que, de la mano de la so [[Entrenadores del Club Universidad de Chile|entrenador]] [[Luis Álamos]], axudicóse'l primera bicampeonatu nacional del so [[Historia del Club Universidad de Chile|historia]]. Amás, al llograr el so cuartu y quintu títulu respeutivamente, superó a [[Deportes Magallanes|Magallanes]] y [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] nos sos palmarés. Pela so parte, [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] llevó la primera divisional a la ciudá de [[Temuco]], fundiéndose col
[[Corporación Club de Deportes Temuco]] que xugaba na segunda categoría camudando'l so nome a [[Club de Deportes Temuco|Green Cross-Temuco]] siendo esta la primer fusión de clubes de la capital y de rexón.

[[Ficheru:Tito Fouillioux.jpg|miniaturadeimagen|derecha|120px|[[Alberto Fouillioux]] ídolu y referente d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] campeón en [[Primer División de Chile 1961|1961]] y [[Primer División de Chile 1966|1966]].]]
Nel [[Primer División de Chile 1966|campeonatu nacional de 1966]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ruempen la racha d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], imponiéndose'l primeru como campeón per cuarta vegada na so historia. Per otru llau, la medianía de la [[Años 1960|década]] reflexó'l ocaso y la crisis de delles históriques instituciones deportives que fundaron y animaron la Primer División de Chile nos sos primeros años. Asina, por casu, [[Ferrobádminton]] —socesor de [[Club de Deportes Badminton|Badminton]]— baxó definitivamente a [[Primer B de Chile|Segunda División]], sumáu a los descensos y a les negatives campañes de [[Deportes Magallanes|Magallanes]] y [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]].

[[Ficheru:LeonelSanchez1959.jpg|miniaturadeimagen|left|120px|[[Leonel Sánchez]] referente y ídolu d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], foi unu de los más destacaos xugadores nos [[años 1960]], campeón en siete ocasiones.]]
Para [[1967]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] recuperar de la discreta campaña del [[1966|añu anterior]] y coronóse per sesta vegada campeón, al superar a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] con una diferencia de 12 puntos al so favor nel [[Primer División de Chile 1967|campeonatu]].

En [[1968]], inspirándose nel formatu de tornéu de la [[Primer División d'Arxentina]] d'esos años, el [[Primer División de Chile 1968|tornéu nacional]] tuvo la novedá d'estremase nun [[Tornéu Metropolitanu de Chile|Tornéu Metropolitanu]] y nun [[Tornéu Provincial de Chile|Tornéu Provincial]], que los sos primeros asitiaos apostaben una liguilla pol títulu, ente que los restantes xugaben una liguilla de promoción, dambes a nivel nacional. La edición d'esi añu, dempués de 10 años del so primer títulu, vio a [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] coronase campeón en venciendo a [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] na última fecha y superando a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y a [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] por una unidá. L'equipu de Buenos Aires foi moteyáu pola prensa como ''Los Panzers'', por cuenta de les carauterístiques físiques de los sos xugadores, quien realizaron tamién una notable campaña na [[Copa Libertadores 1969]], siendo'l primer club de [[Provincia de Chile|provincia]] y del norte del país en participar nuna [[Competición (xuegu)|competición]] futbolística a nivel internacional.

Siguiendo'l mesmu formatu del tornéu anterior, [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] llogró'l so séptimu títulu na [[Primer División de Chile 1967|edición de 1969]], cerrando una de les etapes más brilloses como institución y dando pasu a una enllargada seca de títulos y crisis alministrativa. En tantu, [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] de [[Talca]] llogró'l subcampeonatu nuna positiva campaña y foi'l primer club del [[Zona Sur de Chile|sur de Chile]] en clasificar a una [[Copa Libertadores d'América|Copa Libertadores]]. Per otru llau, [[Club de Deportes Antofagasta|Antofagasta Portuariu]] estendió les fronteres del fútbol profesional de primer División al [[Norte Grande de Chile]], al ser el primer equipu d'esa zona en participar la máxima categoría.

=== Años 1970 ===
La llegada de la [[Años 1970|década de 1970]] vio como [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], nel [[Primer División de Chile 1970|campeonatu nacional]], llogró la so décima estrella tres siete años, al vencer nuna zarrada final a [[Unión Española]], cuntando con grandes figures como [[Francisco Valdés Muñoz|Francisco Valdés]], [[Carlos Caszely]], [[Leonel Sánchez]] (que llegó como refuerzu de Colo-Colo nesi añu) y [[Elson Beyruth]].

En [[1971]], el [[Primer División de Chile 1971|tornéu]] volvió al [[sistema de toos contra toos]], resultando campeón el cuadru d'[[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]], adomáu por [[Luis Santibáñez]], que, depués d'imponese a [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] nel tramu final, llevantó'l so primera y, hasta la fecha, únicu títulu, ostentando'l récor de ser la única escuadra en ganar consecutivamente los torneos de [[Primer B de Chile|Segunda División]] y Primer División, respeutivamente.

El [[Primer División de Chile 1972|tornéu nacional de 1972]], con una cantidá cimera a los 3 000 000 d'asistentes en total, ye'l tornéu con mayor convocatoria na historia del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]]. N'este, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] llogró'l so decimoprimer títulu, n'apostrando a [[Unión Española]] na segunda posición, por trés puntos na tabla xeneral, utilizando'l mesmu plantel que foi campeón en [[Primer División de Chile 1970|1970]], pero cola figura téunica de [[Luis Álamos]], quien se tresformó nel [[Entrenador|direutor téunicu]] con más títulos de primer División hasta l'actualidá.

Sicasí, nel [[Primer División de Chile 1973|campeonatu de 1973]], [[Unión Española]], con [[Luis Santibáñez]] como la so [[entrenador]], tomóse revancha de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y llogró'l tercer títulu de la so historia, tres 22 años, destacando'l [[goliador]] [[Guillermo Yávar]]. Per otru llau, nel ámbitu internacional, Colo-Colo llegó a la final de la [[Copa Libertadores 1973|Copa Libertadores d'esi añu]], pero perdió ante'l cuadru [[Arxentina|arxentín]] [[Club Atlético Independiente|Independiente]]. Magar eso, el [[delanteru]] ''albu'' [[Carlos Caszely]], convertir nel máximu goliador d'aquella edición. Esi añu tamién tuvo marcáu, pol descensu a [[Primer B de Chile|Segunda División]] d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], el segundu na so historia, al rematar postreru nel tornéu nacional.

La [[Primer División de Chile 1974|versión de 1974]] tuvo como campeón, al cuadru d'[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] de [[Talcahuano]], que s'axudicó'l títulu, per primer vegada na so historia, tres una reñida disputa con [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]. El xestor de la campaña, foi'l reconocíu [[entrenador]] nacional [[Pedro Morales Torres|Pedro Morales]]. El cuadru &quot;acereru&quot;, convertir nel primer equipu del [[Zona Sur de Chile|sur de Chile]], en llograr tal fazaña.

En [[1975]], la [[Unión Española]] algamó'l so cuartu títulu, n'apostando palmo a palmo con [[Club de Deporte Concepción|Deportes Concepción]], nel últimu tramu del [[Primer División de Chile 1975|campeonatu nacional]]. Amás, emuló a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] nel ámbitu internacional, en llegando a la final de la [[Copa Libertadores 1975|edición d'esi añu de la Copa Libertadores]], perdiéndola ante'l mesmu rival [[Arxentina|arxentín]] de los ''albos'', [[Club Atlético Independiente|Independiente]]. Xugadores destacaos d'esa campaña fueron [[Sergio Afumada]], [[Leopoldo Vallines]] y [[Jorge Américo Spedaletti]], ente otros. Los Colloraos de Santa Laura» apoderaron la década de los [[Años 1970]], ganando 3 títulos y llegando a la final de la [[Copa Libertadores 1975]].

Nel [[Primer División de Chile 1976|tornéu de 1976]], [[Unión Española]] y [[Everton de Viña del Mar|Everton]], como empataron a puntos na tabla xeneral, reeditaron la final de [[Primer División de Chile 1950|1950]] y, tres un 0-0 nel partíu d'ida, na vuelta'l cuadru viñamarino imponer por 3-1 a los ''hispanos'', nel [[Estadiu Nacional de Chile|Estadiu Nacional]] y, dempués de 24 años, coronar por tercer vegada na so historia, como campeón del fútbol chileno. Amás, l'[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|Asociación Central de Fútbol]] (ACF), instauró'l sistema de [[Liguilla de Promoción de Chile|Liguilla de Promoción]], cola [[Primer B de Chile|Segunda División de Chile]].

Al [[1977|añu siguiente]], [[Unión Española]] llogró'l so quintu títulu na historia y el terceru en cinco años, al ganar el [[Primer División de Chile 1977|campeonatu de 1977]], y que, tres la salida de [[Luis Santibáñez]], significó-y el fin de la so dómina dorada» y la entrada, a una fonda crisis institucional y deportiva.

En [[1978]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], dempués de 23 años d'espera, axudicóse la so segunda estrella, al coronase campeón de la mano de grandes figures del [[Fútbol en Chile|fútbol nacional]] como [[Elías Figueroa]] y [[Óscar Fabbiani]]. Amás, el club marcó un récor consistente, nuna racha invicta de 44 partíos, dende [[xunetu]] de [[1977]], hasta'l [[12 de setiembre]] de 1978, siendo hasta agora'l más enllargáu na historia del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]]. Per otru llau, la [[Temporada 1978 del fútbol chileno|temporada]], viose acolumbrada por un nuevu participante en Primer División, [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] de [[Calama]], qu'ostentó'l subcampeonatu del [[Primer División de Chile 1978|tornéu nacional d'esi añu]], modificando cola so apaición, l'escenariu futbolísticu de los años vinientes.

En [[1979]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], con [[Carlos Caszely]] como [[goliador]] del [[Primer División de Chile 1978|campeonatu]], volvió a la palestra en consiguiendo, dempués de siete años, el títulu de campeón por decimosegunda vegada, na so historia profesional. [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] lluchó tamién pol títulu, pero terminó llogrando un segundu subcampeonatu consecutivu. Pela so parte, [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] realizó una bona presentación, nel marcu de la [[Copa Libertadores 1979]], al llegar a les semifinales del certame.

=== Años 1980 ===
Con tan solu trés años de vida, [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], en superando a la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], nuna zarrada definición y cuntando con xugadores como [[Óscar Wirth]], [[Enzo Escobar]], [[Héctor Puebla]] y [[Víctor Merello]], dirixíos por [[Vicente Cantatore]], coronóse campeón del [[Primer División de Chile 1980|tornéu nacional de 1980]], siendo este'l primeru de la so historia y el primeru pa una institución del [[Norte Grande de Chile]], na Primer División. Magar nun llograr el títulu, [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] consiguió'l derechu d'acompañar a los loínos, na [[Copa Libertadores 1981]], en ganando a la so archirrival [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], nun dramáticu partíu, que se xugó en xineru de 1981. [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] de [[Rancagua]], sicasí, realizó una positiva actuación na [[Copa Libertadores 1980|Copa Libertadores d'esi añu]], llegando a semifinales, siendo'l primer equipu de [[Provincia de Chile|provincia]] en llogralo. Amás, el campeonatu nacional de 1980, foi l'últimu tornéu pa [[Club de Deportes Aviación|Deportes Aviación]], equipu representativu de la [[Fuercia Aérea de Chile]], que baxó a [[Primer B de Chile|Segunda División]].

Nel [[Primer División de Chile 1981|tornéu de 1981]] y cola participación de 16 equipos, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] (de la mano del so goliador [[Carlos Caszely]]) repunxo'l so habitual protagonismu y proclamóse campeón por décimotercera ocasión, apostrando a [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] a la segunda posición, al igual que na [[Copa Libertadores 1981]], en que la so final el cuadru ''loíno'', perdió contra [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] de [[Brasil]]. Sicasí, en [[1982]], con xugadores como [[Washington Olivera]], [[Jorge Luis Siviero]] y [[Eduardo Fournier]], Cobreloa, nuna sólida campaña, reponer del títulu perdíu en 1981 y a cuenta de Colo-Colo, consagróse campeón del [[Primer División de Chile 1982|tornéu nacional 1982]], per segunda vegada na so historia. Na [[Copa Libertadores 1982|Copa Libertadores d'esi añu]], llegó per segunda vegada consecutiva a la final, pero perdió'l títulu nos últimos minutos, frente a [[Club Atlético Peñarol|Peñarol]] d'[[Uruguái]], con gol de [[Fernando Morena]] (quien nel añu 2000, llega a Chile a dirixir a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]).

El [[Primer División de Chile 1983|campeonatu nacional de 1983]] xugar con 22 equipos, sol [[sistema de toos contra toos]], contabilizando un total de 42 feches, siendo'l tornéu más llargu, de tolos xugaos hasta'l momentu, yá que s'estendió dende [[xunetu]] de [[1983]] hasta [[abril]] de [[1984]]. Mientres eses temporaes, dellos equipos [[Rexón de Chile|rexonales]], fixeron el so debú na máxima categoría, como foi'l casu de [[Club Deportivo Arturo Fernández Vial|Fernández Vial]] o [[Club Deportivo Tresandín de Los Andes|Tresandín]], sumando a otros cuadros como [[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]] en [[Primer División de Chile 1980|1980]], y [[Regional Atacama]] y [[Club Deportivo San Marcos de Arica|Deportes Arica]] en [[Primer División de Chile 1982|1982]], siendo esti postreru'l que terminó per estender el fútbol profesional, na frontera más septentrional de [[Chile]]. El campeón foi [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que consiguió la so decimocuarta estrella, por solamente un puntu más que [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]].

Para [[1984]], la cantidá d'equipos aumentó a 26, y como resultaba difícil instaurar el [[sistema de toos contra toos]], l'[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|Asociación Central de Fútbol]] (ACF) estremó'l [[Primer División de Chile 1984|tornéu nacional]], en dos etapes: primero una zonal y finalmente una liguilla pol títulu, que foi algamáu por [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y que quebró impensadamente la supremacía de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], nos últimos años, amás de terminar con un letargo de 18 años ensin ser campeón na División d'Honor. El xestor principal del quintu campeonatu ''cruciáu'', foi l'[[entrenador]] [[Ignacio Prieto]], que conformó una nueva camada de xugadores, destacar principalmente [[Marco Antonio Cornez]], [[René Valenzuela]], [[Miguel Ángel Neira]], [[Juvenal Olmos]], [[Mario Lepe]], [[Patriciu Mardones]], [[Osvaldo Hurtado Galleguillos|Osvaldo Hurtado]] y [[Jorge Aravena]]. La revelación del tornéu foi [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]], del campamentu mineru [[El Salvador (Chile)|El Salvador]].

Na [[Primer División de Chile 1985|edición de 1985]], l'[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|Asociación Central de Fútbol]] (ACF) volvió al [[sistema de toos contra toos]], al menguar la cantidá d'equipos a 20 participantes. [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] proclamóse campeón per tercer vegada na so historia, depués de sacar dos puntos de distancia a [[Everton de Viña del Mar|Everton]], el so más cercanu persiguidor.

Nel [[Primer División de Chile 1986|campeonatu de 1986]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] axudicóse'l so decimoquintu títulu, al ganar n'alcuentru de definición a [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]. Foi, hasta la fecha, l'últimu campeonatu de [[Deportes Magallanes|Magallanes]], na Primer División.

Nel añu [[1987]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] con una gran campaña, nel [[Primer División de Chile 1987|tornéu d'esi añu]] y una amplia alloña sobre [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], consagróse campeón, per sesta vegada na so historia.

En [[1988]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], con [[Miguel Hermosilla]] na banca, n'enfrentando palmo a palmo la punta del [[Primer División de Chile 1988|campeonatu]] col so clásicu rival de cobre [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]], llevantó'l so cuartu títulu y dio per rematada, la so «dómina d'oru» na [[Años 1980|década]]. Sicasí, la [[Temporada 1988 del fútbol chileno|temporada]] foi marcada, pol descensu de la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] a la [[Primer B de Chile|Segunda División]], con un mozu [[Manuel Pellegrini]], na direición téunica, como conclusión de negativos manexos institucionales y males resultancies deportives. Nesi mesmu añu, el [[Club de Deportes Valdivia]] llevó'l fútbol profesional y la máxima categoría, a la [[Rexón de los Llagos]] (anguaño la so división territorial ye de la [[Rexón de los Ríos]]).

Finalmente, cerrando la [[Años 1980|década]], la [[Primer División de Chile 1985|edición de 1989]] terminó per consagrar como campeón a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que superó llevemente a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]. Amás, yera'l primer títulu nacional, que [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] consiguió nel so propiu [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]], que foi inauguráu en setiembre d'esi mesmu añu, cuando ganó por 2-1 a [[Club Atlético Peñarol|Peñarol]] d'[[Uruguái]], nun partíu amistosu. Este foi l'únicu tornéu de primer División, dende [[Primer División de Chile 1938|1938]], ensin la presencia d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], equipu que tuvo xugando esi añu en [[Primer B de Chile|Segunda División]] y que'l so [[Segunda División de Chile 1989|campeonatu]], ganó precisamente nesa [[Temporada 1989 del fútbol chileno|temporada]], ganando a [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], por aciu llanzamientos penaltis.

=== Años 1990 ===
Nes primeres temporaes del campeonatu nacional de los [[años 1990]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] llogró ganar cómodamente los torneos de [[Primer División de Chile 1990|1990]] —añu que marcó, el regresu del so archirrival [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] a la máxima categoría, depués d'un añu nel ascensu— y de [[Primer División de Chile 1991|1991]], que, sumaos al de [[Primer División de Chile 1989|1989]], dexáron-y conquistar, el so primer tricampeonatu. Amás, los ''albos'' ganaron la [[Copa Libertadores 1991|edición 1991]] de la [[Copa Libertadores]], en venciendo nel postreru partíu a [[Club Olimpia|Olimpia]] de [[Paraguái]] por 3-0 nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]]. Estos llogros del equipu albu, fueron impulsaos pol [[entrenador]] [[Croacia|croata]] [[Mirko Jozić]] (que tuvo 4 años na banca del &quot;Cacique&quot; y que depués, dirixiría a la Seleición Chilena). Tamién en [[1991]], [[Club Deportivo y de Desenvolvimientu Provincial Osorno|Provincial Osorno]] fixo'l so debú y estendió entá ye más, la frontera del fútbol profesional, na [[Rexón de Los Lagos]], magar baxar nesi mesmu añu. Otru fechu relevante, foi la desapaición del profesionalismo, de [[Deportes Naval de Talcahuano|Naval]], equipu perteneciente a l'[[Armada de Chile]]. Esi añu tamién se destacar la sorpresiva campaña de [[Coquimbo Unido]], que llogró'l subcampeonatu detrás de Colo-Colo.

Nel [[Primer División de Chile 1992|tornéu de 1992]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], dirixíu por [[José Sulantay]] y con quien salió subcampeón l'añu anterior xunto con [[Coquimbo Unido]], se títuló campeón per quinta vegada na so historia, nuevamente a cuenta de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que de la mesma se tituló campeón de la [[Recopa Suramericana 1992|Recopa Suramericana]] y de la [[Copa Interamericana 1992|Copa Interamericana]]. Esi foi l'últimu añu de [[Club Deportivo Arturo Fernández Vial|Fernández Vial]], na máxima división, yá que baxó a [[Primer B de Chile|Segunda División]], por aciu la Liguilla de Promoción.

Na [[Primer División de Chile 1993|edición de 1993]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ganó'l so décimonoveno títulu, superando a [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]. Nesa [[Temporada 1993 del fútbol chileno|temporada]], el mediu futbolísticu chilenu, vio soriellu a la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], algamar la final de la [[Copa Libertadores 1993|Copa Libertadores]]. Sicasí, el cuadru ''cruzado'' perdió la posibilidá de llograr el títulu, en cayendo ante [[São Paulo Futebol Clube|São Paulo]], por un marcador global de 5-3. No que marca hasta la fecha, esa foi la postrera final, d'un equipu [[chile|chilenu]], na [[Copa Libertadores]].

El [[Primer División de Chile 1994|campeonatu de 1994]], significó la vuelta d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], nel llogru d'un títulu nacional, l'octavu nel so [[Historia del Club Universidad de Chile|historia]], terminando con una seca de 25 años, ensin poder ser campeón. Nel plantel universitariu, destacaron [[Sergio Vargas Buscalia|Sergio Vargas]], [[Rogelio Delgado]], [[Ronald Fuentes]], [[Esteban Valencia]], [[Juan Carlos Ibáñez]], [[Cristián Castañeda]], [[Víctor Hugo Castañeda]], [[Luis Musrri]], [[Marcelo Jara]] y l'esitosu [[delanteru]] [[Marcelo Salas]], quien se convirtió, n'unu de les máximos ídolos de los ''azules''. Na [[Temporada 1994 del fútbol chileno|temporada 1994]], amás, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] llogró la cuarta copa internacional oficial, pal [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]]: la [[Copa Interamericana 1994]].

Nel [[Primer División de Chile 1995|tornéu de 1995]], nuevamente [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] coronóse campeón, llogrando'l segundu bicampeonatu na so esistencia con casi'l mesmu plantel del añu anterior, amestando a importantes refuerzos como [[Leonardo Rodríguez]] y [[Cristian Traverso]]. Eso sí, los azules definieron el títulu con [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], al igual que l'añu anterior. Los ''cruzados'' (que ganaron la Copa Chile d'esi añu) xugaron col mesmu plantel del añu anterior, anque incorporaron sorpresivamente al ídolu de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Marcelo Barticciotto]], quien al añu siguiente, torna al equipu albu, pa terminar la so carrera nel mentáu equipu. [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] en tantu, reforzar col arxentín [[Marcelo Espina]], quien-y fixo 2 goles a la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], nel tirunfo por 3-0. Amás, Colo-Colo fizo historia nel campeonatu d'esi añu, pola so goliada como llocal por 10-0 sobre [[Regional Atacama]], que'l so resultancia foi'l trunfu más apolmonante de los albos, nun tornéu nacional.

El [[Primer División de Chile 1996|campeonatu nacional de 1996]], tuvo por campeón a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], que s'axudicó'l so ventenu troféu de primer División, cuntando con xugadores como [[Ivo Basay]], [[José Luis Sierra Pando|José Luis Sierra]], [[Marcelo Ramírez]], [[Pedro Reyes González|Pedro Reyes]], [[Francisco Rojas Rojas|Francisco Rojas]], [[Emerson Pereira]], [[Marcelo Espina]] y [[Marcelo Barticciotto]], superando a la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] (que foi la so más cercanu escolta y que díes dempués, ganó la Liguilla de Copa Libertadores), [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] (equipu que yá taba de vuelta na categoría, en compañía de [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]) y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], na tabla de posiciones. La temporada tamién quedó marcada, pola llegada d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], a les semifinales de la [[Copa Libertadores 1996|Copa Libertadores]], instancia que tamién algamó [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], pero na [[Supercopa Suramericana 1996|Supercopa Suramericana]]. Asina, la medianía de la [[Años 1990|década]], tuvo notoriedá colos trés equipos «grandes» del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]], apostando palmo a palmo, los títulos de la Primer División.

La [[:Categoría:Temporada 1997 de fútbol en Chile|temporada 1997]] marcó toa una revolución, yá que foi la primera, en que se xugaron torneos curtios, na Primer División de Chile, estremándose'l campeonatu nacional en [[Tornéu Apertura (Chile)|Tornéu d'Apertura]] y [[Tornéu Clausura (Chile)|Tornéu de Clausura]], teniendo cada unu'l mesmu valor, qu'unu de calter añal. El formatu foi adoptáu del [[Primer División d'Arxentina|campeonatu arxentín]] y del [[Primer División de Méxicu|mexicanu]]. Nel [[Tornéu Apertura 1997 (Chile)|Tornéu d'Apertura 1997]], foi campeón la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], en imponiéndose 3-0 a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] na final de revancha (cayera por 1-0 na ida) y el [[Tornéu Clausura 1997 (Chile)|Tornéu de Clausura 1997]], ganar precisamente Colo-Colo, qu'aventayó a la Católica, na tabla de posiciones. Hai de solliñar, que nesa mesma temporada, fixo'l so debú [[Club de Deportes Puerto Montt|Deportes Puerto Montt]], qu'estendió la frontera austral del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]] de primer División. Per otru llau, [[Unión Española]], unu de los fundadores del profesionalismo, cayó a l'anguaño denominada [[Primer B de Chile|Primer B]] (ex Segunda División), per primer vegada na so historia, lo que tresformó, de camín, automáticamente a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], nel únicu club chilenu, qu'apostó toles temporaes, na máxima categoría del fútbol nacional. Esa temporada, tamién quedó marcada, pola llegada de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], a les semifinales de la [[Copa Libertadores 1997|Copa Libertadores]] y la [[Supercopa Suramericana 1997|Supercopa Suramericana]], siendo esaniciáu nesa fase, de dambos torneos internacionales. Inclusive [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], enfrentáronse 4 vegaes na [[Copa Libertadores 1997]], onde'l saldu foi de 2 trunfos albos (dambes nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]]), un trunfu ''cruzado'' y un empate (estos 2 postreros resultaos, nos duelos xugaos nel [[Estadiu Nacional de Chile|Estadiu Nacional]]).

En [[1998]], el fútbol chileno goció d'un bon nivel, gracies a la participación de la [[Seleición de fútbol de Chile|seleición chilena]], na [[Copa Mundial de Fútbol de 1998]]. [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] cerró una de les sos décades más esitoses, yá que, nuna estrecha disputa cola so archirrival, [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], empericotióse como campeón por vigésimosegunda vegada na so historia, al ganar el [[Primer División de Chile 1998|tornéu d'esi añu]], que volvió ser añal, gracies a una anotación de [[Francisco Rojas Rojas|Francisco Rojas]] ante [[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]], nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]], na última fecha. L'equipu albu, cuntó con un plantel de xerarquía, onde destacaron les figures de [[Marcelo Ramírez]], [[Claudio Arbiza]], [[Pedro Reyes (futbolista)|Pedro Reyes]], [[Juan Carlos González]], [[Francisco Rojas Rojas|Francisco Rojas]], [[Emerson Pereira]], [[Marcu Villaseca]], [[Marcelo Espina]], [[Marcelo Barticciotto]], [[José Luis Sierra (futbolista chilenu)|José Luis Sierra]], [[Fernando Vergara]], [[Ivo Basay]], [[Héctor Tapia]], [[Manuel Neira]] y [[Sebastián González]] y empobinaos pol [[entrenador]] [[paraguái|paraguayu]] [[Gustavo Benítez]].

Na [[Primer División de Chile 1999|temporada 1999]], instauráronse dos etapes nel tornéu de primer División: la primera entendía feches regulares, so un [[sistema de toos contra toos]], y la segunda consistía nuna liguilla pol títulu, fase a la que clasificaben los ocho meyores equipos. Esti tornéu ganar [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], que consiguió'l so décimu títulu, llogrando un invictu de 33 feches, nun mesmu campeonatu de primer División, afitáu qu'hasta l'actualidá, nun ye superáu por nengún otru equipu [[chile|chilenu]]. Nel plantel universitariu, destacaron les figures de [[Rodrigo Tello]], [[Leonardo Rodríguez]], [[Esteban Valencia]], [[Rafael Olarra]], [[Eduardo Arancibia]], [[Ronald Fuentes]], [[Flavio Maestri]], [[Sergio Vargas Buscalia|Sergio Vargas]] y el [[goliador]] [[Pedro González Vera|Pedro González]]. Nesi mesmu añu, [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] (que llogró l'ascensu l'añu anterior, al traviés de la Liguilla de Promoción), fixo'l so regresu a la máxima categoría, convirtiéndose na sorpresa del campeonatu, terminando quintu na Liguilla pol Títulu.

=== Años 2000 ===
La [[Primer División de Chile 2000|edición del añu 2000 del campeonatu nacional]], últimu tornéu del sieglu XX, tuvo como campeón a la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], que llogró'l so tercer bicampeonatu. Xestor d'esti llogru foi'l [[Entrenadores del Club Universidad de Chile|entrenador]] [[César Vaccia]], que cuntó con xugadores consolidaos, como [[Sergio Vargas (futbolista)|Sergio Vargas]], [[Leonardo Rodríguez]], [[Pedro González Vera|Pedro González]], [[Rodrigo Tello]], [[Rodrigo Barrera]], [[Rafael Olarra]], [[Ricardo Rojas Trujillo|Ricardo Rojas]], [[Ronald Fuentes]], [[Pablo Galdames]], [[Luis Musrri]] y [[Diego Rivarola]].

Nel [[Primer División de Chile 2001|tornéu de 2001]], primer tornéu del [[sieglu XXI]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] dio la gran sorpresa y axudicóse el títulu. Dempués de 33 años ensin ser campeón y con [[Jorge Garcés]] nel banquín, los ''caturros'' algamaron la so tercer «estrella», de forma notable ya impecable, incluyendo 10 victories consecutives. Destacaron nel llogru d'esi títulu, [[Silvio Fernández Do Santos|Silvio Fernández]], [[Jaime Riveros]], [[Arturo Sanhueza]], [[Jorge Ormeño]], [[Moisés Villarroel]], [[Manuel Valencia]] y [[Joel Sotu]].

Na [[Temporada 2002 del fútbol chileno|temporada 2002]], l'ambiente del [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]] atopábase sopelexáu: [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] foi declaráu en [[quiebra]], el [[23 de xineru]] de [[2002]], por una delda cercana a los [[Pesu chilenu|$]]22.000.000.000 (alredor d'[[Dólar de los Estaos Xuníos|US$]]30.000.000), y corrió el riesgu de sumir. Esti capítulu, que marcó un precedente nel [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]], llevó a la mayoría de los clubes, entamaos en [[Corporación|corporaciones]] y sociedaes, ensin fines d'arriquecimientu, a constituyise en [[Sociedá anónima|sociedaes anónimes]], tresformamientu impulsáu amás, pola Llei 20.019 de Sociedaes Anónimes Deportives Profesionales (S.A.D.P.), publicada a mediaos de la [[Años 2000|década]]. Per otru llau, l'[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|ANFP]] determinó camudar el formatu de tornéu añal, que rexía hasta esi entós, pol sistema de dos campeonatos nel añu, [[Tornéu Apertura (Chile)|Tornéu d'Apertura]] y [[Tornéu Clausura (Chile)|Tornéu de Clausura]], tal como en [[1997]], pero estremándose cada tornéu nuna fase inicial, de feches regulares sol [[sistema de toos contra toos]], y una fase final de ''play offs'', a la que clasifiquen los equipos, con mayor cantidá de puntos, na primer fase (o fase regular), enfrentándose ente ellos, sol sistema d'[[eliminación direuta]] en partíos d'ida y de vuelta, hasta'l llogru del títulu. El modelu foi una imitación del [[Méxicu|mexicanu]] de [[Primer División de Méxicu|Primer División]], con cuenta de consiguir bonos dividendos económicos, institucionales y deportivos, pa los dirixentes de l'asociación.&lt;ref&gt;{{cita web |títulu=Asina se van xugar los torneos del 2002|url=http://anfp.cl/index.cfm?venceyo=13 |fechaaccesu=6 d'avientu de 2012|fecha=4 d'avientu de 2001 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20011204194345/http://anfp.cl/index.cfm?venceyo=13 |fechaarchivu=4 d'avientu de 2001|editor=ANFP}}&lt;/ref&gt; El primer campeón, dende 2002, d'esti formatu foi [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], que venció na final del [[Tornéu Apertura 2002 (Chile)|Tornéu d'Apertura]] al conxuntu de [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]. Nel [[Tornéu Clausura 2002 (Chile)|Tornéu de Clausura]], Colo-Colo, con un plantel xuvenil (cola esceición de los veteranos [[Marcelo Espina]] y [[Marcelo Barticciotto]]) y ante la quiebra, declarada a empiezos d'añu, coronóse campeón ganando al equipu ''cruzado'', que comandaba [[Juvenal Olmos]] (quien al añu siguiente, parte a dirixir a la seleición chilena adulta). Amás, esi tornéu foi'l postreru de Marcelo Barticciotto como xugador, yá que se retiró del fútbol, pa empecipiar la so carrera como [[entrenador]] y tamién significó l'únicu títulu de los ''albos'', nel so periodu de quiebra.

Siguiendo'l formatu anterior, [[2003]] ye recordáu como l'añu ''naranxa'', yá que [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] remembró'l so tiempu de rellumanza y coronóse bicampeón, al ganar los dos torneos de la [[Temporada 2003 del fútbol chileno|temporada]], venciendo en dambes finales a unu de los sos clásicos rivales, el [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] de [[Marcelo Espina]] y [[Iván Zamorano]]. El [[entrenador]] artífiz de la campaña loína foi [[Nelson Acosta]], que conformó un plantel bien poderosu, con xugadores como [[Patriciu Galaz]], [[Luis Alberto Fuentes Rodríguez|Luis Fuentes]], [[Rodrigo Meléndez]], [[Rodrigo Pérez]], [[Fernando Cornejo]], [[Nelson Tapia]] ente otros. Acosta dirixó al equipu nel Tornéu de [[Tornéu Apertura 2003 (Chile)|Tornéu d'Apertura]] ente que l'[[uruguái|uruguayu]] [[Luis Garisto]], facer nel de [[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|Clausura]]. Amás, el Tornéu d'Apertura d'esi añu, foi l'últimu tornéu d'[[Iván Zamorano]] como xugador, yá que se retiró a mediaos d'añu, depués de que la ANFP, suspender por 11 partíos, por afrellar al árbitru [[Carlos Chandía]], depués de que l'árbitru espulsar, na revancha de la final de l'Apertura, xugada en Calama.

Nel [[Tornéu Apertura 2004 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2004]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] volvió al visu y proclamóse campeón, nuna reñida campaña, na cual terminó ganando en [[Tiros dende'l puntu de penalti|definición a penaltis]] a [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] en [[Calama]], n'empatando 0-0 nel partíu d'ida y 1-1 nel de vuelta arruinando'l primera tricampeonatu de los calameños. Amás, esti tornéu foi l'últimu tornéu, del ídolu de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], l'arxentín [[Marcelo Espina]], yá que se retiró en xunu d'esi añu, pa empecipiar la so carrera como entrenador, precisamente nel equipu colocolino, nel Tornéu d'Apertura de 2005.

Nel [[Tornéu Clausura 2004 (Chile)|Tornéu de Clausura]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] llogró axudicase'l títulu, l'octavu na so esistencia y de camín, el so últimu títulu nacional. El subcampeón foi [[Unión Española]], que cuntaba nes sos files, cola esperiencia de [[José Luis Sierra Pando|José Luis Sierra]]. Sicasí, nel [[Tornéu Apertura 2005 (Chile)|Tornéu Apertura 2005]], el cuadru ''hispanu'' tomóse revancha y ante [[Coquimbo Unido]], equipu que foi la sorpresa d'esi tornéu, convirtióse nuevamente en campeón, dempués de 28 años ensin títulos, llogrando de camín la so sesta estrella.

Nel [[Tornéu Clausura 2005 (Chile)|Tornéu de Clausura 2005]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] topetaron na final, per primer vegada dende la instauración de los ''play offs'', y reeditaron un históricu ''[[Clásicu Universitariu]]''. N'empatando 3-3 nel marcador global, al traviés de [[Tiros dende'l puntu de penalti|definición a penaltis]], Universidad Católica consiguió'l so novenu títulu nacional, al ganar por 5-4, na tanda de penaltis. Na fase regular, Católica llogró 49 puntos, hasta agora, la puntuación más alta en torneos curtios. Amás nesti tornéu, José María Buljubasich, porteru de la UC, llogró'l récor d'imbatibilidá por 1.352 minutos, que hasta agora nun foi superáu. El semestre tamién tuvo marcáu, pol regresu de [[Marcelo Salas]] a la «O», quien afirmó que se retiraría nel club, ensin importar conquistar o non un títulu.

[[Ficheru:Colo Colo Campeón 2006.jpg|miniaturadeimagen|left|220px|[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] llevanta la copa del [[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|Tornéu Clausura 2006]]. Amás Colo-Colo tresformóse, nel únicu cuadru, en llograr un tetracampeonatu de primer División en Chile que fueron nes temporaes [[Temporada 2006 del fútbol chileno|2006]] y [[Temporada 2007 del fútbol chileno|2007]].]]
Dempués de discretes campañes, asumió como [[Entrenadores de Colo-Colo|entrenador]] en [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], el excampeón mundial con {{self|Arxentina|Arxentina}} en [[Copa Mundial de Fútbol de 1986|1986]] y ex[[Futbolistes de Colo-Colo|futbolista del club]], [[Claudio Borghi]]. Al pie de él, los ''albos'' volvieron dar la nota alta nel [[Fútbol en Chile|fútbol chileno]], llevando per primer vegada a Colo-Colo, a axudicase un tetracampeonatu nacional, ente les temporaes de [[Temporada 2006 del fútbol chileno|2006]] y de [[Temporada 2007 del fútbol chileno|2007]], siendo'l primer equipu nel profesionalismo, n'algamar tal llogru. Nes campañes del conxuntu albu destacaron xugadores como [[Claudio Bravo (futbolista)|Claudio Bravo]], [[David Henríquez]], [[Miguel Riffo]], [[Arturo Sanhueza]], [[Rodrigo Meléndez]], [[Matías Fernández]], [[Jorge Valdivia]], [[Giovanni Hernández]], [[Gonzalo Fierro]], [[Humberto Suazo]] y [[Alexis Sánchez]]. Asina, nel [[Tornéu Apertura 2006 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2006]], nun nuevu ''[[Clásicu del fútbol chileno|Superclásico]]'' y per primer vegada, so la modalidá de torneos curtios, Colo-Colo y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] apostaron la final, que, en quedando la llave igualada por 2-2, foi ganada polos ''albos'' por aciu [[Tiros dende'l puntu de penalti|llanzamientos penaltis]]. Nesa definición, [[Claudio Bravo (futbolista)|Claudio Bravo]] atayó un tiru del [[colombia|colombianu]] [[Mayer Candelo]], decisivu pa la resultancia final. Depués, nel [[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|Tornéu de Clausura]], Colo-Colo enfrentó na final al conxuntu d'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], llogrando ganar por 6-2 nel marcador global y, de camín, llograr el so vigesimoquinto títulu. Amás, Colo-Colo foi'l primer equipu [[chile|chilenu]], en llegar a la final de la [[Copa Suramericana]], na [[Copa Suramericana 2006|edición de 2006]], la que perdió 2-1 ante'l [[Club de Fútbol Pachuca|Pachuca]] de [[Méxicu]].
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = right
 | direición = vertical
 | anchu = 150
 | testu = [[Alexis Sánchez]] y [[Arturo Vidal]] xugando por [[CSD Colo-Colo|Colo-Colo]], son los dos futbolistes más reconocíos a nivel internacional nos últimos años. | posición_texto = |
 | semeya1 = Alexis Sánchez.jpg
 | semeya2 =
 }}
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = left
 | direición = vertical
 | anchu = 170
 | testu = Mientres la década de los [[Años 2000]] los equipos de: [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], [[Unión Española]] y [[Everton de Viña del Mar|Everton]] llograron conquistar un títulu dempués de 33, 28 y 32 años respeutivamente. | posición_texto = |
 | semeya1 =
 | semeya2 =
 | semeya3 =
 }}
El [[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2007]], xugáu ensin fase de ''play offs'', por cuenta de la participación de la {{self|Chile|seleición chilena}}, na [[Copa América 2007|Copa América de Venezuela]], foi ganáu nuevamente por [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], nuna reñida disputa con [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], a la que superó por un puntu de diferencia (na antepenúltima fecha, los albos vencieron como locales, por 2-1 a los ''cruzados''). Nel [[Tornéu Clausura 2007 (Chile)|Tornéu de Clausura]], el cuadru albu coronóse como tetracampeón, en venciendo na final a la [[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]], equipu que tenía como [[entrenador]], al ídolu colocolino [[Marcelo Barticciotto]]. Asina, Colo-Colo convirtióse, nel primer equipu de la Primer División de Chile, en llograr cuatro títulos nacionales, en forma consecutiva.

Nel [[Tornéu Apertura 2008 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2008]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]] de la ciudá de [[Viña del Mar]], contra tolos pronósticos, consagróse campeón dempués de 32 años, algamando con ello'l so cuartu títulu. El rival foi [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], con [[Fernando Astengo]] na direición téunica, que buscaba'l llogru del so primer pentacampeonatu. Na final, magar perder por 2-0 nel alcuentru d'ida, el cuadru viñamarino, entrenáu por [[Nelson Acosta]], llogró superar la desventaxa y nel duelu de vuelta, venció por 3-0 a los ''albos'' nel [[Estadiu Sausalito]], siendo'l primer equipu nel profesionalismo [[chile|chilenu]], en remontar dos goles de diferencia. Darréu, nel [[Tornéu Clausura 2008 (Chile)|Tornéu de Clausura]], Colo-Colo —col so referente [[Marcelo Barticciotto]] como [[Entrenadores de Colo-Colo|entrenador]]— repunxo'l so protagonismu nos torneos curtios y coronóse campeón una vegada más, confirmándose como l'equipu más ganador, nel formatu de los ''play-offs''. El subcampeón foi [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], que tres 22 años, repitiendo la definición pol títulu del [[Primer División de Chile 1986|tornéu de 1986]], volvió a una instancia final nel campeonatu nacional, precisamente ante Colo-Colo.

Llegada la [[Temporada 2009 del fútbol chileno|temporada 2009]], col [[uruguái|uruguayu]] [[Sergio Markarián]] como [[Entrenadores del Club Universidad de Chile|entrenador]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] consagróse campeón del [[Tornéu Apertura 2009 (Chile)|Tornéu d'Apertura]], el so decimotercer títulu, dempués de cinco años de «seca». La final apostar ante [[Unión Española]], que presentaba un vistosu xuegu, y n'igualando 1-1 nel partíu d'ida, el cuadru universitariu imponer pola cuenta mínima na vuelta, que tuvo llugar nel [[Estadiu Santa Laura]]. Como zarru de la [[Años 2000|década]], el [[Tornéu Clausura 2009 (Chile)|Tornéu de Clausura 2009]] foi ganáu por [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], col [[Arxentina|arxentín]] [[Hugo Tocalli]] na direición téunica, qu'apostró al principal candidatu al títulu, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]. El llogru del vigesimonoveno títulu de los ''albos'', tuvo llugar en venciendo nel partíu de vuelta por 4-2 al equipu ''cruciáu'', con destacada actuación d'[[Esteban Paredes]], y remontar un empate de 2-2, na primer final, apostada nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]]. Per segunda vegada consecutiva, la coronación d'un campeón, tuvo llugar nel Estadiu Santa Laura.

=== Años 2010 y actualidá ===
L'añu [[2010]] foi especial, yá que, debíu al [[Terremotu de Chile de 2010|terremotu asocedíu en febreru]], modificóse'l sistema de campeonatu col regresu inéditu del [[sistema de toos contra toos]], de dos ruedes mientres l'añu, siendo campeón l'equipu qu'atropara más puntos na tabla de posiciones. Asina, nel [[Primer División de Chile 2010|campeonatu nacional]] y de la mano del so capitán y quien foi'l goliador del tornéu con 19 anotaciones [[Milovan Mirosevic]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] llogró lo impensado: remontó siete puntos de ventaya a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] (que venciera a los ''cruzados'' por 3-2, nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]], siendo la última derrota cruciada nel tornéu), axudicóse'l décimu títulu de la so historia y consagróse [[Campeón del Bicentenariu]]. La so coronación tuvo llugar na última fecha, nel [[Estadiu San Carlos de Apoquindo]], con una goliada de 5-0 al baxáu [[Everton de Viña del Mar|Everton]]. El premiu foi'l nuevu troféu, de la Primer División del Fútbol Chileno: el [[Huemul de Plata]].

[[Ficheru:U. de Chile 2011.JPG|190px|left|miniaturadeimagen|Formación d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] nel añu [[2011]], equipu que se consagró como «tri-campeón» a empiezos de los [[años 2010]].]]
Na [[Temporada 2011 del fútbol chileno|temporada 2011]] recuperóse'l sistema de ''play offs'' y so esti formatu, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] nuevamente llegó a una final, esta vegada frente a la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], nel [[Tornéu Apertura 2011 (Chile)|Tornéu d'Apertura d'esi añu]]. Sicasí, contra tou pronósticu, los ''azules'' llograron remontar, un 0-2 nel partíu d'ida y, con destacada actuación de [[Gustavo Canales]], ganaron por 4-1 a los ''cruciaos''. Asina, Universidá de Chile algamó'l so decimocuartu títulu nacional y foi'l segundu equipu, en ganar una final, en remontando dos goles de diferencia.

Nel [[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|Tornéu de Clausura]] d'esi añu, la «O» nuevamente repitió un bicampeonatu. Esa vegada'l postreru rival foi [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], que nun llegaba a una definición pol títulu, dende va siete años, cuadru que cayó por 3-0 nel [[Estadiu Nacional de Chile|Estadiu Nacional]], depués d'empatar 0-0, nel partíu d'ida en [[Calama]]. Amás, nesi añu y col [[Arxentina|arxentín]] [[Jorge Sampaoli]], Universidá de Chile consagróse campeón de la [[Copa Suramericana 2011]], en ganando por 1-0 y por 3-0 a [[Liga Deportiva Universitaria de Quito|Liga de Quito]], y convirtióse nel primer equipu [[chile|chilenu]], en conquistar un [[Triplete (fútbol)|triplete]] de títulos oficiales, nuna sola temporada.

Nel [[Tornéu Apertura 2012 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2012]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] consiguió un históricu tricampeonatu, ante'l cuadru d'[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]. El conxuntu de [[Rancagua]] imponer por 2-1 na final d'ida y nel alcuentru de vuelta, depués de dir empataos 1-1 hasta'l minutu 92, por aciu una volea nel área tres centru de [[Roberto Cereceda]], [[Guillermo Marín]] asitió'l 2-1 a favor de los ''azules'' y forzó a una [[Tiros dende'l puntu de penalti|definición a penaltis]]. Dende los dolce pasos, O'Higgins malogró los sos cuatro tiros de penalti, ente que pola «O» anotaron [[Charles Aránguiz]] y [[Raúl Ruidíaz]] (2-0), lo que dexó al conxuntu universitariu axudicase'l so primera tricampeonatu, siendo'l tercer equipu de la Primer División de Chile en llogralo, dempués de [[Deportes Magallanes|Magallanes]] y [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]. El [[Porteru (fútbol)|porteru]] d'Universidá de Chile, [[Johnny Herrera]], alzóse como la figura, al atayar trés de los cuatro llanzamientos penaltis, del equipu rancagüino. Esti títulu, ratificó la hexemonía de la Universidá de Chile, nesi añu y, de camín, confirmó al [[Arxentina|Arxentín]] [[Jorge Sampaoli]], como'l téunicu más esitosu, na historia del equipu azul. Tamién Universidá de Chile, llegó a semifinales de Copa Libertadores, en 2010 y 2012.

El [[Tornéu Clausura 2012 (Chile)|Tornéu Clausura 2012]], foi'l postreru que s'apostó, col formatu de play-offs. Nuna final inédita, [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] remontó un 3-1 en contra nel partíu d'ida, ganando pol mesmu marcador en [[Talcahuano]] a [[Unión Española]], el gran favoritu (que la so condición demostrar, n'esaniciando al líder y sublider de la fase regular ([[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], respeutivamente), magar clasificase octavu, na tabla), forzando a la [[Tanda de penaltis|definición dende'l puntu de penalti]], onde'l conxuntu ''acereru'' ganó 3-2 (con una maxistral actuación de los porteros [[Nery Veloso]] y [[Eduardo Llobos]]), llogrando un títulu, dempués de 38 años. D'esta manera, el conxuntu siderúrxicu ye'l primer equipu de provincia, en llevantar el Huemul de Plata, llevantó per segunda vegada un títulu en [[Talcahuano]] (primero nel [[Estadiu CAP]]).

El [[Tornéu Transición 2013 (Chile)|Tornéu Transición 2013]], foi l'últimu tornéu previu al debú del ''formatu européu'', y Unión Española llogró cobrase revancha, de perder el tornéu anterior, al coronase campeón per séptima vegada y la primera que lo consigue nel so estadiu, el [[Estadiu Santa Laura|Santa Laura]], en venciendo a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] por 1-0, pese al bon esfuerciu d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], qu'a pesar de vencer como visitante, por 2-1 al baxáu [[Club Deportivo San Marcos de Arica|San Marcos de Arica]], que venía de tornar a la Primer División, nun pudo arrampuñar el títulu al equipu de [[José Luis Sierra Pando|José Luis Sierra]], por diferencia de goles, pese al terminar empataos na puntuación.

Nel primer tornéu, dende'l cambéu de calendariu, l'[[Tornéu Apertura 2013 (Chile)|Apertura 2013]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] de Rancagua, tuvieron una zarrada llucha pol campeonatu, tres la cual depués de les 17 feches de la fase regular, igualar nel primer llugar de la tabla, cola mesma cantidá de puntos y balance de victories-empates-derrotes. El títulu definióse, nun partíu extra xugáu nel [[Estadiu Nacional de Chile|Estadiu Nacional]], ende'l cuadru de la ciudá histórica, venció pola cuenta mínima y llogró'l primer campeonatu de la so historia (entós que se-y escapara'l títulu, va añu y mediu tras), y col récor de &quot;Campeón que nun xugó de llocal&quot; ([[Estadiu El Teniente|El Teniente]], taba en remodelación). De la mano d'[[Eduardo Berizzo]] y con xugadores claves como [[Braulio Leal]], [[Julio Barroso]] y [[Pablo Calandria]] ente otros, O'Higgins llevantó la copa dedicada a los 16 hinches, que morrieron trágicamente en Tomé meses tras, xusto cuando O'Higgins xugaba de visita, ante [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] en [[Talcahuano]].

Nel [[Tornéu Clausura 2014 (Chile)|Tornéu Clausura 2014]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], dirixíu por [[Héctor Tapia]], foi'l campeón del certame, al ganar na decimoquinta fecha del campeonatu por 1 a 0 a [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]] ante 41.275 espectadores. D'esa manera, consiguió la so trentena estrella y el so primer &quot;Huemul de Plata&quot;, tres 4 años y mediu (7 torneos) ensin consiguir el títulu nacional. Amás tresformóse, nel meyor campeón del fútbol chileno en 73 años, con un 82,4% de rendimientu, sacando solamente 9 puntos, al so más cercanu persiguidor [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], con quien empató a 2 nel Monumental, na penúltima fecha. Unu de los principales artífices del títulu foi [[Esteban Paredes]], [[Goliadores_del Tornéu_Clausura_2014_(Chile)#Goliadores|goliador del Tornéu]] con 16 tantos. Consiguió 5 anotaciones, nel postreru partíu ante [[Club Deportivo Ñublense|Ñublense]] en [[Chillán]], onde Colo-Colo ganó por 5 a 3. El tornéu tamién foi marcáu pol descensu de [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] y [[Everton de Viña del Mar|Everton]], el primeru baxó na penúltima fecha al cayer ante [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], ente que los viñamarinos, empataron ensin goles ante [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] como visitante, polo que magar terminó igualáu a puntos con [[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]], la so peor diferencia de goles, provocó'l so descensu y la permanencia de los caleranos, na categoría. Foi amás l'últimu tornéu pa [[Moisés Villarroel]], yá que se retiró en marzu d'esi añu, xugando pol so club formador [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], dempués d'un partíu contra [[Unión Española]].

Nel [[Tornéu Apertura 2014 (Chile)|Apertura 2014]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] clasificóse campeón, tres una zarrada llucha con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]. Na última fecha, los ''azules'' llegaben n'igualdá de puntos, colos ''albos'' y un puntu enriba de los ''caturros'', quien xugaben en [[Valparaíso]] ante Colo-Colo. Un trunfu por 1-0 ante [[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]], con penalti convertíu por [[Gustavo Canales]] al minutu 88 y la derrota de Colo-Colo por 2-0 a manes de Santiago Wanderers, diéron-y el decimoséptimu títulu nacional, a la Universidá de Chile.&lt;ref&gt;{{cita web|títulu=La &quot;O&quot; aprovechó trespié de Colo-Colo pa llevantar el so 17º títulu|url=http://anfp.cl/noticia/22692/la-o-aprovecho-traspie-de-colo-colo-pa-llevantar-la|fechaaccesu=15 d'avientu de 2014|fecha=8 d'avientu de 2014|editor=[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|ANFP]]|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190915222433/http://anfp.cl/noticia/22692/la-o-aprovecho-traspie-de-colo-colo-pa-llevantar-la|fechaarchivu=2019-09-15}}&lt;/ref&gt;

Nel [[Tornéu Clausura 2015 (Chile)|Clausura 2015]], [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] coronóse campeón per primer vegada na so historia, en venciendo por 3-2 a [[Athletic Club Barnechea|Barnechea]] (equipu que yá taba baxáu), ente qu'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], otru candidatu al títulu, xugaba con [[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]]. L'equipu d'[[El Salvador (Chile)|El Salvador]] sentía la presión, porque los ''cruciaos'' vencíen 3-0 a los iquiqueños, y los ''mineros'' cayíen 2-1. Sicasí, Deportes Iquique empató-y 3-3 a los estudiantiles, dándo-yos esperances a los ''lexonarios''. Nos minutos finales de dambos partíos, cóbrase un penalti a dambos candidatos al títulu, un penalti foi convertíu por [[Matías Donoso]] de Cobresal, ente que l'otru penalti, foi falláu por [[Darío Botinelli]] n'Universidad Católica. Esta combinación, dio-y el títulu a los atacameños y un nuevu pasaxe a los [[Copa Libertadores d'América|torneos internacionales]]. Amás, Cobresal ganó'l so primer títulu, superando por 2 puntos al subcampeón [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], equipu que tuvo al so goliador [[Esteban Paredes]], a lo más goliador del campeonatu, per tercer tornéu consecutivu. La temporada tamién tuvo marcada, pol primer descensu de [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], en xubiendo en 1978, y caltenese en Primer División de magar, habiendo ganáu ocho títulos de lliga y calteníu una supremacía sobre [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], hasta esta temporada. El descensu del cuadru de Calama, foi finalmente por secretaría, depués de que la ANFP, restara 3 puntos a Cobreloa, depués de qu'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y [[Club Deportivo Ñublense|Ñublense]] (equipu que tamién baxó, amás de los loínos y [[Athletic Club Barnechea|Barnechea]]), acusaron a los loínos, d'usar a [[Alejandro Hisis]], como miembru del so cuerpu téunicu (él arrincó esi tornéu, como miembru del cuerpu téunicu, del equipu de Chillán).

Nel [[Tornéu Apertura 2015 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2015]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] coronóse campeón por 31ª vegada na so historia, magar que nun xugó'l so partíu como visitante ante [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], por cuenta de los graves incidentes, provocaos polos aficionaos &quot;albos&quot; y &quot;caturros&quot;. Colo-Colo foi beneficiáu, depués de qu'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], ayudar, depués de vencer como llocal por 1-0 a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], equipu que quería arrampuñar el títulu al equipu colocolino, yá que taba un puntu embaxo del &quot;cacique&quot;, na tabla de posiciones. Amás, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] lideró la tabla de posiciones, nes 15 feches del tornéu, a pesar del intentu d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], d'arrampuña-y el lideralgu y el títulu y particularmente, pol trunfu na agonía del equipu ''cruzado'', sobre l'equipu albu, na 8ª Fecha del certame. Amás, l'entrenador albu [[José Luis Sierra (futbolista chilenu)|José Luis Sierra]], pasó a la historia de Colo-Colo, como l'octavu en ser campeón col &quot;Cacique&quot;, como xugador y entrenador.

Nel [[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|Clausura 2016]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] llogró la so estrella númberu once na última fecha. Ganó por 2-1 a [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y llogró 29 puntos, unu más que'l so persiguidor más cercanu, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y por 2 sobre [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] (que llegara como piqueru a la última fecha). Ente les figures del campeón tuvieron [[Cristopher Toselli]], [[Guillermo Maripán]], [[José Pedro Fuenzalida]], [[Jeisson Vargas]] y [[Nicolás Castillo]] y toos comandados por [[Mario Salas]], l'entrenador más esitosu na historia del equipu ''cruzado''. En quince partíos, la franxa totalizó nueve victories, dos empates y cuatro ganes.&lt;ref&gt;{{cita web |añu=2016|url=http://www.cooperativa.cl/noticias/deportes/tornéu-de-clausura/o-catolica-dar-vuelta-ante-audax-y conságrose-campeon-del tornéu-de/2016-04-30/180313.html|títulu=U. Católica dar vuelta ante Audax y consagróse campeón del Tornéu de Clausura|editor=Cooperativa |fechaaccesu=1 de mayu de 2016}}&lt;/ref&gt; Na parte baxa, [[Club Deportivo San Marcos de Arica|San Marcos de Arica]] y [[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]] fueron los equipos, que sufrieron el descensu a la Primera B. Magar los ariqueños terminaron empataos con [[San Luis de Quillota]], na tabla acumulada de la temporada, la so peor diferencia de goles, pasólos rápido la cuenta y provocó el so descensu, depués de 2 años d'estadía na máxima categoría y los caleranos fueron l'equipu con menos puntos acumulaos na temporada, yá que terminaron debaxo de los ariqueños y los quillotanos, na tabla acumulada. Per otru llau, esti tornéu tamién marcó'l debú del arxentín [[Sebastián Becaccece]], como entrenador de la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y el so primer tornéu nel bancu de los azules, tuvo marcáu pol mal desempeñu del equipu nel tornéu y los problemes d'indisciplina, causaos polos mesmos xugadores del plantel del equipu universitariu.

Nel [[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|Apertura 2016]], el [[8 d'avientu]] de [[2016]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] apostó la última fecha con un trunfu de 2:0 ante [[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]] nel [[Estadiu Germán Becker]], dambos goles convertíos por [[Nicolás Castillo]], la franxa llogró la so docena estrella y el primer bicampeonatu de la so historia en torneos de primer División.&lt;ref&gt;{{cita web |añu=2016|url=http://www.24horas.cl/deportes/futbol-nacional/universidá-catolica-sumar al-selectu-grupu-de-los-bicampeones-del-futbol-chileno-2215465 |títulu=Universidad Católica sumar al selectu grupu de los bicampeones del fútbol chileno|editor=24 hores |fechaaccesu=8 d'avientu de 2016}}&lt;/ref&gt; Ente les figures del equipu ''bicampeón'', qu'amás ganó la [[Supercopa de Chile 2016]] nel mesmu semestre, tuvieron [[Cristopher Toselli]], [[Guillermo Maripán]], [[Alfonso Parot]], [[César Fuentes]], [[Enzo Kalinski]], [[Diego Buonanotte]], [[Ricardo Noir]]; [[José Pedro Fuenzalida]] y [[Nicolás Castillo]], goliador del tornéu tal como'l semestre anterior. En quince partíos, Universidad Católica totalizó nueve victories, cuatro empates y dos ganes.&lt;ref&gt;{{cita web|añu=2016|url=http://especiales2.cooperativa.cl/campeon-apertura-2016-universidá-catolica/apps/2016-12-06/110314.html|títulu=¡Bicampeón!|editor=Cooperativa|fechaaccesu=9 d'avientu de 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Ficheru:Jhonny_Cristián_Herrera.jpg|120px|miniaturadeimagen|left|[[Johnny Herrera]], [[Porteru|porteru]] y referente de la «O». Ye'l segundu futbolista con más títulos en primer división, con 9.]]

Nel [[Tornéu Clausura 2017 (Chile)|Tornéu de Clausura 2017]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] coronóse campeón, tres una zarrada llucha cola so archirrival [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]. El &quot;Románticu Viaxeru&quot; aprovechó'l tropiezu del &quot;Cacique&quot; na penúltima fecha y quedóse col títulu na última fecha, ganando como llocal a [[San Luis de Quillota]], anque nesa mesma última fecha, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ganó como visita al baxáu [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] en [[La Serena (Chile)|La Serena]]. Precisamente, l'equipu del altor d'El Salvador, baxó automáticamente a la Primera B, depués de 14 años y mediu consecutivos na Primer División, depués d'empatar como visitante ante [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] en [[Valparaíso]]. El tornéu tamién tuvo marcáu, pol baxu nivel de la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], qu'aspiraba al tricampeonatu nacional (que perdió na fecha 13 en cayendo 2-1 frente a [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] en [[Talcahuano]]), de la mano del so esitosu entrenador [[Mario Salas]], l'entrenador más esitosu, na historia del equipu ''cruzado''. La so concentración na [[Copa Conmebol Libertadores 2017]], pasó-y la cuenta al equipu del &quot;Comandante&quot; nel planu local, yá que taba inclusive, nos postreros puestos de la tabla de la Clausura, pero terminó recuperando terrenal y remató nel cuartu llugar de la Clausura, anque se quedó cola tabla acumulada de la temporada 2016-17, magar que el equipu reforzar col delanteru uruguayu [[Santiago Silva|Santiago &quot;El Tanque&quot; Silva]], que llegó pa reemplazar al ídolu ''cruzado'' [[Nicolás Castillo]], quien emigró a Méxicu. Tamién se destacar la bona campaña de [[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]], que tuvo piqueru na metá del campeonatu, pero terminó fora de los primeros llugares, repitiendo'l so baxón del tornéu anterior, específicamente na parte final del campeonatu.

Nel [[Tornéu Transición 2017 (Chile)|Tornéu de Transición 2017]]; [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Unión Española]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]] y [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], tuvieron una reñida llucha por quedase col títulu, que'l so títulu finalmente quedó en manes del equipu albu, que ganó como visitante a [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] por 3-0 en [[Concepción (Chile)|Concepción]] y baxó el so 32° estrella nel so firmamentu, depués d'un añu y mediu de nun poder consiguir la corona, magar los intentos d'[[Unión Española]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], que ganaron los sos compromisos como locales y que yeren los únicos qu'aspiraben a arrampuñar el títulu a [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], equipu que se dio'l gustu de ganar, non solo a los 4 equipos enantes señalaos, que fueron los sos rivales direutos, sinón que tamién a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] como visitante. Colo-Colo con [[Pablo Guede]] na banca, tuvo como figures importantes a [[Esteban Paredes]], [[Jaime Valdés]], [[Jorge Valdivia]] (que tornó a Chile depués de xugar casi 11 años nel estranxeru), [[Julio Alberto Barroso|Xunetu Barroso]], [[Agustín Orión]] (que reemplazó definitivamente a [[Justo Villar]]) y [[Octavio Rivero]], esti postreru nun xugara nel entamu del tornéu, pero apaeció na recta final del tornéu, anotando goles claves como'l que-y fixo a [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], [[Unión Española]] y [[Everton de Viña del Mar|Everton]], amás del gol nel partíu decisivu ante [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] y nel partíu anterior ante [[Club de Deportes Provincial Curicó Unido|Curicó Unido]], equipu que fixo'l so reestrenu na máxima categoría. De camín, Colo-Colo tomóse revancha de la so archirrival [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], por arrampuña-yos el títulu nel tornéu anterior y meses antes, el &quot;Cacique&quot; consiguió la [[Supercopa de Chile 2017|Supercopa Nacional 2017]], depués de ganar por 4-1 a [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] nel [[Estadiu Nacional de Chile|Estadiu Nacional]].

== Sistema de campeonatu ==
Dende [[2013]], l'[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|ANFP]] decidió adoptar el calendariu futbolísticu [[Europa|européu]], de manera que, tres la disputa d'un [[Tornéu Transición 2013 (Chile)|Tornéu de Transición]] nel primer semestre d'esi añu (dende'l [[25 de xineru]] hasta'l [[26 de mayu]]), cada temporada del fútbol profesional en Chile instaurar ente dos años siguíos, volviendo a un [[Tornéu Transición 2017 (Chile)|Tornéu de Transición]] na temporada 2017, pa nuevamente volver a un tornéu llargu nesta temporada 2018:&lt;ref&gt;{{cita web|autor=ANFP|títulu=Bases Campeonatu Nacional - Primer División Temporada 2013-2014 - Apertura y Clausura|url=http://anfp.cl/documentos/1371251641-BASES%20PD%20Temporada%202013-2014.pdf|fechaaccesu=15 d'agostu de 2013|enllaceautor=Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile|editor=[[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile{{!}}ANFP]]|añu=2013-2014|formatu=PDF|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20161020051217/http://www.anfp.cl/documentos/1371251641-BASES%20PD%20Temporada%202013-2014.pdf|fechaarchivu=2016-10-20}}&lt;/ref&gt;
* Dempués de 8 años el tornéu [[2018]] va xugar en dos ruedes (tornéu llargu), sol [[sistema de toos contra toos]].
* A la fin del certame l'equipu ganador corónase como «Campeón Nacional de primer División del Fútbol Profesional Chilenu».
* El 1°, 2° y 3° llugar van tener accesu a xugar Copa Libertadores
* El 4°, 5°, 6° y 7° llugar van tener accesu a xugar Copa Suramericana 
* Rematada la temporada, los clubes que s'alluguen nes posiciones 15° y 16º de la tabla, van baxar a la [[Primer B de Chile]]. Los ascensos y descensos fadrán efectivos a partir de la temporada siguiente a aquella en que se producieron.

== Cobertoria mediática ==
Anguaño, la tresmisión televisiva en direuto de la Primer División de Chile, ta a cargu de la canal [[Canal del Fútbol|CDF Premium]], [[Canal del Fútbol|CDF HD]] y [[Canal del Fútbol|Estadiu CDF]], que tresmiten los partíos en direuto y en direutu, y [[Canal del Fútbol|CDF Básicu]] que los tresmite en diferíu. Amás, [[TV Chile]] tresmite al estranxeru trés partíos por fecha, dos d'ellos en vivu.

Estaciones radiales como [[ADN Radio Chile|ADN]], [[Radio Agricultura|Agricultura]], [[Radio Cooperativa (Chile)|Cooperativa]], [[Radio Bíu Bíu|Bíu Bíu]], [[Radio La Clave|La Clave]], [[Tele13 Radio]], [[Radio Portales de Santiago|Portales de Santiago]], [[Radio Universidá de Chile|Universidá de Chile]], [[Radio Santiago|Santiago]] y numberoses otres emisores rexonales, encargar de la radiodifusión de los partíos.

Los compautos de los partíos, estrenar en televisión abierta na canal [[La Red (canal de televisión)|La Red]], última canal ganadora de la llicitación respeutiva (n'años anteriores fueron tresmitíos por [[Canal 13 (Chile)|Canal 13]], [[Televisión Nacional de Chile|TVN]] y [[Mega (canal de televisión de Chile)|MEGA]]), pa ser depués lliberaos a les 00:00 hores del llunes siguiente, pal restu de les canales. Amás, La Red tien una alianza con CDF, pa emitir los programes CDF Noticies (cada llunes a sábadu en 2 horarios) y La Fecha a xeitu (los domingos a les 21:30 hores por La Red y una hora más tarde, por toles señales del CDF). Pero a partir del [[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|Tornéu d'Apertura 2016]], los goles tamién se van emitir nes pantalles de [[Canal 13 (Chile)|Canal 13]], na seición &quot;Digan la Verdá&quot; del noticieru Teletrece, cada domingu nel mentáu noticieru. [[Mega (canal de televisión de Chile)|Mega]] tamién va emitir los goles del Campeonatu Nacional y la Copa Chile, na seición de Deportes del noticieru Agora Noticies, tolos díes qu'hayan partíos nel mentáu noticieru. Polo cual, Canal 13, Mega y La Red van compartir la llicitación de los goles del fútbol chileno, pol segundu semestre de 2016.

En [[internet]], el portal [[Radio Cooperativa (Chile)|''Cooperativa.cl'']] tien la exclusividad pa xubir a la so plataforma los goles de cada fecha, esto en ganando una llicitación del [[Canal del Fútbol|CDF]]. La páxina web de [[Televisión Nacional de Chile|TVN]] tamién ufierta los goles, al traviés del sitiu de ''Domingo de Goles''.

== Equipos participantes ==
{{AP|Equipos participantes de la Primer División de Chile}}
Un [[Equipos participantes de la Primer División de Chile|total de 52 equipos]] (considerando fusiones y cambeos de nome), participó a lo llargo de les 86 temporaes de la Primer División, de los cualos 16 llograron dalguna vegada'l campeonatu.

Solo [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] xugó les 86 temporaes del fútbol chileno en Primer División. Siguir de cerca [[Unión Española]], que nun xugó en [[1939]] pola [[Guerra Civil Española]], y xugó en [[Primer B de Chile|Primer B]] ente [[1998]] y [[1999]].

=== Equipos participantes 2018 ===
Los siguientes 16 clubes participen na Primer División de la [[Temporada 2018 del fútbol chileno|Temporada 2018]].

{| {{tablaguapa}} style=&quot;width:100%; font-size:85%&quot;
|-
!Equipu !!Ciudá !!Fundación !!Entrenador !!Estadiu !!Capacidá !!Uniforme !!Patrocinador principal
|-
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[30 de payares]] de [[1910]]
|{{Bandera|CHI}} [[Juan José Ribera]]
|[[Estadiu Bicentenariu Municipal de La Florida|Bicentenariu de La Florida]]
|&lt;center&gt;12 106
|{{bandera|Italia}} [[Macron (marca)|Macron]] 
|{{bandera|CHI}} Traverso
|-
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[19 d'abril]] de [[1925]]
|{{Bandera|CHI}} [[Hector Tapia]]
|[[Estadiu Monumental (Chile)|Monumental David Arellano]]
|&lt;center&gt;47 347
|{{bandera|USA}} [[Under Armour]]
|{{bandera|Reinu Xuníu}} [[MG Car Company Limited|MG Motors]]
|-
|[[Ficheru:600px Bianco con diagonale Rossa.png|20px]] '''[[Club de Deportes Provincial Curicó Unido|Curicó Unido]]'''
|[[Curicó]]
|[[26 de febreru]] de [[1973]]
|{{bandera|CHI}} [[Jaime Vera Rodríguez|Jaime Vera]]
|[[Estadiu La Granxa|La Granxa]]
|&lt;center&gt;8 000
|{{bandera|CHI}} OneFit
|{{bandera|CHI}} Multihogar
|-
|[[Ficheru:600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg|20px]] '''[[Club de Deportes Antofagasta|Deportes Antofagasta]]'''
|[[Antofagasta]]
|[[14 de mayu]] de [[1966]]
|{{bandera|Arxentina}} Gerardo Ameli
|[[Estadiu Rexonal Calvo y Bascuñán|Rexonal Calvo y Bascuñán]]
|&lt;center&gt;21 178
|{{bandera|Chile}} Cafu
|{{bandera|Chile}} [[Minera Escondida|Escondida]]
|-
|[[Ficheru:600px Celeste e Nero.png|20px]] '''[[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]]'''
|[[Iquique]]
|[[21 de mayu]] de [[1978]]
|{{Bandera|CHI}} [[Miguel Riffo]]
|[[Estadiu Tierra de Campeones (Chile)|Tierra de Campeones]]
|&lt;center&gt;11 706
|{{bandera|Italia}} Rete |{{bandera|Chile}}
[[Universidad Arturo Prat|UNAP]]
|-
|[[Ficheru:600px Bianco e Verde (Strisce Orizzontali).png|20px]] '''[[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]]'''
|[[Temuco]]
|[[27 de xunu]] de [[1916]] 
|{{Bandera|CHL}} [[Miguel Ponce]]
|[[Estadiu Germán Becker|Germán Becker]]
|&lt;center&gt;18 500
|{{bandera|USA}} [[Capelli Sport]]
|{{bandera|CHI}} [[Colchones Rosen|Rosen]]
|-
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]]'''
|[[Viña del Mar]]
|[[24 de xunu]] de [[1909]] 
|{{Bandera|Arxentina}} [[Javier Torrente]]
|[[Estadiu Sausalito|Sausalito]]
|&lt;center&gt;23 423
|{{Bandera|Méxicu}} [[Pirma]]
|{{bandera|Chile}} [[Viña del Mar]] - {{bandera|Estaos Xuníos}} [[Fox Sports (Chile)|Fox Sports]]
|-
|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]'''
|[[Talcahuano]]
|[[7 de xunu]] de [[1947]]
|{{Bandera|Arxentina}} [[Nicolás Larcamón]]
|[[Estadiu Huachipato-CAP Acero|Huachipato-CAP Aceru]]
|&lt;center&gt;10 751
|{{bandera|Reinu Xuníu}} [[Mitre Sports International|Mitre]]
|{{bandera|Chile}} [[Producto Fernández|PF]]
|-
| '''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]'''
|[[Rancagua]]
|[[7 d'abril]] de [[1955]]
|{{Bandera|CHI}} [[Marco Antonio Figueroa]]
|[[Estadiu El Teniente|El Teniente]]
|&lt;center&gt;15 809
|{{bandera|Alemaña}} [[Adidas]]
|{{bandera|Estaos Xuníos}} [[VTR (empresa)|VTR]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[20 d'agostu]] de [[1920]]
|{{bandera|ARX}} [[Sebastián Ariel Méndez|Sebastián Méndez]]
|[[Estadiu Municipal de La Cisterna Municipal de La Cisterna]]
|&lt;center&gt;11 107
|{{bandera|Chile}} Training
|{{bandera|Palestina}} Bank Of Palestine&lt;/center&gt;
|-
|[[Ficheru:600px Giallo.png|20px]] '''[[San Luis de Quillota|San Luis]]'''
|[[Quillota]]
|[[8 d'avientu]] de [[1919]]
|{{bandera|ARX}} [[Diego Mario Osella|Diego Osella]]
|[[Estadiu Municipal Lucio Fariña Fernández|Lucio Fariña Fernández]]
|&lt;center&gt;7 703
|{{bandera|USA}} [[Capelli Sport]]
|{{bandera|CHI}} [[Producto Fernández|PF]]
|-
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px]] '''[[Unión Española]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[18 de mayu]] de [[1897]]
|{{bandera|ARX}} [[Martín Palermo]]
|[[Estadiu Santa Laura|Santa Laura-Universidá SEK]]
|&lt;center&gt;21 894
|{{bandera|Italia}} [[Kappa (marca)|Kappa]]
|{{bandera|España}} [[Universidá SEK Chile|Universidá SEK]]
|-
|[[Ficheru:600px solid HEX-FF0000.svg|20px]] '''[[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]'''
|[[La Calera (Chile)|La Calera]]
|[[26 de xineru]] de [[1954]]
|{{bandera|CHI}} [[Víctor Rivero]] 
|[[Estadiu Municipal Lucio Fariña Fernández|Lucio Fariña Fernández]]&lt;ref&gt;Unión La Calera utiliza l'Estadiu Lucio Fariña Fernández, por cuenta de la remodelación del so estadiu principal, el [[Estadiu Municipal Nicolás Chahuán Nazar|Nicolás Chahuán Nazar]].&lt;/ref&gt;
|&lt;center&gt;7 703
|{{bandera|Chile}} KS7
|
|-
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[21 d'abril]] de [[1937]]
|{{Bandera|España}} [[Beñat San José]]
|[[Estadiu San Carlos de Apoquindo|San Carlos de Apoquindo]]
|&lt;center&gt;20 000&lt;ref name=&quot;Conmebol pon_1&quot;&gt;{{cita web | autor =  | coautor =  | añu = 2012 | url = http://diario.latercera.com/2012/11/10/01/contenido/deportes/4-122684-9-conmebol-pon-en-dulda-a-san-carlos.shtml | títulu = Conmebol pon en dulda a San Carlos (párrafu 12) | editor = La Tercera | fechaaccesu = 7 de setiembre de 2013 }}&lt;/ref&gt;
|{{bandera|Reinu Xuníu}} [[Umbro (marca)|Umbro]]
|{{bandera|Estaos Xuníos}} [[DirecTV]]
|-
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]'''
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|[[24 de mayu]] de [[1927]]
|{{Bandera|Arxentina}} [[Frank Darío Kudelka]]
|[[Estadiu Nacional de Chile|Nacional]]
|&lt;center&gt;47 665
|{{bandera|Alemaña}} [[Adidas]]
|{{bandera|Estaos Xuníos}} [[Chevrolet]]
|-
|[[Ficheru:600px Giallo e Blu.svg|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]'''
|[[Concepción (Chile)|Concepción]]
|[[8 d'agostu]] de [[1994]]
|{{Bandera|CHI}} [[Francisco Bozán]]
|[[Estadiu Municipal de Concepción|Alcaldesa Ester Roa Rebolledo]]
|&lt;center&gt;30 457
|{{bandera|CHI}} KS7
|{{bandera|CHI}} [[Universidá de Concepción|UdeC]]
|}

=== Equipos por [[Rexones de Chile|rexón]] ===
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}}
|-
!Rexón
!Nº
!Equipos
|-
|[[Ficheru:Flag of the Metropolitan Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón Metropolitana de Santiago|Rexón Metropolitana]]
|align=center|6||align=center|[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], [[Unión Española]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Valparaiso Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón de Valparaíso|Valparaíso]]
|align=center|3||align=center| [[Everton de Viña del Mar|Everton]], [[San Luis de Quillota]] y [[Club de Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Biobío Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón del Biobío|Biobío]]
|align=center|2||align=center|[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] y [[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Tarapaca, Chile.svg|25px]][[Rexón de Tarapacá|Tarapacá]]
|align=center|1||align=center|[[Club de Deportes Iquique|Iquique]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Antofagasta Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón d'Antofagasta|Antofagasta]]
|align=center|1||align=center|[[Club de Deportes Antofagasta|Antofagasta]]
|-
|[[Ficheru:Flag of O'Higgins Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón del Llibertador Xeneral Bernardo O'Higgins|O'Higgins]]
|align=center|1||align=center|[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]
|-
|[[Ficheru:Flag of Maule, Chile.svg|25px]] [[VII Rexón del Maule|Maule]]
|align=center|1||align=center|[[Club de Deportes Provincial Curicó Unido|Curicó Unido]]
|-
|[[Ficheru:Flag of La Araucanía Region.svg|25px]] [[IX Rexón de la Araucanía|Araucanía]]
|align=center|1||align=center|[[Club de Deportes Temuco|Temuco]]
|}
&lt;/center&gt;

== Equipos participantes Primer División 2018 ==
{| align=center width=90% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;wikitable: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
! Equipu
!Ciudá
!Primer &lt;br /&gt;participación
! Temporaes&lt;br /&gt;totales
! Última torna
!Temporaes&lt;br /&gt;consecutives&lt;br /&gt;dende postreru&lt;br /&gt;torna
!Allugamientu&lt;br /&gt; n'el&lt;br /&gt; Transición 2017
! Títulos&lt;br /&gt;
! Antigüedá
|-
|'''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1933]]||align=&quot;center&quot;|73||align=&quot;center&quot;| [[1996]]||align=&quot;center&quot;|24||align=&quot;center&quot;|5°|| align=&quot;center&quot; |4 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|30|11|1910}}
|-
|'''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1933]]||align=&quot;center&quot;|87||align=&quot;center&quot;| ||align=&quot;center&quot;|87||align=&quot;center&quot;|1°|| align=&quot;center&quot; |32 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|19|4|1925}}
|-
|'''[[Club de Deportes Provincial Curicó Unido|Curicó Unido]]'''||[[Curicó]]||align=&quot;center&quot;|[[2009]]||align=&quot;center&quot;|3||align=&quot;center&quot;|[[2017]]||align=&quot;center&quot;|2||align=&quot;center&quot;|8° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|26|2|1973}}
|-
|'''[[Club de Deportes Antofagasta|Antofagasta]]'''||[[Antofagasta]]||align=&quot;center&quot;|[[1969]]||align=&quot;center&quot;|29||align=&quot;center&quot;|[[2012]]||align=&quot;center&quot;|8||align=&quot;center&quot;|7° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|14|5|1966}}
|-
|'''[[Club de Deportes Iquique|Iquique]]'''||[[Iquique]]||align=&quot;center&quot;|[[1980]]||align=&quot;center&quot;|24||align=&quot;center&quot;|[[2011]]||align=&quot;center&quot;|9||align=&quot;center&quot;|16° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|21|5|1978}}
|-
|'''[[Club de Deportes Temuco|Temuco]]'''||[[Temuco]]||align=&quot;center&quot;|[[1965]]||align=&quot;center&quot;|31||align=&quot;center&quot;|[[2016]]-[[2017]]||align=&quot;center&quot;|3||align=&quot;center&quot;|6° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|27|6|1916}}
|-
|'''[[Everton de Viña del Mar|Everton]]'''||[[Viña del Mar]]||align=&quot;center&quot;|[[1944]]||align=&quot;center&quot;|62||align=&quot;center&quot;|[[2016]]-[[2017]]||align=&quot;center&quot;|3||align=&quot;center&quot;|4° || align=&quot;center&quot; |4 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|24|6|1909}}
|-
|'''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]'''||[[Talcahuano]]||align=&quot;center&quot;|[[1967]]||align=&quot;center&quot;|46||align=&quot;center&quot;|[[1995]]||align=&quot;center&quot;|25||align=&quot;center&quot;|12° || align=&quot;center&quot; |2 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|7|6|1947}}
|-
|'''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]'''||[[Rancagua]]||align=&quot;center&quot;|[[1955]]||align=&quot;center&quot;|55||align=&quot;center&quot;|[[2006]]||align=&quot;center&quot;|14||align=&quot;center&quot;|14° || align=&quot;center&quot; |1 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|7|4|1955}}
|-
|'''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1953]]||align=&quot;center&quot;|64||align=&quot;center&quot;|[[1990]]||align=&quot;center&quot;|30||align=&quot;center&quot;|15° || align=&quot;center&quot; |2 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|20|8|1920}}
|-
|'''[[San Luis de Quillota|San Luis]]'''||[[Quillota]]||align=&quot;center&quot;|[[1956]]||align=&quot;center&quot;|21||align=&quot;center&quot;|[[2015]]-[[2016]] ||align=&quot;center&quot;|4||align=&quot;center&quot;|9° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|8|12|1919}}
|-
|'''[[Unión Española]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1933]]||align=&quot;center&quot;|84||align=&quot;center&quot;|[[2000]]||align=&quot;center&quot;|20||align=&quot;center&quot;|2° || align=&quot;center&quot; |7 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|18|5|1897}}
|-
|'''[[Club de Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]'''||[[La Calera (Chile)|La Calera]]||align=&quot;center&quot;|[[1962]]||align=&quot;center&quot;|20||align=&quot;center&quot;|[[2018]]||align=&quot;center&quot;|1||align=&quot;center&quot;|1° (Primer B)|| align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|26|1|1954}}
|-
|'''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1939]]||align=&quot;center&quot;|78||align=&quot;center&quot;|[[1976]]||align=&quot;center&quot;|43||align=&quot;center&quot;|11° || align=&quot;center&quot; |12 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|21|4|1937}}
|-
|'''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]'''||[[Santiago de Chile|Santiago]]||align=&quot;center&quot;|[[1938]]||align=&quot;center&quot;|81||align=&quot;center&quot;|[[1990]]||align=&quot;center&quot;|30||align=&quot;center&quot;|3° || align=&quot;center&quot; |18 ||align=&quot;center&quot; |{{edá|24|5|1927}}
|-
|'''[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]'''||[[Concepción (Chile)|Concepción]]||align=&quot;center&quot;|[[2003]]||align=&quot;center&quot;|16||align=&quot;center&quot;| [[2013]]-[[2014]]||align=&quot;center&quot;|6||align=&quot;center&quot;|10° || align=&quot;center&quot; | ||align=&quot;center&quot; |{{edá|8|8|1994}}
|}

== Estadios ==
{{AP|Estadios de fútbol de Chile}}

[[Ficheru:Estadio Nacional de Chile 2.jpg|miniaturadeimagen|derecha|Estadiu Nacional, el principal recintu deportivu del país dende 1938.]]
* '''[[Estadiu Nacional de Chile|Nacional Julio Martínez Prádanos]]'''. Capacidá: 48.665 espectadores. Propietariu: [[Chiledeportes|Institutu Nacional de Deportes]]. Ye'l principal coliséu deportivu del país, allugáu na comuña de [[Nuñoa]] en Santiago. Foi construyíu en 1938 y llegó a tener en 1962, una capacidá de 85.000 espectadores. Foi l'escenariu de la final de la Copa Mundial de Fútbol de 1962, amás allugó múltiples ediciones de la Copa América, finales de Copa Libertadores y finales de Copa Suramericana, y ye l'estadiu onde la seleición Chilena de fútbol apuesta los sos partíos. El nome del estadiu, deber a la comentarista deportivu [[Julio Martínez Prádanos]], quién finó'l 2 de xineru de 2008.
* '''[[Estadiu Monumental (Chile)|Monumental]]'''. Capacidá: 47.347 espectadores. Propietariu: [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]. Ye'l segundu estadiu, con mayor capacidá nel país y allúgase na comuña de [[Macul]] en Santiago. Foi inauguráu en 1975 y reinauguráu en 1989. Foi escenariu del únicu títulu d'un equipu chilenu na Copa Libertadores (1991) y ye'l primer estadiu chilenu, en tener muséu de fútbol del país, amás ye'l segundu estadiu de la seleición Chilena, pa los sos partíos oficial y amistosu.
* '''[[Estadiu Municipal de Concepción Municipal Alcaldesa Ester Roa]]'''. Capacidá: 30.457 espectadores. Propietariu: Municipalidá de Concepción. Allugáu na ciudá de [[Concepción (Chile)|Concepción]]. Foi inauguráu en 1962. Ye l'estadiu rexonal con más capacidá del país y alluga a una importante cantidá d'equipos. Foi sede de Copa América y de la Copa Mundial de Fútbol Xuvenil en 1987. Foi remocicáu dende 2014 y reinauguráu en 2015.
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = right
 | direición = vertical
 | anchu = 170
 | testu = [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ([[Estadiu Monumental (Chile)|Monumental]]), [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] ([[Estadiu San Carlos de Apoquindo|San Carlos de Apoquindo]]), [[Unión Española]] ([[Estadiu Santa Laura-Universidá SEK|Santa Laura-Universidá SEK]]) y [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] ([[Estadiu Huachipato-CAP Aceru|CAP ]]) son los únicos equipos que tienen estadiu propiu. | posición_texto = |
 | semeya1 = Sector Cordillera.jpg
 | semeya2 = San Carlos de Apoquindo 2011 (2).JPG
 | semeya3 = Tribuna Santa Laura.jpg
 | semeya4 = Estadiu CAP.jpg
 }}
* '''[[Estadiu Sausalito|Sausalito]]'''. Capacidá: 23.360 espectadores. Propietariu: Municipalidá de Viña del Mar. Allugáu na ciudá de [[Viña del Mar]]. Foi inauguráu en 1929 y nesi escenariu, el club de la Ciudá Xardín [[Everton de Viña del Mar|Everton]] xuega los sos partíos de llocal. Foi sede de Copa América de 1991 y 2015, de la Copa Mundial de Fútbol 1962 y sede principal de la [[Copa Mundial de Fútbol Sub-17 de 2015|Copa Mundial de Fútbol Sub-17 2015]], xugándose la final del campeonatu nesti estadiu. Foi remocicáu dende 2013 y reinauguráu en 2015.
* '''[[Estadiu Rexonal d'Antofagasta|Bicentenariu Calvo y Bascuñán]]'''. Capacidá: 21.178 espectadores. Propietariu: Municipalidá d'Antofagasta. Allugáu na ciudá d'[[Antofagasta]]. Foi remocicáu dende 2011 y reinauguráu en 2013.
* '''[[Estadiu Santa Laura-Universidá SEK|Santa Laura-Universidá SEK]]'''. Capacidá: 22.000 espectadores. Propietariu: [[Unión Española]]. Allugáu na comuña d'[[Independencia (comuña)|Independencia]] en Santiago. Inauguráu en 1923, ye l'estadiu de fútbol de primer división más antiguu del país y nél apostóse'l primer partíu de la era profesional.
* '''[[Estadiu San Carlos de Apoquindo|San Carlos de Apoquindo]]'''. Capacidá: 20.000 espectadores.&lt;ref name=&quot;Conmebol pon_1&quot;/&gt; Propietariu: [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]. Allugáu na comuña de [[Los Condes]] en Santiago. Inauguráu en 1988 ye'l socesor del antiguu Estadiu Independencia. Ye conocíu por ser unu de los estadios más cómodos pal desenvolvimientu del futból.
* '''[[Estadiu Germán Becker|Bicentenariu Germán Becker]]'''. Capacidá: 18.750 espectadores. Propietariu: Municipalidá de Temuco. Allugáu na ciudá de [[Temuco]]. Foi inauguráu en 1965 y nesi escenariu, el club de la ciudá [[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]] xuega los sos partíos de llocal. Foi sede de la Copa Mundial Femenín Sub 20 de 2008 y de Copa América de 2015. Amás, allugó finales de Copa Chile, Supercopa de Chile. Foi remocicáu dende 2007 y reinauguráu en 2008.
* '''[[Estadiu El Teniente|Bicentenariu El Teniente - Codelco]]'''. Capacidá: 15.809 espectadores. Propietariu: Codelco. Allugáu na ciudá de [[Rancagua]]. Foi construyíu en 1945 pola cuprífera norteamericana Braden Co. y a principiu de los años 1970 pasa a denominase Estadiu El Teniente. Gran parte del estadiu tuvo construyíu sobre madera lo que reflexaba la so antigüedá. Amás foi sede de la Copa Mundial de Fútbol de 1962 y partíos de distintos torneos internacionales . Foi remocicáu dende 2013 y reinauguráu en 2014.
* '''[[Estadiu Municipal de La Florida|Bicentenariu de La Florida]]'''. Capacidá 12.106 espectadores. Propietariu:Municipalidá de La Florida. Allugáu na comuña de [[La Florida (Chile)|la Florida]] en Santiago. Foi constuido en 1986 y remocicáu nel 2007 pa ser reinauguráu en 2008 pa la Copa Mundial Femenina 2008. Tien verde artificial.
* '''[[Estadiu Municipal de La Cisterna Municipal de La Cisterna]]'''. Capacidá: 11.107 espectadores. Propietariu: Municipalidá de La Cisterna. Allugáu na comuña de [[La Cisterna (Chile)|La Cisterna]] en Santiago. Foi inauguráu en 1978 y ye unu de los estadios más senciellos de primer División.
* '''[[Estadiu Tierra de Campeones (Chile)|Tierra de Campeones]]'''. Capacidá: 11.706 espectadores. Propietariu: Municipalidá de Iquique. Allugáu na ciudá d'[[Iquique]]. Inauguráu en 1993 foi sede de distintos campeonatos suramericanos. Actualente esta en remodelación.
* '''[[Estadiu Huachipato-CAP Acero|Huachipato-CAP Aceru]]'''. Capacidá: 10.751 espectadores. Propiedá: [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]. Allugáu na ciudá de [[Talcahuano (Chile)|Talcahuano]]. Inauguráu'l 4 de payares de 2009, Ta construyíu sobre l'antiguu campu del estadiu Les Figales. Ye unu de los cuatro estadios pertenecientes a un equipu de fútbol. La so construcción ta a base d'aceru y cinc. El so diseñu ta basáu nos prototipos d'estadios ingleses.
* '''[[Estadiu La Granxa Bicentenariu La Granxa]]'''. Capacidá: 8.000 espectadores. Propiedá: Municipalidá de Curicó. Allugáu na ciudá de [[Curicó]]. Inauguráu en 1949 y foi reinauguráu 2 vegaes, la primera en 2010 y la segunda en 2015. Foi sede del [[Campeonatu Suramericanu de Fútbol Sub-17 de 2017]]. Anguaño ta n'ampliación.
* '''[[Estadiu Municipal Lucio Fariña Fernández|Municipal Lucio Fariña Fernández]]'''. Capacidá: 7.703. Propietariu: Municipalidá de Quillota. Allugáu na ciudá de [[Quillota]]. Foi inauguráu en 1940 y foi anováu dafechu nel añu 2010. El so verde ye de campera sintética.

== Palmarés ==
{{AP|Historial de la Primer División de Chile}}

Con 101 títulos apostaos a la fecha en 86 temporaes, el palmarés amuesa una supremacía de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], con 32 títulos, por sobre'l restu de los sos más cercanos competidores, [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] con 18 y 12 títulos, respeutivamente.

En términos xenerales, la gran mayoría de los campeonatos fueron llograos por clubes de la [[Rexón Metropolitana de Santiago|Rexón Metropolitana]] (81 títulos en total). Amás de Colo-Colo, Universidá de Chile y Universidad Católica, los equipos de dicha rexón que llograron campeonar son: [[Unión Española]] con 7 títulos; [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y [[Club Deportivo Magallanes]], con 4 títulos cada unu; [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] con 2 títulos; y [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] y [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] con un títulu cada unu.

Solo siete clubes de [[Rexones de Chile|rexones]] distintes a la Metropolitana llograron romper la hexemonía capitalina 20 vegaes. [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] de [[Calama]] con 8 títulos; [[Everton de Viña del Mar|Everton]] de [[Viña del Mar]] con 4; [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]] con 3; [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] de [[Talcahuano]] con 2; y [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]] de la ciudá [[San Felipe (Chile)|homónima]], [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] de [[Rancagua]] y [[Cobresal]] d'[[El Salvador (Chile)|El Salvador]], toos con un títulu.

[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Cobresal]], [[Club Deportivo Magallanes|Magallanes]], [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] y [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]], son los únicos cuadros qu'ostenten estrelles en Primer División, y que nun van tar presente na temporada [[2018]] nesta categoría.

De tolos equipos campeones de primer división, [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] y [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] (CD Temuco) nun xugaron hasta la fecha la [[Copa Libertadores]], ente qu'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y [[Club Deportivo Magallanes|Magallanes]] sí la xugaron, pero ensin clasificar como campeones, pos cuando campeonaron la copa entá nun esistía.

=== Campeonatos per temporada ===
{| align=center width=65% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
!width=20%|'''Añu'''
!width=40%|'''Campeón'''
!width=40%|'''Subcampeón'''
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1933|1933]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1934|1934]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1935|1935]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1936|1936]]
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] [[Deportes Magallanes|Magallanes]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1937|1937]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] [[Deportes Magallanes|Magallanes]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1938|1938]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1939|1939]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1940|1940]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1941|1941]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1942|1942]]
|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] [[Deportes Magallanes|Magallanes]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1943|1943]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1944|1944]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1945|1945]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Verde (Strisce orizzontale).png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1946|1946]]
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] [[Deportes Magallanes|Magallanes]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1947|1947]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(5)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1948|1948]]
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1949|1949]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1950|1950]]
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1951|1951]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1952|1952]]
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1953|1953]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(6)
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1954|1954]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1955|1955]]
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1956|1956]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(7)
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] 
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1957|1957]]
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1958|1958]]
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1959|1959]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1960|1960]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(8)
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1961|1961]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1962|1962]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1963|1963]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(9)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1964|1964]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1965|1965]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(5)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1966|1966]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1967|1967]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(6)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1968|1968]]
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1969|1969]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(7)
|[[Ficheru:600px Nero e Rosso (Strisce).png|20px|cantu]] [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1970|1970]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(10)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1971|1971]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso (biline).png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1972|1972]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(11)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1973|1973]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1974|1974]]
|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1975|1975]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:Viola.svg|20px|cantu]] [[Deporte Concepción]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1976|1976]]
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1977|1977]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(5)
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] [[Everton de Viña del Mar|Everton]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1978|1978]]
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1979|1979]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(12)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1980|1980]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1981|1981]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(13)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1982|1982]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1983|1983]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(14)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1984|1984]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(5)
|[[Ficheru:600px Arancione e Bianco.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1985|1985]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] [[Everton de Viña del Mar|Everton]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1986|1986]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(15)
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1987|1987]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(6)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1988|1988]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:600px Arancione e Bianco.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1989|1989]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(16)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1990|1990]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(17)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1991|1991]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(18)
|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Quadrati).png|20px|cantu]] [[Coquimbo Unido]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1992|1992]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(5)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1993|1993]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(19)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1994|1994]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(8)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1995|1995]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(9)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1996|1996]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(20)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 1997 (Chile)|Apertura 1997]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(7)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 1997 (Chile)|Clausura 1997]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(21)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1998|1998]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(22)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 1999|1999]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(10)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 2000|2000]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(11)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 2001|2001]]
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] &lt;small&gt;(3)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2002 (Chile)|Apertura 2002]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(8)
|[[Ficheru:600px Nero e Rosso (Strisce).png|20px|cantu]] [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2002 (Chile)|Clausura 2002]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(23)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2003 (Chile)|Apertura 2003]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(6)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|Clausura 2003]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(7)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2004 (Chile)|Apertura 2004]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(12)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2004 (Chile)|Clausura 2004]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] &lt;small&gt;(8)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2005 (Chile)|Apertura 2005]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(6)
|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Quadrati).png|20px|cantu]] [[Coquimbo Unido]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2005 (Chile)|Clausura 2005]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(9)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2006 (Chile)|Apertura 2006]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(24)
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|Clausura 2006]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(25)
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|Apertura 2007]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(26)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2007 (Chile)|Clausura 2007]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(27)
|[[Ficheru:Universidad de Concepcion 2.GIF|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2008 (Chile)|Apertura 2008]]
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]] &lt;small&gt;(4)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2008 (Chile)|Clausura 2008]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(28)
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2009 (Chile)|Apertura 2009]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(13)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2009 (Chile)|Clausura 2009]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(29)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 2010|2010]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] &lt;small&gt;(10)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2011 (Chile)|Apertura 2011]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(14)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|Clausura 2011]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(15)
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2012 (Chile)|Apertura 2012]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(16)
|[[Ficheru:600px Celeste.png|20px|cantu]] [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2012 (Chile)|Clausura 2012]]
|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] &lt;small&gt;(2)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Transición 2013 (Chile)|Transición 2013]]
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]] &lt;small&gt;(7)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2013 (Chile)|Apertura 2013-14]]
|[[Ficheru:600px Celeste.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2014 (Chile)|Clausura 2013-14]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(30)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2014 (Chile)|Apertura 2014-15]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] &lt;small&gt;(17)
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]
|- bgcolor=&quot;#D0e7FF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2015 (Chile)|Clausura 2014-15]]
|[[Ficheru:600px Arancione e Bianco.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] &lt;small&gt;(1)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2015 (Chile)|Apertura 2015-16]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] &lt;small&gt;(31)
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|- bgcolor=&quot;#D0e7FF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|Clausura 2015-16]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]&lt;small&gt; (11)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|Apertura 2016-17]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]&lt;small&gt; (12)
|[[Ficheru:Azzurro e Nero.svg|20px]] [[Club de Deportes Iquique|Iquique]]
|- bgcolor=&quot;#D0e7FF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu Clausura 2017 (Chile)|Clausura 2016-17]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]&lt;small&gt; (18)
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|- bgcolor=&quot;#F5FAFF&quot;
|&lt;center&gt;'''[[Tornéu de Transición 2017 (Chile)|Transición 2017]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]&lt;small&gt; (32)
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] [[Unión Española]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|&lt;center&gt;'''[[Primer División de Chile 2018|2018]]
|colspan=2|{{center|''Por definir''}}
|}

=== Títulos per equipu ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;width:100%; font-size:90%&quot;
!width=15%|'''Club'''
!width=5%|'''Campeón'''
!width=5%|'''Subcampeón'''
!width=40%|'''Temporaes Campeón'''
!width=40%|'''Temporaes Subcampeón'''
|- bgcolor=#F5FAFF
| [[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]'''|| align=&quot;center&quot; |'''32'''||align=center|20||[[Primer División de Chile 1937|1937]], [[Primer División de Chile 1939|1939]], [[Primer División de Chile 1941|1941]], [[Primer División de Chile 1944|1944]], [[Primer División de Chile 1947|1947]], [[Primer División de Chile 1953|1953]], [[Primer División de Chile 1956|1956]], [[Primer División de Chile 1960|1960]], [[Primer División de Chile 1963|1963]], [[Primer División de Chile 1970|1970]], [[Primer División de Chile 1972|1972]], [[Primer División de Chile 1979|1979]], [[Primer División de Chile 1981|1981]], [[Primer División de Chile 1983|1983]], [[Primer División de Chile 1986|1986]], [[Primer División de Chile 1989|1989]], [[Primer División de Chile 1990|1990]], [[Primer División de Chile 1991|1991]], [[Primer División de Chile 1993|1993]], [[Primer División de Chile 1996|1996]], [[Tornéu Clausura 1997 (Chile)|C-1997]], [[Primer División de Chile 1998|1998]], [[Tornéu Clausura 2002 (Chile)|C-2002]], [[Tornéu Apertura 2006 (Chile)|A-2006]], [[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|C-2006]], [[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|A-2007]], [[Tornéu Clausura 2007 (Chile)|C-2007]], [[Tornéu Clausura 2008 (Chile)|C-2008]], [[Tornéu Clausura 2009 (Chile)|C-2009]], [[Tornéu Clausura 2014 (Chile)|C-2014]], [[Tornéu Apertura 2015 (Chile)|A-2015]], [[Tornéu Transición 2017 (Chile)|T-2017]]|| [[Primer División de Chile 1933|1933]], [[Primer División de Chile 1943|1943]], [[1952]], [[Primer División de Chile 1954|1954]], [[Primer División de Chile 1955|1955]], [[Primer División de Chile 1958|1958]], [[Primer División de Chile 1959|1959]], [[Primer División de Chile 1966|1966]], [[Primer División de Chile 1973|1973]], [[Primer División de Chile 1982|1982]], [[Primer División de Chile 1987|1987]], [[Primer División de Chile 1992|1992]], [[Tornéu Apertura 1997 (Chile)|A-1997]], [[Tornéu Apertura 2003 (Chile)|A-2003]], [[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|C-2003]], [[Tornéu Apertura 2008 (Chile)|A-2008]], [[Primer División de Chile 2010|2010]], [[Tornéu Clausura 2015 (Chile)|C-2015]], [[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|C-2016]], [[Tornéu Clausura 2017 (Chile)|C-2017]]
|- bgcolor=#D0e7FF
| [[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]|| align=&quot;center&quot; |'''18'''||align=center|8||[[Primer División de Chile 1940|1940]], [[Primer División de Chile 1959|1959]], [[Primer División de Chile 1962|1962]], [[Primer División de Chile 1964|1964]], [[Primer División de Chile 1965|1965]], [[Primer División de Chile 1967|1967]], [[Primer División de Chile 1969|1969]], [[Primer División de Chile 1994|1994]], [[Primer División de Chile 1995|1995]], [[Primer División de Chile 1999|1999]], [[Primer División de Chile 2000|2000]], [[Tornéu Apertura 2004 (Chile)|A-2004]], [[Tornéu Apertura 2009 (Chile)|A-2009]], [[Tornéu Apertura 2011 (Chile)|A-2011]], [[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|C-2011]], [[Tornéu Apertura 2012 (Chile)|A-2012]], [[Tornéu Apertura 2014 (Chile)|A-2014]], [[Tornéu Clausura 2017 (Chile)|C-2017]]||[[Primer División de Chile 1957|1957]], [[Primer División de Chile 1961|1961]], [[Primer División de Chile 1963|1963]], [[Primer División de Chile 1971|1971]], [[Primer División de Chile 1980|1980]], [[Primer División de Chile 1998|1998]], [[Tornéu Clausura 2005 (Chile)|C-2005]], [[Tornéu Apertura 2006 (Chile)|A-2006]]
|- bgcolor=#F5FAFF
| [[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]|| align=&quot;center&quot; |'''12'''|| align=&quot;center&quot; |21||[[Primer División de Chile 1949|1949]], [[Primer División de Chile 1954|1954]], [[Primer División de Chile 1961|1961]], [[Primer División de Chile 1966|1966]], [[Primer División de Chile 1984|1984]], [[Primer División de Chile 1987|1987]], [[Tornéu Apertura 1997 (Chile)|A-1997]], [[Tornéu Apertura 2002 (Chile)|A-2002]], [[Tornéu Clausura 2005 (Chile)|C-2005]], [[Primer División de Chile 2010|2010]], [[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|C-2016]], [[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|A-2016]]||[[Primer División de Chile 1962|1962]], [[Primer División de Chile 1964|1964]], [[Primer División de Chile 1965|1965]], [[Primer División de Chile 1967|1967]], [[Primer División de Chile 1968|1968]], [[Primer División de Chile 1989|1989]], [[Primer División de Chile 1990|1990]], [[Primer División de Chile 1994|1994]], [[Primer División de Chile 1995|1995]], [[Primer División de Chile 1996|1996]], [[Tornéu Clausura 1997 (Chile)|C-1997]], [[Primer División de Chile 1999|1999]], [[Primer División de Chile 2001|2001]], [[Tornéu Clausura 2002 (Chile)|C-2002]], [[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|A-2007]], [[Tornéu Clausura 2009 (Chile)|C-2009]], [[Tornéu Apertura 2011 (Chile)|A-2011]], [[Tornéu Transición 2013 (Chile)|T-2013]], [[Tornéu Apertura 2013 (Chile)|A-2013]], [[Tornéu Clausura 2014 (Chile)|C-2014]], [[Tornéu Apertura 2015 (Chile)|A-2015]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]|| align=&quot;center&quot; |'''8'''||align=center|8||[[Primer División de Chile 1980|1980]], [[Primer División de Chile 1982|1982]], [[Primer División de Chile 1985|1985]], [[Primer División de Chile 1988|1988]], [[Primer División de Chile 1992|1992]], [[Tornéu Apertura 2003 (Chile)|A-2003]], [[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|C-2003]], [[Tornéu Clausura 2004 (Chile)|C-2004]]||[[Primer División de Chile 1978|1978]], [[Primer División de Chile 1979|1979]], [[Primer División de Chile 1981|1981]], [[Primer División de Chile 1983|1983]], [[Primer División de Chile 1993|1993]], [[Primer División de Chile 2000|2000]], [[Tornéu Apertura 2004 (Chile)|A-2004]], [[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|C-2011]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px|cantu]] '''[[Unión Española]]||align=center|'''7'''||align=center|10||[[Primer División de Chile 1943|1943]], [[Primer División de Chile 1951|1951]], [[Primer División de Chile 1973|1973]], [[Primer División de Chile 1975|1975]], [[Primer División de Chile 1977|1977]], [[Tornéu Apertura 2005 (Chile)|A-2005]], [[Tornéu Transición 2013 (Chile)|T-2013]]||[[Primer División de Chile 1945|1945]], [[Primer División de Chile 1948|1948]], [[Primer División de Chile 1950|1950]], [[Primer División de Chile 1970|1970]], [[Primer División de Chile 1972|1972]], [[Primer División de Chile 1976|1976]], [[Tornéu Clausura 2004 (Chile)|C-2004]], [[Tornéu Apertura 2009 (Chile)|A-2009]], [[Tornéu Clausura 2012 (Chile)|C-2012]], [[Tornéu Transición 2017 (Chile)|T-2017]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px|cantu]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]||align=center|'''4'''||align=center|8||[[Primer División de Chile 1936|1936]], [[Primer División de Chile 1946|1946]], [[Primer División de Chile 1948|1948]], [[Primer División de Chile 1957|1957]]||[[Primer División de Chile 1934|1934]], [[Primer División de Chile 1935|1935]], [[Primer División de Chile 1938|1938]], [[Primer División de Chile 1940|1940]], [[Primer División de Chile 1944|1944]], [[1947]], [[Primer División de Chile 1951|1951]], [[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|C-2006]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]]'''||align=center|'''4'''||align=center|4||[[Primer División de Chile 1933|1933]], [[Primer División de Chile 1934|1934]], [[Primer División de Chile 1935|1935]], [[Primer División de Chile 1938|1938]]||[[Primer División de Chile 1936|1936]], [[Primer División de Chile 1937|1937]], [[Primer División de Chile 1942|1942]], [[Primer División de Chile 1946|1946]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px|cantu]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]]'''||align=center|'''4'''||align=center|2||[[Primer División de Chile 1950|1950]], [[Primer División de Chile 1952|1952]], [[Primer División de Chile 1976|1976]], [[Tornéu Apertura 2008 (Chile)|A-2008]]||[[Primer División de Chile 1977|1977]], [[Primer División de Chile 1985|1985]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]'''||align=center|'''3'''||align=center|4||[[Primer División de Chile 1958|1958]], [[Primer División de Chile 1968|1968]], [[Primer División de Chile 2001|2001]]||[[Primer División de Chile 1949|1949]], [[Primer División de Chile 1956|1956]], [[Primer División de Chile 1960|1960]], [[Tornéu Apertura 2014 (Chile)|A-2014]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]]'''||align=center|'''2'''||align=center|4||[[Primer División de Chile 1955|1955]], [[Primer División de Chile 1978|1978]]||[[Primer División de Chile 1953|1953]], [[Primer División de Chile 1974|1974]], [[Primer División de Chile 1986|1986]], [[Tornéu Clausura 2008 (Chile)|C-2008]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]'''||align=center|'''2'''||align=center|0||[[Primer División de Chile 1974|1974]], [[Tornéu Clausura 2012 (Chile)|C-2012]]||
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px|cantu]] '''[[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]]'''||align=center|'''1'''||align=center|2||[[Primer División de Chile 1942|1942]]||[[Primer División de Chile 1939|1939]], [[Primer División de Chile 1941|1941]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Arancione e Bianco.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportes Cobresal|Cobresal]]'''||align=center|'''1'''||align=center|2||[[Tornéu Clausura 2015 (Chile)|C-2015]]||[[Primer División de Chile 1984|1984]], [[Primer División de Chile 1988|1988]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Celeste.png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]'''||align=center|'''1'''||align=center|1||[[Tornéu Apertura 2013 (Chile)|A-2013]]|| [[Tornéu Apertura 2012 (Chile)|A-2012]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Bianco e Verde (Strisce orizzontale).png|20px|cantu]] '''[[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]]'''||align=center|'''1'''||align=center|0||[[Primer División de Chile 1945|1945]]||
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso (biline).png|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]]'''||align=center|'''1'''||align=center|0||[[Primer División de Chile 1971|1971]]||
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:600px Nero e Rosso (Strisce).png|20px|cantu]] '''[[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]'''||align=center|0||align=center|2||||[[Primer División de Chile 1969|1969]], [[Tornéu Apertura 2002 (Chile)|A-2002]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Quadrati).png|20px|cantu]] '''[[Coquimbo Unido]]'''||align=center|0||align=center|2|| ||[[Primer División de Chile 1991|1991]], [[Tornéu Apertura 2005 (Chile)|A-2005]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:Viola.svg|20px|cantu]] '''[[Club Deportes Concepción|Deportes Concepción]]'''||align=center|0||align=center|1|| ||[[Primer División de Chile 1975|1975]]
|- bgcolor=#D0e7FF
|[[Ficheru:600px Giallo e Blu.svg|20px|cantu]] '''[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]'''||align=center|0||align=center|1|| ||[[Tornéu Clausura 2007 (Chile)|C-2007]]
|- bgcolor=#F5FAFF
|[[Ficheru:Azzurro e Nero.svg|20px]] '''[[Club de Deportes Iquique|Iquique]]'''||align=center|0||align=center|1|| ||[[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|A-2016]]
|}

=== Títulos per rexón ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;text-align:left; font-size:90%;&quot;
!width=&quot;160px&quot;|Rexón
!width=&quot;60px&quot;|Títulos
!width=&quot;60px&quot;|Subtítulos
!width=&quot;450px&quot;|Clubes
|-
| [[Ficheru:Flag of the Metropolitan Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón Metropolitana de Santiago|Metropolitana]]
| align=center| 81
| align=center| 78
| [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] (32), [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] (18), [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] (12), [[Unión Española]] (7), [[Deportes Magallanes|Magallanes]] (4), [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] (4), [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] (2), [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] (1) y [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] (1).
|-
| [[Ficheru:Flag of Antofagasta Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón d'Antofagasta|Antofagasta]]
| align=center| 8
| align=center| 8
| [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] (8).
|-
| [[Ficheru:Flag of Valparaiso Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón de Valparaíso|Valparaíso]]
| align=center| 8
| align=center| 6
| [[Everton de Viña del Mar|Everton]] (4), [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] (3) y [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]] (1)
|-
| [[Ficheru:Flag of Biobío Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón del Biobío|Biobío]]
| align=center| 2
| align=center| 2
| [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] (2)
|-
| [[Ficheru:Flag of Atacama, Chile.svg|25px]] [[Rexón d'Atacama|Atacama]]
| align=center| 1
| align=center| 2
| [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] (1)
|-
| [[Ficheru:Flag of O'Higgins Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón del Llibertador Xeneral Bernardo O'Higgins|O'Higgins]]
| align=center| 1
| align=center| 1
| [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] (1)
|-
| [[Ficheru:Flag of Maule, Chile.svg|25px]] [[Rexón del Maule|Maule]]
| align=center| 0
| align=center| 2
| 
|-
| [[Ficheru:Flag of Coquimbo Region, Chile.svg|25px]] [[Rexón de Coquimbo|Coquimbo]]
| align=center| 0
| align=center| 2
| 
|-
| [[Ficheru:Flag of Tarapaca, Chile.svg|25px]][[Rexón de Tarapacá|Tarapacá]]
| align=center| 0
| align=center| 1
| 
|}

== Afición, popularidá y encuestes ==

==== Los trés grandes del fútbol chileno ====
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = right
 | direición = vertical
 | anchu = 230
 | testu = Oldee
 | posición_texto = 
 | semeya1 = Garra.jpg
 | semeya2 = Supporters of Universidad de Chile.jpg
 | semeya3 = Brava los cruzados.jpg
 | testu = Los clubes capitalinos de Colo-Colo, Universidá de Chile y Universidad Católica concentren la mayor cantidá de públicu ya hinches en tol fútbol chileno.
}}

A lo llargo de la historia de primer División, diversos clubes atroparon l'interés xeneral de l'afición futbolista en Chile, la dinámica institucional de la competencia, el surdimientu y cayente d'equipos y otros factores esternos dieron como resultáu que dende los alboreceres del profesionalismo, los equipos de la capital del país sían aquellos que gocien cola mayor concentración de adeptos y siguidores.

Tomando en cuenta encuestes realizaes por consultoríes y diversos centros d'estudios destaquen tocantes a popularidá los clubes Colo-Colo, Universidá de Chile y Universidad Católica, con diverses particularidaes tocantes a la so base de sofitu tocantes a xéneru, ciudá de residencia y clase social.

Al respeutu, gran parte de les encuestes, alluguen a Colo-Colo como'l club de fútbol con mayor cantidá de simpatizantes en Chile. Ente ellos un estudiu publicáu pola consultora [[Adimark]] nel añu 2016 señala que Colo-Colo tendría'l 45,6% de los ''&quot;hinches&quot;'' a nivel nacional, con especial presencia nes ciudaes de Santiago y [[Coyhaique]] onde supera'l 50% de les preferencies. Al empar dientro de la ciudá de Santiago (onde Colo-Colo atropa'l 55% de les preferencies), Colo-Colo ye más popular na zona norte y sur de la capital, onde algama más d'un 60% del total de ''hinches'' midíos nel estudiu. Al empar, el mesmu estudiu señaló qu'esiste una &quot;fienda de xéneru&quot; ente los hinches de Colo-Colo, una y bones la popularidá d'este ye 6 puntos más alta ente homes que muyeres (48% vs 42%). Al empar, la popularidá de Colo-Colo ye más alta ente les persones de menores ingresos, yá que concentra'l 52% de les preferencies ente'l segmentu de menos ingresos que foi midíu, frente a tan solo un 31% ente'l segmentu de más ingresos.&lt;ref&gt;{{cita web|añu=2016|url=http://www.adimark.cl/es/estudios/documentos/encuesta%20gfk%20adimark%20d'el%20f%C3%BAtbol%202016%20vff.pdf|títulu=Fútbol|editor=Adimark|fechaaccesu=20 de payares de 2016}}&lt;/ref&gt; Estes cifres y distribución d'hinches del cacique vense confirmaes n'otru estudiu publicáu pola consultora [[Cadem]] en 2014, nel cual Colo-Colo concentra'l 39% d'hinches a nivel nacional y presenta más sofitu ente los homes y les persones de menores ingresos.&lt;ref&gt;{{cita web|añu=2014|url=http://www.cadem.cl/wp-content/uploads/2014/11/Hinches-del-F%C3%BAtbol-VF.pdf|títulu=Fútbol2|editor=CADEM|fechaaccesu=20 de payares de 2016}}&lt;/ref&gt;

Los mesmos estudios asitien a Universidá de Chile como'l segundu [[club de fútbol]] con mayor cantidá de simpatizantes en [[Chile]]. Nel casu del estudiu publicáu por Adimark, la Universidá de Chile concentra'l
23,3% de les preferencies de los ''hinches'' a nivel nacional, con especial presencia nes ciudaes d'[[Arica]], [[Ovalle]] y [[Los Andes (Chile)|Los Andes]] onde amás de ser l'equipu más popular, supera'l 30% de les preferencies. Ente que na ciudá de Santiago l'equipu llaicu ye más predominante na zona centro de la capital. El mesmu estudiu en concordanza col estudiu realizáu por Cadem señala que la Universidá de Chile tiende a ser más popular ente los más nuevos y les persones sobre'l permediu d'ingresos del país.

Nel casu d'Universidad Católica, los estudios allugar como'l tercer club de fútbol que gocia con mayor cantidá d'adherencies en Chile. Nel casu del estudiu publicáu por Adimark en 2016 esta muestra a Universidad Católica col 7,2% de les preferencies de los ''hinches'' a nivel nacional, con especial presencia nes ciudaes de [[Copiapó]], [[Coquimbo]] y [[Talca]] onde dobla'l so permediu nacional. Nel casu de la ciudá de Santiago, los ''cruciaos'' son más populares nel sur de la capital. Ente que nel estudiu realizáu por Cadem, Universidad Católica quedar col 19% de les preferencies a nivel nacional (detrás del 25% d'Universidá de Chile y el 39% de Colo-Colo). Dambos estudios concuerden en que la Universidad Católica ye más popular ente les persones de mayor edá y les persones sobre'l permediu d'ingresos del país.

Depués de grandes temporaes a nivel nacional ya internacional, Cobreloa ye consideráu por dalgunos como'l cuartu grande del fútbol Chileno,&lt;ref&gt;{{cita web|añu=2014|url=http://www.t13.cl/noticia/deportes/quien-son-los-mas-grandes-del-futbol-chileno-0|títulu=Tele13|editor=Canal13|fechaaccesu=Vienres 29 d'Agostu 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |añu=2011|url=http://www.emol.com/noticias/deportes/2011/12/12/516656/despues-de-nueve-ano-los cuatro grandes-apostaren-les semifinales.html|títulu=Los 4 grandes|editor=Emol |fechaaccesu=12 d'Avientu de 2011 Fonte: Emol.com - http://www.emol.com/noticias/deportes/2011/12/12/516656/despues-de-nueve-ano-los cuatro grandes-apostaren-les semifinales.html}}&lt;/ref&gt; llegando a apostar dos finales de la Copa Libertadores, en 1981 y 1982.

=== Otros equipos destacaos ===
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = left
 | direición = vertical
 | anchu = 130
 | testu = Los equipos d'[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] y [[Everton de Viña del Mar|Everton]], respeutivamente. | posición_texto = |
 | semeya1 = Trinchera Celeste (3943191872).jpg
 | semeya2 = LosPanzers1.jpg
 | semeya4 = Los del cuetu.jpg
 }}

Otros estudios de sondéu y opinión pública ya impautu social, asitien a un puñáu d'equipos que gocien medianamente de sofitu y respaldu a nivel popular como mediáticu, tales cuadros son equipos mayoritariamente de rexones qu'han conxugaos diversos factores deportivos, alministrativos y económicos como son: títulos llograos, campañes destacaes a nivel nacional y/o internacional, cantidá de xugadores nes sos canteres, cobertoria periodística, infraestructura, cantidá de socios activos, públicu asistente al estadiu en diverses temporaes etc, exes qu'asitien a equipos como [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins de Rancagua]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers de Valparaíso]] y [[Everton de Viña del Mar]] como equipos aspirantes a ocupar otres importantes places nel fútbol chileno.

Cobreloa ye l'equipu más esitosu de rexones. Cuenta con ocho títulos nacionales y en dos ocasiones foi finalista de la [[Copa Libertadores d'América]], siendo unu de los equipos más populares del país.

Pal equipu de [[Rancagua]] que se destacó nos últimos años polos sos notables campañes incluyendo'l so títulu del añu [[2013]], y la so regularidá dirigencial, el diariu [[La Tercera]], entevistu a 1.083 persones ente 15 y 70 años asitien a O'Higgins como'l quintu club más popular del fútbol chileno col 4% de preferencies y amás unu de los clubes de provincia con mayor asistencies de públicu al estadiu xunto con Santiago Wanderers.&lt;ref&gt;{{cita web |url=http://www.meganoticias.cl/noticiario/edicion-central/encuesta-reflexa-que-colo-colo-ye-l'equipu-mas-popular-de-chile.html|títulu=Encuesta reflexa que colo-colo ye l'equipu más popular de chile&lt;!--Xeneráu por Muriu Bot. Puedes ayudar a rellenar esta plantía--&gt;|añoacceso=vienres 8 de febreru de 2013 |urlarchivu=https://web.archive.org/web/http://www.meganoticias.cl/noticiario/edicion-central/encuesta-reflexa-que-colo-colo-ye-l'equipu-mas-popular-de-chile.html |fechaarchivu=3 d'avientu de 2015}}&lt;/ref&gt;

Los equipos de la [[Rexón de Valparaíso]] tamién tienen notables convocatories, mientres [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]] según Chilescopio en [[2006]] qu'entrevistó a 1.500 persones de les cualos 100 pertenecíen a la rexón de Valparaíso, allugar nel quintu puestu con un 4% de la preferencia nacional, ente que nel mesmu estudiu realizáu en [[2007]] apaeció cuartu con un 2%.&lt;ref&gt;{{cita web |añu=2006 |url = http://www.cooperativa.cl/p4_noticias/site/artic/20070814/asocfile/ASOCFILE120070814161012.pdf |títulu=Chile |editor = Chilescopio |fechaaccesu=27 de payares de 2007 }}&lt;/ref&gt;.

Según el mesmu sondéu realizáu (2006) [[Everton de Viña del Mar|Everton]] de [[Viña del Mar]], asítiase como'l séptimu equipu con mayor cantidá de simpatizantes nel país con un 1% de la preferencia nacional.

Otros equipos que tienen una notable convocatoria son: [[Unión Española]], [[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]], [[Coquimbo Unido]], [[Deportes Antofagasta]] y [[Rangers de Talca]]

== Xugadores ==

=== Goliadores históricos ===
{{AP|Máximos goliadores de la Primer División de Chile}}

La clasificación de los máximos goliadores históricos de la '''Primer División''' ye un resume de los xugadores qu'algamaron la mayor cifra de goles anotaos nel campeonatu de primer División de Chile dende 1933.
Na presente tabla amuésense la cantidá final de goles de los máximos goliadores en Chile coles sos temporaes n'actividá y los clubes na cual respeutivamente anotaron.

'''Clasificación de los 10 máximos goliadores''':&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://chile.as.com/chile/2017/03/18/album/1489872461_797521.html |títulu=Pared, tercer xugador con 200 goles en Primer |fecha=21 d'abril de 2018 |fechaaccesu=29 d'ochobre de 2018 |sitiu web=[[AS (Chile)|Ranking AS]] }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%;&quot;
!width=&quot;5px&quot; | Pos.
!width=&quot;120px&quot;| Xugador
!width=&quot;80px&quot; | Nac.
!width=&quot;40px&quot; | Total
!width=&quot;80px&quot; | Periodu !Equipu(s).

|-
|align=center|'''1º'''|| '''[[Francisco Valdés Muñoz|Francisco Valdés]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''215'''||align=center|1961-1982||[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Unión Española]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], [[Club de Deportes Antofagasta|Deportes Antofagasta]], [[Club Deportivo San Marcos de Arica|Deportes Arica]]
|-
|align=center|'''2º'''|| '''[[Pedro González Vera|Pedro González]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''213'''|| align=&quot;center&quot; |1988-2006|| [[Club de Deportes Valdivia|Valdivia]], [[Unión Española]], [[Coquimbo Unido]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], [[Santiago Morning]]
|-
|-bgcolor=#D0e7FF
|align=center|'''3º'''|| ''[[Esteban Paredes]]'' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''210'''||align=center|2000-|| [[Santiago Morning]], [[Universidá de Concepción]], [[Cobreloa]], [[Colo-Colo]]
|-
|align=center|'''4º'''|| '''[[Honorino Landa]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''193'''||align=center|1960-1975|| [[Unión Española]], [[Club Deportes Temuco|Green Cross-Temuco]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]], [[Deportes La Serena]], [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]], [[Deportes Aviación]]
|-
|align=center|'''5º'''|| '''[[Carlos Campos]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''184'''||align=center|1956-1969|| [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|-
|align=center|'''6º'''|| '''[[Oscar Fabbiani]]''' || {{Bandera|Arxentina}} [[Arxentina]]||align=center|'''183'''||align=center|1974-1988|| [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]], [[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]]
|-
|align=center|'''7º'''|| '''[[Marcelo Corrales]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''181'''||align=center|1990-2007|| [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], [[Deportes Temuco|Temuco]], [[Provincial Osorno|Osorno]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Wanderers]], [[Club Deportivo Unión San Felipe|San Felipe]], [[Universidá de Chile]], [[Club de Deportes Puerto Montt|Puerto Montt]], [[Coquimbo Unido|Coquimbo]]
|-
|align=center|'''8º'''|| '''[[Atilio Cremaschi]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''180'''||align=center|1941-1960|| [[Unión Española]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]
|-
|align=center|'''9º'''|| '''[[José &quot;Peta&quot; Fernández|José Fernández]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''174'''||align=center|1947-1961|| [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]]
|-
|align=center|'''10º'''|| '''[[Jaime Riveros]]''' || {{Bandera|Chile}} [[Chile]]||align=center|'''172'''||align=center|1990-2011|| [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Wanderers]], [[Club Universidad de Chile|O.de Chile]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]], [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]].
|}

=== Máximes presencies ===
[[Ficheru: Adolfo &quot;EL GRINGO&quot; Nef en CC.jpg|miniaturadeimagen|derecha|150px|El [[Porteru]] [[Adolfo Nef]], ye'l futbolista con más presencies en Primer División con un total de 624 partíos.]]
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 0; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; background-color:ivory; width:64%; font-size: 95%; float:center;&quot;
|- style=&quot;background:beige;&quot;
|+ '''Xugadores con más de 500 partíos xugaos'''
|- style=&quot;background:beige;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| '''Xugador'''
| align=&quot;center&quot;| '''Temporaes'''
| align=&quot;center&quot;| '''Partíos'''
|- bgcolor=#D0e7FF
| 1
| {{bandera|CHI}} [[Adolfo Nef]]
| align=&quot;center&quot;| 1965-1986
| align=&quot;center&quot;| 624
|- bgcolor=#F5FAFF
| 2
| {{bandera|CHI}} [[Luis Alberto Fuentes Rodríguez|Luis Fuentes]]
| align=&quot;center&quot;| 1991-2008, 2011
| align=&quot;center&quot;| 579
|- bgcolor=#D0e7FF
| 3
| {{bandera|CHI}} [[Vladimir Bigorra]]
| align=&quot;center&quot;| 1972-1982, 1984-1987
| align=&quot;center&quot;| 575
|- bgcolor=#F5FAFF
| 4
| {{bandera|CHI}} [[Víctor Merello]]
| align=&quot;center&quot;| 1970-1990
| align=&quot;center&quot;| 571
|- bgcolor=#D0e7FF
| 5
| {{bandera|CHI}} [[Rafael González Córdova|Rafael González]]
| align=&quot;center&quot;| 1969-1986
| align=&quot;center&quot;| 555
|- bgcolor=#F5FAFF
| 6
| {{bandera|CHI}} [[Jaime Riveros]]
| align=&quot;center&quot;| 1990-2005, 2006-2009, 2011
| align=&quot;center&quot;| 548
|- bgcolor=#D0e7FF
| 7
| {{bandera|CHI}} [[Pedro González Vera|Pedro González]]
| align=&quot;center&quot;| 1988-2006
| align=&quot;center&quot;| 545
|- bgcolor=#F5FAFF
| 8
| {{bandera|CHI}} [[Juan Luis González]]
| align=&quot;center&quot;| 1994-1995, 1997-2014
| align=&quot;center&quot;| 538
|- bgcolor=#D0e7FF
| 9
| {{bandera|CHI}} [[Leonardo Véliz]]
| align=&quot;center&quot;| 1964-1982
| align=&quot;center&quot;| 529
|- bgcolor=#F5FAFF
| 10
| {{bandera|CHI}} [[José Luis Sierra (futbolista chilenu)|José Luis Sierra]]
| align=&quot;center&quot;| 1988-1994, 1996-2009
| align=&quot;center&quot;| 524
|- bgcolor=#D0e7FF
| 11
| {{bandera|CHI}} [[Héctor Puebla]]
| align=&quot;center&quot;| 1977-1996
| align=&quot;center&quot;| 521
|- bgcolor=#F5FAFF
| 12
| {{bandera|CHI}} [[Leonel Herrera Rojas|Leonel Herrera]]
| align=&quot;center&quot;| 1967-1987
| align=&quot;center&quot;| 510
|- bgcolor=#D0e7FF
| 13
| {{bandera|CHI}} [[Leopoldo Vallines]]
| align=&quot;center&quot;| 1964-1987
| align=&quot;center&quot;| 505
|- bgcolor=#F5FAFF
| 14
| {{bandera|CHI}} ''[[Johnny Herrera]]''
| align=&quot;center&quot;| 1999-2005, 2007-
| align=&quot;center&quot;| 502
|- bgcolor=#D0e7FF
| 15
| {{bandera|CHI}} [[Jorge Ormeño]]
| align=&quot;center&quot;| 1997-1998, 2000-2015
| align=&quot;center&quot;| 501
|- bgcolor=#F5FAFF
|}

* &lt;small&gt;En '''''cursiva''''' los xugadores que s'atopen n'activu.&lt;/small&gt;

== Entrenadores campeones en Primer División ==
{{AP|Entrenadores campeones de la Primer División de Chile}}
* Téunicos que llograron trés o más títulos en torneos nacionales de primer División:
{|width=45% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|-
!width=25%|'''Entrenador'''
!width=10%|'''Títulos'''
!width=35%|'''Temporada'''
|-
| {{bandera|CHI}} [[Luis Álamos]] || &lt;center&gt; 5 || 1959, 1962, 1964, 1965, 1972
|-
| {{bandera|CHI}} [[Arturo Torres Carrasco|Arturo Torres]] || &lt;center&gt; 4 || 1933, 1934, 1935, 1937
|-
| {{bandera|CHI}} [[Luis Santibáñez]] || &lt;center&gt; 4 || 1971, 1973, 1975, 1977
|-
| {{bandera|ARX}} [[Claudio Borghi]] || &lt;center&gt; 4 || 2006-A, 2006-C, 2007-A, 2007-C
|-
| {{bandera|HUN}} [[Francisco Platko]] || &lt;center&gt; 3 || 1939, 1941, 1953
|-
| {{bandera|CHI}} [[Pedro Morales Torres|Pedro Morales]] || &lt;center&gt; 3 || 1974, 1976, 1979
|-
| {{bandera|CRO}} [[Mirko Jozic]] || &lt;center&gt; 3 || 1990, 1991, 1993
|-
| {{bandera|PAR}} [[Gustavo Benítez]] || &lt;center&gt; 3 || 1996, 1997-C, 1998
|-
| {{bandera|CHI}} [[Nelson Acosta]] || &lt;center&gt; 3 || 2003-A, 2004-C, 2008-A
|-
| {{bandera|ARX}} [[Jorge Sampaoli]] || &lt;center&gt; 3 || 2011-A, 2011-C, 2012-A
|}

== Tabla histórica del fútbol chileno ==
{{AP|Tables históriques de la Primer División de Chile}}

* Tabla histórica del fútbol chileno según los datos de la [http://www.rsssf.com/ RSSSF] dende'l primer tornéu de [[Primer División de Chile 1933|Primer División en 1933]].
* Cuadru colos puntos actualizáu hasta'l términu del [[Tornéu de Transición 2017 (Chile)|Transición 2017]].

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%;&quot;
|-
! N°
! Club
! Temp
! T.X
! P.X
! P.G
! P.E
! P.P
! G.F
! G.C
! Dif
! Pts
! (%)
! '''1º'''
! 2º
! 3º
! 4º
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 1 || align=left|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px]] '''[[Club Social y Deportivo|Colo-Colo]]''' || 86 || 101 || 2506 || 1335 || 620 || 553 || 5191 || 4176 || 1015 ||'''3724''' || 61,51% || 32 || 20 || 15 || 8
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 2 || align=left|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]''' || 80 || 95 || 2423 || 1144 || 632 || 649 || 4385 || 3160 || 1225 ||'''3272''' || 55,90% || 18 || 8 || 15 || 7
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 3 || align=left|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]''' || 77 || 91 || 2335 || 1102 || 582 || 652 || 4307 || 3191 || 1116 ||''' 3222''' || 55,50% || 12 || 21 || 4 || 3
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 4 || align=left|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px]] '''[[Unión Española]]''' || 83 || 98 || 2405 || 1015 || 585 || 805 || 4115 || 3639 || 476 ||'''2915''' || 50,31% || 7 || 10 || 6 || 12
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 5 || align=left|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]''' || 72 || 85 || 2053 || 760 || 564 || 727 || 3365 || 3254 || 111 ||'''2372'''|| 46,17% || 4 || 8 || 8 || 3
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 6 || align=left|[[Ficheru:Paletino banderin.png|20px]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]]''' || 63 || 78 || 2012 || 720 || 557 || 735 || 3127 || 3163 || -36 || '''2273''' || 45,01% || 2 || 4 || 2 || 5
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 7 || align=left|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]]''' || 61 || 67 || 1893 || 682 || 497 || 715 || 2815 || 3032 || -217 ||'''2002''' || 44,77% || 4 || 2 || - || 5
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 8 || align=left|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20x20px]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]''' || 60 || 73 || 1866 || 627 || 532 || 707 || 2735 || 2891 || -156 ||'''2004''' || 43,10% || 3 || 4 || 3 || 3
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 9 || align=left| '''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]''' || 54 || 65 || 1735 || 631 || 490 || 624 || 2513 || 2544 || -31 ||'''1975 ''' || 45,78% || 1 || 1 || 3 || 6
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 10 || align=left|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]''' || 38 || 51 || 1251 || 595 || 319 || 337 || 2134 || 1459 || 676 ||'''1817''' || 56,06% || 8 || 8 || 6 || 3
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 11 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]''' || 44 || 55 || 1457 || 510 || 392 || 567 || 1971 || 2032 || -61 ||'''1686''' || 43,97% || 2 || - || 3 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 12 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Rosso (Strisce).png|20x20px]] '''[[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]''' || 46 || 55 || 1506 || 437 || 435 || 634 || 2004 || 2504 || -500 ||'''1438''' || 38,64% ||- || 2 || 2 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 13 || align=left|[[Ficheru:600px Granato.png|20px]] '''[[Club de Deportes La Serena|La Serena]]''' || 40 || 49 || 1319 || 422 || 379 || 520 || 1840 || 2122 || -282 ||'''1364''' || 44,12% || - || - || 2 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 14 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px]] '''[[Deportes Magallanes|Magallanes]]''' || 49 || 49 || 1306 || 495 || 332 || 479 || 2355 || 2307 || 48 ||'''1322''' || 46,37% || 4 || 4 || 2 || 3
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 15 || align=left|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px]] '''[[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]]''' || 46 || 53 || 1293 || 428 || 312 || 521 || 2180 || 2458 || -278 ||'''1241''' || 41,14% || 1 || 2 || - || 6
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 16 || align=left|[[Ficheru:Viola.svg|20px]] '''[[Club Deportes Concepción|Deportes Concepción]]''' || 34 || 38 || 1137 || 386 || 337 || 395 || 1441 || 1557 || -116 ||'''1222''' || 43,82% || - || 1 || - || 2
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 17 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Verde.png|20px]] '''[[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]]''' || 25 || 25 || 1217 || 408 || 318 || 491 || 2023 || 2276 || -253 ||'''1134''' || 43,96% || 1 || - || - || 2
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 18 || align=left|[[Ficheru:Orange white.png|20px]] '''[[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]]''' || 28 || 45 || 878 || 283 || 236 || 332 || 1224 || 1266 || -42 ||'''1085''' || 41,19% || 1 || 2 || - || 3
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 19 || align=left|[[Ficheru:600px 600px bisection vertical White HEX-0033CC.svg|20x20px]] '''[[Club de Deportes Antofagasta|Antofagasta]]''' || 28 || 37 || 912 || 269 || 250 || 392 || 1088 || 1398 || -310 || '''916''' || 38,63% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 20 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Quadrati).png|20px]] '''[[Coquimbo Unido]]''' || 24 || 30 || 797 || 223 || 221 || 353 || 964 || 1270 || -306 ||'''803''' || 37,22% || - || 2 || - || -
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 21 || align=left|[[Ficheru:600px Celeste e Nero.png|20px]] '''[[Club de Deportes Iquique|Iquique]]''' || 23 || 29 || 722 || 219 || 215 || 287 || 895 || 1090 || -195 || '''772''' || 40,25% || - || 1 || 1 || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 22 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso (biline).png|20px]] '''[[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]]''' || 24 || 30 || 812 || 232 || 215 || 365 || 1070 || 1389 || -308 ||'''746''' || 37,39% || 1 || - || - || -
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 23 || align=left|[[Ficheru:Universidad de Concepcion 2.GIF|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]''' || 14 || 27 || 494 || 182 || 136 || 176 || 705 || 679 || 26 ||'''682''' || 46,01% || - || 1 || 2 || 1
|- style=&quot;background:#87CEEB
| 24 || align=left|[[Ficheru:Calera.png|20px]] '''[[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]''' || 19 || 25 || 688 || 120 || 181 || 304 || 891 || 1164 || -273 ||'''541''' || 26,21% || - || - || 1 || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 25 || align=left|[[Ficheru:600px_Bianco_e_Blu.png|20px]] '''[[Deportes Naval de Talcahuano|Naval]]''' || 17 || 17 || 558 || 180 || 199 || 199 || 694 || 736 || -42 ||'''540''' || 44,14% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 26 || align=left|[[Ficheru:3330 Yellow.png|20px]] '''[[San Luis de Quillota|San Luis]]''' || 20 || 22 || 601 || 149 || 171 || 281 || 690 || 979 || -289 || '''484''' || 34,27% || - || - || - || -
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 27 || align=left|[[Ficheru:Flag red HEX-CE2931.svg|20px]] '''[[Deportivo Ñublense|Ñublense]]''' || 12 || 18 || 413 || 119 || 108 || 187 || 491 || 671 || -167 || '''436''' || 37,53% || - || - || - || -
|- style=&quot;background:#87CEEB&quot;
| 28 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Verde (Strisce orizzontale).png|20px]] '''[[Club de Deportes Temuco|Temuco]]''' || 31 || 37 || 387 || 115 || 111 || 161 || 513 || 624 || -111 || '''416''' || 39,27% || - || - || 1 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 29 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco Rosso Nero Verde e Bianco.png|20px]] '''[[Club de Deportes Lota Schwager|Lota Schwager]]''' || 13 || 14 || 453 || 122 || 152 || 179 || 531 || 557 || -26 || '''402''' || 38,11% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 30 || align=left|[[Ficheru:600px Arancione e Nero (Strisce).PNG|20px]] '''[[Ferrobádminton]]''' || 16 || 16 || 459 || 138 || 117 || 204 || 739 || 873 || -134 || '''393''' || 38,56% || - || - || 1 || 1
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 31 || align=left|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px]] '''[[Club de Deportes Puerto Montt|Puerto Montt]]''' || 10 || 16 || 342 || 101 || 80 || 161 || 461 || 591 || -30 || '''380''' || 37,32% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 32 || align=left|[[Ficheru:600px Blu e Bianco3.png|20px]] '''[[Club Deportivo Provincial Osorno|Provincial Osorno]]''' || 9 || 11 || 277 || 69 || 78 || 130 || 328 || 471 || -143 || '''265''' || 34,29% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 33 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Strisce).svg|20px]] '''[[Club Deportivo Arturo Fernández Vial|Fernández Vial]]''' || 9 || 9 || 282 || 78 || 103 || 101 || 296 || 369 || -73 || '''259''' || 39,83% || - || - || - || -
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 34 || align=left|[[Ficheru:600px Arancione e Nero (Strisce).PNG|20px]] '''[[Club de Deportes Badminton|Badminton]]''' || 17 || 17 || 295 || 81 || 63 || 151 || 624 || 793 || -169 || '''224''' || 34,57% || - || - || 2 || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 35 || align=left|[[Ficheru:600px Celeste e Blu.png|20px]] '''[[Club de Deportes Aviación|Aviación]]''' || 7 || 7 || 238 || 72 || 73 || 93 || 308 || 378 || -70 || '''217''' || 40,47% || - || - || - || -
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 36 || align=left|[[Ficheru:600px_Blu_e_Azzurro.png|20px]] '''[[Club Deportivo San Marcos de Arica|San Marcos de Arica]]''' || 7 || 9 || 217 || 64 || 61 || 92 || 255 || 307 || -52 || '''199''' || 38,86% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 37 || align=left|[[Ficheru:Bisection vertical White HEX-FF0000.svg|20px]] '''[[Club de Deportes Regional Atacama|Regional Atacama]]''' || 6 || 6 || 188 || 51 || 48 || 89 || 227 || 337 || -110 || '''164''' || 35,63% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 38 || align=left|[[Ficheru:600px vertical stripes Blue HEX-0E3193 Red HEX-FF0000.svg|20px]] '''[[Club Deportivo Social y Cultural Iberia|Iberia]]''' || 9 || 9 || 228 || 55 || 47 || 126 || 380 || 529 || -149 || '''157''' || 30,99% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 39 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Blu.png|20px]] '''[[Club de Deportes Melipilla|Melipilla]]''' || 4 || 7 || 145 || 37 || 33 || 75 || 149 || 246 || -97 || '''138''' || 33,10% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 40 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso (Strisce).png|20px]]'''[[Santiago National Football Club|Santiago National]]''' || 10 || 10 || 187 || 44 || 26 || 117 || 348 || 575 || -227 ||'''114''' || 28,16% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 41 || align=left|[[Ficheru:600px Verde e Bianco (Strisce)2.png|20px]] '''[[Club Deportivo Tresandín de Los Andes|Tresandín]]''' || 3 || 3 || 68 || 21 || 21 || 26 || 97 || 97 || 0 ||'''63''' || 41,17% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9&quot;
| 42 || align=left|[[Ficheru:Verde Flag.png|20px]] '''[[Club de Deportes Ovalle|Deportes Ovalle]]''' || 2 || 2 || 68 || 18 || 21 || 29 || 88 || 100 || -12 ||'''57''' || 36,76% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#87CEEB
| 43 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco con diagonale Rossa.png|20px]] '''[[Club de Deportes Provincial Curicó Unido|Curicó Unido]]''' || 2 || 3 || 49 || 15 || 10 || 24 || 45 || 71 || -26 || '''54''' || 37,41% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 44 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso a bande orizzontali.png|20px]] '''[[Club de Deportes Valdivia|Valdivia]]''' || 2 || 2 || 60 || 13 || 17 || 30 || 61 || 111 || -50 ||'''43''' || 31,11% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 45 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Nero (Strisce).svg|20px]]'''[[Juventus F.C. (Chile)|Santiago National Juventus]]''' || 1 || 1 || 36 || 14 || 10 || 12 || 73 || 79 || -6 ||'''38''' || 48,14% || - || - || 1 || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 46 || align=left|[[Ficheru:Bfc2013.png|20px]] '''[[Athletic Club Barnechea|Barnechea]]''' || 1 || 2 || 34 || 8 || 4 || 22 || 29 || 66 || -37 ||'''28''' || 27,45% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 47 || align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Nero.png|20px]] '''[[Club de Deporte Santiago|Santiago]]''' || 2 || 2 || 21 || 6 || 4 || 11 || 55 || 63 || -8 ||'''16''' || 34,92% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 48 || align=left|[[Ficheru:600px Blu e Nero.png|20px]] '''[[Morning Star Sport Club|Morning Star]]''' || 2 || 2 || 18 || 2 || 3 || 13 || 31 || 87 || -57 ||'''7''' || 16,66% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 49 || align=left|[[Ficheru:600px Azzurro.png|20px]] '''[[Carlos Walker Martínez Football Club|Carlos Walker]]''' || 1 || 1 || 11 || 3 || 0 || 8 || 21 || 40 || -19 || '''6''' || 27,27% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#FFF0C9
| 50 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Strisce).svg|20px]] '''[[Club de Deportes Ferroviarios de Chile|Ferroviarios]]''' || 1 || 1 || 11 || 2 || 1 || 8 || 22 || 35 || -13 || '''5''' || 21,21% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 51 || align=left|[[Ficheru:600px Nero e Rosso.png|20px]] '''[[Deportivo Alemán]]''' || 1 || 1 || 11 || 2 || 1 || 8 || 15 || 42 || -27 ||'''5''' || 21,21% || - || - || - || -
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#CDCDCD&quot;
| 52 || align=left|[[Ficheru:600px Nero.svg|20px]] '''[[Club Metropolitano|Metropolitano]]''' || 1 || 1 || 9 || 0 || 1 || 8 || 14 || 42 || -28 ||'''1''' || 3,7% || - || - || - || -
|-|}

{| bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;background:#87CEEB&quot; width=&quot;20&quot; |
| bgcolor=&quot;#ffffff&quot; align=&quot;left&quot; | En Primer División 2018
|-
| style=&quot;background:#FFF0C9&quot; width=&quot;20&quot; |
| bgcolor=&quot;#ffffff&quot; align=&quot;left&quot; | N'otres divisiones
|-
| style=&quot;background:#CDCDCD&quot; width=&quot;20&quot; |
| bgcolor=&quot;#ffffff&quot; align=&quot;left&quot; | Desapaecíu
|}

&lt;/center&gt;
:'''Notes''':&lt;div style=&quot;font-size:90%;&quot;&gt;&lt;small&gt;
:* A cuntar de 1995, el ganador llogra 3 puntos.
:* Esta tabla solo contién los resultaos de les feches regulares de cada campeonatu ensin cuntar los torneos de Copa Chile, Pre-liguillas de copa Libertadores, liguillas de descensu y partíos de Play offs.
:* Los segundos llugares defínense d'alcuerdu a la modalidá de tornéu de cada añu. En torneos añales correspuende al subcampeón de la tabla xeneral, en torneos curtios con Play-offs correspuende al perdedor de la final pol títulu.
:* Los terceros llugares defínense d'alcuerdu a la modalidá de tornéu añales y torneos curtios ensin play-offs y correspuende al tercer allugamientu de la tabla.
:* Los cuartos llugares defínense d'alcuerdu a la modalidá de tornéu añales y torneos curtios ensin play-offs correspuende al cuartu allugamientu de la tabla.
:* En 1936 los clubes Santiago National y Morning Star alcuerden la so fusión, naciendo'l club Santiago Morning que les sos estadístiques son ayenes a los sos clubes fundadores.
:* En 1950 los equipos de Bádminton y Ferroviarios fúndense creando'l club Ferrobádminton, que la so historia y estadístiques son dafechu ayenes a los sos clubes fundadores.
:* La puntuación del actual Club de Deportes Temuco sadp foi rexistrada por Rsssf separáu de la puntuación de Club de Deportes Green Cross antes de fundise (1995); anque oficialmente'l club actual nun s'eslleió y caltién la fecha de fundación más antigua correspondiente a la fundación de Green Cross antes de la fusión, de tar xuntos el club tendría '''1488''' puntos y taría nel llugar númberu '''12''', enriba de Rangers).&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;

== Torneos de Play Offs (2002 - 2012) ==
{{AP|Finales de los Playoffs Chilenos}}
Ente los años [[2002]] y [[2012]] el campeón del fútbol chileno definir por aciu el sistema de campeonatu de &quot;Play Offs&quot; (partíu d'ida y vuelta). Un total de 24 equipos participaron en dalgún de los sos 16 torneos. L'equipu más ganador foi [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
quien ostenta 6 títulos so esta modalidá, siguíu d'[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] con cinco y tres títulos, respeutivamente.

{| align=center width=20% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%; text-align: left;&quot;
|-align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;
!colspan=2|Lleenda
|-
| C || [[Campeón]].
|-
| F ||Final.
|-
| S/F || Semi Final.
|-
| 1/4 || Cuartos de Final.
|-
| 1/8 || Octavos de Final.
|-
| R.Y || Ronda d'Eliminación.
|-
| R || Repechaje.
|}

{| align=center width=94% border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 77%; text-align: left;&quot;
|- align=center bgcolor=#006699 style=&quot;color: white;&quot;
!width=3%|Nº
!width=9%|Equipu
!width=4%|`02(A)

!width=4%|`02(C)
!width=4%|`03(A)
!width=4%|`03(C)
!width=4%|`04(A)
!width=4%|`04(C)
!width=4%|`05(A)
!width=4%|`05(C)
!width=4%|`06(A)
!width=4%|`06(C)
!width=4%|`07(C)
!width=4%|`08(A)
!width=4%|`08(C)
!width=4%|`09(A)
!width=4%|`09(C)
!width=4%|`11(A)
!width=4%|`11(C)
!width=4%|`12(A)
!width=4%|`12(C)
!width=5%|Part.
!width=4%|Títulos

|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 1 ||[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] || S/F || '''C''' || F || F || 1/4 || S/F || 1/4 || 1/4 || '''C''' || '''C''' || '''C''' || F || '''C''' || || '''C''' || 1/4 || S/F|| S/F || S/F ||18|| 6
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 2 ||[[Club Universidad de Chile|O.de Chile]] || S/F || S/F || 1/8 || 1/8 || '''C''' || 1/4 || 1/4 || F || F || 1/4 || S/F || S/F || 1/4 || '''C''' || || '''C''' || '''C''' || '''C'''|| 1/4 ||18|| 5
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 3 ||[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] || 1/4 || S/F || '''C''' || '''C''' || F || '''C''' || 1/4 || 1/4 || 1/4 || S/F || 1/4 || 1/4 || S/F || || || || F || 1/4 || ||15|| 3
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 4 ||[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|U. Católica]] || '''C''' || F || 1/4 || 1/4 || || S/F || S/F || '''C''' || 1/4 || 1/4 || 1/4 || 1/4 || 1/4 || S/F || F || F || S/F ||1/4|| ||17|| 2
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 5 ||[[Club Unión Española|O. Española]] || || R.Y || 1/8 || 1/4 || 1/4 || F || '''C''' || || 1/4 || || || || || F || 1/4 || 1/4 || 1/4 || S/F || F ||13|| 1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 6 ||[[Everton de Viña del Mar|Everton]] || || || || || R || 1/4 || R || || || || || '''C''' || R || S/F || 1/4 || || || || ||7|| 1
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 8 ||[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] || R.Y || 1/4 || S/F || 1/8 || S/F || || S/F || 1/4 || S/F || || || || 1/4 || || || || || || '''C''' ||10|| 1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 7 ||[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] || || || 1/8 || 1/8 || R.Y || R.Y || || || 1/4 || F || S/F || 1/4 || || 1/4 || 1/4 || || 1/4 || || 1/4 ||12||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 9 ||[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|O. de Concepción]] || || || S/F || 1/4 || S/F || R.Y || || R || S/F || || F || || || || 1/4 || || || || ||8 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 10 ||[[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] || || 1/4 || 1/4 || S/F || || 1/4 || R || S/F || || || 1/4 || R || || || || || || || ||8 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 11 ||[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] || || || || || || || || || R || S/F || 1/4 || 1/4 || 1/4 || 1/4 || || S/F || || F || ||8 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 12 ||[[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] || F || R.Y || 1/8 || 1/8 || R.Y || || || || || || || || S/F || || || || || || S/F ||7 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 13 ||[[Coquimbo Unido]] || R.Y || R.Y || || || R.Y || R.Y || F || || || 1/4 || || || || || || || || || ||6 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 14 ||[[Club de Deporte Santiago Wanderers|S. Wanderers]] || 1/4 || 1/4 || 1/4 || S/F || S/F || || || || || R || || || || || || || || || ||6 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 15 ||[[Club Deportivo Palestino|Palestino]] || 1/4 || R.Y || || 1/4 || || || || || || || || || F || || || 1/4 || || || 1/4 ||6 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 16 ||[[Club de Deportes Puerto Montt|Dep. Puerto Montt]] || || || 1/4 || R.Y || R || R || || || || 1/4 || || || || || || || || || ||5 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 17 ||[[Club Deportivo Unión San Felipe|O. San Felipe]] || R.Y || || R.Y || || R.Y || R.Y || || || || || || || || || || 1/4 || || || ||5 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 18 ||[[Club de Deportes La Sele|Deportes La Serena]] || || || || || || || || S/F || R || || || || || || S/F || || 1/4 || || ||4 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 19 ||[[Club de Deporte Santiago Morning|S. Morning]] || R.Y || || || || || || || || || || || || || 1/4 || S/F || || || || ||3 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 20 ||[[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]] || 1/4 || || || || 1/4 || 1/4 || || || || || || || || || || || || || ||3 ||
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
| 21 ||[[Club Deportes Concepción|Dep. Concepción]] || || 1/4 || || || || || 1/4 || R || || || || || || || || || || || ||3 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 22 ||[[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]] || || || || || || || || || || || || || || || || S/F || 1/4 || 1/4|| ||3 ||
|- align=center bgcolor=#DOE7FF
| 23 ||[[Deportivo Ñublense|Nublense]] || || || || || || || || || || || R || S/F || || || || || || || || 2 ||
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
| 24 ||[[Club de Deportes Iquique|Deportes Iquique]] || || || || || || || || || || || || || || 1/4 || || || || 1/4 || 1/4 ||3 ||
|}

* '''Notes'''
** Por cuenta de la [[Copa América 2007]] el campeón del [[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|Apertura 2007]] definir ensin playoffs.
** Primeramente'l tornéu [[2010]] taba estremáu en Tornéu d'Apertura y Tornéu de Clausura, sicasí debíu al [[Terremotu de Chile de 2010]] el tornéu paso a ser añal.

== Tabla histórica de Playoffs ==
Tabla histórica de playoffs, iguada con datos de [http://www.rsssf.com/ RSSSF] abarca dende'l tornéu d'Apertura de la temporada [[Temporada 2002 del fútbol chileno|2002]] hasta'l tornéu de Clausura de la temporada [[Temporada 2012 del fútbol chileno|2012]] del fútbol chileno.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:100%;&quot;
|-
! Pos.
! width=23%|Equipu
! PO.X
! P.X
! P.G.
! P.E.
! P.P.
! G.F.
! G.C.
! Dif
! Puntos
! '''Títulos'''
! 2º
|- style=&quot;background:#ffc;&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| 1 ||align=left|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px]] '''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]''' || 18 || 94 || 52 || 23 || 19 || 201 || 128 || 73 || '''179''' || 6 || 3
|- align=&quot;center&quot;
| 2 ||align=left|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px]] '''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]''' || 18 || 81 || 37 || 18 || 26 || 143 || 112 || 31 || '''129''' || 5 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| 3 ||align=left|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px]] '''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]''' || 15 || 72 || 33 || 21 || 18 || 137 || 104 || 33 || '''120''' || 3 || 2
|- align=&quot;center&quot;
| 4 ||align=left|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]''' || 17 || 73 || 31 || 23 || 19 || 126 || 95 || 31 || '''116''' || 2 || 3
|- align=&quot;center&quot;
| 5 ||align=left|[[Ficheru:600px Rosso e Giallo.png|20px]] '''[[Unión Española]]''' || 13 || 51 || 16 || 17 || 18 || 71 || 76 || -5 || '''65''' || 1 || 3
|- align=&quot;center&quot;
| 6 ||align=left|[[Ficheru:600px Nero e Azzurro (Strisce)2.png|20px]] '''[[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]]''' || 10 || 38 || 14 || 11 || 13 || 61 || 61 || 0 || '''53''' || 1 || -
|- align=&quot;center&quot;
| 7 ||align=left|[[Ficheru:600px Verde Rosso Bianco Verde.png|20px]] '''[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]]''' || 12 || 31 || 11 || 4 || 16 || 47 || 63 || -16 || '''37''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 8 ||align=left|[[Ficheru:Universidad de Concepcion 2.GIF|20px]] '''[[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]]''' || 8 || 30 || 9 || 6 || 15 || 51 || 52 || -1 || '''33''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 9 ||align=left|[[Ficheru:600px Nero e Rosso (Strisce).png|20px]] '''[[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]]''' || 7 || 25 || 6 || 12 || 7 || 31 || 39 || -8 || '''30''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 10 ||align=left|[[Ficheru:600px Arancione e Bianco.png|20px]] '''[[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]]''' || 8 || 26 || 8 || 5 || 13 || 42 || 59 || -17 || '''29''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 11 ||align=left|[[Ficheru:600px Blu con striscia Gialla.png|20px]] '''[[Everton de Viña del Mar|Everton]]''' || 7 || 20 || 8 || 3 || 9 || 29 || 33 || -4 || '''27''' || 1 || -
|- align=&quot;center&quot;
| 12 ||align=left|[[Ficheru:600px Celeste.png|20px]] '''[[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]]''' || 8 || 23 || 7 || 6 || 10 || 31 || 47 || -16 || '''27''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 13 ||align=left|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px]] '''[[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]]''' || 6 || 26 || 6 || 8 || 12 || 35 || 44 || -9 || '''26''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 14 ||align=left|[[Ficheru:Flag of Palestine (3-2).svg|20px]] '''[[Club Deportivo Palestino|Palestino]]''' || 6 || 20 || 2 || 12 || 6 || 22 || 29 || -7 || '''18''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 15 ||align=left|[[Ficheru:600px Nero e Giallo (Quadrati).png|20px]] '''[[Coquimbo Unido]]''' || 6 || 17 || 3 || 6 || 8 || 16 || 28 || -12 || '''15''' || - || 1
|- align=&quot;center&quot;
| 16 ||align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Verde (Strisce orizzontale).png|20px]] '''[[Club de Deportes Temuco|Temuco]]''' || 3 || 12 || 2 || 4 || 6 || 15 || 22 || -7 || '''10''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 17 ||align=left|[[Ficheru:600px Bianco e Rosso (biline).png|20px]] '''[[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]]''' || 5 || 10 || 2 || 3 || 5 || 12 || 22 || -10 || '''9''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 18 ||align=left|[[Ficheru:600px Granato.png|20px]] '''[[Club de Deportes La Serena|La Serena]]''' || 4 || 11 || 1 || 5 || 5 || 15 || 25 || -10 || '''8''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 19 ||align=left|[[Ficheru:Flag red HEX-CE2931.svg|20px]] '''[[Deportivo Ñublense|Ñublense]]''' || 2 || 5 || 2 || 1 || 2 || 5 || 6 || -1 || '''7''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 20 ||align=left|[[Ficheru:Calera.png|20px]] '''[[Deportes Unión La Calera|Unión La Calera]]''' || 3 || 8 || 2 || 1 || 5 || 8 || 11 || -3 || '''7''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 21 ||align=left|'''[[Ficheru:Viola.svg|20px]] [[Club Deportes Concepción|Concepción]]''' || 3 || 8 || 2 || 0 || 6 || 13 || 23 || -10 || '''6''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 22 ||align=left|[[Ficheru:600px Verde e Bianco.svg|20px]] '''[[Club de Deportes Puerto Montt|Puerto Montt]]''' || 5 || 9 || 1 || 1 || 7 || 9 || 18 || -9 || '''4''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 23 ||align=left|[[Ficheru:Sports flag icons - White with narrow black V.svg|20px]] '''[[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]]''' || 3 || 8 || 1 || 0 || 7 || 11 || 30 || -19 || '''3''' || - || -
|- align=&quot;center&quot;
| 24 ||align=left|[[Ficheru:600px Celeste e Nero.png|20px]] '''[[Club de Deportes Iquique|Iquique]]''' || 3 || 6 || 0 || 2 || 4 || 7 || 11 || -4 || '''2''' || - || -
|}
{| bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;text-align:center;&quot;
|-
|}
&lt;small&gt;PO.X: Playoffs xugaos.&lt;br /&gt;
P.X: Partíos xugaos.&lt;/small&gt;

== Participación en torneos internacionales ==
{{AP|Clubes chilenos en torneos internacionales}}
Tres equipos chilenos llograron ganar torneos internacionales oficiales (ordenaos por orde cronolóxicu): [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] (campeón de la [[Copa Libertadores 1991]], la [[Recopa Suramericana 1992]]), [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] (campeón de la [[Copa Interamericana 1994]]) y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] (campeón de la [[Copa Suramericana 2011]]).
&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} width=50% style=&quot;color:black;&quot;
|- align=center style=&quot;background: #f9f9f9;
! width=25%|Equipu
!width=25%|Campeón internacional
! width=25%|Subcampeón internacional
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
|'''[[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]'''
|2
|2
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|'''[[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]'''
|2
|2
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
|'''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]'''
|1
|1
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|'''[[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]'''
|0
|2
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
|'''[[Unión Española]]'''
|0
|1
|}
&lt;/center&gt;

* '''Notes'''
** El derechu a apostar la [[Copa Interamericana 1994]] per parte d'[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] foi por cuenta de que São Paulo (campeón de la [[Copa Libertadores 1993]]) arrenunció de dichu derechu. Poro, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] asistió como subcampeón de la [[Copa Libertadores 1993]].

=== Torneos internacionales non oficiales ===
Hasta [[1960]] nun esistíen los títulos internacionales oficiales a nivel de clubes. Esti fechu foi determináu pola [[Confederación Suramericana de Fútbol]].&lt;ref&gt;[https://www.futbol.com.uy/Deportes/Conmebol-confirmo-que-los-titulos-de-clubes-son-oficiales-dende-1960-uc281569 Futbol.com Uruguái Consultáu'l 18 de setiembre de 2018.]&lt;/ref&gt; Antes de dichu añu, dos equipos chilenos ganaron torneos internacionales non oficiales. En [[1949]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]] trunfó na [[Copa del Pacíficu (clubes)|Copa del Pacíficu]], campeonatu qu'axuntó a clubes d'[[Ecuador]], [[Perú]] y [[Chile]]. Un añu más tarde, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] consagróse campeón del [[Tornéu Internacional de Pascua]], entamáu pola [[Federación Catalana de Fútbol|Federación Catalana]].&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://hemeroteca.lavanguardia.es/preview/1950/03/30/pagina-13/32817735/pdf.html |títulu=Hemeroteca dixital diariu La Vanguardia (España), 30 de marzu de 1950, páxina 13. Consultáu'l 4 de febreru de 2010. |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20100504160317/http://hemeroteca.lavanguardia.es/preview/1950/03/30/pagina-13/32817735/pdf.html |fechaarchivu=2010-05-04 }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| {{tablaguapa}} width=50% style=&quot;color:black;&quot;
|- align=center style=&quot;background: #f9f9f9;
! width=25%|Equipu
!width=25%|Campeón internacional
! width=25%|Subcampeón internacional
|- align=center bgcolor=#F5FAFF
|'''[[Deportes Magallanes|Magallanes]]'''
|1
|0
|- align=center bgcolor=#D0e7FF
|'''[[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]'''
|1
|0
|}
&lt;/center&gt;

== Clásicos de primer División del Fútbol Chileno ==
{{AP|Clásicos de fútbol de Chile}}

=== Otros equipos destacaos ===
{{Imaxe múltiple |
 posición_tabla = right
 | direición = vertical
 | anchu = 160
 | testu = Oldee | posición_texto = |
 | semeya1 = Clasico1938.JPG
 | semeya2 = UC 5 -0 U de Chile Tercer gol de Montuori.png
 | testu = Los principales clásicos del futbol Chilenu rexunten esencialmente a los equipos de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], [[Santiago Wanderers]] y [[Everton de Viña del Mar]].}}

Dende la llegada del fútbol a Chile y la fundación d'instituciones deportives, diversos equipos de Santiago como de rexones, enfrentáronse ente sigo, dando pasu a los partíos ''&quot;clásicos&quot;'' del fútbol Chileno, destacar ente ellos:

El principal partíu de [[fútbol]] en Chile ye conocíu popularmente como'l '''[[Clásicu del fútbol chileno]]''' (o '''''&quot;Superclásico&quot;'''''), alcuentru qu'enfrenta a los dos equipos más populares y gallardoniaos a nivel llocal tocantes a títulos de primer División, estos son: [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] qu'en xunto suman 50 títulos. El primer partíu apostáu profesionalmente ente dambos equipos data de 1938 y significó el primer trunfu pa la escuadra &quot;popular&quot;, la &quot;O&quot; sicasí ganó per primer vegada en 1939.

Unu de los clásicos más importantes del [[fútbol]] Chilenu ye'l denomináu '''[[Clásicu Universitariu]]''' partíu nel cual enfréntense los clubes representativos de les dos cases d'estudiu cimeru más importantes del país, estos son: la [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] y la [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] qu'en xunto suman 30 títulos. Esti clásicu magar s'empecipió a fines de la década de 1930, tien un precedente amateur que data de 1909 y na cual resultó un empate a 1 gol. La rivalidá ente &quot;''cruzados''&quot; y &quot;azules&quot; consolidar na década de 1960 nel marcu de les fiestes universitaries periodu en que dambos equipos apuesten 5 finales per aquellos años.

El '''[[Clásicu de Buenos Aires]] [[Santiago Wanderers|Caturros]] y [[Everton de Viña|Ruleteros]]''' (Clásicu de la Rexón de Valparaíso o Clásicu de la V Rexón) ye como se conoz a unu de los alcuentros más tradicionales del fútbol chileno qu'enfrenta a los dos equipos más importantes y populares de la Rexón de Valparaíso, [[Everton de Viña del Mar|Everton]] de [[Viña del Mar]] y [[Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]] , que de la mesma son dos de los clubes más antiguos del país.[1] Diversos son los factores que faen andar a la tema a dambos clubes,[2] ente ellos la eterna rivalidá ente les ciudaes de Viña del Mar y Valparaíso.

El clásicu '''[[Clásicu Colo-Colo - Universidad Católica|Albo-Cruzado]]''' enfrenta a los equipos de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], partíu qu'apuesten dende 1939 y onde &quot;Colo-Colo&quot; tien una cimera numbérica con respectu al cuadru de la &quot;franxa&quot;.

Otru clásicu importante del fútbol chileno ye'l '''[[Clásicu Colo-Colo - Cobreloa]]''', que naz en 1978 nel primer partíu en primer división de [[Cobreloa]] en [[Calama]], con trunfu pa los locales por 4 a 2. La rivalidá creció entá más na década de los 80, cuando dambos equipos engarraben palmo a palmo los títulos (sacante en 1980, 1984 y 1987). Cobreloa foi cimeru a [[Colo-Colo]] en cuatro ocasiones (1982, 1992, 2003 A., 2003 C.) y Colo-Colo superó a Cobreloa na mesma cantidá de campeonatos (1979, 1981, 1983 y 1993). Amás el cuadru nortino ye l'únicu a nivel nacional sobre'l cual los albos nun tienen supremacía, con 34 trunfos pa cada unu, y 28 empates. Otru datu interesante ye que [[Cobreloa]] ye l'únicu equipu en ser campeón nel [[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]] al vencer por 2-1 a [[Colo-Colo]] na final del [[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|Tornéu de Clausura 2003]].

Otru clásicu importante del fútbol nacional ye'l denomináu '''[[Clásicu de colonies]]''' que ye apostáu de manera tripartita ente [[Audax Italiano]], [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] y [[Unión Española]], clubes representantes de les colonies [[Inmigración italiana en Chile|italiana]], [[Palestinos en Chile|palestina]] y [[Inmigración española en Chile|española]] aniciada en Chile. A lo llargo de la historia de primer división estos trés clubes, ocuparon en munches ocasiones, un sitial protagónico nel intre de les definición de campeonatos.

== Información adicional y récores ==

=== Campeones consecutivos ===
{| {{tablaguapa}} style=&quot;width:80%; font-size:90%&quot;
!colspan=4|&lt;big&gt;Tetracampeonatos&lt;/big&gt;
|-
!width=100px|Campeonatos
!| Club
!| Vegaes
!| Años campeón
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|&lt;center&gt;1
|[[Tornéu Apertura 2006 (Chile)|A-2006]], [[Tornéu Clausura 2006 (Chile)|C-2006]], [[Tornéu Apertura 2007 (Chile)|A-2007]], [[Tornéu Clausura 2007 (Chile)|C-2007]]
|}

{| {{tablaguapa}} style=&quot;width:80%; font-size:90%&quot;
!colspan=4|&lt;big&gt;Tricampeonatos&lt;/big&gt;
|-
!width=100px|Campeonatos
!| Club
!| Vegaes
!| Años campeón
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:600px Bianco e Celeste (Strisce).png|20px|cantu]] [[Deportes Magallanes|Magallanes]]
|&lt;center&gt;1
|[[Primer División de Chile 1933|1933]], [[Primer División de Chile 1934|1934]], [[Primer División de Chile 1935|1935]]
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|&lt;center&gt;1
|[[Primer División de Chile 1989|1989]], [[Primer División de Chile 1990|1990]], [[Primer División de Chile 1991|1991]] 
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|&lt;center&gt;1
|[[Tornéu Apertura 2011 (Chile)|A-2011]], [[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|C-2011]], [[Tornéu Apertura 2012 (Chile)|A-2012]]
|}

{| {{tablaguapa}} style=&quot;width:80%; font-size:90%&quot;
!colspan=4|&lt;big&gt;Bicampeonatos&lt;/big&gt;
|-
!width=100px|Campeonatos
!| Club
!| Vegaes
!| Años campeón
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:UdeChileLogo.png|20px|cantu]] [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]]
|&lt;center&gt;3
| [[Primer División de Chile 1964|1964]], [[Primer División de Chile 1965|1965]] - [[Primer División de Chile 1994|1994]], [[Primer División de Chile 1995|1995]] - [[Primer División de Chile 1999|1999]], [[Primer División de Chile 2000|2000]] 
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:Bianco e Nero.svg|20px|cantu]] [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]
|&lt;center&gt;1
|[[Tornéu Clausura 1997 (Chile)|C-1997]], [[Primer División de Chile 1998|1998]] 
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:COBRELOALOGO2.png|20px|cantu]] [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]]
|&lt;center&gt;1
|[[Tornéu Apertura 2003 (Chile)|A-2003]], [[Tornéu Clausura 2003 (Chile)|C-2003]]
|-
|[[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]] [[Ficheru:Crystal Clear action bookmark.png|15px]]
|[[Ficheru:Partial_view_of_Universidad_Católica_logo.jpg|20px|cantu]] [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]
|&lt;center&gt;1
|[[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|C-2016]], [[Tornéu Apertura 2016 (Chile)|A-2016]]
|}

=== Campeones ===
* Con un total de 32 [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ye l'equipu con más títulos de primer División en Chile, síguenlu [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] con 18, [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] con 12, [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] con 8 y [[Unión Española]] con 7.
* [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ye l'únicu cuadru que se proclamó &quot;tetracampeón&quot; de primer División (Apertura [[2006]], Clausura [[2006]], Apertura [[2007]] y Clausura [[2007]]).
* [[Deportes Magallanes|Magallanes]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] son los únicos cuadros que se convirtieron en &quot;tricampeón&quot; de primer División. Los &quot;Carabeleros&quot; llograr nes temporaes de [[1933]], [[1934]] y [[1935]]; los &quot;Albos&quot;, nos torneos de [[1989]], [[1990]] y [[1991]]; y los &quot;Azules&quot;, nos torneos d'Apertura [[2011]], Clausura [[2011]] y Apertura [[2012]].
* [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] y [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] son les úniques escuadres que s'alzaron como ''bicampeón'' de primer División. El &quot;Románticu Viaxeru&quot; llogró trés bicampeonatos, consiguíos nes temporaes [[1964]]-[[1965]], [[1994]]-[[1995]] y [[1999]]-[[2000]]; el &quot;Cacique&quot;, consiguir na Clausura [[1997]] y na temporada de [[1998]]; los &quot;Loínos&quot;, nos torneos d'Apertura [[2003]] y Clausura [[2003]]; y los &quot;''cruzados''&quot;, nos torneos de Clausura [[2016]] y Apertura [[2016]].
* [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] en [[2016]] foi'l primer equipu en titulase ''bicampeón'' y ganar la [[Supercopa de Chile]] nel mesmu añu calendariu.
* [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] ye l'equipu de rexones con más títulos en Primer División, con un total de 8 nel so haber.
* [[Everton de Viña del Mar|Everton]] foi'l primer equipu de rexones en titulase campeón (1950).
* [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] ye l'últimu equipu de rexones, hasta la fecha, en titulase campeón (Clausura 2015).
* [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] ye l'únicu equipu en ser campeón ensin xugar un solu partíu nel so estadiu.
* [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] titulóse campeón en [[1974]] y Clausura 2012, siendo l'equipu que lu hai llográu, naquel momentu teniendo la localía más austral del país.&lt;ref&gt;Nota: Al club la prensa equivocadamente lo categoriza como un club del sur de Chile, cuando téunicamente pertenez a la [[Zona Central de Chile]] una y bones el sur empieza na Araucanía y últimamente inclúi solo a la provincia de Lebu na rexón del Bíu-Bíu.&lt;/ref&gt;
* [[Club de Deportes Temuco|Temuco]] ye l'únicu club qu'anicia nel sur del país qu'ostenta un títulu de primer división (reconocíu pola [[ANFP]]), anque lo ganó faciendo de llocal na capital unu de los sos fusionantes; el [[Green Cross]].
* Los planteles más amenorgaos d'un equipu campeón fueron los d'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] en [[1936]] y d'[[Unión Española]] en [[1943]], con solu 15 xugadores.&lt;ref&gt;Llibru &quot;La historia de los campeones, 1933 - 1991&quot; d'[[Edgardo Marín]]. Rexistro Propiedá Intelectual N° 63.642 de 1988.&lt;/ref&gt;

=== Rendimientos ===
* El mayor invictu de partíos en Primer División tener [[Club Deportivo Palestino|Palestino]], con 44 partíos (34 ganaos y 10 empates), dende la 16º fecha del campeonatu de [[1977]] hasta la 22º fecha del tornéu [[1978]], añu en que se titula campeón, mesmu equipu que llegaría a semifinales de la Copa Libertadores con figures de la talla d'[[Óscar Fabbiani]], [[Manuel Araya]], [[Elías Figueroa]], etc.
* El récor de partíos invictu considerando una mesma edición del tornéu nacional de primer División ostentar [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], mientres el campeonatu nacional [[1999]], l'invictu duró 33 partíos, dende la 3º fecha de la etapa inicial hasta la 5º fecha del octagonal o liguilla pol campeonatu.
* [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] ye'l club con más trunfos consecutivos en Primer División con un total de 16 ente les temporaes de 1963 y 1964.
* [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] ye l'equipu col mayor invictu de llocal en Primer División con un total de 91 alcuentros ensin conocer la derrota, apostaos en Calama, ente los años 1980 y 1985. [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] terminó con esa racha.
* El meyor entamu de campeonatu tener [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] nel [[Tornéu Clausura 2011 (Chile)|Clausura 2011]], llogrando 9 victories n'igual cantidá de partíos xugaos.
* [[Deportes Magallanes|Magallanes]] mientres el campeonatu de [[1934]] coronóse campeón invictu en torneos llargos col meyor rendimientu na historia del fútbol chileno con un total de 95,5% final, onde xugó 11 partíos, ganando 10 y empatando solo unu.
* [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] ye'l campeón con meyor rendimientu en torneos curtios con un 86,3%, llográu nel [[Tornéu Apertura 2014 (Chile)|Apertura 2014]]. Naquella instancia xugó 17 partíos, ganando 14, empatando 2 y perdiendo 1.
* [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] coronóse campeón col rendimientu más baxu (60,2%) en torneos llargos, este foi algamando na temporada de [[1970]], xugando 39 partíos, ganando 19, empatando 9 y perdiendo 11.
* [[Deportes Magallanes|Magallanes]] y [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] son les úniques escuadres que fueron campeones invictos. Los &quot;Carabeleros&quot; llograr na temporada de [[1934]] y el conxuntu &quot;Albu&quot; consiguió esta fazaña mientres los torneos de [[1937]] y [[1941]].
* [[Universidá de Chile]] ye l'equipu campeón cola mayor cantidá de goles realizada mientres una temporada, esta foi en [[1962]] con una increíble cantidá de 105 dianes a favor. Pela so parte [[Deportes Magallanes|Magallanes]] ye'l conxuntu con menos goles recibíos nel historial con un total de 8, situación asocedíu mientres el llogru de la so primer estrella.
* Con un 49% de rendimientu nel [[Tornéu Apertura 2005 (Chile)|Apertura 2005]], Unión Española ye l'equipu que salió campeón con peor rendimientu na historia d'un campeonatu nacional. Síguen-y el Huachipato del [[Tornéu Clausura 2012 (Chile)|Clausura 2012]] con un 52% d'eficacia; y Universidá de Chile y Cobreloa del añu 2004 con un 53% de rendimientu nos sos respeutivos campeonatos ([[Tornéu Apertura 2004 (Chile)|Apertura 2004]] y [[Tornéu Clausura 2004 (Chile)|Clausura 2004]]).

=== Equipos ===
[[Ficheru:Santiago Wanderers en 1904.jpg|miniaturadeimagen|250px|Fundáu en [[1892]] el [[Club de Deporte Santiago Wanderers|club Santiago Wanderers]] de [[Valparaíso]], ye l'equipu más antiguu en participar en Primer División, campeón en [[1958]], [[1968]] y [[2001]].]]
* [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ye l'únicu club que nun baxó dende la Primer División a la Primera B.
* Coles mesmes, [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ye l'únicu cuadru qu'apostó los 101 torneos xugaos en Primer División.
* [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] foi'l primer equipu de rexones n'incorporase a Primer División ([[1937]]).
* [[Unión Española]], fundáu'l [[18 de mayu]] de [[1897]] ({{edá|18|5|1897}}), ye l'equipu más antiguu na [[Temporada 2018 del fútbol chileno|temporada 2018]].
* [[Club Deportivo Universidad de Concepción (fútbol)|Universidá de Concepción]], fundáu'l [[8 d'agostu]] de [[1994]] ({{edá|8|8|1994}}), ye l'equipu más nuevu na [[Temporada 2018 del fútbol chileno|temporada 2018]].
* [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] ({{edá|15|8|1892}}), [[Deportes Magallanes|Magallanes]] ({{edá|27|10|1897}}), [[Unión Española]] ({{edá|18|5|1897}}), [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] ({{edá|2|11|1902}}), [[Club Deportivo Arturo Fernández Vial|Fernández Vial]] ({{edá|15|6|1903}}), [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] ({{edá|16|10|1903}}), [[Club Deportivo Tresandín de Los Andes|Tresandín]] ({{edá|27|4|1906}}), [[Everton de Viña del Mar|Everton]] ({{edá|24|06|1909}}), [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] ({{edá|30|11|1910}}), [[Club de Deportes Ferroviarios de Chile|Ferroviarios]] ({{edá|14|07|1916}}), [[Club Deportivo Ñublense|Ñublense]] ({{edá|20|08|1916}}) y [[Deportes Temuco]] ({{edá|27|06|1916}}) son los únicos clubes [[centenarios]] esistentes hasta la fecha que xugaron a lo menos una temporada na Primer División.
* Pa la [[Temporada 2018 del fútbol chileno|temporada 2018]] los clubes centenarios que xueguen en primer división son: [[Unión Española]], [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], [[Everton de Viña del Mar|Everton]] y [[Deportes Temuco]].
* Otros clubes centenarios que xugaron en primer división son: [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] ({{edá|12|07|1912}}) desapaecíu en 1973, [[Club de Deportes Green Cross|Green Cross]] ({{edá|27|06|1916}}) desapaecíu en 1965 pa fundar Deportes Temuco, como tamién [[Morning Star Sport Club|Morning Star]]({{edá|02|04|1907}}) y [[Club de Deporte Santiago|Deportes Santiago]] ({{edá|16|10|1903}}) y que xuntos dieron vida a [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]].
* [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]] ye l'únicu equipu chilenu que llogró'l campeonatu de Segunda División (1970) y al añu siguiente, el campeonatu de primer División (1971).
* [[Club Deportivo Universidad Católica|Universidad Católica]] foi l'únicu equipu chilenu que baxó (1955) a la temporada siguiente de ser campeón (1954).
* [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ye'l cuadru que más apurrió xugadores a la Seleición Chilena con un total averáu de 140 xugadores, síguenlu [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], con 90 xugadores aproximao; [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], con 50 y otros equipos como [[Unión Española]], [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]], [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] y [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] con cerca de 40 futbolistes.

=== Goles ===
* Les 12 mayores goliaes na Primer División de Chile son:
** [[Unión Española]] '''14 - 1''' [[Morning Star Sport Club|Morning Star]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Deportes Magallanes|Magallanes]] '''14 - 1''' [[Santiago National]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Lota Schwager]] '''14 - 1''' [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] en [[Primer División de Chile 1978|1978]] (Rangers presentar cola serie Xuvenil)
** [[Deportes Magallanes|Magallanes]] '''11 - 0''' [[Morning Star Sport Club|Morning Star]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] '''10 - 0''' [[Regional Atacama]] en [[Primer División de Chile 1995|1995]]
** [[Unión Española]] '''10 - 1''' [[Green Cross]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] '''10 - 1''' [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] en [[Primer División de Chile 1994|1994]]
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''10 - 2''' [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] en [[Primer División de Chile 1938|1938]]
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''10 - 3''' [[Deportivo Alemán]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] '''9 - 0''' [[Regional Atacama]] en [[Primer División de Chile 1983|1983]]
** [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] '''9 - 0''' [[Club de Deportes Temuco|Deportes Temuco]] en [[Primer División de Chile 1998|1998]] (D.Temuco presentar cola serie Xuvenil)
** [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] '''9 - 1''' [[Deportes Magallanes|Magallanes]] en [[Primer División de Chile 1962|1962]]
** [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] '''8 - 1 ''' [[Everton de Viña del Mar|Everton]] en [[1994]]
** [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] '''8 - 1''' [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] en [[1994]]
** [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] '''8 - 1''' [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] en [[2016]]

* Los 5 empates con mayor númberos de goles en Primer División son:
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''6 - 6''' [[Deportes Magallanes|Magallanes]] en [[Primer División de Chile 1937|1937]]
** [[Club de Deporte Santiago|Santiago]] '''5 - 5''' [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] en [[Primer División de Chile 1935|1935]]
** [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] '''5 - 5''' [[Deportes Magallanes|Magallanes]] en [[Primer División de Chile 1953|1953]]
** [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] '''5 - 5''' [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] en [[Primer División de Chile 1962|1962]]
** [[Everton de Viña del Mar|Everton]] '''5 - 5''' [[Club de Deportes La Sele|Deportes La Serena]] nel [[Tornéu Clausura 2008 (Chile)|Clausura 2008]]

* Los partíos con más goles en Primer División son:
** [[Unión Española]] '''14 - 1''' [[Morning Star Sport Club|Morning Star]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Deportes Magallanes|Magallanes]] '''14 - 1''' [[Santiago National]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Lota Schwager]] '''14 - 1''' [[Club Social de Deportes Rangers|Rangers]] en [[Primer División de Chile 1978|1978]]
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''10 - 3''' [[Deportivo Alemán]] en [[Primer División de Chile 1934|1934]]
** [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] '''7 - 6''' [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] en [[Primer División de Chile 1938|1938]]
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''8 - 5''' [[Club Deportivo Social y Cultural Iberia|Iberia]] en [[Primer División de Chile 1946|1946]]
** [[Green Cross]] '''5 - 7''' [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] en [[Primer División de Chile 1939|1939]]
** [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] '''7 - 5''' [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] en [[Primer División de Chile 1950|1950]]
** [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] '''7 - 5''' [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] en [[Primer División de Chile 1961|1961]]
** [[Club de Deportes Badminton|Badminton]] '''10 - 2''' [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]] en [[Primer División de Chile 1938|1938]]

=== Goliadores ===
* [[Francisco Valdés Muñoz|Francisco Valdés]] ([[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Unión Española]], [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]], [[Club de Deportes Antofagasta|Deportes Antofagasta]]), ye'l máximu artilleru na historia del fútbol chileno, con un total de 215 goles consiguíos ente los añu 1960 y 1982. Síguenlu [[Pedro González Vera|Pedro González]] con 213 y [[Esteban Paredes]] con 209.
* [[Luis Hernán Álvarez]] ye'l máximu goliador nun tornéu añal, con 37 dianes na temporada de [[1963]] xugando para [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]. Permedió 1,12 goles per partíu, en 33 partíos xugaos.
* [[Esteban Paredes]] ye'l primer y únicu xugador en ser goliador en cinco torneos distintos: [[Goliadores del Tornéu Apertura 2009 (Chile)|Apertura 2009]], [[Goliadores del Tornéu Clausura 2011 (Chile)|Clausura 2011]], [[Goliadores del Tornéu Clausura 2014 (Chile)|Clausura 2014]], [[Goliadores del Tornéu Apertura 2014 (Chile)|Apertura 2014]] y [[Goliadores del Tornéu Clausura 2015 (Chile)|Clausura 2015]].
* [[Patriciu Galaz]] con [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] ye'l máximu goliador nun tornéu curtiu, convirtiendo 23 goles en 25 partíos apostaos mientres el Tornéu Apertura [[2004]], y si considérase'l Clausura superaría a [[Luis Hernán Álvarez]] a lo más goliador del fútbol chileno polos sos 42 goles na temporada [[2004]]. Permediu de 0,875 gol per partíu, en 48 partíos xugaos, 24 en cada tornéu. Naquella temporada foi escoyíu como'l Goliador del Mundu.
* L'uruguayu [[Carlos Aguiar]] tien rexistru del gol más rápidu de la historia de los Torneos Nacionales de primer División a los 7,3 segundos xugando para [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] contra [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] en [[2010]].
* [[Carlos Caszely]] ye l'únicu futbolista chilenu que foi'l máximu goliador de tres torneos llargos consecutivos nun mesmu equipu, Colo-Colo: [[1979]] con 20 goles, [[1980]] con 26 goles y [[1981]] con 20 goles.
* Dos son los estranxeros en ser máximu anotador de tres torneos llargos consecutivos: el paraguayu [[Eladio Zárate]] xugando para [[Unión Española]] los años 1967 (28 goles), 1968 (32 goles) y 1969 (22 goles) y l'arxentín [[Oscar Fabbiani]] xugando para [[Club Deportivo Palestino|Palestino]] los años 1976 (23 goles), 1977 (34 goles) y 1978 (35 goles).
* [[Rubén Martínez Núñez|Rubén Martínez]] ye l'únicu futbolista chilenu en salir goliador en tres torneos llargos consecutivos con dos equipos distintos: 25 goles con [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]] en [[1989]], 22 goles con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] en [[1990]] y 23 goles con Colo-Colo en [[1991]].
* Goliadores en torneos non consecutivos, fueron, en cuatro ocasiones, el paraguayu [[Eladio Zárate]] xugando para [[Unión Española]] en [[1967]], [[1968]], [[1969]] y [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] en [[1971]] y en tres ocasiones llograr [[Carlos Campos]] xugando para [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] nes temporaes de [[1961]], [[1962]] y [[1966]].
* [[Luka Tudor]] ye'l futbolista que más goles fixo nun partíu de primer División, con 7 goles nun partíu onde [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] venció 8 a 3 a [[Club de Deportes Antofagasta|Deportes Antofagasta]].
* [[Jaime Riveros]] ye'l xugador que convirtió más goles de manera consecutiva, fixo 21 goles en 15 partíos n'Apertura 2004 xugando por [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]].

=== Xugadores ===
[[Ficheru:Gino Yacopponi.jpg|miniaturadeimagen|100px| L'Italiano [[Gino Iacoponi]], primer xugador estranxeru en marcar un gol nel [[Primer División de Chile 1933|primer campeonatu de Chile de 1933]].]]
* [[Adolfo Nef]] ([[Lota Schwager]], [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]], [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]], [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]] y [[San Luis de Quillota|San Luis]]), ye'l futbolista con más presencies en Primer División, con un total de 625 partíos ente los añu de 1963 y 1987.
* [[Nicolás Millán]] ye'l futbolista chilenu más nuevu en debutar na historia de la Primer División con 14 años y 10 meses nun alcuentru xugáu ente [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club de Deporte Santiago Wanderers|Santiago Wanderers]] nel añu 2006.
* [[José María Buljubasich]], xugando na [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]], tien el récor de ser el porteru con mayores minutos ensin recibir un gol, con 1.352 minutos nel Tornéu de Clausura [[2005]].
* [[Salvador Gálvez]], xugando por [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]] tien el récor d'atayar la mayor cantidá de penaltis nun partíu de primer División con un total de 3. Les tapaes llograr xugando contra [[San Luis de Quillota]] na temporada de 1963.
* [[Luis Mena (futbolista)|Luis Mena]] ye'l futbolista con más títulos na historia de primer División con un total de 11, toos con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] ente los años 1996 y 2014. Síguenlu con 9 títulos [[Johnny Herrera]] y [[David Henríquez]], el primeru llogró 8 títulos con [[Club Universidad de Chile|Universidá de Chile]] y 1 con [[Everton de Viña del Mar|Everton]]; pela so parte Henríquez llogró 8 títulos con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y 1 con [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]]. Síguelu [[Gonzalo Fierro]] con 8 títulos, toos ellos con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]]. Finalmente con 7 tenemos a [[Raúl Ormeño]], [[Jaime Pizarro]], [[Leonel Sánchez]], [[Arturo Sanhueza]], [[Miguel Riffo]] y [[Rodrigo Meléndez]].
* [[Marcelo Barticciotto]] (arxentín) ye'l futbolista estranxeru con más títulos en Primer División con un total de 7, toos consiguíos con [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] (darréu se nacionalizó chilenu).
* [[Iván Mayu]] foi'l primer futbolista chilenu en ser ficháu por un equipu estranxeru, siendo tresferíu de [[Colo-Colo]] al [[Club Atlético Vélez Sarsfield]] d'Arxentina en [[1933]].
* [[Julio Miranda (futbolista)|Julio Miranda]] d'[[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] anotó'l primer gol nel profesionalismo. El tantu foi convertíu a los cuatro minutos del primer tiempu, onde'l cuadru itálicu imponer por 3 a 1 a [[Morning Star Sport Club|Morning Star]].
* L'italianu [[Gino Iacoponi]], foi'l primer futbolista estranxeru en marcar un gol en Primer División, dicha diana foi convertida a los seis minutos del primer tiempu nel pleitu ente [[Audax Italiano La Florida|Audax Italiano]] y [[Morning Star Sport Club|Morning Star]].

=== Estadios ===
{{AP|Estadios de fútbol de Chile}}
[[Ficheru:Tribuna Santa Laura.jpg|miniaturadeimagen|[[Estadiu Santa Laura]].]]
* L'estadiu [[Estadiu Santa Laura|Santa Laura]], inauguráu en [[1923]], ye'l recintu deportivu más antiguu ente los qu'acueyen la Primer División pa la temporada 2018 con {{edá|10|5|1923}} d'esistencia. Síguen-y el [[Estadiu Sausalito|Sausalito]] ({{edá|8|9|1929}}) y el [[Estadiu Nacional de Chile|Nacional]] ({{edá|3|12|1938}}).
* L'estadiu [[Estadiu Huachipato-CAP Acero|Huachipato-CAP Aceru]] ye'l más nuevu de l'actual temporada al ser inauguráu en [[2009]].
* L'[[Estadiu Nacional Julio Martínez Prádanos]] y l'[[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]] tienen la mayor capacidá de públicu sentáu na Primer División pa la temporada 2018 con 47.000 espectadores aproximao. Dambos estadios tán nel [[Gran Santiago]].
* Aparte'l [[Estadiu Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadiu Nacional]] ye unu de los estadios con más historia nel fútbol chileno, yá que se tuvo presente en 74 de les 81 temporaes del fútbol chileno, solo superáu pol estadiu [[Estadiu Santa Laura|Santa Laura]] con 81 participaciones en total.
* Coles mesmes nes camperes del [[Estadiu Nacional Julio Martínez Prádanos|Estadiu Nacional]] apostáronse y/o apurríu más de la metá de los títulos oficiales de primer División (48 aproximao), dende la so apertura en 1938 y al empar, casi tolos campeones del fútbol chileno llevantaron una corona nes sos camperes, siendo los equipos de [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Universidá de Chile]] que con 16 y 13 vegaes respeutivamente lo que más trunfaron nella. Los únicos equipos campeones que nun llograron el títulu nél fueron; [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]], [[Club de Deportes Cobresal|Cobresal]], [[Deportes Magallanes|Magallanes]], [[Club de Deporte Santiago Morning|Santiago Morning]], [[Club Deportivo Huachipato|Huachipato]] y [[Club Deportivo Unión San Felipe|Unión San Felipe]]
* L'[[Estadiu San Carlos de Apoquindo]] foi escenariu de vueltes olímpiques a nivel nacional ya internacional. [[Club Deportivo Universidad Católica (fútbol)|Universidad Católica]] foi campeón de [[Copa Interamericana 1994]], [[Tornéu Apertura 2002 (Chile)|Apertura 2002]], [[Primer División de Chile 2010|Tornéu Oficial 2010]] y [[Tornéu Clausura 2016 (Chile)|Clausura 2016]]. Amás, [[Club Deportivo O'Higgins|O'Higgins]] llogró la [[Supercopa de Chile 2014|Supercopa 2014]].
* L'[[Estadiu Monumental (Chile)|Estadiu Monumental]] ye'l segundu recintu onde más s'apostaron títulos oficiales con un total de 12, sicasí al ser un estadiu priváu, solo [[Club Social y Deportivo Colo-Colo|Colo-Colo]] y [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] ganaron títulos nél.
* L'[[Estadiu Municipal de Calama]] ye l'estadiu de rexón que más vegaes se definió un campeón con un total de 6 y que tamién rexistra'l meyor invictu d'un equipu llocal, este pertenez-y a [[Club de Deportes Cobreloa|Cobreloa]] que con 91 partíos ensin conocer la derrota ente los años 1980 y 1985 caltién récor a nivel suramericanu y quintu a nivel mundial.
* Otros estadios qu'alzaron o proclamaron al campeón d'una edición fueron: [[Estadiu Carlos Dittborn|Carlos Dittborn]] (Arica), [[Estadiu CAP|CAP]] (Talcahuano), [[Estadiu Municipal de Concepción|Collao]] (Concepción), [[Estadiu El Cobre|El Cobre]] (El Salvador), [[Estadiu El Teniente|El Teniente]] (Rancagua), [[Estadiu Elías Figueroa Brander|Elías Figueroa]] (Valparaíso), [[Estadiu Francisco Sánchez Rumoroso|Francisco Sánchez Rumoroso]] (Coquimbo), [[Estadiu Germán Becker|Germán Becker]] (Temuco), [[Estadiu Municipal de Calama|Municipal de Calama]] (Calama), [[Estadiu Municipal de San Felipe|Municipal de San Felipe]] (San Felipe), [[Estadiu San Carlos de Apoquindo|San Carlos de Apoquindo]] (Santiago), [[Estadiu Santa Laura|Santa Laura]] (Santiago) y [[Estadiu Sausalito|Sausalito]] (Viña del Mar).
* L'[[Estadiu El Morru]] de la ciudá de [[Talcahuano]], ye consideráu'l más antiguu que pasó per Primer División, una y bones la cancha del estadiu data del añu 1900, anque l'apertura oficial del estadiu foi en 1949.
* Otros importantes estadios o complexos deportivos qu'acoyeron a la Primer División de Chile y qu'anguaño s'atopen baltaos o en desusu son:
** [[Campos de Sports de Ñuñoa|Campos de Sports]] (zarru. 1937)
** [[Estadiu de Carabineros]] (zarru. 1945)
** [[Estadiu Independencia (Chile)|Estadio Independencia]] (zarru. 1971)
** [[Estadiu Ferroviariu de Ovalle]] (zarru. 1991)
** [[Estadiu Les Figales]] (zarru. 2008)
** [[Estadiu Ferroviariu Hugo Arqueros Rodríguez|Hugo Arqueros Rodríguez]] (zarru. 2012)
** [[Estadiu Militar]]
** [[Estadiu Reinaldo Martín Müller]] del Monte 
** [[Estadiu El Vulco]] de San Bernardo

== Ver tamién ==
* [[Entrenadores campeones de la Primer División de Chile]]
* [[Estadios de fútbol de Chile]]
* [[Lliga más fuerte de Suramérica del Sieglu XXI]]
* [[Asociación de Football de Santiago]]
* [[Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile]]
* [[Campeonatu d'Apertura de Chile]]
* [[Campeonatu de Campeones de Chile]]
* [[Campeonatos Nacionales de Fútbol en Chile]]
* [[Clásicos de fútbol de Chile]]
* [[Copa Chile]]
* [[Definición Pre-Suramericana (Chile)]]
* [[Federación de Fútbol de Chile]]
* [[Fútbol en Chile]]
* [[Fútbol Nuevo de Chile]]
* [[Liguilla Pre-Libertadores de Chile]]
* [[Liguilla Pre-Suramericana (Chile)]]
* [[Primer B de Chile]]
* [[Serie B Profesional de Chile]]
* [[Supercopa de Chile]]
* [[Tornéu Apertura (Chile)]]
* [[Tornéu Clausura (Chile)]]

== Notes ==
{{llistaref|grupu=n}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Bibliografía ==
* {{cita llibru |apellíu=Marín Méndez|nome=Edgardo|títulu=La historia de los campeones: 1933-1987|añu=1991|editorial=La Nación|enllaceautor=Edgardo Marín|páxines=396|allugamientu=[[Santiago de Chile]]}}

== Enllaces esternos ==
* {{commonscat}}
* [http://www.anfp.cl ANFP (Asociación Nacional de Fútbol Profesional de Chile)]
* [http://www.rsssf.com Base de datos estadística de RSSSF]

{{Lligues de Suramérica}}

{{Tradubot|Primera División de Chile}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Competiciones de fútbol en Chile]]</text>
      <sha1>g8ru778zopv9q0so3s02b2ewttytpqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nomo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163363</id>
    <revision>
      <id>4527072</id>
      <parentid>4415579</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 2 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13645" sha1="sq8boew8sm89dhdnaeukblah3f523dk" xml:space="preserve">{{otros usos|Nomos de Grecia|subdivisión actual de Grecia}}
{{otros usos|nomos|la pallabra griega pa &quot;llei&quot; y otros conceutos ja aj}}
[[Ficheru:Nomos bajo egipto 2.svg|thumb|Nomos del [[Baxu Exiptu]].]]
[[Ficheru:UpperEgyptNomes es.png|thumb|Nomos del [[Alto Exiptu]].]]

'''Nomo''' denominar a caúna de les subdivisiones territoriales del [[Antiguu Exiptu]]. Esti nome ye d'orixe griegu (''Νομός'', 'distritu'); la pallabra equivalente exipcia yera ''hesp'' o '''sepat''', que designaba la superficie cultivable de los territorios.

== L'orixe de los nomos ==

Los pobladores prehistóricos d'Exiptu estableciéronse primeramente nel valle del [[Nilu]], onde constituyeron comunidaes, principalmente agrícoles, gracies a lo cual consiguieron beneficiase de los periódicos hinchentes del ríu, crear un sistema de canales de riego y escoyer especies vexetales, ente otros llogros. 

D'esta forma, los pobladores pierden la organización tribal y arrexuntar en nomos que yeren zones d'influencia dientro de les cualos convivíen delles comunidaes.

== Los nomarcas ==

L'alministración provincial taba basada na figura del [[nomarca]] &quot;el qu'abre les canales&quot;, que yera responsable de la regación, del rendimientu agrícola, recaldar impuestos y afitar les llendes de les propiedaes dempués del hinchente añal. Al mandu de cada nomo alzábase un nomarca, un cargu designáu pol [[faraón]], qu'en delles dómines foi hereditariu. 

Cuando'l poder del faraón yera más fuerte, los nomarcas yeren designaos por esti como gobernadores. Si'l poder central yera débil, como en dómines d'invasiones estranxeres o guerres civiles, los nomarcas reafitaben el so poder, llegando dalgunos a establecer llinaxes hereditarios. Los conflictos ente'l faraón y los nomarcas hereditarios fueron comunes mientres los denominaos ''periodos entemedios'', hasta qu'unu de los gobernantes locales yera capaz d'afitar el control sobremanera'l país y alzase faraón.

== El final de los nomos ==

La división territorial en nomos perduró hasta'l periodu [[Ptolemaicu]] y principios de la dómina de dominación Romana. So los gobernantes romanos los nomos acuñaron la so propia moneda, llamaes &quot;monedes de los nomos,&quot; que reflexaba inda les tradiciones locales. Los nomos d'Exiptu gociaron d'importancia como principales unidaes alministratives hasta les reformes de la dómina de [[Diocleciano]] y [[Constantín I el Grande|Constantín]].

== El númberu de nomos ==
La división alministrativa del Antiguu Exiptu n'unidaes más pequeñes, los nomos, llevar a cabu nel Imperiu Antiguu y perduró, con dellos cambeos menores, hasta la invasión de los árabes en sieglu VII. Polo xeneral, na dómina de los faraones, puede suponese la esistencia de 42 nomos, de los cualos, 22 taben nel Altu Exiptu y 20 nel Baxu Exiptu.&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://www.narmer.pl/map/nomy_en.htm |títulu=Nomes of Egypt, en narmer.pl |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20130603114823/http://www.narmer.pl/map/nomy_en.htm |fechaarchivu=2013-06-03 }}&lt;/ref&gt; 

El númberu de los nomos varió ente 37 y 47, según [[Pliniu'l Vieyu]], escritor del sieglu I. En dómina d'[[Estrabón]], que visitó Exiptu c. 25&amp;nbsp;e.&amp;nbsp;C., Exiptu taba estremáu en 37 nomos, 10 nel Delta, 17 en [[Exiptu Mediu]] y otros 10 nel Altu Exiptu.

== Nomos del [[Alto Exiptu]] ==

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; border=0 align=&quot;center&quot; width=95% 
|- bgcolor=&quot;EFEFEF&quot;
! style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;30&quot; | Nᵘ
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | '''Nome''' &lt;br /&gt; ''Deidá''
! style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;200&quot; | Traducción
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | '''Capital''' &lt;br /&gt; ''Otres ciudaes''
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | En griegu
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | N'árabe
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | Xeroglíficu
|-
|I
|Tȝ-sty &lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|La Tierra del arqueru &lt;br /&gt; [[Kush]] (Nubia)
|'''Abu''' &lt;br /&gt; Sunet &lt;br /&gt; Nubyt 
|[[Elefantina]] &lt;br /&gt; [[Siena (Exiptu)|Siena]] &lt;br /&gt; [[Kom Ombo|Ombos]]
|Geziret &lt;br /&gt; [[Asuán]] &lt;br /&gt; [[Kom Ombo]]
| &lt;hiero&gt;-N16:X1:T9A:N18-&lt;/hiero&gt;
|-
|II
|Wṯst-ḥr&lt;br /&gt; ''[[Horus]]'' &lt;br /&gt; ''[[Behedet]]''
|La sede de Horus
|'''Dyeba'''
|[[Apolinópolis Magna|Apolinópolis M.]]
|[[Edfu]]
| &lt;hiero&gt;-H6-G5-S106:Aa14-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|III
|Nḫn &lt;br /&gt; ''[[Nejbet]]'' &lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|El Rural
|'''Nejen''' &lt;br /&gt; Nejbet &lt;br /&gt; Iunet 
|[[Hieracómpolis]] &lt;br /&gt; Eleitiáspolis &lt;br /&gt; Latópolis
|Kom el-Ahman &lt;br /&gt; [[El Kab]] &lt;br /&gt; [[Esna]]
| &lt;hiero&gt;-S9:O48-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|IV
|Wȝst &lt;br /&gt; ''[[Montu]]''
|El Cetru
|'''Uaset'''&lt;br /&gt; Iuny &lt;br /&gt; Per-Hathor &lt;br /&gt; Dyerty &lt;br /&gt; Madu 
|[[Tebas (Exiptu)|Tebas]] &lt;br /&gt; [[Hermontis]] &lt;br /&gt; Patyris &lt;br /&gt; Tufion &lt;br /&gt; -
|[[Luxor]]-[[Karnak]] &lt;br /&gt; [[Armant]] &lt;br /&gt; [[Gebelein]] &lt;br /&gt; [[Tod]] &lt;br /&gt; [[Medamud]]
| &lt;hiero&gt;-R19-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|V
|Bȝw &lt;br /&gt; ''[[Min]]''
|Los dos Ferres
|'''Gebtyu''' &lt;br /&gt; Nubt &lt;br /&gt; Gis
|[[Coptos]] &lt;br /&gt; [[Naqada|Ombos]] &lt;br /&gt; [[Apolinópolis Parva|Apolinópolis P.]]
|Qift &lt;br /&gt; [[Naqada]] &lt;br /&gt; [[Qus]]
| &lt;hiero&gt;-G5-G5-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|VI
|ˁIḳr&lt;br /&gt; ''[[Hathor]]''
|El Cocodrilu
|'''Iunet'''
|[[Tentyris]]
|[[Dendera]]
| &lt;hiero&gt;-H6:I3-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|VII
|Bȝt&lt;br /&gt; ''[[Bat]]''
|El Sistro
|'''Hut-Sejen'''
|[[Dióspolis Parva]]
|Hu
| &lt;hiero&gt;-E8-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|VIII
|Tȝ-wr&lt;br /&gt; ''[[Jentamentiu]]''
|La Gran Tierra
|'''Abdyu'''&lt;br /&gt; Cheni
|[[Abidos]] &lt;br /&gt; [[Tinis]]
|El Arabah &lt;br /&gt; [[Girga]] (?)
| &lt;hiero&gt;-R17-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|IX
|Mn &lt;br /&gt; ''[[Min]]''
|Min
|'''Jent-Min'''
|[[Panópolis]]
|Ajmim
| &lt;hiero&gt;-H6:R22-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|X
|Wȝḏỉt &lt;br /&gt; ''[[Bau (mitoloxía)|Bau]]''
|La Cobra
|'''Dyeu-qa'''&lt;br /&gt; '''Tyebu'''
|[[Afroditópolis]] &lt;br /&gt; [[Antaeópolis]]
|Ifteh &lt;br /&gt; Qau el-Kabir
| &lt;hiero&gt;-I10-H6:.-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XI
|Stš&lt;br /&gt; ''[[Seth]]'' &lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|Seth
|'''Shashotep'''
|[[Apoteke]]
|Shutb
| &lt;hiero&gt;-E21-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XII
|ȝtft
&lt;br /&gt; ''[[Matyt]]''
|La Víbora del monte
|'''Per-Nemty'''
|[[Híeracon]]
|El Ataula
| &lt;hiero&gt;-N26:I9-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIII
|Nḏft ḫnt &lt;br /&gt; ''[[Upuaut]]''
|Árbol Sagráu de la víbora del Sur
|'''Saut'''
|[[Licópolis]]
|[[Asiut]]
| &lt;hiero&gt;-M1:f-R12:N24-W18:t*t-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIV
|Nḏft pḥt &lt;br /&gt; ''[[Hathor]]''
|Árbol Sagráu de la víbora del Norte
|'''Qesy'''
|[[Cusae]]
|El Qusiya
| &lt;hiero&gt;-M1:I9-R12:N24-F22-&lt;/hiero&gt;
|-
|XV
|Wnt &lt;br /&gt; ''[[Bes]]''
|La Llebre
|'''Jemenu'''
|[[Hermópolis Magna]]
|Ashmunein
| &lt;hiero&gt;-E34-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVI
|Mȝ-ḥḏ&lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|El Orix
|'''Hebenu''' &lt;br /&gt; Tadehnet 
|[[Teodosiópolis]] &lt;br /&gt; [[Acoris (Exiptu)|Acoris]]
|[[Beni Hassan (Exiptu)|Beni Hassan]] &lt;br /&gt; Tihna el-Jebel
| &lt;hiero&gt;-E28-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVII
|ˁInpw&lt;br /&gt; ''[[Anubis]]''
|El Can negru
|'''Saka'''
|[[Cinópolis]]
|El Qes (?)
| &lt;hiero&gt;-E15-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVIII
|ˁnty&lt;br /&gt; ''[[Nemty]]''
|El Ferre volador
|'''Hutnesut'''
|[[Hipponos]]
|Sharuna
| &lt;hiero&gt;-G7A-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIX
|Wȝbwỉ &lt;br /&gt; ''[[Igay]]''
|Los dos Cetros
|'''Per-Medyed'''
|[[Oxirrinco]]
|Bahnasa
| &lt;hiero&gt;-R19-D58-R19-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XX
|Nˁrt ḫnt
|Árbol Sagráu del Sur
|'''Henen Nesut'''
|[[Heracleópolis Magna]]
|Ihnasiya
| &lt;hiero&gt;-M1:D36-R12:N24-W18:X1*X1-&lt;/hiero&gt;
|-
|XXI
|Nˁrt pḥt &lt;br /&gt; ''[[Jnum]]''
|Árbol Sagráu del Norte
|'''Shenajen'''
|[[Cocodrilópolis]], [[Arsínoe (Exiptu)|Arsínoe]]
|[[Medinet el-Fayum]]
| &lt;hiero&gt;-M1:D36-R12:N24-F22:t-&lt;/hiero&gt;
|-
|XXII
|Mdnỉt &lt;br /&gt; ''[[Neit]]''
|Los Cuchiellos (Raspadores)
|'''Tepihu'''
|[[Afroditópolis]]
|[[Atfih]]
| &lt;hiero&gt;-O8-X1-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|}

Nome de los nomos del Altu Exiptu grabaos na capiya de [[Sesostris I]], na cortil de [[Karnak]].
&lt;Gallery&gt;
Ficheru:UpperEgyptNomes es.png|Nomos del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 1 4.jpg|Nomos I II III IV del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 5 7.jpg|Nomos V VI VII del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 8 11.jpg|Nomos VIII IX X XI del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 12 14.jpg|Nomos XII XIII XIV del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 15 17.jpg|Nomos XV XVII XVII del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 18 20.jpg|Nomos XVIII XIX XX del Altu Exiptu.
Ficheru:Nome u 21 22.jpg|Nomos XXI XXII del Altu Exiptu.
&lt;/Gallery&gt;

== Nomos del [[Baxu Exiptu]] ==

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; border=0 align=&quot;center&quot; width=95%
|- bgcolor=&quot;EFEFEF&quot;
! style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;30&quot; | Nᵘ
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | '''Nome''' &lt;br /&gt; ''Deidá''
! style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;200&quot; | Traducción
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | '''Capital ''' &lt;br /&gt; ''Otres ciudaes''
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | En griegu
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | N'árabe
| style=&quot;background:#efefef;&quot; width=&quot;100&quot; | Xeroglíficu
|-
|I
|ˁInb-ḥḏ &lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|Muriu blancu
|'''Mennefer'''
|[[Menfis (Exiptu)|Menfis]]
|Mit Rahina
| &lt;hiero&gt;-O36-T3-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|II
|ḫpš&lt;br /&gt; ''[[Jentyjem]]''
|La Zanca
|'''Jem'''
|[[Letópolis]]
|Ausim
| &lt;hiero&gt;-F24-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|III
|ˁImntt&lt;br /&gt; ''[[Hapy]]''
|Occidente
|'''Imu'''
|[[Apis (Exiptu)|Apis]]
|Kom el-Hisn
| &lt;hiero&gt;-H6-G5-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|IV
|Nt-rsy &lt;br /&gt; ''[[Sobek]]'' 
|Neit del Sur
|'''Petjeka'''
|[[Naucratis]]
|Kom el-Gi'eif
| &lt;hiero&gt;-T11:T11:O26-M25-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|V
|Nt-mḥt &lt;br /&gt; ''[[Sau (mitoloxía)|Sau]]'' 
|Neit del Norte
|'''Sau'''
|[[Sais]]
|Sa el-Hagar
| &lt;hiero&gt;-T11:T11:O26-M15-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|VI
|ḫȝsww
|Toru montañés
|'''Jasu''' &lt;br /&gt; Pe y Dep
|[[Xois]] &lt;br /&gt; [[Buto]]
|Saja &lt;br /&gt; Tell el-Farain
| &lt;hiero&gt;-N26-E2-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|VII
|Wˁm ḥww ˁImnt
|Arpón occidental
|'''Per-Haneb-Amenty'''
|[[Metelis]]
|[[Damanhur]]
| &lt;hiero&gt;-T21:P13-R12:N24-R14:Aa14-&lt;/hiero&gt;
|-
|VIII
|Wˁ m ḥww ˁIȝbt 
|Arpón oriental
|'''Per Atum'''&lt;ref&gt;La bíblica Pitom&lt;/ref&gt;
|[[Heroónpolis]]
|Tell el-Masjuta
| &lt;hiero&gt;-T21:P13-R12:N24-R15:Aa14-&lt;/hiero&gt;
|-
|IX
|ˁnḏty &lt;br /&gt; ''[[Osiris]]''
|El proteutor
|'''Per Usir''', '''Dyedu'''
|[[Busiris (Baxu Exiptu)|Busiris]]
|Abu Sir Bana
| &lt;hiero&gt;-A22-H6-H6-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|X
|ḳm-wr
|Toru negru
|'''Hut Her ib'''
|[[Atribis]]
|Tell Atrib
| &lt;hiero&gt;-I6-E2-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XI
|ḥsb
|Toru censáu
|'''Taremu'''
|[[Leontópolis]]
|Tell el-Muqdam
| &lt;hiero&gt;-Aa2-E2-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XII
|ṯb-nṯrt o [[Ka Iu]]
|Xatu divín
|'''Tyeb Necher''' &lt;br /&gt; Per hebyt
|[[Sebennitos]] &lt;br /&gt; -
|Samanud &lt;br /&gt; Behbeit
| &lt;hiero&gt;-E9-E2-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIII
|ḥḳȝ-ˁd &lt;br /&gt; ''[[Isis]]'', ''[[Bast]]''
|Cetru prósperu
|'''Iunu''' &lt;br /&gt; Jeraha
|[[Heliópolis]] &lt;br /&gt; Babylon
|Matariya &lt;br /&gt; [[El Cairu]] (?)
| &lt;hiero&gt;-S38-V27-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIV
|ḫnt-ˁIȝbt &lt;br /&gt; ''[[Horus]]''
|Nomo oriental
|'''Tyaru'''
|Sile
|Tell Abu Seifa
| &lt;hiero&gt;-W18-R15-R12:N24-D58:Aa13-&lt;/hiero&gt;
|-
|XV
|ḥb &lt;br /&gt; ''[[Dyehuty]]''
|La Ibis ([[Dyehuty]])
|'''Baj''', '''Ueprehuy''' (?)
|[[Hermópolis Parva]]
|Baqliya
| &lt;hiero&gt;-G26A-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVI
|ḥȝt-mḥt
|El Delfín
|'''Dyedet''' 
|[[Mendes]]
|Tell el-Ruba
| &lt;hiero&gt;-K4-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVII
|Bḥdt
|El Tronu &lt;br /&gt; &quot;Behedet xúnelos&quot;
|'''Semabehdet'''
|[[Dióspolis Inferior]]
|Tell el-Balamun
| &lt;hiero&gt;-F36-F18:D46:X1*O49-G17-&lt;/hiero&gt;
|-
|XVIII
|ˁImt-ḫnt &lt;br /&gt; ''[[Isis]]'', ''[[Bast]]''
|El Príncipe del Sur
|'''Per-Bastet''', '''Bast'''
|[[Bubastis]]
|Tell Basta, Zagazig
| &lt;hiero&gt;-A18-F1:X1-.-N41*Z1:Z2ss-O36-T3-R12:N24-&lt;/hiero&gt;
|-
|XIX
|ˁImt-pḥt
|El Príncipe del Norte
|'''Dyanet''' &lt;br /&gt; Imet 
|[[Tanis (Exiptu)|Tanis]] &lt;br /&gt; -
|San el-Hagar &lt;br /&gt; Nebesha
| &lt;hiero&gt;-A18-F22:R12-.-W18-n:t-&lt;/hiero&gt;
|-
|XX
|Spd
|El Ferre emplumáu
|'''Shedet''', &lt;br /&gt; '''Per-Sobek''' &lt;br /&gt; Per-Sopdu 
|[[Cocodrilópolis]], &lt;br /&gt; [[Arsínoe (Exiptu)|Arsínoe]] &lt;br /&gt; -
|[[Medinet el-Fayum]] &lt;br /&gt; Saft el-Henna
| &lt;hiero&gt;-M44-G13:R12-.-N24:t*Z2ss-M15-&lt;/hiero&gt;
|}

Nome de los nomos del baxu Exiptu grabaos na capiya de Sesostris I, na cortil de Karnak.
&lt;Gallery&gt;
Ficheru:Nomos_bajo_egipto 2.svg|Nomos del [[Baxu Exiptu]].
Ficheru:Nome_L_1_3.jpg|Nomos I II III del baxu Exiptu.
Ficheru:Nome_L_4_6.jpg|Nomos IV V VI del baxu Exiptu.
Ficheru:Nome_L_7_9.jpg|Nomos VII VIII IX del baxu Exiptu.
Ficheru:Nome L 10 13.jpg|Nomos X XI XII XV del baxu Exiptu (perdíos).
Ficheru:Nome L 14 16.jpg|Nomos del baxu Exiptu: XIII (nᵘ 15) XIV (nᵘ 16) XVI (nᵘ 14).
Ficheru:Nome L Col 17 19.jpg|Nomos del baxu Exiptu: XVII (nᵘ 18) XVIII (nᵘ 19).
Ficheru:Nome L Col 20 22.jpg|Nomos del baxu Exiptu: XIX (nᵘ 21) XX (nᵘ 22).
&lt;/Gallery&gt;

== Ver tamién ==
* [[Reinu Antiguu]]
== Referencies ==
{{llistaref}}
* [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/geo/nomeu1.html Nomos, en digitalegypt. University College London.]

== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Nomes of Ancient Egypt}}
* [http://www.egiptomania.com/geografia/nomos.htm Nomos del Antiguu Exiptu]
* [http://www.egiptologia.org/geografia/nomos.htm Nomos del Antiguu Exiptu]
* [https://web.archive.org/web/20060429055240/http://155.210.60.15/HAnt/atles/egiptonomos.html Mapa de los Nomos del Antiguu Exiptu]
* [http://www.narmer.pl/map/nomy_en.htm Nomos d'Exiptu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603114823/http://www.narmer.pl/map/nomy_en.htm |date=2013-06-03 }} {{en}}


{{Tradubot|Nomo}}

[[Categoría:Xeografía del Antiguu Exiptu|*]]
[[Categoría:Nomos del Antiguu Exiptu| Nomo]]</text>
      <sha1>sq8boew8sm89dhdnaeukblah3f523dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parque nacional Arusha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163417</id>
    <revision>
      <id>4527097</id>
      <parentid>4248554</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T22:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="5xojdb8rf5cmx9ojiv945hi6ky7evob" xml:space="preserve">{{Ficha d'espaciu natural
| nome =Parque nacional Arusha
| nome_orixinal =
| categoría_iucn = II |
semeya =Giraffes Arusha Tanzania.jpg
| tamañu_semeya = 
| pie_foto =[[Xirafa|Xirafes]] nel '''Parque Nacional Arusha'''.
| mapa = 
| tamañu_mapa = 
| pie_mapa = 
| locator_x_mapa = 
| locator_y_mapa = 
| mapa2 = 
| tamañu_mapa2 = 
| pie_mapa2 = 
| locator_x_mapa2 = 
| locator_y_mapa2 = 
| mapa_loc =Tanzania
| mapa_alternativu = 
| pos_etiqueta_mapa_loc =
| pie_mapa_loc = 
| tam_mapa_loc = 
| país = {{bandera2|Tanzania}}
| división_alministrativa = 
| subdivisión_alministrativa = 
| ecorrexón = 
| temperatura = 
| ciudá_cercana = 
| alministración = 
| grado_protección = 
| fecha_creación =1960
| legislación = 
| número_localidad = 
| número_visitantes = 
| añu_númberu_visitantes = 
| superficie = 137 km²
| llargor = 
| altitú = 
| sitiu_web = 
}}

El '''Parque Nacional Arusha''' ye una [[reserva natural]] allugada al norte de [[Tanzania]].

Foi instauráu en [[1960]], allugando una rica variedá de [[flora]] y [[fauna]] nos sos terrenes. Ye'l territoriu del [[monte Meru]] que tien 4.558 m d'elevación y del [[cráter Ngurdoto]], un [[volcán estinguíu]].

==Fauna==
Ente la fauna del Parque atópense [[xirafes]], [[elefantes]], [[lleopardos]] y [[flamencos]].

== Redolada ==
[[Ficheru:Arusha-NatPark-Entry.jpg|thumb|Parque Nacional de Arusha (Tanzania)]]
Cerca d'ellí atópense'l [[Kilimanjaro]], el [[gargüelu d'Olduvai]] y el [[Zona de caltenimientu de Ngorongoro|cráter del Ngorongoro]], que los sos contorna son abondoses en [[vida montesa]].

== Ver tamién ==
* [[Patrimoniu de la Humanidá n'África#Tanzania|Patrimoniu de la Humanidá en Tanzania]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.safaripark.es/parque-nacional-de-arusha-tanzania/ Parque Nacional de Arusha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925163703/http://www.safaripark.es/parque-nacional-de-arusha-tanzania/ |date=2020-09-25 }}
{{Commonscat|Arusha National Park}}


{{Tradubot|Parque nacional Arusha}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Patrimoniu de la Humanidá en Tanzania|Arusha]]
[[Categoría:Parques nacionales de Tanzania|Arusha]]
[[Categoría:Árees protexíes establecíes en 1960]]</text>
      <sha1>5xojdb8rf5cmx9ojiv945hi6ky7evob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polo Vallejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163457</id>
    <revision>
      <id>4527117</id>
      <parentid>4512502</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5614" sha1="g6iujfxaz6es1cssb7fk2q17deqyqxd" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Polo Vallejo''' {{nym}} ye un [[compositor]], [[Pedagoxía|pedagogu]] y [[etnomusicólogo]] [[España|español]].

Empecipió los sos estudios de pianu, pedagoxía y composición nel [[Real Conservatoriu Cimeru de Música de Madrid]] y ampliar darréu n'Hungría (Ezstergom), [[Italia]] ([[Academia Chigiana]] de [[Siena]]), Austria ([[Mozarteum]] y Orff-Institut) de [[Salzburgu]] y Francia ([[Centre National de la Recherche Scientifique|CNRS]]). Doctorar na [[Universidá Complutense de Madrid]], onde trabayó como docente. Creador de numberosos materiales pa l'aula de música, ye profesor en cursos internacionales de formación ya investigación musical nos cinco continentes, Profesor Honoríficu del Conservatoriu Estatal V.Sarajishvili de Tbilisi (Xeorxa), y miembru asesor de la Fundación Carl Orff en Diessen (Alemaña). Creador xunto a Carmen Ballvé de la editorial Swanubooks, llogró'l Premiu Nacional d'Edición 2016, categoría &quot;Llibros d'Arte&quot;, concedíu pol Ministeriu d'Educación, Cultura y Deporte. Como compositor, foi miembru fundador del grupu [[Música Presente]].

== Etnomusicología ==

=== Tanzania ===
A partir de 1995 empieza a visitar regularmente [[Tanzania]] dedicándose al estudiu de les polifoníes vocales de los wagogo, que la so música grabó, trescritu y publicáu. Frutu de les sos investigaciones surde la so Tesis Doctoral &quot;Patrimoniu Musical wagogo: contestu y sistemática&quot;, Premiu Estraordinariu de Doctoráu 2004 y d'Humanidaes 2007 de la Cruma (Conferencia de Rectores de les Universidaes de Madrid). De la mesma, y xunto al coleutivu Samaki Wanne, lleva a cabu'l documental ''Africa: The Beat'' ([[Cine en 2012|2012]]), que trata sobre la vida musical de los wagogo, col que llogró numberosos premios y seleiciones oficiales en Festivales Internacionales de Cine africanu (Berlin, Los Angeles, Montreal, Florencia, Zanzíbar, Nueva York, Virginia...). 
En 2016, publicó ''Acaba cuando llego'' (Swanu Books), una escoyeta de los cuadiernos de campu escritos en Tanzania ente 1995 y 2015. El llibru, que combina testos con fotografíes en blancu y negru de Carmen Ballvé ya ilustraciones de los mozos wagogo de Nzali (Tanzania), llogró en 2017 el 1er Premiu al llibru meyor editáu en 2016 categoría &quot;Llibros d'Arte&quot;.

=== Senegal ===
En 2010 empieza un proyeutu de formación de profesoráu en Senegal que se tresforma nun trabayu d'investigación na rexón de Kedougou, nel que profesores de música senegaleses y neños Bedik, Bassari y Malinke, materialicen un proyeutu d'escoyeta de músiques infantiles de la rexón que va ser publicáu por SwanuBooks en 2018.

=== Xeorxa ===
Dende 2006 estudia les polifoníes vocales [[Xeorxa|xeorxanes]] participando na edición d'un primera CD na discográfica Ocora-Radio France (''Polyphonies vocales profanes et sacrées'') con cantares interpretaos pol Ensemble Basiani.
En setiembre de 2014 recibe la reconocencia como Profesor Honoríficu del Conservatoriu Estatal de Tbilisi, Xeorxa. Collabora davezu col Ensemble Basiani, el Conservatoriu Estatal y el Centru Nacional del Folclor en Tbilisi, Xeorxa, a quien asesora nel Black Sea International Music Festival.

== Discografía ==
'''Grabaciones de la polifonía de los wagogo:'''
* [[2000]]: ''Chants Wagogo'', París: Ocora/Radio France, C560155. 
* [[2001]]: ''Musiques rituelles Gogo'', VDE/Gallu CD 1067. Xinebra: Musée d'ethnographie. 
* [[2002]]: ''Masumbi: musique de divertissement Wagogo'', París: Ocora/Radio France, C560165.

'''Grabaciones de la polifonía de Xeorxa:'''
* [[2012]]: ''Polyphonies vocales profanes et sacrées'', París: Ocora/Radio France, 560240. Polo Vallejo, Simla Arom, Ensemble Basiani

== Bibliografía ==
'''Estudios sobre la música de los wagogo'''
* VALLEJO, Polo: ''Mbudi Mbudi na Mhanga, Universu musical infantil de los wagogo de Tanzania'', 2004. ISBN 978-84-609-0212-6.
* VALLEJO, Polo: ''Patrimoniu musical de los wagogo (Tanzania): contestu y sistemática''. Madrid: Cyan, 2008. ISBN 978-84-8198-773-7.
* VALLEJO, Polo; BALLVÉ, Carmen: ''Acaba cuando llego'', cuadiernos de campu 1995-2015, Nzali (Tanzania). ISBN 978-84-608-9189-5.
* VALLEJO, Polo; BALLVÉ, Carmen: ''It ends when I get there'', Field logbooks 1995-2015, Nzali (Tanzania). ISBN 978-84-608-9430-8.

'''Pedagoxía musical'''
* VALLEJO, Polo: ''Aspeutos didácticos de música''. Zaragoza: Institutu de Ciencies de la Educación, 1996
* VALLEJO, Polo: ''19 cánones circulares y 15 miniatures corales''. Madrid: Mundimúsica, 2000

'''Sobre Polo Vallejo'''
* TÉLLEZ, José Luis: ''Música Presente. Perspectives pa la música del sieglu XXI''. Introducción: Andrew Ford. Madrid: SGAE/Fundación Autor, 2006.

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* [http://www.polovallejo.com/ Páxina personal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181107181248/http://www.polovallejo.com/ |date=2018-11-07 }} del compositor.
* [http://www.africathebeat.com Páxina oficial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017005722/http://www.africathebeat.com/ |date=2017-10-17 }} del documental ''Africa, the beat''.
* [http://www.swanubooks.com/ Páxina de la editorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009192800/http://www.swanubooks.com/ |date=2018-10-09 }} Swanu Books.

{{NF|1959||Vallejo, Polo}}

{{Tradubot|Polo Vallejo}}
[[Categoría:Músicos y músiques de Madrid]]
[[Categoría:Compositores de música clásica d'España]]
[[Categoría:Compositores de música clásica d'España]]
[[Categoría:Africanistes]]
[[Categoría:Musicólogos d'España]]
[[Categoría:Etnomusicólogos]]</text>
      <sha1>g6iujfxaz6es1cssb7fk2q17deqyqxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aeropuertu Internacional Maurice Bishop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163787</id>
    <revision>
      <id>4527002</id>
      <parentid>4335218</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3808" sha1="mdzdheofj8xsob3mcl89mxr6kb0gpyl" xml:space="preserve">{{Tradubot|Aeropuerto Internacional Maurice Bishop}}
{{edificiu}}
L''''Aeropuertu Internacional Maurice Bishop'''&lt;ref&gt;{{cita web|url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=TGPY|títulu=Información sobre'l sitiu|fechaaccesu=30 de xunu de 2015|idioma=inglés|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190305143444/http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=TGPY|fechaarchivu=2019-03-05}}&lt;/ref&gt; ({{lang-en|Maurice Bishop International Airport'}}&lt;ref&gt;{{cita web |títulu = (GND) Maurice Bishop International Airport|url = http://www.flightstats.com/go/Airport/airportDetails.do?airportCode=GND|obra = www.flightstats.com|fechaaccesu = 30 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cita web |títulu = Grenada Maurice Bishop International Airport - GND / TGPY - Point Salines, Grenada - Flightradar24|url = http://www.flightradar24.com/data/airports/GND|obra = www.flightradar24.com|fechaaccesu = 30 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;, enantes conocíu como '''Aeropuertu Internacional de Point Salines'''&lt;ref&gt;{{cita web |títulu = GND - St. George's [Maurice Bishop Intl], Grenada, GD - Airport - Great Circle Mapper|url = http://www.gcmap.com/airport/GND|obra = www.gcmap.com|fechaaccesu = 30 de xunu de 2015}}&lt;/ref&gt;,alcuéntrase a unos 8 km de [[San Xurde (Granada)|San Xurde]], la capital del páis [[mar Caribe|caribeñu]] de [[Granada (país)|Granada]]. L'aeropuertu ta asitiáu en [[Point Salines]], el puntu más al suroeste de la isla.

L'aeropuertu inacabado foi escoyíu como puntu de partida pa la invasión de la islla polos [[Estaos Xuníos d'América]] n'ochobre de 1983. L'eventu que bastió la invasión liderada per Estaos Xuníos de Granada nun foi la construcción del aeropuertu, sinón, más bien, un golpe violentu nel que'l primer ministru [[Maurice Bishop]] foi asesináu. La xustificación pa la invasión d'Estaos Xuníos foi la supuesta amenaza a los estudiantes de medicina d'Estaos Xuníos na [[Universidá de San Xurde]], que'l so campus ta a poca distancia del aeropuertu.

La construcción del edificiu del aeropuertu diseñáu pa sustituyir el obsoleto [[Aeropuertu Pearls]] nel llau norte de la islla - foi usáu pol presidente d'Estaos Xuníos [[Ronald Reagan]] como evidencia de que'l gobiernu granadín dexaría que fora utilizáu como un puntu de camín pa los aviones militares soviéticos na so ruta a Cuba. Él reforzó esta afirmación cola escusa de que s'usaron en parte trabayadores cubanos. L'argumentu de que l'aeropuertu tuviera dalguna función militar foi negáu con vehemencia pol Primer Ministru de Granada Bishop.

L'aeropuertu actual en sí foi diseñáu por una empresa canadiana y los contratos de construcción axudicar a los contratistes na so mayoría europeos.

L'aeropuertu foi rebautizado n'honor del difuntu Primer Ministru Bishop en 2009.

== Aereollinies y destinos ==
{{Airport-dest-list
|{{Bandera|CAN}} [[Air Canada Rouge]] | [[CYYZ|Toronto-Pearson]]
|{{Bandera|USA}} [[American Airlines]] | [[KMIA|Miami]]
|{{Bandera|GBR}} [[British Airways]] | [[EGKK|Londres-Gatwick]]
|{{Bandera|TTO}} [[Caribbean Airlines]] | [[TTPP|Puertu España]]
|{{Bandera|GER}} [[Condor]] | [[EDDF|Frankfurt del Main]] (estacional)
|{{Bandera|VEN}} [[Conviasa]] | [[SVMI|Caraques]] (Suspendíu)
|{{Bandera|USA}} [[Delta Air Lines]] | [[KATL|Atlanta]] (estacional) / [[KJFK|Nueva York-JFK]] (estacional)
|{{Bandera|USA}} [[JetBlue Airways]] | [[KJFK|Nueva York-JFK]]
|{{Bandera|ATG}} [[LIAT]] | [[TBPB|Barbaos]] / [[TTPP|Puertu España]] / [[TVSV|San Vicente]]
|{{Bandera|ESP}} [[Air Europa]] | [[Aeropuertu de Madrid-Barajas|Madrid-Granada]]
}}

== Ver tamién ==
*[[Aeropuertu]]
*[[Islles de Sotaventu]]
*[[Aeropuertu Lauriston]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

{{ORDENAR:Internacional Maurice Bishop, Aeropuertu de }}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Aeropuertos de Granada (país)]]</text>
      <sha1>mdzdheofj8xsob3mcl89mxr6kb0gpyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Base de la Fuercia Aérea Canadiana de Goose Bay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164591</id>
    <revision>
      <id>4527064</id>
      <parentid>4388082</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3122" sha1="ncn2jj4x7gowo92c3jq2wsk64m5ebtc" xml:space="preserve">{{edificiu}}
La '''Base de la Fuercia Aérea Canadiana de Goose Bay''' {{Etimoloxía|inglés|CFB Goose Bay}} {{códigos aeroportuarios}} o '''Aeropuertu de Goose Bay''' ye una base de la [[Real Fuercia Aérea Canadiana]] allugada nel pobláu de [[Goose Bay]], [[Terranova y Labrador]], [[Canadá]].

Esti terminal ye operáu como una base de la fuercia aérea pol [[Comandu de Fuercies Aérees Canadianes]] y ye la base pa vuelos d'entrenamientos tácticos de la [[NATO]]. Esti puertu ye tamién base permanente pa destacamentos de la [[Luftwaffe]] ([[Alemaña]]) y l'[[Aeronautica Militara]] ([[Italia]]), tamién como pa destacamentos temporales de la [[Royal Air Force]] ([[Reinu Xuníu]]) y la [[Real Fuercia Aérea de los Países Baxos]] ([[Holanda]]). Esta base tamién sirve como base d'avanzada pa los interceptores [[CF-18]].

La base ye tamién utilizada pa vuelos comerciales, los que se refieren a la base como Aeropuertu de Goose Bay. Esti puertu ye clasificáu por [[Nav Canadá]] como un puertu d'entrada, y ye sirvíu pola Canada Border Services Agency. Los oficiales de la CBSA pueden atender aviones d'hasta 15 pasaxeros

L'Aeropuertu de Goose Bay foi designáu como una pista d'aterrizaxe alternativa pa la [[NASA]] por cuenta del so allugamientu estratéxicu y a les sos llargues pistes d'aterrizaxe.

== Imáxenes ==
&lt;gallery&gt;
CFB Goose Bay aero chart.png|Diagrama del aeropuertu.
5 Wing Goose Bay.jpg|Vista aérea de les instalaciones.
Luftwaffe Goose Bay.jpg|[[Panavia Tornado]]s en Goose Bay. 
&lt;/gallery&gt;

== Aereollinies y destinos ==
&lt;small&gt;
* {{Bandera|CAN}} [[Air Canada]]
** {{Bandera|CAN}} [[Air Canada Jazz]]
*** [[Halifax (Nueva Escocia)|Halifax]] / [[Aeropuertu Internacional de Halifax Stanfield]]
* {{Bandera|CAN}} [[Air Llabrador]] 
** [[San Xuan de Terranova|St John's]] / [[Aeropuertu Internacional de San Xuan de Terranova]]
** [[Deer Lake]] / [[Aeropuertu de Deer Lake]]
** [[Wabush]] / [[Aeropuertu de Wabush]]
** [[Sept-Îles]] / [[Aeropuertu de Sept-Iles]]
** [[Québec (ciudá)|Ciudá de Québec]] / [[Aeropuertu internacional Jean-Lesage de Québec]]
** [[Montreal]] / [[YUL|Aeropuertu Internacional de Montreal-Trudeau]]
* {{Bandera|CAN}} [[Provincial Airlines]]
** [[Stephenville]] / [[Aeropuertu Internacional de Stephenville]]
** [[San Xuan de Terranova|St John's]] / [[Aeropuertu Internacional de San Xuan de Terranova]]
** [[Deer Lake]] / [[Aeropuertu de Deer Lake]]
** [[Blanc-Sablon]] / [[Aeropuertu de Lourdes-de-Blanc-Sablon]]
** [[St Anthony]] / [[Aeropuertu de Saint Anthony]]
** [[Churchill Falls]] / [[Aeropuertu de Churchill Falls]]
** [[Wabush]] / [[Aeropuertu de Wabush]]
** [[Sept-Îles]] / [[Aeropuertu de Sept-Iles]]
** [[Montreal]] / [[YUL|Aeropuertu Internacional de Montreal-Trudeau]]
&lt;/small&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
* {{WAD|CYYR}}
* {{FR|CYYR}}
* {{ASN|YYR}}

{{Tradubot|Base de la Fuerza Aérea Canadiense de Goose Bay}}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Aeropuertos de Canadá|Goo]]
[[Categoría:Bases aérees]]
[[Categoría:Aeropuertos inauguraos en 1941|Goos]]
[[Categoría:Wikipedia:Correxir/Revisar títulu]]</text>
      <sha1>ncn2jj4x7gowo92c3jq2wsk64m5ebtc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porvenir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164818</id>
    <revision>
      <id>4527118</id>
      <parentid>4500629</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13832" sha1="l2n0chiv3q19mn8z1wo5kakpozq2st4" xml:space="preserve">{{llocalidá}}

'''Porvenir''' ye una [[Ciudá de Chile|ciudá]] y [[comuña de Chile|comuña]] del sur de [[Chile]], asitiada na [[Provincia de Tierra del Fueu (Chile)|Provincia de Tierra del Fueu]], una de les provincies que componen la [[Rexón de Magallanes y de l'Antártica Chilena]]. La ciudá de '''Porvenir''' ye la capital de la provincia [[chile|chilena]] de [[Provincia de Tierra del Fueu (Chile)|Tierra del Fueu]], y ye la ciudá más habitada de la porción chilena de la [[Isla Grande de Tierra del Fueu]]. Cuenta con 5.416 habitantes ([[INE (Chile)|INE]] 2002).

== Reseña histórica ==
Porvenir surdió d'un destacamentu policial instaláu en 1883 mientres la fiebre del oru y foi fundada nel añu [[1894]], sol gobiernu de [[Jorge Montt Álvarez]], pa serviciu de les nueves estancies ganaderes. Primeramente foi habitada por inmigrantes [[europeos]] incentivaos pol descubrimientu de xacimientos d'[[oru]], principalmente croates, y depués por chilenos de [[Chiloé]]. La ciudá, asitiada xunto a la Badea Porvenir -llamada ''Karkamke'' (agües baxes) polos [[Selknam|selk'nam]]- atópase frente a la ciudá de [[Punta Arenas]], de la cual ta dixebrada pol [[Estrechu de Magallanes]]

== Xeografía y demografía ==

Con aproximao 9.707,4 km² y una población de 5.465 habitantes (2.158 muyeres y 3.307 homes según el censu de 2002), la comuña de Porvenir acueye a un 3,62% de la población total de la rexón de Magallanes. D'ésta, un 13,38% correspuende a población rural y 86,62% a población urbana (Datos Censales 2002). Integra xunto coles comuñes de [[Puerto Natales]], [[Torres del Paine]], [[Punta Arenas]], [[Ríu Verde (comuña)|Ríu Verde]], [[Llaguna Blanca (comuña)|Llaguna Blanca]], [[Primavera (Chile)|Primavera]], [[San Gregorio (Magallanes)|San Gregorio]], [[Timaukel]], y [[Cabu de Fornos]] el Distritu Eleutoral N° 60, y pertenez a la 19ª Circunscripción Senatorial (''Magallanes'').

La rexón respuende a la [[falla Fagnano-Magallanes]], un sistema rexonal de [[Falla xeolóxica|falla]] sismogénico, d'orientación [[este]]-[[oeste]] que coincide cola [[Cantu transformante|llende transformante]] ente les [[Plaques tectóniques|plaques]] [[Placa Suramericana|Suramericana]] (al [[norte]]) y [[Placa Scotia|Scotia]] (al [[sur]]),&lt;ref&gt;{{cita publicación|apellíu=Smalley|nome=Robert Jr.|coautores=Kendrick, E., Bevis, M.G., Dalziel, I.W.D., Taylor, F., Lauría, E., Barriga, R., Casassa, G., Olivero, E.B., Piana, E.|títulu=Geodetic determination of relative plate motion and crustal deformation across the Scotia-South America plate boundary in eastern Tierra del Fueu|publicación=Geochemistry, Geophysics, Geosystems|añu=2003|volume=4|númberu=9|páxines=1-19}}&lt;/ref&gt; con sismicidad media; y la so última espresión producióse'l {{fecha|17|12|1949|edá}}, a les 22.30 [[Tiempu universal coordináu|UTC-3]], con una magnitú aproximao de 7,8 na [[Escala sismolóxica de Richter|escala de Richter]]&lt;ref name=rio&gt;{{Cita web|títulu=Llistáu de Terremotos Históricos|editorial=Institutu Nacional de Prevención Sísmica|url=http://www.inpres.gov.ar/seismology/seismology/historic/hist.panel.htm|fechaaccesu=9 de marzu de 2009|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20090406050939/http://www.inpres.gov.ar/seismology/seismology/historic/hist.panel.htm|fechaarchivu=6 d'abril de 2009}}&lt;/ref&gt;

La Defensa Civil municipal tien de realizar simulacro de seísmu; y alvertir sobre escuchar - obedecer alrodiu d'Área de: Media sismicidad con 7,8 Richter, con silenciu sísmicu de {{edá|17|12|1949}}, otru de menor cimbronazo fai {{edá|17|1|2010}} pol [[terremotu de Ushuaia de 2010]] con 6,3 Richter

== Conceyu Comunal ==
Formar seis integrantes pal periodu 2016 - 2020 :
* Juan Edesio Bahamonde Ruiz (PDC)
* Rosa Esther Gesell Diaz (PRSD)
* Javier Alejandro Nancuante Levicoy (PPD)
* Carlos Soto Miranda 
* Mario Luis Cárcamo Norambuena (IND)
* Ryan Verdugo Soto (UDI)

== Clima ==
El clima en Porvenir ye fríu mientres la mayor parte del añu, con nevaes pel hibiernu.

{{Clima |location
= Porvenir, Chile |metric 
first = Y |single 
line = Y |Jan 
record high C = 25 
|Feb record high C = 26.8 
|Mar record high C = 25 
|Abr record high C = 27 
|May record high C = 16 
|Xun record high C = 13 
|Xnt record high C = 12 
|Ago record high C = 14 
|Set record high C = 19 
|Och record high C = 23.5 
|Pay record high C = 24.9 
|Avi record high C = 25.7 
|year record high C = 27 
|Xin high C = 15.7 
|Feb high C = 15.5 
|Mar high C = 13.6 
|Abr high C = 10.7 
|May high C = 7.5 
|Xun high C = 4.8 
|Xnt high C = 4.7 
|Ago high C = 6.2 
|Set high C = 8.7 
|Och high C = 11.3 
|Pay high C = 13.3 
|Avi high C = 4.8 
|year high C = 
|Xin mean C = 11.4 
|Feb mean C = 11 
|Mar mean C = 9.5 
|Abr mean C = 7.1 
|May mean C = 4.4 
|Xun mean C = 2.1 
|Xnt mean C = 1.9 
|Ago mean C = 3.1 
|Set mean C = 5 
|Och mean C = 7 
|Pay mean C = 9 
|Avi mean C = 5.3 
|year mean C = 6.4 
|Xin low C = 7 
|Feb low C = 6.6 
|Mar low C = 5.3 
|Abr low C = 3.4 
|May low C = 1.3 
|Xun low C = -0.7 
|Xnt low C = -1 
|Ago low C = -0.1 
|Set low C = 1.3 
|Och low C = 2.7 
|Pay low C = 4.4 
|Avi low C = 5.8 
|year low C = 3 
|Jan record low C = -5.7 
|Feb record low C = -2.4 
|Mar record low C = -3.4 
|Abr record low C = -5 
|May record low C = -10.6 
|Xun record low C = -12.2 
|Xnt record low C = -14.2 
|Ago record low C = -12 
|Set record low C = -9.6 
|Och record low C = -7.2 
|Pay record low C = -3 
|Avi record low C = -1 
|year record low C = -14.2 
|Jan rain mm = 37.2 
|Feb rain mm = 28.3 
|Mar rain mm = 43.4 
|Apr rain mm = 42 
|May rain mm = 34.1 
|Jun rain mm = 27 
|Jul rain mm = 31 
|Aug rain mm = 31 
|Sep rain mm = 24 
|Oct rain mm = 24.8 
|Nov rain mm = 27 
|Dec rain mm = 31 
|year rain mm = 380.8

|Jan rain days = 13 
|Feb rain days = 11 
|Mar rain days = 12 
|Apr rain days = 12 
|May rain days = 11 
|Jun rain days = 9 
|Jul rain days = 9 
|Aug rain days = 9 
|Sep rain days = 9 
|Oct rain days = 9 
|Nov rain days = 11 
|Dec rain days = 13 
|year rain days = 128 
|source 1 =MSN Weather}}

== División Alministrativa ==

La comuña de '''Porvenir''' estremar nos siguientes distritos:

{| {{tablaguapa}} style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!Distritu !Población
Censo 2002
|-
|Porvenir
|5.078 hab.
|-
|Caleta Josefina |93
hab.
|-
|San Sebastián
|294 hab.
|-
|}

== La ciudá ==
[[Ficheru:Porvenir-View.jpg|thumb|left|300px|Vista de Porvenir.]]

La travesía del Estrechu ye realizada pol nuevu Ferry Crux Australis reemplazando a l'antigua Barcaza Melinka, un barcu multipropósito pa pasaxeros y autos, qu'en 2.10 h realiza l'itinerariu de Tres Puente ([[Punta Arenas]]) a Badea de Chiloé de martes a domingu. El tresbordador proveniente de [[Punta Arenas]] atraca en Badea de Chiloé, a 5 km, dende onde hai serviciu de buses.

Porvenir dispón d'un aeropuertu allugáu a 15 minutos de la ciudá, museos, hoteles, restoranes y otros servicios d'interés turísticu. Destaca'l Muséu Provincial [[Fernando Cordero Rusque]], creáu en 1980, qu'exhibe una muestra fotográfico y arqueolóxico de los [[selknam|selk'nam]], (aboríxenes escastaos de la isla) según información sobre l'afayu y esplotación del oru a partir de 1881, una notable coleición de retablos de les cases más notables de Tierra del Fueu, y una seición d'historia natural, arqueoloxía y etnografía. 

Tien amás una bella costanera, en que les sos vera ver [[Phoenicopterus|flamencos rosados]] y [[Cygnus melancoryphus|cisnes de pescuezu negru]]. Nel sector destaquen antigües casones, el Parque de l'Alcordanza, con maquinaries usaes antaño polos pioneros d'esta rexón, el Parque Croata y el Monumentu a los Pioneros: La costanera xira depués escontra'l sur arrodiando la badea Porvenir hasta'l Mirador, dende onde puede apreciase tola ciudá.

Porvenir tien 3 establecimientos educativos; el Colexu Salesianu Maria Auxiliadora, la Escuela Bernardo O'Higgins y el Llicéu Polivalente Hernando de Magallanes, amás de 3 xardinos infantiles.

Cada añu realizar na Isla Grande de Tierra del Fueu'l rally denomináu ''[[Gran Premiu de la Hermandá]] Arxentín-Chilena'', siendo Porvenir y [[Ciudá de Ríu Grande (Tierra del Fueu)|Ríu Grande]], n'Arxentina les dos llocalidaes que son puntu de llargada o meta, alternativamente cada añu.

== Turismu ==

Anque'l turismu ta n'espansión, la mayoría de los turistes utilicen Porvenir como base de los sos viaxes a los curiosos turísticos de Tierra del fueu, yá que pol so allugamientu atópase cercana a la llaguna de los cisnes, llaguna de los flamencos, a 15 quilómetros de la llaguna Santa María onde añeren múltiples aves, a 114 quilómetros de la Colonia de [[pingüín rei]], a 140 km de les corrolades de pesca de los indíxenes [[selknam]], a 147 km de la [[villa cameron]], a 177 quilómetros del entamu de la [[cordal darwin]], a 188 quilómetros de [[puertu yartou]], a 189 quilómetros de la colonia de pingüinos magallánicos [[Spheniscus magellanicus]] de Puertu Yartou, a 210 quilómetros de l'[[Avenida de los glaciares]] a 237 quilómetros de [[Pampa Guanaco]]; polo que s'utilicen los sos servicios como base loxística y ciudad dormitorio d'escursiones que se realicen pel día a otros puntos de la isla. Hai dellos hoteles, restoranes, almacenes, bancu, estación de policía, empreses de servicios turísticos, hospital, tiendes y una estación de gasolina. L'accesu ye por ferry dende Punta Arenas, per avión dende Punta Arenas, pela ruta asfaltada escontra Manantiales que lo coneuta col tresbordador de badea azul que dexa l'encruz de vehículos y pasaxeros o per carretera dende'l llau arxentín de la isla. Tolos tresbordadores al traviés del Estrechu de Magallanes tán al cargu d'[[Austral Broom]], empresa chilena, y dexen l'encruz d'autos y pasaxeros. Un serviciu execútase una vegada al día, sacante los llunes dende'l puertu de tres puente en [[Punta Arenas]] y llega a la terminal del ferry de Badea de Chiloé a unos 5 km de la ciudá de Porvenir, frente a la Capitanía de Puertu de Tierra del Fueu. Esti viaxe ye altamente recomendable, especialmente pa los observadores d'aves qu'en grandes cantidaes lleguen a reparar esti maraviyosu espectáculu sobre l'estrechu, siendo amás posible ver [[delfines]] tamién llamaos toninas, y dacuando [[pingüín|pingüinos]] y [[ballena|ballenes]]. L'otru serviciu tien llugar nel estremu norte de la isla y estiéndese dende Punta Delgada a Badea Azul.

La rexón meridional de la provincia tien dellos llagos y ríos aptos pa la pesca.

Son puntos turísticos a visitar, n'escursiones que pueden contratase na ciudá pel día: la colonia de [[Pingüín rei|pingüinos rei]], distante a 114 quilómetros de la ciudá, la colonia de [[pingüín Magallánico]] allugada na llocalidá de [[Puertu Yartou]], la mítica [[Cordal Darwin]], a 199 quilómetros de la Ciudá, el [[Parque Karukinka]] allugáu nel sur de la Isla de [[Provincia de Tierra del Fueu (Chile)|Tierra del Fueu]], la [[Aldea Tierra del Fueu]]. Na mesma ciudá encamiéntose realizar avistamiento d'aves, especialmente [[flamencu]], [[mabea de les roques]] y el [[chorlito]] especie en peligru d'estinción qu'habita na Llaguna Verde, visitar la [[Llaguna del Sal]] llaguna allugada nel estremu norte de la ciudá onde'l 19 d'ochobre de 1978 hubo un avistamiento masivu de Ovnis, la casa del criminal de guerra [[Nazi]] [[Walter Rauff]], el Muséu [[Fernando Cordero Rusque]] onde esiste una [[momia]] que la so etnia nun foi determinada, el memorial de los executaos políticos y el primer cine de Suramérica.

Finalmente dende la ciudá pueden realizase escursiones a la [[Cordal Darwin]], específicamente a la [[ensenada Almirantazgo]] que ye la sienda norte de l'avenida de los glaciares.
Nestos glaciares puede vese amás [[llobu marín]], [[foca leopardo]] y [[elefante marín]], pudiendo amás practicar el [[trekking]] y el [[alpinismu]]

== Deportes ==
=== Fútbol ===

La comuña cunta con una asociación de fútbol (Asociación de Fútbol de Porvenir) conformada por trés clubes (18 de setiembre (Campeón actual) , Magallanes y Tierra del Fueu).&lt;ref&gt;[http://www.magallanesdeportes.cl/2017/04/18-de-setiembre-campeono-en-el-futbol.html?m=1 18 DE SETIEMBRE CAMPEONÓ NEL FÚTBOL PORVENIREÑO]&lt;/ref&gt; Por cuenta de les condiciones del territoriu, tolos partíos xugar nel Estadiu Municipal Alejandro Barrientos Barría (campera sintética).&lt;ref&gt;{{Cita web |url=http://radiomagallanes.cl/noticia.php?id_not=26263 |títulu=Inauguráu remozado Estadiu Municipal de Porvenir |urlarchivu=https://web.archive.org/web/20190717175444/http://radiomagallanes.cl/noticia.php?id_not=26263 |fechaarchivu=2019-07-17 }}&lt;/ref&gt;

== Galería ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Ficheru:PorvenirMonumentImmigrants.jpg|Monumentu a los [[Inmigración en Chile|Inmigrantes]].
Ficheru:PorvenirMonumentPlazaArmas.jpg|Monumentu na Plaza d'Armes.
Ficheru:PorvenirParqueYugoslavo.jpg|Parque Croata.
Ficheru:PorvenirSanFranciscoDeSales.jpg|Ilesia de San Francisco De Sales
Ficheru:Porvenir Hafen.jpg|Porvenir.
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Ver tamién ==


* [[Terremotu de Tierra del Fueu 1949]]

== Referencies ==
{{llistaref}}
== Enllaces esternos ==
{{commonscat|Porvenir}}
* [http://www.muniporvenir.cl I. Municipalidá de Porvenir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150608000854/http://www.muniporvenir.cl/ |date=2015-06-08 }}
* [http://reportescomunales.bcn.cl/index.php/Porvenir Indicadores comunales de Porvenir na Biblioteca del Congresu Nacional de Chile]
* [https://web.archive.org/web/20071012032700/http://www.museoporvenir.cl/ Muséu de Porvenir]
* [https://web.archive.org/web/20090619031639/http://www.porvenirdigital.cl/ Portal informativu de Porvenir. Noticies, imáxenes, datos útiles.]


{{Tradubot|Porvenir}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Porvenir| ]]
[[Categoría:Puertos de Chile]]</text>
      <sha1>l2n0chiv3q19mn8z1wo5kakpozq2st4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Puertu de Mogadixu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164969</id>
    <revision>
      <id>4527128</id>
      <parentid>4502803</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T10:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10096" sha1="jrruzve594k66ptapenu4zfcilo0mxn" xml:space="preserve">{{edificiu}}
El '''Puertu de Mogadixu''', tamién conocíu como '''Puertu Internacional de Mogadixu''',&lt;ref name=&quot;Towotmip&quot;&gt;{{cita web|títulu=The Official Website of the Mogadishu International Port|url=http://www.mogadishoport.com/pages/|editorial=Mogadishu Port|fechaaccesu=1 d'avientu de 2013|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20131203010313/http://www.mogadishoport.com/pages/|fechaarchivu=3 d'avientu de 2013}}&lt;/ref&gt; ye'l [[puertu]] oficial de [[Mogadixu]], capital de [[Somalia]]. Clasificáu como puertu de primer categoría,&lt;ref name=&quot;Icsti&quot;&gt;{{cita web|títulu=Istanbul conference on Somalia 21 – 23 May 2010 - Draft discussion paper for Round Table &quot;Transport infrastructure&quot;|url=http://www.somalitalk.com/2010/may/istambul/transport.pdf|editorial=Government of Somalia|fechaaccesu=31 d'agostu de 2013}}&lt;/ref&gt; ye'l mayor del país.&lt;ref name=&quot;Adctrmp&quot;&gt;{{cita noticia|apellíu=Khalif|nome=Abdulkadir|títulu=Djibouti and China to rebuild Mogadishu port|url=http://www.africareview.com/News/Djibouti-and-China-to-rebuild-Mogadishu-port/-/979180/1880672/-/t3o1wqz/-/index.html|fechaaccesu=1 d'avientu de 2013|newspaper=Africa Review|fecha=12 de xunu de 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200619094759/http://www.africareview.com/News/Djibouti-and-China-to-rebuild-Mogadishu-port/-/979180/1880672/-/t3o1wqz/-/index.html|archivedate=2020-06-19}}&lt;/ref&gt;

== Historia ==

Dende la dómina del [[Imperiu romanu]] esistió un puertu llamáu [[Sarapion]] no qu'agora se conoz como Mogadixu. Sicasí, mientres la [[Edá Media]] el tamañu del puertu yera amenorgáu y solo cobró relevancia cola llegada de los [[Pueblu italianu|italianos]] en 1890, que crearon un puertu con estándares modernos. De magar, foi amontando la so capacidá hasta convertise nel más importante de [[Somalia]] y unu de los más grandes nel [[Cuernu d'África]].

===Porto di Mogadixu===

El puertu modernizáu de los italianos llamábase ''Porto di Mogadixu''. El gobiernu de la [[Somalia italiana]] creó muelles a finales de 1920. En 1930 construyóse un dique ruempefoles frente a l'ampliación del puertu,&lt;ref&gt;[https://mogadishuimages.files.wordpress.com/2008/05/1911map1.gif Map of the Mogadixu port]&lt;/ref&gt; conectáu por un [[Vía ferroviaria Mogadixu-Villabruzzi|ferrocarril]] al interior de Somalia y por una &quot;carretera imperial&quot; hasta [[Adís Abeba]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160326110856/http://www.liutprand.it/MGQ-BSGI.pdf Alberto Arecchi: Mogadixu ed urbanesimo (in Italian)]&lt;/ref&gt;

El puertu del Mogadixu italianu esportó en 1934 43 467 productos agrícoles (sobremanera bananas) escontra Italia y Europa. Pa esti serviciu usaben buques de carga llamaos &quot;RAMB&quot; (construyíos cola posibilidá de convertise en [[cruceru auxiliar]]). El [[Ramb II]] foi un [[barcu bananero]] basáu en Mogadixu. Foi'l segundu d'una serie de cuatro buques que compartíen diseñu: el [[Ramb I]], el [[Ramb III]], y el [[Ramb IV]]. Los cuatro yeren propiedá de la Compañía Real del Monopoliu Bananero (&quot;Regia Azienda Monopoliu Banane&quot;) pa tresportar bananas esfrecíes de Somalia a Italia.

Dende 1936 el puertu cuntó con una llinia de pasaxeros internacional selmanal que conectaba Mogadixu con [[Massaua]] n'[[Eritrea]] y [[Xénova]] n'[[Italia]] coles italianes [[Lloyd Triestino]] y [[Italian Line]].&lt;ref&gt;[http://www.ilcornodafrica.it/st-porti.htm Ship lines of Mogadishu port (in Italian)]&lt;/ref&gt; El [[MS Vulcania (tresatlánticu)|MS Vulcania]] yera un tresatlánticu que sirvía al puertu de Mogadixu. En 1941 el puertu sufrió daños por causa de la [[Segunda Guerra Mundial]]. 

Mientres los 1960 el [[Cuerpu d'Inxenieros del Exércitu de los Estaos Xuníos]] realizó meyores nel puertu.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=0JQ01YegIqkC&amp;pg=PA259&amp;lpg=PA259&amp;dq=port+of+mogadishu+improvement+in+1955&amp;source=bl&amp;ots=4OrpLzt2-6&amp;sig=BeonZNA9xXmWbfkRrec_65ciihc&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CCoQ6AEwAmoVChMI2vepm8bxxwIVSHU-Ch3MdgEp#v=onepage&amp;q=port%20of%20mogadishu%20improvement%20in%201955&amp;f=false Bibliographia Aethiopica; p.259]&lt;/ref&gt;

===Proyeutu de Rehabilitación del puertu de Mogadixu===

Mientres la [[Guerra civil somalina|guerra civil]] sufrió daños, polo que'l gobiernu federal creó'l Proyeutu de Rehabilitación del Puertu de Mogadixu,&lt;ref name=&quot;Towotmip&quot;/&gt; una iniciativa pa reconstruyir, desenvolver y modernizar el puertu.&lt;ref name=&quot;Adctrmp&quot;/&gt; La renovación incluyó la instalación de teunoloxía Alpha Logistics. Una delegación internacional conxunta ente los puertos de [[Puertu de Xibuti|Xibuti]] y autoridaes chines especializaes en reconstrucción d'infraestructures visitaron les instalaciones en xunu de 2013. Según el direutor del puertu, Abdullahi Ali Nur, los delegaos y les autoridaes somalines fueron informaos sobre les funciones del puertu y les etapes del proyeutu de reconstrucción.&lt;ref name=&quot;Adctrmp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cddvmptpr&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Chinese-Djiboutian delegation visits Mogadishu port to plan reconstruction|url=http://sabahionline.com/en_GB/articles/hoa/articles/newsbriefs/2013/06/13/newsbrief-04|fechaaccesu=1 d'avientu de 2013|newspaper=Sabahi|fecha=13 de xunu de 2013}}&lt;/ref&gt;

N'ochobre de 2013, el gobiernu federal llegó a un alcuerdu cola compañía turca Al-Bayrak pa dirixir el puertu por un periodu de 20 años. El Ministeriu de Puertos y Obres Públiques ratificó l'alcuerdu y asignó a Al-Bayrak la xera de reconstrucción y modernización de les instalaciones.&lt;ref name=&quot;Pshim&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Holidays in Mogadishu|url=http://www.portstrategy.com/news101/insight-and-opinion/the-strategist/holidays-in-mogadishu|fechaaccesu=4 d'abril de 2014|newspaper=Port Strategy|fecha=5 de marzu de 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407092412/http://www.portstrategy.com/news101/insight-and-opinion/the-strategist/holidays-in-mogadishu|archivedate=2014-04-07}}&lt;/ref&gt; En setiembre de 2014, el trespasu de la direición a Al-Bayrak fíxose efectivu. El costu del proyeutu de modernización ye de 80 millones de dólares.&lt;ref name=&quot;Shomsttc&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Somalia hands over Mogadishu seaport to Turkish company|url=http://diplomat.so/2014/09/21/somalia-hands-over-mogadishu-seaport-to-turkish-company/|fechaaccesu=22 de setiembre de 2014|agency=Diplomat.so|fecha=21 de setiembre de 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001054403/http://diplomat.so/2014/09/21/somalia-hands-over-mogadishu-seaport-to-turkish-company/|archivedate=2014-10-01}}&lt;/ref&gt;

===Simatech Shipping===
En 2013, la direición del puertu llegó a un alcuerdu con representantes de la compañía [[Irán|iranina]] Simantech Shipping LLC por que se encargara de les operaciones de la instalación. El nome de la compañía ye Terminal de Contenedores del Puertu de Mogadixu y encárgase de les funciones operatives y téuniques del mesmu.&lt;ref name=&quot;Adctrmp&quot;/&gt;

===Al-Bayrak===
&lt;gallery&gt;
&lt;/gallery&gt;N'ochobre de 2013, el gobiernu federal llegó a un alcuerdu cola compañía turca Al-Bayrak pa dirixir el puertu por un periodu de 20 años. El Ministeriu de Puertos y Obres Públiques ratificó l'alcuerdu y asignó a Al-Bayrak la xera de reconstrucción y modernización de les instalaciones.&lt;ref name=&quot;Pshim&quot;/&gt; En setiembre de 2014, el trespasu de la direición a Al-Bayrak fíxose efectivu. El costu del proyeutu de modernización ye de 80 millones de dólares.&lt;ref name=&quot;Shomsttc&quot;/&gt;
El direutor de la compañía turca, Ahmed Salim, indicó al roblar l'alcuerdu que'l 55% de los ingresos del puertu van dir al gobiernu somalín y el restante 45% va quedar la empresa. Aun así, les autoridaes somalines esperen doblar l'importe d'ingresos que lleguen al gobiernu federal dende'l puertu d'esta manera. 

Según Al-Bayrak, la mayoría de los ingresos van ser reinvertidos nel puertu con nuevos muelles, materiales de construcción y maquinaria. La compañía entama instalar un [[circuitu zarráu de televisión]] d'alcuerdu a los protocolos internacionales de seguridá. Tamién va construyir un edificiu alministrativu y va llimpiar les canales d'entrada con vixilancia subacuática. En setiembre de 2014, la primer fase de la renovación yá terminara y empezárase cola segunda fase.&lt;ref name=&quot;Apromps&quot;&gt;{{cita noticia|títulu=Albeyrak press release on Mogadishu port stand off|url=http://dalsanradio.com/articles/8618/Albeyrak-press-release-on-Mogadishu-port-stand-off|fechaaccesu=30 de setiembre de 2014|agency=Dalsan Radiu|fecha=30 de setiembre de 2014|urlarchivu=https://web.archive.org/web/20141006111657/http://dalsanradio.com/articles/8618/Albeyrak-press-release-on-Mogadishu-port-stand-off|fechaarchivu=6 d'ochobre de 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006111657/http://dalsanradio.com/articles/8618/Albeyrak-press-release-on-Mogadishu-port-stand-off|archivedate=2014-10-06}}&lt;/ref&gt; Mientres el primer mes so la direición d'Al-Bayrak, el puertu xeneró 2,7 millones de dólares d'ingresos por servicios. 

La creciente demanda d'esportación de carne somalino y los alcuerdos comerciales billaterales con países como [[Exiptu]], [[Arabia Saudita]], [[Emiratos Árabes Xuníos]], [[Turquía]], [[Kuwait]], [[Irán]], [[Qatar]] y [[Omán]] amontaron la esportación de ganáu pol puertu de Mogadixu. En 2015, Somalia esportó una cifra récor de 5 millones de cabeces de ganáu, un 6% más qu'en 2014, gracies a la relativa estabilidá y al enfotu inversora nel país.

===African Shipping Line – Mogadixu===
En 2014, una [[Consignatario de buques|consignataria de buques]] de [[Dubái]] anunció que s'instalaría nel puertu y en 2015 la African Shipping Line de [[Kenia]] consiguió rexistrase como axencia consignataria nel puertu de Mogadixu, col enfotu de aprovir de servicios de seguridá marítima, movimientu de contenedores y conseñamientu de buques.

== Ver tamién ==
{{commons category|Port of Mogadishu}}
*[[Tresporte en Somalia]]

== Referencies ==
{{llistaref|2}}

== Enllaces esternos ==
*[https://web.archive.org/web/20131203010313/http://www.mogadishoport.com/pages/ Mogadishu Port - Official website]

{{Tradubot|Puerto de Mogadixu}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Puertos de Somalia]]</text>
      <sha1>jrruzve594k66ptapenu4zfcilo0mxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Organización de les Naciones Xuníes pa l'Agricultura y l'Alimentación</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180965</id>
    <revision>
      <id>4527087</id>
      <parentid>4520092</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 0 referencia(es) y marcando 10 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5958" sha1="j279b5odw03g9xgpn1ju48p06tdf759" xml:space="preserve">{{Organización}}

La '''Organización de les Naciones Xuníes pa l'Agricultura y l'Alimentación''' ('''FAO''', poles sigles del inglés ''Food and Agriculture Organization of the United Nations'') ye una [[axencia especializada de les Naciones Xuníes]] dedicada a coordinar los esfuerzos internacionales contra la [[fame]] y a promover la [[seguridá alimentaria]], l'[[agricultura]], la [[ganadería]], la [[pesca]], l'[[acuicultura]] y la xestión sostenible de los recursos naturales.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/pakistan/our-office/en/](https://www.fao.org/pakistan/our-office/en/) |títulu=Our Office |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

La organización fundóse'l [[16 d'ochobre]] de [[1945]] na ciudá de [[Québec (ciudá)|Québec]], en [[Canadá]], onde tuvo llugar la primer Conferencia de la FAO.&lt;ref name=&quot;historia&quot;&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/UNFAO/histo-e.htm](https://www.fao.org/UNFAO/histo-e.htm) |títulu=FAO: A short history |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt; La so sede central ta en [[Roma]], [[Italia]], onde s'instaló en [[1951]].&lt;ref name=&quot;historia&quot;/&gt;

La FAO tien 193 [[Estáu soberanu|Estaos miembros]], dos miembros asociaos y una organización miembro, la [[Xunión Europea]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/governing-bodies/conference](https://www.fao.org/governing-bodies/conference) |títulu=FAO Conference |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Funciones ==
L'oxetivu principal de la FAO ye contribuyir a eliminar la fame, la inseguridá alimentaria y la [[malnutrición]], garantizando que les persones tengan accesu regular a alimentos suficientes y de calidá.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/pakistan/our-office/en/](https://www.fao.org/pakistan/our-office/en/) |títulu=Our Office |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

La organización asesora a los gobiernos y produz información y estadístiques sobre alimentación, agricultura, [[silvicultura]], pesca y recursos naturales. Tamién impulsa polítiques y programes destinados a aumentar la productividá agrícola de manera sostenible, reducir la pobreza rural y facer más eficientes y inclusivos los sistemes alimentarios.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/rne/docs/FSN-Pamphlet-en.pdf](https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/rne/docs/FSN-Pamphlet-en.pdf) |títulu=Five Strategic Objectives |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

La FAO intervién amás na prevención y respuesta frente a crisis que ponen en riesgu los medios de vida rurales y la producción d'alimentos, incluyíes les derivaes de [[desastre natural|desastres naturales]], conflictos, enfermedaes del ganáu o plagues agrícoles. Nestes situaciones presta asistencia técnica pa recuperar la producción agrícola, ganadera, pesquera y forestal.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/4/a0819e/a0819e.pdf](https://www.fao.org/4/a0819e/a0819e.pdf) |títulu=Protect, restore, enhance: FAO in emergencies |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

Otra de les sos funciones ye promover la xestión sostenible del [[agua]], el [[suelu]], los montes, los recursos pesqueros y la [[biodiversidá]], amás de facilitar la cooperación técnica y la tresferencia de conocencia ente países.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/rne/docs/FSN-Pamphlet-en.pdf](https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/rne/docs/FSN-Pamphlet-en.pdf) |títulu=Five Strategic Objectives |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Día Mundial de l'Alimentación ==
La Conferencia de la FAO aprobó en [[1979]] la creación del [[Día Mundial de l'Alimentación]], que se celebra cada [[16 d'ochobre]] pa conmemorar l'aniversariu de la fundación de la organización.&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/4/v1430e/V1430E08.htm](https://www.fao.org/4/v1430e/V1430E08.htm) |títulu=About World Food Day |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt; La primer celebración tuvo llugar el 16 d'ochobre de [[1981]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=[https://www.fao.org/4/ag402e/ag402e04.htm](https://www.fao.org/4/ag402e/ag402e04.htm) |títulu=World Food Day (16 October 1981) |obra=Food and Agriculture Organization of the United Nations |llingua=en |fechaaccesu=21 d'agostu de 2026 }}&lt;/ref&gt;

== Programes ya iniciatives ==
Ente los programes ya iniciatives de la FAO atópense:

* los programes de [[seguridá alimentaria]];
* los [[Sistemes Importantes del Patrimoniu Agrícola Mundial]];
* los programes de cooperación técnica;
* les iniciatives de respuesta a emerxencies alimentaries y agrícoles;
* los programes de desenvolvimientu rural y agricultura sostenible.

== Ver tamién ==

* [[Organización de les Naciones Xuníes]]
* [[Programa Mundial d'Alimentos]]
* [[Fondu Internacional de Desenvolvimientu Agrícola]]
* [[Día Mundial de l'Alimentación]]
* [[Seguridá alimentaria]]
* [[Agricultura]]
* [[Fame]]
* [[Malnutrición]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{Commonscat}}

* {{Páxina web|[https://www.fao.org}}]({{Enllaz rotu|1={title}|2={url}|date={timestamp:%B %Y}|bot=InternetArchiveBot|1= |2=https://www.fao.org}}/ |date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot }})
* {{GEC|0047566|Organització de les Nacions Unides per a l’Agricultura i l’Alimentació}}

{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:ONX]]
[[Categoría:Alimentación]]
[[Categoría:Organizaciones]]</text>
      <sha1>j279b5odw03g9xgpn1ju48p06tdf759</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Brock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189443</id>
    <revision>
      <id>4526985</id>
      <parentid>4254260</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="onqiwpv65nggk39o6acfd1e3swvjynj" xml:space="preserve">{{Xeografía}}
La '''islla Brock''' ({{lang-en|''Brock Island''}}) ye una islla que s'atopa na parte occidental de les [[islles de la Reina Isabel]] nel [[Archipiélagu Árticu Canadianu|archipiélagu árticu canadianu]], parte de los [[Territorios del Noroeste]] de Canadá. 

La islla tien 764 km² (59ª del país y 9ª de Territorios del Noroeste) ta al oeste de la [[islla Mackenzie King]].

La superficie de la islla ye plana (la elevación más alta ye de 67 metros), la so forma ye aproximao rectangular (de 37 a 22 km).
[[Archivu:Brock Island NASA.jpg|250px|thumb|left|Islla Brock nel centru, abaxu vese la islla King Mackenzie, (Semeya de NASA)]]

Al igual que la islla King Mackenzie y la [[islla Borden]] foi afayada polos europeos per primer vegada por Vilhjalmur Stefansson mientres la espedición ártica de Canadá ente 1913-1918.

== Ver tamién ==
* [[Xeografía de Canadá]]
* Xeografía d'América del Norte

== Referencies ==
*[http://www.arctic.uoguelph.ca/cpe/environments/maps/detailed/islands/borden_etc1.htm Borden, Mackenzie King, and Brock Islands {{en}} arctic.uoguelph.ca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414125535/http://www.arctic.uoguelph.ca/cpe/environments/maps/detailed/islands/borden_etc1.htm |date=2021-04-14 }}
*[https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-794362&amp;fid=891&amp;c=canada Posición xeográfica d'islla Brocks {{en}} Geographic.org]
{{Llistaref}}
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>onqiwpv65nggk39o6acfd1e3swvjynj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Mackenzie King</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189444</id>
    <revision>
      <id>4527043</id>
      <parentid>3981852</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2082" sha1="529fxshcorkyftfpj39t8sb2bwzm9o5" xml:space="preserve">{{Xeografía}}
La '''islla Mackenzie King''' ye una islla despoblada del [[Archipiélagu Árticu Canadianu]]. Alministrativamente, la islla ta estremada en dos: la parte occidental, casi la totalidá de la islla, pertenez a los [[Territorios del Noroeste]] y una bien pequeña parte, el cantu oriental, al territoriu autónomu de [[Nunavut]].

== Xeografía ==
La islla pertenez al grupu d'[[Islles de la Reina Isabel]] y alcuéntrase nel so estremu occidental, nun grupu de trés islles abiertes al [[Océanu Glacial Árticu|océanu Árticu]]. 

Atópase al sur d'[[islla Borden]], dixebraes pol [[estrechu de Wilkins]], de tan solo 18 km d'anchor y al este d'[[islla Brock]], a apenes 6 km de distancia. Daqué más alloñaes atópense, al oeste, al otru llau del [[estrechu de Ballantyne]], [[islla del Príncipe Patrick]] (a unos 57 km) y daqué más al suroeste, [[Islla Emerald]] (a 63 km); al sur, al otru llau del [[estrechu Hazen]], [[islla Melville]] (a 77 km); y nel [[Mar del Príncipe Gustaf Adolf]], al este [[islla Lougheed]] (a 93 km) y daqué más al noroeste, la [[islla Ellef Ringness]] (a 117 km).

Tien una superficie de 5 048 km², que la converten, por tamañu, na 10ª islla del archipiélagu, la 26ª de Canadá y la 115ª del mundu. 

== Historia ==
El primeru en llegar a la islla, en [[1915]], foi'l esplorador canadianu del árticu, Vilhjalmur Stefansson, recibiendo más tarde el so nome n'honor de William Lyon Mackenzie King, primer ministru de Canadá.

== Bibliografía ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* Vilks, G. Foraminiferal Study of East Bay, Mackenzie King Island, District of Franklin (Polar Continental Shelf Project). [Ottawa]: Dept. of Mines and Technical Surveys, 1964.
&lt;/div&gt;

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
*[https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/mackenzie-king-island thecanadianencyclopedia.ca {{en}}]
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Islles de Canadá]]
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel (Nunavut)]]
[[Categoría:Islles de la Reina Isabel (Territorios del Noroeste)]]</text>
      <sha1>529fxshcorkyftfpj39t8sb2bwzm9o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Wikidata/Finaos de recién/llista</title>
    <ns>4</ns>
    <id>190487</id>
    <revision>
      <id>4526991</id>
      <parentid>4526821</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>32147</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4526991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20027" sha1="jodz0v2x24tg1w17gsva7iqc6cjmxyq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;__NOINDEX__&lt;/noinclude&gt;
Última anovación: {{#time: Y-m-d H:i|{{REVISIONTIMESTAMP}}}}.
{{Wikidata list
|1=Wikipedia:Wikidata/Finaos de recién/llista
|sparql=SELECT ?item ?dod ?stct ?slct
{
	?item wdt:P570 ?dod
	FILTER ( ?dod &gt; &quot;2022-01-01T00:00:00Z&quot;^^xsd:dateTime)
	FILTER ( ?dod &gt; (now()-&quot;P32D&quot;^^xsd:duration) &amp;&amp; ?dod &lt; now() )
	?item wdt:P31 wd:Q5 .
}
ORDER BY DESC(?dod) ?item
|columns=item,P18,label,P569:Nacimientu,P570:Muerte,description:descripción,P106,P39,P27,P19,P20
|thumb=128
|autolist=fallback
|summary=itemnumber
|links=local
|references=all
}}
{| class='wikitable sortable'
! item
! imaxe
! label
! Nacimientu
! Muerte
! descripción
! ocupación
! cargu
! país de nacionalidá
! llugar de nacimientu
! llugar de la muerte
|-
| [[:d:Q231178|Q231178]]
| [[Ficheru:Gloria Steinem 1977 ©Lynn Gilbert (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gloria Steinem]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-03-25&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_8b0a327cfc00f7c0d07d4d61a30e67b8df5171572af575b03421261860e5f2fa&quot;&gt;''[[:d:Q29861311|SNAC]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_bb991413d2b16365ef1e33cbdd744e118fec80f994ba6c186f0e51ff57c84df3&quot;&gt;''[[:d:Q5375741|Encyclopædia Britannica Online]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_8281a8144a7f9896829b9934f7bdbb10157c1b2c1978fe441986b385b54a1b6b&quot;&gt;''[[:d:Q2629164|ISFDB]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_db600c583c11c1f4a3f0618664504bb3e8c69966ec7f858aab6e941ad0d589eb&quot;&gt;''[[:d:Q61356138|FemBio database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_cd05ff4b2e7c80737dcfea926f6951432d0720738c84d35ef2684788cb398210&quot;&gt;''[[:d:Q98769076|GeneaStar]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_b640002439b98e825334a6069d5dbb69e08c308d8df6dc6019d1c97c5a7ce977&quot;&gt;''[[:d:Q47757534|IdRef]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-02&lt;ref name=&quot;ref_90163017196be9494cc9806c3a243f202f50e1c852f75422522a48b10c4c6688&quot;&gt;https://elpais.com/sociedad/2026-09-03/muere-gloria-steinem-a-los-92-anos.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_b640002439b98e825334a6069d5dbb69e08c308d8df6dc6019d1c97c5a7ce977&quot;&gt;''[[:d:Q47757534|IdRef]]''&lt;/ref&gt;
| activista d&amp;#39;Estaos Xuníos
| [[periodista]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_067364d4becebb7b359d3f2ae4445f7f477a68ac45ba3fcfbbc95a010b630bb1&quot;&gt;''[[:d:Q88012245|The International Who's Who of Women 2006]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q42909|reporteru]]''&lt;br/&gt;[[activista]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[ensayista]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q1607826|editor]]''&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q9379869|conferenciante]]''&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[actor]]&lt;br/&gt;[[feminista]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[activista polos derechos de les muyeres]]&lt;ref name=&quot;ref_067364d4becebb7b359d3f2ae4445f7f477a68ac45ba3fcfbbc95a010b630bb1&quot;&gt;''[[:d:Q88012245|The International Who's Who of Women 2006]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q11499147|activista políticu]]''&lt;ref name=&quot;ref_9d27bf3999a0e1d9eecd03879a10ab6051ca4d4c408b7c5f3498642c5bb270fe&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|catálogu de la Biblioteca Nacional Checa]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[escritor]]&lt;ref name=&quot;ref_067364d4becebb7b359d3f2ae4445f7f477a68ac45ba3fcfbbc95a010b630bb1&quot;&gt;''[[:d:Q88012245|The International Who's Who of Women 2006]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_338676830c8d82c73a9aea281b36739e25551883a60dae5f396fd860f34a15c5&quot;&gt;''[[:d:Q106787730|American Women Writers]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]]
| [[Toledo (Ohio)|Toledo]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| [[Nueva York]]&lt;ref name=&quot;ref_90163017196be9494cc9806c3a243f202f50e1c852f75422522a48b10c4c6688&quot;&gt;https://elpais.com/sociedad/2026-09-03/muere-gloria-steinem-a-los-92-anos.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q7426|Q7426]]
| [[Ficheru:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]]
| [[Ada Yonath]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-22&lt;ref name=&quot;ref_db600c583c11c1f4a3f0618664504bb3e8c69966ec7f858aab6e941ad0d589eb&quot;&gt;''[[:d:Q61356138|FemBio database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_7ed18971eda0d85c91db4f5fac9a99c611d97fb8d71bd5aefd996b13a5d40bf2&quot;&gt;''[[:d:Q237227|Brockhaus Enzyklopädie]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-31&lt;ref name=&quot;ref_b21d68a3d75dea4ae774b6c1fed41f8db0ce985fe8fd93bcc1c25da7e883a676&quot;&gt;https://www.ynet.co.il/environment-science/article/hyx11emm00fl&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_f7282dcc617c74e8336a8499dfb94467ef9320f215a4a64926ff385fdf8ef566&quot;&gt;https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/09/01/ada-yonath-biologiste-moleculaire-est-morte_6763510_3382.html?srsltid=AfmBOop7y5vvS48bgNOB_v3E_8f_gO50DQej--tca4DIUg3AdMbkNBIC&lt;/ref&gt;
| bióloga y premiu Nobel israelina
| [[biólogu molecular]]&lt;br/&gt;[[químicu]]&lt;br/&gt;[[profesor universitariu]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q15142825|cristalógrafu]]''&lt;br/&gt;[[bioquímicu]]&lt;br/&gt;[[científicu]]&lt;ref name=&quot;ref_9d27bf3999a0e1d9eecd03879a10ab6051ca4d4c408b7c5f3498642c5bb270fe&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|catálogu de la Biblioteca Nacional Checa]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[biólogu]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Israel]]
| [[Xerusalén]]&lt;ref name=&quot;ref_66130d55da4d06af0a1da63d1b2a4d793f240eb152fc1d4c242352fef42ff424&quot;&gt;http://www.nytimes.com/2009/10/08/science/08nobel.html&lt;/ref&gt;
| 
|-
| [[:d:Q13147245|Q13147245]]
| [[Ficheru:Retratohelenatrexu.jpg|center|128px]]
| [[Helena Trexu]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-04-04
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-29&lt;ref name=&quot;ref_45c3089796d0f194881615ebe1c8f4ab912c9fe37170538306cbe46f113b08e8&quot;&gt;https://www.rtpa.es/noticias-sociedad/2026-08-29/Muere-a-los-82-años-Helena-Trexu,-una-de-las-escritoras-que-mas-contribuyo-a-la-literatura-en-asturiano_111788007319.html&lt;/ref&gt;
| escritora asturiana
| [[escritor]]
| 
| [[España]]
| [[Sama (Llangréu)|Sama]]
| 
|-
| [[:d:Q57287|Q57287]]
| [[Ficheru:Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Harald V de Noruega]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-02-21&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_bb991413d2b16365ef1e33cbdd744e118fec80f994ba6c186f0e51ff57c84df3&quot;&gt;''[[:d:Q5375741|Encyclopædia Britannica Online]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_47984cd472c330f9ded38c20ef895bdfa7fcf972d038158ec6f3777edbee4973&quot;&gt;''[[:d:Q21401824|The Peerage]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_beb08c37302db59faae18def7df503aa49faa56692d5237f49cc8cdcaf6046c9&quot;&gt;''[[:d:Q83365652|Roglo]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_db3d99a1e40222a7836ff836e6dfdb5b473e884559e7f11b491d3144e21f587b&quot;&gt;''[[:d:Q3407324|Proleksis Encyclopedia]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-28&lt;ref name=&quot;ref_34cf34632c7d6487adb8de26bc0250461aa9733cc66cec63c813bd24077d021c&quot;&gt;https://www.kongehuset.no&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_42d1e9645c9115b58f50c191731709e5d125af5dc8e2c7f668532718739f8733&quot;&gt;https://www.nrk.no/norge/kong-harald-er-dod-1.14236265&lt;/ref&gt;
| rei de Noruega
| [[monarca]]&lt;ref name=&quot;ref_10f8ac84d8b9b8f1e3852b6e65b45876fd49cfe6c923927ac16ee57f060d7fcd&quot;&gt;''[[:d:Q388841|Aftenposten]]''&lt;/ref&gt;
| ''[[:d:Q1294765|rei de Noruega]]''&lt;ref name=&quot;ref_10f8ac84d8b9b8f1e3852b6e65b45876fd49cfe6c923927ac16ee57f060d7fcd&quot;&gt;''[[:d:Q388841|Aftenposten]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q207293|crown prince]]''&lt;ref name=&quot;ref_10f8ac84d8b9b8f1e3852b6e65b45876fd49cfe6c923927ac16ee57f060d7fcd&quot;&gt;''[[:d:Q388841|Aftenposten]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[príncipe]]
| [[Noruega]]
| ''[[:d:Q2095725|Skaugum]]''
| ''[[:d:Q3050696|Rikshospitalet]]''&lt;ref name=&quot;ref_19ac9c6624b36e0fd163edd195db434304466cb40608902e332a14a8bbd4c7c6&quot;&gt;https://www.bbc.com/news/articles/clykn5p5172o&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q180453|Q180453]]
| [[Ficheru:Young-Dolly-Parton.jpg|center|128px]]
| [[Dolly Parton]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-19&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_8b0a327cfc00f7c0d07d4d61a30e67b8df5171572af575b03421261860e5f2fa&quot;&gt;''[[:d:Q29861311|SNAC]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_f2c80df09e95b58628606a2c8a10b00cd8a6048c2ebdae04cf3f20d42f6c2393&quot;&gt;''[[:d:Q31964|Internet Broadway Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_7ed18971eda0d85c91db4f5fac9a99c611d97fb8d71bd5aefd996b13a5d40bf2&quot;&gt;''[[:d:Q237227|Brockhaus Enzyklopädie]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_cd05ff4b2e7c80737dcfea926f6951432d0720738c84d35ef2684788cb398210&quot;&gt;''[[:d:Q98769076|GeneaStar]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_beb08c37302db59faae18def7df503aa49faa56692d5237f49cc8cdcaf6046c9&quot;&gt;''[[:d:Q83365652|Roglo]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_b640002439b98e825334a6069d5dbb69e08c308d8df6dc6019d1c97c5a7ce977&quot;&gt;''[[:d:Q47757534|IdRef]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-25&lt;ref name=&quot;ref_e8053835a9aad205cf35cad6d43687f0a33fb5d44674599a2dac1c4e5818426f&quot;&gt;https://www.nrk.no/nyheter/dolly-parton-er-dod-1.18001549&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_0539d00725efcb51ac2ae446ff87cae81c2959a1f131ae4054f81ffc9618a44e&quot;&gt;https://www.nytimes.com/2026/08/25/arts/music/dolly-parton-dead.html?unlocked_article_code=1.8FA.M-h9.OaAZ4tRaceB4&amp;smid=url-share&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_aa6b7e4dfd085c4dbcf24ee6812de299b34b4a3f18aea44d43e228691a526923&quot;&gt;https://nos.nl/artikel/2628296-country-icoon-dolly-parton-9-to-5-jolene-op-80-jarige-leeftijd-overleden&lt;/ref&gt;
| cantante y actriz d&amp;#39;Estaos Xuníos
| ''[[:d:Q66763708|country singer]]''&lt;br/&gt;[[cantautor]]&lt;br/&gt;[[actor]]&lt;ref name=&quot;ref_1155cf56e2b7fddfb3bf008beeae3c29e7498429dc20b25ed71a6f3a382cf691&quot;&gt;http://www.fanmail.biz/62670.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]]
| ''[[:d:Q2556469|Pittman Center]]''&lt;ref name=&quot;ref_1398b15886720fa712234049ca93b90ef10452ca4274a9d71af0a8aa8cc055ce&quot;&gt;''[[:d:Q141180322|Dolly on Dolly: Interviews and Encounters with Dolly Parton]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_af7e5cf54ce4245b1a7e90f786cf066033af43100dd061429c596d52a8009e40&quot;&gt;https://americansongwriter.com/then-now-dolly-parton/&lt;/ref&gt;
| ''[[:d:Q43079570|Vanderbilt-Ingram Cancer Center]]''&lt;ref name=&quot;ref_d166fe1a10294abf0371de81f3e2b45a2086d08f4c8de4913ba6711f247b11d9&quot;&gt;https://www.cbsnews.com/news/dolly-parton-dies-age-80-country-music-star/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_f4ad0a4793a313b94efce4aaf57d48ec1f4897220f5610ea123c83acac6316dd&quot;&gt;https://people.com/dolly-parton-died-after-a-brief-battle-with-cancer-her-team-confirms-12067930&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q20014643|Q20014643]]
| [[Ficheru:Diaz de orosia.jpg|center|128px]]
| [[Díaz de Orosia]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948&lt;ref name=&quot;ref_3d94a10bd5f9994e96f6dcf243eee7ea9ef545785c7bad09ab51b1104fc3a99d&quot;&gt;http://datos.bne.es/resource/XX999992&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-18
| pintor español
| [[pintor]]
| 
| [[España]]
| [[Xixón]]
| [[Xixón]]&lt;ref name=&quot;ref_194db6696283f835380a36f64c54811c1ee326346b679e75ea074dd8bf4c10d6&quot;&gt;https://esquelasdeasturias.com/fallecidos/diaz-de-orosia-don-roberto-diaz-garcia_160110/esquelas/&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q171571|Q171571]]
| [[Ficheru:Hayden Panettiere 2009 (Straighten Crop).jpg|center|128px]]
| [[Hayden Panettiere]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-21&lt;ref name=&quot;ref_543786a7823bb6df94fb7a214c38d92d5fd4d8e2536823b2b2a4fcf7b0f98614&quot;&gt;https://www.theguardian.com/film/2026/aug/17/hayden-panettiere-obituary&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_670c000e1d4fffaa8bd34185c00209a92a349fab123a7e594d65ae1e972f4a36&quot;&gt;https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/hayden-panettiere-death-cause-age-heroes-nashville-scream-b3033995.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_b640002439b98e825334a6069d5dbb69e08c308d8df6dc6019d1c97c5a7ce977&quot;&gt;''[[:d:Q47757534|IdRef]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-16&lt;ref name=&quot;ref_171c3556502400b424c93aa3dc725f30d96693347dc5d69858972f2fd4cdd3e5&quot;&gt;https://abcnews.com/US/hayden-panettiere-dies-36/story?id=135698473&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_12de9a86f3fb4dad524c24548f1f410fb863c852dd6f04da4e8ef24015c12890&quot;&gt;https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/hayden-panettiere-death-cause-heroes-nashville-latest-news-b3034003.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| actriz y cantante d&amp;#39;Estaos Xuníos
| ''[[:d:Q10800557|actor de cine]]''&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q10798782|actor de televisión]]''&lt;br/&gt;[[actor de voz]]&lt;br/&gt;[[cantante]]&lt;br/&gt;[[actor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q3357567|fotomodelu]]''&lt;br/&gt;[[activista]]
| 
| [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]]
| ''[[:d:Q776781|Palisades]]''&lt;ref name=&quot;ref_12ee7146c5b13e135599e726ac9b38a430609a7c7414cc2f30626a876b89c205&quot;&gt;https://www.lohud.com/story/news/2026/08/17/hayden-panettiere-rockland-county-born-actress-dies-36/91333372007/&lt;/ref&gt;
| ''[[:d:Q574192|Greenville]]''&lt;ref name=&quot;ref_41b56bf47888b75dcad7d7f957d89f8ebf089a406fac39a86d3bff044c6e1579&quot;&gt;https://www.nytimes.com/2026/08/17/arts/television/hayden-panettiere-dead.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_f650f77cf1216adedf3c3d7d76f9a486d4fac7a014b212183a76bb9399732e69&quot;&gt;https://www.wyff4.com/article/hayden-panettiere-dies-in-greenville-county/73448001&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q1870823|Q1870823]]
| 
| [[Yukio Shimomura]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-01-25
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-13&lt;ref name=&quot;ref_20a9cfc59881563d0042df642a9fbc0981436a4bbe50dc01f20ff549ceef289b&quot;&gt;https://www.47news.jp/14797935.html&lt;/ref&gt;
| futbolista xaponés
| [[Xugador de fútbol|futbolista]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q628099|entrenador de fútbol]]''&lt;ref name=&quot;ref_29b4f8ade6fdd994ba783c1741c1a5c5ff0ca8aa03c3cc6a9cca168e9a257292&quot;&gt;''[[:d:Q2449070|transfermarkt.com]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Xapón]]
| [[Hiroshima]]
| 
|-
| [[:d:Q1092333|Q1092333]]
| 
| [[Takamitsu Ota]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-19
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-12&lt;ref name=&quot;ref_0eeef3949c36132b9e1aa330ee73851268fa9f03ce95fc6d5a7c6f5a19fcf769&quot;&gt;https://www.nikkansports.com/soccer/photonews/photonews_nsInc_202608120000939-0.html&lt;/ref&gt;
| futbolista xaponés
| [[Xugador de fútbol|futbolista]]
| 
| [[Xapón]]
| [[prefeutura de Shizuoka]]
| 
|-
| [[:d:Q3345169|Q3345169]]
| 
| [[Consuelo Rodríguez Álvarez]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-25
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-12
| actriz y modelu venezolana
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[Modelu (moda)|modelu]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q18581305|participante en concursos de guapura]]''
| 
| [[Venezuela]]
| ''[[:d:Q1442183|Sober]]''
| [[Caraques]]
|-
| [[:d:Q18285|Q18285]]
| [[Ficheru:Zhu Rongji in 2000.jpg|center|128px]]
| [[Zhu Rongji]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-23&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-12&lt;ref name=&quot;ref_c9bbd26e5f3fd917263b73b36bcfc9f1d26ba3961eff8ec61775ca5d8a6eab2b&quot;&gt;https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/08/12/l-ancien-premier-ministre-chinois-zhu-rongji-est-mort-a-l-age-de-97-ans_6745014_3382.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_600d27cc55b18cf4165eff848373548cbc076dcecbd26e31ce05a8079fb302de&quot;&gt;https://www.news.cn/politics/20260812/4c2c72e299ef4561915d2e507393a81f/c.html&lt;/ref&gt;
| primer ministru chinu
| ''[[:d:Q82955|políticu]]''&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;''[[:d:Q81096|inxenieru]]''&lt;ref name=&quot;ref_027f3840adcec97dead3647f5857d231d9dc9acabdd321668a923998bf654dd5&quot;&gt;''[[:d:Q15138081|The Rise of Modern China, Sixth Edition]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[empresariu]]&lt;br/&gt;[[estadista]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q2285706|xefe de Gobiernu]]''&lt;ref name=&quot;ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0&quot;&gt;''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''&lt;/ref&gt;
| ''[[:d:Q508368|Vice Premier of the State Council of the People's Republic of China]]''&lt;br/&gt;[[Premier chinu]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q17281242|alcalde de Shanghai]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20046316|Miembru del Buró Políticu del Partíu Comunista de China]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q17281246|Secretariu del Comité'l PCCh en Xangai]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q42327067|Miembru'l Comité Permanente'l Poliburó del Partíu Comunista Chinu]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q132717321|Party Secretary of Shanghai]]''&lt;br/&gt;''[[:d:Q20787785|Governor of the People's Bank of China]]''
| [[República Popular China]]&lt;br/&gt;[[República de China (1912-1949)|República de China]]
| [[Changsha]]&lt;ref name=&quot;ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0&quot;&gt;''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''&lt;/ref&gt;
| [[Beixín]]&lt;ref name=&quot;ref_c9bbd26e5f3fd917263b73b36bcfc9f1d26ba3961eff8ec61775ca5d8a6eab2b&quot;&gt;https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/08/12/l-ancien-premier-ministre-chinois-zhu-rongji-est-mort-a-l-age-de-97-ans_6745014_3382.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0&quot;&gt;''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''&lt;/ref&gt;
|-
| [[:d:Q8318|Q8318]]
| [[Ficheru:Livio Berruti 1960.jpg|center|128px]]
| [[Livio Berruti]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-05-19&lt;ref name=&quot;ref_202f85720d9cc95a77b10bf5117ee054259a6d5c93f6704d9bab571cb1cb374d&quot;&gt;''[[:d:Q54960205|World Athletics database]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-08-09&lt;ref name=&quot;ref_50e99ad5503766df6696a367eacb192f5df04b18c19360d136ae85ac561ebfed&quot;&gt;https://www.corriere.it/sport/26_agosto_09/livio-berruti-morto-oro-200-metri-olimpiadi-roma-1960-2aa023e7-a9a8-468c-a2cc-3572a871axlk.shtml&lt;/ref&gt;
| atleta italianu
| [[atleta]]&lt;br/&gt;[[Velocista (atletismu)|velocista]]&lt;br/&gt;[[deportista]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Italia]]&lt;ref name=&quot;ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0&quot;&gt;''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''&lt;/ref&gt;
| [[Turín]]&lt;ref name=&quot;ref_7d2be0d41e3e070d322e3e74db28dc07788157999622a6f219686a488170ede0&quot;&gt;''[[:d:Q23833686|Catalog of the German National Library]]''&lt;/ref&gt;
| [[Turín]]
|}
----
&amp;sum; 12 items.
{{Wikidata list end}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}</text>
      <sha1>jodz0v2x24tg1w17gsva7iqc6cjmxyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Wikiproyeutu espardimientu de la toponimia oficial d'Asturies/Parroquies/Miranda</title>
    <ns>4</ns>
    <id>190816</id>
    <revision>
      <id>4527100</id>
      <parentid>4522811</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>32147</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4527100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29530" sha1="n8luoem9up3xvp7sk1mnkj39jzxka1l" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item
  ?label_mul ?label_ca ?label_eu ?label_es ?label_gl ?label_en ?label_fr ?label_de ?label_pt ?label_nl ?label_it
  ?link_mul ?link_ca  ?link_eu  ?link_es  ?link_gl  ?link_en  ?link_fr  ?link_de  ?link_pt  ?link_nl  ?link_it
 WHERE {
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ast&quot;. }
  ?item (wdt:P131*) wd:Q695463.
  OPTIONAL { ?item wdt:P31 ?tipu. }
  OPTIONAL { ?item wdt:P131 ?parroquia. }
  FILTER(?tipu IN(wd:Q13526752, wd:Q5084, wd:Q618123, wd:Q5756064, wd:Q123705, wd:Q3957, wd:Q532, wd:Q486972, wd:Q120041664, wd:Q3055118, wd:Q674950))
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_mul filter (lang(?label_mul) = &quot;mul&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_ca filter (lang(?label_ca) = &quot;ca&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_eu filter (lang(?label_eu) = &quot;eu&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_es filter (lang(?label_es) = &quot;es&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_gl filter (lang(?label_gl) = &quot;gl&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_en filter (lang(?label_en) = &quot;en&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_fr filter (lang(?label_fr) = &quot;fr&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_de filter (lang(?label_de) = &quot;de&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_pt filter (lang(?label_pt) = &quot;pt&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_nl filter (lang(?label_nl) = &quot;nl&quot;) }
  OPTIONAL { ?item rdfs:label ?label_it filter (lang(?label_it) = &quot;it&quot;) }
  OPTIONAL { ?link_ca schema:about ?item . ?link_ca schema:inLanguage &quot;ca&quot; . ?link_ca schema:isPartOf &lt;https://ca.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_eu schema:about ?item . ?link_eu schema:inLanguage &quot;eu&quot; . ?link_eu schema:isPartOf &lt;https://eu.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_es schema:about ?item . ?link_es schema:inLanguage &quot;es&quot; . ?link_es schema:isPartOf &lt;https://es.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_gl schema:about ?item . ?link_gl schema:inLanguage &quot;gl&quot; . ?link_gl schema:isPartOf &lt;https://gl.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_en schema:about ?item . ?link_en schema:inLanguage &quot;en&quot; . ?link_en schema:isPartOf &lt;https://en.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_fr schema:about ?item . ?link_fr schema:inLanguage &quot;fr&quot; . ?link_fr schema:isPartOf &lt;https://fr.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_de schema:about ?item . ?link_de schema:inLanguage &quot;de&quot; . ?link_de schema:isPartOf &lt;https://de.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_pt schema:about ?item . ?link_pt schema:inLanguage &quot;pt&quot; . ?link_pt schema:isPartOf &lt;https://pt.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_nl schema:about ?item . ?link_nl schema:inLanguage &quot;nl&quot; . ?link_nl schema:isPartOf &lt;https://nl.wikipedia.org/&gt; . }
  OPTIONAL { ?link_it schema:about ?item . ?link_it schema:inLanguage &quot;it&quot; . ?link_it schema:isPartOf &lt;https://it.wikipedia.org/&gt; . }
}
ORDER BY (?parroquiaLabel) (?itemLabel)
|columns=item,label:nome,P131:parroquia,description:descripción,P31:tipu,?label_mul,?label_ca,?label_eu,?label_es,?label_gl,?label_en,?label_fr,?label_de,?label_pt,?label_nl,?label_it,?link_ca,?link_eu,?link_es,?link_gl,?link_en,?link_fr,?link_de,?link_pt,?link_nl,?link_it
|links=red
|sort=label
|section=P131
|min_section=1
|references=all
|header_template=toponimia/cabecera2
|row_template=toponimia/filera2
}}


== Almurfe ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860718|Q113860718]]
| label = [[Almurfe]]
| p131 = [[Almurfe (parroquia)|Almurfe]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Almurfe (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Almurfe
| label_ca = Almurfe
| label_en = Almurfe
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q20614654|Q20614654]]
| label = [[Auguasmestas (Almurfe)|Auguasmestas]]
| p131 = [[Almurfe (parroquia)|Almurfe]]
| desc = llugar de la parroquia d&amp;#39;Almurfe (Miranda)
| p31 = [[llugar]]
| label_mul = Auguasmestas
| label_ca = Auguasmestas
| label_eu = Auguasmestas
| label_gl = Auguasmestas
| label_en = Auguasmestas
| label_fr = Auguasmestas
| label_de = Auguasmestas
| label_pt = Auguasmestas
| label_nl = Auguasmestas
| label_it = Auguasmestas
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860719|Q113860719]]
| label = [[Bustiasmal]]
| p131 = [[Almurfe (parroquia)|Almurfe]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Almurfe (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Bustiasmal
| label_en = Bustiasmal
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860720|Q113860720]]
| label = [[La Casilla (Almurfe)|La Casilla]]
| p131 = [[Almurfe (parroquia)|Almurfe]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Almurfe (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Casilla
}}
|}


== Augüera ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860787|Q113860787]]
| label = [[Augüeirina]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Augüeirina
| label_ca = Augüeirina
| label_en = Augüeirina
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860777|Q113860777]]
| label = [[Augüera (Miranda)|Augüera]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Augüera
| label_ca = Augüera
| label_en = Augüera
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860780|Q113860780]]
| label = [[Castañera (Augüera)|Castañera]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Castañera
| label_ca = Castañera
| label_en = Castañera
| label_fr = Castañera
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860757|Q113860757]]
| label = [[Cigüedres]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Cigüedres
| label_ca = Cigüedres
| label_en = Cigüedres
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860761|Q113860761]]
| label = [[L'Arena (Augüera)|L'Arena]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = L'Arena
| label_ca = L'Arena
| label_en = L'Arena
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113956766|Q113956766]]
| label = [[La Bedul]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = La Bedul
| label_en = La Bedul
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860764|Q113860764]]
| label = [[La Casa Blanca]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Casa Blanca
| label_ca = La Casa Blanca
| label_en = La Casa Blanca
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860765|Q113860765]]
| label = [[La Casa'l Sol]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Casa'l Sol
| label_ca = La Casa'l Sol
| label_en = La Casa'l Sol
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860781|Q113860781]]
| label = [[La Ferreiría]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Ferreiría
| label_ca = La Ferreiría
| label_en = La Ferreiría
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860763|Q113860763]]
| label = [[Los Bazales]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Los Bazales
| label_ca = Los Bazales
| label_en = Los Bazales
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860782|Q113860782]]
| label = [[Pumadín]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Pumadín
| label_ca = Pumadín
| label_en = Pumadín
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860758|Q113860758]]
| label = [[Quintanal (Augüera)|Quintanal]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Quintanal
| label_ca = Quintanal
| label_en = Quintanal
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860784|Q113860784]]
| label = [[Rozos]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = casería de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Rozos
| label_ca = Rozos
| label_en = Rozos
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860759|Q113860759]]
| label = [[Saisteban]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Saisteban
| label_ca = Saisteban
| label_en = Saisteban
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860760|Q113860760]]
| label = [[Viḷḷare]]
| p131 = [[Augüera (parroquia)|Augüera]]
| desc = aldea de la parroquia d&amp;#39;Augüera (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Viḷḷare
| label_ca = Viḷḷare
| label_en = Viḷḷare
}}
|}


== Balmonte ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860983|Q113860983]]
| label = [[Albariza]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Albariza
| label_ca = Albariza
| label_en = Albariza
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q57338438|Q57338438]]
| label = [[Balmonte (capital)|Balmonte]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = villa de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[Villa (población)|villa]]&lt;br/&gt;[[entidá singular de población]]&lt;ref name=&quot;ref_adac9a15f0790cc5ccf24bafe710eb7d07077698a05725d130e545157aee5efc&quot;&gt;https://www.sadei.es/tematico/aplicaciones/Nomen/Datos/A2022M00.xlsx&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[capital de conceyu]]&lt;ref name=&quot;ref_d81a64b64cf87a5cafc3034f1aad29f3568281ba3732760a0e9d6c4989627d4e&quot;&gt;''[[:d:Q131606967|Nomenclátor Xeográficu de Conceyos y Entidaes de Población (edición 20240402)]]''&lt;/ref&gt;
| label_mul = Balmonte
| label_ca = Balmonte
| label_eu = Balmonte
| label_es = Belmonte
| label_gl = Balmonte
| label_en = Balmonte
| label_fr = Balmonte
| label_de = Balmonte
| label_pt = Balmonte
| label_nl = Balmonte
| label_it = Balmonte
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861057|Q113861057]]
| label = [[Cezana]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Cezana
| label_ca = Cezana
| label_en = Cezana
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860986|Q113860986]]
| label = [[Colladiellu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Colladiellu
| label_ca = Colladiellu
| label_es = Colladiellu
| label_en = Colladiellu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860987|Q113860987]]
| label = [[Courias (Balmonte)|Courias]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Courias
| label_ca = Courias
| label_es = Courias
| label_en = Courias
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q110164757|Q110164757]]
| label = [[Dolia]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Dolia
| label_ca = Dolia
| label_es = Dolia
| label_en = Dolia
| link_es = [[:es:Dolia_(Belmonte)|Dolia (Belmonte)]]
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861059|Q113861059]]
| label = [[El Faéu (Balmonte)|El Faéu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = El Faéu
| label_ca = El Faéu
| label_es = El Faéu
| label_en = El Faéu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860994|Q113860994]]
| label = [[Faidieḷḷu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Faidieḷḷu
| label_ca = Faidieḷḷu
| label_en = Faidieḷḷu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860995|Q113860995]]
| label = [[Freisnéu (Balmonte)|Freisnéu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Freisnéu
| label_ca = Freisnéu
| label_es = Freisnéu
| label_en = Freisnéu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860992|Q113860992]]
| label = [[L'Estilleiru]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = L'Estilleiru
| label_ca = L'Estilleiru
| label_en = L'Estilleiru
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q5963206|Q5963206]]
| label = [[La Durera]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = La Durera
| label_ca = La Durera
| label_es = La Dorera
| label_en = La Durera
| label_de = La Durera
| label_nl = La Durera
| link_es = [[:es:La_Dorera|La Dorera]]
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861060|Q113861060]]
| label = [[La Granda (Balmonte)|La Granda]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Granda
| label_ca = La Granda
| label_es = La Granda
| label_en = La Granda
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861074|Q113861074]]
| label = [[La Repenerencia]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = La Repenerencia
| label_ca = La Repenerencia
| label_en = La Repenerencia
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861078|Q113861078]]
| label = [[La Vellosa]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Vellosa
| label_ca = La Vellosa
| label_en = La Vellosa
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113860989|Q113860989]]
| label = [[Las Cruces (Balmonte)|Las Cruces]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = venta de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[venta]]&lt;ref name=&quot;ref_73ab1933115f53ccc41d07039d52d45a4f74b75ea4de4187f1798d95e1bbee02&quot;&gt;''[[:d:Q121356547|Nomenclátor d'entidaes de población d'Asturies]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[entidá singular de población]]
| label_es = Las Cruces
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861061|Q113861061]]
| label = [[Meruxa (Balmonte)|Meruxa]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Meruxa
| label_ca = Meruxa
| label_en = Meruxa
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861016|Q113861016]]
| label = [[Montescusu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Montescusu
| label_ca = Montescusu
| label_es = Montescusu
| label_en = Montescusu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861063|Q113861063]]
| label = [[Pascual]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = casería de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = Pascual
| label_ca = Pascual
| label_en = Pascual
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861072|Q113861072]]
| label = [[Pousadoriu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Pousadoriu
| label_ca = Pousadoriu
| label_en = Pousadoriu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861075|Q113861075]]
| label = [[Tabláu (Balmonte)|Tabláu]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Tabláu
| label_ca = Tabláu
| label_es = Tabláu
| label_en = Tabláu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861076|Q113861076]]
| label = [[Tiblós]]
| p131 = [[Balmonte (parroquia)|Balmonte]]
| desc = aldea de la parroquia de Balmonte (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Tiblós
| label_ca = Tiblós
| label_es = Tiblós
| label_en = Tiblós
}}
|}


== Bixega ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861156|Q113861156]]
| label = [[Bixega]]
| p131 = [[Bixega (parroquia)|Bixega]]
| desc = aldea de la parroquia de Bixega (Miranda)
| p31 = [[aldea]]&lt;br/&gt;[[Llugar (Asturies)|llugar d'Asturies]]
| label_mul = Bixega
| label_ca = Bixega
| label_en = Bixega
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861158|Q113861158]]
| label = [[El Pontigu (Bixega)|El Pontigu]]
| p131 = [[Bixega (parroquia)|Bixega]]
| desc = aldea de la parroquia de Bixega (Miranda)
| p31 = [[aldea]]&lt;br/&gt;[[Llugar (Asturies)|llugar d'Asturies]]
| label_mul = El Pontigu
| label_ca = El Pontigu
| label_en = El Pontigu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861160|Q113861160]]
| label = [[El Valle (Bixega)|El Valle]]
| p131 = [[Bixega (parroquia)|Bixega]]
| desc = aldea de la parroquia de Bixega (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = El Valle
| label_ca = El Valle
| label_en = El Valle
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861159|Q113861159]]
| label = [[Santa Marina (Bixega)|Santa Marina]]
| p131 = [[Bixega (parroquia)|Bixega]]
| desc = aldea de la parroquia de Bixega (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Santa Marina
| label_ca = Santa Marina
| label_en = Santa Marina
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861161|Q113861161]]
| label = [[Viḷḷaverde (Bixega)|Viḷḷaverde]]
| p131 = [[Bixega (parroquia)|Bixega]]
| desc = aldea de la parroquia de Bixega (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Viḷḷaverde
| label_ca = Viḷḷaverde
| label_en = Viḷḷaverde
}}
|}


== Las Estacas ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861203|Q113861203]]
| label = [[Acicorvu]]
| p131 = [[Las Estacas (parroquia)|Las Estacas]]
| desc = cases de la parroquia de Las Estacas (Miranda)
| p31 = [[casa]]&lt;ref name=&quot;ref_73ab1933115f53ccc41d07039d52d45a4f74b75ea4de4187f1798d95e1bbee02&quot;&gt;''[[:d:Q121356547|Nomenclátor d'entidaes de población d'Asturies]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[entidá singular de población]]&lt;ref name=&quot;ref_e2db3d3f980c8fb434d3f59cac08f249fb9e9e5fcac818995dfe41624679691c&quot;&gt;''[[:d:Q95877977|Geographic Nomenclature of Municipalities and Population Entities]]''&lt;/ref&gt;
| label_mul = Acicorvu
| label_en = Acicorvu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861205|Q113861205]]
| label = [[Carricéu]]
| p131 = [[Las Estacas (parroquia)|Las Estacas]]
| desc = aldea de la parroquia de Las Estacas (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Carricéu
| label_ca = Carricéu
| label_en = Carricéu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861202|Q113861202]]
| label = [[Las Estacas]]
| p131 = [[Las Estacas (parroquia)|Las Estacas]]
| desc = aldea de la parroquia de Las Estacas (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Las Estacas
| label_ca = Las Estacas
| label_en = Las Estacas
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861204|Q113861204]]
| label = [[Valbona (Las Estacas)|Valbona]]
| p131 = [[Las Estacas (parroquia)|Las Estacas]]
| desc = aldea de la parroquia de Las Estacas (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Valbona
| label_ca = Valbona
| label_en = Valbona
}}
|}


== Lleiguarda ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q5700462|Q5700462]]
| label = [[Antuñana]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Antuñana
| label_ca = Antuñana
| label_es = Antoñana
| label_en = Antuñana
| link_es = [[:es:Anto%C3%B1ana_(Asturias)|Anto%C3%B1ana (Asturias)]]
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861214|Q113861214]]
| label = [[Beyu]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Beyu
| label_ca = Beyu
| label_es = Bello (Belmonte de Miranda)
| label_en = Beyu
| link_es = [[:es:Bello_(Belmonte_de_Miranda)|Bello (Belmonte de Miranda)]]
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861215|Q113861215]]
| label = [[La Forniella]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = casería de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Forniella
| label_ca = La Forniella
| label_en = La Forniella
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861221|Q113861221]]
| label = [[La Viña (Lleiguarda)|La Viña]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = casería de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Viña
| label_ca = La Viña
| label_en = La Viña
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861216|Q113861216]]
| label = [[Lleiguarda]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Lleiguarda
| label_ca = Lleiguarda
| label_en = Lleiguarda
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861217|Q113861217]]
| label = [[Menes]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Menes
| label_ca = Menes
| label_en = Menes
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861218|Q113861218]]
| label = [[Modreiros (Lleiguarda)|Modreiros]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Modreiros
| label_ca = Modreiros
| label_en = Modreiros
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861219|Q113861219]]
| label = [[Pandu (Lleiguarda)|Pandu]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Pandu
| label_ca = Pandu
| label_en = Pandu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861220|Q113861220]]
| label = [[Silviella (Lleiguarda)|Silviella]]
| p131 = [[Lleiguarda (parroquia)|Lleiguarda]]
| desc = aldea de la parroquia de Lleiguarda (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Silviella
| label_ca = Silviella
| label_es = Silviella
| label_en = Silviella
}}
|}


== Quintana ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861252|Q113861252]]
| label = [[Alcéu (Quintana)|Alcéu]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Alcéu
| label_ca = Alcéu
| label_en = Alcéu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861253|Q113861253]]
| label = [[Bueinás]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Bueinás
| label_ca = Bueinás
| label_en = Bueinás
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861255|Q113861255]]
| label = [[El Ferredal]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = El Ferredal
| label_ca = El Ferredal
| label_en = El Ferredal
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861251|Q113861251]]
| label = [[L'Abangu]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = L'Abangu
| label_ca = L'Abangu
| label_en = L'Abangu
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861254|Q113861254]]
| label = [[La Coutiella]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = casería de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Coutiella
| label_ca = La Coutiella
| label_en = La Coutiella
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861257|Q113861257]]
| label = [[La Veiga (Quintana)|La Veiga]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = La Veiga
| label_ca = La Veiga
| label_en = La Veiga
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861256|Q113861256]]
| label = [[Quintana (Miranda)|Quintana]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Quintana
| label_ca = Quintana
| label_en = Quintana
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861258|Q113861258]]
| label = [[Villar (Quintana)|Villar]]
| p131 = [[Quintana (parroquia)|Quintana]]
| desc = aldea de la parroquia de Quintana (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Villar
| label_ca = Villar
| label_en = Villar
}}
|}


== Samartín d'Ondes ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861284|Q113861284]]
| label = [[La Veiga las Zreizales]]
| p131 = [[Samartín d'Ondes]]
| desc = casería de la parroquia de Samartín d&amp;#39;Ondes (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Veiga las Zreizales
| label_ca = La Veiga las Zreizales
| label_en = La Veiga las Zreizales
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861282|Q113861282]]
| label = [[Ondes]]
| p131 = [[Samartín d'Ondes]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín d&amp;#39;Ondes (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Ondes
| label_ca = Ondes
| label_en = Ondes
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861283|Q113861283]]
| label = [[Samartín (Samartín d'Ondes)|Samartín]]
| p131 = [[Samartín d'Ondes]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín d&amp;#39;Ondes (Miranda)
| p31 = [[aldea]]&lt;br/&gt;[[Llugar (Asturies)|llugar d'Asturies]]
| label_mul = Samartín
| label_ca = Samartín
| label_en = Samartín
}}
|}


== Samartín de Llodón ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861292|Q113861292]]
| label = [[Fontouria (Samartín de Llodón)|Fontouria]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Fontouria
| label_ca = Fontouria
| label_en = Fontouria
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861298|Q113861298]]
| label = [[La Buela]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = casería de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = La Buela
| label_ca = La Buela
| label_en = La Buela
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q131758469|Q131758469]]
| label = [[La Ponte Samartín]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| p31 = [[Asentamientu|asentamientu humanu]]
| label_mul = La Ponte Samartín
| label_es = La Ponte Samartín
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q62630233|Q62630233]]
| label = [[Llongoria]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Llongoria
| label_es = Longoria
| label_en = Llongoria
| link_en = [[:en:Llongoria|Llongoria]]
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861294|Q113861294]]
| label = [[Ouviñana (Samartín de Llodón)|Ouviñana]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Ouviñana
| label_ca = Ouviñana
| label_en = Ouviñana
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861296|Q113861296]]
| label = [[Samartín (Samartín de Llodón)|Samartín]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]&lt;br/&gt;[[Llugar (Asturies)|llugar d'Asturies]]
| label_mul = Samartín
| label_ca = Samartín
| label_en = Samartín
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861295|Q113861295]]
| label = [[San Cristóbal (Samartín de Llodón)|San Cristóbal]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = San Cristóbal
| label_ca = San Cristóbal
| label_en = San Cristóbal
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861297|Q113861297]]
| label = [[Villanueva (Samartín de Llodón)|Villanueva]]
| p131 = [[Samartín de Llodón]]
| desc = aldea de la parroquia de Samartín de Llodón (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Villanueva
| label_ca = Villanueva
| label_en = Villanueva
}}
|}


== San Bartolomé ==
{{toponimia/cabecera2}}
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861308|Q113861308]]
| label = [[Cutiellos (San Bartolomé)|Cutiellos]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = aldea de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[aldea]]&lt;br/&gt;[[Llugar (Asturies)|llugar d'Asturies]]
| label_mul = Cutiellos
| label_ca = Cutiellos
| label_en = Cutiellos
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861313|Q113861313]]
| label = [[El Piqueiru]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = casería de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[casería]]
| label_mul = El Piqueiru
| label_ca = El Piqueiru
| label_es = Piquero
| label_en = El Piqueiru
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861309|Q113861309]]
| label = [[L'Hospital]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = aldea de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = L'Hospital
| label_ca = L'Hospital
| label_en = L'Hospital
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861310|Q113861310]]
| label = [[Llaureiru]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = aldea de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Llaureiru
| label_ca = Llaureiru
| label_en = Llaureiru
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861311|Q113861311]]
| label = [[Pumarada]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = aldea de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = Pumarada
| label_ca = Pumarada
| label_en = Pumarada
}}
|-
{{toponimia/filera2
| item = [[:d:Q113861312|Q113861312]]
| label = [[San Bartolomé]]
| p131 = [[San Bartolomé (parroquia)|San Bartolomé]]
| desc = aldea de la parroquia de San Bartolomé (Miranda)
| p31 = [[aldea]]
| label_mul = San Bartolomé
| label_ca = San Bartolomé
| label_en = San Bartolomé
}}
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>n8luoem9up3xvp7sk1mnkj39jzxka1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clinton (Ontario)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265505</id>
    <revision>
      <id>4527000</id>
      <parentid>4339046</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="528" sha1="3qidd2wmkhbtzi4ekitut1ulgz00e7i" xml:space="preserve">{{llocalidá}}
'''Clinton''' ye una llocalidá de la [[Organización territorial de Canadá|provincia canadiana]] d'[[Ontario]], perteneciente al conceyu de [[Central Huron]]. Fundada en 1831, anguaño tien una población de {{persones}}&lt;ref&gt;[https://www.citypopulation.de/en/canada/ontario/ Población de les llocalidaes de la provincia d'Ontario] na web citypopulation.de.&lt;/ref&gt;. 

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces llocalidá}}

{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Llocalidaes de Canadá]]</text>
      <sha1>3qidd2wmkhbtzi4ekitut1ulgz00e7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Beechey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>267968</id>
    <revision>
      <id>4526967</id>
      <parentid>4501556</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3617" sha1="af66ybg8hk0bqqo3x59g4gbx2waj2kc" xml:space="preserve">{{Xeografía}}

La '''islla de Beechey''' ye una pequeña islla asitiada nel [[Archipiélagu Árticu Canadianu|archipiélagu árticu canadianu]], mui cerca de la mariña occidental d'[[islla Devon]]. Alministrativamente pertenez al territoriu autónomu de [[Nunavut]], [[Canadá]].

== Xeografía ==
La islla de Beechey ye una islla pequeña asitiada a unos 2 km de la mariña occidental d'islla Devon, a la que xune en marea baxa un pequeñu istmu. Cierra pela so parte oeste la pequeña badea del Erebus, un fondeaderu que la converten nun escelente puertu natural, abrigada de les corrientes y vientos del oeste y del norte. Tien un llargor de tan solo 2,5 km y unu anchor de 2,1 km, siendo un pequeñu puexu d'unos 198 m d'altor. 

La islla ta na ribera septentrional del estrechu Lancaster, señalando l'entamu de la canal de Wellington.

== Historia ==
La islla foi afayada en 1819 pola espedición de William Edward Parry y foi nomada n'honor del entós teniente Frederick William Beechey (1796-1856), segundu de Parry nel barcu ''HMS Hecla''.

La islla ye'l sitiu de dellos eventos bien importantes na historia de la esploración del Árticu. En 1845, l'esplorador británicu sir John Franklin, al mandu d'una nueva espedición de busca del [[Pasu del Noroeste]], colos barcos ''HMS Erebus'' y ''HMS Terror'', escoyó'l puertu protexíu d'islla Beechey pal so primer campamentu d'iviernu. Esa espedición sumió y les espediciones de rescate unviaes alcontraron en 1851 esi campamentu d'iviernu. Atoparon un gran túmulu de piedra, al pie de les tumbes de trés miembros de la tripulación de Franklin -el suboficial John Torrington, William Braine, y John Hartnell- pero nun atoparon constancia escrita o una indicación d'escontra onde tenía previstu navegar Franklin la próxima temporada. 

El 18 d'agostu de 1853, Joseph René Bellot un oficial de la marina francesa, que participaba nes nueves busques de Franklin, afogose nel estrechu de Barrow, a poca distancia de la islla. Un memorial en piedra n'honor so foi alzáu na islla de Beechey.&lt;ref&gt;[https://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=809] {{en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060519092657/http://www.pc.gc.ca/voyage-travel/pv-vp/itm8-/page7_f.asp -yos parcs et lieux historiques nationaux du Canada au Nunavut]{{fr}}&lt;/ref&gt;

Na década de 1980, l'antropólogu forense canadianu Owen Beattie desenterró los tres cuerpos, atopándolos (externamente) notablemente bien calteníos. Les [[Autopsia|autopsies]] determinaron que les causes más probables de muerte seríen una afección pulmonar o l'envelenamientu por chombu (el [[Plomu|chombu]] provendría del selláu de los miles de llates de suministru que llevaba la espedición de Franklin). 

En 1979, el gobiernu de los [[Territorios del Noroeste]] declaró islla Beechey como &quot;sitiu d'importancia histórica territorial&quot;.

Dende 1999, la islla Beechey forma parte del entós creáu territoriu autónomu canadianu de [[Nunavut]].

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{enllaces xeografía}}
* [https://mapcarta.com/es/24140500 Mapa de la islla de Beechely].
* [https://historia.nationalgeographic.com.es/a/encontrados-restos-uno-expedicionarios-viaje-franklin-artico_16770 Nationalgeographic.com.es - Encontraos restos de John Gregory, miembru de l' espedición de Franklin al pasu del Noroeste {{es}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230829102216/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/encontrados-restos-uno-expedicionarios-viaje-franklin-artico_16770 |date=2023-08-29 }}
{{control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>af66ybg8hk0bqqo3x59g4gbx2waj2kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Wikidata/Finaos de recién (ensin páxina)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>268886</id>
    <revision>
      <id>4526978</id>
      <parentid>4526824</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>32147</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>4526978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38187" sha1="2saro43zg5ca70eqz5a0dm88m19m6om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;__NOINDEX__&lt;/noinclude&gt;
Última anovación: {{#time: Y-m-d H:i|{{REVISIONTIMESTAMP}}}}.
{{Wikidata list
|1=Wikipedia:Wikidata/Finaos de recién (ensin páxina)
|sparql=SELECT DISTINCT ?item ?linkcount 
{
	?item wdt:P570 ?dod
	FILTER ( ?dod &gt; &quot;2023-08-01T00:00:00Z&quot;^^xsd:dateTime)
	FILTER ( ?dod &gt; (now()-&quot;P32D&quot;^^xsd:duration) &amp;&amp; ?dod &lt; now() )
	?item wdt:P31 wd:Q5 .
    ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . # count of sitelinks  
}
ORDER BY DESC(?dod) ?item
LIMIT 50
|columns=item,P18,label,P569:nacimientu,P570:muerte,description:descripción,P106,P39,P27,P19,P20,?linkcount:enllaces
|thumb=128
|autolist=fallback
|links=red_only
|references=all
}}
{| class='wikitable sortable'
! item
! imaxe
! label
! nacimientu
! muerte
! descripción
! ocupación
! cargu
! país de nacionalidá
! llugar de nacimientu
! llugar de la muerte
! enllaces
|-
| [[:d:Q141388077|Q141388077]]
| [[Ficheru:ImageToStl.com Leonid+Sheikht+001.jpg|center|128px]]
| [[Leonid Shaikhat]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-09
| [[Israel|israelín]] entrenador de fútbol (1956–2026) ♂
| [[entrenador de fútbol]]
| 
| [[Israel]]
| [[Kazakstán]]
| 
| 1
|-
| [[:d:Q141388191|Q141388191]]
| 
| [[Airlangga Pribadi Kusman]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-23&lt;ref name=&quot;ref_f1b4c0e948c63e3597ae6ca2d63b47ee8823cda9c090bd2089c2efd8c2aaa552&quot;&gt;https://www.detik.com/jatim/berita/d-8655607/kabar-duka-pengamat-politik-airlangga-pribadi-meninggal-dunia&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_b07c0480ca6cda704322e48a39cd1eb4a7587fabac4335ef410cf563ba7e2faf&quot;&gt;https://www.kompas.id/artikel/airlangga-pribadi-kusman-akademisi-yang-gigih-membela-nilai-demokrasi-itu-telah-berpulang&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-09&lt;ref name=&quot;ref_02447c487a280f82b56ba301803a1170030541b6ef2806253b0be5119e90c15b&quot;&gt;https://www.nu.or.id/nasional/pengamat-politik-unair-airlangga-pribadi-kusman-meninggal-dunia-cGmOt&lt;/ref&gt;
| Politólogu (1976–2026)
| [[politólogu]]&lt;ref name=&quot;ref_3f4d8d3c666e4cdded921c76c2f3b654a895f208ea05776e263223dbdb192b7b&quot;&gt;https://mediaindonesia.com/humaniora/931384/berita-duka-akademisi-dan-penulis-airlangga-pribadi-kusman-meninggal-dunia&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Jombang]]&lt;ref name=&quot;ref_fd71c6df940e073b4323f0bc8469ec1b9f7b22c9484c2af468f7cef025e1c495&quot;&gt;https://jatim.antaranews.com/berita/1097280/dosen-fisip-unair-airlangga-pribadi-kusman-meninggal-dunia&lt;/ref&gt;
| [[Gatot Soebroto Army Hospital]]&lt;ref name=&quot;ref_252198b1f2edfd5147ab5383d66faf1e48202873eddef17084dfeeb8bf9c912f&quot;&gt;https://www.suara.com/news/2026/09/09/155055/duka-dunia-akademik-mengenang-airlangga-pribadi-intelektual-kritis-dan-dosen-berdedikasi-unair&lt;/ref&gt;
| 0
|-
| [[:d:Q4520684|Q4520684]]
| [[Ficheru:Aleksandr Şarovski 01.03.2019.jpg|center|128px]]
| [[Alexander Sharovsky]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-10
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-09
| [[Xunión Soviética|soviéticu]]-[[Azerbaixán|azerbaixanu]] [[Actor|actor]], [[Direutor de teatru|direutor de teatru]] (fl. 1967–2026) (1948–2026) ♂; People's Artist of Azerbaijan, Honored Artist of the Azerbaijan SSR, Sheref Order, Shohrat Order, Orde de l'Amistá, Medaya Pushkin, Humay Award, Golden Dervish, Friendship and Collaboration Award, honorary diploma of President of Azerbaijan Republic; spouse of Nataliya Aşumova
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[direutor de teatru]]
| 
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Azerbaixán]]
| [[Bakú]]
| [[Bakú]]
| 6
|-
| [[:d:Q97306804|Q97306804]]
| [[Ficheru:Wakil Bupati Manokwari Edi Budoyo.jpg|center|128px]]
| [[Edi Budoyo]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-23
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-09&lt;ref name=&quot;ref_68db45df19f12e9e86b254f969eb9e094e6eff3a90984d89765f94c6aa20a18f&quot;&gt;https://taburapos.co/2026/09/09/mantan-wakil-bupati-manokwari-dua-periode-edi-budoyo-tutup-usia/&lt;/ref&gt;
| políticu indonesiu
| [[políticu]]
| 
| [[Indonesia]]
| [[Boyolali]]
| 
| 1
|-
| [[:d:Q134382351|Q134382351]]
| 
| [[Alexander Pashchenko]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-06-03
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08
| [[Xunión Soviética|soviéticu]] person (1945–2026) ♂
| 
| 
| [[Xunión Soviética]]
| [[Oremburgu]]
| [[Oremburgu]]
| 1
|-
| [[:d:Q136762952|Q136762952]]
| 
| [[Fernão Lopes Simões de Carvalho]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_60fb64df0ef97ba73fd8770a0d3e6b4aa935317c3859f66f0d1dc58454d39eea&quot;&gt;https://observador.pt/2026/09/08/arquiteto-e-urbanista-fernao-simoes-de-carvalho-morre-aos-96-anos/&lt;/ref&gt;
| Arquiteutu (1929–2026) ♂
| [[arquiteutu]]
| 
| 
| [[Luanda]]
| 
| 0
|-
| [[:d:Q141387506|Q141387506]]
| 
| [[Paddy Payne]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936&lt;ref name=&quot;ref_3496066fc86c97904f7ae136f0177f8e02cebe6023078605080328b214707b55&quot;&gt;https://www.racenet.com.au/news/paddy-payne-snr-patriarch-of-famous-racing-family-dies-aged-90-20260908&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_b6f90838e7efe981a5b6a26680d44286f91835644eb57a9b2a773887c9e63892&quot;&gt;https://www.nzherald.co.nz/sport/racing/kiwi-horseman-paddy-payne-patriarch-of-australasian-racing-family-dies-aged-90/JK3ATTH6SNC3VDXX5XCLTHTQQU/&lt;/ref&gt;
| [[Nueva Zelanda|neozelandés]] entrenador de caballos, jockey (1936–2026) ♂
| [[entrenador de caballos]]&lt;br/&gt;[[jockey]]
| 
| [[Nueva Zelanda]]
| [[Hāwera]]&lt;ref name=&quot;ref_042609f7641a57411dab4e30bc8a57e6c70e6f0848369d8a005e2ad7d51e1253&quot;&gt;https://www.theage.com.au/sport/racing/we-hope-he-s-joined-our-mum-payne-family-pays-tribute-to-their-father-20260908-p60vkh.html&lt;/ref&gt;
| [[Miners Rest]]&lt;ref name=&quot;ref_042609f7641a57411dab4e30bc8a57e6c70e6f0848369d8a005e2ad7d51e1253&quot;&gt;https://www.theage.com.au/sport/racing/we-hope-he-s-joined-our-mum-payne-family-pays-tribute-to-their-father-20260908-p60vkh.html&lt;/ref&gt;
| 0
|-
| [[:d:Q16191322|Q16191322]]
| 
| [[Manel Dueso i Almirall]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-08-02&lt;ref name=&quot;ref_dbad65f55ca23ba4434aaa2d44629b4cf143318bb9e353a5fc24ed1550cca82f&quot;&gt;https://www.csfd.cz/tvurce/170117/&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_e25907a79dcc786417be9c22e4dd5f23a15a00fe2606b69a63e40473a89de2ef&quot;&gt;https://naciodigital.cat/sabadell/cultura-i-mitjans-sabadell/mor-manuel-dueso-actor-dramaturg-i-poeta-als-73-anys.html&lt;/ref&gt;
| actor español
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[direutor de teatru]]
| 
| [[España]]
| [[Sabadell]]
| [[Hospital de Sant Pau]]&lt;ref name=&quot;ref_e25907a79dcc786417be9c22e4dd5f23a15a00fe2606b69a63e40473a89de2ef&quot;&gt;https://naciodigital.cat/sabadell/cultura-i-mitjans-sabadell/mor-manuel-dueso-actor-dramaturg-i-poeta-als-73-anys.html&lt;/ref&gt;
| 2
|-
| [[:d:Q17030992|Q17030992]]
| [[Ficheru:Josep Grau i Seris (retallat).jpg|center|128px]]
| [[Josep Grau i Seris]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-11-08
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_cfea29b7082ebbd858ed195e500d0e7962bc9cdd8c88d93d5f06235a742f9b4b&quot;&gt;https://www.segre.com/ca/comarques/260909/adeu-josep-grau-politic-clau-lleida_1325349.html&lt;/ref&gt;
| agricultor, España
| [[Llabrador|agricultor]]&lt;br/&gt;[[políticu]]&lt;br/&gt;[[empresariu]]
| [[mayor of Mollerussa]]&lt;br/&gt;[[diputáu del Parllamentu de Cataluña]]&lt;ref name=&quot;ref_1f95d4c4462ba8376e36b35d202c9f134bb696b37fbe7ff8c8cd182c251b255b&quot;&gt;https://www.parlament.cat/web/composicio/diputats-fitxa/index.html?p_codi=735&amp;p_legislatura=6&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Mollerussa city councillor]]&lt;br/&gt;[[Minister of Agriculture, Livestock and Fisheries]]&lt;ref name=&quot;ref_1f95d4c4462ba8376e36b35d202c9f134bb696b37fbe7ff8c8cd182c251b255b&quot;&gt;https://www.parlament.cat/web/composicio/diputats-fitxa/index.html?p_codi=735&amp;p_legislatura=6&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Diputáu nel Congresu de los Diputaos d'España]]&lt;ref name=&quot;ref_c4a026d42ece0981278f58b576adcd34887a8e9cea8487274f7cf0ad7221c7f4&quot;&gt;http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/Congreso/Diputados/BusqForm?_piref73_1333155_73_1333154_1333154.next_page=/wc/fichaDiputado?idDiputado=223&amp;idLegislatura=5&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[presidente de la Diputación Provincial de Lleida]]&lt;ref name=&quot;ref_2981a387cbd298ab6c7cfd58da723bd218cb7e52ea67b8f7979c9810da10fe4f&quot;&gt;https://www.7accents.cat/canal/article/3254/els-darrers-presidents-que-ha-tingut-la-diputacio-de-lleida&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[president of the Catalan Association of Municipalities and Regions]]&lt;br/&gt;[[Provincial Deputy of Lleida]]&lt;br/&gt;[[comarcal councillor of Pla d'Urgell]]
| [[España]]
| [[Mollerussa]]
| [[Barcelona]]&lt;ref name=&quot;ref_cfea29b7082ebbd858ed195e500d0e7962bc9cdd8c88d93d5f06235a742f9b4b&quot;&gt;https://www.segre.com/ca/comarques/260909/adeu-josep-grau-politic-clau-lleida_1325349.html&lt;/ref&gt;
| 3
|-
| [[:d:Q2394608|Q2394608]]
| [[Ficheru:Ismael Laguna 2006.jpg|center|128px]]
| [[Ismael Laguna]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-06-28
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_8b471637f3f7d578c2bee964675bb3ad7643bafe974c3f7beedac2db31175314&quot;&gt;https://www.tvn-2.com/tvmax/mas-deportes/ismale-laguna-el-tigre-boxeo-panameno-fallecio-colon-deporte_1_2250090.html&lt;/ref&gt;
| boxeador panamiegu
| [[boxeador]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Panamá]]
| [[Colón City]]
| 
| 8
|-
| [[:d:Q30348969|Q30348969]]
| [[Ficheru:Silvia ederra.jpg|center|128px]]
| [[Silvia Ederra]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-08
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08
| [[España|español]] xugadora de balonmano (1983–2026) ♀
| [[xugador de balonmano]]
| 
| [[España]]
| [[Estella-Lizarra]]
| [[Pamplona]]
| 3
|-
| [[:d:Q4924895|Q4924895]]
| [[Ficheru:Blanche d'Alpuget.jpg|center|128px]]
| [[Blanche d'Alpuget]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-01-03&lt;ref name=&quot;ref_8b0a327cfc00f7c0d07d4d61a30e67b8df5171572af575b03421261860e5f2fa&quot;&gt;''[[:d:Q29861311|SNAC]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_6c9b1816a3e5197eb7acb62661aaef4522d312db615471a6bf678d5ed43c3553&quot;&gt;https://www.smh.com.au/culture/books/author-and-journalist-blanche-d-alpuget-dies-aged-82-20260909-p60vrm.html&lt;/ref&gt;
| [[Australia|australianu]] [[Escritor|escritora]], novelista, biógrafa, [[Periodista|periodista]] (1944–2026) ♀; Douglas Stewart Prize for Non-Fiction; spouse of [[Bob Hawke]]; notable work The Young Lion, Turtle Beach
| [[escritor]]&lt;br/&gt;[[novelista]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[biógrafu]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[periodista]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Australia]]
| [[Sydney]]&lt;ref name=&quot;ref_41e13f9e6adb07474ff22c00e5754dcdfa4814cbd471b2263761b3161cd1be3f&quot;&gt;''[[:d:Q18328141|The Feminist Companion to Literature in English]]''&lt;/ref&gt;
| [[Sydney]]
| 6
|-
| [[:d:Q5387259|Q5387259]]
| 
| [[Eric Pearce]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-10-29&lt;ref name=&quot;ref_f4044a6cc00ca8f9614c279245630d758ec378cb7978ce6ae9d1f23bf08b1749&quot;&gt;''[[:d:Q128500740|Oldest Living Olympians]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_269862b1fe32f661aa92493071ced6409acef7cead428973ec57bf50cc6f80eb&quot;&gt;https://www.dead-people.com/eric-pearce-field-hockey&lt;/ref&gt;
| xugador de ḥoquei australianu
| [[xugador de ḥoquei]]
| 
| [[Australia]]&lt;ref name=&quot;ref_f4044a6cc00ca8f9614c279245630d758ec378cb7978ce6ae9d1f23bf08b1749&quot;&gt;''[[:d:Q128500740|Oldest Living Olympians]]''&lt;/ref&gt;
| [[Jabalpur]]
| 
| 13
|-
| [[:d:Q5788670|Q5788670]]
| 
| [[Thore Hansen]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-01-10&lt;ref name=&quot;ref_cc9cb008aa12c02817e761b6f420dde7f98471c36fecf23190d9e373b1c71a79&quot;&gt;http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008060900023#5&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_3f80052a7e6884ace767001ac980bad2ce84ef6f49b56b1f875283f6b7a4f14c&quot;&gt;''[[:d:Q16323066|KulturNav]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_8281a8144a7f9896829b9934f7bdbb10157c1b2c1978fe441986b385b54a1b6b&quot;&gt;''[[:d:Q2629164|ISFDB]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_abe6e76d8ab8a9bff41248b7a1dcded1301f778b5cdb1f4118e004754484fa62&quot;&gt;https://www.f-b.no/thore-hansen-er-dod-har-tegnet-sin-siste-strek/s/80-59-32658&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_c467528cd2f44c4ef840364c2b5fc987ca596490b7c0188c3cecd3014b95565a&quot;&gt;https://www.nrk.no/ostfold/ruffen-tegner-thore-hansen-er-dod-1.18018162&lt;/ref&gt;
| [[Noruega|noruegu]] [[Ilustrador|ilustrador]], cartoonist, [[Escritor|escritor]] (1942–2026) ♂; Nordic Children's Book Prize, Bokkunstprisen, Sarpsborgprisen, Premiu de Lliteratura de l'Asociación de Bibliotecarios de Noruega
| [[ilustrador]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[cartoonist]]&lt;br/&gt;[[escritor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Noruega]]
| [[Fredrikstad]]
| [[Fredrikstad]]
| 2
|-
| [[:d:Q692421|Q692421]]
| [[Ficheru:Pierfranco Vianelli.JPG|center|128px]]
| [[Pierfranco Vianelli]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-10-20
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_4e164538e7a5e883b597d78609fa5238270c92ed8c3e455aaad22f7fa8b01e95&quot;&gt;https://www.giornaledibrescia.it/sport/ciclismo/ciclismo-piange-vianelli-oro-olimpico-citta-messico-1968-tp2j0iaq&lt;/ref&gt;
| ciclista italianu
| [[ciclista]]
| 
| [[Italia]]
| [[Provaglio d'Iseo]]
| [[Provaglio d'Iseo]]
| 20
|-
| [[:d:Q15027|Q15027]]
| [[Ficheru:Tung Chee-hwa chopped.jpg|center|128px]]
| [[Tung Chee Hwa]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937-07-07&lt;ref name=&quot;ref_c9b9202868d61937acb5a421259fef990c13e0c4b27bfd3d993884e7a735750c&quot;&gt;''[[:d:Q28328628|Who's Who in Hong Kong, 4th edition]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-08&lt;ref name=&quot;ref_192a43aad50e04909440bfcc2282704e397e75facf4eb48a5a6c6924080719fc&quot;&gt;https://www.chinadaily.com.cn/a/202609/09/WS6aa05172e4b06d4aa055cfb6.html&lt;/ref&gt;
| [[República de China (1912-1949)|República de China]]-[[Ḥong Kong británicu|ḥong kong británicu]]-[[República Popular China|chinu]] políticu, armador, Vice-Chairperson of the National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference, Chief Executive of Hong Kong, member of the National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference (1937–2026) ♂; Grand Bauhinia Medal, honorary doctor of the Chinese University of Hong Kong, Tatler Most Influential Hong Kong, Outstanding Contributor of One Country, Two Systems; child of Tung Chao Yung, Gu Lizhen; spouse of Betty Tung
| [[políticu]]&lt;ref name=&quot;ref_e4a05815fe64aaa97ba405cb9891312d3f0b48b07041145d4ba0697a55adb518&quot;&gt;''[[:d:Q63346312|Chinese Political Elites Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[armador]]
| [[Vice-Chairperson of the National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference]]&lt;br/&gt;[[Chief Executive of Hong Kong]]&lt;br/&gt;[[member of the National Committee of the Chinese People's Political Consultative Conference]]
| [[República de China (1912-1949)|República de China]]&lt;br/&gt;[[Ḥong Kong británicu]]&lt;br/&gt;[[República Popular China]]
| [[Shang-hai]]&lt;ref name=&quot;ref_040b437a5f297fb4529c10d8532fcbc6c119818718d76b73a44c0aca3a652707&quot;&gt;http://www.reuters.com/article/2014/11/10/us-hongkong-china-idUSKCN0IU0L720141110&lt;/ref&gt;
| [[Hong Kong Sanatorium and Hospital]]
| 32
|-
| [[:d:Q10338167|Q10338167]]
| 
| [[Nuno Cardoso]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-31&lt;ref name=&quot;ref_a24098c491431f2a0d108fd17d705ea64df564aa112e3410f2766b3b55c8bdcc&quot;&gt;https://www.infopedia.pt/$nuno-cardoso&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_c6ecc2c2a13d73d9322b41c4c2cc15cd0d7aae90df7bac6bf1f8758549d5be13&quot;&gt;https://www.publico.pt/2026/09/07/politica/noticia/morreu-nuno-cardoso-antigo-presidente-camara-municipal-porto-2187244&lt;/ref&gt;
| políticu portugués
| [[políticu]]&lt;br/&gt;[[inxenieru]]
| [[mayor of Porto]]
| [[Portugal]]
| [[Peso da Régua]]&lt;ref name=&quot;ref_a24098c491431f2a0d108fd17d705ea64df564aa112e3410f2766b3b55c8bdcc&quot;&gt;https://www.infopedia.pt/$nuno-cardoso&lt;/ref&gt;
| [[Porto]]&lt;ref name=&quot;ref_c6ecc2c2a13d73d9322b41c4c2cc15cd0d7aae90df7bac6bf1f8758549d5be13&quot;&gt;https://www.publico.pt/2026/09/07/politica/noticia/morreu-nuno-cardoso-antigo-presidente-camara-municipal-porto-2187244&lt;/ref&gt;
| 2
|-
| [[:d:Q109487207|Q109487207]]
| 
| [[Nina Popova]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-03-20
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Xunión Soviética|soviéticu]]-[[Rusia|rusu]] [[Actor|actriz]], actriz de teatru (1945–2026) ♀; Honored Artist of the RSFSR, Medaya conmemorativa del 850 aniversariu de Moscú, Order &quot;For Merit to the Fatherland&quot;, 2nd class, Orde de l'Amistá, Medal of the Order &quot;For Merit to the Fatherland&quot;, 2nd class without swords; spouse of Boris Brozhovsky
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[actor de teatru]]
| 
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Rusia]]
| [[Bugulma]]
| [[Moscú]]
| 5
|-
| [[:d:Q1174029|Q1174029]]
| [[Ficheru:David Cobb at Oct 2016 Berkeley rally for Jill Stein - 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cobb]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-24
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_62db6ef8ab2ec58ce0b8faa780d5b2192733d7d63e9e5fade9b0eb9e981dd427&quot;&gt;https://www.gp.org/david_cobb_presente&lt;/ref&gt;
| [[Estaos Xuníos d'América|d'Estaos Xuníos]] políticu, [[Abogáu|abogáu]], ambientalista (1962–2026) ♂
| [[políticu]]&lt;br/&gt;[[abogáu]]&lt;br/&gt;[[ambientalista]]
| 
| [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos]]
| [[San Leon]]
| 
| 8
|-
| [[:d:Q1346602|Q1346602]]
| [[Ficheru:Rihards Piks.jpg|center|128px]]
| [[Rihards Pīks]]
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-12-31&lt;ref name=&quot;ref_d93dab851f5a062783f73c103680ec63bc8865c6c5d40177ae8b6d19640a9a63&quot;&gt;''[[:d:Q107343683|Munzinger Personen]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| políticu letón
| [[políticu]]&lt;ref name=&quot;ref_154fd1206c0d290dc428eb179bbb67bcaabd46cdf5276325884719d62eb19208&quot;&gt;''[[:d:Q85301215|Members of the European Parliament]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[diplomáticu]]&lt;br/&gt;[[direutor de cine]]&lt;br/&gt;[[direutor de fotografía]]
| [[deputy of Saeima]]&lt;br/&gt;[[Diputáu al Parllamentu Européu|eurodiputáu]]&lt;ref name=&quot;ref_154fd1206c0d290dc428eb179bbb67bcaabd46cdf5276325884719d62eb19208&quot;&gt;''[[:d:Q85301215|Members of the European Parliament]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Minister of Foreign Affairs]]&lt;br/&gt;[[Minister of Culture]]
| [[Letonia]]&lt;br/&gt;[[Xunión Soviética]]
| [[Riga]]
| [[Riga]]
| 15
|-
| [[:d:Q138035715|Q138035715]]
| 
| [[Hafidh Ameir Hassan]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-01-01&lt;ref name=&quot;ref_dd31c2f2e8195f8c086ba7956eeb82c3dda802c6adecd2ae6ad176ddc3d09473&quot;&gt;https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/president-samia-s-husband-buried-in-kizimkazi-leaves-two-widows-5587082&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_908cedc0b62a5ae641bd2faecdbb5e52da3488f671e2dda0a69a522eadd136f9&quot;&gt;https://apnews.com/article/tanzania-samia-suluhu-hassan-hafidh-d8821c51298e5171cfdcde4a4e23b6f8&lt;/ref&gt;
| [[Tanzania|tanzanianu]] [[Profesor|profesor]], agrónomu, First Lady of gentelman of Tanzania (1946–2026) ♂; spouse of [[Samia Suluhu]]
| [[profesor]]&lt;ref name=&quot;ref_dd31c2f2e8195f8c086ba7956eeb82c3dda802c6adecd2ae6ad176ddc3d09473&quot;&gt;https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/president-samia-s-husband-buried-in-kizimkazi-leaves-two-widows-5587082&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[agrónomu]]&lt;ref name=&quot;ref_dd31c2f2e8195f8c086ba7956eeb82c3dda802c6adecd2ae6ad176ddc3d09473&quot;&gt;https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/president-samia-s-husband-buried-in-kizimkazi-leaves-two-widows-5587082&lt;/ref&gt;
| [[First Lady of gentelman of Tanzania]]&lt;ref name=&quot;ref_908cedc0b62a5ae641bd2faecdbb5e52da3488f671e2dda0a69a522eadd136f9&quot;&gt;https://apnews.com/article/tanzania-samia-suluhu-hassan-hafidh-d8821c51298e5171cfdcde4a4e23b6f8&lt;/ref&gt;
| [[Tanzania]]
| [[Magharibi B District]]&lt;ref name=&quot;ref_dd31c2f2e8195f8c086ba7956eeb82c3dda802c6adecd2ae6ad176ddc3d09473&quot;&gt;https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/national/president-samia-s-husband-buried-in-kizimkazi-leaves-two-widows-5587082&lt;/ref&gt;
| 
| 4
|-
| [[:d:Q141347575|Q141347575]]
| 
| [[Jorge Enrique Bermúdez]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-03
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Xugador de fútbol|futbolista]] (1947–2026) ♂
| [[Xugador de fútbol|futbolista]]
| 
| 
| 
| 
| 1
|-
| [[:d:Q141359233|Q141359233]]
| 
| [[Sheikh Saeed Abubakari Zakaria.]]
| 
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_dc10ab83561f761065ebdfcd37ee71cbc5f81f8aafbf40751be8e9fcec505de8&quot;&gt;https://zaaghana.com/society/anbariya-sunni-community-announces-demise-of-supreme-leader-sheikh-saeed-abubakar-zakaria/&lt;/ref&gt;
| [[Ghana|ghanianu]] Islamic leadership (†2026) ♂
| [[Islamic leadership]]&lt;ref name=&quot;ref_dc10ab83561f761065ebdfcd37ee71cbc5f81f8aafbf40751be8e9fcec505de8&quot;&gt;https://zaaghana.com/society/anbariya-sunni-community-announces-demise-of-supreme-leader-sheikh-saeed-abubakar-zakaria/&lt;/ref&gt;
| 
| [[Ghana]]&lt;ref name=&quot;ref_dc10ab83561f761065ebdfcd37ee71cbc5f81f8aafbf40751be8e9fcec505de8&quot;&gt;https://zaaghana.com/society/anbariya-sunni-community-announces-demise-of-supreme-leader-sheikh-saeed-abubakar-zakaria/&lt;/ref&gt;
| 
| [[Tamale]]
| 0
|-
| [[:d:Q141368541|Q141368541]]
| 
| [[Kuo Chung-hsing]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950&lt;ref name=&quot;ref_14885b894c774155c4d46b4ff63df205bd18523eb70694c2a3971f1397483794&quot;&gt;https://www.cna.com.tw/culture/article/20181026w005&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_dc099cfa3bb6eb76782f0496112b0507beda47713dbfb93ff51258cd5dc00383&quot;&gt;https://art.ltn.com.tw/article/breakingnews/5567038&lt;/ref&gt;
| [[República de China|taiwanés]] editor (1950–2026) ♂
| [[editor]]
| 
| [[República de China|Taiwán]]
| [[Dadaocheng]]&lt;ref name=&quot;ref_58d6c5c3203a64fb1c3d8383ab1f9e9b7617a766a3dcb431adf2c46b3bfdc5b5&quot;&gt;https://www.chinatimes.com/newspapers/20100402000574-260102&lt;/ref&gt;
| [[National Taiwan University Cancer Center]]&lt;ref name=&quot;ref_dc099cfa3bb6eb76782f0496112b0507beda47713dbfb93ff51258cd5dc00383&quot;&gt;https://art.ltn.com.tw/article/breakingnews/5567038&lt;/ref&gt;
| 1
|-
| [[:d:Q141375896|Q141375896]]
| 
| [[Vasos Ptochopoulos]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950&lt;ref name=&quot;ref_1117cbe010c43fd21f2cd78609568f657017603aa8b1d66cae8db24850f89d32&quot;&gt;https://www.sigmalive.com/news/all/1328332/efighe-apo-ti-zoi-o-kapetanios-toy-aighaioy-basos-ftokhopoylos&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_1117cbe010c43fd21f2cd78609568f657017603aa8b1d66cae8db24850f89d32&quot;&gt;https://www.sigmalive.com/news/all/1328332/efighe-apo-ti-zoi-o-kapetanios-toy-aighaioy-basos-ftokhopoylos&lt;/ref&gt;
| [[Xipre|xipriota]] editor, [[Escritor|escritor]], [[Activista|activista]] (1950–2026) ♂
| [[editor]]&lt;ref name=&quot;ref_1117cbe010c43fd21f2cd78609568f657017603aa8b1d66cae8db24850f89d32&quot;&gt;https://www.sigmalive.com/news/all/1328332/efighe-apo-ti-zoi-o-kapetanios-toy-aighaioy-basos-ftokhopoylos&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[escritor]]&lt;ref name=&quot;ref_27160672b82e4b7bcb115760d23eabb5b996b0973b6db0b5ae0dfeb5332827bc&quot;&gt;https://www.kathimerini.gr/culture/books/856841/apo-xenitia-se-xenitia/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[activista]]&lt;ref name=&quot;ref_8915b4f0fcd5814d8e7c7a572d8f9fad2c936690e91f6edfea38d30e0a064085&quot;&gt;https://ardin-rixi.gr/archives/270984&lt;/ref&gt;
| 
| [[Xipre]]
| [[Yialousa]]&lt;ref name=&quot;ref_1117cbe010c43fd21f2cd78609568f657017603aa8b1d66cae8db24850f89d32&quot;&gt;https://www.sigmalive.com/news/all/1328332/efighe-apo-ti-zoi-o-kapetanios-toy-aighaioy-basos-ftokhopoylos&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_fd768dc3a1d6b15af5413ddbc54a5b627a300ba594876624a737a7fc07d004b9&quot;&gt;https://papapolyviou.com/2026/09/08/tou-vasou-ftohopoulou-1950-2026-tis-yialousas-kai-tou-aigaiou/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_3303dd06b256c8f3308c04089c23de70a09192bc916af16802759a4fa7dfda04&quot;&gt;https://archive.istorima.org/interviews/EL-14905&lt;/ref&gt;
| 
| 0
|-
| [[:d:Q15079371|Q15079371]]
| [[Ficheru:Серков А. И.jpg|center|128px]]
| [[Andrey Serkov]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-29
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Xunión Soviética|soviéticu]]-[[Rusia|rusu]] archiveru, [[Historiador|historiador]] (1964–2026) ♂
| [[archiveru]]&lt;br/&gt;[[historiador]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Rusia]]
| [[Buzuluk]]
| [[Moscú]]
| 1
|-
| [[:d:Q16105045|Q16105045]]
| 
| [[Tony Buss]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-09-01
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| xugador de críquet británicu
| [[xugador de críquet]]
| 
| [[Reinu Xuníu]]
| 
| 
| 2
|-
| [[:d:Q16175018|Q16175018]]
| 
| [[Djoko Suryo]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-12-30&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_3c29d982fc05bc4f8de844870c28d4d356f7fa59ada183cb782cb4af92d473d5&quot;&gt;https://www.detik.com/jogja/berita/d-8651728/innalillahi-guru-besar-ugm-prof-djoko-suryo-meninggal&lt;/ref&gt;
| historiador indonesiu
| [[historiador]]
| 
| [[Indonesia]]
| [[Pekalongan]]
| 
| 1
|-
| [[:d:Q20560960|Q20560960]]
| 
| [[K. Achuthan]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-24
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| políticu indiu
| [[políticu]]
| [[Member of the 10th Kerala Legislative Assembly]]&lt;br/&gt;[[Member of the 11th Kerala Legislative Assembly]]&lt;br/&gt;[[Member of the 12th Kerala Legislative Assembly]]&lt;br/&gt;[[Member of the 13th Kerala Legislative Assembly]]&lt;ref name=&quot;ref_7565f17ec4b886467d3b6884f5ad80bbb8102a42277067da56730b0d239b0c2f&quot;&gt;http://niyamasabha.org/codes/mem_1_13.htm&lt;/ref&gt;
| [[India]]
| [[Palakkad]]
| 
| 2
|-
| [[:d:Q25423592|Q25423592]]
| [[Ficheru:عکس سید مهدی صادقی استاندار قم.jpg|center|128px]]
| [[Mehdi Sadeghi]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Irán|iranín]] políticu, Governor of Qom Province (1963–2026) ♂
| [[políticu]]
| [[Governor of Qom Province]]&lt;ref name=&quot;ref_1f3f2f1f9521458759f0b72adddc4d66c76085c419d8d5d97bfbc5c503e6977e&quot;&gt;https://www.ilna.news/بخش-استان-ها-15/290780-سید-مهدی-صادقی-به-عنوان-استاندار-قم-منصوب-شد&lt;/ref&gt;
| [[Irán]]
| [[Qom]]
| 
| 1
|-
| [[:d:Q27431312|Q27431312]]
| 
| [[Roberto Rodríguez Pérez]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-04-01
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| futbolista mexicanu
| [[Xugador de fútbol|futbolista]]
| 
| [[Méxicu]]
| [[Tlaquiltenango Municipality]]
| 
| 3
|-
| [[:d:Q3115951|Q3115951]]
| 
| [[Great Gidayu]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-26&lt;ref name=&quot;ref_f0dfcb3302fc2a68d7b025621e61b2b533c0aabc002d6a47055cc2c6c81d1ede&quot;&gt;https://movie.douban.com/celebrity/1093373&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| actor xaponés
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[compositor]]&lt;br/&gt;[[batería]]&lt;br/&gt;[[lletrista]]&lt;br/&gt;[[owarai tarento]]&lt;br/&gt;[[tarentu]]
| 
| [[Xapón]]
| [[Itabashi]]
| 
| 2
|-
| [[:d:Q4286084|Q4286084]]
| [[Ficheru:Ishak Mashbash1.jpg|center|128px]]
| [[Iskhak Mashbash]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-05-28
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| poeta rusu
| [[poeta]]&lt;br/&gt;[[prosista]]&lt;br/&gt;[[traductor]]&lt;br/&gt;[[escritor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Rusia]]
| [[Urupski (Uspénskoye, Krasnodar)]]
| [[Maikop]]
| 8
|-
| [[:d:Q4372415|Q4372415]]
| 
| [[Wadzim Papou]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-07-05
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Xunión Soviética|soviéticu]]-[[Bielorrusia|bielorrusu]] [[Funcionariu|funcionariu]], políticu, member of the House of Representatives of Belarus, member of the Council of the Republic of Belarus of the 4th convocation (1940–2026) ♂; Order of Fatherland 3rd Class, Orde de la Bandera Colorada del Trabayu, Diploma of the Supreme Soviet of the Byelorussian SSR
| [[funcionariu]]&lt;br/&gt;[[políticu]]
| [[member of the House of Representatives of Belarus]]&lt;br/&gt;[[member of the Council of the Republic of Belarus of the 4th convocation]]
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Bielorrusia]]
| [[Demidov]]
| [[Minsk]]
| 5
|-
| [[:d:Q5487028|Q5487028]]
| [[Ficheru:Reconocimiento a Gastón Acurio en Palacio de Gobierno 1-16 screenshot (cropped).png|center|128px]]
| [[Gastón Acurio Velarde]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-12-25&lt;ref name=&quot;ref_8c40062e561ecc5a45a149c2d7e5072d16fafdb29f2e340abca276c699eb660d&quot;&gt;https://infogob.jne.gob.pe/Politico/FichaPolitico/gaston-rodrigo-acurio-velarde_historial-partidario_k9vsVp5c530=vp&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_10636f75dd525232e2a02ae951f184777ba07e3e82fe6ea6540eff84b992c355&quot;&gt;https://www.infobae.com/peru/2026/09/08/fallecio-gaston-acurio-velarde-a-los-96-anos-padre-del-chef-gaston-acurio-y-abuelo-del-tenista-ignacio-buse-te-has-ido-y-duele/&lt;/ref&gt;
| [[Perú|peruanu]] inxenieru civil, políticu, member of the Senate of Peru (1930–2026) ♂
| [[inxenieru civil]]&lt;br/&gt;[[políticu]]
| [[member of the Senate of Peru]]&lt;ref name=&quot;ref_865a0dce18acf1c149ad35da34793967c0064008356e5de240d499cb0d02fd72&quot;&gt;http://blog.pucp.edu.pe/blog/fernandotuesta/wp-content/uploads/sites/945/2016/05/1990-1992-Senadores.pdf&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[member of the Senate of Peru]]&lt;ref name=&quot;ref_97810333183726f10a1ae9930596612ad9785718042f486aaade853efb66ccdf&quot;&gt;http://blog.pucp.edu.pe/blog/fernandotuesta/wp-content/uploads/sites/945/2016/05/1985-1990-Senadores_0.pdf&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[member of the Senate of Peru]]&lt;ref name=&quot;ref_018dfa34bf4872b380b28636d3c7f9c0ed3e67363ab7bdcdd11c303059947ff4&quot;&gt;http://blog.pucp.edu.pe/blog/fernandotuesta/wp-content/uploads/sites/945/2016/05/1980-1985-Senadores_0.pdf&lt;/ref&gt;
| [[Perú]]
| [[Cuzco]]
| 
| 5
|-
| [[:d:Q5518673|Q5518673]]
| 
| [[Galina Mishenina]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-05&lt;ref name=&quot;ref_d78ce588427da3dae803129f59fadc0b5329f75880b43cc3078ffdf66f8ba1e7&quot;&gt;''[[:d:Q21008628|World Rowing athlete database]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_3fc07083d8fcabac16241b8ac87a40898480460ba71da1dd59246a01053010b7&quot;&gt;''[[:d:Q18002875|Sports-Reference.com]]''&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_7c85308bbc995dcb1362689d34570e8fcb425be46e95704cdd5e3f8fdc6a9a50&quot;&gt;https://www.sport.ru/other/umerla-prizer-oi-1976-po-akademicheskoy-greble-galina-mishenina/article658365/&lt;/ref&gt;
| remera rusa
| [[remeru]]&lt;ref name=&quot;ref_d78ce588427da3dae803129f59fadc0b5329f75880b43cc3078ffdf66f8ba1e7&quot;&gt;''[[:d:Q21008628|World Rowing athlete database]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Xunión Soviética]]
| [[Solnechnogorsk]]
| 
| 11
|-
| [[:d:Q63016244|Q63016244]]
| 
| [[Bello Mandiya]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-19
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| políticu nixerianu
| [[políticu]]
| [[member of the Senate of Nigeria]]&lt;ref name=&quot;ref_53be03930890a6cb965f7b2e209ad4108c4c5e1b300c02e9b9d891e0725831b0&quot;&gt;https://nass.gov.ng/mps/senators&lt;/ref&gt;
| [[Nixeria]]&lt;ref name=&quot;ref_dbd04fa7b0ca4cd2af33a517c8a8b5ab056465911b42430d5a397b7550b19434&quot;&gt;https://blerf.org/index.php/biography/mandiyabello/&lt;/ref&gt;
| [[Katsina State]]
| 
| 4
|-
| [[:d:Q64747277|Q64747277]]
| 
| [[Silvio Meli]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Xuez|xuez]] (1954–2026) ♂
| [[xuez]]
| 
| 
| 
| 
| 2
|-
| [[:d:Q7050405|Q7050405]]
| [[Ficheru:Norberto Galasso (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Norberto Galasso]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-28
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07&lt;ref name=&quot;ref_e5f5ac7fcba57b40253271656dacbe6780f07e6a8b77d7c3d59a131548026c4d&quot;&gt;https://www.pagina12.com.ar/2026/09/07/murio-a-los-90-anos-norberto-galasso/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_3b3b17b1858609782cc18a0389e5d85ecf3d03a82b81e4e6ef228246659a54e0&quot;&gt;https://www.lanacion.com.ar/cultura/murio-el-historiador-norberto-galasso-nid07092026/&lt;/ref&gt;
| [[Arxentina|arxentín]] economista, [[Escritor|escritor]], [[Ensayista|ensayista]] (1936–2026) ♂; Outstanding Citizen of Buenos Aires
| [[economista]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[escritor]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[ensayista]]&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;
| 
| [[Arxentina]]
| [[Buenos Aires]]
| 
| 5
|-
| [[:d:Q7273983|Q7273983]]
| [[Ficheru:R Sarath Profile Picture - 2025.jpg|center|128px]]
| [[R. Sarath]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960&lt;br/&gt;1961
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| direutor de cine indiu
| [[direutor de cine]]&lt;br/&gt;[[guionista]]
| 
| [[India]]
| [[Kollam]]
| 
| 1
|-
| [[:d:Q7358422|Q7358422]]
| 
| [[Roger Jones]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-07-02
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-07
| [[Escritor|escritor]] (1943–2026) ♂; Knight Bachelor, Fellow of the Learned Society of Wales; member of Learned Society of Wales
| [[escritor]]
| 
| 
| 
| 
| 1
|-
| [[:d:Q10860263|Q10860263]]
| [[Ficheru:Rudy Ariffin, Gubernur Kalimantan Selatan (Periode II).JPG|center|128px]]
| [[Rudy Ariffin]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-17
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06&lt;ref name=&quot;ref_64b74692aa277c0e8eb6cff0eae5f8765e13c19d631e5851129d449cb6132174&quot;&gt;https://jejakrekam.com/innalillahi-rudi-arifin-mantan-gubernur-kalsel-2-periode-berpulang-wariskan-tradisi-reuni-untuk-anak-buah/&lt;/ref&gt;
| [[Indonesia|indonesiu]] person, Governor of South Kalimantan (1952–2026) ♂
| 
| [[Governor of South Kalimantan]]
| [[Indonesia]]
| [[Banjarmasin]]&lt;ref name=&quot;ref_64b74692aa277c0e8eb6cff0eae5f8765e13c19d631e5851129d449cb6132174&quot;&gt;https://jejakrekam.com/innalillahi-rudi-arifin-mantan-gubernur-kalsel-2-periode-berpulang-wariskan-tradisi-reuni-untuk-anak-buah/&lt;/ref&gt;
| [[Amanah Medical Centre Hospital]]&lt;ref name=&quot;ref_64b74692aa277c0e8eb6cff0eae5f8765e13c19d631e5851129d449cb6132174&quot;&gt;https://jejakrekam.com/innalillahi-rudi-arifin-mantan-gubernur-kalsel-2-periode-berpulang-wariskan-tradisi-reuni-untuk-anak-buah/&lt;/ref&gt;
| 3
|-
| [[:d:Q112775835|Q112775835]]
| 
| [[Rosa Maria Duran i Gili]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927&lt;ref name=&quot;ref_a5f09c1e03a82f11f24e3990fe6b5c08eef53c8a0fcb539f53dee77ac4ab87dc&quot;&gt;http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/126385&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06
| [[España|español]] [[Profesor|profesora]], intérprete (1927–2026) ♀; Cruz de Sant Jordi
| [[profesor]]&lt;br/&gt;[[intérprete]]
| 
| [[España]]
| [[Barcelona]]&lt;ref name=&quot;ref_a5f09c1e03a82f11f24e3990fe6b5c08eef53c8a0fcb539f53dee77ac4ab87dc&quot;&gt;http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/126385&lt;/ref&gt;
| [[Méxicu]]
| 2
|-
| [[:d:Q12049414|Q12049414]]
| [[Ficheru:Richard Tesařík 2019.jpg|center|128px]]
| [[Richard Tesařík]]
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-12-25&lt;ref name=&quot;ref_3530c6144275621546b9162506301f1362cdfff54b30d06f208b66d03781331a&quot;&gt;''[[:d:Q15241312|Google Freebase Data Dump]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2440e4c76df7a39607932f49800becc29451b5c1362f917000e0304ceaac4a4f&quot;&gt;https://aleph.vkol.cz/F/?func=find-c&amp;ccl_term=sys=000012283&amp;local_base=svk04&lt;/ref&gt;
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06&lt;ref name=&quot;ref_c35e50b4c29d1985b0340a3b3cf555f3c976283263616f50279290f76e86388a&quot;&gt;https://www.idnes.cz/kultura/hudba/ve-veku-80-let-dnes-zemrel-zpevak-textar-a-kapelnik-richard-tesarik-spoluzakladatel-kapely-yo-yo-ban.A260906_213417_hudba_kurl&lt;/ref&gt;
| cantante checu
| [[actor]]&lt;br/&gt;[[actor de cine]]&lt;br/&gt;[[cantante]]&lt;ref name=&quot;ref_2440e4c76df7a39607932f49800becc29451b5c1362f917000e0304ceaac4a4f&quot;&gt;https://aleph.vkol.cz/F/?func=find-c&amp;ccl_term=sys=000012283&amp;local_base=svk04&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f&quot;&gt;''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[batería]]&lt;ref name=&quot;ref_2440e4c76df7a39607932f49800becc29451b5c1362f917000e0304ceaac4a4f&quot;&gt;https://aleph.vkol.cz/F/?func=find-c&amp;ccl_term=sys=000012283&amp;local_base=svk04&lt;/ref&gt;
| 
| [[Chequia]]
| [[Ostrava]]&lt;ref name=&quot;ref_3530c6144275621546b9162506301f1362cdfff54b30d06f208b66d03781331a&quot;&gt;''[[:d:Q15241312|Google Freebase Data Dump]]''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2440e4c76df7a39607932f49800becc29451b5c1362f917000e0304ceaac4a4f&quot;&gt;https://aleph.vkol.cz/F/?func=find-c&amp;ccl_term=sys=000012283&amp;local_base=svk04&lt;/ref&gt;
| 
| 4
|-
| [[:d:Q131840830|Q131840830]]
| 
| [[Juan Guillermo Ríos]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-12-20
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06
| [[Colombia|colombianu]] [[Periodista|periodista]], presentador de televisión (1947–2026) ♂
| [[periodista]]&lt;br/&gt;[[presentador de televisión]]
| 
| [[Colombia]]
| [[Medellín (Colombia)|Medellín]]
| [[Medellín (Colombia)|Medellín]]
| 2
|-
| [[:d:Q131842167|Q131842167]]
| 
| [[Johan Mijail]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06&lt;ref name=&quot;ref_111dae3584a789ad647b531a5575dded2b4f6c1833302ccd98c6d2a0181d4245&quot;&gt;https://alphabetcity.it/2026/09/07/morto-a-36-anni-johan-mijail-addio-allo-scrittore-e-performer-dominicano-di-chapeo/&lt;/ref&gt;
| [[República Dominicana|dominicanu]] [[Escritor|escritor]], performer (1990–2026)
| [[escritor]]&lt;br/&gt;[[performer]]
| 
| [[República Dominicana]]
| [[Santu Domingu]]
| 
| 2
|-
| [[:d:Q141368364|Q141368364]]
| 
| [[Lien-tang Lin]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06&lt;ref name=&quot;ref_b8fd4c7fe9f5af63339e7663daea43f921231b6698e99e8f3ae03d3377073947&quot;&gt;https://news.ltn.com.tw/news/Pingtung/breakingnews/5566305&lt;/ref&gt;
| [[Imperiu del Xapón|Imperiu del Xapón]]-[[República de China|taiwanés]] pescador (1937–2026) ♂
| [[pescador]]
| 
| [[Imperiu del Xapón]]&lt;br/&gt;[[República de China|Taiwán]]
| [[埔里街]]
| [[Jiadong Township]]&lt;ref name=&quot;ref_b8fd4c7fe9f5af63339e7663daea43f921231b6698e99e8f3ae03d3377073947&quot;&gt;https://news.ltn.com.tw/news/Pingtung/breakingnews/5566305&lt;/ref&gt;
| 1
|-
| [[:d:Q21044187|Q21044187]]
| 
| [[Albina Stanislavovna Evtoesjevskaja]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-07-02
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06
| actriz rusa
| [[actor]]
| 
| [[Xunión Soviética]]&lt;br/&gt;[[Rusia]]
| [[Morshansk]]
| [[Moscú]]
| 1
|-
| [[:d:Q2266989|Q2266989]]
| 
| [[Guus Kouwenhoven]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-15&lt;br/&gt;1942-09-15
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06
| [[Reinu de los Países Baxos|neerlandés]] [[Empresariu|empresariu]] (1942–2026) ♂
| [[empresariu]]
| 
| [[Reinu de los Países Baxos]]
| [[Países Baxos]]
| 
| 3
|-
| [[:d:Q2476352|Q2476352]]
| [[Ficheru:Bill-Dundee-In-Ring-2018.png|center|128px]]
| [[Bill Dundee]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943-10-24
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-09-06
| lluchador profesional escocés
| [[lluchador profesional]]
| 
| [[Reinu Xuníu]]
| [[Dundee]]
| 
| 8
|}
{{Wikidata list end}}

== Referencies ==
{{llistaref|2}}</text>
      <sha1>2saro43zg5ca70eqz5a0dm88m19m6om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usuariu:Jackie SMG</title>
    <ns>2</ns>
    <id>279132</id>
    <revision>
      <id>4527089</id>
      <parentid>4526490</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <origin>4527089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19931" sha1="lzq00m6wfwkv6y67w19g76gu91hls1u" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro ta‌.

Ver tamién: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques|Dinámiques]].

== Datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|{{Un nidi d'arveyos 2026}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Wikipedia ==
=== Traducciones ===
==== Wikipedia, Castellanu → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:w:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:w:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:w:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:w:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:w:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:w:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:w:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:w:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:w:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:w:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:w:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:w:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:w:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:w:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:w:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:w:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:w:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:w:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:w:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:w:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:w:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:w:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:w:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:w:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]
# [[:w:ast:Illit|Illit]]
# [[:w:ast:Loossemble|Loossemble]]
# [[:w:ast:4_294_967_295|4 294 967 295]]
# [[:w:ast:Lorius_garrulus|Lorius garrulus]]
# [[:w:ast:_Nasua|Nasua]]
# [[:w:ast:Phoenix_reclinata|Phoenix reclinata]]
# [[:w:ast:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:ast:Le_Sserafim|Le Sserafim]]
# [[:w:ast:Kim_Chaewon|Kim Chaewon]]
# [[:w:ast:Valle del Elqui|Valle del Elqui]]
# [[:w:ast:Ríu_Loa|Ríu Loa]]
# [[:w:ast:Llagu_Jugla|Llagu Jugla]]
# [[w:ast:Monte_Mitchell|Monte Mitchell]]
# [[:w:ast:Alto_del_Carmen|Alto del Carmen]]
# [[:w:ast:Isla_de_Maipo|Isla de Maipo]]
# [[:w:ast: Dieciséis|Dieciséis]]
# [[:w:ast:Héctor_Noguera|Héctor Noguera]]
# [[:w:ast:Amparo_Noguera|Héctor Noguera]]

==== Wikipedia, Inglés → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:w:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

==== Wikipedia, Inglés → Castellanu ====
#[[:w:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
#[[:w:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:w:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:w:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:w:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:w:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:w:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:w:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:w:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:w:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:w:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:w:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:w:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:w:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:w:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:w:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:w:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:w:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:w:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:w:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:w:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:w:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Wikipedia, Catalán → Castellanu ====
# [[:w:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]

=== Redaiciones ===
==== Wikipedia, Asturianu ====
# [[:w:ast:Phaenicophaeus_pyrrhocephalus|Phaenicophaeus pyrrhocephalus]]
# [[:w:ast:Dalhousiella_yabukii|Dalhousiella yabukii]]
# [[:w:ast:Leocratides watanabeae|Leocratides watanabeae]]

== Wikimedia Commons ==
=== Obres propias ===
# [[:c:File:Gato_Atigrado_con_Pintas_Blancas_(1).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1).jpg]]
# [[:c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg]]
# [[:c:File:Gata_Blanca_con_Manchas_Cafés_(1).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (1).jpg]]
# [[:c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg]]
# [[:c:File:Wikigallery-logo.png|Wikigallery-logo.png]]
# [[:c:File:Wikimuseum-logo.svg|Wikimuseum-logo.svg]]
# [[:c:File:T 20260826 215346 0000.png|Lecteur de paix.png]]
# [[:c:File:Lecteur de paix.svg|Lecteur de paix.svg]]
# [[:c:File:Pantallazo_de_información_del_usuario_de_Wikimedia_Jackie_SMG.jpg|Pantallazo de información del usuario de Wikimedia Jackie SMG]]

=== Retoques con CropTool2 ===
# [[:c:File:Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg|Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg|Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg| Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg|Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally, 39% vertically, 57% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally]]
# [[c:File:Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg]]
# [[c:File:Katseye Daniela in Seattle (face).jpg|Katseye Daniela in Seattle (face).jpg]]
# [[c:File:Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg|Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg]]
# [[c:File:Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png|ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png]]
# [[c:File:ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png|ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png]]
# [[c:File:ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png|ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png]]
# [[c:File:&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg|&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png|ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png|ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png|ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png]]
# [[c:File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg]]
# [[c:File:240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg|240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg|20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg]]
# [[c:File:221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg|221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg]]
# [[c:File:Archeognathus primus (a).png|Archeognathus primus (a).png]]
# [[c:File:Archeognathus primus (b).png|Archeognathus primus (b).png]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg]]
# [[c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg|Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png|Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png]]

== MetaWiki ==
=== Propuestes pa nuevos proyeutos hermanos ===
# [[:m:Wikimuseum ~ Art|Wikimuseum ~ Art]]

== Etiquetes d'Usuariu ==
=== Wikipedia, Asturianu ===
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2026|Usuariu Tres Les Bambalines 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2027|Usuariu Tres Les Bambalines 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sakura_Miyawaki_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Chaewon_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Chaewon Kim de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunjin_Huh_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Yunjin Huh de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Eunchae_Hong_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Eunchae Hong de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Kazuha_Nakamura_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Kazuha Nakamura de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Garam_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Garam Kim de LE SSERAFIM]] ∆
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Larus_occidentalis_Secretu|Usuariu Canis Larus occidentalis Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Antigua_Roma|Usuariu Antigua Roma]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Namái_Falar_de_la_Fundación_Wikimedia|Usuariu Namái Falar de la Fundación Wikimedia]]

== Talleres ==
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]] ~:w Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía d'usuariu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3|Copiar y pegar al debalu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Plantíes d'artículos]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Taller 6]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_11|Taller 11]] ~ Vacíu</text>
      <sha1>lzq00m6wfwkv6y67w19g76gu91hls1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527090</id>
      <parentid>4527089</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Obres propias */</comment>
      <origin>4527090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20023" sha1="7bor43ulgpbd2drt3h7mjavt5rs3mry" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro ta‌.

Ver tamién: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques|Dinámiques]].

== Datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|{{Un nidi d'arveyos 2026}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Wikipedia ==
=== Traducciones ===
==== Wikipedia, Castellanu → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:w:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:w:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:w:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:w:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:w:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:w:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:w:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:w:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:w:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:w:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:w:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:w:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:w:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:w:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:w:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:w:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:w:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:w:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:w:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:w:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:w:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:w:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:w:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:w:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]
# [[:w:ast:Illit|Illit]]
# [[:w:ast:Loossemble|Loossemble]]
# [[:w:ast:4_294_967_295|4 294 967 295]]
# [[:w:ast:Lorius_garrulus|Lorius garrulus]]
# [[:w:ast:_Nasua|Nasua]]
# [[:w:ast:Phoenix_reclinata|Phoenix reclinata]]
# [[:w:ast:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:ast:Le_Sserafim|Le Sserafim]]
# [[:w:ast:Kim_Chaewon|Kim Chaewon]]
# [[:w:ast:Valle del Elqui|Valle del Elqui]]
# [[:w:ast:Ríu_Loa|Ríu Loa]]
# [[:w:ast:Llagu_Jugla|Llagu Jugla]]
# [[w:ast:Monte_Mitchell|Monte Mitchell]]
# [[:w:ast:Alto_del_Carmen|Alto del Carmen]]
# [[:w:ast:Isla_de_Maipo|Isla de Maipo]]
# [[:w:ast: Dieciséis|Dieciséis]]
# [[:w:ast:Héctor_Noguera|Héctor Noguera]]
# [[:w:ast:Amparo_Noguera|Héctor Noguera]]

==== Wikipedia, Inglés → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:w:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

==== Wikipedia, Inglés → Castellanu ====
#[[:w:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
#[[:w:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:w:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:w:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:w:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:w:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:w:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:w:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:w:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:w:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:w:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:w:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:w:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:w:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:w:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:w:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:w:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:w:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:w:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:w:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:w:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:w:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Wikipedia, Catalán → Castellanu ====
# [[:w:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]

=== Redaiciones ===
==== Wikipedia, Asturianu ====
# [[:w:ast:Phaenicophaeus_pyrrhocephalus|Phaenicophaeus pyrrhocephalus]]
# [[:w:ast:Dalhousiella_yabukii|Dalhousiella yabukii]]
# [[:w:ast:Leocratides watanabeae|Leocratides watanabeae]]

== Wikimedia Commons ==
=== Obres propias ===
# [[:c:File:Gato_Atigrado_con_Pintas_Blancas_(1).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1).jpg]]
# [[:c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg]]
# [[:c:File:Gata_Blanca_con_Manchas_Cafés_(1).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (1).jpg]]
# [[:c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg]]
# [[:c:File:Gata_Blanca_con_Manchas_Cafés_(3).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (3).jpg]]
# [[:c:File:Wikigallery-logo.png|Wikigallery-logo.png]]
# [[:c:File:Wikimuseum-logo.svg|Wikimuseum-logo.svg]]
# [[:c:File:T 20260826 215346 0000.png|Lecteur de paix.png]]
# [[:c:File:Lecteur de paix.svg|Lecteur de paix.svg]]
# [[:c:File:Pantallazo_de_información_del_usuario_de_Wikimedia_Jackie_SMG.jpg|Pantallazo de información del usuario de Wikimedia Jackie SMG]]

=== Retoques con CropTool2 ===
# [[:c:File:Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg|Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg|Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg| Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg|Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally, 39% vertically, 57% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally]]
# [[c:File:Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg]]
# [[c:File:Katseye Daniela in Seattle (face).jpg|Katseye Daniela in Seattle (face).jpg]]
# [[c:File:Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg|Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg]]
# [[c:File:Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png|ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png]]
# [[c:File:ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png|ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png]]
# [[c:File:ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png|ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png]]
# [[c:File:&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg|&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png|ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png|ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png|ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png]]
# [[c:File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg]]
# [[c:File:240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg|240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg|20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg]]
# [[c:File:221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg|221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg]]
# [[c:File:Archeognathus primus (a).png|Archeognathus primus (a).png]]
# [[c:File:Archeognathus primus (b).png|Archeognathus primus (b).png]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg]]
# [[c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg|Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png|Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png]]

== MetaWiki ==
=== Propuestes pa nuevos proyeutos hermanos ===
# [[:m:Wikimuseum ~ Art|Wikimuseum ~ Art]]

== Etiquetes d'Usuariu ==
=== Wikipedia, Asturianu ===
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2026|Usuariu Tres Les Bambalines 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2027|Usuariu Tres Les Bambalines 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sakura_Miyawaki_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Chaewon_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Chaewon Kim de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunjin_Huh_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Yunjin Huh de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Eunchae_Hong_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Eunchae Hong de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Kazuha_Nakamura_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Kazuha Nakamura de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Garam_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Garam Kim de LE SSERAFIM]] ∆
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Larus_occidentalis_Secretu|Usuariu Canis Larus occidentalis Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Antigua_Roma|Usuariu Antigua Roma]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Namái_Falar_de_la_Fundación_Wikimedia|Usuariu Namái Falar de la Fundación Wikimedia]]

== Talleres ==
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]] ~:w Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía d'usuariu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3|Copiar y pegar al debalu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Plantíes d'artículos]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Taller 6]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_11|Taller 11]] ~ Vacíu</text>
      <sha1>7bor43ulgpbd2drt3h7mjavt5rs3mry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527091</id>
      <parentid>4527090</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jackie SMG</username>
        <id>130890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikimedia Commons */</comment>
      <origin>4527091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20092" sha1="g8iwp2eaga6m4cg7d3evocxhv1bltte" xml:space="preserve">Hola, llámome '''[[Usuariu:Jackie_SMG|Jackie SMG]]'''. Nun tengo l'asturianu como llingua materna, polo que te estimaría que me comentares cualquier erru que cometiera, siempres dende'l respetu, claro ta‌.

Ver tamién: [[Usuariu: Jackie SMG/Dinámiques|Dinámiques]].

== Datos ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;1.0&quot; rowspan=&quot;5.0&quot; |{{#Babel:es-N|en-1|ast-1}}
|colspan=&quot;3.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Países'''
|-
|{{Usuariu Visitante Chile}}
|{{Usuariu Visitante Arxentina}}
|{{Usuariu Visitante Brasil}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Wikimedia'''
|-
|{{Userbox/contador|día=24|mes=12|añu=2024}}
|{{Usuariu Wikimedia Commons}}
|{{Usuariu Felis Catus Secretu}}
|-
|{{Usuariu 번역}}
|{{Usuariu Olvidadizu Categoríes}}
|
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Dinámiques'''
|-
|{{Dinámiques de Jackie SMG}}
|{{Naturalista d'Europa 2026}}
|{{Naturalista d'América 2026}}
|{{Un nidi d'arveyos 2026}}
|-
|colspan=&quot;4.0&quot; rowspan=&quot;1.0&quot; | '''Música'''
|-
|{{Usuariu K-pop}}
|{{Usuariu K-pop Internacionalización}}
|{{Usuariu Katseye}}
|{{Usuariu Daniela Avanzini de Katseye}}
|-
|{{Usuariu LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM}}
|{{Usuariu Illit}}
|{{Usuariu Moka Sakai de Illit}}
|}

== Wikipedia ==
=== Traducciones ===
==== Wikipedia, Castellanu → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Nasua_nasua|Nasua nasua]]
# [[:w:ast:_Ortalis_vetula|Ortalis vetula]]
# [[:w:ast:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]
# [[:w:ast:_Palmera_datilera_de_Xudea|Palmera datilera de Xudea]]
# [[:w:ast:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:ast:_Lynx_lynx|Lynx lynx]]
# [[:w:ast:_Phoxinus_phoxinus|Phoxinus phoxinus]]
# [[:w:ast:_Coregonus_fera|Coregonus fera]]
# [[:w:ast: Bassariscus_astutus|Bassariscus astutus]]
# [[:w:ast:Katseye|Katseye]]
# [[:w:ast:Alianza Francesa de Traiguén|Alianza Francesa de Traiguén]]
# [[:w:ast:Adalia_decempunctata|Adalia decempunctata]]
# [[:w:ast:Coregonus_lucinensis|Coregonus lucinensis]]
# [[:w:ast:Coregonus_macrophthalmus|Coregonus macrophthalmus]]
# [[:w:ast:Ciberataque_autónomu_de_OpenAI_de_2026|Ciberataque autónomu de OpenAI de 2026]]
# [[:w:ast:Traiguén|Traiguén]]
# [[:w:ast:Coregonus_tugun|Coregonus tugun]]
# [[:w:ast:OpenAI|OpenAI]]
# [[:w:ast:_Nasua_narica|Nasua narica]]
# [[:w:ast:_Komako_Kimura|Komako Kimura]]
# [[:w:ast:Rhopalophora_peruana|Rhopalophora peruana]]
# [[:w:ast:Anolis_concolor|Anolis concolor]]
# [[:w:ast:Hippoglossus_stenolepis|Hippoglossus stenolepis]]
# [[:w:ast:Squalius_carolitertii|Squalius carolitertii]]
# [[:w:ast:Harriotta_haeckeli|Harriotta haeckeli]]
# [[:w:ast:Lynx_canadensis|Lynx canadensis]]
# [[:w:ast:Illit|Illit]]
# [[:w:ast:Loossemble|Loossemble]]
# [[:w:ast:4_294_967_295|4 294 967 295]]
# [[:w:ast:Lorius_garrulus|Lorius garrulus]]
# [[:w:ast:_Nasua|Nasua]]
# [[:w:ast:Phoenix_reclinata|Phoenix reclinata]]
# [[:w:ast:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:ast:Le_Sserafim|Le Sserafim]]
# [[:w:ast:Kim_Chaewon|Kim Chaewon]]
# [[:w:ast:Valle del Elqui|Valle del Elqui]]
# [[:w:ast:Ríu_Loa|Ríu Loa]]
# [[:w:ast:Llagu_Jugla|Llagu Jugla]]
# [[w:ast:Monte_Mitchell|Monte Mitchell]]
# [[:w:ast:Alto_del_Carmen|Alto del Carmen]]
# [[:w:ast:Isla_de_Maipo|Isla de Maipo]]
# [[:w:ast: Dieciséis|Dieciséis]]
# [[:w:ast:Héctor_Noguera|Héctor Noguera]]
# [[:w:ast:Amparo_Noguera|Héctor Noguera]]

==== Wikipedia, Inglés → Asturianu ====
# [[:w:ast:_Idiomes_nos_censu|Idiomes nos censu]]
# [[:w:ast:Arhopala aurelia|Arhopala aurelia]]

==== Wikipedia, Inglés → Castellanu ====
#[[:w:es:_Palmera_datilera_de_Judea|Palmera datilera de Judea]]
#[[:w:es:_Asesinato_de_Mahatma_Gandhi|Asesinato de Mahatma Gandhi]]
# [[:w:es:_Idioma_riau|Idioma riau]]
# [[:w:es:_Instituto_Arava_de_Estudios_Ambientales|Instituto Arava de Estudios Ambientales]]
# [[:w:es:_Paint_Drying|Paint Drying]]
# [[:w:es:_Danske_Bank_(Irlanda_del_Norte)|Danske Bank (Irlanda del Norte)]]
# [[:w:es:Lenguas_criollas_de_base_neerlandesa |Lenguas criollas de base neerlandesa]]
# [[:w:es:_Criollo_barbiezos|Criollo barbiezos]]
# [[:w:es:_Criollo_negerhollands|Criollo negerhollands]]
# [[:w:es:_Criollo_skepi|Criollo skepi]]
# [[:w:es:_Criollo_Javindo|Criollo javindo]]
# [[:w:es:_Criollo_Petjo|Criollo petjo]]
# [[:w:es:_Heikeopsis|Heikeopsis]]
# [[:w:es:_Dorippidae|Dorippidae]]
# [[:w:es:_Heikeopsis_arachnoides|Heikeopsis arachnoides]]
# [[:w:es:_Inglés_de_Singapur|Inglés de Singapur]]
# [[:w:es:_Clasificaciones_de_la_nieve|Clasificaciones de la nieve]]
# [[:w:es:_Palabras_esquimales_para_la_nieve|Palabras esquimales para la nieve]]
# [[:w:es:_Islam_en_Tanzania|Islam en Tanzania]]
# [[:w:es:_Rick_Ian_Morris|Rick Ian Morris]]
# [[:w:es:_Don_Yoder|Don Yoder]]
# [[:w:es:_Traumatofobia|Traumatofobia]]
# [[:w:es:_Macrobdella_decora|Macrobdella decora]]
# [[:w:es:_Triple_Play_2000|Triple Play 2000]]

==== Wikipedia, Catalán → Castellanu ====
# [[:w:es:_Maghagendorfita|Maghagendorfita]]

=== Redaiciones ===
==== Wikipedia, Asturianu ====
# [[:w:ast:Phaenicophaeus_pyrrhocephalus|Phaenicophaeus pyrrhocephalus]]
# [[:w:ast:Dalhousiella_yabukii|Dalhousiella yabukii]]
# [[:w:ast:Leocratides watanabeae|Leocratides watanabeae]]

== Wikimedia Commons ==
=== Obres propias ===
# [[:c:File:Gato_Atigrado_con_Pintas_Blancas_(1).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1).jpg]]
# [[:c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (2).jpg]]
# [[:c:File:Gata_Blanca_con_Manchas_Cafés_(1).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (1).jpg]]
# [[:c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2).jpg]]
# [[:c:File:Gata_Blanca_con_Manchas_Cafés_(3).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (3).jpg]]
# [[:c:File:Wikigallery-logo.png|Wikigallery-logo.png]]
# [[:c:File:Wikimuseum-logo.svg|Wikimuseum-logo.svg]]
# [[:c:File:T 20260826 215346 0000.png|Lecteur de paix.png]]
# [[:c:File:Lecteur de paix.svg|Lecteur de paix.svg]]
# [[:c:File:Pantallazo_de_información_del_usuario_de_Wikimedia_Jackie_SMG.jpg|Pantallazo de información del usuario de Wikimedia Jackie SMG]]
# [[:c:File:Forma_ovaloide_verde.svg|File:Forma ovaloide verde.svg]]

=== Retoques con CropTool2 ===
# [[:c:File:Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg|Hydrochoeris hydrochaeris in Brazil in Petrópolis, Rio de Janeiro, Brazil 09 (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg|Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 04 (cropped) cropped 26% horizontally, 26% areawise, brightness 5, contrast 16, saturation 100.jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg| Katseye in Seattle - KATSEYE (54976156633) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg|Katseye in Seattle - KATSEYE (54975981191) (Yoonchae) cropped 20% horizontally, 18% vertically, 34% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally, 39% vertically, 57% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Megan in Seattle (cropped) cropped 29% horizontally]]
# [[c:File:Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg|Katseye Lara in Seattle (cropped) cropped 45% horizontally, 48% vertically, 72% areawise using CropTool2.jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 1 (face).jpg]]
# [[c:File:Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg|Daniela (Katseye) Music Bank 2024 2 (face).jpg]]
# [[c:File:Katseye Daniela in Seattle (face).jpg|Katseye Daniela in Seattle (face).jpg]]
# [[c:File:Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg|Chelia 2 (cropped 55% horizontally, 32% vertically, 69% areawise, brightness 3, contrast 34, saturation 20 using CropTool2 with precise mode).jpg]]
# [[c:File:Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spartan running girl (37% horizontally, 57% vertically, 73% areawise, brightness 19, contrast 30, saturation 100 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg|Spirangium jugleri (cropped 1% areawise, rotated -1.5°, contrast 52, saturation 66 using CropTool2 with precise mode.).jpg]]
# [[c:File:ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png|ILLIT MOKA Estee Lauder (cropped 56% horizontally, 40% vertically, 74% areawise, brightness 3, saturation -1 using CropTool2).png]]
# [[c:File:ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png|ILLIT Minju February 2024 (cropped 37% horizontally, 37% vertically, 60% areawise, brightness -5, contrast 6, saturation 17 using CropTool2 with precise mode).png]]
# [[c:File:ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png|ILLIT Iroha at Canada Goose Photo Call (cropped 26% horizontally, 35% vertically, 52% areawise, brightness 7, contrast -5, saturation 11).png]]
# [[c:File:&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg|&quot;De abajo a arriba&quot; (cropped cropped 43% horizontally, 66% vertically, 81% areawise, contrast 100, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png|ILLIT Wonhee at Canada Goose Photo Call (cropped 32% horizontally, 40% vertically, 60% areawise).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png|ILLIT Yunah February 2024 (cropped 50% horizontally, 56% vertically, 78% areawise, brightness 11, contrast 13, saturation).png]]
# [[c:File:ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png|ILLIT Yunah February 2024 - Hands (cropped 56% horizontally, 73% vertically, 88% areawise, contrast 17 ).png]]
# [[c:File:MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG|MiloSmet (cropped 74% horizontally, 64% vertically, 90% areawise, brightness 4, contrast 5, saturation 6).JPG]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Sakura Miyawaki).jpg]]
# [[c:File:Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg|Easy Crazy Hot Tour in Seattle - le sserafim (54849585160) (Kazuha Nakamura).jpg]]
# [[c:File:240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg|240329 Kim Chae-won (2) (cropped 42% horizontally, 59% vertically, 76% areawise, brightness 3, contrast 9, saturation 12).jpg]]
# [[c:File:20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg|20230630 Huh Yun-jin (LE SSERAFIM) (cropped 33% horizontally, 44% vertically, 62% areawise).jpg]]
# [[c:File:221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg|221013 Hong Eun Chae (LE SSERAFIM) Airport Departure (cropped 43% horizontally, 60% vertically, 77% areawise, brightness -13, contrast 20, saturation).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 39% horizontally, 39% areawise, brightness 7, contrast 46, saturation 22).jpg]]
# [[c:File:Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg|Sydney Australia. (21339175489) (cropped 20% horizontally, 47% vertically, 58% areawise).jpg]]
# [[c:File:Archeognathus primus (a).png|Archeognathus primus (a).png]]
# [[c:File:Archeognathus primus (b).png|Archeognathus primus (b).png]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46) (cropped 16% horizontally, 16% areawise).jpg]]
# [[c:File:Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg|Sydney Opera House - Dec 2008 (cropped 33% horizontally, 21% vertically, 47% areawise, brightness 11, contrast 48, saturation 46).jpg]]
# [[c:File:Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg|Gato Atigrado con Pintas Blancas (1) (cropped - 1% areawise, rotated 2.4°, brightness 15, contrast 100, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped  25% horizontally, 25% areawise, rotated 270°, brightness 10, contrast 33, saturation 97).jpg]]
# [[c:File:Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg|Gata Blanca con Manchas Cafés (2) (cropped).jpg]]
# [[c:File:Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg|Lago Coldai 6 (cropped 1% areawise, brightness -28, contrast -5, saturation 100).jpg]]
# [[c:File:Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png|Lecteur de paix (cropped 36% vertically, 36% areawise, contrast 100, saturation 12).png]]

== MetaWiki ==
=== Propuestes pa nuevos proyeutos hermanos ===
# [[:m:Wikimuseum ~ Art|Wikimuseum ~ Art]]

== Etiquetes d'Usuariu ==
=== Wikipedia, Asturianu ===
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Dinámiques_de_Jackie_SMG|Usuariu Dinámiques de Jackie SMG]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'Europa_2026|Usuariu Naturalista d'Europa 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Naturalista_d'América_2026|Usuariu Naturalista d'América 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Un_nidi_d'arveyos_2026|Usuariu Un nidi d'arveyos 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2026|Usuariu Tres Les Bambalines 2026]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Gorgo_d'Esparta_2027|Usuariu Gorgo d'Esparta 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Tres Les Bambalines_2027|Usuariu Tres Les Bambalines 2027]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Katseye|Usuariu Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Megan_Skiendel_de_Katseye|Usuariu Megan Skiendel de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Daniela_Avanzini_de_Katseye|Usuariu Daniela Avanzini de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Lara_Raj_de_Katseye|Usuariu Lara Raj de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sophia_Laforteza_de_Katseye|Usuariu Sophia Laforteza de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Manon_Bannerman_de_Katseye|Usuariu Manon Bannerman de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Jeung_Yoonchae_de_Katseye|Usuariu Jeung Yoonchae de Katseye]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Illit|Usuariu Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Moka_Sakai_de_Illit|Usuariu Moka Sakai de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Iroha_Hokazono_de_Illit|Usuariu Iroha Hokazono de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wonhee_Lee_de_Illit|Usuariu Wonhee Lee de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Minju_Park_de_Illit|Usuariu Minju Park de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunah_Noh_de_Illit|Usuariu Yunah Noh de Illit]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_LE_SSERAFIM|Usuariu LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Sakura_Miyawaki_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Sakura Miyawaki de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Chaewon_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Chaewon Kim de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Yunjin_Huh_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Yunjin Huh de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Eunchae_Hong_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Eunchae Hong de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Kazuha_Nakamura_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Kazuha Nakamura de LE SSERAFIM]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Garam_Kim_de_LE_SSERAFIM|Usuariu Garam Kim de LE SSERAFIM]] ∆
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop|Usuariu K-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_K-pop_Internacionalización|Usuariu K-pop Internacionalización]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_J-pop|Usuariu J-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_C-pop|Usuariu C-pop]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Arxentina|Usuariu Visitante Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Arxentina|Usuariu Residente Arxentina]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Brasil|Usuariu Visitante Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Brasil|Usuariu Residente Brasil]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Chile|Usuariu Visitante Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Chile|Usuariu Residente Chile]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Sur|Usuariu Visitante Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Sur|Usuariu Residente Corea del Sur]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Corea_del_Norte|Usuariu Visitante Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Corea_del_Norte|Usuariu Residente Corea del Norte]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_España|Usuariu Visitante España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_España|Usuariu Residente España]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Filipinas|Usuariu Visitante Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Filipinas|Usuariu Residente Filipinas]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Francia|Usuariu Visitante Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Francia|Usuariu Residente Francia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Italia|Usuariu Visitante Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Italia|Usuariu Residente Italia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Visitante_Rusia|Usuariu Visitante Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Residente_Rusia|Usuariu Residente Rusia]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Categoríes|Usuariu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Olvidadizu_Categoríes|Usuariu Olvidadizu Categoríes]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_번역|Usuariu 번역]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikidata|Usuariu Wikidata]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikimedia_Commons|Usuariu Wikimedia Commons]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikispecies|Usuariu Wikispecies]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Wikcionariu|Usuariu Wikcionariu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Felis_Catus_Secretu|Usuariu Felis Catus Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Lupus_Familiaris_Secretu|Usuariu Canis Lupus Familiaris Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Canis_Larus_occidentalis_Secretu|Usuariu Canis Larus occidentalis Secretu]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Antigua_Roma|Usuariu Antigua Roma]]
# [[:w:ast:Plantía:Usuariu_Namái_Falar_de_la_Fundación_Wikimedia|Usuariu Namái Falar de la Fundación Wikimedia]]

== Talleres ==
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_1|Ver aina]] ~:w Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_2|Plantía d'usuariu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_3|Copiar y pegar al debalu]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_4|Plantíes d'artículos]] ~ Información
* [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_5|Taller 5]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_6|Taller 6]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_7|Taller 7]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_8|Taller 8]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_9|Taller 9]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_10|Taller 10]] ~ Vacíu
*  [[:w:ast: Usuariu: Jackie_SMG/Taller_11|Taller 11]] ~ Vacíu</text>
      <sha1>g8iwp2eaga6m4cg7d3evocxhv1bltte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Cameron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283884</id>
    <revision>
      <id>4526970</id>
      <parentid>4497682</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1954" sha1="ri8gerwjhhdo37t3femmjdt44ardfxr" xml:space="preserve">{{Xeografía}}
La '''islla Cameron''', {{Etimoloxía|inglés|Cameron Island}}, ye una de les islles del [[Archipiélagu Árticu Canadianu|archipiélagu árticu canadianu]] nel territoriu de Nunavut. Asitiada nel [[Océanu Glacial Árticu|océanu Árticu]], barganal de la islla Bathurst, tien una superficie de 1059 [[Quilómetru cuadráu|km²]] (48.ª del país y 32.ª de [[Nunavut]]). La [[Islla Vanier]] atópase darréu al sur, al traviés estrechu Arnott (''Arnott Strait'').

La islla carauterizase por ser l'únicu sitiu que foi desenvueltu para la producción comercial de petróleu nes islles del Árticu canadianu. De 1985 a 1996, el petroleru de doble casco MVArctic tresportó crudu llixeru dende &quot;Bent Horn&quot;, nel suroeste de la islla, hasta Montreal. Un total de 2,8 millones de barriles produciéronse hasta que'l campu foi abandonáu en 1996. El descubrimientu inicial, en 1974 realizáu por ''Panarctic Oils Ltd'', reflexaba la urxencia d'atopar nueves fontes de petróleu crudo dempués de la crisis del petróleu de 1973. L'abandonu en 1996 reflexó les dificultaes d'esplotación del recursu nesti duru ambiente, anque la llicencia de producción actual (en manos de la ''Canada Southern Petroleum Ltd'') expiró en 2010 y podría prorrogase. Tres l'abandonu, la llimpieza final produciose en 1999.&lt;ref&gt;[https://grokipedia.com/page/cameron_island Cameron island, in the Queen Elizabeth Islands of the Canadian Arctic Archipelago, {{en}}]&lt;/ref&gt;

La Islla Cameron ye un llugar afaráu: un paisaxe de tonos escuros de llombes baxes. La esploración de petróleu y el tráficu en superficie concentrase nos meses d'iviernu, cuando les carreteres tienen nieve amacerada que puede ser utilizada por vehículos pesaos.

== Ver tamién ==
* [[Xeografía de Canadá]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
*[https://mapcarta.com/es/24173348 Mapcarta]
{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>ri8gerwjhhdo37t3femmjdt44ardfxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4526971</id>
      <parentid>4526970</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1952" sha1="15pxcylk32hpnjmjrpw8mfs0wn93a0g" xml:space="preserve">{{Xeografía}}
La '''islla Cameron''' {{Etimoloxía|inglés|Cameron Island}} ye una de les islles del [[Archipiélagu Árticu Canadianu|archipiélagu árticu canadianu]] nel territoriu de Nunavut. Asitiada nel [[Océanu Glacial Árticu|océanu Árticu]], barganal de la islla Bathurst, tien una superficie de 1059 [[Quilómetru cuadráu|km²]] (48.ª del país y 32.ª de [[Nunavut]]). La [[Islla Vanier]] atópase darréu al sur, al traviés estrechu Arnott (''Arnott Strait'').

La islla carauterizase por ser l'únicu sitiu que foi desenvueltu para la producción comercial de petróleu nes islles del Árticu canadianu. De 1985 a 1996, el petroleru de doble casco MVArctic tresportó crudu llixeru dende &quot;Bent Horn&quot;, nel suroeste de la islla, hasta Montreal. Un total de 2,8 millones de barriles produciéronse hasta que'l campu foi abandonáu en 1996. El descubrimientu inicial, en 1974 realizáu por ''Panarctic Oils Ltd'', reflexaba la urxencia d'atopar nueves fontes de petróleu crudo dempués de la crisis del petróleu de 1973. L'abandonu en 1996 reflexó les dificultaes d'esplotación del recursu nesti duru ambiente, anque la llicencia de producción actual (en manos de la ''Canada Southern Petroleum Ltd'') expiró en 2010 y podría prorrogase. Tres l'abandonu, la llimpieza final produciose en 1999.&lt;ref&gt;[https://grokipedia.com/page/cameron_island Cameron island, in the Queen Elizabeth Islands of the Canadian Arctic Archipelago, {{en}}]&lt;/ref&gt;

La islla Cameron ye un llugar afaráu: un paisaxe de tonos escuros de llombes baxes. La esploración de petróleu y el tráficu en superficie concentrase nos meses d'iviernu, cuando les carreteres tienen nieve amacerada que puede ser utilizada por vehículos pesaos.

== Ver tamién ==
* [[Xeografía de Canadá]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
*[https://mapcarta.com/es/24173348 Mapcarta]
{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Islles de Canadá]]</text>
      <sha1>15pxcylk32hpnjmjrpw8mfs0wn93a0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programa espacial chinu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284524</id>
    <revision>
      <id>4527122</id>
      <parentid>4524157</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T07:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>81864</id>
      </contributor>
      <comment>Recuperando 1 referencia(es) y marcando 0 enllace(s) como rotu(os).) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4527122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29986" sha1="33t4b4hwq1q4ox7jey4pwmj5wvyl7pj" xml:space="preserve">{{Ficha xenérica}}
El '''programa espacial chinu''' ye'l conxuntu d'actividaes espaciales desarrollaes pola [[República Popular China]], incluyendo'l desenvolvimientu de [[vehículu de llanzamientu|vehículos de llanzamientu]], [[satélite artificial|satélites artificiales]], [[sistemes de navegación]] y [[observación terrestre]], [[vuelu espacial tripuláu]], [[ciencia espacial]], infraestructura terrestre y esploración de la [[Lluna]], [[Marte]] y otros cuerpos del [[Sistema Solar]].

Los oríxenes del programa remóntense a la década de 1950. El [[24 d'abril]] de [[1970]], China convirtióse nel quintu país del mundu en poner de forma independiente un satélite n'órbita col [[Dong Fang Hong 1]].&lt;ref name=&quot;historia&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c6480475/content.html |títulu=China's long march into space |editorial=China National Space Administration |fecha=26 d'abril de 2016 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt; En [[2003]], el vuelu de [[Yang Liwei]] na [[Shenzhou 5]] convirtió al país nel terceru, dempués de la [[Xunión Soviética]] y los [[Estaos Xuníos]], capaz d'unviar seres humanos al espaciu de manera independiente.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://en.cmse.gov.cn/missions/shenzhouv/ |títulu=Shenzhou V |editorial=China Manned Space Agency |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

A partir del sieglu XXI, el programa amplió notablemente les sos capacidaes cola creación del sistema mundial de navegación [[BeiDou]], la construcción de la [[Estación espacial Tiangong]], el desenvolvimientu de nuevos cohetes de la familia [[Llarga Marcha]], la esploración robótica de la Lluna y Marte y l'apaición d'un sector espacial comercial.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;&gt;{{cita web |url=https://english.www.gov.cn/archive/whitepaper/202201/28/content_WS61f35b3dc6d09c94e48a467a.html |títulu=China's Space Program: A 2021 Perspective |editorial=State Council Information Office of the People's Republic of China |fecha=28 de xineru de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

Ente los principales llogros del programa tán el primer allunizaxe suave na cara oculta de la Lluna, realizáu pola [[Chang'e 4]] en [[2019]]; la devolución de muestres lunares poles [[Chang'e 5]] y [[Chang'e 6]]; l'aterrizaxe en Marte de [[Tianwen-1]] y del astromóvil [[Zhurong]] en [[2021]]; y la construcción de Tiangong ente [[2021]] y [[2022]].&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

==Historia==

===Oríxenes===

El desenvolvimientu de tecnoloxíes de cohetería na República Popular China empezó na década de 1950. En [[1956]] creóse'l Quintu Institutu d'Investigación del Ministeriu de Defensa Nacional, dedicáu al desenvolvimientu de misiles y cohetes, con [[Qian Xuesen]] ente les figures principales del primer programa aeroespacial chinu.

En febreru de [[1960]], China llanzó'l cohete sonda experimental T-7M, qu'algamó aproximao ocho quilómetros d'altor.&lt;ref name=&quot;historia&quot;/&gt;

El [[24 d'abril]] de [[1970]], un cohete [[Llarga Marcha 1]] puso n'órbita'l [[Dong Fang Hong 1]], primer satélite artificial chinu. China convirtióse asina nel quintu país con capacidá independiente pa colocar un satélite n'órbita, dempués de la Xunión Soviética, Estaos Xuníos, [[Francia]] y [[Xapón]].&lt;ref name=&quot;historia&quot;/&gt;

Nos años siguientes desenvolviéronse satélites recuperables, sistemes de comunicaciones y observación terrestre y nuevos vehículos de la familia Llarga Marcha.

===Desenvolvimientu del vuelu tripuláu===

En [[1992]] aprobóse formalmente'l [[Programa Espacial Tripuláu de China]], conocíu tamién como Proyeutu 921. Establecióse una estratexa en tres fases: realizar vuelos tripulaos independientes, desenvolver tecnoloxíes d'encuentru y acoplamientu orbital y construir finalmente una estación espacial permanentemente tripulada.&lt;ref name=&quot;30años&quot;&gt;{{cita web |url=https://english.www.gov.cn/news/topnews/202209/21/content_WS632b14d0c6d0a757729e0534.html |títulu=China manned space program -- 30 years of success |editorial=The State Council of the People's Republic of China |fecha=21 de setiembre de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

La [[Shenzhou 1]], primera nave de la serie Shenzhou, foi llanzada ensin tripulación en [[1999]]. Tres otros vuelos de prueba, [[Shenzhou 5]] llevó a [[Yang Liwei]] al espaciu'l [[15 d'ochobre]] de [[2003]].&lt;ref name=&quot;30años&quot;/&gt;

En [[2008]], durante la misión [[Shenzhou 7]], [[Zhai Zhigang]] realizó la primer [[actividá extravehicular]] china. Posteriormente desenvolviéronse les maniobres d'encuentru, acoplamientu y suministru orbital necesaries pa la construcción d'una estación espacial.

===Esploración llunar y planetaria===

El [[Programa chinu d'esploración llunar]] empezó operacionalmente cola [[Chang'e 1]], llanzada en [[2007]]. La primer estratexa del programa organizóse en tres fases: orbitar la Lluna, aterrizar na superficie y devolver muestres a la Tierra.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

[[Chang'e 3]] realizó'l primer allunizaxe suave chinu en [[2013]]. [[Chang'e 4]] consiguió en [[2019]] el primer allunizaxe suave de la historia na [[cara oculta de la Lluna]], ente que [[Chang'e 5]] devolvió muestres lunares a la Tierra en [[2020]].&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

En [[2021]], [[Tianwen-1]] convirtió a China nel segundu país que consiguió operar con ésitu un vehículo móvil na superficie de [[Marte]], col astromóvil [[Zhurong]].

===Construcción de Tiangong===

China llanzó los llaboratorios orbitales [[Tiangong 1]] en [[2011]] y [[Tiangong 2]] en [[2016]] como precursores de la futura estación espacial.

La construcción de la [[Estación espacial Tiangong]] empezó en [[2021]] col llanzamientu del módulu central [[Tianhe]]. Los módulos [[Wentian]] y [[Mengtian]] incorporáronse en [[2022]], completando la configuración básica de la estación.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

==Organización==

El programa espacial chinu nun ta centralizáu nuna única organización comparable a la [[NASA]] d'Estaos Xuníos, sinón que les competencies tán repartíes ente distintos organismos estatales, militares, empresariales y científicos.

La [[Axencia Espacial Nacional China]] (CNSA) ye l'organismu gubernamental responsable de la xestión de les actividaes espaciales civiles y de la cooperación espacial internacional. Ente les sos funciones tán formular polítiques y planes de desenvolvimientu, organizar grandes programes espaciales, supervisar proyeutos científicos civiles y representar al Gobiernu chinu en materia de cooperación internacional.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465645/n6465650/c10003676/content.html |títulu=Organization &amp; Leader |editorial=China National Space Administration |fecha=8 de xineru de 2025 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

El [[Programa Espacial Tripuláu de China]] ta xestionáu separadamente pola [[China Manned Space Agency]] (CMSA).

Una parte fundamental del diseñu y fabricación de vehículos espaciales y cohetes correspuende a grandes corporaciones estatales, especialmente la [[China Aerospace Science and Technology Corporation]] (CASC) y la [[China Aerospace Science and Industry Corporation]] (CASIC).

Dende la década de 2010 desarrollóse amás un sector comercial con empreses dedicaes a cohetes, satélites, observación terrestre, telecomunicaciones y otros servicios espaciales.

==Sistema de tresporte espacial==

===Cohetes Llarga Marcha===

{{AP|Llarga Marcha (cohete)}}

La familia '''[[Llarga Marcha (cohete)|Llarga Marcha]]''' constitúi la base histórica del sistema de tresporte espacial chinu. El nome inclúi numberoses families de vehículos con capacidaes distintes.

Ente los principales modelos modernos tán:

* [[Llarga Marcha 2]], utilizáu en diverses configuraciones pa misiones orbitales y, na variante 2F, pal llanzamientu de naves Shenzhou;
* [[Llarga Marcha 3]], emplegáu principalmente pa órbites altes y misiones interplanetaries;
* [[Llarga Marcha 4]], destináu principalmente a satélites en órbita terrestre;
* [[Llarga Marcha 5]], el principal llanzador pesáu operativu chinu;
* [[Llarga Marcha 6]], familia de llanzadores de nueva xeneración;
* [[Llarga Marcha 7]], utilizáu ente otres funciones pal llanzamientu de les naves de carga [[Tianzhou]];
* [[Llarga Marcha 8]], diseñáu especialmente pa misiones comerciales y llanzamientos múltiples;
* [[Llarga Marcha 11]], cohete de combustible sólido capaz de realizar tamién llanzamientos marítimos;
* y [[Llarga Marcha 12]], que realizó'l so primer vuelu en [[2024]].

El [[Llarga Marcha 5]] puede colocar alredor de 25 tonelaes n'órbita terrestre baxa y unes 14 tonelaes n'órbita de tresferencia xeostacionaria.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

===Cohetes comerciales===

El desenvolvimientu del sector espacial comercial dio llugar a nuevos vehículos fabricaos por empreses estatales y privaes. Ente ellos tán les families [[Kuaizhou]], [[Ceres-1]], [[Hyperbola-1]] y otros llanzadores.

El Gobiernu chinu incluyó'l desenvolvimientu del espaciu comercial ente les árees estratéxiques de crecimientu industrial. En [[2026]], la CNSA y l'Administración Estatal pa la Regulación del Mercáu publicaron un sistema específicu d'estándares pal sector espacial comercial.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10744882/content.html |títulu=China unveils commercial space standards system |editorial=China National Space Administration |fecha=28 d'abril de 2026 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

===Reutilización===

China desenvolvió programes d'investigación sobre sistemes de tresporte espacial reutilizables, incluyendo prototipos de cohetes de despegue vertical y aterrizaxe vertical y vehículos espaciales reutilizables.

El llibru blancu espacial de [[2021]] estableció como oxetivu investigar tecnoloxíes fundamentales de sistemes reutilizables y realizar vuelos de prueba.&lt;ref name=&quot;transport&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465684/n6760328/n6760329/c6813161/content.html |títulu=China's Space Program: A 2021 Perspective |editorial=China National Space Administration |fecha=28 de xineru de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

===Llarga Marcha 10===

El [[Llarga Marcha 10]] ta en desenvolvimientu principalmente pal programa chinu d'esploración llunar tripulada. Va utilizar variantes distintes pa vuelos hacia la Lluna y pa misiones tripulaes n'órbita terrestre baxa.

El cohete forma parte del sistema diseñáu pa permitir un allunizaxe tripuláu chinu enantes de [[2030]].

==Bases de llanzamientu==

China dispón de cuatro grandes centros estatales de llanzamientu espacial:

* [[Centru de Llanzamientu de Satélites de Jiuquan]], nel noroeste del país, principal base histórica de les misiones tripulaes;
* [[Centru de Llanzamientu de Satélites de Taiyuan]], especializáu principalmente en misiones hacia órbites polares y heliosíncrones;
* [[Centru de Llanzamientu de Satélites de Xichang]], emplegáu principalmente pa satélites xeostacionarios y delles misiones interplanetaries;
* [[Centru de Llanzamientu Espacial de Wenchang]], na islla de [[Hainan]], dende onde operen los grandes cohetes de nueva xeneración, incluyendo Llarga Marcha 5 y Llarga Marcha 7.&lt;ref name=&quot;bases&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465684/n6760328/n6760329/c6813161/content.html |títulu=China's Space Program: A 2021 Perspective |editorial=China National Space Administration |fecha=28 de xineru de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

A estes instalaciones sumóse'l '''Centru Internacional de Llanzamientu Aeroespacial Comercial de Hainan''', primera base china construyida específicamente pa misiones espaciales comerciales. Realizó'l so primer llanzamientu'l [[30 de payares]] de [[2024]], col vuelu inaugural del [[Llarga Marcha 12]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://english.www.gov.cn/english.www.gov.cn/news/202412/03/content_WS674e5337c6d0868f4e8ed9b5.html |títulu=China's first commercial spacecraft launch site in Hainan |editorial=The State Council of the People's Republic of China |fecha=3 d'avientu de 2024 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

China desenvolvió tamién capacidá pa realizar llanzamientos marítimos.

==Satélites artificiales==

Los satélites constitúin una de les partes principales del programa espacial chinu. El país desenvolvió sistemes de comunicaciones, meteoroloxía, navegación, observación terrestre, teledetección, investigación científica y demostración tecnolóxica.

===Observación terrestre===

China opera numberoses families de satélites d'observación de la Tierra. El '''Sistema Chinu d'Observación Terrestre d'Alta Resolución''' foi desarrolláu pa proporcionar observaciones con alta resolución espacial, temporal y espectral.&lt;ref name=&quot;infra&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465645/n6465648/c6813088/content.html |títulu=China's Space Program: A 2021 Perspective |editorial=China National Space Administration |fecha=28 de xineru de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

Ente les principales families de satélites d'observación y meteoroloxía tán [[Gaofen]], [[Fengyun]], [[Haiyang]] y [[Ziyuan]].

Los datos obteníos utilícense en meteoroloxía, cartografía, agricultura, xestión ambiental, recursos naturales, prevención de catástrofes y otros ámbitos civiles.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

===Comunicaciones===

China desenvolvió sistemes de satélites de comunicaciones xeostacionarios, comunicaciones móviles y retransmisión de datos.

Los satélites [[Tianlian]] formen un sistema de retransmisión de datos espaciales que facilita les comunicaciones con naves Shenzhou, la estación Tiangong y otros vehículos orbitales.

El programa inclúi tamién el desenvolvimientu de constelaciones de comunicaciones en [[órbita terrestre baxa]].

===BeiDou===

{{AP|BeiDou}}

El '''[[BeiDou]]''' ye'l sistema chinu de navegación por satélite. Desenvolvióse en tres fases sucesives hasta la creación d'un sistema de cobertoria mundial.

La constelación [[BeiDou-3]], formada por 30 satélites na configuración inicial del sistema, completóse en [[2020]]. Proporciona servicios de posicionamientu, navegación y sincronización temporal, amás de comunicaciones por mensaxes curtios, busca y salvamentu y servicios d'aumentación.&lt;ref name=&quot;infra&quot;/&gt;

China investiga una nueva xeneración del sistema BeiDou y la integración de navegación, comunicaciones y constelaciones d'órbita baxa nun sistema nacional más ampliu de posicionamientu, navegación y sincronización.&lt;ref name=&quot;infra&quot;/&gt;

==Ciencia espacial==

El programa espacial chinu inclúi satélites científicos dedicaos a astronomía, física de partícules, física solar, gravitación y otros campos.

Ente les principales misiones científiques tán:

* [[DAMPE]], destinada al estudiu de materia escuro y rayos cósmicos;
* [[Hard X-ray Modulation Telescope]], observatoriu de rayos X;
* [[Einstein Probe]], dedicáu a fenómenos transitorios de rayos X;
* [[SVOM]], misión sino-francesa dedicada al estudiu de los estallíos de rayos gamma;
* y diversos satélites dedicaos a física cuántica, observación solar y estudiu del campu gravitatoriu.

La [[Estación espacial Tiangong]] funciona tamién como plataforma pa esperimentos de física, bioloxía, medicina espacial, ciencia de materiales y microgravedá.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

===Xuntian===

[[Xuntian]] ye un telescopiu espacial de gran campu concebíu pa operar nuna órbita próxima a la estación Tiangong. La so arquitectura permite que pueda acoplase periódicamente a la estación pa operaciones de mantenimientu.

El so llanzamientu ta previstu pa [[2027]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://english.news.cn/20260623/6b7214cefeb147bea229e5a4820309b4/c.html |títulu=China's space station to be expanded to unlock broader future |editorial=Xinhua |fecha=23 de xunu de 2026 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Programa espacial tripuláu==

{{AP|Programa Espacial Tripuláu de China}}

El Programa Espacial Tripuláu de China empezó oficialmente en [[1992]].

===Shenzhou===

[[Shenzhou]] ye la familia de naves espaciales tripulaes utilizada dende finales de la década de 1990.

La primer nave ensin tripulación, [[Shenzhou 1]], foi llanzada en [[1999]]. La [[Shenzhou 5]] llevó a Yang Liwei al espaciu en [[2003]], convirtiendo a China nel tercer país capaz de realizar independientemente vuelos espaciales tripulaos.

Dende entós les misiones Shenzhou permitieron desenvolver actividaes extravehiculares, encuentros y acoplamientos orbitales y estancies de llarga duración.

===Tiangong===

{{AP|Estación espacial Tiangong}}

La [[Estación espacial Tiangong]] ye la estación espacial modular china situada n'[[órbita terrestre baxa]].

El módulu central [[Tianhe]] foi llanzáu en [[2021]], ente que [[Wentian]] y [[Mengtian]] incorporáronse en [[2022]]. La estación recibe periódicamente naves tripulaes Shenzhou y vehículos de carga [[Tianzhou]].

La configuración básica consta de tres módulos, anque China anunció'l desenvolvimientu d'un módulu multifuncional adicional y estudia una posible ampliación posterior hasta seis módulos.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://english.news.cn/20260623/6b7214cefeb147bea229e5a4820309b4/c.html |títulu=China's space station to be expanded to unlock broader future |editorial=Xinhua |fecha=23 de xunu de 2026 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Esploración de la Lluna==

{{AP|Programa chinu d'esploración llunar}}

El Programa chinu d'esploración llunar, conocíu como '''programa Chang'e''', ta dedicáu a la investigación robótica de la Lluna.

===Chang'e 1 y Chang'e 2===

[[Chang'e 1]], llanzada en [[2007]], foi la primer sonda llunar china.

[[Chang'e 2]], llanzada en [[2010]], estudió la Lluna y posteriormente abandonó la órbita llunar, viaxó al puntu de Lagrange Sol-Tierra L2 y realizó en [[2012]] un sobrevuelu del asteroide [[4179 Toutatis]].

===Chang'e 3 y Chang'e 4===

[[Chang'e 3]] allunizó'l [[14 d'avientu]] de [[2013]] y desplegó l'astromóvil [[Yutu]].

El [[3 de xineru]] de [[2019]], [[Chang'e 4]] realizó'l primer allunizaxe suave de la historia na cara oculta de la Lluna. El vehículo [[Yutu-2]] empezó darréu la esploración de la superficie.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

===Chang'e 5 y Chang'e 6===

[[Chang'e 5]] devolvió a la Tierra en [[2020]] 1.731 gramos de material llunar.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

[[Chang'e 6]], llanzada'l [[3 de mayu]] de [[2024]], recoyó muestres na [[cuenca Polo Sur-Aitken]], na cara oculta de la Lluna. La cápsula de retornu aterrizó'l [[25 de xunu]] de 2024, completando'l primer retornu de muestres de la cara oculta de la Lluna de la historia.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10573102/content.html |títulu=About China's lunar mission: Timeline of Chang'e-6 mission |editorial=China National Space Administration |fecha=26 de xunu de 2024 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

La misión recuperó 1.935,3 gramos de material llunar.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10573149/content.html |títulu=China's Chang'e-6 collects 1,935.3 grams of samples from moon's far side |editorial=China National Space Administration |fecha=28 de xunu de 2024 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

===Chang'e 7 y Chang'e 8===

La cuarta fase del programa llunar céntrase principalmente na rexón del polo sur.

[[Chang'e 7]] inclúi un orbitador, un módulu d'allunizaxe, un astromóvil y un pequeñu detector móvil diseñáu pa investigar zones permanentemente en solombra y estudiar la presencia d'agua y otros recursos.

El llanzamientu, previstu inicialmente pa agostu de [[2026]], foi aplazáu. A 25 d'agostu de 2026 nun s'anunciara una nueva fecha definitiva.

[[Chang'e 8]] ta prevista alredor de [[2028]] y tien ente los sos oxetivos probar tecnoloxíes d'utilización ''in situ'' de recursos lunares y preparar infraestructura pa una futura estación científica.

==Esploración de Marte==

{{AP|Tianwen-1}}

[[Tianwen-1]], llanzada en [[2020]], foi la primer misión interplanetaria independiente de China.

Entró n'órbita de Marte en febreru de [[2021]]. El módulu d'aterrizaxe posóse na rexón d'[[Utopia Planitia]] en mayu y desplegó l'astromóvil [[Zhurong]].

La misión permitió a China completar con ésitu, nuna única misión, operaciones d'órbita, aterrizaxe y esploración móvil de Marte.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

===Tianwen-3===

[[Tianwen-3]] ye una misión prevista pa recoyer y devolver a la Tierra muestres de Marte.

El programa contempla'l llanzamientu dende la superficie marciana de les muestres, un encuentru orbital y el posterior retornu a la Tierra. Les autoridaes chines sitúen la misión alredor de [[2030]].&lt;ref name=&quot;futuru&quot;&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10573085/content.html |títulu=China plans new deep space exploration missions |editorial=China National Space Administration |fecha=28 de xunu de 2024 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Asteroides y cometes==

===Tianwen-2===

{{AP|Tianwen-2}}

[[Tianwen-2]] foi llanzada'l [[29 de mayu]] de [[2025]] dende Xichang mediante un [[Llarga Marcha 3B]].&lt;ref name=&quot;TW2&quot;&gt;{{cita web |url=https://english.news.cn/20250529/65591ebf7e5542a593aeec1572dc3764/c.html |títulu=China launches Tianwen-2 to retrieve asteroid samples |editorial=Xinhua |fecha=29 de mayu de 2025 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

El so primer oxetivu ye'l cuasisatélite terrestre [[469219 Kamoʻoalewa]], del que tien previsto recoyer muestres y devolveles a la Tierra.

Dempués, la nave principal tien de continuar hacia [[311P/PANSTARRS]], un cuerpu del cinturón principal que presenta actividá asemeyada a la d'un cometa.&lt;ref name=&quot;TW2&quot;/&gt;

==Esploración del sistema solar esterior==

===Tianwen-4===

[[Tianwen-4]] ye una misión d'esploración del sistema de [[Xúpiter]] que China tien prevista alredor de [[2030]].&lt;ref name=&quot;futuru&quot;/&gt;

Forma parte de la progresiva ampliación del programa Tianwen hacia oxetivos cada vez más alloñaos.

China estudia tamién conceptos de misión pa la investigación de les llendes de la [[heliosfera]] y otres rexones esteriores del Sistema Solar, anque estos proyeutos tán nuna fase menos avanzada.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c6813196/content.html |títulu=SCIO briefing on white paper 'China's Space Program: A 2021 Perspective' |editorial=China National Space Administration |fecha=30 de xineru de 2022 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Esploración llunar tripulada==

China tien como oxetivu realizar un primer allunizaxe tripuláu enantes de [[2030]].&lt;ref name=&quot;tripulada&quot;&gt;{{cita web |url=https://english.www.gov.cn/news/202503/03/content_WS67c57e96c6d0868f4e8f041c.html |títulu=China's manned lunar exploration program under steady progress |editorial=The State Council of the People's Republic of China |fecha=3 de marzu de 2025 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

El sistema en desenvolvimientu inclúi:

* el cohete [[Llarga Marcha 10]];
* la nave tripulada [[Mengzhou]];
* el módulu d'allunizaxe [[Lanyue]];
* el traxe espacial llunar [[Wangyu]];
* y l'astromóvil tripuláu [[Tansuo]].

La arquitectura prevista emplega llanzamientos separaos de Mengzhou y Lanyue. Los dos vehículos acoplaríense n'órbita llunar y dos astronautes descenderíen a la superficie.

El programa contempla operaciones científiques, actividaes extravehiculares y desplazamientos mediante l'astromóvil Tansuo.

==Estación Internacional d'Investigación Llunar==

{{AP|Estación Internacional d'Investigación Llunar}}

La '''Estación Internacional d'Investigación Llunar''' (ILRS) ye un proyeutu promovíu inicialmente por China y [[Rusia]] pa crear una infraestructura científica na Lluna y n'órbita llunar.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c6812150/content.html |títulu=International Lunar Research Station (ILRS) Guide for Partnership |editorial=China National Space Administration |fecha=16 de xunu de 2021 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

El proyeutu ta abiertu a la participación d'otros países y organizaciones.

China prevé crear una configuración básica na rexón del polo sur llunar hacia [[2035]], utilizando ente otros componentes les misiones Chang'e 7 y Chang'e 8, y desenvolver posteriormente una fase ampliada na década de [[Años 2040|2040]].&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10670178/content.html |títulu=International Lunar Research Station attracts more partners |editorial=China National Space Administration |fecha=24 d'abril de 2025 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Cooperación internacional==

China participa en programes de cooperación bilateral y multilateral en ciencia espacial, observación terrestre, navegación, esploración planetaria y vuelos tripulaos.

Ente [[2016]] y [[2021]], China firmó 46 alcuerdos o memorandos de cooperación espacial con 19 países y rexones y cuatro organizaciones internacionales.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

La [[Axencia Espacial Europea]] collaboró nel siguimientu y comunicaciones de diverses misiones chines.

[[Chang'e 4]] incorporó instrumentos internacionales, y [[Chang'e 6]] llevó cargues científiques desarrollaes en [[Francia]], [[Italia]], [[Suecia]] y [[Pakistán]].

[[SVOM]] ye una misión astronómica desarrollada conjuntamente por China y Francia.

China participa tamién na [[Organización de Cooperación Espacial Asia-Pacíficu]] y promueve cooperación espacial nel marcu de diferentes organizaciones internacionales.&lt;ref name=&quot;libroblancu&quot;/&gt;

==Programa espacial comercial==

El sector espacial comercial chinu creció rápidamente dende mediaos de la década de 2010. Inclúi empreses dedicaes al desenvolvimientu de cohetes, constelaciones de satélites, observación terrestre, comunicaciones, navegación, fabricación de componentes y servicios de siguimientu.

El Centru Internacional de Llanzamientu Aeroespacial Comercial de Hainan empezó operaciones en [[2024]]. En marzu de [[2025]] les sos dos plataformes de llanzamientu yá taben operatives.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://english.www.gov.cn/english.www.gov.cn/news/202503/12/content_WS67d0c17bc6d0868f4e8f0bc4.html |títulu=China launches 18 satellites from Hainan commercial spacecraft launch site |editorial=The State Council of the People's Republic of China |fecha=12 de marzu de 2025 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

En [[2026]], la CNSA estableció un marcu d'estándares específico pal sector espacial comercial que cubre xestión industrial, investigación y fabricación, llanzamientu, telemetría y control, aplicaciones y infraestructura.&lt;ref&gt;{{cita web |url=https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c10744882/content.html |títulu=China unveils commercial space standards system |editorial=China National Space Administration |fecha=28 d'abril de 2026 |fechaaccesu=25 d'agostu de 2026 |llingua=en}}&lt;/ref&gt;

==Planes de futuru==

Los principales programes anunciaos oficialmente pal desenvolvimientu futuru del programa espacial chinu inclúin:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Programa o misión
! Fecha prevista
! Oxetivu
! Estáu
|-
| [[Chang'e 7]]
| Por determinar
| Esploración del polo sur llunar, incluyendo la busca d'agua y l'estudiu de recursos
| Llanzamientu de 2026 aplazáu
|-
| [[Xuntian]]
| [[2027]]
| Telescopiu espacial de gran campu asociáu a la [[Estación espacial Tiangong]]
| En desenvolvimientu
|-
| [[Tianwen-2]]
| [[2025]]–década de 2030
| Retornu de muestres de [[469219 Kamoʻoalewa]] y posterior esploración de [[311P/PANSTARRS]]
| En cursu
|-
| [[Chang'e 8]]
| Alredor de [[2028]]
| Esploración del polo sur llunar y demostración de tecnoloxíes d'utilización ''in situ'' de recursos
| En desenvolvimientu
|-
| Esploración llunar tripulada
| Enantes de [[2030]]
| Primer allunizaxe tripuláu chinu
| En desenvolvimientu
|-
| [[Tianwen-3]]
| Alredor de [[2030]]
| Retornu de muestres de [[Marte]]
| En desenvolvimientu
|-
| [[Tianwen-4]]
| Alredor de [[2030]]
| Esploración del sistema de [[Xúpiter]]
| En desenvolvimientu
|-
| Próxima xeneración de [[BeiDou]]
| Década de 2030
| Ampliación y modernización de los servicios de navegación, posicionamientu y sincronización
| En desenvolvimientu
|-
| [[Estación Internacional d'Investigación Llunar]]
| Hacia [[2035]]
| Creación d'una infraestructura científica na rexón del polo sur llunar
| En planificación y desenvolvimientu
|-
| Estación Internacional d'Investigación Llunar ampliada
| Década de [[Años 2040|2040]]
| Ampliación de la infraestructura llunar y del sistema de tresporte Tierra-Lluna
| En planificación
|}

Les feches de les misiones futures representen los calendarios anunciaos poles autoridaes chines y pueden modificase durante'l so desenvolvimientu.

==Ver tamién==

* [[Axencia Espacial Nacional China]]
* [[Programa Espacial Tripuláu de China]]
* [[Programa chinu d'esploración llunar]]
* [[Programa Tianwen]]
* [[Estación espacial Tiangong]]
* [[BeiDou]]
* [[Llarga Marcha (cohete)]]
* [[Esploración espacial]]
* [[Esploración del Sistema Solar]]

==Referencies==
{{listaref}}

==Enllaces esternos==

* [https://www.cnsa.gov.cn/english/ Páxina oficial de la China National Space Administration]
* [https://en.cmse.gov.cn/ Páxina oficial de la China Manned Space Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241030124143/http://en.cmse.gov.cn/ |date=2024-10-30 }}

[[Categoría:Programa espacial de China]]
[[Categoría:Ciencia y tecnoloxía de China]]
[[Categoría:Esploración espacial]]</text>
      <sha1>33t4b4hwq1q4ox7jey4pwmj5wvyl7pj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autumn Peltier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285377</id>
    <revision>
      <id>4527063</id>
      <parentid>4523499</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4527063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="jkvqj08x6e8yky0fdafriivpyiextqh" xml:space="preserve">{{persona}}
'''Autumn Peltier''' {{nym}} ye una activista canadiana de la [[Primeres Naciones de Canadá|Primeres Naciones]], perteneciente a la comunidá Wiikwemkoong Unceded Territory. La so actividá céntrase na protección de l'agua y nel accesu de les comunidaes indíxenes a agua potable. Dende 2019 ye comisionada xefe de l'agua de la Anishinabek Nation.&lt;ref name=&quot;nac&quot;&gt;[https://nac-cna.ca/en/bio/autumn-peltier «Autumn Peltier»], National Arts Centre, actualizáu'l 17 de xunu de 2026.&lt;/ref&gt;

==Biografía==
Peltier nació en 2004 y crióse cerca del [[llagu Hurón]], n'Ontario. La so familia introduxola dende pequeña na importancia cultural y ambiental de l'agua dientro de les tradiciones anishinaabe. Según la so propia trayectoria pública, empezó a interesase especialmente pol problema del accesu a agua potable dempués de visitar con ocho años la Serpent River First Nation y atopar avisos que desaconseyaben consumir l'agua.&lt;ref&gt;[https://www.royalroads.ca/autumn-peltier «Autumn Peltier»], Royal Roads University.&lt;/ref&gt;

En 2016, con doce años, dirixóse al primer ministru canadianu [[Justin Trudeau]] durante una reunión de l'Assembly of First Nations y criticó la política federal de protección de l'agua y los proyectos de tuberíes. La intervención dio-y una mayor proyección pública y convirtióla nuna de les voces xuveniles más conocíes sobre los derechos hídricos de les comunidaes indíxenes.

Con trece años intervieno nuna reunión de l'[[Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes]] pa falar de la protección de l'agua. Participó posteriormente n'actos del [[Foru Económicu Mundial]] y otros encuentros internacionales. En 2019 la Anishinabek Nation nomóla comisionada xefe de l'agua, sucediendo a la so tía abuela Josephine Mandamin.&lt;ref name=&quot;nac&quot;/&gt;

La so actividá combina la defensa ambiental cola reivindicación del accesu a agua potable nes comunidaes indíxenes de Canadá. Recibió distintos reconocimientos y foi candidata en delles ocasiones al International Children's Peace Prize. En 2022 la Royal Roads University concedió-y un doctoráu honoríficu pola so actividá ambiental y comunitaria.&lt;ref&gt;[https://www.royalroads.ca/autumn-peltier «Autumn Peltier»], Royal Roads University.&lt;/ref&gt;

==Referencies==
{{llistaref}}

==Enllaces esternos==
{{commonscat}}
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Activistes de Canadá]]
[[Categoría:Ambientalistes de Canadá]]
[[Categoría:Activistes polos derechos indíxenes]]
[[Categoría:Anishinaabe]]</text>
      <sha1>jkvqj08x6e8yky0fdafriivpyiextqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hej, Sloveni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285511</id>
    <revision>
      <id>4527074</id>
      <parentid>4523693</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Antgartor treslladó la páxina &quot;[[Hey, Slavs]]&quot; a &quot;[[Hej, Sloveni]]&quot;</comment>
      <origin>4523693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3578" sha1="0peskdzaafaynu04zkt4nhvcnoi1u7v" xml:space="preserve">{{Ficha d'himnu
 | título         = Hej, Slaveni&lt;br /&gt;Hej, Sloveni&lt;br /&gt;Hej, Slovani&lt;br /&gt;Еј, Словени
 | título_esp     = Oye, eslavos
 | título_alt     = 
 | título_alt_esp = 
 | imagen         = Flag of SFR Yugoslavia.svg
 | etiqueta       = '''Hej Sloveni'''
 | lugar           = {{Bandera2|RFS de Yugoslavia}}&lt;br /&gt;{{SCG}}
 | autor          = Samo Tomášik
 | fecha_letra    = 1834
 | compositor     = Desconocíu
 | adoptado       = 1945
 | hasta          = 2006
 | sonido         = United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg
 | título_sonido  = Versión instrumental
}}

Hej Sloveni ([[asturianu]]: Oye, eslavos) ye una canción patriotica de los [[Eslavos]] y l'himnu anterior de [[Yugoslavia]]. Orixinalmente foi escritu n'[[Idioma eslovacu|eslovacu]] por Samo Tomášik en 1834 y traducíu n'otres llingües.

== Lletra ==
=== [[Serbocroata]] llatín ===
Hej Sloveni, jošte živi

Riječ naših djedova

Dok za narod srce bije

Njihovih sinova

Živi, živi duh slovenski

Živjet će vjekov'ma

Zalud prijeti ponor pakla

Zalud vatra groma

Nek se sada i nad nama

Burom sve raznese

Stijena puca, dub se lama

Zemlja nek se trese

Mi stojimo postojano

Kano klisurine

Proklet bio izdajica

Svoje domovine!

=== [[Serbocroata]] cirílicu ===

Хеј Словени, јоште живи

Реч наших дедова

Док за народ срце бије

Њихових синова

Живи, живи дух словенски

Живеће веков'ма

Залуд прети понор пакла,

Залуд ватра грома

Нек' се сада и над нама

Буром све разнесе

Стена пуца, дуб се лама,

Земља нек' се тресе

Ми стојимо постојано

Кано клисурине,

Проклет био издајица

Своје домовине!

=== Orixinal en [[Idioma eslovacu|Eslovacu]] ===
Hej, Slováci, ešte naša

slovenská reč žije,

Dokiaľ naše verné srdce

za náš národ bije.

Žije, žije, duch slovenský,

bude žiť na veky,

Hrom a peklo, márne vaše

proti nám sú vzteky!

Jazyka dar sveril nám Boh,

Boh náš hromovládny,

Nesmie nám ho teda vyrvať

na tom svete žiadny;

I nechže je koľko ľudí,

toľko čertov v svete;

Boh je s nami: kto proti nám,

toho parom zmetie.

I nechže sa aj nad nami

hrozná búrka vznesie,

Skala puká, dub sa láme

a zem nech sa trasie;

My stojíme stále pevne,

ako múry hradné

Čierna zem pohltí toho,

kto odstúpi zradne!

=== [[idioma eslovenu|Eslovenu]] ===
Hej Slovani, naša reč

slovanska živo klije

dokler naše verno srce

za naš narod bije

Živi, živi, duh slovanski,

bodi živ na veke,

grom in peklo, prazne vaše

proti nam so steke

Naj tedaj nad nami

strašna burja se le znese,

skala poka, dob se lomi,

zemlja naj se strese

Bratje, mi stojimo trdno

kakor zidi grada,

=== [[idioma macedoniu|Macedoniu]] ===
Еј, Словени, жив е тука

зборот свет на родот

штом за народ срце чука

преку син во внукот!

Жив е вечно, жив е духот

словенски во слога.

Не нè плашат адски бездни

ниту громов оган!

Пустошејќи, нека бура

и над нас се втурне!

Пука даб и карпа сура,

тлото ќе се урне:

Стоиме на стамен-прагот

- клисури и бедем!

Проклет да е тој што предал

Родина на врагот!</text>
      <sha1>0peskdzaafaynu04zkt4nhvcnoi1u7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527076</id>
      <parentid>4527074</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4527076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3478" sha1="iqmcmm4ggvlado6ewksbsbkbg6bcvn2" xml:space="preserve">{{Ficha d'himnu
 | título         = Hej, Slaveni&lt;br /&gt;Hej, Sloveni&lt;br /&gt;Hej, Slovani&lt;br /&gt;Еј, Словени 
 | imagen         = Flag of SFR Yugoslavia.svg
 | etiqueta       = '''Hej Sloveni'''
 | lugar           = {{Bandera2|RFS de Yugoslavia}}&lt;br /&gt;{{SCG}}
 | autor          = Samo Tomášik
 | fecha_letra    = 1834
 | compositor     = Desconocíu
 | adoptado       = 1945
 | hasta          = 2006
 | sonido         = United States Navy Band - Hey, Slavs.ogg
 | título_sonido  = Versión instrumental
}}

'''Hej, Sloveni''' ye una canción patriotica de los [[Eslavos]] y l'himnu anterior de [[Yugoslavia]]. Orixinalmente foi escritu n'[[Idioma eslovacu|eslovacu]] por Samo Tomášik en 1834 y traducíu n'otres llingües.

== Lletra ==
=== [[Serbocroata]] llatín ===
Hej Sloveni, jošte živi

Riječ naših djedova

Dok za narod srce bije

Njihovih sinova

Živi, živi duh slovenski

Živjet će vjekov'ma

Zalud prijeti ponor pakla

Zalud vatra groma

Nek se sada i nad nama

Burom sve raznese

Stijena puca, dub se lama

Zemlja nek se trese

Mi stojimo postojano

Kano klisurine

Proklet bio izdajica

Svoje domovine!

=== [[Serbocroata]] cirílicu ===

Хеј Словени, јоште живи

Реч наших дедова

Док за народ срце бије

Њихових синова

Живи, живи дух словенски

Живеће веков'ма

Залуд прети понор пакла,

Залуд ватра грома

Нек' се сада и над нама

Буром све разнесе

Стена пуца, дуб се лама,

Земља нек' се тресе

Ми стојимо постојано

Кано клисурине,

Проклет био издајица

Своје домовине!

=== Orixinal en [[Idioma eslovacu|Eslovacu]] ===
Hej, Slováci, ešte naša

slovenská reč žije,

Dokiaľ naše verné srdce

za náš národ bije.

Žije, žije, duch slovenský,

bude žiť na veky,

Hrom a peklo, márne vaše

proti nám sú vzteky!

Jazyka dar sveril nám Boh,

Boh náš hromovládny,

Nesmie nám ho teda vyrvať

na tom svete žiadny;

I nechže je koľko ľudí,

toľko čertov v svete;

Boh je s nami: kto proti nám,

toho parom zmetie.

I nechže sa aj nad nami

hrozná búrka vznesie,

Skala puká, dub sa láme

a zem nech sa trasie;

My stojíme stále pevne,

ako múry hradné

Čierna zem pohltí toho,

kto odstúpi zradne!

=== [[idioma eslovenu|Eslovenu]] ===
Hej Slovani, naša reč

slovanska živo klije

dokler naše verno srce

za naš narod bije

Živi, živi, duh slovanski,

bodi živ na veke,

grom in peklo, prazne vaše

proti nam so steke

Naj tedaj nad nami

strašna burja se le znese,

skala poka, dob se lomi,

zemlja naj se strese

Bratje, mi stojimo trdno

kakor zidi grada,

=== [[idioma macedoniu|Macedoniu]] ===
Еј, Словени, жив е тука

зборот свет на родот

штом за народ срце чука

преку син во внукот!

Жив е вечно, жив е духот

словенски во слога.

Не нè плашат адски бездни

ниту громов оган!

Пустошејќи, нека бура

и над нас се втурне!

Пука даб и карпа сура,

тлото ќе се урне:

Стоиме на стамен-прагот

- клисури и бедем!

Проклет да е тој што предал

Родина на врагот!</text>
      <sha1>iqmcmm4ggvlado6ewksbsbkbg6bcvn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trevor Philips</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286006</id>
    <revision>
      <id>4526983</id>
      <parentid>4525068</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <origin>4526983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="48wqn3so12pcs73tnpfpvncrz5ovrxy" xml:space="preserve">{{personaxe}}
'''Trevor Philips''' ye un [[personaxe ficticiu]] de la serie de [[videoxuegu|videoxuegos]] ''[[Grand Theft Auto]]'', creada por [[Rockstar Games]]. Ye ún de los trés protagonistes controlables de ''[[Grand Theft Auto V]]'' ([[2013]]), xunto con [[Michael De Santa]] y [[Franklin Clinton]]. El personaxe foi interpretáu mediante voz y [[captura de movimientu]] pol actor canadianu [[Steven Ogg]].&lt;ref&gt;[https://www.rockstargames.com/gta-v «Grand Theft Auto V»], Rockstar Games.&lt;/ref&gt;

Trevor ye un delincuente canadianu que vive en [[Blaine County]], nel ficticiu estáu de [[San Andreas (Grand Theft Auto)|San Andreas]], onde dirixe distintes actividaes criminales al traviés de la empresa Trevor Philips Enterprises. Antes de los acontecimientos principales del xuegu participaba en robos xunto con Michael Townley, posteriormente conocíu como Michael De Santa, y Brad Snider.&lt;ref&gt;[https://www.rockstargames.com/newswire/article/398a455252k997/grand-theft-auto-v-official-trailer.html «Grand Theft Auto V: Official Trailer»], Rockstar Games.&lt;/ref&gt;

La historia principal empieza a reunir de nuevo a Trevor y Michael dempués de que Trevor descubra que'l so antiguu compañeru sigue vivu. A partir d'esi momentu, Trevor participa con Michael y Franklin en distintos [[atracu|atracos]] y operaciones criminales. El personaxe caracterízase por un comportamientu violentu ya imprevisible, pero tamién pola llealtá que reclama de los sos socios y amigos.&lt;ref&gt;[https://www.esrb.org/ratings/33073/grand-theft-auto-v/ «Grand Theft Auto V»], Entertainment Software Rating Board.&lt;/ref&gt;

Trevor volvió apaecer nel componente multixugador ''[[Grand Theft Auto Online]]'', ambientáu inicialmente antes de los acontecimientos de la campaña principal. La interpretación de Steven Ogg recibió atención crítica y el personaxe convirtióse nún de los protagonistas más reconocibles de ''Grand Theft Auto V'', xuegu publicáu originalmente pa [[PlayStation 3]] y [[Xbox 360]] y adaptáu posteriormente a otres plataformes.&lt;ref&gt;[https://www.bafta.org/games/awards/2014 «Games in 2014»], BAFTA.&lt;/ref&gt;

==Referencies==
{{llistaref}}

==Enllaces esternos==
{{control d'autoridaes}}

[[Categoría:Personaxes de Grand Theft Auto]]
[[Categoría:Personaxes de Rockstar Games]]
[[Categoría:Personaxes de videoxuegos]]
[[Categoría:Criminales ficticios]]
[[Categoría:Personaxes creaos en 2013]]</text>
      <sha1>48wqn3so12pcs73tnpfpvncrz5ovrxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Islla Bruce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286398</id>
    <revision>
      <id>4527081</id>
      <parentid>4526431</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amasuela</username>
        <id>32214</id>
      </contributor>
      <comment>Enllaz esternu</comment>
      <origin>4527081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="972" sha1="03tsi1jy64g0olfmv0su7xu60guazf3" xml:space="preserve">{{Xeografía}} 

'''Islla Bruce''' (en [[Idioma rusu|rusu]] : Остров Брюса; ''Ostrov Brjusa'') ye una islla na  [[Tierra de Franciscu Xosé]], en [[Rusia]]. La so superficie ye de 191 kilómetros cuadraos. El puntu más altu de la islla ta a 301 m. 

Sacante un área bien pequeña na mariña occidental, la islla esta dafechu cubierta de glaciares. Mys Pinegina ye un cabu na parte oriental. 

Esta islla foi nomada n'honor de Henry Bruce, qu'asocedió al conde de Northbrook como presidente de la Sociedá Xeográfica Real (''[[Royal Geographical Society]]'').&lt;ref&gt;[https://nora.nerc.ac.uk/id/eprint/535857/  The Scottish Polar explorer William Speirs Bruce (1867–1921), {{en}}]&lt;/ref&gt;

== Ver tamién ==
* [[Xeografía de Rusia]]

== Referencies ==
{{llistaref}}

== Enllaces esternos ==
{{commonscat}}
*[https://mapcarta.com/13488494 Mapcarta, Mapa Archipiélagu de la Tierra de Fraciscu Xosé]
{{Control d'autoridaes}}
[[Categoría:Xeografía de Rusia]]</text>
      <sha1>03tsi1jy64g0olfmv0su7xu60guazf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guinevere</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286554</id>
    <redirect title="DYLYN" />
    <revision>
      <id>4527025</id>
      <timestamp>2026-09-09T13:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Limotecariu</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>Limotecariu treslladó la páxina &quot;[[Guinevere]]&quot; a &quot;[[DYLYN]]&quot;: cambiu de nome artíctucu d'esta cantante</comment>
      <origin>4527025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0528h47vgfrvq12myanr7x84vjjzx3t" xml:space="preserve">#REDIRECCIÓN [[DYLYN]]</text>
      <sha1>0528h47vgfrvq12myanr7x84vjjzx3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hey, Slavs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286555</id>
    <redirect title="Hej, Sloveni" />
    <revision>
      <id>4527075</id>
      <timestamp>2026-09-09T15:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Antgartor</username>
        <id>151852</id>
      </contributor>
      <comment>Antgartor treslladó la páxina &quot;[[Hey, Slavs]]&quot; a &quot;[[Hej, Sloveni]]&quot;</comment>
      <origin>4527075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="ffgtgfzenf2f8qesxwrpf1zu2x3746q" xml:space="preserve">#REDIRECCIÓN [[Hej, Sloveni]]</text>
      <sha1>ffgtgfzenf2f8qesxwrpf1zu2x3746q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kde domov můj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286556</id>
    <revision>
      <id>4527104</id>
      <timestamp>2026-09-10T00:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48652-95</username>
        <id>153291</id>
      </contributor>
      <comment>Páxina creada con « {{Ficha d'himnu  | título         = Kde domov můj  | transcripción  =   | título_ast     = Onde ta'l mio hogar  | imagen = Kde-domov-můj-Škroup-Tyl-(1860).jpg  | tam_imagen     =   | etiqueta       = Partitura de Škroup  | lugar           = {{CZE}}  | autor          = Josef Kajetán Tyl  | fecha_letra    = 1834  | compositor     = František Škroup  | fecha_música   = 1834  | adoptado       = 1919  | hasta          =   | sonido         = Czech_anthem.ogg  |...»</comment>
      <origin>4527104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1173" sha1="g4wpk2vmsd1ujsrh83pxtbyokqq7ybq" xml:space="preserve">
{{Ficha d'himnu
 | título         = Kde domov můj
 | transcripción  = 
 | título_ast     = Onde ta'l mio hogar
 | imagen = Kde-domov-můj-Škroup-Tyl-(1860).jpg
 | tam_imagen     = 
 | etiqueta       = Partitura de Škroup
 | lugar           = {{CZE}}
 | autor          = Josef Kajetán Tyl
 | fecha_letra    = 1834
 | compositor     = František Škroup
 | fecha_música   = 1834
 | adoptado       = 1919
 | hasta          = 
 | sonido         = Czech_anthem.ogg
 | título_sonido  = Instrumental
}}

'''Kde domov můj''' ([[asturianu]]: &quot;Onde ta'l mio hogar&quot;) ye l'[[himnu nacional]] de [[Chequia]]. La musica foi compuestu por. František Jan Škroup, y la letra foi escrita por Josef Kajetán Tyl.

==Lletra==
:Kde domov můj, kde domov můj,
:Voda hučí po lučinách,
:bory šumí po skalinách,
:v sadě skví se jara květ,
:zemský ráj to na pohled,
:A to je ta krásná země,
:země česká, domov můj,
:země česká, domov můj.

:Kde domov můj kde domov můj,
:V kraji znáš-li bohumilém
:duše útlé v těle čilém
:mysl jasnou vznik a zdar
:a tu sílu vzdoru zmar
:to je Čechů slavné plémě
:mezi Čechy domov můj,
:mezi Čechy domov můj!</text>
      <sha1>g4wpk2vmsd1ujsrh83pxtbyokqq7ybq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nad Tatrou sa blýska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286557</id>
    <revision>
      <id>4527107</id>
      <timestamp>2026-09-10T00:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48652-95</username>
        <id>153291</id>
      </contributor>
      <comment>Páxina creada con «{{Ficha d'himnu  | título         = Nad Tatrou sa blýska  | transcripción  =   | título_ast     = Relámpagu sobre los Tatras  | imagen         = Nad_Tatrou_1851.gif  | tam_imagen     =   | etiqueta       =   | lugar           = {{SVK}}  | autor          = Janko Matúška  | compositor     =   | adoptado       = 1919  | hasta          =   | sonido         =   | título_sonido  =  }}  '''Nad Tatrou sa blýska''' ([[asturianu]]: Relámpagu sobre los Tatras) ye l'h...»</comment>
      <origin>4527107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="7bo5txof2awi6oute9463cq6wzqs8mm" xml:space="preserve">{{Ficha d'himnu
 | título         = Nad Tatrou sa blýska
 | transcripción  = 
 | título_ast     = Relámpagu sobre los Tatras
 | imagen         = Nad_Tatrou_1851.gif
 | tam_imagen     = 
 | etiqueta       = 
 | lugar           = {{SVK}}
 | autor          = Janko Matúška
 | compositor     = 
 | adoptado       = 1919
 | hasta          = 
 | sonido         = 
 | título_sonido  = 
}}

'''Nad Tatrou sa blýska''' ([[asturianu]]: Relámpagu sobre los Tatras) ye l'[[himnu nacional]] d'[[Eslovaquia]]. Dende 1918 hasta 1993, l'himnu formó la segunda parte de l'himnu [[Checoslovaquia|checoslovaco]].

== Letra ==
:'''''Nad Tatrou sa blýska'''''
:'''''hromy divo bijú.'''''
:'''''Zastavme ich bratia,'''''
:'''''ved' sa ony stratia,'''''
:'''''Slováci ožijú.'''''

:'''''To Slovensko naše'''''
:'''''posiaľ tvrdo spalo.''''' 
:'''''Ale blesky hromu'''''
:'''''vzbudzujú ho k tomu,'''''
:'''''aby sa prebralo.'''''

:''Už Slovensko vstáva''
:''putá si strháva''
:''Hej rodina milá''
:''hodina odbila,''
:''žije matka Sláva''

:''Ešte jedle rastú''
:''na krivánskej strane''
:''Kto jak Slovák cíti,''
:''nech sa šable chytí,''
:''a medzi nás vstane''

{{Control d'autoridaes}}

[[Categoría:Himnos nacionales]]
[[Categoría:Símbolos de Eslovaquia]]</text>
      <sha1>7bo5txof2awi6oute9463cq6wzqs8mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>José Pablo Valiente y Bravo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286558</id>
    <revision>
      <id>4527124</id>
      <timestamp>2026-09-10T08:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <comment>Páxina creada con «'''José Pablo Valiente y Bravo''' (Cumbres Mayores (Huelva), 1740 – Santa Cruz de Mudela (Ciudad Real), 28.X.1817) Altu funcionariu, civilista y diputáu por Sevilla nes Cortes de Cádiz, d’ideoloxía absolutista.  == Biografìa == Nacíu nel sen d’una familia hidalga en 1740, estudió na Universidá de Sevilla, onde recibió’l bachiller n’Artes, la llicenciatura y el doctoráu en Derechu Civil. Foi profesor de Derechu nesa Universidá dende 1772 hasta 1778...»</comment>
      <origin>4527124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14533" sha1="gjbkb2u6j9a4tqr6gyk9ljvdv1c8lyq" xml:space="preserve">'''José Pablo Valiente y Bravo''' (Cumbres Mayores (Huelva), 1740 – Santa Cruz de Mudela (Ciudad Real), 28.X.1817) Altu funcionariu, civilista y diputáu por Sevilla nes Cortes de Cádiz, d’ideoloxía absolutista.

== Biografìa ==
Nacíu nel sen d’una familia hidalga en 1740, estudió na Universidá de Sevilla, onde recibió’l bachiller n’Artes, la llicenciatura y el doctoráu en Derechu Civil. Foi profesor de Derechu nesa Universidá dende 1772 hasta 1778. Recibíu como abogáu pola Audiencia de Sevilla en 1773, esi mesmu añu incorporóse al Colexu d’Abogaos de la capital hispalense.

En 1779 foi recibíu como abogáu pol Conseyu de Castiella, ya inscribióse nel Colexu d’Abogaos de Madrid.

La defensa de delles causes notories fixo que llamara l’atención del famosu ministru d’Indies José de Gálvez, que valoró tamién positivamente los sos conocimientos na ciencia de moda: la economía política.

A propuesta del ministru, Valiente foi nomáu por Carlos III, con fecha 14 de xunetu de 1782, oidor de l’Audiencia de Guatemala, onde s’encargó tamién de la dirección de la Casa de la Moneda.

Equí ensayó una nueva aleación de la moneda d’oru que supunxo un aforru notable pa la Real Facienda.

De Guatemala xubió a fiscal del Crimen de l’Audiencia de México, el 10 de payares de 1784, pero nun tomó posesión hasta’l 5 de setiembre del añu siguiente.

Poco tiempu tuvo tamién na capital de Nueva España, pues el 6 de mayu de 1787 foi nomáu pol ministru Gálvez visitador xeneral ya intendente interín de La Habana. El motivu d’esta comisión especial fueron les denuncies anónimes que recibió’l ministru sobre fraudes y males xestiones nes Caxes Reales de La Habana durante los años que duró la guerra contra Inglaterra (1779-1783), nel cursu de la guerra d’independencia de los Estaos Xuníos.

Durante esos años, La Habana recibió más de trenta millones de pesos procedentes de México pa costiar el mantenimientu del Exércitu d’Operación que, al mandu de Bernardo de Gálvez (sobrín del ministru), reconquistó a los ingleses La Florida (oriental y occidental) y espulsólos de les factoríes que calteníen na costa atlántica de Nicaragua.

La llabor diligente y concienzuda de Valiente como visitador llevólu a descubrir un fraude de más de dos millones de pesos, organizáu y lleváu a cabu dende la Secretaría de la Intendencia durante los años de la guerra, fraude nel que participaron tanto los emplegaos d’esa oficina como munchos de los comerciantes que se beneficiaron de tola loxística de les operaciones militares. Como premiu al so trabayu como visitador, y a la vista del conocimientu que adquiriera del funcionamientu de la Real Facienda na isla, foi nomáu intendente d’Exércitu y Facienda en propiedá en 1791, cargu qu’ocupó hasta 1799. El mandatu de Valiente coincidió cola etapa de Luis de Las Casas como gobernador y capitán xeneral de la isla, y a los dos considéraselos, xunto col famosu abogáu habaneru Francisco Arango y Parreño, como los principales responsables de la extraordinaria etapa de crecimientu económicu y modernización que principia entós pa la isla. Valiente foi directamente responsable de la primer reorganización seria y fonda de la intendencia habanera, pa lo que cuntó cola inestimable ayuda de José de Sedano. Y foi tamién crucial el so apoyu al capitán xeneral na decisión, tomada en 1793, de caltener abiertu’l puertu de La Habana al comerciu de neutrales, lo que significó la casi completa lliberalización del comerciu habaneru y, sobre manera, la so apertura a la influencia de los nacientes Estaos Xuníos. Foi director y sociu honorariu de la Sociedá Económica d’Amigos del País de La Habana.

Valiente, que dende’l 21 de xineru de 1792 yera miembru honorariu del Conseyu d’Indies, permaneció en Cuba hasta que foi sustituyíu na intendencia y, al mesmu tiempu, nomáu ministru togáu supernumerariu d’esi Conseyu, el 8 de marzu de 1799. Tornó a la Península en 1800, a bordu de la goleta Delfín. De siguío pasó a Cumbres Mayores, el so pueblu natal, onde financió la construcción d’una fonte pública, una escuela de primeres lletres y la reconstrucción de la ilesia del pueblu.

Pero a los pocos díes de la so llegada a Cádiz desatárase na ciudá una epidemia de fiebre mariello y rápidamente espardióse ente’l populachu la especie de que’l Delfín yera’l causante, y que Valiente, como persona de más autoridá de los que llegaren na goleta, yera’l responsable últimu de la epidemia. En Cádiz foi procesáu y condenáu, pero apeló a l’Audiencia de Sevilla, ciudá na que permaneció mientres se resolvía’l procesu. El dictame de l’Audiencia sevillana foi bien claro al concluyir que l’acusación formulada contra Valiente nun tenía nengún rigor, y el procesu que se-y siguiera foi totalmente ilegal, al nun presentase nenguna prueba mínimamente aceptable. Por fin, el 19 de xunu de 1804 pudo abandonar la capital andaluza al recibir la orde real d’asumir el so puestu nel Conseyu y Cámara d’Indies.

Como miembru del altu tribunal, criticó l’abolición de la Secretaría o Ministeriu d’Indies llevada a cabu por Floridablanca en 1787, a la muerte de Gálvez, alegando la gran llabor que llevara a cabu’l famosu ministru (mentor d’él, por otra parte) na reforma de l’alministración americana.

Al producise la invasión napoleónica de la Península, Valiente asistió a les xuntes del Conseyu d’Estáu que se celebraron nos primeros momentos críticos, tres los sucesos d’Aranjuez y la marcha de la Familia Real a Bayona. Salió depués de Madrid xunto colos demás maxistraos y conseyeros que nun aceptaron al usurpador José I, y formó parte del Conseyu reuníu d’España ya Indies que se constituyó neses circunstancies estremes. En 1809, constituyida yá la Xunta Suprema Central, el famosu Jovellanos propúxolu, xunto con Manuel de Lardizábal, José Antonio Mon y Velarde o Antonio Ranz Romanillos, ente otros, pa formar parte de la comisión que tenía que preparar la convocatoria de Cortes y diseñar les llinies maestras del futuru proyectu constitucional, y cuyos trabayos fueron decisivos pa la llabor posterior de les Cortes. Valiente representaba’l pensamientu de Jovellanos, según el cual estes teníen que constituyise al mou tradicional, polos trés brazos (eclesiásticu, militar y civil o popular), y la finalidá de la so convocatoria tenía que llendase “a la reforma o arreglu de la nuesa constitución”: ye dicir, los dos maxistraos taben convencíos, xunto con munchos otros, de la existencia efectiva d’una Constitución histórica, que namás yera necesario reformar pa ponela al día y cortar los abusos (en referencia, sobre manera, al despotismu arbitrariu de Godoy). Pero’l dictame de la comisión foi que les Cortes teníen que convocase como un congresu xeneral y nacional, ensin distinción d’estamentos, abriendo asina claramente la puerta a la entrada del lliberalismu y la modernidá.

Fecha la convocatoria pola Xunta Central, Valiente resultó escoyíu diputáu por Sevilla. Una vez constituyíes les Cortes, Valiente formó parte de la Comisión que redactó la Constitución, destacando pola defensa del modelu monárquicu del despotismu ilustráu, nel que se formara y al que sirviera, frente a la postura lliberal que defendía la soberanía nacional y la separación de poderes.

Como’l resultáu de los trabayos foi contrariu a les sos idees, foi l’únicu miembru de la Comisión que se negó a firmar el proyectu presentáu a l’asamblea xeneral, lo que-y valió ser consideráu como ún de los integrantes más destacaos del grupu conservador o “servil”, como lu calificó la exaltada opinión pública en Cádiz.

Foi tamién escoyíu pa formar parte de la comisión que tenía qu’estudiar el futuru del Tribunal de la Inquisición, comisión formada en realidá pa dar llargues al asuntu (daes les posiciones enfrentaes, entró una parte del altu cleru y el restu de l’asamblea) y, en tou casu, pa favorecer la so estinción; de fechu, Valiente yera consideráu como non partidariu del tribunal.

N’otru orde de coses, defendió tamién la llibertá de comerciu con América, postura derivada de la esperiencia positiva que, nesi sentíu, él acumulara en La Habana, pero que-y supunxo echase enriba otru enemigu, los poderosos miembros del consuláu gaditanu, firmes defensores del monopoliu comercial con América, que teníen gran influencia sobre’l Conseyu de Rexencia.

Na crisis desatada nos primeros meses de 1811, con motivu de les socesives victories napoleóniques, Valiente lideró’l grupu de diputaos “realistes” que defendía reforzar el Conseyu de Rexencia col nomamientu como rexente de la infanta Carlota Joaquina (hermana de Fernando VII y esposa del Rei de Portugal) y la disolución de les Cortes una vez rematada la so llabor constituyente, col propósitu de formar un gobiernu fuerte que fixera frente de manera más eficaz a los exércitos napoleónicos. La propuesta foi refugada pola mayoría lliberal, temerosa de perder el poder del que gozaba na magna asamblea; pero l’agravamientu de la situación militar nel branu d’esi añu fixo que la propuesta de Valiente, reforzada pol dictame del Conseyu Real favorable a los derechos de sucesión de Carlota, ganara partidarios. El grupu lliberal, lideráu por Argüelles, supo entós movilizar la opinión pública presentando aquel proyectu como una “gran trama” contra la soberanía de la nación que les Cortes representaben; y llegó a organizar, utilizando a conocíos axitadores, un tumultu popular contra Valiente, atizando l’antiguu odiu del populachu hacia’l diputáu sevillanu dende l’absurda acusación de la que fuera oxetu con motivu de la epidemia de peste de 1800.

Valiente tuvo qu’abandonar l’hemiciclu escoltáu pola guardia del gobernador, abellugándose nun buque inglés fondeáu na bahía, pa treslladase depués a Ceuta.

Esta triste xornada, conocida como la del 26 d’ochobre, supunxo la retirada definitiva de Valiente de les Cortes y, por tanto, nun s’alcontró ente los firmantes de la Constitución de 1812.

Nada más producise la restauración absolutista, Valiente foi de los primeros en ser llamáu a la Corte, onde’l Rei confirmólu como conseyeru d’Indies.

El so prestixu y esperiencia fixeron que fora consultáu sobre una gran cantidá d’asuntos d’Estáu; ente otros, el ministru de Facienda consultólu pa unviar instrucciones al plenipotenciariu español nel Congresu de Viena sobre l’arreglu d’un tratáu de comerciu y navegación coles potencies estranxeres; el so dictame, de xunetu de 1814, basábase na so firme convicción nes ventayes de la llibertá de comerciu, proponiendo que se camudaren les lleis que disponíen el monopoliu comercial de la metrópoli coles sos colonies.

Esi mesmu añu, el Rei nomólu embaxador real ante la Corte de Suecia, pero la so avanzada edá y delicáu estáu de salú obligáronlu a refugiar el nomamientu.

Nel so llugar foi nomáu asesor del superintendente xeneral de correos, y recibió la Gran Cruz de la Orde Americana d’Isabel la Católica.

Como conseyeru d’Indies y conocedor de la realidá cubana, especialmente, contribuyó decisivamente, al final de la so vida, a que la Corona decretara’l final del estancu y renta de tabacos na isla, lliberalizándose asina la so producción y comerciu tres un sieglu de monopoliu estatal; tamién intervino na ellaboración del decretu sobre los medios pa aumentar la población blanca na isla, una de les mayores esmoliciones de les autoridaes y los facendaos cubanos durante les primeres décades del sieglu XIX.

Al enviudar de Tomasa del Hierro, la so primer esposa, casó con Mariana de León, fía d’otru conocíu altu funcionariu.

Al entamar la seronda de 1817 cayó enfermu y decidió dexar Madrid. Morrió’l 28 d’ochobre d’esi añu, en Santa Cruz de Mudela, cuando taba de viaxe hacia Andalucía.

Perfílase como un típicu altu funcionariu del despotismu ilustráu, que se formó y entamó la so brillante carrera al serviciu de la Monarquía durante’l reináu de Carlos III. Convirtióse llueu nún de los homes de confianza de [[José de Gálvez]], el famosu ministru d’Indies, que lu unvió a [[La Habana]] pa inspeicionar y poner orde na Intendencia y Real Facienda de la isla, como fixera años antes colos visitadores de Perú, Quito y Nueva Granada. Pero, cola muerte del ministru en 1787, el clima políticu camudó, y Valiente supo adaptase a la nueva situación, faciendo una brillante carrera como intendente de La Habana. Los sos conocimientos d’economía política y la esperiencia habanera confirmáronlu nes sos idees sobre les ventayes del lliberalismu económicu, pero les sos convicciones sobre la naturaleza de la Monarquía y l’Estáu siguieron anclaes nos postulaos del absolutismu ilustráu; d’ehí que se convirtiera n’auténticu xefe de files del sector realista o “servil” nes sesiones de les Cortes Estraordinaries de Cádiz. Esto valió-y l’ataque abiertu de los lliberales, que terminaron por obligalu a dexar la magna asamblea d’una manera abrupta, pero supunxo-y la ventaya d’apaecer depués como un fiel servidor del absolutismu, y de gociar del reconocimientu xeneral na Corte de Fernando VII hasta la so muerte.

== Bibliografìa ==
* J. B. O’Gavan, ''Elogio del Excmo. e Ilmo. Señor D. José Pablo Valiente y Bravo, Caballero Gran Cruz de la Real Orden Americana de Isabel la Católica [...], leído en la Real Sociedad de Amigos del País de La Habana, en la Junta de 23 de abril de 1818''
* R. Solís, ''El Cádiz de las Cortes: la vida en la ciudad en los años de 1810 a 1813'', Madrid, Instituto de Estudios Políticos, 1958
* L. Marrero, ''Cuba: economía y sociedad'', t. XII, Madrid, Playor, 1983
* M. A. Burkholder, ''Biographical Dictionary of Councilors of the Indies, 1717-1808'', New York, Greenwood Press, 1986
* M. Morán Ortí, ''Poder y gobierno en las Cortes de Cádiz (1810-1813)'', Pamplona, Eunsa, 1986
''Revolución y reforma religiosa en las Cortes de Cádiz'', Madrid, Actas, 1994
* M. J. Quintana, ''Memoria del Cádiz de las Cortes'', ed. de F. Durán López, Cádiz, Universidad, 1996

== Referencies ==
* Real Academia de la Historia [[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/43962-jose-pablo-valiente-y-bravo]]


[[Categoría:Cortes de Cádiz]]</text>
      <sha1>gjbkb2u6j9a4tqr6gyk9ljvdv1c8lyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527125</id>
      <parentid>4527124</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T08:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografìa */</comment>
      <origin>4527125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14537" sha1="kyftfo3t6ch8xfo5zcp1wa2wlvuf0q5" xml:space="preserve">'''José Pablo Valiente y Bravo''' (Cumbres Mayores (Huelva), 1740 – Santa Cruz de Mudela (Ciudad Real), 28.X.1817) Altu funcionariu, civilista y diputáu por Sevilla nes Cortes de Cádiz, d’ideoloxía absolutista.

== Biografìa ==
Nacíu nel sen d’una familia hidalga en 1740, estudió na [[Universidá de Sevilla]], onde recibió’l bachiller n’Artes, la llicenciatura y el doctoráu en Derechu Civil. Foi profesor de Derechu nesa Universidá dende 1772 hasta 1778. Recibíu como abogáu pola Audiencia de Sevilla en 1773, esi mesmu añu incorporóse al Colexu d’Abogaos de la capital hispalense.

En 1779 foi recibíu como abogáu pol Conseyu de Castiella, ya inscribióse nel Colexu d’Abogaos de Madrid.

La defensa de delles causes notories fixo que llamara l’atención del famosu ministru d’Indies José de Gálvez, que valoró tamién positivamente los sos conocimientos na ciencia de moda: la economía política.

A propuesta del ministru, Valiente foi nomáu por Carlos III, con fecha 14 de xunetu de 1782, oidor de l’Audiencia de Guatemala, onde s’encargó tamién de la dirección de la Casa de la Moneda.

Equí ensayó una nueva aleación de la moneda d’oru que supunxo un aforru notable pa la Real Facienda.

De Guatemala xubió a fiscal del Crimen de l’Audiencia de México, el 10 de payares de 1784, pero nun tomó posesión hasta’l 5 de setiembre del añu siguiente.

Poco tiempu tuvo tamién na capital de Nueva España, pues el 6 de mayu de 1787 foi nomáu pol ministru Gálvez visitador xeneral ya intendente interín de La Habana. El motivu d’esta comisión especial fueron les denuncies anónimes que recibió’l ministru sobre fraudes y males xestiones nes Caxes Reales de La Habana durante los años que duró la guerra contra Inglaterra (1779-1783), nel cursu de la guerra d’independencia de los Estaos Xuníos.

Durante esos años, La Habana recibió más de trenta millones de pesos procedentes de México pa costiar el mantenimientu del Exércitu d’Operación que, al mandu de Bernardo de Gálvez (sobrín del ministru), reconquistó a los ingleses La Florida (oriental y occidental) y espulsólos de les factoríes que calteníen na costa atlántica de Nicaragua.

La llabor diligente y concienzuda de Valiente como visitador llevólu a descubrir un fraude de más de dos millones de pesos, organizáu y lleváu a cabu dende la Secretaría de la Intendencia durante los años de la guerra, fraude nel que participaron tanto los emplegaos d’esa oficina como munchos de los comerciantes que se beneficiaron de tola loxística de les operaciones militares. Como premiu al so trabayu como visitador, y a la vista del conocimientu que adquiriera del funcionamientu de la Real Facienda na isla, foi nomáu intendente d’Exércitu y Facienda en propiedá en 1791, cargu qu’ocupó hasta 1799. El mandatu de Valiente coincidió cola etapa de Luis de Las Casas como gobernador y capitán xeneral de la isla, y a los dos considéraselos, xunto col famosu abogáu habaneru Francisco Arango y Parreño, como los principales responsables de la extraordinaria etapa de crecimientu económicu y modernización que principia entós pa la isla. Valiente foi directamente responsable de la primer reorganización seria y fonda de la intendencia habanera, pa lo que cuntó cola inestimable ayuda de José de Sedano. Y foi tamién crucial el so apoyu al capitán xeneral na decisión, tomada en 1793, de caltener abiertu’l puertu de La Habana al comerciu de neutrales, lo que significó la casi completa lliberalización del comerciu habaneru y, sobre manera, la so apertura a la influencia de los nacientes Estaos Xuníos. Foi director y sociu honorariu de la Sociedá Económica d’Amigos del País de La Habana.

Valiente, que dende’l 21 de xineru de 1792 yera miembru honorariu del Conseyu d’Indies, permaneció en Cuba hasta que foi sustituyíu na intendencia y, al mesmu tiempu, nomáu ministru togáu supernumerariu d’esi Conseyu, el 8 de marzu de 1799. Tornó a la Península en 1800, a bordu de la goleta Delfín. De siguío pasó a Cumbres Mayores, el so pueblu natal, onde financió la construcción d’una fonte pública, una escuela de primeres lletres y la reconstrucción de la ilesia del pueblu.

Pero a los pocos díes de la so llegada a Cádiz desatárase na ciudá una epidemia de fiebre mariello y rápidamente espardióse ente’l populachu la especie de que’l Delfín yera’l causante, y que Valiente, como persona de más autoridá de los que llegaren na goleta, yera’l responsable últimu de la epidemia. En Cádiz foi procesáu y condenáu, pero apeló a l’Audiencia de Sevilla, ciudá na que permaneció mientres se resolvía’l procesu. El dictame de l’Audiencia sevillana foi bien claro al concluyir que l’acusación formulada contra Valiente nun tenía nengún rigor, y el procesu que se-y siguiera foi totalmente ilegal, al nun presentase nenguna prueba mínimamente aceptable. Por fin, el 19 de xunu de 1804 pudo abandonar la capital andaluza al recibir la orde real d’asumir el so puestu nel Conseyu y Cámara d’Indies.

Como miembru del altu tribunal, criticó l’abolición de la Secretaría o Ministeriu d’Indies llevada a cabu por Floridablanca en 1787, a la muerte de Gálvez, alegando la gran llabor que llevara a cabu’l famosu ministru (mentor d’él, por otra parte) na reforma de l’alministración americana.

Al producise la invasión napoleónica de la Península, Valiente asistió a les xuntes del Conseyu d’Estáu que se celebraron nos primeros momentos críticos, tres los sucesos d’Aranjuez y la marcha de la Familia Real a Bayona. Salió depués de Madrid xunto colos demás maxistraos y conseyeros que nun aceptaron al usurpador José I, y formó parte del Conseyu reuníu d’España ya Indies que se constituyó neses circunstancies estremes. En 1809, constituyida yá la Xunta Suprema Central, el famosu Jovellanos propúxolu, xunto con Manuel de Lardizábal, José Antonio Mon y Velarde o Antonio Ranz Romanillos, ente otros, pa formar parte de la comisión que tenía que preparar la convocatoria de Cortes y diseñar les llinies maestras del futuru proyectu constitucional, y cuyos trabayos fueron decisivos pa la llabor posterior de les Cortes. Valiente representaba’l pensamientu de Jovellanos, según el cual estes teníen que constituyise al mou tradicional, polos trés brazos (eclesiásticu, militar y civil o popular), y la finalidá de la so convocatoria tenía que llendase “a la reforma o arreglu de la nuesa constitución”: ye dicir, los dos maxistraos taben convencíos, xunto con munchos otros, de la existencia efectiva d’una Constitución histórica, que namás yera necesario reformar pa ponela al día y cortar los abusos (en referencia, sobre manera, al despotismu arbitrariu de Godoy). Pero’l dictame de la comisión foi que les Cortes teníen que convocase como un congresu xeneral y nacional, ensin distinción d’estamentos, abriendo asina claramente la puerta a la entrada del lliberalismu y la modernidá.

Fecha la convocatoria pola Xunta Central, Valiente resultó escoyíu diputáu por Sevilla. Una vez constituyíes les Cortes, Valiente formó parte de la Comisión que redactó la Constitución, destacando pola defensa del modelu monárquicu del despotismu ilustráu, nel que se formara y al que sirviera, frente a la postura lliberal que defendía la soberanía nacional y la separación de poderes.

Como’l resultáu de los trabayos foi contrariu a les sos idees, foi l’únicu miembru de la Comisión que se negó a firmar el proyectu presentáu a l’asamblea xeneral, lo que-y valió ser consideráu como ún de los integrantes más destacaos del grupu conservador o “servil”, como lu calificó la exaltada opinión pública en Cádiz.

Foi tamién escoyíu pa formar parte de la comisión que tenía qu’estudiar el futuru del Tribunal de la Inquisición, comisión formada en realidá pa dar llargues al asuntu (daes les posiciones enfrentaes, entró una parte del altu cleru y el restu de l’asamblea) y, en tou casu, pa favorecer la so estinción; de fechu, Valiente yera consideráu como non partidariu del tribunal.

N’otru orde de coses, defendió tamién la llibertá de comerciu con América, postura derivada de la esperiencia positiva que, nesi sentíu, él acumulara en La Habana, pero que-y supunxo echase enriba otru enemigu, los poderosos miembros del consuláu gaditanu, firmes defensores del monopoliu comercial con América, que teníen gran influencia sobre’l Conseyu de Rexencia.

Na crisis desatada nos primeros meses de 1811, con motivu de les socesives victories napoleóniques, Valiente lideró’l grupu de diputaos “realistes” que defendía reforzar el Conseyu de Rexencia col nomamientu como rexente de la infanta Carlota Joaquina (hermana de Fernando VII y esposa del Rei de Portugal) y la disolución de les Cortes una vez rematada la so llabor constituyente, col propósitu de formar un gobiernu fuerte que fixera frente de manera más eficaz a los exércitos napoleónicos. La propuesta foi refugada pola mayoría lliberal, temerosa de perder el poder del que gozaba na magna asamblea; pero l’agravamientu de la situación militar nel branu d’esi añu fixo que la propuesta de Valiente, reforzada pol dictame del Conseyu Real favorable a los derechos de sucesión de Carlota, ganara partidarios. El grupu lliberal, lideráu por Argüelles, supo entós movilizar la opinión pública presentando aquel proyectu como una “gran trama” contra la soberanía de la nación que les Cortes representaben; y llegó a organizar, utilizando a conocíos axitadores, un tumultu popular contra Valiente, atizando l’antiguu odiu del populachu hacia’l diputáu sevillanu dende l’absurda acusación de la que fuera oxetu con motivu de la epidemia de peste de 1800.

Valiente tuvo qu’abandonar l’hemiciclu escoltáu pola guardia del gobernador, abellugándose nun buque inglés fondeáu na bahía, pa treslladase depués a Ceuta.

Esta triste xornada, conocida como la del 26 d’ochobre, supunxo la retirada definitiva de Valiente de les Cortes y, por tanto, nun s’alcontró ente los firmantes de la Constitución de 1812.

Nada más producise la restauración absolutista, Valiente foi de los primeros en ser llamáu a la Corte, onde’l Rei confirmólu como conseyeru d’Indies.

El so prestixu y esperiencia fixeron que fora consultáu sobre una gran cantidá d’asuntos d’Estáu; ente otros, el ministru de Facienda consultólu pa unviar instrucciones al plenipotenciariu español nel Congresu de Viena sobre l’arreglu d’un tratáu de comerciu y navegación coles potencies estranxeres; el so dictame, de xunetu de 1814, basábase na so firme convicción nes ventayes de la llibertá de comerciu, proponiendo que se camudaren les lleis que disponíen el monopoliu comercial de la metrópoli coles sos colonies.

Esi mesmu añu, el Rei nomólu embaxador real ante la Corte de Suecia, pero la so avanzada edá y delicáu estáu de salú obligáronlu a refugiar el nomamientu.

Nel so llugar foi nomáu asesor del superintendente xeneral de correos, y recibió la Gran Cruz de la Orde Americana d’Isabel la Católica.

Como conseyeru d’Indies y conocedor de la realidá cubana, especialmente, contribuyó decisivamente, al final de la so vida, a que la Corona decretara’l final del estancu y renta de tabacos na isla, lliberalizándose asina la so producción y comerciu tres un sieglu de monopoliu estatal; tamién intervino na ellaboración del decretu sobre los medios pa aumentar la población blanca na isla, una de les mayores esmoliciones de les autoridaes y los facendaos cubanos durante les primeres décades del sieglu XIX.

Al enviudar de Tomasa del Hierro, la so primer esposa, casó con Mariana de León, fía d’otru conocíu altu funcionariu.

Al entamar la seronda de 1817 cayó enfermu y decidió dexar Madrid. Morrió’l 28 d’ochobre d’esi añu, en Santa Cruz de Mudela, cuando taba de viaxe hacia Andalucía.

Perfílase como un típicu altu funcionariu del despotismu ilustráu, que se formó y entamó la so brillante carrera al serviciu de la Monarquía durante’l reináu de Carlos III. Convirtióse llueu nún de los homes de confianza de [[José de Gálvez]], el famosu ministru d’Indies, que lu unvió a [[La Habana]] pa inspeicionar y poner orde na Intendencia y Real Facienda de la isla, como fixera años antes colos visitadores de Perú, Quito y Nueva Granada. Pero, cola muerte del ministru en 1787, el clima políticu camudó, y Valiente supo adaptase a la nueva situación, faciendo una brillante carrera como intendente de La Habana. Los sos conocimientos d’economía política y la esperiencia habanera confirmáronlu nes sos idees sobre les ventayes del lliberalismu económicu, pero les sos convicciones sobre la naturaleza de la Monarquía y l’Estáu siguieron anclaes nos postulaos del absolutismu ilustráu; d’ehí que se convirtiera n’auténticu xefe de files del sector realista o “servil” nes sesiones de les Cortes Estraordinaries de Cádiz. Esto valió-y l’ataque abiertu de los lliberales, que terminaron por obligalu a dexar la magna asamblea d’una manera abrupta, pero supunxo-y la ventaya d’apaecer depués como un fiel servidor del absolutismu, y de gociar del reconocimientu xeneral na Corte de Fernando VII hasta la so muerte.

== Bibliografìa ==
* J. B. O’Gavan, ''Elogio del Excmo. e Ilmo. Señor D. José Pablo Valiente y Bravo, Caballero Gran Cruz de la Real Orden Americana de Isabel la Católica [...], leído en la Real Sociedad de Amigos del País de La Habana, en la Junta de 23 de abril de 1818''
* R. Solís, ''El Cádiz de las Cortes: la vida en la ciudad en los años de 1810 a 1813'', Madrid, Instituto de Estudios Políticos, 1958
* L. Marrero, ''Cuba: economía y sociedad'', t. XII, Madrid, Playor, 1983
* M. A. Burkholder, ''Biographical Dictionary of Councilors of the Indies, 1717-1808'', New York, Greenwood Press, 1986
* M. Morán Ortí, ''Poder y gobierno en las Cortes de Cádiz (1810-1813)'', Pamplona, Eunsa, 1986
''Revolución y reforma religiosa en las Cortes de Cádiz'', Madrid, Actas, 1994
* M. J. Quintana, ''Memoria del Cádiz de las Cortes'', ed. de F. Durán López, Cádiz, Universidad, 1996

== Referencies ==
* Real Academia de la Historia [[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/43962-jose-pablo-valiente-y-bravo]]


[[Categoría:Cortes de Cádiz]]</text>
      <sha1>kyftfo3t6ch8xfo5zcp1wa2wlvuf0q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4527126</id>
      <parentid>4527125</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T08:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-46270-00</username>
        <id>152622</id>
      </contributor>
      <origin>4527126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14564" sha1="0jmm22mootfdgbb89mkcl5995ygjmcn" xml:space="preserve">'''José Pablo Valiente y Bravo''' (Cumbres Mayores (Huelva), 1740 – Santa Cruz de Mudela (Ciudad Real), 28.X.1817) Altu funcionariu, civilista y diputáu por Sevilla nes Cortes de Cádiz, d’ideoloxía absolutista.

== Biografìa ==
Nacíu nel sen d’una familia hidalga en 1740, estudió na [[Universidá de Sevilla]], onde recibió’l bachiller n’Artes, la llicenciatura y el doctoráu en Derechu Civil. Foi profesor de Derechu nesa Universidá dende 1772 hasta 1778. Recibíu como abogáu pola Audiencia de Sevilla en 1773, esi mesmu añu incorporóse al Colexu d’Abogaos de la capital hispalense.

En 1779 foi recibíu como abogáu pol Conseyu de Castiella, ya inscribióse nel Colexu d’Abogaos de Madrid.

La defensa de delles causes notories fixo que llamara l’atención del famosu ministru d’Indies José de Gálvez, que valoró tamién positivamente los sos conocimientos na ciencia de moda: la economía política.

A propuesta del ministru, Valiente foi nomáu por Carlos III, con fecha 14 de xunetu de 1782, oidor de l’Audiencia de Guatemala, onde s’encargó tamién de la dirección de la Casa de la Moneda.

Equí ensayó una nueva aleación de la moneda d’oru que supunxo un aforru notable pa la Real Facienda.

De Guatemala xubió a fiscal del Crimen de l’Audiencia de México, el 10 de payares de 1784, pero nun tomó posesión hasta’l 5 de setiembre del añu siguiente.

Poco tiempu tuvo tamién na capital de Nueva España, pues el 6 de mayu de 1787 foi nomáu pol ministru Gálvez visitador xeneral ya intendente interín de La Habana. El motivu d’esta comisión especial fueron les denuncies anónimes que recibió’l ministru sobre fraudes y males xestiones nes Caxes Reales de La Habana durante los años que duró la guerra contra Inglaterra (1779-1783), nel cursu de la guerra d’independencia de los Estaos Xuníos.

Durante esos años, La Habana recibió más de trenta millones de pesos procedentes de México pa costiar el mantenimientu del Exércitu d’Operación que, al mandu de Bernardo de Gálvez (sobrín del ministru), reconquistó a los ingleses La Florida (oriental y occidental) y espulsólos de les factoríes que calteníen na costa atlántica de Nicaragua.

La llabor diligente y concienzuda de Valiente como visitador llevólu a descubrir un fraude de más de dos millones de pesos, organizáu y lleváu a cabu dende la Secretaría de la Intendencia durante los años de la guerra, fraude nel que participaron tanto los emplegaos d’esa oficina como munchos de los comerciantes que se beneficiaron de tola loxística de les operaciones militares. Como premiu al so trabayu como visitador, y a la vista del conocimientu que adquiriera del funcionamientu de la Real Facienda na isla, foi nomáu intendente d’Exércitu y Facienda en propiedá en 1791, cargu qu’ocupó hasta 1799. El mandatu de Valiente coincidió cola etapa de Luis de Las Casas como gobernador y capitán xeneral de la isla, y a los dos considéraselos, xunto col famosu abogáu habaneru Francisco Arango y Parreño, como los principales responsables de la extraordinaria etapa de crecimientu económicu y modernización que principia entós pa la isla. Valiente foi directamente responsable de la primer reorganización seria y fonda de la intendencia habanera, pa lo que cuntó cola inestimable ayuda de José de Sedano. Y foi tamién crucial el so apoyu al capitán xeneral na decisión, tomada en 1793, de caltener abiertu’l puertu de La Habana al comerciu de neutrales, lo que significó la casi completa lliberalización del comerciu habaneru y, sobre manera, la so apertura a la influencia de los nacientes Estaos Xuníos. Foi director y sociu honorariu de la Sociedá Económica d’Amigos del País de La Habana.

Valiente, que dende’l 21 de xineru de 1792 yera miembru honorariu del Conseyu d’Indies, permaneció en Cuba hasta que foi sustituyíu na intendencia y, al mesmu tiempu, nomáu ministru togáu supernumerariu d’esi Conseyu, el 8 de marzu de 1799. Tornó a la Península en 1800, a bordu de la goleta Delfín. De siguío pasó a Cumbres Mayores, el so pueblu natal, onde financió la construcción d’una fonte pública, una escuela de primeres lletres y la reconstrucción de la ilesia del pueblu.

Pero a los pocos díes de la so llegada a Cádiz desatárase na ciudá una epidemia de fiebre mariello y rápidamente espardióse ente’l populachu la especie de que’l Delfín yera’l causante, y que Valiente, como persona de más autoridá de los que llegaren na goleta, yera’l responsable últimu de la epidemia. En Cádiz foi procesáu y condenáu, pero apeló a l’Audiencia de Sevilla, ciudá na que permaneció mientres se resolvía’l procesu. El dictame de l’Audiencia sevillana foi bien claro al concluyir que l’acusación formulada contra Valiente nun tenía nengún rigor, y el procesu que se-y siguiera foi totalmente ilegal, al nun presentase nenguna prueba mínimamente aceptable. Por fin, el 19 de xunu de 1804 pudo abandonar la capital andaluza al recibir la orde real d’asumir el so puestu nel Conseyu y Cámara d’Indies.

Como miembru del altu tribunal, criticó l’abolición de la Secretaría o Ministeriu d’Indies llevada a cabu por Floridablanca en 1787, a la muerte de Gálvez, alegando la gran llabor que llevara a cabu’l famosu ministru (mentor d’él, por otra parte) na reforma de l’alministración americana.

Al producise la invasión napoleónica de la Península, Valiente asistió a les xuntes del Conseyu d’Estáu que se celebraron nos primeros momentos críticos, tres los sucesos d’Aranjuez y la marcha de la Familia Real a Bayona. Salió depués de Madrid xunto colos demás maxistraos y conseyeros que nun aceptaron al usurpador José I, y formó parte del Conseyu reuníu d’España ya Indies que se constituyó neses circunstancies estremes. En 1809, constituyida yá la Xunta Suprema Central, el famosu Jovellanos propúxolu, xunto con Manuel de Lardizábal, José Antonio Mon y Velarde o Antonio Ranz Romanillos, ente otros, pa formar parte de la comisión que tenía que preparar la convocatoria de Cortes y diseñar les llinies maestras del futuru proyectu constitucional, y cuyos trabayos fueron decisivos pa la llabor posterior de les Cortes. Valiente representaba’l pensamientu de Jovellanos, según el cual estes teníen que constituyise al mou tradicional, polos trés brazos (eclesiásticu, militar y civil o popular), y la finalidá de la so convocatoria tenía que llendase “a la reforma o arreglu de la nuesa constitución”: ye dicir, los dos maxistraos taben convencíos, xunto con munchos otros, de la existencia efectiva d’una Constitución histórica, que namás yera necesario reformar pa ponela al día y cortar los abusos (en referencia, sobre manera, al despotismu arbitrariu de Godoy). Pero’l dictame de la comisión foi que les Cortes teníen que convocase como un congresu xeneral y nacional, ensin distinción d’estamentos, abriendo asina claramente la puerta a la entrada del lliberalismu y la modernidá.

Fecha la convocatoria pola Xunta Central, Valiente resultó escoyíu diputáu por Sevilla. Una vez constituyíes les Cortes, Valiente formó parte de la Comisión que redactó la Constitución, destacando pola defensa del modelu monárquicu del despotismu ilustráu, nel que se formara y al que sirviera, frente a la postura lliberal que defendía la soberanía nacional y la separación de poderes.

Como’l resultáu de los trabayos foi contrariu a les sos idees, foi l’únicu miembru de la Comisión que se negó a firmar el proyectu presentáu a l’asamblea xeneral, lo que-y valió ser consideráu como ún de los integrantes más destacaos del grupu conservador o “servil”, como lu calificó la exaltada opinión pública en Cádiz.

Foi tamién escoyíu pa formar parte de la comisión que tenía qu’estudiar el futuru del Tribunal de la Inquisición, comisión formada en realidá pa dar llargues al asuntu (daes les posiciones enfrentaes, entró una parte del altu cleru y el restu de l’asamblea) y, en tou casu, pa favorecer la so estinción; de fechu, Valiente yera consideráu como non partidariu del tribunal.

N’otru orde de coses, defendió tamién la llibertá de comerciu con América, postura derivada de la esperiencia positiva que, nesi sentíu, él acumulara en La Habana, pero que-y supunxo echase enriba otru enemigu, los poderosos miembros del consuláu gaditanu, firmes defensores del monopoliu comercial con América, que teníen gran influencia sobre’l Conseyu de Rexencia.

Na crisis desatada nos primeros meses de 1811, con motivu de les socesives victories napoleóniques, Valiente lideró’l grupu de diputaos “realistes” que defendía reforzar el Conseyu de Rexencia col nomamientu como rexente de la infanta Carlota Joaquina (hermana de Fernando VII y esposa del Rei de Portugal) y la disolución de les Cortes una vez rematada la so llabor constituyente, col propósitu de formar un gobiernu fuerte que fixera frente de manera más eficaz a los exércitos napoleónicos. La propuesta foi refugada pola mayoría lliberal, temerosa de perder el poder del que gozaba na magna asamblea; pero l’agravamientu de la situación militar nel branu d’esi añu fixo que la propuesta de Valiente, reforzada pol dictame del Conseyu Real favorable a los derechos de sucesión de Carlota, ganara partidarios. El grupu lliberal, lideráu por Argüelles, supo entós movilizar la opinión pública presentando aquel proyectu como una “gran trama” contra la soberanía de la nación que les Cortes representaben; y llegó a organizar, utilizando a conocíos axitadores, un tumultu popular contra Valiente, atizando l’antiguu odiu del populachu hacia’l diputáu sevillanu dende l’absurda acusación de la que fuera oxetu con motivu de la epidemia de peste de 1800.

Valiente tuvo qu’abandonar l’hemiciclu escoltáu pola guardia del gobernador, abellugándose nun buque inglés fondeáu na bahía, pa treslladase depués a Ceuta.

Esta triste xornada, conocida como la del 26 d’ochobre, supunxo la retirada definitiva de Valiente de les Cortes y, por tanto, nun s’alcontró ente los firmantes de la Constitución de 1812.

Nada más producise la restauración absolutista, Valiente foi de los primeros en ser llamáu a la Corte, onde’l Rei confirmólu como conseyeru d’Indies.

El so prestixu y esperiencia fixeron que fora consultáu sobre una gran cantidá d’asuntos d’Estáu; ente otros, el ministru de Facienda consultólu pa unviar instrucciones al plenipotenciariu español nel Congresu de Viena sobre l’arreglu d’un tratáu de comerciu y navegación coles potencies estranxeres; el so dictame, de xunetu de 1814, basábase na so firme convicción nes ventayes de la llibertá de comerciu, proponiendo que se camudaren les lleis que disponíen el monopoliu comercial de la metrópoli coles sos colonies.

Esi mesmu añu, el Rei nomólu embaxador real ante la Corte de Suecia, pero la so avanzada edá y delicáu estáu de salú obligáronlu a refugiar el nomamientu.

Nel so llugar foi nomáu asesor del superintendente xeneral de correos, y recibió la Gran Cruz de la Orde Americana d’Isabel la Católica.

Como conseyeru d’Indies y conocedor de la realidá cubana, especialmente, contribuyó decisivamente, al final de la so vida, a que la Corona decretara’l final del estancu y renta de tabacos na isla, lliberalizándose asina la so producción y comerciu tres un sieglu de monopoliu estatal; tamién intervino na ellaboración del decretu sobre los medios pa aumentar la población blanca na isla, una de les mayores esmoliciones de les autoridaes y los facendaos cubanos durante les primeres décades del sieglu XIX.

Al enviudar de Tomasa del Hierro, la so primer esposa, casó con Mariana de León, fía d’otru conocíu altu funcionariu.

Al entamar la seronda de 1817 cayó enfermu y decidió dexar Madrid. Morrió’l 28 d’ochobre d’esi añu, en Santa Cruz de Mudela, cuando taba de viaxe hacia Andalucía.

Perfílase como un típicu altu funcionariu del despotismu ilustráu, que se formó y entamó la so brillante carrera al serviciu de la Monarquía durante’l reináu de Carlos III. Convirtióse llueu nún de los homes de confianza de [[José de Gálvez]], el famosu ministru d’Indies, que lu unvió a [[La Habana]] pa inspeicionar y poner orde na Intendencia y Real Facienda de la isla, como fixera años antes colos visitadores de Perú, Quito y Nueva Granada. Pero, cola muerte del ministru en 1787, el clima políticu camudó, y Valiente supo adaptase a la nueva situación, faciendo una brillante carrera como intendente de La Habana. Los sos conocimientos d’economía política y la esperiencia habanera confirmáronlu nes sos idees sobre les ventayes del lliberalismu económicu, pero les sos convicciones sobre la naturaleza de la Monarquía y l’Estáu siguieron anclaes nos postulaos del absolutismu ilustráu; d’ehí que se convirtiera n’auténticu xefe de files del sector realista o “servil” nes sesiones de les Cortes Estraordinaries de Cádiz. Esto valió-y l’ataque abiertu de los lliberales, que terminaron por obligalu a dexar la magna asamblea d’una manera abrupta, pero supunxo-y la ventaya d’apaecer depués como un fiel servidor del absolutismu, y de gociar del reconocimientu xeneral na Corte de Fernando VII hasta la so muerte.

== Bibliografìa ==
* J. B. O’Gavan, ''Elogio del Excmo. e Ilmo. Señor D. José Pablo Valiente y Bravo, Caballero Gran Cruz de la Real Orden Americana de Isabel la Católica [...], leído en la Real Sociedad de Amigos del País de La Habana, en la Junta de 23 de abril de 1818''
* R. Solís, ''El Cádiz de las Cortes: la vida en la ciudad en los años de 1810 a 1813'', Madrid, Instituto de Estudios Políticos, 1958
* L. Marrero, ''Cuba: economía y sociedad'', t. XII, Madrid, Playor, 1983
* M. A. Burkholder, ''Biographical Dictionary of Councilors of the Indies, 1717-1808'', New York, Greenwood Press, 1986
* M. Morán Ortí, ''Poder y gobierno en las Cortes de Cádiz (1810-1813)'', Pamplona, Eunsa, 1986
''Revolución y reforma religiosa en las Cortes de Cádiz'', Madrid, Actas, 1994
* M. J. Quintana, ''Memoria del Cádiz de las Cortes'', ed. de F. Durán López, Cádiz, Universidad, 1996

== Referencies ==
* Real Academia de la Historia [[https://historia-hispanica.rah.es/biografias/43962-jose-pablo-valiente-y-bravo]]


[[Categoría:Diputaos y diputaes de les Cortes de Cádiz]]</text>
      <sha1>0jmm22mootfdgbb89mkcl5995ygjmcn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>