অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1030 621162 613843 2026-07-29T05:21:45Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621162 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ----------------> |name ={{PAGENAME}} <!-- at least one of the first two fields must be filled in --> |official_name = |other_name = |native_name = मुंबई<!-- if different from the English name --> |nickname = |settlement_type = মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজধানী <!-- e.g. Town, Village, City, etc.--> |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = যতো ধৰ্মস্ততো জয় <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = ওপৰৰ পৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত: কফ পেৰেডৰ স্কাইলাইন, ৰাজাবাই ক্লক টাৱাৰ, [[তাজমহল হোটেল]], [[নাৰীমন পইণ্ট]] আৰু [[গেটৱে অফ ইণ্ডিয়া]] |image_flag = | map_alt = Mumbai is on the west coast of India, about one third of the way down to the southern tip. It is in the west side of the Maharashtra province, which covers roughly the second quarter of the west coast (counting from the north), and heads inland roughly twice as far as its coastline. | map_caption = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 18 | latm = 58 | lats = 30 | latNS = N | longd = 72 | longm = 49 | longs = 33 | longEW = E | coordinates_display = inline,title <!-- Location ------------------> |subdivision_type = দেশ |subdivision_name = {{IND}} |subdivision_type1 = ৰাজ্য |subdivision_name1 = [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |subdivision_type2 = বিভাগ |subdivision_name2 = কোঙ্কণ বিভাগ |subdivision_type3 = জিলা |subdivision_name3 = [[মুম্বাই জিলা]],<br /> [[মুম্বাই উপনগৰ জিলা]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government --> |seat_type = |seat = |parts_type = |parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> |parts = <!-- parts text, or header for parts list --> |p1 = |p2 = <!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed--> <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = পৌৰসংস্থা |leader_title = মেয়ৰ |leader_name = শ্ৰদ্ধা যাদৱ |leader_title1 = পৌৰ কমিছনাৰ <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = সুবোদ কুমাৰ |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial<!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 603 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = |elevation_m = 14 |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = ২০১১ |population_footnotes =<ref name=2011city>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=censusindia|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=17 October 2011}}</ref><ref name=CI>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/maharastra/stmt-1.xls |title= Ranking of districts of Maharashtra by population size 2011 |publisher=CensusIndia.gov.in |accessdate=25 April 2011}}</ref> |population_note = |population_total = 12478447 |population_density_km2 = 20694 |population_density_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = ভাৰতীয় সময় |utc_offset = +৫.৩০ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coor_type = <!-- can be used to specify what the coordinates refer to --> |latd=18 |latm=58 |lats=30|latNS=N |longd=72 |longm=49 |longs=33|longEW=E <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = পিন<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = ৪০০ xxx |area_code_type = [[Telephone numbering plan|এৰিয়া সংকেত]] |area_code = ৯১২২-XXXX XXXX |website =[http://mcgm.gov.in mcgm.gov.in] |footnotes = }} '''মুম্বাই''' (পূৰ্বতে '''বম্বে''' বা '''বোম্বাই''', {{lang-mr|मुंबई}}. {{Audio|Mumbai_pronunciation.ogg|[ˈmʊm.bəi]}}) [[ভাৰত]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ ৰাজধানী। মুম্বাই প্ৰায় ১ কোটি ৪০ লাখ মানুহৰ বাসস্থান<ref name=WG>{{cite web |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=World: largest cities and towns and statistics of their population (2009) |publisher=[[Gazetteer#Worldwide|World Gazetteer]] |accessdate=2009-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090422052050/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |archivedate=2009-04-22 |deadurl=yes }}</ref>। মুম্বাইক ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰবিন্দু বুলি কোৱা হয়, কাৰণ [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]] আৰু বম্বে ষ্টক এক্সচেঞ্জকে আদি কৰি বহু অৰ্থনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰ্যালয় এই নগৰত অৱস্থিত। তদুপৰি [[বলিউদ|ভাৰতৰ বোলছবি উদ্যোগো]] ইয়াতেই অৱস্থিত। নৱী মুম্বাই আৰু থানে সহ মুম্বাই মহানগৰীয় অঞ্চল বিশ্বৰ সৰ্বাধিক জনবহুল মহানগৰীয় অঞ্চলসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite web |url=http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |title=Population of urban agglomerations with 750,000 inhabitants or more in 2007 (thousands) 1950-2025 (India) |publisher=Department of Economic and Social Affairs ([[United Nations]]) |accessdate=2009-06-09 |archivedate=2009-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091223005931/http://esa.un.org/unup/index.asp?panel=2 |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত অৱস্থিত মুম্বাই এক স্বাভাৱিক সমুদ্ৰবন্দৰো। ২০০৯ চনৰ তথ্য অনুযায়ী, এই চহৰ [[আলফা বিশ্ব নগৰী]] {{enwiki|Alpha world city}} হিচাপে ঘোষিত<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |access-date=2012-09-14 |archivedate=2010-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100222031432/http://www.diserio.com/gawc-world-cities.html |deadurl=yes }}</ref>। যি [[বোম্বাইৰ সপ্তদ্বীপ|সাতোটা দ্বীপক]] কেন্দ্ৰ কৰি আধুনিক মুম্বাই মহানগৰী গঢ়ি উঠিছে, সুদূৰ অতীতত সেই সাতোটা দ্বীপ আছিল মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ বসতি। ইতিহাসৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ত এই দ্বীপবোৰ নানান দেশীয় ৰাজ্য আৰু সাম্ৰাজ্যৰ অধীনস্থ আছিল। অষ্টাদশ শতাব্দীৰ মধ্যভাগত মুম্বাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নগৰী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ঊনবিংশ শতাব্দীত এই চহৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক আৰু শিক্ষাসংক্ৰান্তত প্ৰভুত উন্নতি সাধন হয়। বিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথমৰ পৰাই বোম্বাই [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ]] এক উল্লেখযোগ্য ঘাটিত পৰিণত হৈছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতা অৰ্জনৰ পাছত বোম্বাই চহৰ তদানীন্তন বোম্বাই ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ১৯৬০ চনত সংযুক্ত মহাৰাষ্ট্ৰ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত নতুন ৰাজ্য [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] গঠিত হোৱাত বোম্বাই উক্ত ৰাজ্যৰ ৰাজধানীত পৰিণত হয়। ১৯৯৫ চনত চহৰৰ নাম পৰিবৰ্তিত কৰি মুম্বাই ৰখা হয়। এই নামটো কলি জনগোষ্ঠী {{enwiki|Koli people}} সকলৰ আৰাধ্য দেৱী - [[মুম্বাদেৱী]] {{enwiki|Mumbadevi}}ৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.bl.uk/learning/histcitizen/trading/bombay/history.html |title=Bombay: History of a City |publisher=[[British Library]] |accessdate=2008-11-08 |archivedate=2013-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130625131303/http://www.bl.uk/learning/histcitizen/trading/bombay/history.html |deadurl=yes }}</ref> মুম্বাই ভাৰতৰ বাণিজ্য আৰু বিনোদনৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ। দেশৰ ৫ শতাংশ [[মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন]] (''GDP'') এই চহৰৰ পৰাই উৎপাদিত হয়।<ref name="mmrda muip gdp">{{cite web |url=http://mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |title=Mumbai Urban Infrastructure Project |publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]] (MMRDA) |accessdate=2008-07-18 |archivedate=2010-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100723020643/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বাদেও [[ভাৰতৰ অৰ্থনীতি|ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ]] ২৫ শতাংশ শিল্প উৎপাদন, ৪০ শতাংশ সমুদ্ৰবাণিজ্য আৰু ৭০ শতাংশ পুঁজিৰ লেনদেন মুম্বাইতেই সাধিত হয়।<ref name=imgshack>{{cite web |url=http://img214.imageshack.us/img214/2299/dscn7619ql4.jpg |title=Navi Mumbai International Airport |publisher=[[City and Industrial Development Corporation]] (CIDCO) |format=[[JPEG|JPG]] |accessdate=2008-07-18 |archiveurl=https://archive.ph/20120709020456/http://img214.imageshack.us/img214/2299/dscn7619ql4.jpg |archivedate=2012-07-09 |deadurl=no }}</ref> [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]], [[বোম্বাই ষ্টক এক্সচেঞ্জ]], [[ভাৰতৰ জাতীয় ষ্টক এক্সচেঞ্জ]] ইত্যাদি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰ্থিক সংস্থা আৰু বিভিন্ন [[ভাৰতীয় কোম্পানীৰ তালিকা|ভাৰতীয় কোম্পানী]] আৰু [[বহুজাতিক সংস্থা|বহুজাতিক সংস্থাৰ]] প্ৰধান কাৰ্যালয় এই চহৰতেই অৱস্থিত। [[বলিউড]] নামেৰে পৰিচিত ভাৰতৰ [[হিন্দী চলচ্চিত্ৰ]] আৰু দূৰদৰ্শন শিল্পকেন্দ্ৰটোও এই চহৰত অবস্থিত। মুম্বাইৰ ব্যৱসায়গত সুযোগসুবিধা আৰু ইয়াৰ জীৱনযাত্ৰাৰ উচ্চ মানে সমগ্ৰ দেশৰ মানুহকে আকৃষ্ট কৰে। দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা মানুহ আহি এই চহৰত বসবাস আৰম্ভ কৰে। ফলত মুম্বাই বৰ্তমানে ভাৰতৰ নানা সম্প্ৰদায় আৰু [[ভাৰতীয় সংস্কৃতি|ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ]] মহামিলনভূমিত পৰিণত হৈছে। == ব্যুৎপত্তি == ''মুম্বাই'' শব্দটোৰ প্ৰচলন হয় স্থানীয় অশিক্ষিত মাৰাঠীসকলৰ উচ্চাৰণবিকৃতিৰ পৰা। তেখেতসকলে [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী ভাষাত]] ''বোম্বাই'' শব্দটো উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{harvnb|Chittar|1973|p=6}}</ref> ''বোম্বাই'' শব্দটোৰ উদ্ভব হয় খ্ৰীষ্টিয় ষোড়শ শতাব্দীত এই অঞ্চলত [[পৰ্তুগীজ জাতি|পৰ্তুগীজসকলৰ]] আগমনৰ পাছত। তেখেতসকলে এই অঞ্চলক বিভিন্ন নামেৰে অভিহিত কৰিছিল। এই নামসমূহৰ মাজৰ পৰা ''বোম্বাইম'' (''Bombaim'') শব্দটোৱে লেখ্য আকাৰত প্ৰচলন লাভ কৰে। [[পৰ্তুগীজ ভাষা|পৰ্তুগীজ ভাষাত]] শব্দটো আজিও প্ৰচলিত।<ref name="ety"/> সপ্তদশ শতাব্দীত [[ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য|ব্ৰিটিছসকলে]] এই অঞ্চলৰ অধিকাৰ অৰ্জন কৰে। ধৰা হয়, চহৰৰ ''বোম্বাই'' নামটো পৰ্তুগীজ ''বোম্বাইম'' শব্দটোৰ ইংৰাজীকৃত ৰূপ।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|p=6|Ref=bom}}</ref> এই চহৰৰ [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] আৰু [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]]ভাষীসকলৰ কাষত ''মুম্বাই'' বা ''মম্বাই'' আৰু [[হিন্দী]], [[পাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] আৰু [[উৰ্দু]]ভাষীসকলৰ কাষত ''বম্বাই'' নামেৰে পৰিচিত। কেতিয়াবা কেতিয়াবা এই চহৰক আৰু পুৰণা ''ককমুচী'' বা ''গলজুঙ্কজা'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{Harvnb|Patel|Masselos|2003|p=4}}</ref><ref>{{Harvnb|Mehta|2004|p=130}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ নৱেম্বৰত [[শিবসেনাই]] মাৰাঠী উচ্চাৰণ অনুসৰি চহৰৰ নাম পৰিবৰ্তন কৰি ৰাখে ''মুম্বাই''।<ref>{{harvnb|Hansen|2001|p=1}}</ref> [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ|হিন্দু জাতীয়তাবাদী]] দল শিবসেনাই এই নাম পৰিবৰ্তনক লৈ দৃঢ় পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি মহাৰাষ্ট্ৰৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত জয়লাভ কৰেছিল। ইয়াৰ পাছত মুম্বাইৰ দেখাকদেখি দেশৰ অনেক চহৰেই ইংৰাজী নাম পৰিবৰ্তন কৰি স্থানীয় উচ্চাৰণ অনুযায়ী নামকৰণ কৰা হয়। যদিও চহৰত বসবাসকাৰী অনেকেই এতিয়াও এই চহৰক ''বোম্বাই'' নামেৰেই অভিহিত কৰে। তদুপৰি ভাৰতৰ অন্যান্য অনেক অঞ্চতো ''বোম্বাই'' নামটিৰ প্ৰচলন আছে।<ref name="mummaharashtra1">{{cite web|url=http://www.fodors.com/world/asia/india/mumbai-bombay-and-maharashtra/more.html|title=Mumbai (Bombay) and Maharashtra|publisher=[[Fodor's]]|accessdate=2009-08-24|archivedate=2009-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091119201349/http://www.fodors.com/world/asia/india/mumbai-bombay-and-maharashtra/more.html|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:Mumbai Taj.JPG|thumb|left|[[তাজমহল পেলেচ এণ্ড টাৱাৰ]] হোটেলত [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী ভাষাত]] লেখা "মুম্বাই" নামলিপি|alt=A white board with black letters. Dome of a hotel in the background]] চহৰৰ প্ৰথাগত ইংৰাজী নাম ''বোম্বাই'' শব্দটো যে আচলতে পৰ্তুগীজ শব্দৰ পৰা অহা তাৰ এটা বহু প্ৰচলিত ব্যাখ্যা আছে। এই ব্যাখ্যা অনুযায়ী, পৰ্তুগীজ ভাষাত শব্দটোৰ অৰ্থ ''ভাল উপসাগৰ''। ''ভাল'' শব্দৰ পৰ্তুগীজ প্ৰতিশব্দ ''bom'' (পুংলিঙ্গ) আৰু ইংৰাজী ''bay'' শব্দটোৰ ওচৰাওচৰি পৰ্তুগীজ প্ৰতিশব্দ ''baía'' (স্ত্ৰীলিং, পুৰণা বানানত ''bahia'')। তদুপৰি সাধাৰণভাবে পৰ্তুগীজ ভাষাত ''ভাল উপসাগৰ'' শব্দটোৰ প্ৰতিশব্দ হিচাপে ''bom bahia'' শব্দটো ব্যাকৰণগতভাবে ভুল। সঠিক শব্দটো হ’ল ''boa bahia''। যদিও ষোড়শ শতাব্দীৰ পৰ্তুগীজ ভাষাত "সৰু উপসাগৰ" অৰ্থত ''baim'' শব্দটোৰ প্ৰচলন অসম্ভব নাছিল।<ref>{{harvnb|Shirodkar|1998|p=7}}</ref> পৰ্তুগীজ পণ্ডিত জোচে পেদ্ৰো মাকাদোৱে তেখেতৰ ''Dicionário Onomástico Etimológico da Língua Portuguesa'' (Portuguese Dictionary of Onomastics and Etymology) গ্ৰন্থত "Bom Bahia" নামতত্ত্বটো খাৰিজ কৰিছে। তেখেতৰ মতে, পৰ্তুগীজ নথিপত্ৰত এই অঞ্চলত এখন উপসাগৰৰ উল্লেখ আছিল। সেই উল্লেখৰ পৰাই ইংৰাজসকলে ধৰি লয় যে ''bahia'' বা "bay" শব্দটো পৰ্তুগীজ নামৰে এটা অবিচ্ছেদ্য অংশ। এইভাবেই পৰ্তুগীজ নামৰ পৰা ইংৰাজী Bombay শব্দটোৰ প্ৰচলন হয়।<ref>{{Harvnb|Machado|1984|pp=265–266}}</ref> ১৫০৭ চনত মিৰাদ-ই-আহমেদি গ্ৰন্থত এই অঞ্চলটোক ''মানবাই'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvnb|Shirodkar|1998|p=3}}</ref> ১৫০৮ চনত গ্যাসপাৰ কোৰিয়া নামৰ এক পৰ্তুগীজ লেখকে তেখেতৰ ''Lendas da Índia'' ("Legends of India") গ্ৰন্থত এই চহৰক ''Bombaim'' নামেৰে উল্লেখ কৰে। তেঁৱেই প্ৰথম পৰ্তুগীজ লেখক যাৰ ৰচনাত এই শব্দটোৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvnb|Shirodkar|1998|pp=4–5}}</ref><ref name="et6yh">{{harvnb|Yule|Burnell|1996|p=[http://books.google.co.in/books?id=20pdFRekGvMC&pg=PA102&dq=mombayn++Bombay+Portuguese&lr=#v=onepage&q=mombayn%20%20Bombay%20Portuguese&f=false 102]}}</ref> ১৫১৬ চনত পৰ্তুগীজ আবিষ্কাৰক [[দুয়াৰ্তে বাৰবোসাই]] অলপ জটিল আকাৰত এই অঞ্চলৰ নাম ''Tana-Maiambu'' বা ''Benamajambu'' বুলি উল্লেখ কৰে। ''Tana'' পাৰ্শ্বৱৰ্তী [[থানে]] চহৰৰ নাম। ''Maiambu'' নামটো সম্ভ:বত মুম্বা নামৰ এক হিন্দু দেৱীৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ; তেখেতৰ নামেৰেই মাৰাঠীসকলে এই অঞ্চলৰ নামকৰণ কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Shirodkar|1998|p=2}}</ref> ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতাব্দীত এই চহৰৰ অন্যান্য যি নামসমূহ নথিভুক্ত হৈছিল সেইবোৰ হ’ল: ''Mombayn'' (১৫২৫), ''Bombay'' (১৫৩৮), ''Bombain'' (১৫৫২), ''Bombaym'' (১৫৫২), ''Monbaym'' (১৫৫৪), ''Mombaim'' (১৫৬৩), ''Mombaym'' (১৬৪৪), ''Bambaye'' (১৬৬৬), ''Bombaiim'' (১৬৬৬), ''Bombeye'' (১৬৭৬), ও ''Boon Bay'' (১৬৯০).<ref name="ety">{{harvnb|Yule|Burnell|1996|p=[http://books.google.co.in/books?id=20pdFRekGvMC&pg=PA103&dq=mombayn++Bombay+Portuguese&lr=#v=onepage&q=mombayn%20%20Bombay%20Portuguese&f=false 103]}}</ref><ref name="etyh">{{harvnb|Yule|Burnell|1996|p=[http://books.google.co.in/books?id=20pdFRekGvMC&pg=PA104&dq=mombayn++Bombay+Portuguese&lr=#v=onepage&q=mombayn%20%20Bombay%20Portuguese&f=false 104]}}</ref> == ইতিহাস == {{Main|মুম্বাইৰ ইতিহাস}} {{seealso|মুম্বাইত সংঘটিত ঘটনাৱলীৰ কালপঞ্জী}} [[চিত্ৰ:Kanheri-stupa1.jpg|thumb|upright|right| প্ৰাচীনকালত [[কানহেৰি গুহা]] আছিল পশ্চিম ভাৰতৰ বৌদ্ধধৰ্মৰ এটা কেন্দ্ৰ|alt=A white Buddhist stupa]] বৰ্তমানৰ মুম্বাই অঞ্চলটো অতীতত [[বোম্বাইৰ সপ্তদ্বীপ|সাতোটা দ্বীপবিশিষ্ট]] এটা দ্বীপপুঞ্জ আছিল। এই সাতোটা দ্বীপৰ নাম [[বোম্বাই দ্বীপ]], [[পাৰেল]], [[মাজাগাঁও]], [[মাহিম]], [[কোলাবা]], [[বৰলি]] আৰু [[ওল্ড ওম্যান’চ আইল্যাণ্ড]] (আন এক নাম ''লিটল কোলাবা'')।<ref>{{harvnb|Farooqui|2006|p=1}}</ref> ১৯৩৯ চনত পুৰাতাত্ত্বিক টডে উত্তৰ মুম্বাইৰ [[কাণ্ডিবলি|কাণ্ডিবলিৰ]] উপকূলবৰ্তী অঞ্চলত খননকাৰ্য চলায় কিছু [[প্লেইষ্টোচিনৰ]] নিদৰ্শন আবিষ্কাৰ কৰে। তাৰ পৰাই জনা যায় [[দক্ষিণ এচিয় প্ৰস্তৰ যুগ|প্ৰস্তৰ যুগৰ]] পৰাই এই অঞ্চলত জনবসতিৰ অস্তিত্ব আছিল।<ref>{{Harvnb|Ghosh|1990|p=25}}</ref> তথাপি এই অঞ্চলত প্ৰথম কেতিয়া জনবসতি স্থাপিত হৈছিল তাক জনা নাযায়। সম্ভবত দুই হাজাৰ বছৰ বা তাৰো আগেয়ে মৎস্যজীবী [[কোলি]] সম্প্ৰদায়ে এই অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|p=5|Ref=bom}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতাব্দীত [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য|মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ]] দক্ষিণলৈ প্ৰসাৰৰ সময়ত এই অঞ্চল উক্ত সাম্ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। [[মগধ|মগধৰ]] [[বৌদ্ধ]] মৌৰ্যসম্ৰাট [[মহামতি অশোক]] এই অঞ্চলৰো শাসনকৰ্তা আছিল।<ref>{{harvnb|David|1995|p=5}}</ref>খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতাব্দীৰ মধ্যভাগতেই [[বোৰিবলি|বোৰিবলিৰ]] [[কানহেৰি গুহা]] খোদিত হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_maha_kanhericaves.asp|title=Kanheri Caves|publisher=[[Archaeological Survey of India]] (ASI)|accessdate=2008-10-17}}</ref> এই গুহা আছিল প্ৰাচীনকালত পশ্চিম ভাৰতত বৌদ্ধধৰ্মৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ।<ref>{{harvnb|Kumari|1990|p=37}}</ref> ১৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত গ্ৰীক ভূগোলবিদ [[টলেমি|টলেমিৰ]] ৰচনাত এই অঞ্চলটো ''হেপটানেচিয়া'' (''Heptanesia''; [[প্ৰাচীন গ্ৰীক]]: সপ্তদ্বীপখণ্ড) নামেৰে উল্লিখিত হৈছে।<ref>{{harvnb|David|1973|p=8}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতাব্দীৰ পৰা খ্ৰীষ্টিয় নবম শতাব্দীৰ মাজত এই দ্বীপসমূহ যি সকল [[দেশীয় সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত মুম্বাইৰ ইতিহাস|দেশীয় ৰাজ্য আৰু সাম্ৰাজ্যৰ]] অধিকাৰভুক্ত হৈছিল, সেইবোৰ হ’ল: [[সাতবাহন]], [[পশ্চিম ক্ষত্ৰপ]], [[আভীৰ]], [[বাকাটক]], [[কলচুৰি]], কোঙ্কণ মৌৰ্য, [[চালুক্য ৰাজবংশ|চালুক্য]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰকূট ৰাজবংশ|ৰাষ্ট্ৰকূট]]।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|pp=127–150|Ref=bom}}</ref> ইয়াৰ পাছত ৮১০ৰ পৰা ১২৬০ খ্ৰীষ্টাব্দ পৰ্যন্ত এই অঞ্চল শাসন কৰে [[চিলহৰ ৰাজবংশই]]।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=79}}</ref> এই যুগত নিৰ্মিত চহৰৰ কেইটামান প্ৰাচীন স্থাপত্য নিদৰ্শন হল [[যোগেশ্বৰী গুহা]] (৫২০-২৫ খ্ৰীষ্টাব্দ),<ref>{{cite web|url=http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf|title=The Slum and the Sacred Cave|page=5|format=[[Portable Document Format|PDF]]|accessdate=2008-10-12|publisher=Lamont-Doherty Earth Observatory ([[Columbia University]])}}</ref> [[এলিফেণ্টা গুহা]] (ষষ্ঠ-সপ্তম শতাব্দী),<ref>{{cite news|url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_elephanta.asp|title=World Heritage Sites&nbsp;— Elephanta Caves|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|accessdate=2008-10-22}}</ref> [[বলকেশ্বৰ মন্দিৰ]] (দশম শতাব্দী),<ref>{{cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=101117|title=The Legends of Walkeshwar |last=Dwivedi|first=Sharada|date=2007-09-26|work=Mumbai Newsline|publisher=[[Express Group]]|accessdate=2009-01-31}}</ref> আৰু [[বনগঙ্গা দিঘি]] (দ্বাদশ শতাব্দী)।<ref>{{cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=239318|title=What about Gateway of India, Banganga Tank?|last=Agarwal|first=Lekha|date=2007-06-02|work=Mumbai Newsline|publisher=[[Express Group]]|accessdate=2009-01-31}}</ref> দ্বাদশ অথবা ত্ৰয়োদশ শতাব্দীত [[ৰাজা ভীমদেবে]] এই অঞ্চলত তেখেতৰ ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেখেতৰ ৰাজধানী আছিল ''মাহিকাবতী'' (অধুনা [[মাহিম]])।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=51}}</ref> ভীমদেবে গুজৰাটৰ [[সৌৰাষ্ট্ৰ (অঞ্চল)|সৌৰাষ্ট্ৰ]]ৰ পৰা মাহিকাবতীত য’লৈ [[পাথাৰে প্ৰভু]] সম্প্ৰদায়ক এই অঞ্চললৈ লৈ আনে। এই সম্প্ৰদায়েই চহৰৰ প্ৰাচীনতম অধিবাসীসকলৰ অন্যতম।<ref name="prabhu">{{harvnb|Maharashtra|2004|p=1703|Ref=prabhu}}</ref> ১৩৪৮ চনত গুজৰাটৰ মুছলমান শাসকসকলে এই অঞ্চল অধিকাৰ কৰে।<ref>{{harvnb|David|1973|p=14}}</ref> পাছত ১৩৯১ৰ পৰা ১৫৩৪ চন পৰ্যন্ত এই অঞ্চল [[গুজৰাট চুলতানি|গুজৰাট চুলতানিৰ]] অধীনত থাকে। চুলতানৰ পৃষ্ঠপোষকতাত এই অঞ্চলত অনেক মচজিদ নিৰ্মিত হৈছিল। এইবোৰৰ মাজত উল্লেখযোগ্য আছিল ১৪৩১ চনত মুছলমান সন্ত [[হাজি আলি|হাজি আলিৰ]] সম্মানত নিৰ্মিত মাহিমৰ [[হাজি আলি দৰগা]]।<ref>{{harvnb|Khalidi|2006|p=24}}</ref> ১৪২৯ৰ পৰা ১৪৩১ চন পৰ্যন্ত এই দ্বীপপুঞ্জৰ অধিকাৰক লৈ গুজৰাট চুলতানী আৰু দাক্ষিণাত্যৰ [[বাহমনি চুলতানি|বাহমনি চুলতানীৰ]] মাজত বিবাদ আছিল।<ref>{{harvnb|Misra|1982|p=193|Ref=misra}}</ref><ref name="mis">{{harvnb|Misra|1982|p=222|Ref=misra}}</ref> ১৪৯৩ চনত বাহমনি শাসক [[বাহাদুৰ খান গিলানিয়ে]] এই দ্বীপসমূহ জয় কৰাৰ লক্ষ্যৰে অভিযান চলাইছিল। কিন্তু তেওঁ পৰাজিত হয়।<ref>{{harvnb|David|1973|p=16}}</ref> [[চিত্ৰ:Hajiali.jpg|thumb|left| ১৪৩১ চনত নিৰ্মিত [[হাজি আলি দৰগা]]; এই সময়ত মুম্বাই [[গুজৰাট চুলতানি|গুজৰাট চুলতানিৰ]] অন্তৰ্গত আছিল |alt=A white building with one minaret on an island seen at sunset]] ১৫২৬ চনত প্ৰতিষ্ঠিত [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] ষোড়শ শতাব্দীৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ]] প্ৰধান শক্তিলৈ পৰিণত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/mughals.html|title=Mughal Empire |publisher=Department of Social Sciences ([[University of California]])|accessdate=2009-05-22}}</ref> [[মোগল সম্ৰাট]] [[হুমায়ুন|হুমায়ুনৰ]] ক্ৰমবৰ্ধমান ক্ষমতাত ভীত হৈ গুজৰাট চুলতানিৰ [[১৬৬৮ চনৰ ২৭ মাৰ্চৰ ৰাজকীয় চনদ]] অনুসৰি, ১৬৬৮ চনত বাৰ্ষিক ১০ পাউণ্ডৰ বিনিময়ত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক]] এই দ্বীপসমূহ লিজত দিয়া হয়।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=20}}</ref> ১৬৬১ চনত এই অঞ্চলৰ জনসংখ্যা আছিল ১০,০০০; এই জনসংখ্যা ১৬৭৫ চনত বাঢ়ি গৈ হয় ৬০,০০০।<ref>{{harvnb|David|1973|p=410}}</ref> ১৬৭২ চনৰ অক্টোবৰত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ [[সিদ্দি]] নৌপ্ৰধান [[ইয়াকুত খানে]],<ref name="y72">{{harvnb|Yimene|2004|p=94|Ref=yakg}}</ref> ১৬৭৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী [[ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ]] গভৰ্নৰ-জেনেৰেল [[ৰিকলফ ভন গিয়নে]],<ref>{{cite paper|url=http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf|title=Security, the central component of an early modern institutional matrix; 17th century Bombay's Economic Growth|last=Ganley|first=Colin C.|year=2007|page=13|publisher=[[New institutional economics|International Society for New Institutional Economics]] (ISNIE)|format=[[Portable Document Format|PDF]], 113 [[Kilobyte|KB]]|accessdate=2008-11-06|archivedate=2008-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080726175635/http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf|deadurl=yes}}</ref> আৰু ১৬৭৩ চনৰ ১০ অক্টোবৰ [[সিদ্দি]] নৌপ্ৰধান [[সিদ্দি সম্বল|সম্বলে]]<ref name="y72"/> এই দ্বীপসমূহ আক্ৰমণ কৰে। ১৬৮৭ চনত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সদৰ [[চুৰাট]]ৰ পৰা বোম্বাইলৈ তুলি অনা হয়। ইয়াৰ পাছতেই এই চহৰ [[বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সি|বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সিৰ]] সদৰত পৰিণত হয়।<ref>{{Harvnb|Carsten|1961|p=427}}</ref> এই স্থানান্তৰণৰ পাছত ভাৰতত কোম্পানীৰ সকলো সংস্থাৰ প্ৰধান কাৰ্যালয়েই বোম্বাইলৈ তুলি অনা হয়।<ref>{{harvnb|David|1973|p=179}}</ref> ১৬৮৯-৯০ চনত নাগাদে আৰু এবাৰ ইয়াকুত খানে এই দ্বীপসমূহত আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="iexpress">{{cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47106|title=Mazgaon fort was blown to pieces&nbsp;– 313 years ago|last= Nandgaonkar|first=Satish|date=2003-03-22|work=[[Indian Express]]|publisher=[[Express Group]]|accessdate=2008-09-20}}</ref> ''[[পেছোৱা]]'' [[প্ৰথম বাজী ৰাও|প্ৰথম বাজী ৰাওৰ]] অধীনত [[মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য|মাৰাঠীসকলে]] ১৭৩৭ চনত [[স্যালস্যাট দ্বীপ|চেলচেট]] আৰু ১৭৩৯ চনত [[ভাচাই]] দখল কৰাত বোম্বাই অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ উপস্থিতিৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে।<ref>{{harvnb|History of Midieval India|p=126|Ref=maratha}}</ref> অষ্টাদশ শতাব্দীৰ মধ্যভাগৰ পৰাই বোম্বাইয়ে এক প্ৰধান বাণিজ্য নগৰী ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এই সময়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা মানুহ এই অঞ্চললৈ আহি বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=32}}</ref> পাছত ১৭৭৪ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত ব্ৰিটিছসকলে চেলচেট দখল কৰি লয়। [[চুৰাটৰ চুক্তি|চুৰাটৰ চুক্তিৰ]] (১৭৭৫) পাছত চেলচেট আৰু ভাচাইৰ ওপৰত ব্ৰিটিছসকল আনুষ্ঠানিকভাবে অধিকাৰ অৰ্জন কৰে। ইয়াৰ ফলত [[প্ৰথম ইঙ্গ-মাৰাঠা যুদ্ধ]] সূচিত হয়।<ref>{{harvnb|Fortescue|2008|p=145}}</ref> ১৭৭৬ চনত [[পুৰন্দৰৰ চুক্তি (১৭৭৬)|পুৰন্দৰৰ চুক্তিৰ]] মাধ্যমেৰে ব্ৰিটিছসকলে চেলচেট ৰক্ষা কৰাত সক্ষম হয়।<ref>{{harvnb|Naravane|2007|p=56}}</ref> পাছত ১৭৮২ চনৰ [[চালবাইৰ চুক্তি]] সাক্ষৰৰ মাধ্যমেৰে প্ৰথম ইঙ্গ-মাৰাঠা যুদ্ধৰ মীমাংসা হয়।<ref>{{harvnb|Naravane|2007|p=63}}</ref> [[চিত্ৰ:Ships in Bombay Harbour, 1731.jpg|thumb|right|[[বোম্বাই হাৰবাৰ|বোম্বাই হাৰবাৰত]] জাহাজৰ সমাগম (১৭৩১ খ্ৰী.); অষ্টাদশ শতাব্দীৰ মধ্যভাগৰ পৰা বোম্বাইয়ে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্য নগৰী ৰূপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ]] ১৭৮২ চনৰ পাছৰ পৰা চহৰৰ সাতোটা দ্বীপক সুসংবদ্ধ একক অঞ্চলত পৰিণত কৰাৰ বাবে এটা বৃহদাকাৰ গণপুৰ্ত প্ৰকল্প গৃহীত হয়। [[হৰ্নবি ভেলাৰ্ড]] নামৰ এই প্ৰকল্পৰ কাম সম্পূৰ্ণ হয় ১৭৮৪ চনত।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=28}}</ref> ১৮১৭ চনত [[মাউণ্টষ্টুয়াৰ্ট এলফিনষ্টোন|মাউণ্টষ্টুয়াৰ্ট এলফিনষ্টোনৰ]] নেতৃত্বত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে [[কিৰকীৰ যুদ্ধ|কিৰকীৰ যুদ্ধত]] শেষ মাৰাঠা ''পেছোৱা'' [[দ্বিতীয় বাজি ৰাও|দ্বিতীয় বাজি ৰাওক]] পৰাজিত কৰে।<ref>{{harvnb|Naravane|2007|pp=80–82}}</ref> এই পৰাজয়ৰ লগে লগে সমগ্ৰ দাক্ষিণাত্যত ব্ৰিটিছৰ আধিপত্য স্থাপিত হয়। সমগ্ৰ দক্ষিণ ভাৰত ইয়াৰ পাছতেই বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সিৰ অধিভুক্ত হৈছিল। অন্যহাতে দাক্ষিণাত্যত ব্ৰিটিছৰ সাফল্যই বোম্বাইক সকলো প্ৰকাৰ দেশীয় শক্তিৰ আক্ৰমণৰ হাতৰ পৰা মুক্তি দিয়ে।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|p=233|Ref=bom}}</ref> ১৮৪৫ চনৰ মাজত হৰ্নবি ভেলাৰ্ড প্ৰকল্পৰ কল্যাণত বোম্বাইৰ সাতোটা দ্বীপ একক ভূখণ্ডত পৰিণত হয়।<ref name="mumfact"/> ১৮৫৩ চনৰ ১৬ এপ্ৰিলত বোম্বাই আৰু পাৰ্শ্বৱৰ্তী চহৰ [[থানে|থানেৰ]] মাজত ভাৰতৰ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল পৰিসেৱা আৰম্ভ হয়।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=127}}</ref> [[আমেৰিকাৰ গৃহযুদ্ধ|আমেৰিকাৰ গৃহযুদ্ধৰ]] (১৮৬১-৬৫) সময়ত বোম্বাই বিশ্বৰ প্ৰধান ক’পাৰ্চ বাণিজ্য বজাৰত পৰিণত হয়। ইয়াৰ ফলত চহৰৰ ব্যাপক অৰ্থনৈতিক উন্নতি সাধন হয় আৰু তাৰ ফলত চহৰৰ গুৰুত্বও বহুলাংশে বৃদ্ধি পায়।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=343}}</ref> ১৮৬৯ চনত [[চুৱেজ খাল]] উদ্বোধনৰ পাছত বোম্বাই [[আৰব সাগৰ|আৰব সাগৰৰ]] বৃহত্তম সমুদ্ৰবন্দৰত পৰিণত হয়।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=88}}</ref> ১৮৯৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত চহৰত [[বোম্বাই প্লেগ মহামাৰী|বিউবনিক প্লেগ মহামাৰীৰ]] প্ৰাদুৰ্ভাব ঘটাত প্ৰতি সপ্তাহে ১,৯০০ লোকৰ মৃত্যু হবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=74}}</ref> এই সময়ত প্ৰায় ৮৫০,০০০ লোকে বোম্বাই এৰি পলায়ন কৰে। ইয়াৰ বস্ত্ৰবয়ন শিল্পও ভীষণভাবে ক্ষতিগ্ৰস্থ হয়।<ref>{{cite journal|url=http://www.timeoutmumbai.net/aroundtown/aroundtown_preview_details.asp?code=45|title=Rat Trap|issue=6|journal=Time out (Mumbai)|publisher=[[Time Out]]|date=2008-11-14|accessdate=2008-11-19|archivedate=2010-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129020135/http://timeoutmumbai.net/aroundtown/aroundtown_preview_details.asp?code=45|deadurl=yes}}</ref> বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সিৰ ৰাজধানী হিচাপে এই চহৰ [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ]] বিভিন্ন ঘটনাৰ সাক্ষী। এইবোৰৰ মাজত বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য ১৯৪২ চনৰ [[ভাৰত চোৰো আন্দোলন]] আৰু ১৯৪৬ চনৰ [[ভাৰতীয় নৌবিদ্ৰোহ]]।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=345}}</ref><ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=293}}</ref> ১৯৪৭ চনত স্বাধীনতা অৰ্জনৰ পাছৰ পৰাই বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সিৰ অঞ্চলসমূহ [[বোম্বাই ৰাজ্য]] নামেৰে ভাৰতৰ অন্তৰ্গত হয়। একাধিক দেশীয় ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ ফলত বোম্বাই ৰাজ্যৰ আয়তন বৃদ্ধি পায়।<ref>{{Harvnb|Census of India|1961|p=23|Ref=cent}}</ref> ১৯৫০ চনৰ এপ্ৰিল মাহত [[মুম্বাই উপনগৰ জিলা|বোম্বাই উপনগৰ জিলা]] আৰু [[মুম্বাই জিলা|বোম্বাই নগৰীক]] একত্ৰিত কৰে [[বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থা|বৃহত্তৰ বোম্বাই পৌৰসংস্থা]] গঠিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://mumbaisuburban.gov.in/html/administrative_setup.htm|title=Administration|accessdate=2008-11-06|publisher=[[Mumbai Suburban District]]}}</ref> বৃহত্তৰ বোম্বাই ৰাজস্ব জিলা আৰু বৃহত্তৰ বোম্বাই পৌৰসংস্থাৰ ভৌগোলিক সীমা এই সময়ত একেই আছিল। ১৯৯০ চনৰ ১ অক্টোবৰত বৃহত্তৰ বোম্বাই জিলাক দ্বি-খণ্ডিত কৰি মুম্বাই জিলা আৰু মুম্বাই উপনগৰ জিলা গঠিত হয়। যদিও এই দুই জিলা একেই পৌৰসংস্থাৰ অধিভুক্ত।<ref>{{cite web|url=http://mumbaisuburban.gov.in/html/profile.htm|title=Profile|publisher=[[Mumbai Suburban District]]}}</ref> [[চিত্ৰ:Hutatma Chowk.jpg|thumb|left|upright|[[সংযুক্ত মহাৰাষ্ট্ৰ সমিতি|সংযুক্ত মহাৰাষ্ট্ৰ আন্দোলনৰ]] ছহিদৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত ''[[হুতাত্মা চক]]'' স্মাৰক (পাছলৈ বাম [[ফ্লোৰা ফাউণ্টেন]]) |alt=A stone statue of torch-bearers as seen at night. A fountain with a white base is in the background]] ১৯৫৫ চনৰ এক [[লোকসভা]] আলোচনাত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে]] মুম্বাই চহৰক লৈ এক স্বশাসিত নগৰৰাজ্য স্থাপনৰ দাবী জনায়।<ref>{{cite web|last=Guha|first=Ramachandra|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/04/13/stories/2003041300240300.htm|title=The battle for Bombay|date=2003-04-13|accessdate=2008-11-12|work=[[The Hindu]]|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225203858/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/04/13/stories/2003041300240300.htm|deadurl=yes}}</ref> ১৯৫৬ চনত [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন|ৰাজ্য পুনৰ্গঠন]] কমিশ্বনে বোম্বাই চহৰক ৰাজধানী কৰি দ্বিভাষিক [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]-[[গুজৰাট]] ৰাজ্য গঠনৰ চুপাৰিছ কৰে। [[বোম্বাই চিটিজেন্‌চ কমিটি]] নামৰ নেতৃস্থানীয় [[গুজৰাটী জাতি|গুজৰাটী]] শিল্পপতিসকলৰ এটা সংস্থাই বোম্বাইৰ স্বশাসনৰ পক্ষে মতপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Harvnb|Guha|2007|pp=197–8}}</ref> ১৯৫৭ চনৰ নিৰ্বাচনত [[সংযুক্ত মহাৰাষ্ট্ৰ সমিতি]] এ সকলো প্ৰস্তাবৰ বিৰোধিতা কৰে। তেওঁলোকে বোম্বাইক মহাৰাষ্ট্ৰৰ ৰাজধানী ঘোষণা কৰাৰ দাবী জনায়।<ref>{{cite web|url=http://www.maharashtra.gov.in/english/community/community_samyuktaShow.php|title=Samyukta Maharashtra|accessdate=2008-11-12|publisher=[[Government of Maharashtra]]}}</ref> ইয়াকে লৈ আন্দোলন আৰম্ভ হয়। [[ফ্লোৰা ফাইণ্টেন|ফ্লোৰা ফাউণ্টেনোত]] এটা প্ৰতিবাদ সমাবেশত পুলিচৰ গুলি চালনাত ১০৫ জনৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ পাছত ১৯৬০ চনৰ ১ মেত ভাষাৰ ভিত্তিত বোম্বাই ৰাজ্যক দ্বি-বিভক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sons-of-soil-born-reborn/269628/|title=Sons of soil: born, reborn|date=2008-02-06|work=[[The Indian Express|Indian Express Newspapers (Mumbai)]]}} Retrieved on 2008-11-12.</ref> বোম্বাই ৰাজ্যৰ [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]]-ভাষী অঞ্চলসমূহক লৈ গঠিত হয় গুজৰাট ৰাজ্য।<ref>{{cite web |url=http://india.gov.in/knowindia/st_gujurat.php|title=Gujarat|accessdate=2008-01-16|publisher=[[Government of India]]}}</ref> অৱশিষ্ট বোম্বাই ৰাজ্যৰ [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]]-ভাষী অঞ্চল, [[মধ্য প্ৰদেশ আৰু বেৰাৰ]] ৰাজ্যৰ আঠখন জিলা, [[হায়দৰাবাদ ৰাজ্য|হায়দৰাবাদ ৰাজ্যৰ]] পাঁচখন জিলা আৰু উভয় ৰাজ্যৰ মধ্যবৰ্তীৰ অসংখ্য সৰু সৰু দেশীয় ৰাজ্যক লৈ গঠিত হয় মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্য। বোম্বাইক এই ৰাজ্যৰ ৰাজধানী ঘোষনা কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/knowindia/st_maharashtra.php |title=Maharashtra|accessdate=2008-01-16|publisher=Government of India}}</ref> সংযুক্ত মহাৰাষ্ট্ৰ আন্দোলনৰ স্মৰণত ফ্লোৰা ফাউণ্টেনৰ নামকৰণ কৰা হয় ''[[হুতাত্মা চক]]'' (ছহিদৰ চক); নিৰ্মিত হয় এটা ছহিদস্তম্ভও।<ref>{{cite news|url=http://www.epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=TU1JUi8yMDA4LzA1LzEzI0FyMDA1MDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom|title=BMC will give jobs to kin of Samyukta Maharashtra martyrs|first=Geeta|last=Desai|accessdate=2008-11-16|date=2008-05-13|publisher=''[[Mumbai Mirror]]''|archivedate=2011-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816124148/http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=TU1JUi8yMDA4LzA1LzEzI0FyMDA1MDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom|deadurl=yes}}</ref> পৰৱৰ্তী দশকত বোম্বাই চহৰৰ ব্যাপক উন্নতি সাধন হয়। ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে সমুদ্ৰোত্থিত ভূভাগ [[নাৰীমন পইণ্ট]] আৰু [[কফ পেৰেড|কফ পেৰেডৰ]] বিকাশ ঘটোৱা হয়।<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|2001|p=306}}</ref> ১৯৭৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত [[মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰে]] [[মুম্বাইমহানগৰীয় অঞ্চল|বোম্বাই মহানগৰীয় অঞ্চলৰ]] সুসংহত পৰিকল্পনা আৰু উন্নয়নৰ লক্ষ্যৰে [[মুম্বাই মেট্ৰোপলিটান ৰিজিঅ’ন ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি|বোম্বাই মেট্ৰোপলিটান ৰিজঅন ডেভেলপমেণ্ট অথৰিটি]] (বিএমআৰডিএ) নামৰ এটা সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাসম্পন্ন সংস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|title=About Mumbai Metropolitan Region Development Authority (MMRDA)|accessdate=2008-11-13|publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]]|archivedate=2009-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090307224202/http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|deadurl=yes}}</ref> ১৯৭৯ চনৰ অগষ্ট মাহত [[চিটি অ্যাণ্ড ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়াল ডেভেলপমেণ্ট কৰ্পোৰেছন]] (চিআইডিচিও) [[থানে]] আৰু [[ৰায়গড জেলা|ৰায়গডৰ]] সীমাত বোম্বাই চহৰৰ জনসংখ্যাৰ চাপ কমাবলৈ [[নবি মুম্বাই|নিউ বোম্বাই]] নামৰ এক উপনগৰী স্থাপন কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_history_Show.php|title=About Navi Mumbai (History)|accessdate=2008-11-13|publisher=[[Navi Mumbai Municipal Corporation]] (NMMC)|archivedate=2008-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080918095134/http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_history_Show.php|deadurl=yes}}</ref> [[মুম্বাই হাৰবাৰ|বোম্বাই হাৰবাৰৰ]] চাপ কমাবলৈ ১৯৮৯ চনৰ ২৬ মেত [[নব সেবা|নব সেবাত]] [[জৱাহৰলাল নেহেৰু বন্দৰত]] কমিছন গঠন কৰা হয়। মুম্বাইৰ কেন্দ্ৰীয় বন্দৰ হিচাপে ব্যবহৃত এই বন্দৰে বৰ্তমান ভাৰতৰ কণ্টেনাৰাইজড কাৰ্গোৰ ৫৫-৬০ শতাংশ বহন কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.jawaharcustoms.gov.in/jnch/others/profile.htm|title=Profile of Jawaharlal Nehru Custom House (Nhava Sheva)|accessdate=2008-11-13|publisher=Jawaharlal Nehru Custom House|archivedate=2008-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226073604/http://www.jawaharcustoms.gov.in/jnch/others/profile.htm|deadurl=yes}}</ref> অতীতৰ বোম্বাই এখন শান্তিপূৰ্ণ চহৰ হলেও বিগত দুই বছৰত চহৰত সন্ত্ৰাসৰ ঘটনা বৃদ্ধি পাইছে। ১৯৯২-৯৩ চনত [[অযোধ্যা|অযোধ্যাত]] [[বাবৰি মচজিদ]] ধ্বংস হোৱাৰ পাছত চহৰত [[বোম্বাই দাঙ্গা|হিন্দু-মুচলন্তৰ দাঙ্গা]] বৃদ্ধি পায়। এই দাঙ্গাত এক হাজাৰৰো বেছি লোক নিহত হয়।<ref>{{cite journal|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2014/stories/20030718002704100.htm|title=Mumbai: A decade after riots|journal=Frontline|first=Naunidhi|last=Kaur|accessdate=2008-11-13|volume=20|issue=14|date=July 05–18, 2003|work=[[The Hindu]]|archivedate=2008-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222015843/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2014/stories/20030718002704100.htm|deadurl=yes}}</ref> ১৯৯৩ চনৰ ১২ মাৰ্চত ইচলামী সন্ত্ৰাসবাদী আৰু [[মুম্বাই অন্ধকাৰ জগৎ|বোম্বাই অন্ধকাৰ জগতৰ]] সংযোগস্থল চহৰৰ প্ৰধান প্ৰধান দৰ্শনীয় স্থানসমূহত [[১৯৯৩ বোম্বাই বোমা বিস্ফোৰণ|১৩টা পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত বোমা বিস্ফোৰণৰ]] ঘটনা ঘটে। এই বিস্ফোৰণত ২৫৭ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ৭০০ জনৰো বেছি লোক আহত হয়।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/12/newsid_4272000/4272943.stm|title=1993: Bombay hit by devastating bombs|accessdate=2008-11-12|date=1993-03-12|work=[[BBC News]]}}</ref> ২০০৬ চনত চহৰৰ [[মুম্বাই চহৰতলি ৰেল|যাত্ৰীবাহী ট্ৰেনসমূহত]] [[১১ জুলাই ২০০৭ মুম্বাইত ট্ৰেনত বোমা বিস্ফোৰণ|সাতোটা বোমাৰ বিস্ফোৰণ]] ঘটোৱা হয় য’ত ২০৯ জনৰ মৃত্যু হয় আৰু ৭০০ জনেৰো বেছি লোক আহত হয়।<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/south_asia/2006/mumbai_train_attacks/default.stm |title=Special Report: Mumbai Train Attacks |date=2006-09-30 |work=BBC News |accessdate=2008-08-13}}</ref> ২০০৮ চনত সশস্ত্ৰ উগ্ৰপন্থীসকলৰ [[২৬ নৱেম্বৰ ২০০৮ মুম্বাই জঙ্গিহানা|দহটা পৰস্পৰ সংযুক্ত আক্ৰমণত]] ১৭৩ জনৰ মৃত্যু হয়, ৩০৮ জন আহত হয়, একাধিক ঐতিহাসিক স্থান আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ হোটেল ভীষণভাবে ক্ষতিগ্ৰস্থ হয়।<ref name="Casualties">{{cite press release|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=45446|publisher= Press Information Bureau (Government of India)|date=2008-12-11|title=HM announces measures to enhance security |accessdate=2008-12-14}}</ref> বৰ্তমানে মুম্বাই ভাৰতৰ বাণিজ্যিক ৰাজধানী আৰু বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref name="Mumbai global"/> কেইবা দশক ধৰি দেশৰ প্ৰধান প্ৰধান অৰ্থনৈতিক সংস্থাসমূহৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় এই চহৰত অবস্থিত। এই কাৰণে ইয়াৰ পৰিকাঠামোৰ উন্নয়ন আৰু ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ ক্ষেত্ৰতো বিশেষ উন্নতি সাধিত হৈছে।<ref>{{cite journal|last=Shaw|first=Annapurna|title=Emerging Patterns of Urban Growth in India|journal=Economic and Political Weekly|volume=34|issue=16/17|pages=969–978|url=http://www.jstor.org/stable/4407880 |accessdate=2009-07-08|doi=10.2307/4407880|year=1999|doi_brokendate=2009-09-20}}</ref> এইভাবে প্ৰাচীন মৎস্যজীবী সম্প্ৰদায়ৰ বসতি আৰু ঔপনিবেশিক যুগৰ বাণিজ্য নগৰীৰ পৰা মুম্বাই আজি পৰিণত হৈছে [[দক্ষিণ এছিয়া|দক্ষিণ এছিয়াৰ]] বৃহত্তম চহৰ আৰু বিশ্বৰ সৰ্বাপেক্ষা বৰ্ণময় চলচ্চিত্ৰ কেন্দ্ৰৰ পাদপীঠত।<ref>{{harvnb|Brunn|Williams|Zeigler|2003|pages=353–354|Ref=bru}}</ref> == ভূগোল == {{Main|মুম্বাইৰ ভূগোল}} [[চিত্ৰ:Bombay 72.86065E 19.07915N.jpg|thumb|উপগ্ৰহচিত্ৰত মুম্বাই]] [[ভাৰত|ভাৰতৰ]] [[পশ্চিম ভাৰত|পশ্চিমাঞ্চলীয়]] [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চল|ৰাজ্য]] [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰত]] {{Coord|19.0|N|73.0|E|}} অক্ষ-দ্ৰাঘিমাংশত মুম্বাই চহৰ অৱস্থিত।<ref>{{cite web|publisher=Falling Rain Genomics, Inc|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/16/Mumbai.html|title=Mumbai, India Page|accessdate=2008-03-19}}</ref> এই চহৰ [[মুম্বাই জিলা]] আৰু [[মুম্বাই উপনগৰ জিলা]] নামেৰে মহাৰাষ্ট্ৰৰ দুটি পৃথক ৰাজস্ব জিলাক লৈ গঠিত।<ref>{{cite web|title=Mumbai Suburban|publisher=[[National Informatics Centre]] (Mahrashtra State Centre)|url=http://www.maharashtra.nic.in/htmldocs/Activity/mumbai_sub.pdf|accessdate=2009-15-31|format=[[PDF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813081012/http://www.maharashtra.nic.in/htmldocs/Activity/mumbai_sub.pdf|archivedate=2011-08-13|deadurl=yes}}</ref> মূল চহৰাঞ্চলক ''দ্বীপচহৰ'' বা ''আইল্যাণ্ড চিটি'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |title=MMRDA Projects |accessdate=2007-12-06 |publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]] (MMRDA) |archivedate=2009-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226031015/http://www.mmrdamumbai.org/projects_muip.htm |deadurl=yes }}</ref> মুম্বাইৰ মুঠ আয়তন ৬০৩.৪ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web|title=Area and Density – Metropolitan Cities|url=http://urbanindia.nic.in/moud/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF|format=PDF, 111 [[Kilobyte|KB]]|publisher=Ministry of Urban Development ([[Government of India]])|page=33|accessdate=2008-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410000104/http://urbanindia.nic.in/moud/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF|archivedate=2009-04-10|deadurl=yes}}</ref> এৰ ৪৩৭.৭১ বৰ্গকিলোমিটাৰ অঞ্চলটৰ মাজত দ্বীপচহৰৰ আয়তন ৬৭.৭৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ আৰু উপনগৰ জিলাৰ আয়তন ৩৭০ বৰ্গকিলোমিটাৰ। এই দুই অঞ্চল [[বৃহন্মুম্বাইপৌৰসংস্থা|বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থাৰ]] (বিএমচ)ৰ এক্তিয়াৰভুক্ত। অৱশিষ্ট অঞ্চল প্ৰতিৰক্ষা মন্ত্ৰক, মুম্বাই বন্দৰ কৰ্তৃপক্ষ, পৰমাণু শক্তি কমিছন আৰু বোৰবলি জাতীয় উদ্যানৰ এক্তিয়াৰভুক্ত, যিটো বিএমচি-ৰ এক্তিয়াৰৰ বাহিৰত অৱস্থিত।<ref name="trf">{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.2 Area and Divisions|Ref=plan}}</ref> ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ [[কোঙ্কণ]] অঞ্চলত [[উলহাচ নদী|উলহাচ নদীৰ]] মোহনাত [[সাষ্টী দ্বীপ|সাষ্টী দ্বীপত]] মুম্বাই অৱস্থিত। সাষ্টী দ্বীপৰ কিয়দংশ আকৌ [[থানে জিলা|থানে জিলাৰ]] অন্তৰ্গত।<ref name="geo">{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|p=2|Ref=bom}}</ref> মুম্বাইৰ পশ্চিমাংশ [[আৰব সাগৰৰ]] দ্বাৰা বেষ্টিত।<ref name="mloc">{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.1 Location|Ref=plan}}</ref> চহৰৰ অনেক অঞ্চলেই সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা সামান্য উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰৰ উচ্চতা মোটামুটি ১০ পৰা ১৫ মিটাৰৰ মাজত;<ref>{{Harvnb|Krishnamoorthy|p=218}}</ref> গড় উচ্চতা ১৪ মিটাৰ।<ref name="Wbase">{{cite web|publisher=Weatherbase|url=http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&refer=|title=Mumbai, India|accessdate=2008-03-19|archivedate=2006-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060316121943/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=030034&refer=|deadurl=yes}}</ref> উত্তৰ মুম্বাই (সাষ্টী) অঞ্চলটো<ref>{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.3.2.2 Salsette Island|Ref=plan}}</ref> পৰ্বতময়। সাষ্টীত [[পোবাই]]-[[কানহেৰি]] পৰ্বতশ্ৰেণীৰ ৪৫০ মিটাৰ উচ্চতাত চহৰৰ উচ্চতম স্থানটো অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://iscmumbai.maharashtra.gov.in/floristic%20survey.html|title=Floristic Survey of Institute of Science, Mumbai, Maharashta State|publisher=[[Government of Maharashtra]]|last1=Srinivasu|first1=T.|last2=Pardeshi|first2=Satish|accessdate=2009-08-26|archivedate=2009-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090717023146/http://iscmumbai.maharashtra.gov.in/floristic%20survey.html|deadurl=yes}}</ref> [[সঞ্জয় গান্ধী জাতীয় উদ্যান]] (বোৰিবলি জাতীয় উদ্যানৰ) কিছুঅংশ মুম্বাই উপনগৰ জিলাত, কিছুঅংশ থানে জিলাত অৱস্থিত। এই উদ্যানৰ আয়তন ১০৩.০৯ বৰ্গকিলোমিটাৰ।<ref>{{Harvnb|Bapat|2005|pp=111–112}}</ref> [[ভাস্তা জলাধাৰৰ]] বাহিৰে আৰু যি ছটা প্ৰধান হ্ৰদৰ পৰা চহৰৰ পানী সৰবৰাহ কৰা হয় সেইবোৰ হ’ল [[বিহাৰ হ্ৰদ|বিহাৰ]], [[মধ্য বৈতৰ্ণ হ্ৰদ|নিম্ন বৈতৰ্ণ]], উচ্চ বৈতৰ্ণ, [[তুলসী হ্ৰদ|তুলসী]], তানসা আৰু [[পগ্ৰন্থ হ্ৰদ]]।<ref>{{cite web|title=Municipal Corporation of Greater Mumbai Water Sector Initiatives|url=http://darpg.nic.in/arpg-website/Conference/Pune/water%20supply%20initiatives.ppt|format=PPT|publisher=Department of Administrative Reforms and Public Grievances ([[Government of India]])|page=6|accessdate=2008-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410234437/http://darpg.nic.in/arpg-website/Conference/Pune/water%20supply%20initiatives.ppt|archivedate=2009-04-10|deadurl=yes}}</ref> তুলসী আৰু বিহাৰ হ্ৰদ চহৰৰ সীমাৰ মাজতই বোৰিবলি জাতীয় উদ্যান অৱস্থিত।<ref name="wt">{{cite journal|title=Encroaching on a lifeline|journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|3=volume 20|4=issue 04|date=February 15–28, 2003|first=Lyla|last=Bavadam|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl2004/stories/20030228002609200.htm|publisher=''[[The Hindu]]''|accessdate=2008-04-28|archivedate=2008-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080218114307/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2004/stories/20030228002609200.htm|deadurl=yes}}</ref> পোবাই হ্ৰদটোও চহৰৰ সীমাৰ মাজত অৱস্থিত; তথাপি এই হ্ৰদৰ পানী কেবলমাত্ৰ কৃষি আৰু শিল্পকাৰখানাৰ প্ৰয়োজনহে ব্যবহৃত হয়।<ref>{{cite web|url=http://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/pps/pawai2.ppt|format=PPT, 1.6 [[Megabyte|MB]]|title=Salient Features of Powai Lake|publisher=Department of Environment ([[Government of Maharashtra]])|accessdate=2009-04-29|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715195652/https://envis.maharashtra.gov.in/envis_data/pps/pawai2.ppt|deadurl=yes}}</ref> উদ্যানৰ মাজত তিনিখন সৰু নদীৰ উৎসস্থল অবস্থিত। এইবোৰ হ’ল [[দহিচৰ নদী|দহিচৰ]], [[পইচৰ নদী|পইচৰ বা পইচৰ]] আৰু [[ওছিয়াৰা নদী|ওহিয়াৰা বা ওছিয়াৰা]]। বৰ্তমানে দুষিত [[মিঠি নদী|মিঠি নদীৰ]] উৎস তুলসী হ্ৰদ; এই নদীয়ে বিহাৰ আৰু পোবাই হ্ৰদৰ অতিৰিক্ত পানী ধাৰণ কৰে।<ref>{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.7 Water Supply and Sanitation|Ref=plan}}</ref> চহৰৰ উপকূলভাগত অসংখ্য [[খাল (জোৱাৰ)|খাল]] অৱস্থিত। এইবোৰ পশ্চিমলৈ [[থানে খালৰ] পৰা পূৰ্বলৈ মধ মাৰ্ভে পৰ্যন্ত প্ৰসাৰিত।<ref>{{cite news|title=Security web for city coastline |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Security_web_for_city_coastline/articleshow/3830390.cms|date=2008-12-13|last=Sen|first=Somit|publisher=''[[The Times of India]]''|accessdate=2009-04-30}}</ref> সাষ্টী দ্বীপৰ পূৰ্ব উপকূলভাগত এটা জৈববৈচিত্ৰ্যৰে সমৃদ্ধ বৃহৎ [[ম্যানগ্ৰোভ]] [[জলাভূমি]] অৱস্থিত। অন্যদিশে পশ্চিমৰ উপকূলভাগ বালিময় আৰু শিলাময়।<ref>{{Harvnb|Patil|1957|pp=45–49}}</ref> সমুদ্ৰৰ নিচেই কাষত হোৱাৰ কাৰণে মুম্বাই চহৰ অঞ্চলৰ মাটি প্ৰধানত বেলে প্ৰকৃতিৰ। উপনগৰ অঞ্চলৰ মাটি অৱশ্যে পলসুৱা আৰু সাৰুৱা প্ৰকৃতিৰ।<ref>{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.3.1 Soil|Ref=plan}}</ref> এই অঞ্চলৰ ভূগৰ্ভস্থ শিলাস্তৰ কলা দাক্ষিণাত্য বেচল্ট প্ৰকৃতিৰ। ইয়াৰ এচিডিক আৰু [[মৌলিক (ৰসায়ন)|মৌলিক]] উপাদানসমূহ পৰৱৰ্তী [[ক্ৰিটোচিয়াচৰ]] পৰা আদি [[ইয়োচিন]] যুগীয়।<ref>{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.3.2 Geology and Geomorphology|Ref=plan}}</ref> মুম্বাই এক [[ভূমিকম্পবিদ্যা|ভূমিকম্পপ্ৰবণ অঞ্চলত]] অৱস্থিত; চহৰৰ নিকটবৰ্তী এলেকাত ২৩টা চ্যুতিৰেখাৰ উপস্থিতি পৰিলক্ষিত হয়।<ref>{{cite journal|last1=Kanth|first1=S. T. G. Raghu|last2=Iyenagar|first2=R. N.|url=http://www.scribd.com/doc/10026629/Earthquake-Hazard-Computation-for-Mumbai-Bombay-City |journal=[[Current Science]]|volume = 91|title=Seismic Hazard estimation for Mumbai City|date=2006-12-10|issue = 11|page=1486|publisher=Current Science Association|accessdate=2009-09-03|quote=This is used to compute the probability of ground motion that can be induced by each of the '''twenty-three''' known faults that exist around the city.}}</ref> অঞ্চলটোক [[ভাৰতৰ ভূমিকম্পপ্ৰবণ অঞ্চল|ভূমিকম্পপ্ৰবণ ক্ষেত্ৰ ৩ অঞ্চলত]] বৰ্গভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite map|publisher=[[India Meteorological Department]]|url=http://www.imd.ernet.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|title=Seismic Zoning Map|accessdate=2008-07-20}}</ref> ৰ অৰ্থ ৰিখটাৰ স্কেলত ৬.৫ মাত্ৰাৰ ভূমিকম্প ইয়াত স্বাভাবিক।<ref>{{cite web |url=http://theory.tifr.res.in/bombay/physical/fault.html |title=The Seismic Environment of Mumbai |publisher=Department of Theoretical Physics ([[Tata Institute of Fundamental Research]]) |accessdate=2007-12-06}}</ref> == জলবায়ু == {{Main|মুম্বাইৰ জলবায়ু}} [[চিত্ৰ:India mumbai temperature precipitation averages chart.svg|thumb|left|মুম্বাইৰ গড় তাপমাত্ৰা আৰু বৃষ্টিপাত|alt=The average temperature ranges between 23°C in January to 30°C in May. Rainfall is at or near zero from November through May, then quickly rises to a peak of about 600 mm in July, falling back more gradually.]] মুম্বাইৰ জলবায়ু [[ক্ৰান্তীয় জলবায়ু|ক্ৰান্তীয় প্ৰকৃতিৰ]]। [[কোপেন জলবায়ু বৰ্গীকৰণ]] অনুযায়ী এই জলবায়ু [[ক্ৰান্তীয় সাভানা জলবায়ু|ক্ৰান্তীয় আৰ্দ্ৰ আৰু শুষ্ক প্ৰকৃতিৰ]]। ইয়াত সাত মাহ শুষ্ক আৱাহাৱা বিৰাজ কৰে আৰু জুলাই মাহত প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাত হয়।<ref>{{harvnb|Proceedings of the Indian National Science Academy|1999|p=210|Ref=proc}}</ref> ডিচেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহ পৰ্যন্ত শীতকালত আৰু মাৰ্চৰ পৰা জুন মাহ পৰ্যন্ত গ্ৰীষ্মকাল বিৰাজ কৰে। জুনৰ পৰা চেপ্টেম্বৰৰ শেষ ভাগ পৰ্যন্ত দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱত ইয়াত প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাত হয়। অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত ইয়াত বিৰাজ কৰে শৰৎকাল।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|p=84|Ref=bom}}</ref> মে মাহত এই অঞ্চলত প্ৰাকবৰ্ষা বৃষ্টিপাত দেখা যায়। আকৌ অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত উত্তৰ-পূৰ্ব মৌচুমী বায়ুৰ প্ৰভাৱতো কিছু বৃষ্টিপাত সংঘটিত হয়। ১৯৫৪ চনত মুম্বাইত সৰ্বোচ্চ বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত নথিভুক্ত হৈছিল ৩৪৫২ মিলিমিটাৰ।<ref name="clra">{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.4 Climate and Rainfall|Ref=plan}}</ref> ২০০৫ চনৰ ২৬ জুলাইত চহৰত একেদিনাই বৃষ্টিপাত হয় ৯৪৪ মিলিমিটাৰ। এইয়াই মুম্বাইৰ এদিনৰ [[২০০৫ মুম্বাই বৰষুণ|সৰ্বোচ্চ বৃষ্টিপাতৰ]] ৰেকৰ্ড।<ref>{{cite news | last= Kishwar| first=Madhu Purnima |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1039257 |title=Three drown as heavy rain lashes Mumbai for the 3rd day |publisher=''[[Daily News and Analysis]]'' (DNA) |location=Mumbai |date=2006-07-03 |accessdate=2009-06-15}}</ref> চহৰৰ গড় মুঠ বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাতৰ পৰিমাণ দ্বীপচহৰত ২১৪৬.৬ মিলিমিটাৰ আৰু উপনগৰ অঞ্চলত ২৪৫৭ মিলিমিটাৰ।<ref name="clra"/> মুম্বাইৰ গড় বাৰ্ষিক তাপমাত্ৰা ২৭.২° চেণ্টিগ্ৰেড আৰু গড় বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাতৰ পৰিমাণ ২১৬.৭ চেণ্টিমিটাৰ।<ref>{{harvnb|Rohli|Vega|2007|p=267}}</ref> দ্বীপচহৰৰ বাৰ্ষিক সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বনিম্ন তাপমাত্ৰা যথাক্ৰমে ৩১.২° চেণ্টিগ্ৰেড আৰু ২৩.৭°চেণ্টিগ্ৰেড। উপনগৰ অঞ্চলত দৈনিক সাধাৰণ সৰ্বোচ্চ তাপমাত্ৰা ২৯.১° চেণ্টিগ্ৰেডৰ পৰা ৩৩.৩° চেণ্টিগ্ৰেডৰ মাজত থাকে; অন্যহাতে দৈনিক সাধাৰণ সৰ্বনিম্ন তাপমাত্ৰা থাকে ১৬.৩° চেণ্টিগ্ৰেডৰ পৰা ২৬.২° চেণ্টিগ্ৰেডৰ ভিতৰত।<ref name="clra"/> ১৯৮২ চনৰ ২৮ মাৰ্চত চহৰৰ তাপমাত্ৰা আছিল ৪০.২° চেণ্টিগ্ৰেড; এইটো চহৰৰ সৰ্বোচ্চ তাপমাত্ৰাৰ ৰেকৰ্ড।<ref>{{harvnb|WMO bulletin|2000|loc=p. 346, "Bombay recorded a maximum temperature of 40.2&nbsp;°C on 28 March 1982, the highest since 1955."|Ref=wmo}}</ref> অন্যহাতে ১৯৬২ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত চহৰৰ তাপমাত্ৰা আছিল ৭.৪° চেণ্টিগ্ৰেড; এইটো চহৰৰ সৰ্বনিম্ন তাপমাত্ৰাৰ ৰেকৰ্ড।<ref>{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2770007.cms | title = Mumbai still cold at 8.6 degree C | publisher = ''[[The Times of India]]'' | date = 2008-02-09 | accessdate = 2009-04-26}}</ref> {{-}} {{Mumbai weatherbox}} == অৰ্থনীতি == {{Main|মুম্বাইৰ অৰ্থনীতি}} [[চিত্ৰ:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|upright|[[মুম্বাই ষ্টক এক্সচেঞ্জ]] এছিয়াৰ প্ৰাচীনতম ষ্টক এক্সচেঞ্জ|alt=A skyscraper with curved walls and glass panes. A round building and a tree seen on its right side]] মুম্বাই ভাৰতৰ বৃহত্তম চহৰ আৰু অৰ্থনৈতিক ৰাজধানী। দেশৰ সামগ্ৰিক [[জিডিপি|জিডিপিৰ]] ৫ শতাংশ উৎপাদিত হয় এই চহৰতে।<ref name="mmrda muip gdp"/><ref name="Mumbai global">{{cite web | url = http://www.rediff.com/money/2007/apr/27mumbai.htm | title = Mumbai a global financial centre? Of course! | last=Thomas |first=T. | publisher = [[Rediff]] | date = 2007-04-27 | accessdate = 2009-05-31 |location=[[New Delhi]]}}</ref> ইয়াৰ বাহিৰেও মুম্বাই ভাৰতৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰও। দেশৰ সামগ্ৰিক কাৰখানা শ্ৰমিক নিয়োগৰ ১০ শতাংশ, শিল্পোৎপাদনৰ ২৫ শতাংশ, [[আয়কৰ]] সংগ্ৰহৰ ৩৩ শতাংশ, [[বহিঃশুল্ক|বহিঃশুল্কৰ]] ৬০ শতাংশ, কেন্দ্ৰীয় [[অন্তঃশুল্ক|অন্তঃশুল্কৰ]] ২০ শতাংশ [[বৈদেশিক বাণিজ্য|বৈদেশিক বাণিজ্যৰ]] ৪০ শতাংশ আৰু ৪ হাজাৰ কোটি টাকা [[কৰ্পোৰেট কৰ|কৰ্পোৰেট কৰৰ]] উৎস হল মুম্বাই।<ref>{{harvnb|Swaminathan|Goyal|2006|p=51}}</ref> মুম্বাইৰ জিডিপি ২০০,৪৮৩ কোটি টকা<ref>{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/gdp-growth-surat-fastest-mumbai-largest/266636/|title=GDP growth: Surat fastest, Mumbai largest|accessdate=2009-09-05|date=2008-01-29|publisher=''[[The Financial Express]]''}}</ref> আৰু জনেপ্ৰতি আয় ১২৮,০০০ টকা।<ref>{{Cite web |last=Research |first=Demand Curve {{!}} Indicus Analytics |date=2009-08-03 |title=India needs cities network for easy rural-urban shift |url=https://www.livemint.com/Politics/MZVXMC045fNfaw6XM9zHQP/India-needs-cities-network-for-easy-ruralurban-shift.html |access-date=2025-12-31 |website=mint |language=en}}</ref> মুম্বাইৰ জনেপ্ৰতি আয় ভাৰতৰ জাতীয় গড়ৰ জনেপ্ৰতি আয়ৰ তিন গুণ।<ref name="mumfact">{{cite web |url=http://www.maharashtratourism.gov.in/MTDC/HTML/MaharashtraTourism/Default.aspx?strpage=../MaharashtraTourism/Trivia.html |title=Maharashtra&nbsp;— trivia |publisher=Maharashtra Tourism Development Corporation |accessdate=2007-12-07}}</ref> ভাৰতৰ অসংখ্য শিল্পগোষ্ঠী ([[লাৰচেন অ্যাণ্ড টব্ৰো]], [[ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক]], [[ভাৰতীয় ষ্টেট বেংক]], [[ভাৰতীয় জীৱন বিমা নিগম]], [[টাটা গোষ্ঠী]], [[গোদৰেজ গোষ্ঠী]], [[ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰিজ]] সহ)<ref name="Mumbai global"/> আৰু পাঁচটা [[ফৰচুন গ্লোবাল ৫০০]] কোম্পানিৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় মুম্বাইত অবস্থিত।<ref>{{cite web | title=Fortune Global 500 | url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/countries/India.html | work=Fortune | publisher=CNN | date=2008-07-21 | accessdate=2009-04-28 | archivedate=2009-02-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228161903/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2008/countries/India.html | deadurl=yes }}</ref> এই অঞ্চলত অনেক বিদেশী বেংক আৰু বাণিজ্যিক সংস্থাৰ শাখাও আছে।<ref name="Mumbai global"/> এইবোৰৰ মাজত বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ বিশেষভাবে উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite web |url=http://www.wtcmumbai.org/ |title= Welcome To World Trade Centre, Mumbai |accessdate= 2008-02-14 |publisher=WTC Mumbai}}</ref> ১৯৭০-ৰ দশক পৰ্যন্ত মুম্বাইৰ অৰ্থনৈতিক সমৃদ্ধিৰ পশ্চাতত আছিল বস্ত্ৰবয়ন শিল্প আৰু বৈদেশিক বাণিজ্য। কিন্তু তাৰ পাছৰ পৰা ইঞ্জিনিয়াৰিং, হিৰা-পলিছ, স্বাস্থ্য পৰিসেৱা আৰু তথ্যপ্ৰযুক্তি শিল্পৰ অভাবনীয় বিকাশৰ ফলত ইয়াৰ স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰভুত উন্নতি ঘটে।<ref>{{harvnb|Swaminathan|Goyal|2006|p=52}}</ref> ২০০৮ চনত, গ্লোবালাইজেছন এণ্ড ওৱৰ্ল্ড চিটিজ ষ্টাডি গ্ৰুপ (জিএডব্লিউচি)য়ে তেওঁলোকৰ [[বিশ্ব নগৰী]] বৰ্গীকৰণৰ তৃতীয় বৰ্গৰ "আলফা বিশ্ব নগৰী"ৰ ৰূপত মুম্বাইক ঘোষণা কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|work=Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)|publisher=[[Loughborough University]]|accessdate=2009-05-07|archivedate=2016-08-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|deadurl=yes}}</ref> [[চিত্ৰ:Mumbai Skyline1.jpg|thumb|left|200px| ভাৰতৰ ৩০ কোটি মধ্যবিত্ত জনসংখ্যাৰ বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ ৫ শতাংশ।<ref>{{harvnb|Keillor|2007|p=83}}</ref> এই ছবিত প্ৰদৰ্শিত হৈছে মুম্বাইৰ এটা বসতি অঞ্চল। ]] কেন্দ্ৰীয় আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্যৰ চৰকাৰী কৰ্মচাৰীসকল চহৰৰ মূল কৰ্মীশক্তি। অনিপূণ আৰু অৰ্ধনিপূণ স্বনিযুক্তৰ সংখ্যাও মুম্বাইত প্ৰচুৰ। এওঁলোক মূলত হকাৰ, টেক্সি ড্ৰাইভাৰ, মেকানিক আৰু অন্যান্য [[ব্লু কলাৰ]] কামত নিযুক্ত। চহৰৰ বন্দৰ আৰু জাহাজনিৰ্মাণ শিল্প সুবিখ্যাত। [[মুম্বাই বন্দৰ]] ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰাচীন আৰু সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.ipa.nic.in/oper.htm |title= Indian Ports Association, Operational Details |accessdate= 2009-04-16 |publisher=Indian Ports Association}}</ref> মাজত মুম্বাইৰ [[ধাৰাবি|ধাৰাবিত]] এটা ক্ৰমবৰ্ধমান পুনৰ্নবীকৰণ শিল্প বিদ্যমান। ইয়াত চহৰৰ অন্যান্য অংশৰ পৰা সংগৃহীত বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ পুনৰ্নবীকৰণ কৰা হয়। জিলাত প্ৰায় ১৫,০০০ চিঙ্গল-ৰুমৰ কাৰখানা আছে।<ref name="gua">{{cite news |first=Dan |last= McDougall|title=Waste not, want not in the £700m slum |work=[[The Observer]] |publisher=Guardian News and Media Limited |date=2007-03-04 |accessdate=2009-04-29|url= http://www.guardian.co.uk/environment/2007/mar/04/india.recycling}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰধান টেলিভিশ্বন আৰু চেটেলাইট নেটৱৰ্ক আৰু দেশৰ প্ৰধান কেইবাটাও প্ৰকাশন সংস্থাৰ প্ৰধান কাৰ্যালয়ো মুম্বাইত অৱস্থিত। মুম্বাইতে অৱস্থিত [[বলিউড]] নামৰ হিন্দী চলচ্চিত্ৰ শিল্পকেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ বৃহত্তম আৰু বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ চলচ্চিত্ৰ প্ৰস্তুতকাৰক।<ref>{{Harvnb|Wasko|2003|p=185}}</ref><ref>{{Harvnb|Jha|2005|p=1970}}</ref> ভাৰতৰ অন্যান্য অংশৰ দৰে মুম্বাইয়ো ১৯৯১ চনৰ [[ভাৰতত অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণ|অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণৰ]] সুফল ভোগ কৰিছে। ১৯৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগৰ পৰা চহৰৰ অৰ্থনৈতিক ব্যবস্থাত ব্যাপক উন্নতি সাধন হয়। ২০০০-ৰ দশকত মুম্বাইই তথ্যপ্ৰযুক্তি, বৈদেশিক বাণিজ্য, পৰিসেৱা আৰু আউটচৰ্চিং-ৰ ক্ষেত্ৰত ব্যাপক উন্নতি লাভ কৰে।<ref>{{harvnb|Kelsey|2008|p=208}}</ref> [[বিশ্বব্যাপী বাণিজ্যকেন্দ্ৰ সূচী]] ২০০৮-ত মুম্বাইই ৪৮তম স্থান অধিকাৰ কৰে।<ref name="autogenerated1">{{cite web | url = http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf | title = Worldwide Centres of Commerce Index 2008 | publisher = [[MasterCard]] | format = PDF | page = 21 | accessdate = 2009-04-28}}</ref> ২০০৮ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ''[[ফ’ৰ্বচ]]'' আলোচনীৰ "টপ টেন চিটিজ ফৰ বিলিয়নাৰচ"ৰ তালিকাত সপ্তম<ref>{{cite web | url = http://www.forbes.com/2008/04/30/billionaires-london-moscow-biz-billies-cz_cv_0430billiecities_slide_5.html?thisSpeed=15000 | publisher = ''[[Forbes]]'' | title = In Pictures: The Top 10 Cities For Billionaires | accessdate = 2009-04-28}}</ref> আৰু এই সকলো বিলিয়নাৰসকলৰ গড় সম্পত্তিৰ হিচাব অনুযায়ী প্ৰথম স্থান দখল কৰে।<ref>{{cite web | url = http://www.forbes.com/2008/04/30/billionaires-london-moscow-biz-billies-cz_cv_0430billiecities.html | title = Cities Of The Billionaires | last=Vorasarun|first= Chaniga | publisher = ''[[Forbes]]'' | date = 2008-04-30 | accessdate = 2009-04-28}}</ref> == নগৰ প্ৰশাসন == [[চিত্ৰ:Bombay - The High Court from afar (2006).jpg|thumb|right|[[বোম্বাই হাইকোৰ্ট]]; [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[গোৱা]], [[দমন আৰু দিউ]], আৰু [[দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি]] এই হাইকোৰ্টৰ এক্তিয়াৰভুক্ত|alt=A brown building with a central tower and sloping roofs surrounded by trees. A grassy ground and a coconut tree are in front of it.]] {{Main|বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থা}} দক্ষিণে [[কোলাবা]]ৰ পৰা উত্তৰে [[মুলুন্দ]], [[মানখুৰ্দ]] আৰু [[দহিচৰ]] পৰ্যন্ত বিস্তৃত মুম্বাইৰ প্ৰশাসনিক দায়িত্ব [[বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থা|বৃহন্মুম্বাইপৌৰসংস্থাৰ]] (বিএমচি; পূৰ্বনাম বোম্বাই পৌৰসংস্থা) হাতত ন্যস্ত।<ref name="mloc"/> চহৰৰ নাগৰিক পৰিসেৱা আৰু পৰিকাঠামোগত পৰিসেৱাৰ দায়িত্বও বিএমচি-ৰ হাতত ন্যস্ত। পৌৰসংস্থাৰ কাউন্সিলাৰসকলে আঢ়ৈ বছৰৰ ব্যৱধানত এজন মেয়ৰক নিৰ্বাচিত কৰে। [[মুম্বাইৰ মিউনিচিপ্যাল কমিছনাৰ|মিউনিচিপ্যাল কমিছনাৰ]] পৌৰসংস্থাৰ মুখ্য কাৰ্যনিৰ্বাহী আধিকাৰী আৰু প্ৰশাসনিক শাখাৰ প্ৰধান। যাৱতীয় প্ৰশাসনিক ক্ষমতা তেখেতৰ হাততেই ন্যস্ত। এওঁ [[মহাৰাষ্ট্ৰ চৰকাৰ]]ৰ দ্বাৰা নিয়োজিত এজন [[ইণ্ডিয়ান এডমিনিষ্ট্ৰেটিভ চাৰ্ভিচ|আইএএচ]] স্তৰীয় আধিকাৰী। পৌৰসংস্থা চহৰৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত্বশাসন সংস্থা। এই সংস্থা চহৰৰ প্ৰশাসনিক নীতি নিৰ্ধাৰণৰ দায়িত্বপ্ৰাপ্ত হলেও, এই নীতিসমূহ কাৰ্যকৰি কৰাৰ যাৱতীয় ক্ষমতা মিউনিচিপ্যাল কমিশছনাৰৰ হাততহে ন্যস্ত। ৰাজ্যৰ আইন অনুযায়ী নিৰ্দিষ্ট বাবে এই কমিছনাৰ নিযুক্তি সময়ে সময়ে কৰা হয়। উক্ত আইন আৰু পৌৰসংস্থা অথবা ষ্টেণ্ডিং কমিটিৰ প্ৰতিনিধিৰ দ্বাৰা কমিছনাৰৰ ক্ষমতাও বিধিবদ্ধ কৰা আছে।<ref>{{cite web| url=http://www.citymayors.com/government/india_government.html|title=Commissioner System|}}</ref> মুম্বাইৰ দুই ৰাজস্ব জিলাই এজন কৈ [[জিলা কালেকটৰ|জিলা কালেকটৰৰ]] অধীনস্থ।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/generaladmin.html#1 General Administration (Introduction)]|Ref=bom}}</ref> এই কালেকটৰসকল সম্পত্তি প্ৰবন্ধন, [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰৰ]] হৈ ৰাজস্ব আদায় আৰু চহৰত অনুষ্ঠিত জাতীয় নিৰ্বাচনৰ তত্ত্বাবধানৰ দায়িত্বপ্ৰাপ্ত।<ref>http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/generaladmin.html#6 Collector</ref> [[মুম্বাই পুলিচ|মুম্বাই পুলিচৰ]] প্ৰধান [[মুম্বাইৰ পুলিচ কমিছনাৰ|পুলিচ কমিছনাৰ]] এজন [[ইণ্ডিয়ান পুলিচ চাৰ্ভিচ|আইপিএচ]] স্তৰীয় আধিকাৰী। মুম্বাইৰ পুলিচ ৰাজ্য স্বৰাষ্ট্ৰ মন্ত্ৰকৰ অধীনস্থ।<ref>{{harvnb|Office of the Commissioner of Police, Mumbai|p=2|Ref=mp}}</ref> মুম্বাই সাতটা পুলিচ ক্ষেত্ৰ আৰু সোতৰটা ট্ৰেফিক পুলিচ ক্ষেত্ৰত বিভক্ত।<ref name="trf"/> প্ৰত্যেক ক্ষেত্ৰৰ দায়িত্বত থাকে এজন কৈ ডেপুটি পুলিচ কমিছনাৰ।<ref>{{harvnb|Office of the Commissioner of Police, Mumbai|pp=7–8|Ref=mp}}</ref> মুম্বাই ট্ৰেফিক পুলিচ মুম্বাই পুলিচৰ অধীনস্থ এটা অৰ্ধ-স্বশাসিত সংস্থা। [[মুম্বাই দমকল পৰিসেৱা]] এজন মুখ্য দমকল আধিকাৰী, চাৰিজন উপমুখ্য দমকল আধিকাৰী আৰু ছজন বিভাগীয় আধিকাৰীৰ নেতৃত্বাধীন।<ref name="trf"/> [[বোম্বাই হাইকোৰ্ট]] মুম্বাইত অৱস্থিত। মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু [[গোৱা]] ৰাজ্য আৰু [[কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চল]] [[দমন আৰু দিউ]] আৰু [[দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলি]] এই হাইকোৰ্টৰ এক্তিয়াৰভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://bombayhighcourt.nic.in/ |title=About Bombay High Court |accessdate=2008-01-27 |publisher=[[Bombay High Court]]}}</ref> ইয়াৰ বাদেও দেৱানী বিচাৰৰ বাবে একাধিক সৰু আদালত আৰু ফৌজদাৰী অপৰাধৰ বিচাৰেৰ বাবে একাধিক দায়ৰা আদালতো আছে।<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1960|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/law.html#5 Judiciary]|Ref=bom}}</ref> মুম্বাইত সন্ত্ৰাসৰ ষড়যন্ত্ৰ আৰু সংগঠনৰ বিচাৰৰ বাবে এক বিশেষ টাডা (টেৰোৰিজম এণ্ড ডিচৰাপটিভ অ্যাকটিভিটজ) আদালত আছে।<ref>{{harvnb|Fuller|Bénéï|2001|p=47}}</ref> == ৰাজনীতি == [[চিত্ৰ:1st INC1885.jpg|thumb|left|250px|বোম্বাইত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] প্ৰথম অধিবেশন (২৮–৩১ ডিচেম্বৰ, ১৮৮৫)|alt=Men in traditional Indian dresses posing for a photograph]] মুম্বাই [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] জন্মস্থান আৰু অতীতৰ এক শক্তিশালী ঘাঁটি।<ref>{{harvnb|100 glorious years: Indian National Congress, 1885–1985|loc=p. 4, "The centenary of the Indian National Congress, which is being celebrated at its birthplace Bombay, is a unique event."|Ref=cng}}</ref> ১৮৮৫ চনৰ ২৮-৩১ ডিচেম্বৰত বোম্বাই চহৰতেই জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/12/29/stories/2006122906471500.htm|title=Congress foundation day celebrated|date=2006-12-29|accessdate=2008-11-12|publisher=''[[The Hindu]]''|archivedate=2008-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308055955/http://www.hindu.com/2006/12/29/stories/2006122906471500.htm|deadurl=yes}}</ref> কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম পঞ্চাশ বছৰত মুঠ ছবাৰ ইয়াতেই কংগ্ৰেছৰ অধিবেশন আয়োজিত হৈছিল। বিংশ শতাব্দীতো বোম্বাই সেয়ে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ]] এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়।<ref>{{harvnb|David|1995|p=215}}</ref> ১৯৬০-ৰ দশকত বোম্বাইত আঞ্চলিকতাবাদী ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান ঘটে। ১৯৬৬ চনৰ ১৯ জুনত [[শিবসেনা]] দলটি প্ৰতিষ্ঠিত হয়। এই দলে মহাৰাষ্ট্ৰৰ স্থানীয় অধিবাসী [[মাৰাঠী জাতি|মাৰাঠীসকলৰ]] অধিকাৰৰ সপক্ষে মতপ্ৰকাশ কৰে<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1311115,prtpage-1.cms|title=Sena fate: From roar to meow|accessdate=2008-11-12|date=2005-11-29|publisher=''[[The Times of India]]''}}</ref> আৰু মুম্বাই পৰা [[উত্তৰ ভাৰতীয়]] আৰু [[দক্ষিণ ভাৰতীয়]] অভিবাসীৰ বলপূৰ্বক বিতাড়িত কৰাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|date=2008-02-13|url=http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021354841200.htm|accessdate=2008-04-04|publisher=''[[The Hindu]]''|title=Maharashtra government ‘soft’ on Raj Thackeray’s outfit, says BJP|archivedate=2008-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424090911/http://www.hindu.com/2008/02/13/stories/2008021354841200.htm|deadurl=yes}}</ref> স্বাধীনতাৰ পাছৰ পৰা ১৯৮০-ৰ দশকৰ মধ্যভাগ পৰ্যন্ত চহৰৰ ৰাজনীতিত কংগ্ৰেছৰ একাধিপত্য টিকি আছিল। ১৯৮৫ চনত বোম্বাই পৌৰসংস্থা নিৰ্বাচনত শিবসেনাই জয়লাভ কৰাত এই একাধিপত্য ব্যাহত হয়।<ref>{{harvnb|Phadnis|pp=86–87}}</ref> ১৯৮৯ চনত [[ভাৰতীয় জনতা দল]] আৰু শিবসেনাই একেলগে নিৰ্বাচনত অবতীৰ্ণ হৈ কংগ্ৰেছক পৰাজিত কৰি মহাৰাষ্ট্ৰ বিধানসভাত ক্ষমতা দখল কৰে। ১৯৯৯ চনত [[জাতীয়তাবাদী কংগ্ৰেছ পাৰ্টি]] (এনচিপিয়ে) কংগ্ৰেছৰ একতা ভাঙি ওলায় আহে। পাছত এই দলে কংগ্ৰেছৰ লগত জোট বান্ধি [[গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰণ্ট]] গঠন কৰে।<ref>{{harvnb|Rana|2006|pp=315–316}}</ref> বৰ্তমানে [[মহাৰাষ্ট্ৰ নবনিৰ্মাণ সেনা]] (এমএনএচ), [[সমাজবাদী পাৰ্টি]] (এচপি), [[বহুজন সমাজ পাৰ্টি]] (বিএসপি) প্ৰভৃতি দল আৰু একাধিক নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থীয়েও মুম্বাইত নিৰ্বাচনত অবতীৰ্ণ হয়।<ref>{{cite news|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?659150|date=2009-04-29|publisher=''[[Outlook (magazine)|Outlook]]''|title=Stage Set for Third Phase Polls in Maharashtra|accessdate=2009-07-06|archivedate=2010-12-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205151107/http://news.outlookindia.com/item.aspx?659150|deadurl=yes}}</ref> মুম্বাই ছটা [[লোকসভা]] (সংসদীয়) কেন্দ্ৰক লৈ গঠিত। এইবোৰ হ’ল: [[মুম্বাই উত্তৰ লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ]], [[মুম্বাই উত্তৰ পশ্চিম লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ পশ্চিম]], [[মুম্বাই উত্তৰ পূৰ্ব লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ পূৰ্ব]], [[মুম্বাই উত্তৰ মধ্য লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ মধ্য]], [[মুম্বাইদক্ষিণ মধ্য লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই দক্ষিণ মধ্য]] আৰু [[মুম্বাই দক্ষিণ লোকসভা কেন্দ্ৰ]]।<ref>{{cite web|url=http://eci.nic.in/miscellaneous_statistics/ListofPC.pdf|title=List Of Parliamentary Constituencies|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|page=7|accessdate=2009-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410011640/http://eci.nic.in/miscellaneous_statistics/ListofPC.pdf|archivedate=2009-04-10|deadurl=no}}</ref> [[ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন, ২০০৯|২০০৯ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত]] এই কেন্দ্ৰসমূহৰ মাজত পাঁচটাতে কংগ্ৰেছ আৰু এটাত এনচিপিয়ে জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=News%20-%20City&sectid=2&contentid=200905162009051615521355720c4812d|date=2009-05-16|publisher=''[[Mumbai Mirror]]''|title=Congress wins five seats in Mumbai, NCP wins the sixth seat|accessdate=2009-07-06|archivedate=2011-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816042528/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?Page=article&sectname=News%20-%20City&sectid=2&contentid=200905162009051615521355720c4812d|deadurl=yes}}</ref> অন্যহাতে মুম্বাইত মহাৰাষ্ট্ৰ বিধানসভাৰ ৩৬টা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত।<ref>{{cite web|url=http://ceo.maharashtra.gov.in/acs.php|title= List of ACs and PCs|publisher=Chief Electoral Officer ([[Government of Maharashtra]])|accessdate=2009-09-04}}</ref> ২০০৯ চনৰ ৰাজ্য বিধানসভা নিৰ্বাচনত এই কেন্দ্ৰসমূহৰ মাজত ১৭টাত কংগ্ৰেছ, ৬টাত এমএনএচ, ৫টাত বিজেপি, ৪টাত শিবসেনা আৰু এটাত এচপিয়ে জয়লাভ কৰে। [https://web.archive.org/web/20091122084331/http://220.225.73.214/pdff/results.pdf][http://news.outlookindia.com/item.aspx?668230] [http://news.outlookindia.com/item.aspx?668219] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100118075341/http://news.outlookindia.com/item.aspx?668219 |date=2010-01-18 }}<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/election/2004/oct/16kbkmaha.htm|title=Maharashtra 2004 poll outcome|publisher=[[Rediff]]|date=2004-10-16|accessdate=2009-09-04}}</ref> বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থাৰ কৰ্পোৰেটসকল প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ ব্যৱধানত নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{harvnb|The Mumbai Municipal Corporation Act, 1888|p=6|Ref=mumact}}</ref> এই পৌৰসংস্থা [[মুম্বাইৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ|২৪টা মিউনিচিপ্যাল ওৱাৰ্ডৰ]] ২২৭ জন নিৰ্বাচিত জনপ্ৰতিনিধি, পৌৰপ্ৰশাসনৰ বিশেষ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাসম্পন্ন পাঁচ জন মনোনীত কাউন্সিলৰ আৰু এজন [[মুম্বাইৰ মেয়ৰ|মেয়ৰক]] লৈ গঠিত। মুম্বাইৰ মেয়ৰ পদটো প্ৰধানত: নামসৰ্বস্ব।<ref>{{cite web|url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlcorporation|publisher=[[Brihanmumbai Municipal Corporation]] (BMC)|title=Corporation|accessdate=2009-06-15|archivedate=2009-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501232803/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlcorporation|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmayoffice|publisher=[[Brihanmumbai Municipal Corporation]] (BMC)|title=Mayor - the First Citizen of Mumbai|accessdate=2009-05-12|quote=As the presiding authority at the Corporation Meetings, his/her role is confined to the four corners of the Corporation Hall. The decorative role, however, extends far beyond the city and the country to other parts of world|archivedate=2008-03-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314202555/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmayoffice|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvnb|The Mumbai Municipal Corporation Act, 1888|p=3|Ref=mumact}}</ref> ২০০৭ চনৰ পৌৰনিৰ্বাচনত ২২৭খন আসনৰ মাজত শিবসেনা-বিজেপি জোটে ১১১খন আসন সহ ক্ষমতা দখল কৰে। অন্যহাতে কংগ্ৰেছ-এনচিপি জোটে পায় ৮৫খন আসন।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2007/feb/02poll.htm|title=Sena's hat-trick in BMC; Congress suffers setback|publisher=[[Rediff]]|date=2007-02-03|accessdate=2009-09-04}}</ref> মুম্বাইৰ মেয়ৰ, ডেপুটি মেয়ৰ আৰু মিউনিচিপ্যাল কমিছনাৰৰ কাৰ্যকালৰ মিয়াদ আঢ়ৈ বছৰ।<ref>{{harvnb|The Mumbai Municipal Corporation Act, 1888|p=27|Ref=mumact}}</ref> == পৰিবহণ ব্যৱস্থা == <!--{{Multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Bombay4.jpg |caption1=[[Mumbai Suburban Railway]] system carries more than 6.99 million commuters on a daily basis. It has the highest passenger densities of any urban railway system in the world. |image2=BEST-Mumbai-Brtsnewaug08.jpg |caption2=A [[Brihanmumbai Electric Supply and Transport|BEST]]Starbus. BEST buses carry a total of 4.5&nbsp;million passengers daily.|alt=A red bus on a road. Blue letters are seen on its side |image3=PremierPadminiTaxi DavidWilmot.jpg |caption3=The black and yellow Premier Padmini Taxis are iconic of Mumbai. |image4=Tonga Marine drive Mumbai.jpg |caption4=Tonga seen at night in the [[Marine Drive, Mumbai|Marine Drive]] road |image5=Worli skyline with BSWL.jpg |caption5=The [[Bandra-Worli Sea Link]] is a [[cable-stayed bridge]] that connects central Mumbai with its western suburbs |image6=Mumbai Train Station.jpg |caption6=The [[Chhatrapati Shivaji Terminus]], formerly known as Victoria Terminus, is the headquarters of the [[Central Railway (India)|Central Railway]] and a UNESCO [[World Heritage Site]].|alt=A brown building with clock towers, domes and pyramidal tops. Also a busiest railway station in India.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-impressive-railway-stations/20111013.htm |title=India's impressive railway stations|publisher=Rediff.com |date=13 October 2011 |accessdate=6 May 2012}}</ref> A wide street in front of it |image7=Mumbai Airport.jpg |caption7=[[Chhatrapati Shivaji International Airport]] is currently India's busiest airport in terms of passenger traffic.<ref name="thaindian.com">{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/business/mumbai-airports-traffic-control-tower-design-bags-award_100221024.html |title=Mumbai airport's traffic control tower design bags award |publisher=Thaindian.com |date=21 July 2009 |accessdate=16 August 2010}}</ref> |image8=Jawaharlal Nehru Trust Port.jpg |caption8=[[Jawaharlal Nehru Port Trust]] is the busiest port in India }}--> === জনপৰিবহণ ব্যৱস্থা === মুম্বাইৰ জন পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্গত পৰিবহণ মাধ্যমবোৰ হ’ল [[মুম্বাই পাতালবাহী ৰেল]], [[বৃহন্মুম্বাই ইলেকট্ৰিক চাপ্লাই এণ্ড ট্ৰান্সপোৰ্ট]] (বিইএচটি) বাচ, [[টেক্সি]], [[অ’ট ৰিস্কা]] আৰু [[ফেৰী]]। ২০০৮ চনৰ হিচাব অনুযায়ী, পাতালবাহী ৰেল আৰু বিইএচটি বাচ পৰিসেৱাৰ মাধ্যমেৰে চহৰৰ ৮৮ শতাংশ যাত্ৰীয়ে পৰিবহণ কৰে।<ref name="bus44">{{cite web|url=http://www.mmrdamumbai.org/docs/BRTS%20Note%20for%20web%20Page.doc|format=DOC|publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]] (MMRDA)|title=Development of Bus Rapid Transit System (BRTS) in Mumbai|accessdate=2009-08-28|archivedate=2013-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927192943/http://www.mmrdamumbai.org/docs/BRTS%20Note%20for%20web%20Page.doc|deadurl=yes}}</ref> কলা আৰু হালধীয়া মিটাৰযুক্ত টেক্সি পৰিসেৱা সমগ্ৰ চহৰতেই পোৱা যায়। উল্লেখ্য, টেক্সিৰে মুম্বাইৰ সকলোতে প্ৰবেশ কৰিব পাৰিলেও, অ’ট ৰিস্কা চলাচলৰ অনুমতি কেবলমাত্ৰ চহৰৰ উপনগৰ অঞ্চলতহে আছে।<ref name="autaxi">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/speakup/report_what-s-mumbai-without-the-black-beetles_422|title=What's Mumbai without the black beetles?|date=2005-08-24|publisher=[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]] (DNA)|last=Ghose|first=Anindita |accessdate=2009-08-29|quote=In Mumbai autos run only in the suburbs up to Mahim creek. This is probably the perfect arrangement because it is not economically viable for autos and taxis to solicit the same passengers. So autos monopolise the suburbs while taxis rule South Mumbai.}}</ref> আইনানুসৰি, মুম্বাইৰ টেক্সি আৰু অ’ট ৰিস্কাই [[ঘন প্ৰাকৃতিক গেচ্‌]]ক ইন্ধন হিচাপে ব্যবহাৰ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/631726.cms|title=Taxi, auto fares may dip due to CNG usage|date=2004-04-22|publisher=''[[The Times of India]]''|accessdate=2009-08-29}}</ref> এই দুই পৰিসেৱা চহৰৰ সুলভ আৰু কম খৰচৰ যাত্ৰী পৰিসেৱা।<ref name="autaxi"/> ২০০৮ চনৰ হিচাব অনুযায়ী, মুম্বাই চহৰত মুঠ যানবাহনৰ সংখ্যা ১৫,৩০০,০০০।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7334628.stm|publisher=[[BBC]]|work=[[BBC News]]|title=Mumbai attempts 'no honking' day|first=Karishma |last=Vaswani|date=2008-04-07|accessdate=2009-08-29}}</ref> আকৌ ২০০৫ চনৰ এক হিচাব অনুযায়ী, চহৰত কলা আৰু হালধীয়া টেক্সিৰ সংখ্যা ৫৬,৪৫৯ আৰু অ’ট ৰিস্কাৰ সংখ্যা ১,০২,২২৪।<ref>{{harvnb|Executive Summary on Comprehensive Transportation Study for MMR|p=2–9|Ref=exe}}</ref> নবি মুম্বাইৰ এনএমএমটিয়ে মুম্বাইত [[ভলভো]] বাচ চলায়। এই বাচসমূহ নবি মুম্বাইৰ পৰা বান্দ্ৰা, দিনদোশি আৰু বোৰিবলি পৰ্যন্ত চলাচল কৰে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.mumbaipluses.com/newbombayplus/index.aspx?page=article&sectid=1&contentid=2010010320100104153958574e148ffd8&sectxslt=&comments=true |access-date=2012-09-14 |archivedate=2011-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003162522/http://www.mumbaipluses.com/newbombayplus/index.aspx?page=article&sectid=1&contentid=2010010320100104153958574e148ffd8&sectxslt=&comments=true |deadurl=yes }}</ref> === স্থলপথ === [[চিত্ৰ:Best cbd wad.jpg|thumb|আধুনিক [[বৃহন্মুম্বাই বৈদ্যুতিক সৰবৰাহ আৰু পৰিবহণ|বিইএচটি]] বাচ (ষ্টাৰবাচ)। বিইএচটিৰ বাচসমূহত দৈনিক মুঠ ৪,৫০০,০০০ যাত্ৰীয়ে পৰিবহণ কৰে। |alt=A red bus on a road. Blue letters are seen on its side]] ভাৰতৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় পথ (ভাৰত)|ৰাষ্ট্ৰীয় পথ ব্যৱস্থাৰ]] [[৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ (ভাৰত)|৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ]], [[৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ (ভাৰত)|৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ]] আৰু [[৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ (ভাৰত)|৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় পথ]]এ মুম্বাইক দেশৰ অন্যান্য অংশৰ লগত যুক্ত কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|title=NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI|format=[[Portable Document Format|PDF]], 62.2 [[Kilobyte|KB]]|accessdate=2008-07-04|publisher=[[National Highways Authority of India]] (NHAI)|archivedate=2009-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|deadurl=yes}}</ref> [[মুম্বাই-পুনে এক্সপ্ৰেচ]] ভাৰতত নিৰ্মিত প্ৰথম [[ৰাষ্ট্ৰীয় এক্সপ্ৰেচ (ভাৰত)|এক্সপ্ৰেচ]]।<ref>{{cite news|last=Dalal|first=Sucheta|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/20000401/ina01059.html |title=India's first international-class expressway is just a month away|publisher=''[[The Indian Express]]''|date=2000-04-01|accessdate=2009-06-14}}</ref> ইয়াৰ বাদেও [[মুম্বাই-ভদোদৰা এক্সপ্ৰেচ]] বৰ্তমানে নিৰ্মাণাধীন।<ref>{{cite news |title=NHAI starts work on Rs 6,672 cr expressway |url=http://www.livemint.com/2008/03/06231146/NHAI-starts-work-on-Rs6672-cr.html |last1=Kumar |first1=K.P. Narayana|last2=Chandran |first2=Rahul |date=2008-03-06 |publisher=''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' |accessdate=2009-06-14}}</ref> [[মাহিম কজৱে]] আৰু সদ্যনিৰ্মিত [[ৰাজীব গান্ধী সমুদ্ৰসেতুৱে]] দ্বীপচহৰৰ লগত পশ্চিম উপনগৰৰ সংযোগ ৰক্ষা কৰিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.msrdc.org/projects/bandra_worli.aspx|title=MSRDC - Project - Bandra Worli Sea Link|publisher=[[Maharashtra State Road Development Corporation]] (MSRDC)|accessdate=2009-07-02|archivedate=2009-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415171242/http://www.msrdc.org/Projects/Bandra_worli.aspx|deadurl=yes}}</ref> চহৰৰ তিনিটা প্ৰধান ৰাস্তা হল [[চিয়ন, মুম্বাই|চিয়ন]]ৰ পৰা [[থানে]] পৰ্যন্ত প্ৰসাৰিত [[ইষ্টাৰ্ন এক্সপ্ৰেচ হাইওৱে]], চিয়নৰ পৰা [[পানভেল]] পৰ্যন্ত প্ৰসাৰিত [[চিয়ন পানভেল এক্সপ্ৰেচ]] আৰু [[বান্দ্ৰাৰ]] পৰা [[বোৰিবলি]] পৰ্যন্ত প্ৰসাৰিত [[ওয়েষ্টাৰ্ন এক্সপ্ৰেচ হাইওৱে]]।<ref>{{harvnb|Mumbai Plan|loc=1.10 Transport and Communication Network|Ref=plan}}</ref> ২০০৮ চনৰ হিচাপ অনুযায়ী, মুম্বাইৰ বাচ পৰিসেৱাই প্ৰতিদিনে পঁচপন্ন লক্ষ যাত্ৰী বহন কৰে।<ref name="bus44"/> চহৰৰ সকলো অঞ্চলত আৰু [[নবি মুম্বাই]], [[মীৰা-ভায়ান্দৰ]] আৰু [[থানে]] অঞ্চলতো বিইএচটি-ৰ পাবলিক বাচ পৰিসেৱা সুলভ।<ref>{{cite web|url=http://bestundertaking.com/trans_func.asp|title=Organisational Setup|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]] (BEST)|accessdate=2009-06-14|archivedate=2009-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090604204123/http://www.bestundertaking.com/trans_func.asp|deadurl=yes}}</ref> কম দূৰত্বৰ ভ্ৰমণৰ বাবে যাত্ৰীসকলে বাচৰ ব্যৱহাৰেই বেছিকৈ কৰে। যদিও বেছিদূৰত্বৰ ভ্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত ট্ৰেন বেছি সস্তা।<ref>{{harvnb|Metropolitan planning and management in the developing world|1993|p=[http://books.google.co.in/books?id=SD4I3CEtDz0C&pg=PA49&dq=public+transport+mumbai++Mumbai+Suburban+Railway+best+taxi&lr=#v=onepage&q=&f=false 49]|Ref=UNB}}</ref> বিইএচটিয়ে মুঠ ৪,০১৩খন বাচ চলায়।<ref name="bestfleet"/> এইবোৰৰ মাজত চিচিটিভি কেমেৰা লগোৱা থাকে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.screens.tv/article/11738/Mumbai_bus_network_tops_1000,_gets_new_look.html |access-date=2012-09-14 |archivedate=2010-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610093032/http://www.screens.tv/article/11738/Mumbai_bus_network_tops_1000%2C_gets_new_look.html |deadurl=yes }}</ref> এই বাচবোৰে ৩৯০টা ৰুটেৰে<ref>{{cite web|url=http://www.bestundertaking.com/trans_botright.asp|title=Bus Transport Profile|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]] (BEST)|accessdate=2009-08-28|archivedate=2002-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020628154146/http://www.bestundertaking.com/trans_botright.asp|deadurl=yes}}</ref> দৈনিক ৪৫ লক্ষ যাত্ৰীৰ পৰিবহণ কৰে।<ref name="bus44"/> এই বাচসমূহৰ মাজত আছে চিঙ্গল-ডেকাৰ, ডাবল-ডেকাৰ, ভেষ্টিবিউল, লো-ফ্লোৰ, প্ৰতিবন্ধী-সহায়ক, বাতানুকূল আৰু [[ইউৰো থ্ৰি]] মানসম্মত [[ঘন প্ৰাকৃতিক গেচ]] চালিত বাচ।<ref name="bestfleet">{{cite web |url=http://www.bestundertaking.com/trans_engg.asp |title=Composition of Bus Fleet |accessdate=2006-10-12 |publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]] (BEST) |archivedate=2006-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060718003152/http://www.bestundertaking.com/trans_engg.asp |deadurl=yes }}</ref> [[মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্য পথ পৰিবহণ সংস্থা]] (এমএচআৰটিচি)ৰ বাচবোৰ আন্তঃনগৰীয় পৰিবহণৰ কামত ব্যবহৃত হয়। এই বাচসমূহে মহাৰাষ্ট্ৰৰ অন্যান্য চহৰৰ লগত মুম্বাইৰ যোগাযোগ ৰক্ষা কৰে।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/3322572.cms |last=Tembhekar|first=Chittaranjan|title=MSRTC to make long distance travel easier |publisher=''[[The Times of India]]''|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-14}}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/32792301.cms |title=MSRTC adds Volvo luxury to Mumbai trip|publisher=''[[The Times of India]]''|date=2002-12-29 |accessdate=2009-06-14}}</ref> মুম্বাই দৰ্শন নামৰ এটা পৰ্যটক বাচ পৰিসেৱাই পৰ্যটকক [[মুম্বাইৰ দৰ্শনীয় স্থানসমূহৰ তালিকা|মুম্বাইৰ দৰ্শনীয় স্থানবোৰ]] ঘূৰি দেখুওৱাত সহায় কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2009/mar/310309-Mumbai-News-Mumbai-Darshan-popular-tourist-spots-traffic-congestion-Tourist.htm|title=Traffic claims Mumbai darshan hot spots|last=Seth|first=Urvashi|publisher=''[[MiD DAY]]''|date=2009-03-31|accessdate=2009-06-14}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> মুম্বাই বিআৰটিএচ (বাচ ৰ‌্যাপিড ট্ৰানজিট চিষ্টেম)ৰ লেনবোৰ সমগ্ৰ মুম্বাইৰ সুবিধাৰ্থে পৰিকল্পিত হৈছে। ২০০৯ চনৰ মাৰ্চ মাহ অবধি এই ৰাষ্ট্ৰীয় সাতটা ৰুটত বাচ চলাচল আৰম্ভ কৰিছে।<ref name="routetalpdf">{{cite web|url=http://www.bestundertaking.com/TravelAsYouLike-Ticket.pdf|title=Bus Routes Under Bus Rapid Transit System|format=[[PDF]]|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]] (BEST)|page=5|accessdate=2009-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070110203942/http://www.bestundertaking.com/TravelAsYouLike-Ticket.pdf|archivedate=2007-01-10|deadurl=yes}}</ref> চহৰৰ ৮৮ শতাংশ যাত্ৰীয়ে জন পৰিবহণ মাধ্যমবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিলেও মুম্বাইত [[যানজঁট]] এতিয়াও এক অন্যতম জটিল সমস্যা।<ref>{{cite news|url=http://www.businessworld.in/index.php/7-Questions-You-Wanted-to-Ask.html|last=Khanna|first=Gaurav|date=|accessdate=2009-08-28|title=7 Questions You Wanted to Ask About the Mumbai Metro|publisher=''[[Businessworld]]''|quote=Road congestion has worsened, though 88 per cent of journeys are made by public transport.|archivedate=2009-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090625151715/http://www.businessworld.in/index.php/7-Questions-You-Wanted-to-Ask.html|deadurl=yes}}</ref> মুম্বাই আজিও বিশ্বৰ সৰ্বাধিক যানজঁটবহুল চহৰসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{harvnb|Executive Summary on Comprehensive Transportation Study for MMR|loc=p. 2-1: "The 137% increase in cars, a 306% increase in two wheelers, the 420% increase in autos and 128% increase in taxis during 1991-2005 has created a lethal dose of traffic congestion which has catagorised Mumbai as one of the congested cities in the world."|Ref=exe}}</ref> মুম্বাইৰ যানজঁটৰ অন্যতম কাৰণ হল হকাৰৰ দ্বাৰা ৰাস্তা বেদখল আৰু য’তে-ত’তে গাড়ী পাৰ্কিং সমস্যা। এমএমআৰডিএই পথচাৰীসকলৰ সহজ আৰু নিৰাপদ ব্যবহাৰৰ বাবে [[মুম্বাই স্কাইওৱে]]ৰ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰিছে। [[মুম্বাই পাতালবাহী ৰেল]] ষ্টেচনৰ দৰে বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰ পৰা যিবোৰ স্থানলৈ মানুহৰ অহৰহ গন্তব্য সেই সকলো স্থান পৰ্যন্ত এই স্কাইওৱে তৈয়াৰ কৰা হৈছে।<ref name=mmrda-skywalk>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.mmrdamumbai.org/skywalk.htm |access-date=2012-09-14 |archivedate=2009-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314125705/http://mmrdamumbai.org/skywalk.htm |deadurl=yes }}</ref> === ৰেলপথ === [[চিত্ৰ:Chhatrapati Shivaji Terminus (Victoria Terminus).jpg|thumb|right|[[ছত্ৰপতি শিবাজী টাৰ্মিনাচ]] (পূৰ্বনাম ভিক্টোৰিয়া টাৰ্মিনাচ), [[মধ্য ৰেল|মধ্য ৰেলৰ]] প্ৰধান কাৰ্যালয় আৰু এটা [[ইউনেস্কো]] [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান|বিশ্বঐতিহ্য]] |alt=A brown building with clock towers, domes and pyramidal tops. A wide street in front of it]] মুম্বাই [[ভাৰতীয় ৰেল|ভাৰতীয় ৰেলৰ]] দুটা জ’ন বা অঞ্চলৰ সদৰ দপ্তৰ: [[মধ্য ৰেল]] আৰু [[পশ্চিম ৰেল]]। মধ্য ৰেলৰ সদৰ [[ছত্ৰপতি শিবাজী টাৰ্মিনাচ]] আৰু পশ্চিম ৰেলৰ সদৰ [[চাৰ্চগেট]]।<ref>{{harvnb|Executive Summary on Comprehensive Transportation Study for MMR|p=2–14|Ref=exe}}</ref>চহৰৰ পৰিবহণ ব্যবস্থাৰ মেৰুদণ্ড হ’ল [[মুম্বাই পাতালবাহী ৰেল]]। মধ্য, পশ্চিম আৰু [[হাৰবাৰ লাইন (মধ্য ৰেল)|হাৰবাৰ লাইন]] নামে তিনিটা নেটওৱৰ্কক লৈ গঠিত এই ৰেল ব্যবস্থা চহৰৰ উত্তৰ-দক্ষিণ পৰ্য্যন্ত প্ৰসাৰিত।<ref>{{cite press release|url=http://pib.nic.in/feature/feyr2001/fsep2001/f240920011.html|publisher= Press Information Bureau (Government of India)|date=|title=Making Rail Commuting Easier in Mumbai|last=Kumar|first=Akshey|accessdate=2009-08-29}}</ref> ২০০৭ চনৰ এক হিচাব অনুসৰি, মুম্বাই পাতালবাহী ৰেল নেটৱৰ্কে প্ৰতিদিনে ৬৩ লক্ষ যাত্ৰী পৰিবহণ কৰে ,<ref>{{cite web |url=http://www.mrvc.indianrail.gov.in/overview.htm |title=Overview of existing Mumbai suburban railway |accessdate=2008-07-07 |publisher=Mumbai Rail Vikas Corporation |archivedate=2008-06-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080620033027/http://www.mrvc.indianrail.gov.in/overview.htm |deadurl=yes }}</ref> যিটো ভাৰতীয় ৰেলৰ দৈনিক যাত্ৰীৰ পৰিবহণ ক্ষমতাৰ আধা সংখ্যাৰো বেছি। ব্যস্ত সময়ত এই ট্ৰেনবোৰত জনসমাগম বহুত বেছি হয়। এখন নটা-ডবা সন্নিবিষ্ট ট্ৰেনৰ যাত্ৰীধাৰণ ক্ষমতা লিখিতভাবে ১,৭০০ হলেও, ট্ৰেনসমূহে ব্যস্ত সময়ত ৪,৫০০ যাত্ৰী বহন কৰে।<ref>{{harvnb|Environment and urbanization|2002|p=[http://books.google.co.in/books?id=0DBhYWmqpDoC&pg=PA160&dq=over+congestion+suburban+rail+mumbai#v=onepage&q=over%20congestion%20suburban%20rail%20mumbai&f=false 160]|Ref=n450}}</ref> ভূগৰ্ভস্থ আৰু উৰণীয়াসেতুৰ পথেৰে দ্ৰুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা হিচাপে [[মুম্বাই মেট্ৰো]] বৰ্তমানে নিৰ্মাণাধীন।<ref>{{cite web|url=http://www.mmrdamumbai.org/projects_metro_rail.htm|title=Mumbai Metro Rail Project|publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]] (MMRDA)|accessdate=2009-06-14|archivedate=2009-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090708175027/http://www.mmrdamumbai.org/projects_metro_rail.htm|deadurl=yes}}</ref> নিৰ্মাণাধীণ আন এক প্ৰকল্প [[মুম্বাই মনোৰেল]] জাকোব চাৰ্কোলৰ পৰা ওৱদালা পৰ্যন্ত আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছে।<ref name=times>{{citenews|title=Mumbai monorail to run in two years|publisher=''[[The Times of India]]''|date=2007-09-27|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2413046.cms|accessdate=2009-03-19}}</ref> [[ভাৰতীয় ৰেলে]] মুম্বাইৰ লগত ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ সুসংযোগ ৰক্ষা কৰিছে। বেছি-দূৰত্বৰ ট্ৰেনবোৰ [[ছত্ৰপতি শিবাজী টাৰ্মিনাচ]], [[দাদৰ]] ষ্টেচন, [[লোকমান্য তিলক টাৰ্মিনাচ]], [[মুম্বাই চেণ্ট্ৰেল]] ষ্টেচন, [[বান্দ্ৰা|বান্দ্ৰা টাৰ্মিনাচ]] আৰু [[আন্ধেৰি]]ৰ পৰা এৰে।<ref>{{cite web|url=http://164.100.24.208/ls/CommitteeR/Railways/21streport.pdf |format=PDF|title=Terminal Facilities in Metropolitanc Cities|publisher=[[Ministry of Railways (India)]]|page=14|accessdate=2009-08-28|quote=The port city of Mumbai is served by 5 passenger terminals namely Chhatrapati Shivaji Terminal (CST), Mumbai Central, Dadar, Bandra and Lokmanya Tilak Terminal.}}</ref> === আকাশপথ === [[চিত্ৰ:Mumbai Airport.jpg|thumb|[[ছত্ৰপতি শিবাজী আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]], ভাৰতৰ ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ<ref name="autogenerated2">{{cite news |url=http://www.rediff.com/money/2008/aug/25slid8.htm |title=India's 10 longest runways |date=2008-08-25 |publisher=[[Rediff]] |work=Rediff News |accessdate=2009-06-14}}</ref>|alt=A hall with curved ceiling inside an airport. Indicators, blue screens and counters on the left side]] [[ছত্ৰপতি শিবাজী আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] মুম্বাইৰ প্ৰধান তথা দেশৰ ব্যস্ততম বিমানবন্দৰ।<ref name="autogenerated2" /> ২০০৭ চনৰ এক হিচাব অনুযায়ী, এই বিমানবন্দৰত ২ কোটি ৫০ লক্ষ যাত্ৰীয়ে চলাচল কৰে। ২০০৬ চনত এই বিমানবন্দৰৰ আধুনিকীকৰণৰ এক পৰিকল্পনা গৃহীত হয়। ইয়াৰ ফলত ২০১০ চনত এই কাম শেষ হোৱাত এই বিমানবন্দৰত ৪ কোটি যাত্ৰী ধাৰণ কৰাত সক্ষম হয়।<ref name=csia-mp>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.csia.in/masterplan.asp |access-date=2012-09-14 |archivedate=2010-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100328180405/http://www.csia.in/masterplan.asp |deadurl=yes }}</ref> [[জুহু বিমানঘাটী]] ভাৰতৰ প্ৰথম বিমানবন্দৰ। বৰ্তমান ই এটা ফ্লাইং ক্লাব আৰু হেলিপোৰ্টৰ কাম কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2007/jun/194964.htm|title=MIAL eyes Juhu airport|publisher=''[[MiD DAY]]''|date=2007-06-07|accessdate=2009-06-14}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> কোপৰা-[[পানভেল]] অঞ্চলত প্ৰস্তাবিত [[নবি মুম্বাই আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]]টোৱে ভাৰত চৰকাৰৰ পাৰপত্ৰ পাইছে। ই বৰ্তমান বিমানবন্দৰৰ যাত্ৰীৰ চাপ কমোৱাত সহায় কৰিব।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/2006/12/19/stories/2006121901370700.htm|title=Work on Navi Mumbai airport may start next year|work=[[Business Line]]|publisher=''[[The Hindu]]''|date=2006-12-19 |accessdate=2009-05-16}}</ref> === সমুদ্ৰপথ === মুম্বাইৰ দুটা প্ৰধান বন্দৰ হল: [[মুম্বাই বন্দৰ]] আৰু [[জৱাহৰলাল নেহেৰু বন্দৰ]]।<ref>{{harvnb|Executive Summary on Comprehensive Transportation Study for MMR|p=2–12|Ref=exe}}</ref> মুম্বাই বন্দৰ বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ প্ৰাকৃতিক বন্দৰ। এই বন্দৰত অনেক ওৱেট আৰু ড্ৰাই ডকৰ সুবিধা বিদ্যমান।<ref>{{harvnb|Chittar|1973|loc=p. 65: "The Port is endowed with one of the best natural harbours in the world and has extensive wet and dry dock accommodation to meet the normal needs of the city."}}</ref> ১৯৮৯ চনৰ ২৬ মেত কমিছন কৃত জৱাহৰলাল নেহেৰু বন্দৰ ভাৰতৰ ব্যস্ততম বন্দৰ।<ref>{{cite press release|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rjan2003/07012003/r070120037.html|publisher= Press Information Bureau (Government of India)|title=Laudable Achievement of JNPT|date=2003-01-07|accessdate=2009-08-29}}</ref> দেশৰ মুঠ পণ্যবাহী জাহাজৰ ৫৫-৬০ শতাংশ এই বন্দৰেৰে যাতায়াত কৰে।<ref name="pt">{{cite web |url=http://www.google.co.in/search?hl=en&safe=off&q=site:jnport.com+55-60%25&btnG=Search&meta=&aq=f&oq= |title=Our Mission |publisher=[[Jawaharlal Nehru Port|Jawaharlal Nehru Port Trust]] |accessdate=2009-08-27}}</ref> মুম্বাই [[ভাৰতীয় নৌবাহিনী|ভাৰতীয় নৌবাহিনীৰ]] এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বেচ্‌ আৰু [[পশ্চিম নৌ কম্যাণ্ড|পশ্চিম নৌ কম্যাণ্ডৰ]] সদৰ দপ্তৰ।<ref name="mloc"/> [[মাজাগাঁও|মাজাগাঁৱৰ]] [[ফেৰী হোয়াৰ্ফ]]ৰ পৰা চহৰৰ নিকটবৰ্তী দ্বীপসমূহত ফেৰী পৰিসেৱাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>{{cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=236291|title=Cruise terminal plan gets MoU push|last=Sonawane|first=Rakshit|date=2007-05-13|accessdate=2009-08-27|publisher=''[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]]''|quote=While Arthur Bunder is used by small boats and Hay Bunder caters to declining traffic of barges, Ferry Wharf offers services to Mora, Mandva, Rewas and Uran ports.}}</ref> == নাগৰিক পৰিসেৱা == [[চিত্ৰ:Bombay Municipal Corporation.JPG|thumb|upright|left|[[বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থা]] প্ৰধান কাৰ্যালয়|alt=A brown building with three domes and a triangular facade. A tree and a bus on either side of it]] ঔপনিবেশিক শাসনকালত মুম্বাইৰ জলৰ একমাত্ৰ উৎস আছিল জলাশয়সমূহ। অনেক অঞ্চলৰ নামকৰণো হৈছে এই জলাশয়সমূহৰ নামানুসাৰে। [[বৃহন্মুম্বাইপৌৰসংস্থা]]ই বৰ্তমানে ছটা হ্ৰদৰ পৰা মুম্বাইত পেয় জল সৰবৰাহ কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980521/14150784.html |title=BMC Inc. will now sell bottled water |publisher=''[[The Indian Express]]'' |work=Express News Service |date=1998-05-21 |accessdate=2009-06-13}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_it-will-be-years-before-mumbai-surmounts-its-water-crisis_1086577 |title=It will be years before Mumbai surmounts its water crisis |last=Sawant |first=Sanjay |publisher=''[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]] (DNA)'' |date=2007-03-23 |accessdate=2009-06-13}}</ref> ৰ বেছিৰভাগ অংশই আহে তুলসী আৰু বিহাৰ হ্ৰদৰ পৰা।<ref name="wt"/> তানসা লেকে পশ্চিম উপনগৰ, দ্বীপচহৰৰ বন্দৰ অঞ্চল আৰু পশ্চিম ৰেলক পানী সৰবৰাহ কৰে।<ref name="tansa">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-2247432,prtpage-1.cms |title=Tansa water mains to be replaced |publisher=''[[The Times of India]]'' |date=2007-08-01 |accessdate=2009-06-13}}</ref> [[ভাণ্ডুপ|ভাণ্ডুপত]] পানীৰ সংশোধনাগাৰ আছে।<ref name="tansa"/> ই এছিয়াৰ বৃহত্তম পানী সংশোধনাগাৰ।<ref>{{cite news |last=Wajihuddin |first=Mohammed |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=50939 |title=Make way for Mulund, Mumbai’s newest hotspot |work=Mumbai Newsline |publisher=[[Indian Express Group]] |date=2003-05-04 |accessdate=2009-06-13}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰথম ভূগৰ্ভস্থ জল সুৰঙ্গপথটি বৰ্তমানে মুম্বাইতে নিৰ্মীয়মান।<ref>{{cite web |date=2008-02-20 |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1151960 | title=Country's first water tunnel to come up in Mumbai |accessdate=2008-02-21 |publisher=''[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]] (DNA)''}}</ref> চহৰত প্ৰতিদিনে সৰবৰাহকৃত ৩৫০০ মিলিয়ন লিটাৰ পানীৰ মাজত ৭০০ মিলিয়ন লিটাৰ পানীয়েই পানীচুৰি, অবৈধ সংযোগ অথবা ছিদ্ৰপথেৰে বহিৰ্গমনৰ কাৰণে নষ্ট হৈ যায়।<ref>{{Cite news | last =Express News Service | title =Now, a toll-free helpline to check water leakage, theft | publisher = Yahoo India News | date =October 22, 2009 | url =http://in.news.yahoo.com/48/20091022/804/tnl-now-a-toll-free-helpline-to-check-wa.html | accessdate =2009-10-22 }}</ref> মুম্বাইৰ দৈনিক কঠিন বৰ্জ্যেৰ পৰিমাণ ৭,৮০০ মেট্ৰিক টন; ইয়াৰ মাজত ৪০ মেট্ৰিক টন প্লাষ্টিক বৰ্জ্য।<ref>{{cite news |last=Nevin |first=John |url=http://www.rediff.com/money/2005/aug/27plastic.htm |title=Plastic ban: 1 lakh to be jobless |publisher=[[Rediff]] |date=2005-08-27 |accessdate=2009-06-13}}</ref> এই বিপুল পৰিমাণ বৰ্জ্য উত্তৰপশ্চিমে [[গোৰাই]], উত্তৰপূৰ্বে [[মুলুন্দ]] আৰু পূৰ্বে [[দেওনাৰ]] বৰ্জ্যভূমিত পেলাই দিয়া হয়।<ref>{{cite news |url=http://www.mid-day.com/news/2002/aug/29797.htm |title=How BMC cleans up the city |publisher=''[[MiD DAY]]'' |date=2002-08-26 |accessdate=2009-06-13 |archivedate=2011-06-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617114756/http://www.mid-day.com/news/2002/aug/29797.htm |deadurl=yes }}</ref> [[বান্দ্ৰা]] অৰু [[বৰলী|বৰলীৰ]] পয়ঃপ্ৰণালী ব্যবস্থা দুটা পৃথক সামুদ্ৰিক নলাৰ মাধ্যমেৰে নিষ্কাশিত হয়। বান্দ্ৰা আৰু বৰলীৰ নলাদুটাৰ দৈৰ্ঘ্য যথাক্ৰমে ৩.৪ কিলোমিটাৰ আৰু ৩.৭ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.worldbank.org.in/external/default/main?pagePK=64027221&piPK=64027220&theSitePK=295584&menuPK=295621&Projectid=P010480|title=Bombay Sewage Disposal|publisher=The World Bank Group|accessdate=2009-05-12}}</ref> [[বৃহন্মুম্বাই ইলেকট্ৰিক চাপ্লাই এণ্ড ট্ৰান্সপোৰ্ট]] (বিইএচটি) দ্বীপচহৰত বিদ্যুৎ সৰবৰাহৰ দায়িত্বত আছে। অন্যহাতে উপনগৰ অঞ্চলত এই দায়িত্ব পালন কৰে [[ৰিলায়েন্স এনাৰ্জি]], [[টাটা পাৱাৰ]] আৰু [[মহাবিতৰণ]] (মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্য বিদ্যুৎ বণ্টন কোম্পানি লিমিটেড)।<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Mumbai/Stay_in_island_city_do_biz/articleshow/1956009.cms |last= Dasgupta |first=Devraj |title=Stay in island city, do biz |publisher=''[[The Times of India]]'' |date=2007-04-26 |accessdate=2009-06-13}}</ref> মুম্বাইত উৎপাদন ক্ষমতাতকৈ চহৰৰ বিদ্যুতৰ চাহিদা দ্ৰুত গতিত বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite news |url=http://www.financialexpress.com/news/ntpc-to-give-mumbai-350-mw-electricity-tariff-may-go-up/181350/ |title=NTPC to give Mumbai 350 mw; electricity tariff may go up |work=[[The Financial Express]] |publisher=[[Indian Express Group]] |date=2006-10-21 |accessdate=2009-06-13}}</ref> মুম্বাইৰ বৃহত্তম টেলিফোন পৰিসেৱা প্ৰদাতা চৰকাৰী সংস্থা [[এমটিএনএল]]। ২০০০ চন পৰ্য্যন্ত এই সংস্থাই ফিক্সড লাইন, চেলুলাৰ ফোন আৰু মোবাইল [[ওৱাৰলেচ লোকেল লুপ]] লাইনত একচেটিয়া ক্ষমতা ভোগ কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Campbell|2008|p=143|Ref=in08}}</ref> চেলুলাৰ ফোন ইয়াত ব্যাপক হাৰত ব্যবহৃত হয়। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰধান পৰিসেৱা প্ৰদানকাৰী সংস্থাসমূহ হ’ল [[ভোডাফোন এচাৰ]], [[এয়াৰটেল]], এমটিএনএল, [[বিপিএল গোষ্ঠী]], [[ৰিলায়েন্স কমিউনিকেছন]], [[আইডিয়া চেলুলাৰ]] আৰু [[টাটা ইণ্ডিকম]]। চহৰত [[জিএচএম]] আৰু [[চিডিএমএ]] উভয় পৰিসেৱাতেই সুলভ।<ref>{{cite news |last1=Somayaji |first1=Chitra |last2=Bhatnagar |first2=Shailendra |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601082&sid=a_3Aeo82P.Kg&refer=canada |title=Reliance Offers BlackBerry in India, Vies With Bharti |publisher=[[Bloomberg Television|Bloomberg]] |date=2009-06-13 |accessdate=2009-06-13}}</ref> এমটিএনএল আৰু এয়াৰটেলে চহৰত [[ব্ৰডবেণ্ড ইণ্টাৰনেট]] পৰিসেৱাও প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://mumbai.mtnl.net.in/triband/voip/faq.html|title=MTNL Launches IPTV Services On Broadband|work=[[MTNL]] TriBand, Mumbai|accessdate=2009-05-13|archivedate=2009-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410082249/http://mumbai.mtnl.net.in/triband/voip/faq.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.airtel.in/wps/wcm/connect/airtel.in/Airtel.In/Home/ForYou/Broadband+Internet/|title=Broadband &Internet|publisher=[[Airtel]]|accessdate=2009-05-13}}</ref> == জনপৰিসংখ্যা == {{See also|মুম্বাইৰ বৃদ্ধি|মুম্বাই পৰিসংখ্যা}} {{IndiaCensusPop |title= জনসংখ্যা বৃদ্ধি |1971= 5970575 |1981= 8243405 |1991= 9925891 |2001= 11914398 |footnote=<center>Source:[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority|MMRDA]]<ref>{{harvnb|Population and Employement profile of Mumbai Metropolitan Region|p=6|Ref=pemmr}}</ref><br />Data is based on <br />[[Government of India]] Census.</center> }} [[চিত্ৰ:Bombay24a.jpg|thumb|left|নিশাৰ মুম্বাই ডাউনটাউন]] [[চিত্ৰ:Dharavi Slum in Mumbai.jpg|right|thumb|[[ধাৰাবি]] বস্তিৰ এটা ৰাস্তা, এইটো এছিয়াৰ বৃহত্তম বস্তি|alt=People walking on a narrow street. Shops and a stall are seen nearby.]] ২০০১ চনৰ গণনা অনুসৰি, মুম্বাইৰ জনসংখ্যা ১১,৯১৪,৩৯৮।<ref>{{harvnb|Population and Employement profile of Mumbai Metropolitan Region|p=13|Ref=pemmr}}</ref> ২০০৮ চনৰ ওৱৰ্ল্ড গেজেটিয়াৰৰ প্ৰাককলন অনুসৰি এই চহৰৰ জনসংখ্যা ১৩,৬৬২,৮৮৫<ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=India: largest cities and towns and statistics of their population|accessdate=2008-01-31|publisher=[[World gazetteer|World Gazetteer]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307150641/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|archivedate=2008-03-07|deadurl=yes}}</ref> আৰু [[মুম্বাই মহানগৰীয় এলেকা|মুম্বাই মহানগৰীয় এলেকাৰ]] জনসংখ্যা ২১,৩৪৭,৪১২।<ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&va=&pt=a|title=India: metropolitan areas|accessdate=2008-01-17|publisher=[[World gazetteer|World Gazetteer]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118124357/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=80&geo=-104&srt=pnan&col=aohdq&msz=1500&va=&pt=a|archivedate=2008-01-18|deadurl=yes}}</ref> এই চহৰৰ জনঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গকিলোমিটাৰত ২২,০০০ জন। ২০০১ চনৰ গণনা অনুযায়ী, বৃহত্তৰ মুম্বাই অৰ্থাৎ বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থাৰ এক্তিয়াৰভুক্ত এলেকাত সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৭.৪৫ শতাংশ<ref name=mmrddata>{{harvnb|Population and Employement profile of Mumbai Metropolitan Region|p=12|Ref=pemmr}}</ref> যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড় অৰ্থাৎ ৬৪.৮ শতাংশতকৈ বেছি।<ref>{{cite web | title= Number of Literates & Literacy Rate| url= http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/literates1.aspx| work= Census Data 2001: India at a Glance| publisher= Registrar General & Census Commissioner, India | date= | accessdate=2009-04-26}}</ref> লিঙ্গানুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে দ্বীপচহৰত ৭৭৪ গৰাকী, উপনগৰত ৮২৬ গৰাকী আৰু সামগ্ৰিকভাবে ৮১১ গৰাকী নাৰী।<ref name=mmrddata/> ৰাষ্ট্ৰীয় লিঙ্গানুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৩৩ গৰাকী নাৰীৰ তুলনাত অৱশ্যে মুম্বাইৰ লিঙ্গানুপাতৰ পৰিসংখ্যা নিম্নমানৰ<ref>{{cite web | title= Sex Ratio| url= http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/fsex.aspx| work= Census Data 2001: India at a Glance| publisher= Registrar General & Census Commissioner, India | date= | accessdate=2009-04-26}}</ref> এই নিম্ন লিঙ্গানুপাতৰ কাৰণ এই যে, চহৰত অধিকসংখ্যক পুৰুষে কামৰ সন্ধানত আহি বসতি স্থাপন কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/843036.cms|title=Parsis top literacy, sex-ratio charts in city|date=2004-09-08|publisher=[[The Times of India]]|accessdate=2009-07-02}}</ref> ২০০৮ চনত মুম্বাই চহৰৰ অপৰাধৰ হাৰ ৫.৪ শতাংশ বৃদ্ধি পায়। সেই বছৰৰ হিচাব অনুযায়ী, দোষী সাব্যস্তকৰণৰ হাৰ সমগ্ৰ দেশৰ মাজত মুম্বাইতেই সবাতোকৈ কম। এই চহৰৰ সাধাৰণ অপৰাধবোৰ হ’ল হত্যা, হত্যাৰ চেষ্টা, অপৰাধমূলক গণহত্যা, পণপ্ৰথা জনিত কাৰণত মৃত্যু, অপহৰণ, ধৰ্ষণ, অগ্নিসংযোগ আৰু ডকাইতি।<ref>{{cite web|url=http://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fmahacid.com%2Fcid%2FPreface.pdf |title=11th annual report Crime in Maharashtra 2008:Criminal Investigation Department, Pune |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2010-05-05}}</ref> মুম্বাই চহৰৰ প্ৰধান ধৰ্মাবলম্বী গোষ্ঠীসমূহ হ’ল [[হিন্দু]] (৬৭.৩৯%), [[মুচলন্ত]] (১৮.৫৬%), [[বৌদ্ধ]] (৫.২২%), [[জৈন]] (৩.৯৯%), [[খ্ৰীষ্টান]] (৩.২২%) আৰু [[শিখ]] (০.৫৮%); [[পাৰচী]] আৰু [[ইহুদী]] জনসংখ্যাৰ অৱশিষ্টাংশ।<ref>{{cite web | title = Census GIS Household | work = Census of India | publisher = Office of the Registrar General | url = http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm | accessdate = 2008-12-09 | archivedate = 2016-07-02 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160702090246/http://www.censusindiamaps.net/page/Religion_WhizMap1/housemap.htm | deadurl = yes }}</ref> মুম্বাইৰ ভাষাগত জনপৰিসংখ্যা নিম্নৰূপৰ: [[মহাৰাষ্ট্ৰীয়]] (৬০%), [[গুজৰাটী]] (১৯%), আৰু অৱশিষ্টাংশ ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলৰ পৰা অহা।<ref>{{Harvnb|Mehta|2004|p=99}}: "Maharashtrians now comprise 60 percent of the city's residents; 19 percent are Gujarati, and the rest are Muslim, North Indian, Sindhi, South Indian, Christian, Sikh, Parsi, and everybody else."</ref> মুম্বাইৰ সবাতোকৈ পুৰণা মুচলন্ত সম্প্ৰদায়সমূহ হ’ল [[দাউদি বোহৰা]], [[খোজা]] আৰু [[কোঙ্কণি মুচলন্ত]]।<ref>{{harvnb|Bates|2003|p=266}}</ref> স্থানীয় খ্ৰীষ্টানসকলৰ মাজত উল্লেখযোগ্য [[পূৰ্ব ভাৰতীয় (জাতিগোষ্ঠী)|পূৰ্ব ভাৰতীয় কেথেলিকসকল]]; ষোড়শ শতাব্দীতে পৰ্তুগীসকলে এওঁলোকক ধৰ্মান্তৰিত কৰে।<ref>{{harvnb|Baptista|1967|p=5}}</ref> চহৰত এটা সৰু [[বনি ইজৰায়েল|বনি ইজৰায়েলী]] [[ইহুদী]] সম্প্ৰদায়েও বাস কৰে; তেখেতসকল সম্ভবত ১৬০০ বছৰ আগেয়ে [[পাৰস্য উপসাগৰ]] বা [[ইয়েমেন]] অঞ্চলৰ পৰা ভাৰতলৈ আহি বসতি স্থাপন কৰে।<ref>{{harvnb|Strizower|1971|p=15}}</ref> পাৰ্‌চীসকল আহিছিল [[পাৰস্য]]ৰ পৰা। মুম্বাইত বৰ্তমান প্ৰায় ৮০,০০০ পাৰ্‌চীৰ বাস।<ref>"[http://www.managementtoday.co.uk/news/648273/ The world's successful diasporas]". Managementtoday.co.uk.</ref> মুম্বাইৰ অধিবাসীসকলে নিজকে ''[[মুম্বাইকৰ]]'' বা ''মুম্বাইট'' বা ''বম্বেইট'' নামেৰে অভিহিত কৰে। মুম্বাই ভাৰতৰ প্ৰধান বহুভাষিক চহৰ। ভাৰতৰ প্ৰধান ভাষাসমূহৰ মাজত ১৬টা ভাষা এই চহৰত কথিত হয়। চৰকাৰী ভাষা [[মাৰাঠী]]; অন্যান্য ভাষাসমূহ হ’ল [[হিন্দী]], [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]] আৰু ইংৰাজী।<ref>{{harvnb|Pai|2005|p=1804}}</ref> উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ দ্ৰুত বৰ্ধমান চহৰবোৰত যি যি সমস্যা দেখা যায়, তাৰ বেছিভাগেই মুম্বাইত বিদ্যমান। ব্যাপক দাৰিদ্ৰ্য আৰু বেকাৰত্ব, অনুন্নত স্বাস্থ্যব্যৱস্থা, অনুন্নত জীৱনযাত্ৰা আৰু শিক্ষাৰ মান এই চহৰৰ মূল সমস্যা। বসবাসৰ সুবন্দোবস্ত থকা সত্ত্বেও মুম্বাইবাসীসকলে অনেক সময়তেই কৰ্মস্থলৰ পৰা দূৰ জনাকীৰ্ণ আৰু তুলনামূলকভাবে ব্যয়বহুল আবাসত বাস কৰে। এই কাৰণে জন পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ মাধ্যমবোৰত সদায়ে প্ৰচুৰ ভীৰ থাকে আৰু যানজঁট নিত্যনৈমিত্তিক বিষয় হৈ উঠে। কোনো কোনোৱে বাচ অথবা ট্ৰেন ষ্টেচনৰ কাষতে বসবাস কৰে। যদিও উপনগৰৰ বাসিন্দাসকলৰ দক্ষিণলৈ প্ৰধান বাণিজ্য কেন্দ্ৰত গৈ পাবলৈ অনেক সময় লাগি যায়।<ref>{{harvnb|Datta|Jones|1999|loc=Low-Income Households and the Housing Problem in Mumbai, pp. 158–159}}</ref> এছিয়াৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম [[বস্তি]] [[ধাৰাবি]]<ref>{{cite web| last=Jacobson| first=Marc| title=Dharavi: Mumbai's Shadow City| url=http://ngm.nationalgeographic.com/2007/05/dharavi-mumbai-slum/jacobson-text| work=[[National Geographic Magazine|National Geographic]]| publisher=[[National Geographic Society]]| month=May| year=2007| accessdate=2009-04-28| archivedate=2008-06-27| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080627140242/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/05/dharavi-mumbai-slum/jacobson-text| deadurl=yes}}</ref> মধ্য মুম্বাইত অৱস্থিত; ইয়াত বসবাস কৰে প্ৰায় ৮০০,০০০ মানুহ।<ref>{{harvnb|Davis|2006|p=31}}</ref> ১৯৯১-২০০১ দশকত মহাৰাষ্ট্ৰৰ বাহিৰৰ পৰা অহা মুম্বাইত অভিনিবেশকাৰীৰ সংখ্যা আছিল ১,১২০,০০০ জন; যিটোৱে মুম্বাইৰ জনসংখ্যাৰ লগত আৰু ৫৪.৮ শতাংশ যোগ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf |page=2 |title=Highlights of Economic Survey of Maharashtra 2005-06 |accessdate=2008-02-13 |publisher=Directorate of Economics and Statistics, Planning Department ([[Government of Maharashtra]]) |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060508220227/http://maccia.org.in/ecoSmaha06.pdf |archivedate=2006-05-08 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৭ চনত মুম্বাইৰ অপৰাধৰ হাৰ ([[ভাৰতীয় দণ্ডবিধি|ভাৰতীয় দণ্ডবিধিৰ]] ধাৰাত নথিভুক্ত) ১০০,০০০ জন ১৬২.৯৩<ref>{{Cite news |date=2010-04-17 |title=Theft is Mumbai's biggest crime |url=https://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/5823304.cms |access-date=2025-12-31 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> যিটো ৰাষ্ট্ৰীয় গড়ৰ (১৭৫.১) তুলনাত সামান্য কম হলেও ভাৰতৰ দহ লক্ষাধিক জনসংখ্যাযুক্ত চহৰসমূহৰ গড় হাৰৰ (৩১২.৩) তুলনাত অনেক কম।<ref name=crimerate>{{cite web|title=Crime in India-2007 |url= http://ncrb.nic.in/cii2007/home.htm|format= PDF|accessdate=2009-04-25|page=2|year= 2007 |last1=National Crime Records Bureau|publisher= Ministry of Home Affairs ([[Government of India]]) |chapter=Crimes in Mega Cities|chapterurl=http://ncrb.nic.in/cii2007/cii-2007/CHAP2.pdf }}</ref> চহৰৰ প্ৰধান আৰু প্ৰাচীনতম সংশোধনাগাৰটি হল [[আৰ্থাৰ ৰোড জেল]]।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/once-again-arthur-road-jail-prepares-for-mo/412831/|title=Once again, Arthur Road Jail prepares for mother of all trials|date=2009-01-20|publisher=[[The Indian Express]]|accessdate=2009-09-06}}</ref> == সংস্কৃতি == {{Main|মুম্বাই সংস্কৃতি}} [[চিত্ৰ:SUCHA0386.JPG|thumb|[[বোম্বাই এছিয়াটিক চ’চাইটি]], চহৰৰ প্ৰাচীনতম সাধাৰণ গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ অন্যতম|alt=A white building with a triangular facade and wide stairs]] == জনমাধ্যম == [[চিত্ৰ:Bolywood.jpg|thumb|[[বলিউড]] মুম্বাইত অৱস্থিত]] মুম্বাইৰ পৰা একাধিক সংবাদপত্ৰ প্ৰকাশিত হয়; ইয়াত একাধিক টেলিভিশ্বন আৰু ৰেডিঅ’ ষ্টেশন আৰু অৱস্থিত। মুম্বাইৰ জনপ্ৰিয় ইংৰাজী দৈনিক আলোচনীসমূহ হ’ল ''[[টাইমচ অফ ইণ্ডিয়া]]'', ''[[মিড ডে]]'', ''[[হিন্দুস্তান টাইমচ]]'', ''[[ডি এন এ – ডেইলি নিউজ এণ্ড এনালাইচিচ|ডি এন এ]]''আৰু ''[[ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেচ]]''। জনপ্ৰিয় মাৰাঠী সংবাদপত্ৰৰ হ’ল ''নবকাল'', ''[[মহাৰাষ্ট্ৰ টাইমচ]]'', ''[[লোকসত্তা (সংবাদপত্ৰ)|লোকসত্তা]]'', ''[[লোকমত]]'' আৰু ''[[সকাল]]''। ইয়াৰ বাদেও অন্যান্য ভাৰতীয় ভাষাতো সংবাদপত্ৰ প্ৰকাশ হয় |ref>{{cite web |first1=Shuchi|last1=Bansal|last2=Mathai |first2=Palakunnathu G. |url=http://www.rediff.com/cms/print.jsp?docpath=//money/2005/apr/06spec1.htm |title=Mumbai's media Mahabharat |date=2005-04-06 |accessdate=2009-05-14 |publisher=[[Rediff]]}}</ref> এছিয়াৰ প্ৰাচীনতম সংবাদপত্ৰ ''[[বোম্বাই সমাচাৰ]]'' ১৮২২ চনৰ পৰা মুম্বাই চহৰত একেলেঠাৰিয়ে প্ৰকাশ হৈ আহিছে।<ref>{{cite news |last=Rao |first=Subha J. |url=http://www.hindu.com/yw/2004/10/16/stories/2004101600260300.htm |title=Learn with newspapers |date=2004-10-16 |accessdate=2009-05-14 |work=[[The Hindu]] |archivedate=2011-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714003002/http://www.hindu.com/yw/2004/10/16/stories/2004101600260300.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৮৩২ চনত বালশাস্ত্ৰী জাম্ভেকৰে মুম্বাইতেই প্ৰথম ''বোম্বাই দৰ্পণ'' নামে এখন মাৰাঠী সংবাদপত্ৰ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2002/02/05/stories/2002020500040500.htm |title=Privatising emancipation (A Book Review) |first=Veena |last=Naregal |work=Language, Politics, Elites, and the Public Sphere |publisher=[[The Hindu]] |date=2002-02-05 |accessdate=2007-12-24 |archivedate=2007-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211071349/http://www.hinduonnet.com/thehindu/br/2002/02/05/stories/2002020500040500.htm |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষাব্যৱস্থা == {{See also|মুম্বাইৰ কলেজসমূহৰ তালিকা}} [[চিত্ৰ:University of Bombay2.jpg|thumb|left|[[ৰাজাবাই ক্লক টাওৱাৰ]], [[মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়]]|alt=A clock tower amid trees and a playground]] মুম্বাইৰ বিদ্যালয়সমূহ হয় "মিউনিচিপ্যাল স্কুল" (বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থা পৰিচালিত) অথবা প্ৰাইভেট স্কুল (অছি অথবা ব্যক্তিগত উদ্যোগত পৰিচালিত)। প্ৰাইভেট স্কুলসমূহে কোনো কোনো ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী সাহায্য লাভ কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2006/sep/144108.htm|date=2006-09-24|title=City has 43 one-teacher schools|work=[[MiD DAY]]|publisher=MiD-Day Infomedia|accessdate=2009-06-09|archivedate=2011-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617114840/http://www.mid-day.com/news/2006/sep/144108.htm|deadurl=yes}}</ref> বিদ্যালয়সমূহৰ অনুমোদন কৰে [[মহাৰাষ্ট্ৰ ৰাজ্য মাধ্যমিক আৰু উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদে]] (এমএচবিএচএইচএসই) অথবা সৰ্বভাৰতীয় [[কাউন্সিল ফৰ ইণ্ডিয়ান স্কুল চাৰ্টিফিকেট একজামিনেছন]] (চিআইএচচিই), [[কেন্দ্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ]] (চিবিএসই) বা [[জাতীয় মুক্ত বিদ্যালয় সংস্থা]] (এনআইওএচ)।<ref>{{cite news|last=Mukherji|first=Anahita|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/4346890.cms |date=2009-04-02|title=Education board tells schools to get state recognition |publisher=[[The Times of India]]|accessdate=2009-06-09}}</ref> সাধাৰণত মাৰাঠী আৰু ইংৰাজী মাধ্যমত শিক্ষা দান কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1516877.cms|date=2006-05-05 |title=Now, schools can teach in 2 languages|publisher=[[The Times of India]]|accessdate=2009-06-09}}</ref> চৰকাৰী স্কুলসমূহত সুযোগ সুবিধা কম পোৱা গ’লেও দৰিদ্ৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এই স্কুলসমূহেই একমাত্ৰ ভৰসা।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2004/jul/13kak.htm|title=Saving India through Its Schools|first=Subhash|last=Kak|work=Rediff News |publisher=[[Rediff]]|date=2004-07-13|accessdate=2009-05-13}}</ref> [[১০+২+৩ পৰিকল্পনা|১০+২+৩/৪ পৰিকল্পনাৰ]] অধীনত ছাত্ৰছাত্ৰীসকলে দহ বছৰৰ বিদ্যালয় শিক্ষা সমাপ্ত কৰি দুই বছৰৰ বাবে [[জুনিয়ৰ কলেজ|জুনিয়ৰ কলেজত]] ভৰ্তি হয়। তাত তেওঁলোকে কলা, বাণিজ্য অথবা বিজ্ঞান বিভাগৰ মাজৰ পৰা যি কোনো এটাক নিৰ্বাচন কৰি লয়।<ref>{{cite news |url=http://www.rediff.com/getahead/2008/jun/19trans.htm |date=2008-06-19 |title=Are you cut out for Arts, Science or Commerce? |work=Rediff News |publisher=[[Rediff]] |accessdate=2009-06-09}}</ref> ইয়াৰ পাছত তেওঁলোকে কোনো নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ ডিগ্ৰী পাঠক্ৰমত ভৰ্তি হয়, অথবা আইন, ইঞ্জিনিয়াৰিং বা মেডিচিনৰ যি কোনো এটা পেছাদাৰ ডিগ্ৰী পাঠক্ৰমত ভৰ্তি হয়।<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Archana |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/718303.cms |date=2004-06-04 |title=When it comes to courses, MU dishes up a big buffet |publisher=[[The Times of India]] |accessdate=2009-06-09}}</ref> চহৰৰ অধিকাংশ কলেজেই [[মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ দ্বাৰা অনুমোদিত। এই বিশ্ববিদ্যালয় স্নাতক ছাত্ৰৰ সংখ্যাৰ বিচাৰত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web |url=http://www.mu.ac.in/History.html |title=History |publisher=[[University of Mumbai]] |accessdate=2009-06-09}}</ref>মুম্বাইত অৱস্থিত [[আইআইটি বোম্বাই|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অফ টেকন’লজি (বোম্বাই)]],<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1070723 |date=2006-12-22 |title=IIT flights return home |publisher=''[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]] (DNA)'' |accessdate=2009-06-09}}</ref> [[বীৰমাতা জিজাবাই টেকন’লজিকেল ইনষ্টিটিউট]] (ভিজেআইটি),<ref>{{cite web |url=http://www.vjti.ac.in/home_about.asp |title=About the Institute |publisher=[[Veermata Jijabai Technological Institute]] (VJTI), |accessdate=2009-06-09 |archivedate=2009-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090518121006/http://www.vjti.ac.in/home_about.asp |deadurl=yes }}</ref> [[ইউনিভাচিটি ইনষ্টিটিউট অফ কেমিকেল টেকন’লজি]] (ইউআইচিটি),<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/admission-process-for-autonomous-engg-colleges-to-start-today/321286/ |date=2008-06-11 |title=Admission process for autonomous engg colleges to start today |publisher=[[Indian Express Group]] |accessdate=2009-06-09 |archivedate=2011-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111219174721/http://www.expressindia.com/latest-news/admission-process-for-autonomous-engg-colleges-to-start-today/321286/ |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতৰ অগ্ৰণী ইঞ্জিনিয়াৰিং আৰু কাৰিকৰী শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠান। [[এচএনডিটি ইউমেনচ ইউনিভাইটি]] ইত্যাদি মুম্বাইৰ অন্যান্য স্ব-শাসিত বিশ্ববিদ্যালয়।<ref>{{cite web |url=http://sndt.digitaluniversity.ac/Content.aspx?ID=7&ParentMenuID=7 |title=About University |publisher=[[SNDT Women's University]] |accessdate=2009-06-09 |archivedate=2009-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091013235515/http://sndt.digitaluniversity.ac/Content.aspx?ID=7&ParentMenuID=7 |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বাদেও [[নেছনেল ইনষ্টিটিউট অফ ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়াল ইঞ্জিনিয়াৰিং]] (এনআইটিআইই), [[যমুনালাল বাজাজ ইনষ্টিটিউট অফ মেনেজমেণ্ট ষ্টাডিজ]] (জেবিআইএমএচ), [[এচ পি জৈন ইনষ্টিটিউট অফ মেনেজমেণ্ট এণ্ড ৰিচাৰ্চ]] আৰু একাধিক মেনেজমেণ্ট শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠান মুম্বাইত অৱস্থিত।<ref>{{cite news |last=Bansal |first=Rashmi |url=http://www.hkcollege.ac.in |url=http://in.rediff.com/getahead/2004/nov/08rash.htm |date=2004-11-08 |title=Is the 'IIM' brand invincible? |work=Rediff News |publisher=[[Rediff]] |accessdate=2009-06-09}}</ref> দেশৰ প্ৰাচীনতম আইন আৰু কমাৰ্চ কলেজ যথাক্ৰমে [[গভৰ্নমেণ্ট ল’ কলেজ]] আৰু [[চিডেনহ্যাম কলেজ]] মুম্বাইতেই অৱস্থিত।<ref>{{cite web |url=http://www.sydenham.edu/our_profile.html |title=Sydenham College: Our Profile |publisher=[[Sydenham College]] |accessdate=2009-04-26 |archivedate=2009-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090625015836/http://www.sydenham.edu/our_profile.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.glc.edu/incept.asp |title=About The Government Law College |publisher=[[Government Law College]] |accessdate=2009-04-26 |archivedate=2009-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090622081119/http://www.glc.edu/incept.asp |deadurl=yes }}</ref> মুম্বাইৰ প্ৰাচীনতম শিল্পকলা প্ৰতিষ্ঠানটি হল [[চাৰ জে. জে. স্কুল অফ আৰ্ট]]।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/24305727.cms |title=JJ School seeks help from new friends|date=2002-10-06|first=Nina|last=Martyris|work=[[The Times of India]]|accessdate=2009-05-13}}</ref> মুম্বাইৰ দুটি বিশিষ্ট গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান হ’ল [[টাটা ইনষ্টিটিউট অফ ফাণ্ডামেণ্টাল ৰিচাৰ্চ]] (টিআইএফআৰ) আৰু [[ভাবা পৰমাণু গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] (বিএআৰচি)।<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1065998 |date=2006-11-24 |title=University ties up with renowned institutes |publisher=''[[DNA (newspaper)|Daily News and Analysis]] (DNA)'' |accessdate=2009-06-09}}</ref> বিএআৰচিয়ে [[ট্ৰম্বে|ট্ৰম্বেত]] [[চাইৰাচ]] নামৰ এটা ৪০ মেগাৱাটৰ নিউক্লিয়াৰ ৰিচাৰ্চ ৰিএক্টৰ চলায়।<ref>{{cite web|url=http://www.barc.ernet.in/webpages/reactors/cirus.html|title=CIRUS reactor|publisher=[[Bhabha Atomic Research Centre]] (BARC)|accessdate=2009-05-12}}</ref> == ক্ৰীড়া == [[চিত্ৰ:Brabourne.jpg|thumb|[[ব্ৰেব'ৰ্ন ষ্টেডিয়াম]], দেশৰ প্ৰাচীনতম [[টেষ্ট ক্ৰিকেট মেচ্ছ্‌ৰ তালিকা|ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়ামসমূহৰ]] অন্যতম |alt=A grassy ground with skyscrapers behind it]] [[ক্ৰিকেট]] এই চহৰৰ সবাতোকৈ জনপ্ৰিয় খেল। খেলাৰ মেচ‌ৰ অভাৱত সদায়ে এই খেলাক [[ব্যাকইয়াৰ্ড ক্ৰিকেট|সংক্ষেপিত ৰূপত]] খেলা হয়; যিটো সাধাৰণতে গলি ক্ৰিকেট নামেৰে পৰিচিত। ভাৰতীয় ক্ৰিকেট নিয়ন্ত্ৰণ ব'ৰ্ড বা [[ব'ৰ্ড অফ কণ্ট্ৰোল ফৰ ক্ৰিকেট ইন ইণ্ডিয়া]] (বিচিচিআই)<ref>{{cite web |title=About BCCI |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] (BCCI) |url=http://www.bcci.tv/about-bcci.html |accessdate=2009-05-16 |archivedate=2009-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207202946/http://www.bcci.tv/about-bcci.html |deadurl=yes }}</ref> আৰু [[ইণ্ডিয়ান প্ৰীমিয়াৰ লীগ]]ৰ (আইপিএল)<ref>{{cite web |url=http://www.investmentkit.com/latestnews/2010/04/15/i-t-raids-at-ipl-headquarter-at-bcci-in-mumbai-reports-ndtv-2/ |title=I-T Raids at IPL Headquarter at BCCI in Mumbai, reports NDTV &#124; InvestmentKit.com Articles |publisher=Investmentkit.com |date=2010-04-15 |accessdate=2010-05-05 |archivedate=2012-12-08 |archiveurl=https://archive.is/20121208175436/http://www.investmentkit.com/latestnews/2010/04/15/i-t-raids-at-ipl-headquarter-at-bcci-in-mumbai-reports-ndtv-2/ |deadurl=yes }}</ref>মুখ্য কাৰ্যালয় মুম্বাইতেই অৱস্থিত। [[ৰঞ্জি ট্ৰফী]]ত চহৰৰ প্ৰতিনিধি দল [[মুম্বাই ক্ৰিকেট দলে]] ৪০ বাৰ খিতাপ অৰ্জন কৰিছে, যিটো কোনো একক দলৰ ক্ষেত্ৰত সৰ্বাধিক সংখ্যা।<ref>{{cite news |last=Makarand |first=Waingankar |title=Attacking pattern of play has delivered |date=2009-01-18 |publisher=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2009/01/18/stories/2009011856451500.htm |accessdate=2009-06-08}}</ref> [[ইণ্ডিয়ান প্ৰীমিয়াৰ লীগ]]ত এই চহৰৰ প্ৰতিনিধি দল হৈছে [[মুম্বাই ইণ্ডিয়ানছ্]]। চহৰৰ দুখন আন্তৰ্জাতিক ক্ৰিকেট ষ্টেডিয়াম হ'ল [[ৱাংখেড়ে ষ্টেডিয়াম]] আৰু [[ব্ৰেব'ৰ্ন ষ্টেডিয়াম]]।<ref>{{cite news |last=Seth |first=Ramesh |title=Brabourne&nbsp;— the stadium with a difference |date=2006-12-01 |publisher=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/yw/2006/12/01/stories/2006120100150200.htm |accessdate=2009-06-08 |archivedate=2008-04-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421010655/http://www.hindu.com/yw/2006/12/01/stories/2006120100150200.htm |deadurl=yes }}</ref> চহৰৰ বিশিষ্ট ক্ৰিকেটাৰসকলৰ মাজত উল্লেখযোগ্য হ’ল [[শচীন তেণ্ডুলকাৰ]]<ref>{{cite news |last=Srivastava |first=Sanjeev |title=Tendulkar serves it up |date=2002-11-05 |work=BBC News |publisher=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/low/south_asia/2404371.stm |accessdate=2009-06-08}}</ref> আৰু [[সুনীল গাভাস্কাৰ]]।<ref>{{cite journal |last=Murali |first=Kanta |year=2002 |month=August-September |title=Gavaskar: India's Greatest Crickter |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |volume=19 |issue=18 |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1918/19180820.htm |accessdate=2009-04-25 |publisher=[[The Hindu]] |archivedate=2009-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123212136/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1918/19180820.htm |deadurl=yes }}</ref> [[এচ’চিয়েছন ফুটবল|ফুটবল]] এই চহৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় খেল। চহৰৰ বহু ব্যক্তি [[ফিফা বিশ্বকাপ]] আৰু ইংলিছ প্ৰিমিয়াৰ লীগৰ দৰ্শক।<ref>{{cite news |last=Bubna |first=Shriya |title=Forget cricket, soccer's new media favourite |date=2006-07-07 |work=Rediff News |publisher=[[Rediff]] |url=http://www.rediff.com/money/2006/jul/07fifa.htm |accessdate=2009-06-09}}</ref> দেশৰ বৃহত্তম পেছাদাৰী ফুটবল লীগ [[ইণ্ডিয়ান চুপাৰ লীগ]]ৰ দল হৈছে [[মুম্বাই চিটি এফ চি]]। আনহাতে অন্যতম শীৰ্ষ পেছাদাৰী ফুটবল প্ৰতিযোগিতা [[আই-লীগ|আই-লীগত]] মুম্বাইৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে [[কেংক্ৰে এফ চি]]য়ে<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/sports/football/kenkre-fcs-i-league-dreams-21-years-in-the-making|title=Kenkre FC’s I-League dreams: 21 years in the making|website=freepressjournal.in|access-date=16 December 2021|archivedate=8 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211208150044/https://www.freepressjournal.in/sports/football/kenkre-fcs-i-league-dreams-21-years-in-the-making|deadurl=yes}}</ref>। মুম্বাইৰ পূৰ্বৰ আই-লীগৰ দল সমূহ হৈছে [[মুম্বাই ফুটবল ক্লাব]],<ref>{{cite news |title=Mumbai Football Club launched |date=2007-06-28 |work=Rediff News |publisher=[[Rediff]] |url=http://www.rediff.com/sports/2007/jun/28foot.htm |accessdate=2009-06-09}}</ref> [[মাহিন্দ্ৰা ইউনাইটেড]],<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Amitabha Das |title=Mahindra United in summit clash |date=2003-07-07 |publisher=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/2003/08/07/stories/2003080705022100.htm |accessdate=2009-06-09}}</ref> আৰু [[এয়াৰ ইণ্ডিয়া (ফুটবল ক্লাব)|এয়াৰ ইণ্ডিয়া]]।<ref>{{cite news |title=I-League: Mahindra United to face Mumbai FC |date=2008-10-10 |publisher=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/007200810101668.htm |accessdate=2009-06-09}}</ref> ক্ৰিকেটৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিৰ লগে লগে [[ফিল্ড হকী|ফিল্ড হকীৰ]] জনপ্ৰিয়তা অৱশ্যে কমি গৈছে। [[ৱৰ্ল্ড ছিৰিজ হকী|ৱৰ্ল্ড ছিৰিজ হকী]] (ডব্লিউএচএইচ) আৰু [[হকী ইণ্ডিয়া লীগ]] (এইচ আই এল)ত অংশগ্ৰহণকাৰী মুম্বাইৰ দল দুটা হ’ল [[মুম্বাই মেৰীণছ]] আৰু [[মুম্বাই মেজিচিয়ানছ]]। প্ৰতি ফেব্ৰুৱাৰী মাহত [[মহালক্ষ্মী ৰেচক’ৰ্চ|মহালক্ষ্মী ৰেচক’ৰ্চত]] [[ডাৰবি (ঘোঁৰাদৌৰ)|ডাৰবি]] ৰেচৰ আয়োজন কৰা হয়। মুম্বাইৰ [[ৰয়েল ওয়েষ্টাৰ্ন ইণ্ডিয়ান টাৰ্ফ ক্লাব|টাৰ্ফ ক্লাবত]] ফেব্ৰুৱাৰীত [[ইউনাইটেড ব্ৰিউয়াৰিচ গ্ৰুপ|মেকডুৱেলৰ]] ডাৰবিও অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{cite news |last=Pal |first=Abir |title=Mallya, Diageo fight for McDowell Derby |date=2007-01-17 |publisher=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1233374.cms |accessdate=2009-06-08}}</ref> সাম্প্ৰতিক বছৰসমূহত [[ফৰমুলা ওৱান]] ৰেচিং-ৰ কামতো জনগণৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite news |last=Pinto |first=Ashwin |url=http://www.indiantelevision.com/mam/headlines/y2k5/mar/marmam27.htm |title=ESS plans marketing blitz around F1 |date=2005-03-05 |accessdate= 2009-04-26 |publisher=Indiantelevision.com}}</ref> ২০০৮ চনত [[ফ’ৰ্চ ইণ্ডিয়া]] এফ ওৱান টিম কাৰৰ উদ্বোধন হয় মুম্বাইত।<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/motorSportsNews/idUKL2521523620080125 |title=Motor racing-Force India F1 team to launch 2008 car in Mumbai |date=2008-01-25 |accessdate=2008-01-27 |publisher=Reuters UK |work=Thomson Reuters |archivedate=2008-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080129132715/http://uk.reuters.com/article/motorSportsNews/idUKL2521523620080125 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ মাৰ্চত মুম্গ্ৰন্থে গ্ৰ্যাণ্ড প্ৰিস্ক [[এফ ওৱান পাৱাৰবোট ৰেচিং|এফ ওৱান পাৱাৰবোট ওৱৰ্ল্ড চ্যাম্পিয়নশ্বিপত]] অংশগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=68125 |title=Formula 1 powerboating swooshes into Mumbai, tourism hope for city |last=Jore |first=Dharmendra |date=2004-11-14 |accessdate=2009-05-14 |publisher=[[The Indian Express]] |work=Mumbai Newsline}}</ref> ২০০৪ চনত ভাৰতীয় জনগণৰ মাজত খেলাধূলাৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে বাৰ্ষিক [[মুম্বাই মাৰাথন|মুম্বাই মাৰাথনৰ]] সূচনা ঘটোৱা হয়।<ref>{{cite news|date=2007-12-18|url=http://www.earthtimes.org/articles/show/160916.html|title=Mumbai marathon draws all defending champions|accessdate=2009-05-28|work=The Earth Times|archivedate=2012-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120902025544/http://www.earthtimes.org/articles/show/160916.html|deadurl=yes}}</ref> ২০০৬ ও ২০০৭ চনত [[কিংফিছাৰ্চ এয়াৰলাইনচ টেনিচ ওপেন]] নামেৰে [[এচ’চিয়েছন অফ টেনিচ প্ৰফেছনালচ|এটিপি ওৱৰ্ল্ড ট্যুৰৰ]] এক [[ইণ্টাৰনেছনেল ছিৰিজ টুৰ্নামেণ্ট]] আয়োজিত হয় মুম্বাইত।<ref>{{cite news|work=CBS Sports|title=Bangalore replaces Mumbai on ATP Tour circuit|url=http://www.sportsline.com/tennis/story/10834314|date=2008-05-20|accessdate=2009-05-28|archivedate=2012-09-18|archiveurl=https://archive.is/20120918093423/http://www.sportsline.com/tennis/story/10834314|deadurl=yes}}</ref> == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist|3}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{commonscat|Mumbai|মুম্বাই}} * {{Wikivoyage|Mumbai}} * [http://www.mcgm.gov.in/ Official site of the Municipal Corporation of Greater Mumbai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028225646/http://www.mcgm.gov.in/ |date=2017-10-28 }} * [http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php Official City Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310212824/http://mdmu.maharashtra.gov.in/pages/Mumbai/mumbaiplanShow.php |date=2009-03-10 }} {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] eqqpzhhl5mkmmtw05wcvlyrceu9lc7s 0 36017 621152 427651 2026-07-29T03:37:51Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621152 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = মাৰ্ঘেৰিটা | native_name = | native_name_lang = as | other_name = | nickname = | settlement_type = মহকুমা | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Assam | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]]ত মাৰ্ঘেৰিটাৰ অৱস্থান | latd = 27.28 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 95.68 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = ৰাষ্ট্ৰ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = [[অসমৰ জিলাসমূহ|জিলা]] | subdivision_name2 = [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 162 | population_total = 23836 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ভাষা | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ৭৮৬১৮১ | area_code_type = টেলিফোনিক ক'ড | area_code = ৯১ - (০) ৩৭৫১ - XX XXXX | registration_plate = AS-23 | website = | footnotes = }} ''এই পৃষ্ঠাখন [[তিনিচুকীয়া]] জিলাৰ মহকুমাটোৰ বিষয়ে। '''মাৰ্ঘেৰিটা''' ({{Lang-en| Margherita}})[[ভাৰতবৰ্ষ]]ৰ উঃ পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাষ্ট্ৰ [[অসম]]ৰ সীমামূৰীয়া [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত তিনিওটা মহকুমাৰ ভিতৰত অন্যতম। ব্ৰিটিছ শাসনকালতেই ইয়াত গঢ়ি উঠা কয়লাক্ষেত্ৰসমূহৰ অৱদানৰ বাবে উঃ পূঃৰ কয়লাক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত মাৰ্ঘেৰিটাৰ নাম '''কয়লাৰাণী''' হিচাপে জনাজাত। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উপনৈ বুঢ়ীদিহিং, পাটকাই পাহাৰ, বনাঞ্চলসমুহ আৰু চাহ-বাগিচাৰ সৌন্দৰ্যই সমগ্ৰ অঞ্চলটোক এক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। ঊনৈছ শতিকাৰ ইটালীৰ ৰাণী ''মাৰ্ঘেৰিটা মাৰিয়া টেৰেছা জ্য'ভানা'' (Margherita of Savoy)ৰ নামেৰে ''মাৰ্ঘেৰিটা''ৰ নামাংকিত কৰা হৈছিল। ''ক'ল ইণ্ডিয়া লিমিটেড'' আৰু ''কীটপ্লাই'' অঞ্চলটোৰ উদ্যোগিক ক্ষেত্ৰখনৰ পুৰণি আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উদ্যোগিক প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ বাহিৰেও ইয়াত সৰু-সুৰা বহুতো চাহ উদ্যোগ গঢ়ি উঠিছে। == ভৌগোলিক তথ্য == মাৰ্ঘেৰিটা {{Coord|27.28|N|95.68|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/30/Margherita.html Falling Rain Genomics, Inc - Margherita]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}ত</ref> অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ঠাইটুকুৰাৰ উচ্চতা প্ৰায় ১৬২ মিটাৰ। ৰাংৰি পাহাৰ আৰু পাটকাই পাহাৰৰ ঠাল-ঠেঙুলিয়ে ইয়াৰ ক্ৰমে দক্ষিণ আৰু পূব দিশ আগুৰি আছে। মাৰ্ঘেৰিটাৰ উত্তৰ দিশে আছে তিনিচুকীয়া মহকুমা, পূবে আৰু দক্ষিণে অৱস্থিত অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু পশ্চিম দিশত অৱস্থিত ডিব্ৰুগড় জিলা। [[বুঢ়ীদিহিং নদী]] মাৰ্ঘেৰিটাৰ মাজেৰে বৈ গৈছে। ==জনগাঁথনি== ২০১১ৰ লোকপিয়লৰ মতে (India [[census]]),<ref>{{GR|India}}</ref> মাৰ্ঘেৰিটাৰ সৰ্বমুঠ জনসংখ্যা হৈছে ২৩৮৩৬ জন। মুঠ জনসংখ্যাৰ ৪৮% আৰু ৫২% ক্ৰমে পুৰুষ আৰু মহিলা। শিক্ষিতৰ হাৰ হ'ল ৭৬%; তাৰে মাজৰ শিক্ষিত পুৰুষৰ হাৰ হ'ল ৮১% আৰু শিক্ষিত মহিলাৰ হাৰ হ'ল শতকৰা ৭১% আৰু মুঠ জনসংখ্যাৰ ১১ শতাংশই ৬বছৰৰ তলৰ শিশু। বিভিন্ন ভাষাৰ জনগোষ্ঠীয় সম্প্ৰদায়েৰে মাৰ্ঘেৰিটাৰ জনগাঁথনি গঠিত। অঞ্চলটোৰ মুখ্য সম্প্ৰদায়সমুহ হ'ল [[আহোম জনগোষ্ঠী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[মটক]], [[চিংফৌ]], [[বাংলা]], [[নেপালী]], [[অসমৰ চাহ জনগোষ্ঠী|চাহ জনগোষ্ঠী]], [[হাজং]], [[বিহাৰী]] ইত্যাদি। ==ইতিহাস== বৰ্তমান জনাজাত নামটোৰ আগেয়ে ''মাৰ্ঘেৰিটা''ৰ নাম আছিল '''মা-কুম'''( মূল:চিংফৌ, অৰ্থ: সকলো জনগোষ্ঠীৰ থকা ঠাই)। ১৮৭৬ চনত লিডু আৰু মাৰ্ঘেৰিটাত কয়লা আৱিষ্কাৰ কৰা হয়। তাৰ পাছতে ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীৰ দিনা চৰকাৰী ভাবে মাৰ্ঘেৰিটাৰ কয়লাক্ষেত্ৰৰ শুভ উদ্ধোধন কৰা হয় আৰু কয়লাৰ ৰপ্তানিৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰপৰা লিডুৰ কয়লাক্ষেত্ৰৰ লৈকে এখন ৰেলৰ চলাচলৰ সেইদিনাই আৰম্ভণি কৰা হয়। সেইদিনাই বুঢ়ীদিহিং নদীৰ ওপৰত প্ৰথমখন কাঠৰ দলং সাজি আৰু বুড়ীদিহিঙৰ দুয়োপাৰে ৰেলৱে' লাইন বহোৱাৰ কাৰ্য সফল কৰোৱাৰ বাবে ইটালীয়ান মুখ্য অভিযন্তা ''[[Chevalier Roberto Paganini]]''ক সন্মান যঁচা হয় আৰু ইটালীৰ তেতিয়াৰ ৰাণী ''মাৰ্ঘেৰিটা মাৰিয়া টেৰেছা জ্য'ভানা'' [[Margherita of Savoy]] লৈ জনোৱা সন্মান স্বৰূপে তেওঁৰ নামানুসৰি ঠাইটুকুৰাৰ নাম ''মা-কুম'' সলাই ''মাৰ্ঘেৰিটা'' ৰখা হয়। [[File:Margherita of Savoy (Margherita Maria Teresa Giovanna; 20 November 1851 – 4 January 1926).jpg|thumb|It is a portrait of Margherita Maria Teresa Giovanna. She was the queen consort of the kingdom of Italy during the reign (1878–1900) of her husband, Umberto I. The picture was taken at Coal Heritage Museum, Margherita.]] ==ধৰ্ম আৰু উৎসৱসমুহ== মাৰ্ঘেৰিটাৰ জনসংখ্যাৰ অধিকাংশ লোকেই হিন্দু, মুছলিম নাইবা খৃষ্টান ধৰ্মালম্বী। ইয়াৰে ভিতৰুৱা কিছু এলেকাত বৌদ্ধধৰ্মত দীক্ষিত লোকৰ বসতিও বিদ্যমান হৈ আছে। মহকুমাটোত পালন কৰা প্ৰধান উৎসৱ হৈছে ব'হাগ বিহু (চ'ত-ব'হাগ মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা পালন কৰা হয়), কাতি বিহু (আহিন-কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা পালন কৰা হয়) আৰু মাঘ বিহু(পুহ-মাঘ মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা পালন কৰা হয়); তাৰ বাহিৰেও ''ঈদ'', ''খ্ৰীষ্টমাছ'', ''হোলি'', ''দীপান্বিতা'', ''চট পূজা'', ''বুদ্ধ পূৰ্ণিমা'', ''মে-ডাম-মে-ফি'' ইত্যাদি ইয়াত সমানেই উলহ-মালহেৰে পালন কৰা হয়। == যাতায়ত== অসমৰ মুখ্য চহৰসমুহৰ লগতে চুবুৰীয়া ৰাজ্য অৰুণাচল প্ৰদেশৰ চাংলাং জিলাৰ লগত মাৰ্ঘেৰিটাৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা সন্তোষজনক; ৰেল আৰু বাছ সেৱা উন্নত। জিলাৰ সদৰ তিনিচুকীয়াত অৱস্থিত একমাত্ৰ জংচনটোলৈ সংযোজিত হোৱাকৈ ৰেলপথ আৰু বাছৰ যোগাযোগ আছে। ৩৮ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে । আটাইতকৈ সমীপৱৰ্তী বিমানকোঠটো হৈছে [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ মোহনবাৰী। == অৰ্থনীতি == '''উঃ পূঃ কয়লাক্ষেত্ৰ'''[[North Eastern Coalfields]] ই মহকুমাটোৰ অৰ্থনীতিক সবল কৰিছে। অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰখনত উল্লেখযোগ্য অইন উদ্যোগমুহ হ'ল চাহ আৰু প্লাইউড উদ্যোগ। ইয়াৰ উপৰিও ধান খেতিৰ ওপৰত একাংশ পৰিয়াল নিৰ্ভৰশীল। ==উল্লেখযোগ্য শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান== * ডিগবৈ মহাবিদ্যালয় * ডিগবৈ মহিলা মহাবিদ্যালয় * মাৰ্ঘেৰিটা মহাবিদ্যালয় * লিডু মহাবিদ্যালয় আদি। ==উল্লেখযোগ্য ঠাইসমুহ== মূখ্যতঃ কয়লা খনিসমূহ, প্লাইউড উদ্যোগ আৰু চাহ বাগিছাৰ বাবে মাৰ্ঘেৰিটা বিখ্যাত। মাৰ্ঘেৰিটাৰ ''নামদাং'' আৰু ডিগবৈৰ ওচৰৰ ''পাৱৈ''ৰ গ'ল্ফ ফিল্ড পৰ্যটকৰ বাবে আন এক আকৰ্ষণ। তলত মাৰ্ঘেৰিটাৰ অন্তৰ্গত কেইখনমান চাবলগীয়া ঠাইৰ নাম উল্লেখ কৰা হ'ল। [[File:Model underground mining.jpg|thumb|This is a model kept in Coal Heritage Museum situated in Margherita, India, depicting a worker busy in mining coal in an underground coal mine.]] [[File:A view of Coal Heritage museum.jpg|thumb|The photo was captured inside Coal Heritage Museum, Margherita.]] ===দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য=== {{মূল|দিহিং-পাটকাই অভয়াৰণ্য}} অসমৰ এখন সেমেকা চিৰসেউজ অৰণ্য। জিলাখনৰ দক্ষিণ-পূব অঞ্চলত অৱস্থিত এই অৰণ্যৰ বিস্তৃতি প্ৰায় ৩০০ বৰ্গকিলোমিটাৰ। ইয়াত [[হলৌ বান্দৰ]], [[গাহৰি-নেজীয়া বান্দৰ]], [[বাঘ]], [[হাতী]] আদি প্ৰাণী পোৱা যায়। লগতে পখিলাৰ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰো ই ৰম্যভূমি। [[File:Entrance DIHING-PATKAI WlS.jpg|thumb|<center>A signboard showing the directions in Dihing Patkai Wildlife Sanctuary.<center>]] ===ডিগবৈ=== এশবছৰৰো পুৰণি তৈলখাদ আৰু বিশ্বৰ অন্যতম পুৰণি কাৰ্যক্ষম তেল শোধনাগাৰৰ বাবে [[ডিগবৈ]] জনাজাত। তাৰোপৰি ইয়াত ১৮ হ'ল গ'ল্ফ ক'ৰ্ছ আৰু দেশৰ ভিতৰতে প্ৰথমটো তৈল সংগ্ৰহালয় পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ। নগৰখনৰ ওচৰতে [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ এক সমাধিও অৱস্থিত।<ref>{{cite web | url=http://www.assamspider.com/resources/3860-Tourism-Tinsukia-District-Assam.aspx | title=Tourism in Tinsukia District of Assam | publisher=Assam Spider | date=June 29, 2011 | accessdate=June 17, 2012 | author=Paresh kumar sahu}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ডিগবৈৰ সংৰক্ষিত বণাঞ্চল পাকৈঢোঁৰাৰ প্ৰজাতিৰ বাবে জনাজাত। [[File:War cemetery Digboi.jpg|thumb|A front view of War Cemetery Digboi]] ===ষ্টিলৱেল পথ=== {{মূল|ষ্টিলৱেল পথ}} [[ষ্টিলৱেল পথ]]ৰ পুৰণি নাম লিডু ৰোড। ২য় নহাসমৰৰ সময়ত সহায়ক হোৱাকৈ ৰাস্তা স্বৰূপে এই পথটিৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু জেনেৰেল [[জোচেফ ষ্টীলৱেল]] (Joseph Stilwell)ৰ নামানুসাৰি পথটোৰ নাম ৰখা হয়। লিডুত আৰম্ভ হোৱা এই পথ [[ম্যানমাৰ]]ৰ [[কাচিন|কাচিন প্ৰদেশৰ]] শ্বিংব্ৱিয়াং, ম্যিট্‌ক্যিনা আৰু ভামো হৈ চীনদেশৰ [[য়ুন্নান|য়ুন্নান প্ৰদেশৰ]] কুনমিঙত শেষ হৈছে।<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8194622.stm | work=BBC News | title=India not to reopen key WWII road | date=2009-08-11 | accessdate=2010-05-07 | first=Subir | last=Bhaumik}}</ref> [[File:Ledo Burma Roads Assam-Burma-China.gif|thumb|Ledo Burma Roads Assam-Burma-China]] == References == {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:তিনিচুকীয়া জিলা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ মহকুমা]] mo6q0fej88hs9308p0raqn9rbwvtw9q 0 40007 621113 179422 2026-07-28T15:44:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621113 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = বৃন্দাবন | native_name = वृंदावन | native_name_lang = hi, mr, sa, kn | other_name = বৃন্দাৱন, ব্ৰজ | nickname = ব্ৰজ-ভূমি | settlement_type = নগৰ | image_skyline = Prem mandir Vrindavan.JPG | image_alt = | image_caption = বৃন্দাবনৰ প্ৰেম মন্দিৰ | pushpin_map = India Uttar Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = উত্তৰ প্ৰদেশ, ভাৰতত অৱস্থান | latd = 27.58 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 77.7 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|জিলা]] | subdivision_name2 = [[Mathura district|মথুৰা]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 170 | population_total = 63,005 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref>[http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=140007 Census of India]</ref> | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[হিন্দী]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[পিনক'ড|পিন]] | postal_code = 281121 | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''বৃন্দাবন''' ({{Lang-hi|वृन्दावन}}) হৈছে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], ভাৰতৰ [[মথুৰা]] জিলাৰ এখন নগৰ। [[মহাভাৰত]]ৰ মতে, এই অঞ্চলতে ভগৱান শ্ৰী[[কৃষ্ণ]]ই তেওঁৰ বাল্যকাল অতিবাহিত কৰিছিল। এই নগৰখন শ্ৰীকৃষ্ণৰ জন্মস্থান মথুৰাৰ পৰা প্ৰায় ১০&nbsp;কিমি আঁতৰত অৱস্থিত। নগৰখনত [[ৰাধা]] আৰু কৃষ্ণৰ পূজাৰ বাবে উৎসৰ্গিত শতাধিক মন্দিৰ আছে। নগৰখনৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় স্থান হৈছে গোৱিন্দদেৱ মন্দিৰ, গোপীনাথ মন্দিৰ আৰু ৰংগনাথ মন্দিৰ।<ref>{{cite book|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|year= 1990| page= 176|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> ==ইতিহাস== বৃন্দাবনৰ [[হিন্দু]] ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি অতীত আছে। ই হিন্দু ধৰ্মৰ এখন অতি পবিত্ৰ স্থান। ==ভৌগোলিক== বৃন্দাবনৰ ভৌগোলিক স্থানাংক হৈছে {{Coord|27.58|N|77.7|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Vrindavan |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Vrindavan.html |access-date=2015-07-18 |archivedate=2011-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110311171805/http://www.fallingrain.com/world/IN/36/Vrindavan.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃস্থৰ পৰা উচ্চতা প্ৰায় ১৭০&nbsp;মিটাৰ (৫৫৭&nbsp;ফুট)। ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Vrindavan|বৃন্দাবন|position=left}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্মস্থান]] du1wkco670eucrwb2adn9zd0lsxo4mh 0 67480 621154 402885 2026-07-29T04:53:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621154 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = মীনা শোৰী | image = | caption = | birth_name =খুৰচিদ জাহান | birth_date = {{birth date|1926|9|13}}<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=https://cineplot.com/meena-shorey-interview-1952/ |access-date=2021-02-22 |archivedate=2019-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190915210544/http://cineplot.com/meena-shorey-interview-1952/ |deadurl=yes }}</ref> | birth_place = ৰাইৱিন্দ, পঞ্জাব প্ৰদেশ, [[British India|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] (বৰ্তমান পাকিস্তানত) | death_date = {{death date and age|df=yes|1989|9|3|1926|9|13}} | death_place = [[লাহোৰ]], [[পাকিস্তান]] | resting_place = লাহোৰ | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ১৯৪১-১৯৭৯ | spouse = জহুৰ ৰাজা<br>অল নাচিৰ<br>ৰূপ কুমাৰ শোৰী<br>ৰাজা মীৰ<br>আচাদ বোখাৰি }} '''মীনা শোৰী''' ({{lang-en| Meena Shorey }}; ১৩ চেপ্তেম্বৰ ১৯২৬- ৩ চেপ্তেম্বৰ ১৯৮৯) হিন্দী-উৰ্দু আৰু পঞ্জাবী ভাষাৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী। পৰ্দাত তেওঁৰ নাম মীনা যদিও প্ৰকৃত নাম হ’ল- খুৰচিদ জাহান। চোহৰাব মোডীৰ ছিকন্দৰ ছবিত পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ ষোগে তেওঁ চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰবেশ কৰে। তেওঁৰ এক থী লড়কী (১৯৪৯) ছবিখন চুপাৰ-ডুপাৰ হিট হৈছিল আৰু আধুনিক মুক্তমনা যুৱতীসকলৰ ‘আইকন’ ৰূপে পৰিগণিত হৈছিল।<ref name="Narwekar2012">{{cite book|author=Sanjit Narwekar|title=Eena Meena Deeka: The Story of Hindi Film Comedy|url=https://books.google.com/books?id=KbSbAwAAQBAJ&pg=PT182|accessdate=25 September 2019|date=12 December 2012|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2625-2|pages=182–|chapter=13-The Image Manipulators}}</ref> ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰত তেওঁক প্ৰথম কৌতুকৰ দক্ষতা থকা অভিনেত্ৰীৰূপে স্বীকৃতি দিয়া হয়।<ref name="Narwekar">{{cite book|author=Sanjit Narwekar|title=Eena Meena Deeka: The Story of Hindi Film Comedy|url=https://books.google.com/books?id=KbSbAwAAQBAJ&pg=PT182|accessdate=25 September 2019|date=12 December 2012|publisher=Rupa Publications|isbn=978-81-291-2625-2|pages=182–|chapter=14-The Female Of The Species}}</ref> ১৯২১ চনতৰ ১৭ নৱেম্বৰত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ পঞ্জাব প্ৰদেশৰ ৰাইৱিণ্ডত (বৰ্তমান [[পাকিস্তান]]ত) তেওঁৰ জন্ম হৈছিল। মাক-দেউতাকৰ চাৰিটা সন্তানৰ ভিতৰত তেওঁ দ্বিতীয় আছিল। ঘৰৰ অৱস্থা অতি শোচনীয় হোৱাত বোম্বেত থকা বিবাহিতা বায়েকৰ ঘৰলৈ পঠিয়াই দিছিল। এনেকৈয়ে এদিন চিনেমাৰ শ্বুটিং চাবলৈ যোৱাত তেওঁ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা চোহৰাব মোডীৰ চকুত পৰে।<ref name=Bali/> ==কৰ্মজীৱন== ===ভাৰতত=== এটা সৰু চৰিত্ৰৰে ভূমুকি মৰা ‘ছিকন্দৰ’ (১৯৪১) মীনাৰ জীৱনৰ প্ৰথম ছবি। ইয়াত তেওঁ তক্ষশীলাৰ ৰজাৰ ভনীয়েকৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref name=Narwekar /> এইখন [[আলেকজেণ্ডাৰ]]ৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ পটভূমিত নিৰ্মিত এখন ঐতিহাসিক ছবি আছিল। চোহৰাব মোডী পৰিচালিত এই ছবিখনে প্ৰভুত জনপ্ৰিয়তা পাইছিল। ইয়াৰ পিছতে মোডীৰ মিনাৰ্ভা মোভীটোনৰ বেনাৰত তেওঁ আৰু তিনিখন ছবিত দ্বিতীয় নায়িকাৰ অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পাইছিল- ‘ফিৰ মিলেঙ্গে’ (১৯৪২), ‘পৃথ্বী বল্লভ’ (১৯৪৩) আৰু ‘পত্থৰো কা সৌদাগৰ’ (১৯৪৩)।<ref name=Patel>{{cite book|last1=Patel|first1=Sushila Rani|title=Stars Of The Indian Screen|date=1952|publisher=Parker & Sons Ltd.|location=Bombay, India|pages=33|ref=Edited by: Baburao Patel (editor, Filmindia)}}</ref> ৰুপ কুমাৰ শোৰীয়ে [[লাহোৰ]]ৰ পৰা [[মুম্বাই]]লৈ স্থানান্তৰ হৈছিল আৰু তেওঁৰ ছবি ‘শালিমাৰ’ৰ (১৯৪৬) বাবে মীনাক লব বিচাৰিছিল। কিন্তু তেওঁ [[চোহৰাব মোডী]]ৰ সৈতে চুক্তিবদ্ধ হৈ থকা বাবে ‘শালিমাৰ’ত কাম কৰিব নোৱাৰিলে। লাহোৰলৈ এটা ভ্ৰমণত যাওঁতে প্ৰযোজক দিলসুখ পাঞ্চলীয়ে তেওঁক দুখন ছবি-‘শহৰ সে দূৰ’ (১৯৪৬) আৰু ‘আৰ্চি’ৰ (১৯৪৭) বাবে চহী কৰায়। অৱশেষত চোহৰাব মোডীৰ সৈতে থকা চুক্তিৰ বান্ধোনৰ পৰা তেওঁৰ পত্নী মেহতাবৰ সহায়ত মীনাই মুক্তি পায়।<ref name=Bali>{{cite web|last1=Bali|first1=Karan|title=Profile: Meena Shorey|url=http://upperstall.com/profile/meena-shorey/|website=upperstall.com|publisher=Upperstall|accessdate=25 September 2019|archivedate=22 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210422163051/https://upperstall.com/profile/meena-shorey/|deadurl=yes}}</ref> ১৯৪৮ চনত মীনাই ৰূপ কুমাৰ শোৰী পৰিচালিত [[পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰ]] ‘চমন’ত অভিনয় কৰে। পৰিচালক ৰূপ কুমাৰ দেশ বিভাজনৰ পৰিণতিত ব্যৱসায়ত লোকচানৰ সন্মুখীন হৈ [[লাহোৰ]]ৰ পৰা [[মুম্বাই]]লৈ প্ৰব্ৰজন কৰে আৰু পত্নীৰ অৰ্থ সাহায্য ‘শোৰী ফিল্মচ’ বুলি ফিল্ম প্ৰডাকচন হাউচ এটা খোলে।<ref name=Narwekar2012 /> ছবিখন যথেষ্ট হিট হৈছিল। বিনোদে পৰিচালনা কৰা ছবিৰ গীতবোৰেও যথেষ্ট জনপ্ৰিয় পাইছিল।<ref name="GokulsingDissanayake2হৈৎ013">{{cite book|author1=K. Moti Gokulsing|author2=Wimal Dissanayake|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC&pg=PA166|accessdate=25 September 2019|date=17 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|pages=166–}}</ref> পুষ্পা হংস আৰু সঙ্গীবৃন্দই গোৱা ছবিখনৰ এটা জনপ্ৰিয় গীত- ‘চান কিথন গুজাৰী আই ৰাত ওয়ে’।<ref name="Bajaj2014">{{cite book|author=J.K. Bajaj|title=On & Behind the Indian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=_1UqAwAAQBAJ&pg=PA2008-IA27|accessdate=25 September 2019|date=26 March 2014|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5083-621-7|pages=2008–|chapter=95. Pushpa Hans}}</ref> ১৯৪৯ চনত ৰূপ কুমাৰ শোৰীয়ে পৰিচালনা আৰু প্ৰযোজনা কৰা, আই. এচ. জোহৰৰ কাহিনী আৰু বিনোদে সঙ্গীত দিয়া ‘এক থী লড়কী’ মুক্তি পায়। এই ছবিখনৰ ‘লাৰা লাপ্পা লাৰা লাপ্পা লায়ি ৰখদি’ শীৰ্ষক গীতটো কেইবা বছৰ জুৰি জনপ্ৰিয় হৈ আছিল আৰু মীনাৰ ওঠত দিয়া এই গীতটোৰ বাবে পিছলৈ তেওঁ ‘লাৰা লাপ্পা গাৰ্ল’ বুলি জনাজাত হৈছিল। [[লতা মংগেশকাৰ|লতা মংগেশকাৰে]] গোৱা এই গীতটো তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ৰ এটা জনপ্ৰিয় গীত বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Dyer2013">{{cite book|author=Richard Dyer|title=In The Space Of A Song: The Uses of Song in Film|url=https://books.google.com/books?id=zhupAgAAQBAJ&pg=PA44|accessdate=25 September 2019|date=3 July 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-64193-0|pages=44–|chapter=Introduction-All musicals: Hindi cinema}}</ref><ref name="Rishi2012">{{cite book|author=Tilak Rishi|title=Bless You Bollywood! : A tribute to Hindi Cinema on completing 100 years|url=https://books.google.com/books?id=NWlYAAAAQBAJ&pg=PT195|accessdate=25 September 2019|date=5 June 2012|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4669-3962-2|pages=195–|chapter=22. Ek Thi Ladki (Roop K. Shorey)}}</ref> ১৯৫০ চনত তেওঁ কৰন দেৱান প্ৰডাকচনৰ ‘অনমোল ৰতন’ত অভিনয় কৰে। শোৰে ফিল্মচে প্ৰযোজনা কৰা আৰু ৰূপ কুমাৰ শোৰীয়ে পৰিচালনা কৰা ‘ঢোলক’ৰ (১৯৫১) মূল ভূমিকাত আছিল অজিত খান আৰু মীনা। সঙ্গীত পৰিচালনা আছিল শ্যাম সুন্দৰৰ। শ্যাম সুন্দৰক এই ছবিকে ধৰি আৰু কিছু ছবিত দিয়া ‘অবিস্মৰণীয় সুৰ’ৰ বাবে উল্লেখনীয় হৈ থাকিব। ভাৰতত মুক্তি পোৱা তেওঁৰ শেষৰ দুখন ছবি হ'ল- জি.পি.চিপ্পিৰ 'শ্ৰীমতী ৪২০' আৰু মঞ্জু পৰিচালিত 'চদ্দু' (১৯৫৮)<ref name="SangeetNatak">{{cite book|title=Sangeet Natak|url=https://books.google.com/books?id=p46fAAAAMAAJ|accessdate=25 September 2019|series=99-102|year=1991|publisher=Sangeet Natak Akademi}}</ref><ref name=Narwekar2012 /> ===পাকিস্তানত=== [[পাকিস্তান|পাকিস্তানী]] চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক জে.চি. আনন্দে ‘মিচ ১৯৫৬’ নামৰ ছবি এখন নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ৰূপ কুমাৰ শোৰে আৰু মীনাক লাহোৰলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়; যিখন ছবি [[গুৰু দত্ত]]ৰ চুপাৰ হিট ‘মিষ্টাৰ এণ্ড মিচেচ ৫৫’ৰ (১৯৫৫) অনুকৰণ আছিল। মিচ ১৯৫৬ত অভিনয় কৰে মীনা আৰু চৈয়দ মুচা ৰাজা, শামীন আৰা আৰু নুৰ মহম্মদ চাৰ্লিয়ে।<ref name="Gazdar1997">{{cite book|author=Mushtāq Gazdar|title=Pakistan Cinema, 1947-1997|url=https://books.google.com/books?id=sOdkAAAAMAAJ|accessdate=25 September 2019|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-577817-5}}</ref> ছবিৰ সঙ্গীত আছিল জি.এ. চিষ্টিৰ। তেওঁৰ স্বামী ৰূপ কুমাৰ শোৰী [[ভাৰত]]লৈ উভতি আহে যদিও লাহোৰত ভাল সঁহাৰি পাই মীনাই তাতে থাকি যাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। তেৱেঁ লাক্সৰ [[পাকিস্তান]]ৰ প্ৰথম মডেল আৰু ‘লাক্স লেডী অফ পাকিস্তান’ বুলি পিছলৈ প্ৰখ্যাত হৈ পৰে।<ref name=Bali/> তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰখ্যাত ছবি ‘চৰফৰোচ’ (১৯৫৬), য’ত তেওঁ এটা বিশেষ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল আৰু দুটা জনপ্ৰিয় গীত তেওঁৰ ওপৰত চিত্ৰায়িত কৰা হৈছিল। তেওঁক মুখ্য চৰিত্ৰত লোৱাৰ কথা আছিল যদিও শেহত তেওঁৰ দ্বাৰা স্পাৰ্শ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰোৱা হৈছিল। আনোৱাৰ কামাল পাচাই পৰিচালনা কৰা ছবিখনৰ মুখ্য ভূমিকাত আছিল চাবিহা খানম আৰু চৈয়দ মুচা ৰাজা। সঙ্গীত ৰচিদ আত্ৰেৰ। চৰফৰোচে প্ৰভুত জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল।<ref name="PQ">{{cite book|title=Pakistan Quarterly|url=https://books.google.com/books?id=ZepRAQAAIAAJ|accessdate=25 September 2019|volume=12-13|year=1964|publisher=Pakistan Publications}}</ref> তেওঁ অভিনয় কৰা কেইখনমান ছবি হ’ল- হুমায়ুন মিৰ্জা পৰিচালিত ‘বড়া আদমী’ (১৯৫৭), এম.এইচ. মহিব পৰিচালিত ‘চিতাৰো কা দুনীয়া’ (১৯৫৮), সাকলিন ৰিজৱি পৰিচালিত ‘জগ্গা’ (১৯৫৮ পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰ) আৰু আচলাম ইৰাণী পৰিচালিত ‘বহুৰুপীয়া’ (১৯৬০ পঞ্জাবী চলচ্চিত্ৰ)।<ref name=livetvpk>{{cite web|last1=Qureshi|first1=Mohammed Ayub|title=Meena Shori actress|url=http://www.livetv.pk/actress/meena_shori.html|website=livetv.pk website|accessdate=25 September 2019}}</ref> তেওঁৰ উল্লেখনীয় ছবিৰ ভিতৰত কেইখনমান হ'ল- 'মৌচিকৰ' (১৯৬২), 'অন্ধী মোহব্বত' (১৯৬৪) আৰু 'খামোচ ৰহো' (১৯৬৪)।<ref name=Bali/> ==ব্যক্তিগত জীৱন== কোৱা হয় যে মীনাই পাচবাৰ বিয়াত বহিছিল।<ref name="IWofP">{{cite book|title=Illustrated Weekly of Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=yogcAQAAMAAJ|accessdate=25 September 2019|series=51-52|volume=21|year=1969|publisher=Pakistan Herald Publications.}}</ref> প্ৰথম বিবাহ হৈছিল অভিনেতা, প্ৰযোজক, পৰিচালক জহুৰ ৰাজাৰ সৈতে ১৯৪২ চনৰ এপ্ৰিলত<ref name=ZahurRaja>{{cite journal|last1=Patel|first1=Baburao|title=Zahur Raja –A Rough-Neck Guy!|journal=Filmindia|date=April 1942|volume=8|issue=4|pages=49|url=https://archive.org/stream/filmindia194208unse#page/n307/mode/2up|accessdate=25 September 2019|ref=Interview by Hyacinth}}</ref>; দ্বিতীয় বিবাহ অভিনেতা আৰু সহ-তাৰকা অল নাচিৰৰ সৈতে<ref name=AlNasir>{{cite journal|last1=Patel|first1=Baburao|title=At Home And Abroad |journal=Filmindia|date=August 1946 |volume=12|issue=8|pages=58|url=https://archive.org/stream/filmindia194814unse#page/n613/mode/2up/search/Meena |accessdate=25 September 2019|ref=Not An Interim Plan}}</ref>; তৃতীয় বিবাহ ৰূপ কুমাৰ শোৰেৰ সৈতে। এইখন বিয়া ১৯৫৬ চনলৈ সাত-আঠ বছৰমান টিকিছিল। উল্লেখনীয় যে মীনাই অভিনয় জীৱনৰ সফলতা এই সময়চোৱাতে পাইছিল আৰু এইজন স্বামীৰ উপাধিৰে তেওঁ পৰিচিত হৈ পৰিছিল। চলচ্চিত্ৰৰ কামত পাকিস্তাননলৈ গৈ মীনা উভতি আহিব নিবিচৰা বাবে দুয়োৰো এৰা-এৰি হৈছিল। তেওঁৰ চতুৰ্থ স্বামী আছিল এজন পাকিস্তানী নাগৰিক ৰাজা মীৰ আৰু পঞ্চমবাৰৰ বাবে তেওঁৰ বিয়া হৈছিল অভিনেতা আচাদ বুখাৰীৰ সৈতে।<ref name=Bali/> শেষৰ ফালে তেওঁ এক দৰিদ্ৰ জীৱন-যাপন কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ১৯৭৪-৭৫ চনৰ পিছত জীয়াই থাকিবলৈ কঠোৰ সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল।<ref>From circa late-1970s till 1987, late Pakistani film director/producer Anwar Kamal Pasha was a loyal friend and often helped her out financially as much as he could, but after his death she was left utterly destitute.</ref> ১৯৮৯ চনৰ ৩ চেপ্তেম্বৰত লাহোৰত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু শেষকৃত্যৰ কাম-কাজখিনি দাতব্য অনুষ্ঠানৰ ধনেৰে সমাপন কৰা হৈছিল।<ref name=Bali/> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb name|1242253|মীনা শোৰী}} *{{youtube|skMQV6KxErI|মীনা শোৰী অভিনীত 'এক থী লড়কী'}} [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] sywppsbjygwftg8soomwscjbfhoodzx 0 74389 621110 604235 2026-07-28T12:31:20Z MONISHA LAKHIMPUR 50974 /* */ 621110 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = নীৰাজনা মহন্ত বেজবৰা | image = | imagesize = 170px | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | Parents_name = বাপচন্দ্ৰ মহন্ত, কেশদা মহন্ত | birth_date = ২৮-৮-১৯৬১ | birth_place = [[অসম]] | death_date = | death_place = | occupation = অধ্যাপক | nationality = [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] | ethnicity = | citizenship = ভাৰতীয় | language = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]] | education = হিন্দীৰ স্নাতকোত্তৰ, ডক্টৰেট ডিগ্ৰী | alma_mater = | period = | genre = | subject = অসমীয়া সাহিত্য | movement = | notableworks = | partner = প্ৰাঞ্জল বেজবৰা | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | signature_alt = | website = }} '''নীৰাজনা মহন্ত বেজবৰা''' ({{lang-en|Nirajana Mahanta Bezborah}}) হৈছে এগৰাকী অসমীয়া সাহিত্যিক, অনুবাদক, অধ্যাপক। তেখেত বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ অসমীয়া বিভাগৰ অধ্যাপক৷ বিংশ শতিকাৰ শেষৰফালে তুলনামূলক ভাৰতীয় সাহিত্য বিষয়ত গৱেষণামূলক গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰা নীৰাজনা মহন্ত বেজবৰা বৰ্তমান সময়ত ‘তুলনামূলক ভাৰতীয় সাহিত্য’ বিষয়ৰ এগৰাকী অগ্ৰণী গৱেষক৷ সেইদৰে অসমীয়া অনুবাদ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰখনতো তেখেতৰ নামটো প্ৰতিনিধিত্বমূলক৷<ref name="ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবচাইটৰ পৰা">{{cite web | url=https://dibru.ac.in/userlist/welcome/profile/59 | title=Nirajana Mahanta Bezborah | publisher=বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবচাইট | accessdate=30 September 2023 | archivedate=9 June 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609123959/https://dibru.ac.in/userlist/welcome/profile/59 | deadurl=yes }}</ref> ==জন্ম== তেখেতৰ জন্ম হয় ১৯৬১ চনত ৷ পিতৃৰ নাম [[বাপচন্দ্ৰ মহন্ত]] আৰু মাতৃৰ নাম [[কেশদা মহন্ত]]৷<ref name="hindi-in-assam">{{cite book | url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/66556/7/07_chapter%203.pdf | title=Hindi in Assam : Past, Present & Future | author=Sarma, Pradip Kumar | chapter=Ch. 3, Developement of Hindi in Assam | year=31/07/1999}}</ref> <ref name="প্ৰতিদিন">{{cite news | title=ৰামায়ণী সাহিত্যৰ বিশিষ্ট গৱেষক কেশদা মহন্ত আৰু নাই | date=27 March 2018 | agency=অসমীয়া প্ৰতিদিন | accessdate=27 March 2018}}</ref> ==শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন== তেখেতে জে. বি. কলেজৰপৰা সংস্কৃত বিষয়ত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম হৈ স্নাতক ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰে৷ ১৯৮২ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ হিন্দী বিভাগৰপৰা প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম হৈ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী গ্ৰহণ৷ ১৯৯২ চনত তেখেতে [[মণিপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰপৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী গ্ৰহণ কৰে৷ গৱেষণাৰ বিষয় আছিল ''মগহী ঔৰ অসমীয়া লোকগীতো কা তুলনামূলক অধ্যায়ন''। তেখেতে ডি.এইচ.এচ.কে. কলেজৰ হিন্দী অধ্যাপক হিচাপে কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলে। এই চাকৰিত দহ বছৰ থকাৰ অন্তত তেখেতে দুবছৰৰ বাবে (১৯৯৩-৯৪) ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অসমীয়া বিভাগৰ অংশকালীন অধ্যাপক হয়। ১৯৯৫ৰ পৰা ২০০৫লৈ তেখেত একেখন বিশ্ববিদ্যালয়ত অসমীয়া বিভাগৰত অন্তৰ্গত তুলনামূলক ভাৰতীয়া সাহিত্য শাখাৰ ৰীডাৰ হিচাপে সেৱা আগবঢ়ায়। তাৰপিছত তেখেতৰ অধ্যাপক পদলৈ পদোন্নতি হয়।<ref name="ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱেবচাইটৰ পৰা"/> ==সাহিত্যৰাজি== ===প্ৰবন্ধ সংকলন=== ১) তুলনামূলক সাহিত্য আৰু সাহিত্যিক গৱেষণা, ১৯৯৪, শঙ্কৰদেৱ প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড়<br /> ২) সাহিত্যৰ সমাজতত্ত্ব সিদ্ধান্ত আৰু প্ৰয়োগ, ১৯৯৪, প্ৰাঞ্জল বেজবৰা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৩) অনুবাদ কলা,১৯৯৭,প্ৰাঞ্জল বেজবৰা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৪) তুলনামূলক ভাৰতীয় সাহিত্য, ১৯৯৯, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৫) পটভূমিত তুলনামূলক সাহিত্য, ২০০২, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৬) লোকতত্ত্ব জিজ্ঞাসা, ২০০৪,বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৭) [[যোগাযোগ কলা]], বনলতা, ডিব্ৰুগড়<ref>https://www.scientiabooks.in/product/yogayog-kala/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /> ৮) পাঠকৰ দৰ্পণত অসমীয়া সাহিত্য, ২০০৭,ডিব্ৰুগড় <br /> ৯) [[অনুবাদঃ তত্ত্ব আৰু প্ৰয়োগ (গ্ৰন্থ)]], ২০০৯, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <ref>https://www.scientiabooks.in/product/anubad-tattva-aru-prayog/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> ১০) সাহিত্যৰ সমাজত্ত্ব, সিদ্ধান্ত আৰু প্ৰয়োগ, ২০১১, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ১১) তুমিয়ে মোক বিদ্ৰোহী কৰিলা, ২০১৪, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ১২) তুলনামূলক সাহিত্য: কি কিয় আৰু কেনেকৈ, ২০১৯, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ১৩) ব্যক্তিত্ব, সুকুমাৰ কৌশল আৰু যোগাযোগ, ২০২১, অসম বুক ট্ৰাষ্ট <br /> ১৪) তুলনামূলক ভাৰতীয় সাহিত্য অভিমুখে, নক্সা প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড় '''উপন্যাস''' ১) মোৰ দন্ত অন্বেষণৰ কাহিনী, ২০২০, নক্সা প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড় ২) সোণজুৰিৰ কথকতা, ২০২১, নক্সা প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড় <br /> ===সম্পাদিত গ্ৰন্থ=== ১) Tradition of The Ramayana in Eastern India(Edited), 2002, Assamese Department, D.U. <br /> ২) জীৱনৰ বিচিত্ৰ ৰং (যুতীয়াভাৱে সম্পাদনা), ২০০৫, অসমীয়া বিভাগ, ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় <br /> ৩) নিৰ্বাচিত ভাৰতীয় কবিতা,যুতীয়াভাৱে সম্পাদিত, ২০০৫, অসমীয়া বিভাগ, ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় <br /> ===অনুবাদ গ্ৰন্থ=== ১) আহাৰ মাহৰ এদিন, হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ অনুবাদিত, ১৯৯৩, শঙ্কৰদেৱ প্ৰকাশন <br /> ২) জ্যোতি প্ৰতিভা, অসমীয়া ভাষাৰপৰা হিন্দীলৈ অনুবাদিত, (সম্পাদনা), ১৯৬৬, অসমীয়া বিভাগ, ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় <br /> ৩) দলিত সাহিত্য, হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ অনুবাদিত, ১৯৬৬, অসমীয়া বিভাগ, ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় <br /> ৪) বিদ্যাপতি, ইংৰাজী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ অনুবাদিত, সাহিত্য অকাডেমী, নতুন দিল্লী <br /> ৫) উপদেশ সাৰ, হিন্দী, সংস্কৃত আদি ভাষাত, ১৯৮৬, জাহ্নৱী প্ৰকাশন <br /> ৬) অভিজ্ঞানম-শকুন্তলম, সংস্কৃত ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৭) সংশয়ৰ এৰাতি, হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ, ২০০৫, কৌস্তুভ প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড় <br /> ৮) অনামদাশৰ পুথি, হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ, ২০১৪, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ৯) হানুছ, হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ, ২০১৭, বনলতা, ডিব্ৰুগড় <br /> ১০) জীৱনৰ অন্য এক নাম (হিন্দী, উড়িয়া, ইংৰাজী, বাংলা আদি ভাষালৈ অনুবাদিত,সম্পাদনা) বনলতা, ডিব্ৰুগড় ১১) কোনোবাই তো..., হিন্দী ভাষাৰপৰা অসমীয়ালৈ, ২০২১, নক্সা প্ৰকাশন, ডিব্ৰুগড় '''জীৱনী গ্ৰন্থ''' ১) ৰক্তবৰ্ণে জ্বলে ( উদ্ভাৱক উদ্ধৱ ভৰালীৰ জীৱনৰ নিৰ্বাচিত পৃষ্ঠা), ২০২৩, বনলতা,‌ ডিব্ৰুগড়, অসম<ref>https://scientiabooks.in/product/rakta-barne-jvale-uddhab-bharalir-jivanar-nirbachita-prishta-by-dr-nirajana-mahanta-bezborah/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া সাহিত্যিক]] nch2zpy95tig4a9uqhpaqgwtjrfzl13 0 78458 621146 612229 2026-07-28T23:04:14Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621146 wikitext text/x-wiki {{Infobox project | hi = মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি | logo = মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিৰ ল'গ'.jpeg | image = File:The Children being served the food under the Mid-day Meal Scheme at a primary school, Wokha district in Nagaland.jpg | caption = [[নাগালেণ্ড|নাগালেণ্ডৰ]] এখন স্কুলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মধ্যাহ্ন ভোজনৰ বাবে শাৰী পতা দৃশ্য। | mission_statement = | type = [[ভাৰত চৰকাৰ]] | country = [[ভাৰত]] | primeminister = | key_people = | launched = ১৯৯৫ <!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | disestablished = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | budget = | current_status = সক্ৰিয় | website = http://mdm.nic.in/ }} '''মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি''' ({{lang-en|Midday Meal Scheme}}) হৈছে বিদ্যালয়ৰ এক ভোজন আঁচনি। সমগ্ৰ ভাৰত বৰ্ষৰ স্কুল পৰ্যায়ৰ শিশু সকলৰ পুষ্টিৰ মান উন্নত কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই আচঁনিখন প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।<ref name=":1">{{cite web|last=Chettiparambil-Rajan|first=Angelique|date=July 2007|title=India: A Desk Review of the Mid-Day Meals Programme|url=http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020230641/http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|archive-date=20 October 2013|access-date=28 July 2013|website=World Food Programme|archivedate=20 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020230641/http://home.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp207424.pdf|deadurl=yes}}</ref> এই কাৰ্যসূচীত চৰকাৰৰ প্ৰাথমিক আৰু উচ্চ প্ৰাথমিক শ্ৰেণীৰ শিশুসকলৰ বাবে কৰ্মদিনত বিনামূলীয়া মধ্যাহ্নভোজন, চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত, স্থানীয় সংস্থা, শিক্ষা নিশ্চিত আঁচনি, আৰু বৈকল্পিক অভিনৱ শিক্ষা কেন্দ্ৰ, সৰ্বশিক্ষা অভিযানৰ অধীনত সমৰ্থিত মাদ্ৰাচা তথা মকতাব, আৰু শ্ৰম মন্ত্ৰালয়ৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰাষ্ট্ৰীয় শিশু শ্ৰমিক প্ৰকল্প বিদ্যালয়সমূহত বিনামূলীয়া মধ্যাহ্নভোজন যোগান ধৰা হয়।<ref name=":12">{{cite web|title=Frequently Asked Questions on Mid Day Meal Scheme|url=http://mdm.nic.in/Files/Right%20to%20information/Frequently_Asked_Questions_on_MDM.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021004336/http://mdm.nic.in/Files/Right%20to%20information/Frequently_Asked_Questions_on_MDM.pdf|archive-date=21 October 2013|access-date=24 June 2014|website=mdm.nic.in (Mid Day Meal Scheme, Ministry of Education, Government of India)}}</ref> ১.২৭ নিযুতৰো অধিক বিদ্যালয় আৰু শিক্ষা নিশ্চিত আঁচনি কেন্দ্ৰত ১২০ নিযুত শিশুক সেৱা আগবঢ়োৱা, মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি হৈছে বিশ্বৰ ভিতৰতে এক সৰ্ববৃহৎ আঁচনি। <ref name=":5">{{cite web|title=About the Mid Day Meal Scheme|url=http://mdm.nic.in/aboutus.html|url-status=live|access-date=28 July 2013|publisher=mdm.nic.in (Mid Day Meal Scheme, Ministry of Education, Government of India)}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩০ চনৰ পৰা ফৰাচী প্ৰশাসনৰ অধীনত [[পুডুচেৰী]]ৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Mid Day Meal Puducherry|url=https://mdm.py.gov.in/Index.aspx|access-date=2021-10-13|website=mdm.py.gov.in}}</ref> স্বাধীন ভাৰতত মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনি প্ৰথমে [[তামিলনাডু]]ত আৰম্ভ কৰা হৈছিল। প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী কে. কামৰাজে ৬০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে এই আঁচনিখন আগবঢ়াই দিছিল। ১৯২৫ চনৰ পৰা আঁচনিখনৰ ৰূপায়ণ কৰা প্ৰথমখন বিদ্যালয় আছিল সৌৰাষ্ট্ৰ বালক উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাদুৰাই। ২৮ নৱেম্বৰ ২০০১ তাৰিখে, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে প্ৰতিখন ৰাজ্যৰে ৰাজ্য চৰকাৰক তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়ত নিৰ্দেশনাৰ ৬ মাহৰ ভিতৰত এই কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিবলৈ কৈছিল।<ref name=":3" /> ২০০২ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ নিৰ্দেশত সকলো ৰাজ্যতে এই আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা হয়।<ref name=":3">{{Cite web|title=School Mid-day Meals - Right to Food Campaign|url=http://www.righttofoodcampaign.in/school-meals|access-date=2021-10-13|website=www.righttofoodcampaign.in|archivedate=2021-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211016171912/http://www.righttofoodcampaign.in/school-meals|deadurl=yes}}</ref> ২০২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত আঁচনিখনৰ নাম পিএম-পোষণ (প্ৰধানমন্ত্ৰী পোষণ শক্তি নিৰ্মাণ) আঁচনিলৈ সলনি কৰা হয়। এই আচঁনিখন বৰ্তমান শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত। <ref>{{Cite web|title=Mid-Day Meal scheme to be now called PM POSHAN, to cover students of pre- primary classes also - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/mid-day-meal-scheme-to-be-now-called-pm-poshan-to-cover-students-of-pre-primary-classes-also/articleshow/86616637.cms|access-date=2021-10-13|website=The Times of India}}</ref> আঁচনিখনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে লগতে ঘোষণা কৰে যে ২০২২ চনৰ ভিতৰত চৰকাৰী আৰু চৰকাৰী সাহায্যপ্ৰাপ্ত বিদ্যালয়সমূহত প্ৰাক-প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰা অতিৰিক্ত ২৪ লাখ শিক্ষাৰ্থীকো এই আঁচনিৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ'ব। <ref>{{Cite news|others=Special Correspondent|date=2021-09-29|title=Centre extends mid-day meal scheme to 24 lakh pre-primary students|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-extends-mid-day-meal-scheme-to-24-lakh-pre-primary-students/article36739905.ece|access-date=2021-10-13|issn=0971-751X}}</ref> শিশুৰ অধিকাৰ সন্মিলনৰ অংশ হিচাপে ভাৰতে এই অধিকাৰ সন্মিলনৰ অনুচ্ছেদ ২৪, ২(গ)ৰ অধীনত,<ref>{{cite web|title=India and United Nations – Human Rights|url=http://www.un.int/india/india_and_the_un_hr.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502160113/http://www.un.int/india/india_and_the_un_hr.html|archive-date=2 May 2010|access-date=28 July 2013|website=www.un.int (United Nations Permanent Missions)}}</ref><ref>{{cite web|date=20 November 1989|title=Convention on the Rights of the Child|url=http://www.ohchr.org/en/professionalinterest/pages/crc.aspx|url-status=live|access-date=28 July 2013|website=ohchr.org (Office of the High Commissioner for Human Rights. UN Human Rights.)|publisher=United Nations}}</ref> শিশুসকলৰ বাবে "পৰ্যাপ্ত পুষ্টিকৰ খাদ্য" প্ৰদান কৰিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ। ১৯৯৫ চনত আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত এই কাৰ্যসূচীটোৰ বিভিন্ন সংশোধন ঘটোৱা হৈছে। মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিখন ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন, ২০১৩-ৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। == পুষ্টিৰ অনুপাত == প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে এই আঁচনিৰ অধীনত প্ৰতিদিনৰ পুষ্টিৰ পৰিমাণ সমূহ হৈছে:<ref name=":12" /> {| class="wikitable" |+ প্ৰতিজন শিশুৰ বাবে প্ৰতিদিনৰ পুষ্টিৰ নিৰ্ধাৰিত হিচাপ |- ! উপাদান!! প্ৰাথমিক (প্ৰথম শ্ৰেণীৰ পৰা পঞ্চম শ্ৰেণীলৈ)!! উচ্চ প্ৰাথমিক (ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা অষ্টম শ্ৰেণীলৈ) |- | কেলৰি || ৪৫০ || ৭০০ |- | প্ৰ'টিন (গ্ৰাম হিচাপত) || ১২ || ২৯ |- | চাউল / আটা (গ্ৰাম হিচাপত) || ১০০ || ১৫০ |- | দাইল (গ্ৰাম হিচাপত) || ২০ || ৩০ |- | পাচলি (গ্ৰাম হিচাপত) || ৫০ || ৭৫ |- | তেল আৰু চৰ্বি (গ্ৰাম হিচাপত) || ৫ || ৭.৫ |} মাইক্ৰ'নিউট্ৰিয়েণ্ট, ভিটামিন-A, লো, আৰু ফলেট টেবলেট আৰু ডি-ৱৰ্মিং ঔষধৰ ক্ষেত্ৰত, শিক্ষাৰ্থীজনে [[ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য স্বাস্থ্য মিছন]]ৰ বিদ্যালয় স্বাস্থ্য কাৰ্যসূচীত প্ৰদান কৰা পৰিমাণ অনুসৰি পোৱাৰ অধিকাৰ আছে।<ref>{{cite web |url=http://mohfw.nic.in/WriteReadData/l892s/2099676248file5.pdf |title=Guidelines of the School Health Programme |website=Mohfw.nic.in |access-date=13 October 2014 |archivedate=16 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016163338/http://mohfw.nic.in/WriteReadData/l892s/2099676248file5.pdf |deadurl=yes }}</ref> ==বিত্তীয় হিচাপ== কেন্দ্ৰীয় আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ দ্বাৰা মধ্যাহ্ন ভোজন আঁচনিৰ ব্যয় ভাগ-বতৰা হয়। এই আঁচনিৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা অৰ্থৰ ৬০ শতাংশ কেন্দ্ৰই আৰু ৰাজ্যবোৰে ৪০ শতাংশ প্ৰদান কৰে। <ref name=":6">{{cite journal|last=Press Information bureau|first=HRD, Govt of India|date=22 December 2015|title=Mid-Day Meal Scheme, Nutrition and Corporate Capital|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=133797|journal=Press Information|publisher=Ministry of Human Resource Development|issue=30|access-date=8 November 2016}}</ref> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অন্যান্য খাদ্যৰ বাবে শস্য আৰু বিত্তীৰ যোগান ধৰে। সুবিধা, পৰিবহণ আৰু শ্ৰমৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যয় ফেডাৰেল আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ ভাগ-বতৰাৰ মাধ্যমেৰে পৰিচালিত হয়। <ref name=":8">{{cite web|author=Joyita Ghose |url=http://www.prsindia.org/theprsblog/?p=2825 |title=the PRS Blog " The Mid Day Meal Scheme |publisher=Prsindia.org |date=23 July 2013 |access-date=28 July 2013}}</ref> অংশগ্ৰহণকাৰী ৰাজ্যসমূহে বিভিন্ন পৰিমাণৰ ধনৰাশিৰ অৰিহণা আগবঢ়ায়। আঁচনিখনৰ বাবে একাদশ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত ৩৮৪.৯ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (৫.১ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) আৱণ্টন কৰা হৈছিল, দ্বাদশ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই ১৩৪ শতাংশ বৃদ্ধি কৰি ৯০১.৫৫ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (১২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) আৱণ্টন কৰিছে।<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/123-jump-in-money-allocated-for-upa-flagship-schemes-113010100135_1.html |title=123% jump in money allocated for UPA flagship schemes |newspaper=Business Standard India |publisher=Business Standard |date=1 January 2013 |access-date=28 July 2013 |last1=Tiwari |first1=Santosh }}</ref> মধ্যাহ্ন ভোজন কাৰ্যসূচীৰ ৰাজহুৱা ব্যয় ২০০৭-০৮ বৰ্ষত ৭৩.২৪ বিলিয়ন ভাৰতীয় মূল্য (৯৭০ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ)ৰ পৰা ২০১৩-১৪ বৰ্ষত ১৩২.১৫ বিলিয়ন (১.৮ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ) লৈ বৃদ্ধি পাইছে। প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত প্ৰতিটো শিশুৰ প্ৰতিদিনে ৰন্ধন ব্যয় ৪.১৩টকা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। আনহাতে উচ্চ প্ৰাথমিক স্তৰত এই মূল্য ৬.১৮ টকা। <ref>{{cite web|title=MHRD increases Cooking cost under mid-day meal scheme|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/mhrd-increases-cooking-cost-under-mid-day-meal-scheme/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=15 July 2014|archivedate=19 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232927/http://news.biharprabha.com/2014/07/mhrd-increases-cooking-cost-under-mid-day-meal-scheme/|deadurl=yes}}</ref> ==তিথি ভোজন== তিথি ভোজন হৈছে [[গুজৰাট]]ত আৰম্ভ হোৱা মধ্যাহ্ন ভোজন কাৰ্যসূচীৰ অধীনত অধিক লোকৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা এক ধাৰণা। ইয়াৰ বাবে স্থানীয় সদস্যসকলক নিজ এলেকাৰ বিদ্যালয়ত পৰিৱেশন কৰা মধ্যাহ্ন ভোজনত ব্যক্তিগতভাৱে দান কৰি শিশুৰ জন্মদিনকে আদিকৰি অন্যান্য ঘৰুৱা উৎসৱ-পাৰ্বনৰ দৰে সামাজিক অনুষ্ঠান উদযাপন কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল। ইয়াক সমাজ/পৰিয়ালে বিদ্যালয়ৰ শিশুসকলৰ মাজত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ খাদ্য যেনে মিঠাই আৰু সুস্বাদু লঘু আহাৰ, নিয়মীয়া এম.ডি.এম., সম্পূৰ্ণ এসাঁজ আহাৰ, গঁজালি অহা বীনৰ দৰে পৰিপূৰক পুষ্টিকৰ সামগ্ৰীৰ উপৰি বিভিন্ন ধৰণৰ বাচন আদি স্বেচ্ছাই দান কৰিব পাৰে। এই ধাৰণাটো ভাৰতৰ আন আন ১০খন ৰাজ্যয়ো গ্ৰহণ কৰিছে। এই ৰাজ্য সমূহৰ কোনো কোনোৱে ইয়াৰ স্থানীয় নামকৰণ যেনে [[অসম|অসমত]] "সম্প্ৰীতি ভোজন", [[হিমাচল প্ৰদেশ|হিমাচল প্ৰদেশত]] "ধাম", [[মহাৰাষ্ট্ৰ|মহাৰাষ্ট্ৰত]] "স্নেহ ভোজন", [[কৰ্ণাটক|কৰ্ণাটকত]] "শালেগাগী নাভু নীভু", [[পুডুচেৰী|পুডুচেৰীত]] "অন্ন ধনম", [[পঞ্জাৱ|পঞ্জাৱত]] "প্ৰীতি ভোজ" আৰু [[ৰাজস্থান|ৰাজস্থানত]] "উৎসৱ ভোজ"ৰ দৰে নামকৰণ কৰিছে। উত্তৰ ভাৰতৰ [[উত্তৰাখণ্ড]], [[হাৰিয়ানা]] আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল [[চণ্ডিগড়ত]], আঁচনিখনে ইয়াৰ মূল নাম তিথি ভোজনকে বৰ্তাই ৰাখিছে। <ref>{{Cite web|last=P|first=Kumaran|date=13 November 2021|title=Tithi Bhojan, but in another name|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/tithi-bhojan-but-in-another-name/articleshow/66595746.cms|url-status=live|access-date=2021-09-18|website=Bangalore Mirror}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:ভাৰত চৰকাৰৰ আঁচনি]] nfa5ujwmpcizpy0y8gsoxzsjdlxk5yr 0 81202 621151 323296 2026-07-29T03:23:06Z কল্কি 48849 /* */ 621151 wikitext text/x-wiki {{merge|খাৰ্‌চী}} '''খাৰ্চী পূজা''' [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ জনজাতিসকলৰ মাজত প্ৰচলিত এটা জনপ্ৰিয় উৎসৱ। এই পূজাত ত্ৰিপুৰাত থকা হিন্দু-বঙালীসকলৰ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ বিদ্যমান। পূজাত যি মূৰ্তি সজা হয়,তাত সম্পূৰ্ণকৈ মূৰ্তি নাসাজি কেৱল মূৰৰ অংশহে সজা হয়। মূৰ্তিত চৌবিশ জনা দেৱতাৰ মুখাৱয়ব সন্নিবিষ্ট হয়। সেইবোৰ হ'ল- হৰ, উমা, হৰি, মা,বালি, কুমাৰ গণেশ, ব্ৰাহ্মা, পৃথিৱী, গংগা, অৱদি, অগ্নি, কামেশ আৰু হিমাদ্ৰি। এই আটাইবোৰ দেৱ- দেৱীকে দুৰ্গা পূজাত মহামায়া দুৰ্গা আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালবৰ্গক যি ভাৱে পূজা কৰা হয়, ঠিক সেইভাৱেই পূজা -অৰ্চনা কৰা হয়। এই পূজাৰ সময়ত ত্ৰিপুৰাত জাতি-ধৰ্ম-ভাষা নিৰ্বিশেষে সকলো মানুহৰ সমাগম হয়। প্ৰায় সাতশ বছৰীয়া পুৰণি এই পূজাৰ পৰম্পৰাই জনজাতি আৰু অজনজাতি সকলো ত্ৰিপুৰাবাসীকে একতাৰ দোলেৰে বান্ধি ৰাখিছে।<ref>{{cite book | title=অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা | publisher=চন্দ্ৰ প্ৰকাশ,পাণবজাৰ,গুৱাহাটী -১ | author=দাস,ড°নাৰায়ণ আৰু ৰাজবংশী, ড°পৰমানন্দ (সম্পাদক) | author=কাৰছি | year=২৭মে,১৯৯৬ | location=গুৱাহাটী | pages=}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:উৎসৱ]] ttwvcz1630c1f2wl0a7wqujwxrfnhzp 0 97763 621212 603600 2026-07-29T08:12:19Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621212 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = য়ামী গৌতম <br />Yami Gautam | image = Yami Gautam Dhar during the screening of A Thursday enhanced.jpg | caption = ২০২২ চনত গৌতম | other_name = য়ামী গৌতম ধৰ<ref>{{cite web |title=yamigautam |url=https://www.instagram.com/yamigautam/?hl=en |website=www.instagram.com |access-date=4 July 2023}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|11|28}} | birth_place = বিলাশপুৰ, [[হিমাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | occupation = {{hlist|অভিনেত্ৰী}} | spouse = {{marriage|আদিত্য ধৰ|4 June 2021}} | father = মুকেশ গৌতম | relatives = সুৰিলী গৌতম (কনিষ্ঠ ভগ্নী) | years active = ২০০৮–বৰ্তমান }} '''য়ামী গৌতম ধৰ''' ({{Lang-en|Yami Gautam Dhar}}, ২৮ নৱেম্বৰ, ১৯৮৮) হৈছে প্ৰধানকৈ হিন্দী ছবিত অভিনয় কৰা এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনয়-শিল্পী।<ref name="dob">{{cite web |date=28 November 2012 |others=Indo Asian News Service (IANS) |title=Busy Birthday for Yami |url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |archive-date=August 2014 |via=Yahoo News |access-date=14 August 2023 |archivedate=12 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ মডেল হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে,<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms |title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam |work=The Times of India |access-date=9 February 2014 |last=Gupta |first=Priya |date=9 February 2014}}</ref><ref>{{cite web |date=5 January 2017 |title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/ |work=The Indian Express}}</ref> আৰু টেলিভিছনৰ ছ'প অপেৰা যেনে: ''চান্দ কে পাৰ চালো'' (২০০৮–২০০৯) আৰু ''য়েহ প্যাৰ না হোগা কাম'' (২০০৯–২০১০)ত অভিনয় কৰে। ২০১২ চনত অভিনয় কৰা কমেডী-ড্ৰামা ''ভিকি ড'নাৰ'' হৈছে তেওঁৰ প্ৰথম হিন্দী ছবি, যাৰ ফলত তেওঁ ''শ্ৰেষ্ঠ মহিলা অভিষেককাৰী''ৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web |date=31 December 2018 |others=Press Trust of India |title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31 |access-date=14 February 2019 |work=India Today}}</ref><ref name="Vicky Donor HIT">[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ "Vicky Donor is a HIT"] Indicine. 2012. Retrieved 26 January 2013</ref> ইয়াৰ পিছত গৌতমে থ্ৰিলাৰ ছবি ''বদলাপুৰ'' (২০১৫) আৰু ''কাবিল'' (২০১৭)ত অভিনয় কৰে৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ যুদ্ধকেন্দ্ৰিক ছবি ''উৰি: দ্য চাৰ্জিকেল ষ্ট্ৰাইক'' আৰু ব্যংগধৰ্মী ছবি ''বালা'' (দুয়োখন ২০১৯)ত অভিনয় কৰি অধিক সফলতা লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''এ থাৰ্ছডে'' (২০২২), ''দাসৱী'' (২০২২) আৰু ''চোৰ নিকল কে ভগা'' (২০২৩)ত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ শেহতীয়া ছবি হৈছে ''অএমজি-২'' (মুক্তিলাভ: আগষ্ট ২০২৩) ==প্ৰাথমিক জীৱন আৰু পৰিয়াল-পৰিচয়== [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিলাসপুৰ<ref>{{cite web |date=8 March 2014 |title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview |url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/ |access-date=29 August 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> হিন্দু ব্ৰাহ্মণ<ref name="indiatimes1" />পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰা য়ামী গৌতম ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল [[চণ্ডীগড়]]ত।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam to promote 'Sanam Re' at her college in Chandigarh |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-promote-sanam-re-at-her-college-in-chandigarh/ |access-date=21 November 2022 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam excited to revisit her Chandigarh college - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-excited-to-revisit-her-chandigarh-college/articleshow/50704063.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=27 January 2017 |language=en}}</ref>তেওঁৰ পিতৃ মুকেশ গৌতম এজন [[পঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]] চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক।<ref>{{cite news |last=Singh |first=Jasmine |title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle |url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101014/ttlife1.htm |access-date=21 November 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]] |date=14 October 2010}}</ref>তেওঁ পিটিচি নেটৱৰ্কৰ উপ-সঞ্চালক।[11] তেওঁৰ মাতৃৰ নাম অঞ্জলি গৌতম।<ref>{{cite web |title=Family and friends bid adieu to comedy king Jaspal Bhatti |url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026235147/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |url-status=dead |archive-date=26 October 2012 |work=[[Hindustan Times]] |accessdate=17 February 2013 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028075028/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164 |title=Mother day |date=8 May 2016 |access-date=14 August 2023 |archivedate=10 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164 |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ এগৰাকী কনিষ্ঠ ভগ্নী চুৰিলি গৌতমে পাঞ্জাবী ছবি ''পাৱাৰ কাট''ৰ জৰিয়তে ডাঙৰ পৰ্দাত অভিষেক ঘটায়।<ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm |title=Yami Gautam's sister to make her debut |publisher=Mid-day.com |date=1 October 2012 |access-date=9 February 2014 |archivedate=16 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms |title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son |work=The Times of India |date=25 October 2012 |access-date=9 February 2014}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K Jha & VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |url-status=dead |archive-date=30 June 2013 |title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release |date=26 October 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=9 February 2014 |archivedate=30 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj |deadurl=yes }}</ref> য়ামী গৌতমে নিয়মীয়া স্কুলীয়া শিক্ষা লাভ কৰিছিল, আৰু পিছলৈ আইনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰিবলৈ কলেজত ভৰ্তি হৈছিল। তেওঁ সৰুতে [[ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা]] (আই এ এছ)ত যোগদান কৰাৰ আকাংক্ষা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও ২০ বছৰ বয়সত তেওঁ অভিনয়ৰ জগতত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news |last=Goyal |first=Shrinkhla |title='Never grew up with the thought of being in an industry where you are expected to be the centre of attention: Yami Gautam |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/yami-gautam-dasvi-films-fashion-fitness-interview-7920474/ |access-date=21 November 2022 |url-access=limited |work=[[The Indian Express]] |date=23 May 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Did you know Yami Gautam aspired to become an IAS officer? |url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Did-you-know-Yami-Gautam-wanted-to-become-an-IAS-officer-67323/1 |access-date=21 November 2022 |work=[[Mid-Day]] |date=7 November 2019 |language=en}}</ref> তেওঁ আইনত অনাৰ্ছ লৈ পঢ়া-শুনা কৰি আছিল যদিও অভিনয়ৰ বাবে পূৰ্ণকালীন অধ্যয়ন এৰি দিয়ে। শেহতীয়াকৈ তেওঁ [[মুম্বাই]]ত অংশকালীন স্নাতক ডিগ্ৰীৰ বাবে পঢ়া-শুনা কৰি আছে৷<ref>{{cite news |title=Yami Gautam of 'Nuvvila' fame turns 30: The Flawless Blend of Beauty & Talent |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/yami-gautam-of-nuvvila-fame-turns-30-the-flawless-blend-of-beauty-amp-talent/photostory/66844386.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=28 November 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story |url=https://sugermint.com/yami-gautam/ |access-date=21 November 2022 |work=Suger Mint |date=14 October 2021}}</ref> তেওঁ অধ্যয়ন, অভ্যন্তৰীণ সজ্জা আৰু সংগীত শুনি ভাল পায়।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam finds Hrithik Roshan simple and inspiring - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-finds-hrithik-roshan-simple-and-inspiring/articleshow/56500057.cms |access-date=21 November 2022 |work=[[The Times of India]] |date=12 January 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam |url=https://www.mensxp.com/gallery/actresses/22783-yami-gautam.html |access-date=21 November 2022 |work=mensxp.com |date=23 May 2014 |language=en-IN}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ২০১৫ চনত ''চনম ৰে''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত পুলকিত সম্ৰাটৰ লগত তেওঁৰ প্ৰণয়পাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁ এই বিষয়ে কেতিয়াও মুকলিলৈ একো কোৱা নাছিল যদিও তেওঁলোকৰ মাজত থকা সম্পৰ্কটোক সম্ৰাটৰ পত্নীয়ে নিশ্চিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=29 January 2016 |title=Yami Gautam and Pulkit Samrat's alleged relationship |work=Times of India |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/yami-gautam-and-pulkit-samrats-alleged-relationship/photostory/50768592.cms |access-date=29 January 2016}}</ref>অৱশেষত ২০১৮ চনত তেওঁলোকৰ (সম্ৰাট আৰু য়ামীৰ) বিচ্ছেদ ঘটে।<ref>{{Cite news |date=23 March 2018 |title=Yami Gautam-Pulkit Samrat's ugly split: Here's what exactly happened |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-yami-gautam-pulkit-samrat-s-ugly-split-here-s-what-exactly-happened-2596597 |access-date=23 March 2018}}</ref> ২০২১ চনৰ ৪ জুনত য়ামী গৌতমে আদিত্য ধৰৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{Cite news |date=4 June 2021 |title=Yami Gautam ties the knot with Aditya Dhar |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-ties-the-knot-with-aditya-dhar-7344330/ |access-date=4 June 2021}}</ref><ref>{{Cite news |last=Keshri |first=Shweta |date=4 June 2021 |title=Yami Gautam marries Uri director Aditya Dhar in intimate wedding |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/yami-gautam-marries-uri-director-aditya-dhar-in-intimate-wedding-see-first-pic-1810952-2021-06-04 |access-date=4 June 2021}}</ref> বিয়াৰ পিছত তেওঁ নিজৰ নাম সলনি কৰি য়ামী গৌতম ধৰ কৰে।<ref>{{cite web |date=17 August 2021 |title=Yami Gautam has changed her name post marriage to Aditya Dhar, here's what she chose |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-has-changed-her-name-post-marriage-to-aditya-dhar-here-s-what-she-chose-101629211763797.html |access-date=18 August 2021 |website=Hindustan Times}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===টেলিভিছন কেৰিয়াৰ (২০০৮–২০১০)=== য়ামী গৌতমে ২০ বছৰ বয়সত চিনেমাত কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ মুম্বাইলৈ গমন কৰিছিল।<ref name="Filmfare">Vivek Bhatia (20 June 2012). [http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. ''Filmfare''.</ref> তেওঁ টেলিভিছনত আত্মপ্ৰকাশ কৰে ''চান্দ কে পাৰ চালো''ৰ জৰিয়তে।<ref>{{cite news |title=Yami Gautam Turns Into Makeup Artist for Her Sister, Shares Tutorial, Watch |url=https://www.news18.com/news/movies/yami-gautam-turns-into-makeup-artist-for-her-sister-shares-tutorial-watch-6674515.html |access-date=30 December 2022 |work=[[CNN-News18|News18]] |date=22 December 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Yami Gautam shares pic from Jaisalmer where she shot her first scene 11 years ago: 'My heart brimmed with nostalgia' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-shares-pic-from-jaisalmer-where-she-shot-her-first-scene-11-years-ago-my-heart-brimmed-with-nostalgia-gratitude-101611026855896.html |access-date=30 December 2022 |work=[[Hindustan Times]] |date=19 January 2021 |language=en}}</ref> সমান্তৰালভাৱে তেওঁ ''ৰাজকুমাৰ আৰ্য়ান''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি থাকিল। ইয়াৰ পিছত তেওঁ টেলিভিছনত তেওঁৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে, ''য়েহ পিয়াৰ না হোগা কাম''ত<ref>{{Cite news |title=First look: Chand Ke Paar Chalo |url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm |work=[[Rediff.com]] |date=11 September 2008 |access-date=29 June 2010}}</ref> যিখন সম্প্ৰচাৰিত হৈছিল কালাৰছত৷ <ref>{{Cite news |title=Come, fall in love |url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |work=[[Screen (magazine)|Screen]] |date=12 February 2010 |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |archive-date=13 February 2010 |archivedate=13 February 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ ৰিয়েলিটি শ্ব' ''মীথি চৌৰী নং ১'' আৰু ''কিচেন চেম্পিয়ন ছিজন ১''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="YGTI">{{cite news |last=Lohumi |first=Bhanu P |title=Govt ropes in Yami Gautam as brand ambassador for global investors' meet |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/news-detail-852877 |access-date=4 December 2022 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=26 October 2019 |language=en}}</ref> ===চলচ্চিত্ৰৰ আত্মপ্ৰকাশ আৰু প্ৰাৰম্ভিক কাম (২০০৯–২০১৮)=== [[চিত্ৰ:Yami_Gautam.jpg|thumb|২০১২ চনত ভিকি ড'নাৰৰ এক অনুষ্ঠানত য়ামী গৌতম]] ২০০৯ চনত [[কন্নড় ভাষা|কানাড়া]] ভাষাৰ উল্লাছা উৎসাহ নামৰ ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ পিছত গৌতমে শ্বুজিত ছিৰকাৰৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''ভিকি ড’নাৰ (২০১২)''ত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি বলিউডত অভিষেক ঘটায়। অভিষেক ঘটোৱা [[:en:Ayushmann_Khurrana|আয়ুষ্মান খুৰানা]], [[:en:Annu_Kapoor|অনু কাপুৰ]] আৰু [[:en:Dolly_Ahluwalia|ডলী আহলুৱালিয়া]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰা আছিমা ৰয় নামৰ এগৰাকী [[বাঙালী জাতি|বাঙালী]] মহিলাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে যি শীৰ্ষ চৰিত্ৰটোৰ প্ৰেমত পৰে৷ তেওঁৰ প্ৰেমিক আছিল অৰোৰা পৰিয়ালৰ এজন পাঞ্জাবী ল’ৰা৷ পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ বিয়া হয় আৰু বিবাহৰ পাছত তেওঁ ল'ৰাজনৰ অতীতৰ বিষয়ে জানিব পাৰে৷ <ref>{{cite web|date=21 April 2020|others=Indo Asian News Service|title=Yami Gautam remembers bagging role in Vicky Donor: 'I knew it was going to be something special'|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/yami-gautam-remembers-bagging-role-in-vicky-donor-i-knew-it-was-going-to-be-something-special/story-5DyF0ZHn5ayXFm3Er7sxLI.html|access-date=19 May 2020|website=Hindustan Times}}</ref> বলীউডৰ অভিনেতা [[:en:John_Abraham|জন আব্ৰাহাম]]ৰ প্ৰযোজনাত আত্মপ্ৰকাশ কৰা ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰাৰ লগতে বিশ্বজুৰি ৬৪৫ মিলিয়ন (৩.৯ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰি বছৰৰ অন্যতম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। অভিষেককাৰী অভিনয়ৰ বাবে গৌতমে সমালোচকৰ প্ৰশংসাৰ লগতে কেইবাটাও বঁটা আৰু মনোনয়ন লাভ কৰে, যাৰ ভিতৰত জি চিনে বঁটাৰ ''শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নৱাগতৰ বঁটা'' (বৰফিৰ বাবে [[ইলিয়ানা ডি'ক্ৰুজ]]ৰ সৈতে যুটীয়াভাৱে) আৰু একেটা শ্ৰেণীৰ অধীনত তেওঁ ৫৮ সংখ্যক ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref>{{cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Bollywood News, Entertainment News, Movie Reviews, Ratings, Latest Videos, Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105734/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-date=4 March 2016|language=en}}</ref> দুবছৰ ধৰি বলিউডৰ পৰা অনুপস্থিত থকাৰ পিছত ২০১৪ চনত গৌতমে ঘূৰি আহি দুখন ছবিত অভিনয় কৰে, য’ত প্ৰথমখন ছবি আছিল ঈশ্বৰ নিভাছৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''টোটাল ছিয়াপ্পা'' আৰু দ্বিতীয়খন আছিল প্ৰভু দেৱৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''একচন জেকচন'', য’ত [[অজয় দেৱগন|অজয় দেৱগনে]] দ্বৈত চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে গৌতম আৰু [[সোনাক্ষী সিন্‌হা|সোনাক্ষী সিনহা]]ক তেওঁৰ প্ৰেম-প্ৰত্যাশিনী হিচাপে প্ৰক্ষেপ কৰা হৈছিল। ছবি দুখনৰ প্ৰদৰ্শন আশাব্যঞ্জক নাছিল৷ <ref>{{Cite news|date=24 February 2014|title=Yami Gautam relates to 'Total Siyapaa' character|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/yami-gautam-relates-to-total-siyapaa-character-114022400520_1.html|access-date=19 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=Do you know how Total Siyapaa did at the Box Office?|url=https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|website=Cinestaan|access-date=4 December 2022|language=en-us|archivedate=4 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204022358/https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Ajay Devgn Hit Movies List {{!}} Ajay Devgn Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ajay-devgn/box-office/#bh-micro-tab-content|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Hungama|first1=Bollywood|title=Ali Zafar Hit Movies List {{!}} Ali Zafar Box Office Collection - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ali-zafar/box-office/#bh-micro-tab-content|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=4 December 2022|language=en}}</ref> ২০১৫ চনত গৌতমে বৰুণ ধাৱান আৰু নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকিৰ সৈতে শ্ৰীৰাম ৰাঘৱনৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''বদলাপুৰ''ত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Yami Gautam's top 7 performances in Hindi films you can watch online|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yami-gautams-top-7-performances-in-hindi-films-you-can-watch-online/cid/1900944|access-date=4 December 2022|work=[[The Telegraph (India)|Telegraph India]]|date=29 November 2022}}</ref> ১৫ বছৰৰ ভিতৰত পত্নী মিছা আৰু পুত্ৰৰ হত্যাৰ প্ৰতিশোধ লোৱা ৰঘু নামৰ এজন ব্যক্তিৰ কাহিনীক কেন্দ্ৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা ছবিখনে সমালোচনাত্মক আৰু ব্যৱসায়িক সফলতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি ₹৭৭ কোটি (১১ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) সংগ্ৰহ কৰে। বিশ্বজুৰি য়ামী গৌতমৰ অভিনয়ে প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|date=18 June 2014|others=[[Bollywood Hungama]]|title=Yami Gautam to play Varun Dhawan's wife in 'Badlapur'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-play-varun-dhawans-wife-in-badlapur/|access-date=19 May 2020|website=The Indian Express}}</ref> ২০১৬ চনত গৌতমে পুলকিত সম্ৰাটৰ লগত ''চনম ৰে'' আৰু বিবেক অগ্নিহোত্ৰী পৰিচালিত ''জুনুনিয়াতত'' অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Pooja|title=Sanam Re review: Yami Gautam, Pulkit Samrat's film is cliche-ridden|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/sanam-re-movie-review-yami-gautam-pulkit-samrat/|url-access=limited|access-date=4 December 2022|work=[[The Indian Express]]|date=12 February 2016|language=en}}{{rating|1|5}}</ref><ref>{{cite news|last=Ghosh|first=Sankhayan|title='Junooniyat' review: Rotten wine in a plastic bottle|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|access-date=4 December 2022|work=[[The Hindu]]|date=25 June 2016|language=en-IN}}</ref> ছবি দুখনে সফলতা লাভ নকৰিলে৷ <ref>{{cite web|date=25 May 2016|others=IANS|title=Yami Gautam tells why ''Junooniyat'' is not ''Sanam Re'' 2!|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|access-date=19 May 2020|website=The Statesman|archive-date=13 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141040/https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|url-status=dead}}</ref> পিছৰ বছৰত গৌতমে ঋত্বিক ৰোশনৰ সৈতে সঞ্জয় গুপ্তাৰ প্ৰতিশোধমূলক ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ ''কাবিল (২০১৭)''ত অভিনয় কৰে। ছবিখনৰ লগতে তেওঁৰ অভিনয়েও মিশ্ৰিত ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু ছবিখনে বিশ্বজুৰি ১.৯৬ বিলিয়ন ₹ (২৮ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰে। <ref>{{cite news|last1=Shiksha|first1=Shruti|title=Here's How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-1809930|access-date=4 December 2022|work=[[NDTV]]|date=7 February 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Srivastava|first=Abhishek|title=Yami Gautam on Batti Gul Meter Chalu, her favourite legal drama, and Bollywood's #MeToo moment-Entertainment News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-on-batti-gul-meter-chalu-her-favourite-legal-drama-and-bollywoods-metoo-moment-5220521.html|access-date=4 December 2022|work=[[Firstpost]]|date=20 September 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news|others=IANS|title=Yami Gautam lawyers up for 'Batti Gul Meter Chalu'|url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-lawyers-up-for-batti-gul-meter-chalu-1.2278492|url-access=subscription|access-date=4 December 2022|work=[[Gulf News]]|date=15 September 2018|language=en}}</ref> ===অগ্ৰগতি আৰু সফলতা (২০১৯-বৰ্তমান)=== [[চিত্ৰ:Yami_Gautam_launches_Max_Fashion’s_250th_store_(cropped).jpg|thumb|২০১৯ চনত য়ামী গৌতম]] ২০১৯ চনত [[:en:Aditya_Dhar|আদিত্য ধৰ]]ৰ মিলিটাৰী একচন থ্ৰিলাৰ ''উৰি: দ্য চাৰ্জিকেল ষ্ট্ৰাইক''ত য়ামী গৌতমে বিকি কৌশল, পৰেশ ৰাৱাল, মোহিত ৰাইনা, আৰু কীৰ্তি কুলহাৰীৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল৷<ref>{{cite news|last=Ajaz|first=Mahwash|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri & she has a request for Indian directors|url=https://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|access-date=27 December 2022|work=[[ThePrint]]|date=12 January 2019}}</ref> ছবিখন বছৰটোৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী হিন্দী ছবি হিচাপে পৰিচিত হয় আৰু বিশ্বজুৰি ৩.৪২ বিলিয়ন (৪৪ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ)তকৈ অধিক ধন উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2019 - Bollywood Hungama|website=[[Bollywood Hungama]]|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|access-date=18 July 2022|language=en}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০১৯ চনৰ ৭ নৱেম্বৰত মুক্তি পোৱা অমৰ কৌশিকৰ কমেডী-ড্ৰামা ''বালা''ত আয়ুষ্মান খুৰানাৰ সৈতে য়ামীক পুনৰ দেখা যায়। ছবিখনে বিশ্বজুৰি ১.৭ বিলিয়ন ₹ (২২ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) উপাৰ্জন কৰি ব্যৱসায়িক দিশৰ পৰা সফল বিবেচিত হয়।<ref>{{Cite web|date=12 November 2019|title=A different Yami Gautam in Bala|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/a-different-yami-gautam-in-bala-tik-tok-ayushmann-khurrana-6114585/|access-date=17 July 2022|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ২০২০ চনত অভিষেককাৰী পুনীত খান্নাৰ পৰিচালনা আৰু বিনোদ বচ্চনৰ প্ৰযোজনাত নিৰ্মিত ''গিনী ৱেডছ ছানী'' ছবিখনত গিনীৰ চৰিত্ৰত য়ামীয়ে অভিনেতা বিক্ৰান্ত মেছিৰ সৈতে অভিনয় কৰে। মুক্তিৰ লগে লগে ছবিখনে মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰে। <ref name="IE:Netflix">{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ginny-weds-sunny-to-stream-on-netflix-from-october-9-6603451/|title=Netflix film Ginny Weds Sunny to premiere on October 9|website=The Indian Express|first=Priyanka|last=Sharma|date=20 September 2020}}</ref> ২০২২ চনত য়ামী গৌতমৰ প্ৰথমখন ছবি আছিল বেহজাদ খাম্বাটাৰ থ্ৰিলাৰ ''এ থাৰ্ছডে'', য'ত তেওঁ নেহা ধূপিয়া আৰু অতুল কুলকাৰ্ণীৰ সৈতে সহ অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|date=30 March 2021|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'. See photo|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435/|access-date=21 May 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ১৬টা শিশুক পণবন্দী কৰি লোৱা প্লেস্কুলৰ শিক্ষয়িত্ৰী নাইনা জয়ছৱালৰ মুখ্য চৰিত্ৰত য়ামীয়ে অভিনয় কৰিছিল। ২০২২ চনৰ ১৭ ফেব্ৰুৱাৰীত ডিজনী+ হটষ্টাৰত ছবিখনৰ প্ৰিমিয়াৰ হয়।<ref>{{Cite web|last=Srivastava|first=Samriddhi|title=Yami Gautam as terrorist in A Thursday will hook you. Disney+ Hotstar film to release on Feb 17|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/yami-gautam-as-terrorist-in-a-thursday-will-hook-you-disney-hotstar-film-to-release-on-feb-17-1911117-2022-02-10|access-date=18 July 2022|work=[[India Today]]|date=10 February 2022|language=en}}</ref> মুক্তিৰ লগে লগে ছবিখনে মিশ্ৰিত আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে৷ বিশেষকৈ গৌতমে তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে। চিএনবিচি টিভি১৮ৰ স্নেহা বেংগালে ছবিখনক তেওঁৰ "কেৰিয়াৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়" বুলি বিবেচনা কৰে।<ref>{{cite news|last=Bengani|first=Sneha|title=A Thursday movie review: Yami Gautam delivers her best performance in this taut thriller|url=https://www.cnbctv18.com/entertainment/a-thursday-movie-review-yami-gautam-delivers-her-best-performance-in-this-taut-thriller-12531332.htm|access-date=27 December 2022|work=[[CNBC TV18]]|date=17 February 2022|language=en}}</ref> ২০২৩ চনত য়ামী গৌতমে [[অক্ষয় কুমাৰ]] আৰু [[পংকজ ত্ৰিপাঠী]]ৰ সৈতে অ'এমজি ২ সম্পূৰ্ণ কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Yami Gautam's 'Lost' to release directly on ZEE5|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yami-gautams-lost-to-release-directly-on-zee5/article66194867.ece|access-date=31 December 2022|work=[[The Hindu]]|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|date=28 November 2022|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|others=Vanshika|title=Yami Or Samantha? Who Did A Better Job With Daring Green Gown?|url=https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|access-date=4 December 2022|work=[[Woman's Era]]|date=23 March 2022|archivedate=4 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221204012224/https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|title=Akshay Kumar, Yami Gautam dance their hearts out in new ad ahead of OMG 2, fans say 'no logic but its fun'. Watch|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-yami-gautam-dance-their-hearts-out-in-new-ad-101667627278490.html|access-date=4 December 2022|work=[[Hindustan Times]]|date=5 November 2022|language=en}}</ref> == বঁটা আৰু মনোনয়ন == {| class="wikitable" !বৰ্ষ !বঁ‌টা !শিতান !বোলছবি !ফলাফল ! class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="4" |২০১২ |পঞ্চম বোৰোপ্লাছ ছয়ছ এৱাৰ্ড |টিভিৰ উত্থিত তাৰকা | rowspan="13" |ভিকি ড'নাৰ|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=Ayushmann Khurrana, Yami of VICKY DONOR bag Gold Awards|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/aug/10-news-ayushmann-khurrana-yami-of-vicky-donor-bag-gold-awards-081210.asp|access-date=26 January 2012}}</ref> |- |ভাস্কৰ বলিউড বঁটা |বৰ্ষটোৰ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Newcomers Nominations: Fresh Entry of the Year|url=http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|access-date=26 January 2012|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|url-status=dead|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|deadurl=yes}}</ref> |- |পিপল'ছ ছয়ছ বঁটা |প্ৰিয় নৱাগত অভিনয়-শিল্পী (পুৰুষ/মহিলা)|| {{nom}} |<ref>{{cite web|last=Kumar|first=Ravi|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|url=http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports|access-date=27 January 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|archive-date=30 November 2012|archivedate=30 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|deadurl=yes}}</ref> |- |বিগ ষ্টাৰ এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত মনোৰঞ্জনকাৰী শিল্পী|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=3rd Annual BIG Star Entertainment Awards Nominations|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|access-date=17 December 2012|archive-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|url-status=dead|archivedate=15 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="9" |২০১৩ |ইটিচি বলিউদ বিজিনেছ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ লাভজনক অভিষেক|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=ETC Bollywood Business Awards 2012 / 2013&nbsp;– Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|access-date=26 January 2012|archivedate=6 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130106030423/http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|deadurl=yes}}</ref> |- |ফিল্মফেয়াৰ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ মহিলা নৱাগত|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Yaami Gautam—Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718013450/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|url-status=dead|archive-date=18 July 2012|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=14 October 2013}}</ref> |- |স্ক্ৰীন বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিশ্ৰুতিসম্পন্ন নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|access-date=22 January 2012}}</ref> |- |জি চিনে বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|url-status=dead|archive-date=21 January 2013|access-date=21 January 2013|archivedate=2013-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|deadurl=yes}}</ref> |- | rowspan="2" |ষ্টাৰডাষ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী|| {{nom}} |<ref name="Stardust Awards">[https://web.archive.org/web/20130125021050/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437 "Nominations for Stardust Awards 2013"] Retrieved 27 January 2013</ref> |- |ভৱিষ্যতৰ মহাতাৰকা (মহিলা)|| {{nom}} |<ref name="Stardust Awards" /> |- |ষ্টাৰ গীল্ড বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite web|last1=Hungama|first1=Bollywood|title=Yami Gautam Dhar Awards & Nominations - Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/yami-gautam/awards/nominated/|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=21 November 2022|language=en}}</ref> |- |টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া ফিল্ম বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগতা|| {{nom}} |<ref>{{cite news|title=TOIFA 2013 nominations|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|url-status=dead|archive-date=29 April 2013|access-date=30 April 2013|newspaper=[[The Times of India]]|date=7 February 2013|archivedate=29 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|deadurl=yes}}</ref> |- |আইফা বঁটা |বৰ্ষটোৰ তাৰকা নৱাগতা|| {{won}} |<ref>{{cite web|title=IIFA Awards 2013: The winners are finally here!|url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|access-date=7 July 2013}}</ref> |- | rowspan="2" |২০২০ |স্ক্ৰীণ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ কমেডিয়ান | rowspan="2" |বালা||{{won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/star-screen-awards-deepika-padukone-ananya-panday-add-glam-as-alia-bhatt-ranveer-singh-win-top-awards-read-complete-winners-list/story-wxcAy5E1LqYOcCwJkB6OtM.html|title=Star Screen Awards: Deepika Padukone, Ananya Panday add glam as Alia Bhatt, Ranveer Singh win top awards. Read complete winners list|date=9 December 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=20 January 2020}}</ref> |- |আইফা |শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী||{{Nom}} |<ref>{{cite web|title=IIFA Awards 2020 nominations are out|url=https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504094638/https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|archive-date=4 May 2020|access-date=2 December 2022|website=[[International Indian Film Academy Awards]]}}</ref><ref>{{cite news|others=SNS|title=IIFA 2020 postponed amid fears over Coronavirus outbreak|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/iifa-2020-postponed-amid-fears-coronavirus-outbreak-1502863257.html|access-date=4 December 2022|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=6 March 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |২০২২ |ফিল্মফেয়াৰ অটিটি বঁটা |ৱেব মৌলিক ছবিত শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়-শিল্পী | rowspan="2" |এ থাৰ্ছডে||{{nom}} |<ref>{{Cite news|title=Danube Properties Filmfare OTT Awards 2022: Complete Nominations List - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/filmfare-ott-awards-2022-complete-nominations-list/articleshow/96390952.cms|access-date=27 December 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |আইফা বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী||{{Nom}} |<ref>{{Cite web|date=27 December 2022|title=IIFA 2023 nominations announced: Brahmastra, Gangubai Kathiawadi and Bhool Bhulaiyaa 2 lead the list|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2023-nominations-announced-brahmastra-gangubai-kathiawadi-bhool-bhulaiyaa-2-lead-the-list-8345858/|access-date=27 December 2022|website=The Indian Express|language=en}}</ref> |} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মডেল]] ja9ot7e4vr3cvfi7qxsb5dn28aqpqyq 0 102983 621166 416252 2026-07-29T07:03:56Z Amherst99 3850 /* */ 621166 wikitext text/x-wiki {{Infobox mythical creature |name = গব্‌লিন |image = Goblin_illustration_from_19th_century.png |caption = গব্‌লিনৰ কাল্পনিক চিত্ৰ |Grouping = ক্ষুদ্ৰ আত্ম্ |alt = | Similar_entities= [[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]], দেমন, ব্ৰাউনি, বাওনা, ডুয়েণ্ডেছ, গ্নোম, ইম্পছ, লেপ্ৰেচাউন আৰু কোবল্ড }} '''গব্‌লিন''' ([[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]]: goblin) হৈছে একাধিক ইউৰোপীয় সংস্কৃতিৰ [[লোককথা|লোককথাৰ]] অন্তৰ্গত একপ্ৰকাৰৰ সৰু, বিচিত্ৰ, [[কিংবদন্তিমূলক জীৱ|দানৱীয় জীৱ]]। মধ্যযুগীয় কাহিনীসমূহত প্ৰথমে গব্‌লিনক দেখা পোৱা গৈছিল। বিভিন্ন দেশৰ কাহিনীত গব্‌লিনৰ ভিন্ন ক্ষমতা, স্বভাৱ আৰু চেহেৰাৰ আৰোপ কৰি উপস্থাপন কৰা হৈছে, কিছুমানত দুষ্ট ঘৰুৱা আত্মা হিচাপে আৰু অন্য কিছুমানত দুৰ্নীতিপৰায়ণ, পশু চোৰ হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{Cite book|last=Edwards|first=Gillian|title=Hobgoblin and Sweet Puck: Fairy names and natures|publisher=[[Geoffrey Bles]]|year=1974|isbn=9780713807103|location=London|language=English}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last=Shaijan|first=Annliya|date=2019-03-27|title=Goblin Mythology: A Brief Study of the Archetype, Tracing the Explications in English Literature|url=https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799|journal=Global Journal of Human-Social Science Research|language=en|volume=19|issue=4|issn=2249-460X|access-date=2022-05-19|archive-date=2022-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410014437/https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799|url-status=dead|archivedate=2022-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410014437/https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/view/2799|deadurl=yes}}</ref> [[পৰী (ইউৰোপীয় লোককথা)|পৰী]] বা দানৱৰ দৰেই গব্‌লিনৰো যাদুকৰী ক্ষমতা থাকে, যেনে আকৃতি সলনি কৰাৰ ক্ষমতা।<ref name=":1"/> ব্ৰাউনি (brownies), বাওনা (dwarves), ডুয়েণ্ডেছ (duendes), গ্নোম (gnomes), ইম্পছ (imps), লেপ্ৰেচাউন (leprechauns) আৰু কোবল্ড (kobolds) আদি হৈছে গব্‌লিনৰ দৰে একেধৰণৰ জীৱ, কিন্তু সাধাৰণতে সকলো ক্ষুদ্ৰ, পৰীসদৃশ জীৱৰ বাবে গব্‌লিন শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1"/> এই শব্দটো কেতিয়াবা অন্য সংস্কৃতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত পুকউডগী (pukwudgie), ডক্কাবি (dokkaebi) বা ইফ্ৰিট (ifrit) আদি গব্‌লিনসদৃশ জীৱক বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name=":1"/> ==ব্যুৎপত্তি== গব্‌লিনৰ কিছুমান বিকল্প বানান হৈছে ''gobblin'', ''gobeline'', ''gobling'', ''goblyn'', ''goblino'', আৰু ''gobbelin'' আদি। “গব্‌লেট” (goblette) শব্দটো মাইকী গব্‌লিনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book|last=Anthony|first=Piers|title=[[The Color of Her Panties]]|year=1992|quote=You can't move me out, you skirted goblette.}}</ref><ref>{{cite episode|series=[[The Adventures of Puss in Boots]]|date=28 September 2015|number=12|title=Goblin|quote=My dear, dear goblette, there is really nothing to it.|first=Jesse|last=Porter}}</ref> গব্‌লিন শব্দটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৪ শতিকাত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল আৰু সম্ভৱতঃ এংলো-নৰ্মান ''গোবেলিন'',<ref name=h196>[[#Hoad|Hoad]], p. 196</ref> (gobelin) শব্দৰ পৰা আহিছে। এই শব্দটো পুৰণি ফৰাচী গ'বেলিন (gobelin) শব্দটোৰ সৈতে সাদৃশ্য আছে, যিটো আছিল নৰ্মাণ্ডীৰ এভ্ৰেক্স (Évreux)ত চয়তান বা ডেমনক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ==লোককথা== [[File:The princess and the goblin (1920) (14566641580).jpg|thumb|গব্‌লিন]] ===ইউৰোপীয় লোককথা=== ইংৰাজী, স্কটিছ আৰু আইৰিছ লোককথাত সাধাৰণতে সকলো ধৰণৰ দুষ্ট বা অপকাৰী আত্মাক বুজাবলৈ গব্‌লিন শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্কটলেণ্ডৰ সীমান্তৰ লোককথাত ‘ৰেডকেপ’ (redcap) নামৰ মানুহৰ তেজৰ ৰঙেৰে ৰং কৰা টুপী পৰিধান কৰা এক প্ৰকাৰৰ গব্‌লিনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইংৰাজী, স্কটিছ আৰু পিলগ্ৰিম লোককথা আৰু সাহিত্যত ‘হবগব্‌লিন’ (Hobgoblins) নামৰ এক প্ৰকাৰৰ বন্ধুত্বপূৰ্ণ ট্ৰিকষ্টাৰ গব্‌লিনৰ বিষয়েও পোৱা যায়।<ref name=":1" /> সেইদৰে ‘আৰ্লকিং’ (Erlking) হৈছে জাৰ্মান কিংবদন্তিৰ এজন কুৎসিত গব্‌লিন। আনহাতে ‘ট্ৰাছগু’ (trasgu) হৈছে কেলটিক আৰু ৰোমান মূলৰ উত্তৰ স্পেনিছ আৰু উত্তৰ পৰ্তুগীজ লোককথাৰ গেবলিন সদৃশ পৌৰাণিক জীৱ। ===আন সংস্কৃতিৰ গব্‌লিন সদৃশ জীৱ=== পুকউডগি (pukwudgie) হৈছে লোককথাত পোৱা এক প্ৰকাৰৰ গব্‌লিন সদৃশ জীৱ। ক্যুচুয়ান লোককথাত এণ্ডিজ পৰ্বতৰ গুহাত বাস কৰা মুকি (muki) নামৰ এটা শেঁতা বৰণীয়া গব্‌লিনৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। দক্ষিণ কোৰিয়াৰ লোককথাত ডক্কাবি (dokkaebi) নামেৰে জনাজাত এটা গব্‌লিনৰ তথ্য পোৱা যায়। এই গব্‌লিনটোৱে ভাল মানুহক পুৰষ্কাৰ প্ৰদান কৰে আৰু বেয়া সকলক শাস্তি দিয়ে।<ref name=":1" /> বাংলাদেশত চাঁওতালি লোককথাত ‘গুদ্ৰবঙ্গা’ (gudrobonga) নামৰ এক কিংবদন্তিক বিশ্বাস কৰা হয়, এই জীৱটোৰ গব্‌লিনৰ লগত বহুত মিল দেখা পোৱা যায়। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৌৰাণিক কাহিনীত পোৱা ‘টোকোলোছে’ (tokoloshe) হৈছে গব্‌লিনৰ সৈতে মিল থকা এবিধ বাওনা সদৃশ জীৱ। গব্‌লিনক কেতিয়াবা ইছলামিক সংস্কৃতিৰ [[জিন]], বিশেষকৈ ইফ্ৰিট আৰু ঘিলানৰ সৈতে সংমিশ্ৰিত কৰা হয়।<ref>Promey, Sally M. (2014) ''Sensational Religion: Sensory Cultures in Material Practice''. Yale University Press. {{ISBN|9780300187359}} pp. 99–100</ref> ==কল্পকাহিনী== ===সাধুকথা আৰু লোককথা=== গব্‌লিন সম্পৰ্কীয় অনেক কাহিনী সাধুকথা আৰু লোককথাত পোৱা যায়। ফৰাচী সাধুকথা “দ্য গ্ৰে ফেয়াৰী বুক”ত “দ্য গব্‌লিন পনি” নামৰ গব্‌লিন সম্পৰ্কীয় সাধুকথা পোৱা যায়। “দ্য বেনেভলেণ্ট গব্‌লিন” হৈছে ইংলেণ্ড “গেষ্টা ৰোমানোৰাম”ৰ অন্তৰ্গত এটা কাহিনী[18] এনে বিভিন্ন সাধুকথাৰ চৰিত্ৰ হিচাপে গব্‌লিন দেখা পোৱা যায়। "দ্য গব্‌লিনছ এট দ্য বাথ হাউচ", "দ্য গব্‌লিনছ টাৰ্ণড টু ষ্টোন", “কিং গব” আদি হৈছে এনে কিছুমান সাধুকথা। ছুইডেনৰ সাধুকথা “দ্য ফোৰ বিগ ট্ৰ'লছ এণ্ড লিটল পিটাৰ পেষ্টুৰমেন” আৰু “ডেগ, এণ্ড ডাগা এণ্ড দ্য ফ্লাইং ট্ৰল অৱ স্কাই মাউণ্টেন”ত গব্‌লিনক বিষয়ে পোৱা যায়। ফৰাচী সাধুকথা “দ্য গোল্ডেন ব্ৰাঞ্চ”, জাপানী সাধুকথা “দ্য গব্‌লিন অৱ আদাচিগাহাৰা” আৰু “দ্য বয় হু ড্ৰ’য়িং এ কেট”, ভাৰতীয় সাধুকথা “টুৱেনটি-টু গব্‌লিনছ”, কোৰিয়ান [[ওমলা পদ্য]] “মাউণ্টেন গব্‌লিন” আদিত গব্‌লিন সম্পৰ্কীয় কাহিনী পোৱা যায়। ===আধুনিক কল্পকাহিনী=== জে. আৰ. আৰ. টকিনৰ “দ্য হবিট” (The Hobbit) চলচ্চিত্ৰত “মিষ্টি মাউণ্টেন”ত বাস কৰা দুষ্ট জীৱবোৰক গব্‌লিন বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। “দ্য লৰ্ড অৱ দ্য ৰিংছ” (The Lord of the Rings) বোলছবিত একেধৰণৰ জীৱবোৰক প্ৰধানকৈ অৰ্ক (orcs) বুলি কোৱা হৈছে। “গ্ৰীণ গব্‌লিন” হৈছে “স্পাইডাৰ-মেন”ৰ অন্যতম প্ৰধান শত্ৰু হিচাপে পৰিচিত এজন ছুপাৰভিলেইন, তেওঁ "গব্‌লিন ফৰ্মুলা" নামেৰে এবিধ পদাৰ্থ তৈয়াৰ কৰি শাৰিৰীক শক্তি, স্থায়িত্ব, চঞ্চলতা আৰু অতিমানৱীয় শক্তি আদি বিভিন্ন ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোককথা]] [[শ্ৰেণী:কিংবদন্তিমূলক জীৱ]] 3rwndcrwkp6hzjsw6tup9h3omjidz3o 0 111477 621141 466880 2026-07-28T19:29:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621141 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | type = [[:en:Abugida|Abugida]] | name = ভাৰতী লিপি | native_name = Bhārati Lipi | sample = Bharati.svg | caption = ভাৰতী লিপিত লিখিত "ভাৰতী" | creator = শ্ৰীনিবাস চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বাধীন গৱেষক দল | fam1 = [[দেৱনাগৰী]], [[লেটিন লিপি]], [[তামিল লিপি]], [[তেলুগু লিপি]], [[কানাড়া লিপি]], [[মালয়ালম লিপি]], [[অসমীয়া–বঙালী লিপি]] | language = ভাৰতীয় ভাষাসমূহ | footnotes = }} [[File:Wikipedia In Bharati Script.jpg|thumb|ভাৰতী লিপিত "ৱিকিপিডিয়া"]] '''ভাৰতী লিপি''' ({{lang-en|Bharati Script}}; ISO: Bhārati) হৈছে ভি. শ্ৰীনিবাস চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বাধীন গৱেষক দল এটিয়ে আই আই টি মাদ্ৰাজত সৃষ্টি কৰা এটি নিৰ্মিত লিপি। ইয়াক ভাৰতীয় ভাষাৰ বাবে সাধাৰণ বা সংযোগী লিপি হিচাপে কাম কৰিব পৰাকৈ সাজি উলিওৱা হৈছে।<ref name=":0">{{Cite web |first=Karthik |last=Malli |title=Why It Isn't Easy to Devise an Intermediary Script for Indian Languages |url=https://thewire.in/culture/bharati-intermediary-script-iit-madras-indian-languages-unicode |date=2019-05-30 |access-date=2022-10-07 |website=The Wire |archive-date=October 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007064430/https://thewire.in/culture/bharati-intermediary-script-iit-madras-indian-languages-unicode |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |first=Tiki |last=Rajwi |title=One nation, one script: Bharati is the common script for all Indian languages |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/02/one-nation-one-script-bharati-is-the-common-script-for-all-indian-languages-1665812.html |date=2017-10-03 |access-date=2022-10-07 |website=The New Indian Express |archive-date=October 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007064425/https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/oct/02/one-nation-one-script-bharati-is-the-common-script-for-all-indian-languages-1665812.html |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite news |last=Desikan |first=Shubashree |date=2019-04-27 |title=IIT Madras team develops easy OCR system for nine Indian languages |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/iit-madras-easy-ocr-system-for-nine-indian-languages/article26966671.ece |access-date=2022-10-07 |issn=0971-751X |archive-date=July 24, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724082724/https://www.thehindu.com/sci-tech/science/iit-madras-easy-ocr-system-for-nine-indian-languages/article26966671.ece |url-status=live }}</ref><ref name=":4">{{Cite book |last1=Naik |first1=Manali |last2=Chakravarthy |first2=V. Srinivasa |chapter=A comparative study of complexity of handwritten Bharati characters with that of major Indian scripts |pages=3050–3057 |title=2017 International Joint Conference on Neural Networks (IJCNN) |year=2017 |doi=10.1109/IJCNN.2017.7966235 |arxiv=1609.09227 |isbn=978-1-5090-6182-2 }}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=2017-10-04 |title=Script which helps read 22 Indian languages on cards |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/041017/script-which-helps-read-22-indian-languages-on-cards.html |access-date=2022-10-07 |website=Deccan Chronicle |language=en |archive-date=October 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007080043/https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/041017/script-which-helps-read-22-indian-languages-on-cards.html |url-status=live }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |date=July 17, 2013 |first=M. |last=Ramya |title=IIT prof writes one script to unify 22 languages |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/iit-prof-writes-one-script-to-unify-22-languages/articleshow/21114141.cms |access-date=2022-10-07 |website=The Times of India |language=en |archive-date=October 14, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014010338/https://timesofindia.indiatimes.com/india/iit-prof-writes-one-script-to-unify-22-languages/articleshow/21114141.cms |url-status=live }}</ref> এই ''[[:en:Abugida|Abugida]]'' লিপি বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ পঢ়া হয়। ইয়াৰ স্বৰবৰ্ণৰ চিহ্নসমূহ প্ৰাৰম্ভিক আখৰৰ তলত, ওপৰত বা সোঁফালে ৰাখিব পাৰি।<ref name=":4" /> এই লিপি লেটিন লিপি, [[দেৱনাগৰী]], [[তামিল লিপি]], [[তেলুগু লিপি]], কানাড়া লিপি, মালয়ালম লিপি আৰু [[অসমীয়া–বঙালী লিপি]] লিপিকে ধৰি কেইবাটিও লিপিৰ আখৰ আৰু ধাৰণাৰ সমন্বয়ত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=Dr. V. Srinivasa Chakravarthy: Bharati is a script not a language |url=https://www.india.com/education/dr-v-srinivasa-chakravarthy-bharati-is-a-script-not-a-language-1591965/ |access-date=2022-10-07 |website=www.india.com |language=en |archive-date=October 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007064429/https://www.india.com/education/dr-v-srinivasa-chakravarthy-bharati-is-a-script-not-a-language-1591965/ |url-status=live }}</ref> গুজৰাটী লিপিৰ দৰে ইয়াত বৰ্ণৰ ওপৰত চলন্ত আনুভূমিক ৰেখা বা মাত্ৰা দেখা নাযায়, যিটো [[দেৱনাগৰী]] আৰু [[অসমীয়া–বঙালী লিপি|অসমীয়া–বঙালী লিপিৰ]] এটা বৈশিষ্ট্য। ==বিকাশ== যিদৰে লেটিন লিপিয়ে বহু ইউৰোপীয় ভাষাৰ বাবে সাধাৰণ লিপি হিচাপে কাম কৰে, তেনেদৰে ভাৰতী লিপিক ভাৰতীয় ভাষাৰ সাধাৰণ লিপি বা সংযোগকাৰী লিপি ৰূপে প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে, য’ত [[ভাৰত-আৰ্য ভাষা পৰিয়াল]] আৰু [[দ্ৰাবিড় ভাষা পৰিয়াল]] দুয়োটাকে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও নিজস্ব লিখন পদ্ধতিৰ ব্যৱস্থা নথকা জনজাতীয় ভাষাসমূহৰ বাবেও ই লেখাৰ এক মাধ্যম ৰূপে কাম কৰিব। ভি শ্ৰীনিবাস চক্ৰবৰ্তীয়ে আই আই টি মাদ্ৰাজত এই প্ৰকল্পটো আৰম্ভ কৰে আৰু তেওঁৰ অধীনত এটি গৱেষক দলে এই লিপি বিকাশ কৰে।<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |title=Unified script of India - Bharati |url=https://bharatiscript.com/ |access-date=2022-10-07 |website=bharatiscript.com |archive-date=October 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007060013/https://bharatiscript.com/ |url-status=live |archivedate=2022-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221007060013/https://bharatiscript.com/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /><ref name=":6" /> ==ইনপুট আৰু ফণ্ট== নৱভাৰতী আৰু সুন্দৰভাৰতী নামে ভাৰতী দলে বিকশিত কৰা দুটা ফণ্টৰ জৰিয়তে এই লিপি সকলো অপাৰেটিং চিষ্টেমতে লিখিব পাৰি। এই ফণ্ট দুটাই সমৰ্থিত লিপিসমূহৰ আখৰসমূহক ভাৰতী লিপিৰ সমতুল্য আখৰলৈ পৰিৱৰ্তিত কৰে।<ref name=":1" /> নৱভাৰতী হ’ল এটি [[ট্ৰুটাইপ চানচ্‌-চেৰিফ]] ফণ্ট যি [[দেৱনাগৰী]], [[তামিল]], [[তেলেগু]] আৰু মালয়ালম লিপিৰ প্ৰতিবৰ্ণীকৰণ সমৰ্থন কৰে। আনহাতে সুন্দৰ্ভাৰতী হ’ল এটি [[অ’পেন টাইপ চেৰিফ]] ফণ্ট যি [[অসমীয়া–বঙালী লিপি|অসমীয়া–বঙালী লিপিৰ]] উপৰিও নৱভাৰতী সমৰ্থিত সমস্ত লিপিৰ প্ৰতিবৰ্ণীকৰণ সমৰ্থন কৰে। তিনিটা এণ্ড্ৰইড এপও আগবঢ়োৱা হৈছে, যিয়ে ভাৰতী ভিত্তিক কী-বৰ্ড আৰু হস্তলিপি ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্বাচিত লিপিত লেখা উৎপাদন কৰিব পাৰে আৰু অন্যান্য লিপিসমূহ ভাৰতীলৈ অনুবাদ কৰিব পাৰে।<ref name=":1" /> এই লিপিৰ বাবে এটা অ’চিআৰ ব্যৱস্থাও প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |last1=Vorugunti |first1=Chandra Sekhar |last2=Chakravarthy |first2=Srinivasa |last3=Pulabaigari |first3=Viswanath |date=2018 |title=An efficient Multi Lingual Optical Character Recognition system for Indian languages through use of Bharati Script |url=https://bharatiscript.com/media/Research/ICVGIP2018.pdf |access-date=2022-10-07 |website=Bharati Script |archive-date=August 12, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812133732/https://bharatiscript.com/media/Research/ICVGIP2018.pdf |url-status=live |archivedate=2022-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220812133732/https://bharatiscript.com/media/Research/ICVGIP2018.pdf |deadurl=yes }}</ref><ref name=":3" /> মাত্ৰ ইয়াক ইউনিকোডত সংযোগ কৰিবলৈ বাকী আছে। ==মুদ্ৰা ভাৰতী== সাংকেতিক ভাষা ৰূপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ভাৰতী লিপিৰ সৈতে এটি ইংগিতময় আঙুলিৰ বানান ব্যৱস্থা (ফিংগাৰ স্পেলিং)ৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। এই সাংকেতিক ভাষাৰ মান দিয়া হৈছে মুদ্ৰা ভাৰতী।<ref name=":1" /> আমেৰিকান সাংকেতিক ভাষা প্ৰথাৰ বিপৰীতে মুদ্ৰা ভাৰতীত দুয়োখন হাতৰ ব্যৱহাৰ হয়। স্ব-সংগঠিত মানচিত্ৰ আৰু [[কনভল্যুচনেল নিউৰেল নেটৱৰ্ক]] ব্যৱহাৰ কৰি এটা প্ৰ’ট’টাইপ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে, যি মুদ্ৰা ভাৰতীৰপৰা স্বীকৃতি পোৱাৰ পিছত দেৱনাগৰী আৰু তামিল লিপিৰ আখৰ উৎপাদন কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite book |last1=Amal Jude Ashwin |first1=F. |last2=Chakravarthy |first2=V. Srinivasa |last3=Kopparapu |first3=Sunil Kumar |title=Text, Speech, and Dialogue |chapter=An AI-Based Detection System for Mudrabharati: A Novel Unified Fingerspelling System for Indic Scripts |date=2021 |editor-last=Ekštein |editor-first=Kamil |editor2-last=Pártl |editor2-first=František |editor3-last=Konopík |editor3-first=Miloslav |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-83527-9_36 |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=12848 |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=425–434 |doi=10.1007/978-3-030-83527-9_36 |isbn=978-3-030-83527-9 |s2cid=237403848 |access-date=October 8, 2022 |archive-date=October 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008173913/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-83527-9_36 |url-status=live }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ব্ৰাহ্মী লিপি]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{ৰেফলিষ্ট}} [[শ্ৰেণী:লিপি]] [[শ্ৰেণী:এছীয় লিপি]] 5l3c23unjhu8gba3nfxwc5o92dea9ta 0 113656 621164 494736 2026-07-29T06:30:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621164 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|office1=জম্মু-কাশ্মীৰৰ নৱম মুখ্য মন্ত্ৰী|native_name=|image=Mehbooba Mufti addressing a press conference in Srinagar.jpg|image_size=|caption=২০২২ চনত মুফটি|governor1=নৰিন্দৰ নাথ ভোহৰা<br />সত্যপাল মালিক|predecessor1=মুফটি মহম্মদ|successor1=ৰাজ্যপালৰ শাসন <br/>[[ওমৰ আব্দুলা]] (UT)|term_start1=৪ এপ্ৰিল ২০১৬|term_end1=১৯ জুন ২০১৮|office2=লোকসভাৰ সাংসদ|constituency2=অনন্তনাগ|predecessor2=[[মিৰজা মেহবুব বেগ]]|successor2=হাছনেইন মাছুদী|term_start2=২০১৪|term_end2=২০১৬|predecessor3=আলী মহম্মদ নায়ক|successor3=মিৰজা মেহবুব বেগ|term_start3=১৬ মে ২০০৪|term_end3=১৬ মে ২০০৯|office=জম্মু এণ্ড কাশ্মীৰৰ পিপলছ ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ সভাপতি|term_start=জানুৱাৰী ২০০৯|office4=[[গুপকাৰ ঘোষণাৰ বাবে জনসংযোগ]]ৰ উপ-সভাপতি।|term_start4=২০ অক্টোবৰ ২০২০|term_end4=২০২৪|predecessor4=পদাধিকাৰ প্ৰতিষ্ঠা|1blankname4=সভাপতি|1namedata4=ফাৰুক আব্দুলা|party=জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ পিপলছ ডেমোক্ৰেটিক পাৰ্টি|birth_date={{Birth date and age|1959|5|22|df=y}}|birth_place=|spouse=|children=|alma_mater=কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়|occupation=|father=|name=মেহবুবা মুফটি}}'''মেহবুবা মুফটি ছয়েদ''' ({{Lang-en|Mehbooba Mufti Sayed}}; জন্ম: ২২ মে' ১৯৫৯) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি (PDP)ৰ নেত্ৰী৷ তেওঁ ২০১৬ চনৰ ৪ এপ্ৰিলৰ পৰা ১৯ জুন ২০১৮ লৈকে পূৰ্বৰ ৰাজ্য জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ নৱম আৰু শেষ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল৷ তেওঁ জম্মু-কাশ্মীৰৰ প্ৰথম মহিলা মুখ্যমন্ত্ৰী। ২০১৯ চনৰ আগষ্ট মাহত [[:en:Revocation_of_the_special_status_of_Jammu_and_Kashmir|সংবিধানৰ ৩৭০ নং অনুচ্ছেদ বাতিল]] হোৱাৰ পিছত প্ৰথমে কোনো অভিযোগ নোহোৱাকৈ আৰু পিছলৈ জম্মু-কাশ্মীৰ জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা আইন অনুসৰি মুফটিক আটক কৰা হয়।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/mehbooba-mufti-pdp-chashme-shahi-shift-detention-srinagar-article370-1619351-2019-11-15|title=After daughter's appeal, Mehbooba Mufti shifted to warmer location in Srinagar|last1=Haq|first1=Shuja-ul|last2=Wani|first2=Ashraf|date=15 November 2019|website=India Today|access-date=2019-12-23}}</ref> জম্মু-কাশ্মীৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পদত অধিষ্ঠিত হোৱা তেওঁ প্ৰথমগৰাকী মহিলা।<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/mehbooba-is-j-k-s-first-woman-cm-and-india-s-16th/story-6ini2soMfHSq2RmPPsqPjO.html|title=Mehbooba is J-K's first woman CM and India's 16th|website=[[Hindustan Times]]|date=4 April 2016|access-date=4 April 2016}}</ref> ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ সৈতে যৌথভাৱে জম্মু-কাশ্মীৰত মিত্ৰজোঁটৰ চৰকাৰ তেওঁ গঠন কৰিছিল। ২০১৮ চনৰ জুন মাহত বিজেপিয়ে মিত্ৰজোঁটৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ পিছত তেওঁ পদত্যাগ কৰে।<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/mehbooba-mufti-resigns-dumped-by-bjp-mehbooba-mufti-says-muscular-policy-wont-work-in-kashmir-1870038|title=Dumped By BJP, Mehbooba Mufti Says Muscular Policy Won't Work In Kashmir|publisher=ndtv.com|date=19 June 2018|author=Masoodi, Nazir and Tikku, Aloke}}</ref> জম্মু-কাশ্মীৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে শপত গ্ৰহণ কৰাৰ পূৰ্বে মুফটি পিডিপিৰ সভানেত্ৰী আছিল আৰু ভাৰতীয় সংসদৰ সদস্য আছিল৷ তেওঁ ১৬ নং লোকসভাত অনন্তনাগক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। তেওঁ চতুৰ্দশ লোকসভাতো (২০০৪–০৯)<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/MehboobaMufti/status/1101412019587174400|title=Why is GoI so uncomfortable with Jamaat e Islami?...|date=1 March 2019|first=Mehbooba|last=Mufti|website=[[Twitter]]|access-date=7 June 2019}}</ref>অনন্তনাগক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু জম্মু-কাশ্মীৰ বিধানসভাৰ বিৰোধী দলপতিও আছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== ১৯৫৯ চনত জম্মু-কাশ্মীৰৰ আখ্ৰাণ ন'পোৰাত জন্মগ্ৰহণ কৰা মুফতি মহম্মদ ছাইদ আৰু গুলছান আৰা<ref>[https://www.dailyexcelsior.com/gulshan-ara-hugs-her-daughter-mehbooba-mufti-after-the-oath-ceremony-at-raj-bhawan-in-jammu-on-monday-excelsiorrakesh/excelsior-rakesh-4876/ Gulshan Ara hugs her daughter Mehbooba Mufti after the oath ceremony at Raj Bhawan in Jammu on Monday. -Excelsior/Rakesh – Jammu Kashmir Latest News | Tourism | Breaking News J&K]. Dailyexcelsior.com. Retrieved on 28 August 2019.</ref>ৰ কন্যা। জম্মুৰ গভৰ্ণমেণ্ট কলেজ ফৰ ৱমেনৰ পৰা ইংৰাজী সাহিত্যত তেওঁ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে,<ref>{{Cite web|date=11 April 2016|first=Anil|last=Raina|title=The queen of the valley|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/The-queen-of-the-valley/articleshow/51759527.cms|access-date=2020-11-15|website=Mumbai Mirror|language=en}}</ref> আৰু কাশ্মীৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা আইন বিভাগৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref>[http://myneta.info/ls2014/candidate.php?candidate_id=4146 Mehbooba Mufti (JKPDP):Constituency – Anantnag (Jammu & Kashmir) – Affidavit Information of Candidate]. Myneta.info. Retrieved on 28 August 2019.</ref><ref name="NY Times Article on Mehbooba">{{cite news|title=A new face signals political change in embattled Kashmir|url=https://www.nytimes.com/2002/10/12/world/a-new-face-signals-political-change-in-embattled-kashmir.html |website=The New York Times|date=2002-10-12|last=Waldman|first=Amy}}</ref> ১৯৮৯ চনৰ পিছত তেওঁ নতুন দিল্লীলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু বম্বে মাৰ্কেণ্টাইল বেংকত যোগদান কৰে৷ তাৰ পিছত তেওঁ ইষ্ট ৱেষ্ট এয়াৰলাইন্সৰ সৈতে কাম কৰে, তাৰ পিছত তেওঁ পুনৰ জম্মু-কাশ্মীৰলৈ যায়। তেওঁৰ প্ৰাক্তন স্বামী এজন ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক, এজন পশু অধিকাৰ কৰ্মী আৰু কিছু সময়ৰ বাবে নেচনেল কনফাৰেন্স পাৰ্টিৰ সৈতে আছিল।<ref name="Javed Iqbal Shah">{{cite web|title=Insider tears into Muftis and family party|url=https://www.telegraphindia.com/india/insider-tears-into-muftis-and-family-party/cid/1515167 |website=Telegraph India|date=2 March 2016}}</ref>তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা ইলটিজা আৰু ইৰতিকা।<ref>{{cite web|title=Mehbooba Mufti: Profile, Husband and Family|url=https://ipious.blogspot.in/2016/01/mehbooba-mufti-profile-husband-and.html|website=ipious.blogspot.in|access-date=2025-02-13|archivedate=2018-02-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180220212229/https://ipious.blogspot.in/2016/01/mehbooba-mufti-profile-husband-and.html|deadurl=yes}}</ref> ==আটক== ২০১৯ চনৰ ৫ আগষ্টত তেওঁক কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আটক কৰে।<ref name=":0" /> তেওঁৰ কন্যা ইলটিজা মুফটিয়ে আটক কৰাৰ ৪৬তম দিনা মাকৰ টুইটাৰ একাউণ্টটো অধিগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/iltija-mufti-mehbooba-mufti-daughter-takes-over-her-twitter-account-2104565|title=Mehbooba Mufti's Daughter Takes Over Her Twitter Account|website=NDTV|access-date=2019-12-23}}</ref> নৱেম্বৰ মাহত ইলটিজা মুফটিয়ে শ্ৰীনগৰৰ উপ-আয়ুক্তলৈ এখন পত্ৰ লিখি মাকক উপত্যকাৰ শীতকালৰ বাবে অধিক সুসজ্জিত ঠাইলৈ স্থানান্তৰিত কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/shift-my-mother-place-equipped-winter-mehbooba-mufti-daughter-iltija-mufti-1615905-2019-11-05|title=Shift my mother to place equipped for winter: Mehbooba Mufti's daughter|date=5 November 2019|website=India Today|access-date=2019-12-24}}</ref> ২০২০ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জম্মু আৰু কাশ্মীৰ জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা আইন অনুসৰি তেওঁক পুনৰাই আটক কৰা হয়।<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/some-words-used-in-mehbooba-mufti-dossier-were-avoidable-dilbagh-singh-2180817|title=Some Words Used In Mehbooba Mufti Dossier Were Avoidable: J&K Top Cop|date=16 February 2020|website=NDTV|access-date=2020-02-16}}</ref> ১৩ অক্টোবৰ ২০২০ তাৰিখে তেওঁক মুকলি কৰি দিয়া হয়।<ref name="released">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/mehbooba-mufti-released-from-detention-6723785/|title=Mehbooba released, says 'will take back what Delhi snatched'|first=Bashaarat|last=Masood|date= 14 October 2020|access-date= October 15, 2020|publisher=[[Indian Express]]|website=indianexpress.com}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নাৰী]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Mehbooba Mufti}} * [https://web.archive.org/web/20080625070301/http://164.100.47.134/newls/Biography.aspx?mpsno=4111 Official biographical sketch in Parliament of India website] * [http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/04-kashmir-assembly-session-halted-over-murder-dispute-qs-09 State Assembly hall security remove opposition People's Democratic Party] * {{cite news | first=Asit | last=Jolly | url=http://indiatoday.intoday.in/story/kashmir-mehbooba-mufti-centre-peoples-democratic-party/1/945174.html | title=Mehbooba Mufti under Siege. Can She Stem the Rot? | work=[[India Today]] | date=15 May 2017 | pages=30–38 }} ("Buffeted by Insurgency and Dissent within Her Party, She Needs All the Help She Can Get from a Reluctant Centre.") indiatoday.intoday.on 4 May 2017 i4lzn9sjvhkkrarsbpq0zc0kwca3yy4 0 114114 621155 575041 2026-07-29T05:12:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621155 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | birth_name = শ্ৰীমতী সেন<ref name="getbengal_com">{{cite web |url=https://www.getbengal.com/details/from-roma-to-suchitra-sen-tumultuous-journey-of-a-superstar |title=From Roma to Suchitra Sen |last=Dey |first=Shuvra |date=8 April 2022 |website=GetBengal |access-date=29 July 2020 |quote=Meanwhile, the couple was blessed with a baby girl, who was named Srimati. She became the famous Moon Moon Sen.}}</ref> | name = মুন মুন সেন | native_name = | native_name_lang = bn | honorific-suffix = | image = Moon moon sen.jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1954|03|28|df=y}}<ref name=LS16Bio>{{cite web |title=Sixteenth Lok Sabha – Members Bioprofile – Varma, Smt. Dev (Moon Moon Sen) |url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4912 |website=Parliament of India – Lok Sabha |access-date=14 December 2016 |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220142813/http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4912 |url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[কলিকতা]], [[পশ্চিম বংগ]], ভাৰত | residence = কলিকতা | death_date = | death_place = | constituency = | office1 = লোকসভাৰ সাংসদ | constituency1 = বাংকুৰা | term_start1 = ২০১৪ | term_end1 = ২০১৯ | predecessor1 = বসুদেৱ আচাৰিয়া | successor1 = সুভাষ চৰকাৰ | office2 = | term2 = | predecessor2 = | successor2 = | parents = দিৱনাথ সেন<br />[[সুচিত্ৰা সেন]] | spouse = {{marriage|ভৰত দেৱ বৰ্মা|1978|2024|reason=মৃত্যু}}<ref>[https://www.ndtv.com/entertainment/raima-and-riya-sen-s-father-bharat-dev-varma-passes-away-in-kolkata-7054118 Moon Moon Sen's Husband Bharat Dev Varma Dies in Kolkata]</ref> | children = [[ৰাইমা সেন]]<br />[[ৰিয়া সেন]] | profession = অভিনেত্ৰী, ৰাজনীতিক | alma_mater = }} '''মুন মুন সেন''', '''মুনমুন সেন''' ({{lang-en| Moon Moon Sen}}, জন্ম : শ্ৰীমতী সেন; ২৮ মাৰ্চ ১৯৫৪),<ref name="getbengal_com" /> এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী। তেওঁ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], [[বঙালী ভাষা|বাংলা]], [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালম]], [[কন্নড় ভাষা|কানাড়া]], [[তেলুগু ভাষা|তেলেগু]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], আৰু [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] ছবিত কৰা অভিনয়-কৰ্মৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁ ৬০খন ছবি আৰু ৪০খন টেলিভিছন ধাৰাবাহিকত অভিনয় কৰিছে। ''চিৰিভেন্নেলা'' ছবিত অভিনয় কৰি তেওঁ ১৯৮৭ চনত ''শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেত্ৰী''ৰ ''অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্যিক নন্দী বঁটা'' লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ==প্ৰাথমিক জীৱন== [[বাংলা]] অভিনেত্ৰী [[সুচিত্ৰা সেন]] আৰু দিবনাথ সেনৰ ঘৰত [[কলিকতা]]ত (বৰ্তমানৰ কলকাতা) মুন মুন সেনৰ জন্ম হৈছিল। বালিগুংগে প্লেচৰ পিতৃ কলিকতাৰ অন্যতম ধনী ব্যৱসায়ী আদিনাথ সেনৰ পুত্ৰ আছিল। তেওঁৰ আজোককাক আছিল দিননাথ সেন আছিল দিৱান বা ত্ৰিপুৰাৰ মহাৰাজৰ মন্ত্ৰী। [[শিলচৰ]]ৰ লৰেটো কনভেণ্ট আৰু কলিকতাৰ লৰেটো হাউচত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল। [[অক্সফ'ৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়|অক্সফৰ্ড]]ৰ ছমাৰভিল কলেজৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰি [[কলিকতা]]ৰ যাদৱপুৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তুলনামূলক সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="bollywoodmdb">{{cite web |url=https://www.bollywoodmdb.com/celebrities/biography/moon-moon-sen/6707 |title=Moon Moon Sen Biography |access-date=26 August 2018}}</ref><ref name="Screen">{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |title=Focus on IIFCL refinance to pump in Rs 75,000 crore |date=6 January 2009 |access-date=7 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100501064254/http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |archive-date=1 May 2010 |url-status=dead |archivedate=1 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501064254/http://www.screenindia.com/old/20001124/focus.htm |deadurl=yes }}</ref> সৰুতে সেনে ভাৰতৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ শিল্পী [[যামিনী ৰয়]]ৰ পৰা চিত্ৰ অংকন শিকিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990603/ile03172.html |title=Sorry |work=The Indian Express |access-date=6 July 2012}}</ref> তেওঁ চিত্ৰকলা আৰু প্ৰাচীন সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰি ভাল পায়। ২০০০ চনত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কয় যে তেওঁ এবছৰ ধৰি বালিগুংগে চৰকাৰী হাইস্কুলত অধ্যাপনা কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত ছবিৰ কৌশল শিকোৱা বিদ্যালয় চিত্ৰবাণীত গ্ৰাফিক্স অধ্যাপনা কৰিছিল। সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ সক্ৰিয় আছিল আৰু আনকি বিয়াৰ আগতেই সন্তান দত্তক লোৱাৰ কথাও ভাবিছিল।<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |title=Sorry |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |access-date=6 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080131222802/http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |archive-date=31 January 2008 |url-status=dead |archivedate=31 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080131222802/http://www.screenindia.com/20001124/focus.htm |deadurl=yes }}</ref> সেনে চিনেমাত যোগদান কৰাৰ পূৰ্বে কলকাতাৰ এখন সুপৰিচিত ছাত্ৰ বিদ্যালয়ত (বালিগুংগে চৰকাৰী হাইস্কুল) ইংৰাজী পঢ়ুৱাইছিল।<ref name="Screen"/> ==ব্যক্তিগত জীৱন== মুন মুন সেনে ১৯৭৮ চনত [[ত্ৰিপুৰা]]ৰ পূৰ্বৰ ৰাজপৰিয়ালৰ বংশধৰ ভাৰত দেৱ বৰ্মাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা [[ৰাইমা সেন|ৰাইমা]] আৰু [[ৰিয়া সেন|ৰিয়া]]ইও অভিনয়ৰ কেৰিয়াৰ গঢ়িবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁ কয় যে তেওঁৰ স্বামী তেওঁৰ অভিনয় কেৰিয়াৰৰ বাবে এক সুদৃঢ় সমৰ্থন আছিল।<ref name="ReferenceA"/> তেওঁৰ প্ৰয়াত শাহুৱেক ইলা দেৱী [[কোচবিহাৰ জিলা|কোচবেহাৰ]]ৰ ৰাজকুমাৰী ইন্দিৰা ৰাজেৰ কন্যা আৰু জয়পুৰৰ মহাৰাণী [[গায়ত্ৰী দেৱী]]ৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী আছিল। ==ৰাজনৈতিক জীৱন== ২০১৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত মুন মুন সেনে [[সৰ্বভাৰতীয় তৃণমূল কংগ্ৰেছ|তৃণমূল কংগ্ৰেছ]]ত যোগদান কৰে<ref>{{cite web |url=http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |title=Baichung Bhutia, Moon Moon Sen bring star power to Mamata's TMC |access-date=6 March 2014 |archive-date=7 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307113045/http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |url-status=dead |archivedate=7 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307113045/http://m.ibnlive.com/news/baichung-bhutia-moon-moon-sen-bring-star-power-to-mamatas-tmc/456206-37-64.html |deadurl=yes }}</ref>আৰু ২০১৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনত বাংকুৰা সমষ্টিৰ পৰা জয়ী হয়, য'ত তেওঁ [[ভাৰতৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (মাৰ্ক্সবাদী)|চিপিআই]](এম)ৰ ৯ বাৰৰ সাংসদ বাসুদেৱ আচাৰিয়াক পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite web |title=Tollywood wishes luck to Dev, Moon Moon Sen for Lok Sabha Polls |url=http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |agency=Indo-Asian News Service |publisher=news.biharprabha.com |access-date=7 March 2014 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702212021/http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |url-status=dead |archivedate=2 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702212021/http://news.biharprabha.com/2014/03/tollywood-wishes-luck-to-dev-moon-moon-sen-for-lok-sabha-polls/ |deadurl=yes }}</ref><ref name=tib>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Lok-Saba-polls-Bhaichung-Bhutia-Moon-Moon-Sen-to-contest-on-Trinamool-ticket/articleshow/31477172.cms?from=mdr |title=Lok Saba polls: Bhaichung Bhutia, Moon Moon Sen to contest on Trinamool ticket |work=The Times of India |date=5 March 2014 |access-date=7 March 2014}}</ref>২০১৯ চনত আছানছল [[লোকসভা]] সমষ্টিৰ নিৰ্বাচনত বিজেপিৰ বাবুল সুপ্ৰিয়ৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref>{{cite news |title=Asansol Election Result 2019: Moon Moon Sen loses to BJP's Babul Supriyo |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/asansol-lok-sabha-election-result-2019-babul-supriyo-leading/articleshow/69470680.cms |date=24 May 2019 |newspaper=The Times of India |access-date=27 May 2019}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} *{{IMDb name|0784018}} *{{Bollywood Hungama person|moon-moon-sen}} [[শ্ৰেণী:লোকসভাৰ সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ মহিলা সাংসদ]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:বঙালী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মাৰাঠী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তামিল চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:তেলেগু চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:মালায়ালম চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কানাড়া চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিম বংগৰ ৰাজনীতিত মহিলা]] [[শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ ৰাজনীতিবিদ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত নাৰী]] [[শ্ৰেণী:হিন্দী টেলিভিছনৰ অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনয় শিল্পী]] [[শ্ৰেণী:কুৰি শতিকাৰ ব্যক্তি]] dy4piii85x31xko17oiz9606oxkutc2 0 126031 621153 606635 2026-07-29T04:00:34Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621153 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | birth_name = মিচেল হেনৰী ডেভ’ৰেট | image = Michel H. Devoret 2017 190x180.jpg | caption = ২০১৭ চনত ডেভ’ৰেট | birth_date = ১৯৫৩ | birth_place = | fields = ঘনীভূতপদাৰ্থ বিজ্ঞান | workplaces = কলেজ ডি ফ্ৰান্স<br>য়েল বিশ্ববিদ্যালয়<br>কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, চাণ্টা বাৰ্বাৰা | education = টেলিকম পেৰিছ (অভিযন্তা ডিগ্ৰী)<br>ইউনিভাৰ্চিটি পেৰিছ-চেক্লে (মাষ্টাৰ অৱ এডভান্সড ষ্টাডিজ, পি এইচ ডি) | thesis_title = Mise en évidence d'un ordre orientationnel de type vitreux dans l'hydrogène et le deutérium solides<ref>{{cite web|url=https://www.college-de-france.fr/sites/default/files/media/document/2022-12/AN_83_abragam.pdf|last=Abragam|first=Anatole|website=Collège de France|title=Magnétisme nucléaire renforcé|year=1982|access-date=2025-10-08|archivedate=2024-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626190932/https://www.college-de-france.fr/sites/default/files/media/document/2022-12/AN_83_abragam.pdf|deadurl=yes}}</ref> | thesis_year = 1982 | doctoral_students = | notable_students = | known_for = | awards = জন ষ্টুৱেৰ্ট বেল বঁটা (২০১৩)<br>মিচিয়াছ কোৱাণ্টাম বঁটা (২০২১)<br>পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা(২০২৫) }} '''মিচেল হেনৰী ডেভ'ৰেট'''<ref>{{Cite web |title=Michel Henri Devoret {{!}} American Academy of Arts and Sciences |url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret |access-date=2025-10-07 |website=www.amacad.org |language=en}}</ref> ({{IPA|fr|miʃɛl dəvɔʁɛ}}; জন্ম ১৯৫৩)<ref name="CDF">{{cite web|lang=fr|url=https://www.college-de-france.fr/en/chair/michel-devoret-mesoscopic-physics-statutory-chair/biography|title=Michel Devoret|publisher=[[Collège de France]]|access-date=2025-10-08|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514012949/https://www.college-de-france.fr/en/chair/michel-devoret-mesoscopic-physics-statutory-chair/biography|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nobel Prize in Physics 2025 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/devoret/facts/ |access-date=2025-10-07 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> এজন ফৰাচী [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান|পদাৰ্থবিজ্ঞানী]]। তেওঁ চাণ্টা বাৰ্বাৰাৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret {{!}} Department of Physics {{!}} UC Santa Barbara |url=https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007141512/https://www.physics.ucsb.edu/people/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=www.physics.ucsb.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Michel Devoret – Andrew D. White Professors-at-Large Program |url=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/professors-at-large/michel-devoret/ |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/pkmsu |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |language=en-US}}</ref> আৰু ইয়েল বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰায়োগিক পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এমেৰিটাছ অধ্যাপক।<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret |url=https://engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007123450/engineering.yale.edu/research-and-faculty/faculty-directory/michel-devoret |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=Yale Engineering |language=en}}</ref> তেওঁ গুগল কোৱাণ্টাম এআইত কোৱাণ্টাম হাৰ্ডৱেৰৰ মুখ্য বিজ্ঞানীৰ বিশিষ্টতা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Googler Michel Devoret awarded the Nobel Prize in Physics |url=https://blog.google/inside-google/company-announcements/googler-michel-devoret-awarded-the-nobel-prize-in-physics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007193339/https://blog.google/inside-google/company-announcements/googler-michel-devoret-awarded-the-nobel-prize-in-physics/ |archive-date=2025-10-07 |access-date=2025-10-07 |website=Inside Google |language=en}}</ref> মেক্ৰস্কোপিক কোৱাণ্টাম পৰিঘটনাৰ দিশত আগবঢ়োৱা তেওঁৰ অগ্ৰণী কামৰ বাবে তেওঁ পৰিচিত। তেওঁ [[জন ক্লাৰ্ক]] আৰু [[জন এম মাৰ্টিনিছ]]ৰ সৈতে [[অতি পৰিবাহিতা|অতিপৰিবাহী]]ত মেক্ৰ'স্কোপিক [[কোৱাণ্টাম বলবিজ্ঞান|কোৱাণ্টাম]] পৰিঘটনাৰ দিশত আগবঢ়োৱা কামৰ বাবে ২০২৫ চনৰ [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]]ৰ [[ন'বেল বঁটা বিজয়ী (পদাৰ্থ বিজ্ঞান)|নোবেল বঁটা]] লাভ কৰিছিল।<ref name=Nobel>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=m9FUkAis62s |title=Announcement of the 2025 Nobel Prize in Physics |date=2025-09-15 |last=Nobel Prize |access-date=2025-10-07 |via=YouTube}}</ref> == শিক্ষা == ১৯৭৫ চনত ডেভ'ৰেটে পেৰিছৰ ইক'ল নেচনেল চুপিৰিয়েৰ ডেছ টেলিকমিউনিকেচনৰ পৰা টেলিকমিউনিকেচন অভিযন্তা হিচাপে স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে ৷<ref name=":1" /><ref name="CDF" /> তেওঁ অৰ্চে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা (বৰ্তমানৰ পেৰিছ-চেক্লে বিশ্ববিদ্যালয়) কোৱাণ্টাম অপটিক্সত স্নাতক ডিপ্লমা (DEA) লাভ কৰে, তাৰ পিছত ১৯৮২ চনত ঘনীভূত পদাৰ্থ বিজ্ঞানত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="CDF" /><ref name=":1" /> তেওঁ চি ই এ চেক্লেত আনাটোলে আব্ৰাগামৰ গোটত ডক্টৰেট ডিগ্ৰীৰ কাম সম্পন্ন কৰে<ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> ==গৱেষণা== ডেভৰেটে ১৯৮২ চনৰ পৰা ১৯৮৪ চনলৈকে বাৰ্কলেৰ কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত [[জন ক্লাৰ্ক]]ৰ গোটত পোষ্ট ডক্টৰেট গৱেষক হিচাপে কাম কৰিছিল।<ref name="CDF" /> সেই সময়ৰ স্নাতক ছাত্ৰ [[জন এম মাৰ্টিনিছ]]ৰ সৈতে একেলগে ১৯৮৫ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে জোচেফছন জংচনৰ মেছ'স্কোপিক কোৱাণ্টাম স্তৰ প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name="CDF" /><ref>{{Cite book |last=Hassinger |first=Sebastian |url=https://books.google.com/books?id=cE8hEQAAQBAJ&dq=martinis+phd+%22advisor%22+clarke+devoret&pg=PA113 |title=The New Quantum Era |date=2024-09-11 |publisher="O'Reilly Media, Inc." |isbn=978-1-0981-4938-3 |language=en}}</ref> কোৱাণ্টাম তথ্যৰ দিশত এ. মাৰ্বলষ্টোনৰ সৈতে কৰা সহযোগিতামূলক তেওঁৰ কিছুমান কামে একাংশ যোগাযোগ মাধ্যমত এণটেংগলমেণ্টৰ ফলত ঘাতীয় কোৱাণ্টাম বৃদ্ধি দেখুৱাইছে।<ref>A. Marblestone and M. Devoret, "Exponential Quantum Enhancement for Distributed Addition with Local Nonlinearity", Quantum Information Processing, Vol. 9, No.1 (2010).</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == * এম্পেৰ বঁটা (ডেনিয়েল এষ্টেভ [fr] ৰ সৈতে), ফৰাচী বিজ্ঞান একাডেমী, ১৯৯১ * ডেকাৰ্টেছ-হিউজেন্স বঁটা, ৰয়েল নেদাৰলেণ্ড একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্স, ১৯৯৫<ref name="Descartes-Huygens">{{cite web | title=Prix Descartes-Huygens/Descartes-Huygensprijs Liste des lauréat(e)s | website=Académie des sciences | url=https://www.academie-sciences.fr/pdf/prix/PrixDH_laureats.pdf | access-date=2025-10-07}}</ref> * নিৰ্বাচিত সদস্যপদ, আমেৰিকান একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড চাইন্সেছ, ২০০৩<ref name="AAAS">{{cite web | title=Michel Henri Devoret | website=American Academy of Arts & Sciences | date=2018-12-06 | url=https://www.amacad.org/person/michel-henri-devoret | access-date=2025-10-07}}</ref> * ইউৰোফিজিক্স-এজিলেণ্ট প্ৰাইজ (এষ্টেভ, নাকামুৰা আৰু জোহান মুজ), ইউৰোপীয় ফিজিকেল ছ'চাইটি, ২০০৪<ref name="AgilentEurophysics">{{cite journal | title=In Brief | journal=Physics Today | volume=57 | issue=7 | date=2004-07-01 | issn=0031-9228 | doi=10.1063/1.2408584 | pages=73–74 | url=https://pubs.aip.org/physicstoday/article/57/7/73/918002/In-Brief | access-date=2025-10-07}}</ref> * কলেজ ডি ফ্ৰান্সত অধ্যাপক পদ, ২০০৭ – ২০১২<ref name="CDF" /> * নিৰ্বাচিত সদস্যপদ, ফৰাচী বিজ্ঞান একাডেমী, ২০০৭<ref name="French Academy">{{cite web | title=Michel Devoret | website=Académie des sciences | date=2007-12-01 | url=https://www.academie-sciences.fr/michel-devoret | language=fr | access-date=2025-10-07}}</ref> * জন বেল বঁটা, ২০১৩<ref>{{Cite web |title=Michel Devoret and Robert Schoelkopf win the John Stewart Bell Prize {{!}} Department of Physics |url=https://physics.yale.edu/news/michel-devoret-and-robert-schoelkopf-win-john-stewart-bell-prize |access-date=2025-10-07 |website=physics.yale.edu}}</ref> * ফ্ৰিটজ লণ্ডন মেম'ৰিয়েল প্ৰাইজ, ২০১৪<ref name="FritzL">{{cite web|title=Fritz London Memorial Prize|url=https://phy.duke.edu/fritz-london-memorial-prize|website=phy.duke.edu|accessdate=21 April 2020}}</ref> * অলি ভি লৌনাছমা স্মৃতি পুৰস্কাৰ, ২০১৬<ref name=":1">{{Cite web |title=Olli V. Lounasmaa Memorial Prize |url=https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-url=http://web.archive.org/web/20250123193351/https://www.aalto.fi/en/ovl-memorial-prize |archive-date=2025-01-23 |access-date=2025-10-07 |website=Aalto University |language=en}}</ref> * মাইচিয়াছ কোৱাণ্টাম বঁটা, ২০২১<ref name=":0">{{Cite web|title=John Clarke Is A Co-Recipient Of The Micius Quantum Prize {{!}} Physics|url=https://physics.berkeley.edu/news-events/news/john-clarke-co-recipient-of-micius-quantum-prize|access-date=2025-10-07|website=physics.berkeley.edu}}</ref> * পদাৰ্থ বিজ্ঞানত কমষ্টক বঁটা, ২০২৪<ref name="NAS-Comstock">{{cite web | title=Noteworthy - Select Prizes and Awards to Members | website=American Academy of Arts & Sciences | date=2024-05-14 | url=https://www.amacad.org/bulletin/spring-2024/noteworthy | access-date=2025-10-07}}</ref> * পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]], ২০২৫<ref name="Nobel" /> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Nobelprize}} * {{URL|http://qulab.eng.yale.edu/}} {{Year Nobel Prize winners | year = 2025 | state = {{{state|}}} | chemistry = ''To be announced Wednesday 8 October 2025, 11:45&nbsp; [[Central European Summer Time|CEST]] at the earliest'' | literature = ''To be announced Thursday 9 October 2025, 13:00&nbsp; CEST at the earliest'' | peace = ''To be announced Friday 10 October 2025, 11:00&nbsp; CEST at the earliest'' | physics = [[John Clarke|জন ক্লাৰ্ক]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[মিচেল ডেভ’ৰেট|মিচেল হেনৰী ডেভ’ৰেট]] ({{flagu|ফ্ৰান্স}}), [[John M. Martinis|জন এম মাৰ্টিনিছ]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}) | medicine = [[Mary E. Brunkow|মেৰী ই. ব্ৰান্‌কো]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[Fred Ramsdell|ফ্ৰেড ৰামছ্‌ডেল]] ({{flagu|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ}}), [[Shimon Sakaguchi|শ্বিমন ছাকাগুচি]] ({{flagu|জাপান}}) | economy = ''To be announced Monday 13 October 2025, 11:45&nbsp; CEST at the earliest'' }}<noinclude> উৎস: https://www.nobelprize.org/prizes/about/prize-announcement-dates/ </noinclude> [[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ন’বেল বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ফ্ৰান্সৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] sgqu8nq4bddwahmvijjc9q38a8nbprr 0 126467 621111 606833 2026-07-28T12:57:32Z Ananya Taye 28065 Ahom state formed a part of British Assam province, not the entire province 621111 wikitext text/x-wiki '''অসমৰ প্ৰতীক {{lang_en|Emblem of Assam}}''' বৰ্তমান [[ভাৰত]]ৰ [[অসম]] ৰাজ্যই চৰকাৰী ব্যৱহাৰৰ বাবে কোনো সুকীয়া প্ৰতীক গ্ৰহণ কৰা নাই আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ওপৰত "অসম ছৰকাৰ" আৰু তলত "Government of Assam" শব্দৰে [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতীক]] ব্যৱহাৰ কৰে। <ref>{{Cite web|url=http://www.hubert-herald.nl/BhaAssam.htm|title=ASSAM|website=www.hubert-herald.nl}}</ref> ২০২২ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত অসম চৰকাৰে ৰাজ্যখনৰ বাবে এটা সুকীয়া প্ৰতীকৰ ডিজাইনৰ বিষয়ে বিবেচনা কৰিবলৈ এখন সমিতি গঠন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। <ref>{{cite web | url=https://www.guwahatiplus.com/assam/assam-cabinet-constitutes-committee-to-finalise-state-emblem | title=Assam Cabinet Constitutes Committee to Finalise State Emblem }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.time8.in/breaking-assam-to-have-distinctive-state-emblem-committee-formed/ | title=BREAKING: Assam to have distinctive 'State Emblem'; Committee formed | date=2 February 2022 }}</ref> ==ঐতিহাসিক প্ৰতীক== বৃটিছ [[ভাৰত]]ৰ অসম প্ৰদেশত সোণৰ পটভূমিত ক'লা গঁড়ৰ চিত্ৰ অংকন কৰা এটা প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। <gallery> File:India House, London 20130414 118 - Copy.jpg|বৃটিছ ভাৰতত অসম প্ৰভিঞ্চৰ প্ৰতীক। </gallery> ==অসমৰ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদৰ প্ৰতীক== অসমৰ ভিতৰৰ [[স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ]]ৰ কিছুমানে নিজকে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ সুকীয়া প্ৰতীক গ্ৰহণ কৰিছে। <gallery> File:Emblem of Bodoland.png|[[Bodoland Territorial Region|বড়োলেণ্ড]]ৃ File:Deori Autonomous Council emblem.png|[[Deori Autonomous Council|দেউৰী]] File:Kamatapur Autonomous Council logo.png|[[Kamatapur Autonomous Council|কমতাপুৰ]] File:Karbi Anglong Autonomous Council logo.jpg|[[Karbi Anglong Autonomous Council|কাৰ্বি আংলং]] File:Matak Autonomous Council logo.png|[[Matak Autonomous Council|মটক]] File:Mising Autonomous Council logo.png|[[Mising Autonomous Council|মিছিং]] File:Emblem of North Cachar Hills Autonomous Council.png|[[North Cachar Hills Autonomous Council|উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰ]] File:Emblem of Rabha Hasong Autonomous Council.png|[[Rabha Hasong Autonomous Council|ৰাভা হাছং]] File:Sonowal Kachari Autonomous Council.png|[[Sonowal Kachari Autonomous Council|সোণোৱাল কছাৰী]] File:Thengal Kachari Autonomous Council.png|[[Thengal Kachari Autonomous Council|ঠেঙাল কছাৰী]] </gallery> ==চৰকাৰী বেনাৰ== বগা প্ৰচ্ছদপটত ৰাজ্যৰ প্ৰতীক প্ৰদৰ্শিত বেনাৰেৰে অসম চৰকাৰক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite web|url=https://www.dreamstime.com/assam-state-india-flag-textile-cloth-fabric-waving-top-sunrise-mist-fog-assam-state-india-flag-textile-cloth-fabric-image127909902|title=Assam State Of India Flag Textile Cloth Fabric Waving On The Top Sunrise Mist Fog Stock Illustration - Illustration of background, arms: 127909902|website=Dreamstime|access-date=2025-10-29|archivedate=2020-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200322132925/https://www.dreamstime.com/assam-state-india-flag-textile-cloth-fabric-waving-top-sunrise-mist-fog-assam-state-india-flag-textile-cloth-fabric-image127909902|deadurl=yes}}</ref> <gallery> File:Banner of Bodoland.png|বড়োলেণ্ডৰ বেনাৰ। </gallery> ==তথ্যৰ উৎস== [[শ্ৰেণী:অসম]] jylk7sihu3f5rc7wjam0d89vhqex2bd 0 127653 621140 616665 2026-07-28T19:18:12Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621140 wikitext text/x-wiki {{Pie chart |thumb = right |caption = ভাৰতত ধৰ্ম ([[ভাৰতৰ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]])<ref name="Firstpost_Aug2016">{{cite news |url=http://firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2016-census-data-on-religion-2407708.html |title=India has 79.8% Hindus, 14.2% Muslims, says 2011 census data on religion |work=Firstpost |date=26 August 2016 |access-date=14 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426050938/https://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html |url-status=dead |archive-date=26 April 2020 |archivedate=26 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200426050938/https://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html |deadurl=yes }}</ref><!--PLEASE DON'T ALTER THIS PIE CHART OR ITS SOURCES. The Census of India has "officially recognised" six religions in India: Hinduism, Islam, Christianity, Sikhism, Buddhism and Jainism. Rest of all the religions are placed in "Others" category and those not following any religion are placed under "Not stated". Since this is an article on "Religion in India", all major practised religions must be mentioned here including Buddhism (0.7% or more than 8 million people in India) and Jainism (0.4% or 4.5 million people). "CIA FACTBOOK" source data is based on 2011 Census of India but it is under-detailed since it places BUDDHISM, JAINISM, OTHER RELIGIONS and NOT STATED all under one category of "OTHERS". So, it is not a very dependable source and must not be used here. The present sources are apt and reliable enough to be used.--> |label1 = [[ভাৰতত হিন্দুধৰ্ম|হিন্দুধৰ্ম]] |value1 = 79.8 |color1 = darkorange |label2 = [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]] |value2 = 14.2 |color2 = Green |label3 = [[ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] |value3 = 2.3 |color3 = dodgerblue |label4 = [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|শিখ ধৰ্ম]] |value4 = 1.7 |color4 = goldenrod |label5 = [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্ম]] |value5 = 0.7 |color5 = Yellow |label6 = [[ভাৰতত প্ৰকৃতিবাদ|প্ৰকৃতিবাদ/আদিবাসী]] |value6 = 0.5 |color6 = Aqua |label7 = [[ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|জৈন ধৰ্ম]] |value7 = 0.4 |color7 = darkorchid |label8 = [[ভাৰতত নাস্তিকতা|নাস্তিকতা]] |value8 = 0.2 |color8 = Honeydew |label9 = অন্যান্য |value9 = 0.2 |label10 = [[ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস|ইহুদী ধৰ্ম]] |value10= 0.1 |color10= Navy }} {{Multiple image | align = | direction = | total_width = 250 | image1 = Mariage of Shiva and Parvati (Meenakshi) witnessed by Vishnu, Meenakshi Temple, Madurai (2) (36857653813).jpg | alt1 = | caption1 = [[মীনাক্ষী]] পত্নী [[শিৱ]] আৰু ভাতৃ [[বিষ্ণু]]ৰ সৈতে [[মীনাক্ষী মন্দিৰ]] [[মদুৰাই]], [[তামিলনাডু]]ৰ ভিতৰত। | image3 = St. Philomena's Church, Mysore 03.jpg | caption3 = [[চেণ্ট. ফিলোমেনাৰ কেথেড্ৰেল, মহীশূৰ|চেণ্ট. মহীশূৰ]], [[কৰ্ণাটক]]ত থকা ফিলোমেনাৰ কেথেড্ৰেল [[এছিয়া]]ৰ অন্যতম ওখ [[গীৰ্জা]]। | perrow = 1 | image2 = India - Delhi islamic library - 5067.jpg | Image4 = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg | image4 = Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg | caption2 = [[দিল্লী]]ৰ ইছলামিক পুথিভঁৰালত [[মুছলমান]] [[পুৰুষ]]। | caption4 = [[অমৃতসৰ]], [[পাঞ্জাৱ (ভাৰত)|পাঞ্জাৱ]]ৰ [[সোণালী মন্দিৰ]]ত এজন শিখ তীৰ্থযাত্ৰী। }} '''ভাৰতৰ ধৰ্মৰ''' বৈশিষ্ট্য হৈছে ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বৈচিত্ৰ্য। সমগ্ৰ [[ভাৰতবৰ্ষ]]ৰ ইতিহাসত [[ধৰ্ম]] দেশৰ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ হৈ আহিছে আৰু ভাৰত উপমহাদেশখন বিশ্বৰ চাৰিটা প্ৰধান ধৰ্ম অৰ্থাৎ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]], [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]], [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]] আৰু [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ জন্মস্থান, যিবোৰ সামূহিকভাৱে থলুৱা ভাৰতীয় ধৰ্ম বা ধৰ্ম বুলি জনা যায় আৰু প্ৰায় ১০ লাখ লোকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৮৩%। বিশ্বৰ ভিতৰতে ভাৰতত [[হিন্দু]], [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]], জৰদস্তি, [[জৈন ধৰ্ম|জৈন]], [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ অনুগামীৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক। ইয়াৰ উপৰিও [[ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ পিছত [[ইছলাম]]ৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক অনুগামী আৰু [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]]সকলৰ নৱম সৰ্বাধিক জনসংখ্যা।<ref name="Firstpost_Aug2016"/> [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ৰ [[প্ৰস্তাৱনা]]ত উল্লেখ আছে যে [[ভাৰত]] এখন ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ,<ref>{{Cite web|url=https://legalserviceindia.com/legal/article-750-preamble-to-the-indian-constitution.html|title=Preamble To The Indian Constitution|website=legalserviceindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.legalserviceindia.com/article/l324-S.-R.-Bommai-v.-Union-of-India.html|title=S. R. Bommai v. Union of India|website=www.legalserviceindia.com}}</ref> আৰু [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতৰ সংবিধানে]] ধৰ্মৰ স্বাধীনতাৰ অধিকাৰক মৌলিক অধিকাৰ বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Basu |first=Durga Das |title=Introduction to the Constitution of India |publisher=LexisNexis |year=2013 |isbn=978-81-803-8918-4 |edition=21 |page=124 |authorlink=Durga Das Basu}}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ৭৯.৮% হিন্দু ধৰ্ম, ১৪.২% ইছলাম, ২.৩% খ্ৰীষ্টান, ১.৭% শিখ, ০.৭% বৌদ্ধ আৰু ০.৪% জৈন ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। জৰদস্তি, সনামাহ আৰু ইহুদী ধৰ্মৰো ভাৰতত এক প্ৰাচীন ইতিহাস আছে, আৰু প্ৰত্যেকৰে কেইবা হাজাৰ ভাৰতীয় অনুগামী আছে। ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্ম (অৰ্থাৎ [[পাৰ্চী]] আৰু [[ইৰাণ|ইৰাণী]]) আৰু [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]] বিশ্বাস দুয়োটাকে আনুগত্য কৰা লোকৰ জনসংখ্যা বিশ্বৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক; {{sfn|Smith|2008|p=94}} এই ধৰ্মসমূহ অন্যথা বহুলাংশে তেওঁলোকৰ জন্মস্থান [[ইৰাণ]]ৰ বাবে একচেটিয়া। [[ভাৰত]]ত কেইবাটাও জনজাতীয় ধৰ্মও আছে, যেনে- [[ডনি-প'ল'|ডনি-পল]], সনামাহী, সাৰ্না ধৰ্ম, নিয়ামত্ৰে, ইত্যাদি। == সাংবিধানিক মৰ্যাদা == {{further|ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা|ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা}} [[File:Constitution of india.jpg|thumb|ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা]] [[ভাৰতৰ সংবিধান]] ভাৰতক কোনো ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্ম নথকা [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰ]] বুলি ঘোষণা কৰিছে।<ref name="legislative.gov.in">{{cite web | url=https://legislative.gov.in/constitution-of-india | title=Constitution of India&#124; Legislative Department &#124; Ministry of Law and Justice &#124; GoI }}</ref> ১৯৭৬ চনত প্ৰণয়ন কৰা [[ভাৰতীয় সংবিধানৰ বাইশতম সংশোধনী]] য়ে [[ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা]]ক [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ]] বুলি দাবী কৰে।<ref name="42amend">{{cite web |title=The Constitution (Forty-Second Amendment) Act, 1976 |url=http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm |publisher=Government of India |access-date=1 December 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328040620/http://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm |archive-date=28 March 2015}}</ref> ১৯৯৪ চনৰ গোচৰত [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]] ''[[এছ. আৰ বমমাই বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া]]'' য়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল যে ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত গণৰাজ্য গঠন হোৱাৰ পিছৰে পৰা ভাৰত [[ধৰ্মনিৰপেক্ষ]]।<ref name="auto">[https://indiankanoon.org/doc/60799/?__cf_chl_jschl_tk__=238573f48275b685fc4286d86fb7f8d791b95b89-1605159943-0-AUH3bFyciTLUFhD1SxBDxmdiWyx30gRbc9sKNMEp2AVFRikpp9Yj04upKlxDKg_g67cgonAuoofwtbmSbe7LiFvmdvh1UpVsGEiqmE8NRpW9IZOEaFfi0nC_hORolA9ehgyy8bJ19HFLaV5jtvnCBm9aDQBTp_-rkgKXSxmi5tSu9XKBw1fOvLunDzLkIS1P5Hnoz1yZ6hRi3oBb7brYxYqdXJe-3q0-BNsLFbEaLkO_yaPSbwXcAdvByLdw3yqOivpiMoL6XXvbtnp3IQBCNCtUP6oABTxAbcofz2vMJei_V6_RBiFUFq0DniR6cd7PxtJ-IdP6T6u5yk3b1T-owvbOVfS74wnCJe-ke8RIQXBt Supreme Court of India:S.R. Bommai vs Union Of India on 11 March, 1994]</ref> ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ অৰ্থ হৈছে ধৰ্মক ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক কৰা নহয়, বৰঞ্চ সকলো ধৰ্মীয় গোটৰ কাম-কাজত নিৰপেক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰা ৰাষ্ট্ৰ আৰু লগতে [[নাস্তিকতা]] সকলোৰে পৰা সমদূৰত্ব বজাই ৰখা ৰাষ্ট্ৰ।{{Citation needed|date=May 2024}} কিন্তু ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল প্ৰতিলিপিত মৌলিক অধিকাৰৰ তৃতীয় খণ্ডত [[ভগৱান ৰাম|ৰাম]], [[সীতা]], আৰু [[লক্ষ্মণ]]এৰ দৃষ্টান্ত আছে আৰু [[ভগৱান ৰাম|ৰাম]]ক মানুহৰ অধিকাৰৰ প্ৰকৃত ৰক্ষক হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/opinion/why-painting-of-ram-in-indian-constitution-matters/592160/ | title=Why painting of Ram in India's Constitution matters | website=[[ThePrint]] | date=26 January 2021 }}</ref> ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪৮ নং অনুচ্ছেদত [[ধৰ্ম আৰু পৌৰাণিক কাহিনীত গৰু|গৰু]] বা পোৱালি ([[হিন্দু ধৰ্ম]]ত পবিত্ৰ প্ৰাণী) বধ কৰাটো নিষিদ্ধ কৰা হৈছে আৰু ভাৰতৰ বেছিভাগ ৰাজ্যতে একেই অপৰাধ।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/article/998735/cow-protection-was-a-sensitive-subject-in-india-even-when-the-constitution-was-being-framed | title=Cow protection was a sensitive subject in India even when the Constitution was being framed | date=7 July 2021 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://indiankanoon.org/doc/1452355/ | title=Article 48 in the Constitution of India 1949 }}</ref> ধৰ্মনিৰপেক্ষতাক ''[[কেশৱনন্দ ভাৰতী বনাম কেৰালা ৰাজ্য]]'' গোচৰৰ যুক্তিৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ [[মূল গঠন মতবাদ]] হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে, যিটো কোনো কাৰণতে আঁতৰাব বা সংশোধন কৰিব নোৱাৰি।<ref>{{cite web| url = https://www.deccanherald.com/opinion/in-perspective/secularism-is-a-basic-feature-of-constitution-786488.html| title = Secularism is a basic feature of Constitution |website=Deccan Herald| date = 18 December 2019}}</ref> কিন্তু ভাৰতৰ সংবিধানৰ ক’তো “Basic Structure” শব্দটোৰ উল্লেখ নাই। সংসদে সংবিধানৰ মৌলিক গাঁথনি সংশোধন কৰিব পৰা আইন প্ৰৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰে বুলি ধাৰণাটো সময়ৰ লগে লগে আৰু বহু গোচৰৰ লগে লগে ন্যায়িকভাৱে বিকশিত হৈছে।<ref>{{cite web | title = eCourts Services - Karnataka | url = https://judgments.ecourts.gov.in/KBJ/?p=home/intro | website = eCourts Services | publisher = Government of India | access-date = 4 December 2024 | quote = Official portal providing access to Karnataka's High Court judgments and orders. | archivedate = 3 November 2024 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20241103163025/https://judgments.ecourts.gov.in/KBJ/?p=home/intro | deadurl = yes }}</ref> সংবিধানত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা আৰু [[ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা]] সম্পৰ্কীয় বিশেষ বিধানসমূহ হ'ল- * অনুচ্ছেদ ১৪: আইনৰ আগত সমতা আৰু সকলোকে আইনৰ সমান সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252014|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ১৫: ধৰ্ম, [[ভাৰতত জাতি ব্যৱস্থা|জাতি]], লিংগ বা জন্মস্থানৰ ভিত্তিত বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰি ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ ধাৰণাটোক সম্ভৱপৰ বহল পৰিসৰলৈ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252015|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৫: বিবেকৰ স্বাধীনতা আৰু যিকোনো ধৰ্মৰ মুক্ত বৃত্তি, পালন আৰু প্ৰচাৰ।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252025|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৫: বিবেকৰ স্বাধীনতা আৰু যিকোনো ধৰ্মৰ মুক্ত বৃত্তি, পালন আৰু প্ৰচাৰ।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%252026|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024045511/https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%2026|url-status=dead|archivedate=24 October 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221024045511/https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/27/articles/Article%2026|deadurl=yes}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৭: যিকোনো বিশেষ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰৰ বাবে কৰ পৰিশোধৰ স্বাধীনতা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252027|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ২৮: কিছুমান শিক্ষানুষ্ঠানত ধৰ্মীয় শিক্ষা বা ধৰ্মীয় উপাসনাত উপস্থিত থকাৰ স্বাধীনতা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252028#:~:text=Constitution%2520of%2520India&text=Freedom%2520as%2520to%2520attendance%2520at,worship%2520in%2520certain%2520educational%2520institutions.&text=(1)%2520No%2520religious%2520instruction%2520shall,maintained%2520out%2520of%2520State%2520funds|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * ২৯ আৰু ৩০ নং অনুচ্ছেদ: সংখ্যালঘুসকলক সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰা।<ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252029|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref><ref>{{Cite web|title=Constitution of India|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/fundamental_rights/articles/Article%252030|access-date=21 February 2022|website=www.constitutionofindia.net}}</ref> * অনুচ্ছেদ ৫১ক: অৰ্থাৎ মৌলিক কৰ্তব্যই সকলো নাগৰিককে সম্প্ৰীতি আৰু উমৈহতীয়া ভাতৃত্ববোধৰ মনোভাৱক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ আৰু দেশৰ সংমিশ্ৰিত বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ সংস্কৃতিৰ ঐতিহ্যক মূল্যৱান আৰু সংৰক্ষণ কৰিবলৈ বাধ্য কৰে।<ref>https://doj.gov.in › sites › filesPDF Web results Text of Article 51-A Part IVA Fundamental Duties 51A ...</ref> == ইতিহাস == {{Main|ভাৰতীয় ধৰ্মসমূহ}} {{See also|ভাৰতৰ ধৰ্মীয় চিন্তাবিদ|ভাৰতীয় দৰ্শন}} ===প্ৰাগঐতিহাসিক ধৰ্ম=== ভাৰতীয় "উপমহাদেশ"ত [[প্ৰাগঐতিহাসিক ধৰ্ম]]ৰ প্ৰমাণ দিয়া প্ৰমাণ নৃত্য আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ চিত্ৰ অংকন কৰা সিঁচৰতি [[মেছলিথিক]] শিলৰ চিত্ৰৰ পৰা পোৱা যায়।<ref name="Discovering & deciphering rock art">{{cite web |title=Discovering & deciphering rock art |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/discovering-amp-deciphering-rock-art/article7858593.ece |website=Frontline |date=11 November 2015 |access-date=6 January 2021 |language=en}}</ref> [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]] [[সিন্ধু উপত্যকা]] বাস কৰা পশুপালকসকলে তেওঁলোকৰ মৃতকক এনেদৰে সমাধিস্থ কৰিছিল যিয়ে আধ্যাত্মিক পদ্ধতিৰ ইংগিত দিছিল যিয়ে মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱনৰ ধাৰণাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref name="Heehs_2002_39">{{harvnb|Heehs|2002|p=39}}.</ref> অন্যান্য [[ভীমবেটকা প্ৰস্তৰক্ষেত্ৰ|দক্ষিণ এছিয়াৰ শিল যুগ]] স্থান যেনে মধ্য [[মধ্য প্ৰদেশ]] আৰু পূব কৰ্ণাটকৰ [[কুপগাল পেট্ৰ'গ্লিফ]]ত থকা [[ভিমবেটকা শিল আশ্ৰয়]] আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ চিত্ৰণ কৰা শিলৰ শিল্প আৰু সম্ভাৱ্য আচাৰ-ব্যৱহাৰ কৰা সংগীতৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়।<ref>{{cite news|title=Ancient Indians made 'rock music' |work=BBC News |date=19 March 2004 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3520384.stm |access-date=7 August 2007}}</ref> [[File:Shiva_Pashupati.jpg|thumb|[[পশুপতি ছীল]], সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা চহৰত আৱিষ্কাৰ [[মহেঞ্জো-দাৰো]]]] === সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা === {{Main|সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা}} খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩৩০০ চনৰ পৰা ১৪০০ চনলৈকে চলি থকা আৰু [[সিন্ধু নদী|সিন্ধু]] আৰু [[ঘগ্গাৰ-হকৰা নদী|ঘগ্গাৰ-হকৰা]] নদী উপত্যকাক কেন্দ্ৰ কৰি থকা [[সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতা]]ৰ [[হৰাপ্পা]] লোকসকলে হয়তো উৰ্বৰতাৰ প্ৰতীক গুৰুত্বপূৰ্ণ [[মাতৃ দেৱী]]ক পূজা কৰিছিল।<ref name="hvn">{{harvnb|Fowler|1997|p=90}}.</ref> সিন্ধু উপত্যকাৰ সভ্যতাৰ স্থানসমূহৰ খননত জীৱ-জন্তুৰ সৈতে ছীল আৰু "জুই-বেদী" দেখা গৈছে, যিয়ে জুইৰ সৈতে জড়িত আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Harappan surprise">{{cite journal |last1=SUBRAMANIAN |first1=T. S. |title=Harappan surprise |journal=Frontline |date=17 April 2015 |url=https://frontline.thehindu.com/arts-and-culture/heritage/harappan-surprise/article23592047.ece |access-date=6 January 2021 |language=en}}</ref> বৰ্তমান হিন্দুসকলে পূজা কৰা ধৰণৰ [[শিৱলিংগ]]ও পোৱা গৈছে,<ref name="hvn"/> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যাক শ্ৰীনিবাসনে বিতৰ্কিত কৰিছে।<ref>Srinivasan, D. (1984) “Unhinging Śiva from the Indus civilization,” Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain & Ireland. Cambridge University Press, 116(1), pp. 77–89. doi: 10.1017/S0035869X00166134.</ref> ===হিন্দু ধৰ্মৰ বিৱৰ্তন=== {{Main|হিন্দু ধৰ্মৰ ইতিহাস}} হিন্দু ধৰ্মক প্ৰায়ে বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীয়াই থকা ধৰ্ম হিচাপে গণ্য কৰা হয়,<ref>P. 484 ''Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions'' By Wendy Doniger, M. Webster, Merriam-Webster, Inc</ref> ইয়াৰ শিপা প্ৰাগঐতিহাসিক কাল, ৫,০০০ বছৰতকৈও অধিক আগৰ পৰাই আৰম্ভ হয়।<ref>P. 169 ''The Encyclopedia of Religion'' By Mircea Eliade, Charles J. Adams</ref> [[দক্ষিণ-পূব এছিয়া]], [[চীন]], [[আফগানিস্তান]]ৰ কিছু অংশৰ মাজেৰে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। [[হিন্দু|হিন্দুসকলে]] বিভিন্ন ৰূপৰ একক ঐশ্বৰিক সত্তা (পৰমাত্মা, লিট."প্ৰথম-আত্মা")ক পূজা কৰে।<ref>P. 22 ''The Complete Idiot's Guide to Geography'' By Joseph Gonzalez, Michael D Smith, Thomas E. Sherer</ref> [[File:Rigveda_MS2097.jpg|alt=|thumb|[[দেৱনাগৰী]]ত লিখা [[ঋগবেদ]]ৰ ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ এখন [[পাণ্ডুলিপি]]]] হিন্দু ধৰ্মৰ উৎপত্তিত অন্যান্য ভাৰতীয় সভ্যতাৰ লগতে সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতাৰ সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Hinduism |url=http://web.csulb.edu/~cwallis/100/worldreligions/hinduism.html |website=web.csulb.edu |access-date=7 January 2021}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পুৰণি গ্ৰন্থখন হৈছে বৈদিক যুগত উৎপাদিত আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৭০০–১১০০ চনৰ [[ঋগবেদ]]।{{cref|γ}}<ref name="Oberlies_1998_155">{{harvnb|Oberlies|1998|p=155}}.</ref> [[মহাকাব্য]] আৰু [[পুৰাণ]] যুগত [[ৰামায়ণ]] আৰু [[মহাভাৰত]]কে ধৰি বৰ্তমানৰ ৰূপত মহাকাব্যৰ আদিম সংস্কৰণসমূহ মোটামুটি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ চনৰ পৰা ১০০ চনলৈকে লিখা হৈছিল,<ref>{{harvnb|Goldman|2007|p=23}}.</ref> যদিও এই যুগৰ আগৰ শতিকাজুৰি এইবোৰ পৰিয়ালৰ জৰিয়তে মৌখিকভাৱে সংক্ৰমিত হৈছিল।<ref name="Rine28">{{harvnb|Rinehart|2004|p=28}}.</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২০০ চনৰ পিছত [[ভাৰতীয় দৰ্শন]]ত কেইবাটাও চিন্তাধাৰাৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে সংহিতাকৰণ কৰা হয়, য'ত [[সংখ্যা]], [[যোগ]], [[ন্যায়]], [[বৈশেশিক]], [[পূৰ্ব-মিমামসা]], আৰু [[বেদন্ত]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Radhaxviii-xxi">{{harvnb|Radhakrishnan|Moore|1967|p=xviii–xxi}}</ref> === শ্ৰমণ ধৰ্মৰ উত্থান === {{Main|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস}} {{Cleanup-rewrite|date=March 2020}} {{Multiple image | align = | direction = | total_width = | image1 = Mahavira Seattle 01.JPG | alt1 = | caption1 = ২৪ নং আৰু শেষৰ জৈন তীৰ্থংকৰৰ এটা প্ৰতিমূৰ্তি, [[মহাবীৰ]] | image2 = Procession of King Ashoka on his charriot Sanchi Stupa 1 Southern Gateway.jpg | caption2 = [[সাঁচী]]ত [[অশোক]]ৰ এটা খোদিত। ভাৰত আৰু সমগ্ৰ এছিয়াত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে অশোকক কৃতিত্ব দিয়া হয়। | perrow = 1 }} শ্ৰামণ পৰম্পৰাত জৈন ধৰ্ম,{{sfn|Zimmer|1953|pp=182-183}} যাক অন্তৰ্নামভাৱে [[জৈন ধৰ্ম]] বুলি জনা যায় আৰু [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]<ref>Svarghese, Alexander P. 2008. ''India : History, Religion, Vision And Contribution To The World.'' pp. 259–60.</ref> যাক অন্তৰ্নামভাৱে বৌদ্ধ ধৰ্ম বুলি জনা যায় আৰু অন্যান্য যেনে আজীবিকা, অজ্ঞান আদি।<ref>AL Basham (1951), History and Doctrines of the Ajivikas – a Vanished Indian Religion, Motilal Banarsidass, {{ISBN|978-8120812048}}, pp. 94–103</ref><ref name="Lochtefeld3">{{cite book|author1=James G. Lochtefeld|url=https://books.google.com/books?id=g6FsB3psOTIC&pg=PA639|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N–Z, Volume 2 of The Illustrated Encyclopedia of Hinduism|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2002|isbn=978-0823922871|page=639}}</ref> ভাৰতত জৈন ধৰ্মৰ ঐতিহাসিক শিপা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব নৱম শতিকাত পৰ্শ্বনাথ, ২৩তম তীৰ্থংকৰ আৰু তেওঁৰ জৈন দৰ্শনৰ উত্থানৰ লগে লগে{{sfn|Dundas|2002|p=30}}{{sfn|Zimmer|1953|pp=182-183}} আৰু [[মহাবীৰ]] (৫৯৯–৫২৭ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) ২৪ নং জৈন তীৰ্থংকৰৰ পৰাই অনুসন্ধান কৰা হৈছে। জৈন ধৰ্মৰ শিপা আৰু আগুৱাই গৈছে প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভানাথৰ পৰা। মহাবীৰে পাঁচ ব্ৰতৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিলে। বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰা [[গৌতম বুদ্ধ]] [[মগধ (মহাজনপদ)|মগধ]] (যি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৪৬ চনৰ পৰা ৩২৪ চনলৈকে) ক্ষমতালৈ অহাৰ ঠিক আগতেই [[শাক্য]] বংশত জন্ম হৈছিল।{{citation needed|date=January 2021}} তেওঁৰ পৰিয়ালটো [[লুম্বিনি]] সমভূমিৰ স্থানীয় আছিল, যিটো বৰ্তমানৰ দক্ষিণ [[নেপাল]]। [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|ভাৰতীয় বৌদ্ধ ধৰ্ম]] [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য]]ৰ [[অশোক|মহান অশোক]]ৰ ৰাজত্বকালত শিখৰত উপনীত হৈছিল, যিয়ে তেওঁৰ ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ পিছত বৌদ্ধ ধৰ্মক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত ভাৰতীয় উপমহাদেশখনক একত্ৰিত কৰিছিল।<ref name="Ancient History Encyclopedia">{{cite journal |last1=Mark |first1=Joshua J. |title=Ashoka the Great |journal=[[World History Encyclopedia]] |date=24 June 2020 |url=https://www.worldhistory.org/Ashoka_the_Great/ |access-date=7 January 2021}}</ref> তেওঁ বিদেশলৈ মিছনেৰী পঠিয়াইছিল, যাৰ ফলত বৌদ্ধ ধৰ্ম সমগ্ৰ এছিয়াতে বিয়পি পৰিছিল।<ref name="Heehs_2002_106">{{harvnb|Heehs|2002|p=106}}.</ref> [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|ভাৰতীয় বৌদ্ধ ধৰ্ম]] [[কুশন সাম্ৰাজ্য]], [[মগধ (মহাজনপদ)|মগধ]] আৰু [[কোশাল]] আদি ৰাজ্যই আগবঢ়োৱা ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা হেৰুৱাৰ পিছত হ্ৰাস পায়। ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ অৱনতিৰ কাৰণ বিভিন্ন কাৰক বুলি ধৰা হৈছে, য'ত [[শংকৰাচাৰ্য]]ৰ অধীনত দশম আৰু একাদশ শতিকাত হিন্দু ধৰ্মৰ পুনৰুত্থান, পিছৰ তুৰ্কী আক্ৰমণ, পাৰিবাৰিক মূল্যবোধ আৰু ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ বিপৰীতে বৌদ্ধসকলে [[নেখম্মা|ত্যাগ]] গুৰুত্ব দিয়া, হিন্দু ধৰ্মৰ নিজৰ ব্যৱহাৰ আৰু নিজৰ বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মত্যাগৰ আদৰ্শ আৰু [[অহিমছা]], আৰু অন্যান্য। যদিও খ্ৰীষ্টীয় একাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বৌদ্ধ ধৰ্ম মূলসুঁতিৰ ভাৰতৰ পৰা কাৰ্যতঃ নোহোৱা হৈ গৈছিল, তথাপিও ইয়াৰ উপস্থিতি থাকিল আৰু প্ৰকাশ পাইছিল অন্যান্য আন্দোলন যেনে [[ভক্তি]] পৰম্পৰা, বৈষ্ণৱ ধৰ্ম, আৰু বংগৰ [[বৌল]]সকলৰ দ্বাৰা, যিসকল [[পাল সাম্ৰাজ্য]]ৰ সময়ত বংগত জনপ্ৰিয় হোৱা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সাহজ্যনা ৰূপৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। সময়কাল। === ভক্তি আন্দোলন === {{More citations needed|section|date=August 2022}} {{Main|ভক্তি আন্দোলন}} [[File:Statues of Vaishnavi, Varahi, Indrani and Camunda, National Museum, New Delhi.jpg|thumb|[[হিন্দু দেৱী]] (বাওঁফালৰ পৰা সোঁফাললৈ) [[বৈষ্ণৱী (মাত্ৰিকা দেৱী)|বৈষ্ণৱী]], [[ভাৰাহী]], [[ইন্দ্ৰাণী]], আৰু [[চামুণ্ডা]] চিত্ৰিত কৰা এটা ৰিলিফ; [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয়]]]] চতুৰ্দশ–১৭ শতিকাত যেতিয়া উত্তৰ ভাৰত মুছলমান শাসনৰ অধীনত আছিল, তেতিয়া [[ভক্তি আন্দোলন|''ভক্তি'' আন্দোলন]] মধ্য আৰু উত্তৰ ভাৰতত বিয়পি পৰিছিল। ভক্তি আন্দোলন প্ৰকৃততে অষ্টম শতিকাত দক্ষিণ ভাৰতত (বৰ্তমানৰ [[তামিলনাডু]] আৰু [[কেৰালা]]) আৰম্ভ হৈছিল, আৰু ক্ৰমান্বয়ে উত্তৰ দিশলৈ বিয়পি পৰিছিল।{{sfnp|Schomer|McLeod|1987|p=1}} ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰিছিল শিথিলভাৱে জড়িত শিক্ষক বা সন্তৰ এটা দলে। [[জ্ঞানেশ্বৰ]], [[চৈতন্য মহাপ্ৰভু]], [[বল্লাভাচাৰ্য্য]], [[সুৰদাস]], [[মীৰা বাই]], [[কবীৰ]], [[তুলসীদাস]], [[ৰবিদাস]], [[নামদেও]], [[একনাথ]], [[সমৰ্থ ৰামদাস|ৰামদাস]], [[টুকাৰাম]], আৰু অন্যান্য ৰহস্যবাদীসকল উত্তৰৰ কিছুমান সন্ত আছিল। তেওঁলোকে শিকাইছিল যে মানুহে আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু জাতিৰ গধুৰ বোজা আৰু দৰ্শনৰ সূক্ষ্ম জটিলতাবোৰ আঁতৰাই পেলাব পাৰে, আৰু কেৱল ঈশ্বৰৰ প্ৰতি থকা আপ্লুত প্ৰেম প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। এই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় বিভিন্ন ৰাজ্য বা প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীয় ভাষাত স্থানীয় গদ্য আৰু কবিতাৰ ভক্তিমূলক সাহিত্যৰ প্ৰচুৰতাও আছিল। ভক্তি আন্দোলনে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষতে কেইবাটাও ভিন্ন আন্দোলনৰ জন্ম দিছিল। ভক্তি আন্দোলনৰ সময়ত পৰম্পৰাগত হিন্দু জাতি ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত বুলি গণ্য কৰা বহু হিন্দু গোটে নিজ নিজ সম্প্ৰদায়ৰ সাধুক পূজা/অনুসৰণ কৰি ভক্তি পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, গুৰু ৰবিদাস উত্তৰ প্ৰদেশৰ এজন [[চামাৰ]] আছিল; গুৰু [[ৰামনামী সমাজ|পৰছুৰাম ৰামনামি]] আছিল ছত্তীশগড়ৰ এজন [[চুৰা|চুৰা]]{{dubious|date=April 2020}}, আৰু মহৰ্ষি ৰাম নৱল আছিল ৰাজস্থানৰ এজন [[ভাংগী]] । জীৱনকালত এই সাধু কেইজনমানে আনকি বিদেশী মিছনেৰীৰ পৰা ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ পৰিসৰলৈকে গৈছিল, নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত কেৱল হিন্দু ধৰ্মক উৎসাহিত কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে অসমত আদিবাসীসকলৰ নেতৃত্বত আছিল ব্ৰহ্ম সমাজৰ গুৰুদেৱ কালিচৰণ ব্ৰহ্মা; নাগালেণ্ডত কাচা নগাৰ দ্বাৰা; আৰু মধ্য ভাৰতত বীৰছা মুণ্ডা, হনুমান হাৰোণ, যাত্ৰা ভগত, আৰু বুধু ভগত। ==== কবীৰ পন্থা ==== কবীৰ পন্থ ভাৰতীয় কবি সন্ত [[কবীৰ]] (১৩৯৮–১৫১৮)ৰ শিক্ষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা এক ধৰ্মীয় আন্দোলন।<ref>{{Cite web|last=Director&nbsp; (Research&nbsp; Services&nbsp; Division)|title=Ritual and reform in the Ka...|url=https://researchers.anu.edu.au/publications/90857|access-date=23 July 2020|website=researchers.anu.edu.au|language=en-US|archivedate=23 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723171808/https://researchers.anu.edu.au/publications/90857|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতৰ কিংবদন্তি সাধু কবীৰ ৰহস্যবাদ-গায়ক-সমালোচকৰ এই পৰম্পৰাত পোনপটীয়াকৈ অৱতৰণ কৰে। ভক্তি আন্দোলনৰ পিতৃ কবীৰ, পঞ্চদশ শতিকাত (১৩৯৮ চনৰ পৰা ১৫১৮ চনৰ ভিতৰত পতন) নেতৃত্ব দিয়া কবীৰে সেই সময়ৰ ধৰ্মীয় ধাৰণা আৰু সামাজিক নীতিক উলটি পেলায়।<ref name="Venkatesh">{{Cite web|last=Venkatesh|first=Karthik|date=12 November 2016|title=A brief history of the Bhakti movement|url=https://www.livemint.com/Sundayapp/0irwa2rMY1lUJKtPEtX4sO/A-brief-history-of-the-Bhakti-movement.html|access-date=23 July 2020|website=Livemint|language=en}}</ref> নিজৰ ৰচনাৰ জৰিয়তে প্ৰভুৰ প্ৰশংসাৰ ভক্তিমূলক গায়নত জোৰ দিয়া সন্ত কবীৰ।<ref>{{Cite web|title=Culture And Heritage - Medieval History - Bhakti Movement - Know India: National Portal of India|url=https://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823220328/http://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|url-status=dead|archive-date=23 August 2017|access-date=23 July 2020|website=knowindia.gov.in|archivedate=23 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723171955/https://knowindia.gov.in/culture-and-heritage/medieval-history/bhakti-movement.php|deadurl=yes}}</ref> কবীৰে এনে এক ঈশ্বৰবাদৰ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল যিয়ে দুখীয়াসকলক স্পষ্টভাৱে আকৰ্ষণ কৰিছিল আৰু কোনো যোগাযোগ নোহোৱাকৈয়ে তেওঁলোকক ভগৱানৰ ওচৰলৈ যোৱাৰ বিষয়ে পতিয়ন নিয়াইছিল। তেওঁ হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰ লগতে অৰ্থহীন ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰক অস্বীকাৰ কৰিছিল আৰু দ্বৈত মানদণ্ডক নিন্দা কৰিছিল।<ref name="Kabir in His Time, And Ours">{{cite web |title=Kabir in His Time, And Ours |url=https://thewire.in/religion/kabir-in-his-times-and-ours |website=The Wire |access-date=7 January 2021}}</ref> ইয়াৰ ফলত গতানুগতিক অভিজাত শ্ৰেণীক ক্ষুব্ধ হৈ পৰিছিল। নিজৰ আৰু নিজৰ বিশ্বাসৰ পক্ষত থিয় দিবলৈ সাহসী কবীৰক কোনেও ভয় খুৱাব পৰা নাছিল।<ref name="Venkatesh"/> কবীৰ পন্থে কবীৰক ইয়াৰ প্ৰধান গুৰু হিচাপে বা আনকি দেৱতা হিচাপেও গণ্য কৰে— সত্যক অৱতাৰিত। কবীৰৰ প্ৰভাৱ তেওঁৰ বৃহৎ কৰ্তৃত্বৰ সাক্ষ্য, আনকি যিসকলৰ বিশ্বাস আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰক তেওঁ ইমান নিৰ্বিকাৰভাৱে নিন্দা কৰিছিল। শিখসকলৰ বাবে তেওঁ উৎপত্তিস্থল শিখ গুৰু (আধ্যাত্মিক পথ প্ৰদৰ্শক) নানকৰ পূৰ্বসূৰী আৰু কথোপকথন। মুছলমানে তেওঁক চুফী (ৰহস্যবাদী) বংশত ৰাখে আৰু হিন্দুসকলৰ বাবে তেওঁ সাৰ্বজনীনতাবাদী প্ৰৱণতা থকা বৈষ্ণৱী হৈ পৰে।<ref>{{Cite web|title=Kabir {{!}} Indian mystic and poet|url=https://www.britannica.com/biography/Kabir-Indian-mystic-and-poet|access-date=23 July 2020|website=Encyclopædia Britannica|language=en}}</ref> === শিখ ধৰ্ম === {{Main|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম}} [[File:Darshani_Deori_27_September_2018.jpg|thumb|শিখ তীৰ্থযাত্ৰীসকলে [[হৰমন্দিৰ চাহাব]]ৰ অভয়াৰণ্যলৈ যোৱা কজৱেত, আটাইতকৈ পৱিত্ৰ শিখ [[গুৰুদ্বৰা]]]] [[গুৰু নানক|গুৰু নানক দেৱ জী]] (১৪৬৯–১৫৩৯) আছিল [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰতিষ্থাপক, যাক অন্তৰ্নিহিতভাৱে ''শিখ ধৰ্ম'' বুলি জনা যায়।<ref name="Nirbhai Singh 1990 1–3">{{cite book |last=Singh |first=Nirbhai |url= https://archive.org/details/philosophyofsikh0000nirb/page/n26 |title=Philosophy of Sikhism: Reality and Its Manifestations |publisher=Atlantic Publishers<!--NOT Atlantic Books, of London--> |location=New Delhi |date=1990 |pages=1–3 |url-access=limited}}</ref><ref name="Opinderjit Kaur Takhar 2016 147">{{cite book |last=Takhar |first=Opinderjit Kaur |url= https://books.google.com/books?id=UaeoDQAAQBAJ&pg=PT147 |title=Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs|publisher=[[Taylor & Francis]] |location=Abingdon-on-Thames, England|date=2016 |isbn=978-1-351-90010-2 |page=147}}</ref> [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলমান]] ধৰ্মকে ধৰি সৰ্বজনীন ভাতৃত্ববোধৰ ধাৰণা প্ৰচাৰ কৰা প্ৰথম পাঁচজন শিখ গুৰু আৰু অন্যান্য সন্তসকলৰ লেখাৰপৰা পঞ্চম শিখ গুৰু [[গুৰু অৰ্জন দেৱ]] প্ৰথমে [[গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব]] সংকলন কৰিছিল। [[গুৰু গোবিন্দ সিং]] ৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বে গুৰু গ্ৰন্থ চাহাবক চিৰন্তন গুৰু হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The Last Guru – the Guru Granth Sahib - Waheguru (God) and authority - Edexcel - GCSE Religious Studies Revision - Edexcel |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/znnmtv4/revision/6#:~:text=The%20Guru%20Granth%20Sahib%20is,and%20Hindu%20and%20Muslim%20writers.&text=Before%20Guru%20Gobind%20Singh%20died,would%20be%20the%20Eternal%20Guru%20. |website=BBC Bitesize |access-date=7 January 2021}}</ref> [[শিখ ধৰ্ম]]ই ৰং, জাতি বা বংশ নিৰ্বিশেষে,<ref>[[Akal Ustat]], verse 3 to 4</ref>[[ৱাহেগুৰু]]ৰ আগত সকলো মানুহক সমান বুলি স্বীকৃতি দিয়ে।<ref>[[Akal Ustat]], Verse 85-15-1</ref> শিখ ধৰ্মই [[উপবাস]] ([[ব্ৰত]]), [[ভাৰতত অন্ধবিশ্বাসৰ তালিকা|অন্ধবিশ্বাস]], [[মূৰ্তিপূজা|মূৰ্তি পূজা]],<ref name="Star 2015">{{cite web | last=Star | first=Brian Leaf Rockford Register | title=Sikhs condemn fasting, visiting places of pilgrimage, superstitions, worship of the dead, idol worship and other blind rituals. | website=Rockford Register Star | date=15 August 2015 | url=http://www.rrstar.com/article/20150815/NEWS/150819655 | access-date=7 September 2015}}</ref><ref name="Service 2015">{{cite web | title=Petition in HC seeks ban on 'Nanak Shah Fakir' | website=The Tribune (India) | date=7 September 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | access-date=2 September 2016 | archive-date=10 April 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190410171740/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | url-status=dead | archivedate=10 April 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410171740/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/petition-in-hc-seeks-ban-on-nanak-shah-fakir/65122.html | deadurl=yes }}</ref> আৰু [[ছুন্নত]] [[শিখ ধৰ্মত নিষেধাজ্ঞা|তীব্ৰভাৱে প্ৰত্যাখ্যান]] কৰে।<ref name="Google Books 2015">{{cite web | title=Sikhism Origin and Development | website=Google Books | date=28 August 2015 | url=https://books.google.com/books?id=osnkLKPMWykC | access-date=7 September 2015| last1=Dhillon | first1=Dalbir Singh }}</ref><ref name="Glausiusz 2004">{{cite web | last=Glausiusz | first=Josie | title=miscellaneous | website=Circumcision | date=14 March 2004 | url=http://www.circumstitions.com/Misc.html#sikhs | access-date=7 September 2015}}</ref> শিখসকলে এজন চিৰন্তন দেৱতাক বিশ্বাস কৰে আৰু [[১০ গুৰু]], [[শিখ ধৰ্মৰ ৫ কে]], [[গুৰু গোবিন্দ সিং]], [[শিখ ৰেহাত ম্যাদা]] আৰু [[নিতনেম]]ৰ হুকুমৰ শিক্ষা অনুসৰণ কৰে। === আব্ৰাহাম ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন === ==== ইহুদী ধৰ্ম ==== [[File:Codice Casanatense Jews of Malabar.jpg|thumb|right|[[মালাবাৰ উপকূল|মালাবাৰ]]ৰ পৰা ইহুদী পৰিয়াল, ১৫৪০]] {{Main|ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস}} খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৬২ চনত কেৰালাৰ [[কোচি চহৰ]]ত য়াহূদিয়াৰ পৰা ব্যৱসায়ী হিচাপে ইহুদীসকল প্ৰথমে আহিছিল।<ref>{{Cite book|last=Yisrael|first=Muzeon|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=two%2520millennia|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|date=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|language=en}}</ref> [[দ্বিতীয় মন্দিৰ]]ধ্বংস হোৱাৰ পাছত খ্ৰীষ্টীয় ৭০ চনত [[জেৰুজালেম]]ৰ পৰা বন্দী হৈ অধিক ইহুদী আহিছিল।<ref>{{cite book |last=Schreiber |first=Mordecai |title=The Shengold Jewish Encyclopedia |year=2003 |publisher=Schreiber Publishing |location=Rockville, MD |isbn=1887563776 |page=125}}</ref> ==== খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম ==== {{Main|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম}} [[File:Procession_St._Sebastian's_Feast_at_St.Mary's_Church_Athirampuzha,_Kottayam,_Kerala_state,_India.jpg|thumb|কেৰেলাৰ [[আথিৰামপুজা]] ছেইণ্ট মেৰীছ ফ'ৰেনে চাৰ্চত চেণ্ট চেবাষ্টিয়ানৰ উৎসৱৰ সময়ত এক শোভাযাত্ৰা]] ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল থমাছ দ্য এপষ্টলে (যীচু খ্ৰীষ্টৰ প্ৰত্যক্ষ শিষ্য) দ্বাৰা,<ref>{{Cite book|last=Edessa|title=Acta Thomae |orig-date=c. 100–399|location=Edessa}}</ref> যিয়ে ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেৰালাৰ মুজিৰিসকলৰ ওচৰলৈ গৈছিল আৰু স্থানীয় লোকসকলক ধৰ্মান্তৰিত কৰিছিল, যিসকলক আজি চেন্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান (চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান বা নাছৰানী বুলিও জনা যায়) বুলি জনা যায়। ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি গীৰ্জা, বিশ্বৰ আটাইতকৈ পুৰণি বৰ্তমানৰ গীৰ্জা গঠন আৰু ৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত থমাছ দ্য এপষ্টলে নিৰ্মাণ কৰা, তেতিয়াৰ চেৰা ৰজা উদয়ঞ্চেৰালে নাম দিয়া ধৰণে থিৰুভিথামকোড আৰাপ্ল্লী বা থোমাইয়াৰ বা কোভিল নামেৰে নামাকৰণ কৰা, [[তামিলনাডু]]ৰ [[কন্যাকুমাৰী]] (কেপ ক'মৰিন) জিলাৰ থিৰুভিথানকোডত অৱস্থিত, ইয়াক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চেণ্ট থমাছ পিলগ্ৰিম কেন্দ্ৰ হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Palayur {{!}} Archdiocese of Trichur |url=https://www.trichurarchdiocese.org/sacellum/palayur |website=www.trichurarchdiocese.org |access-date=7 January 2021 |archivedate=19 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919213732/https://www.trichurarchdiocese.org/sacellum/palayur |deadurl=yes }}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকাৰ ভিতৰত ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ শিপা গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি সাধাৰণ [[পণ্ডিতসকলৰ একমত]] আছে, য'ত কিছুমান সম্প্ৰদায়ে [[ছিৰিয়া ভাষা|চিৰিয়াক]] লিটাৰ্জিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{Cite book|last=Farhadian|first=Charles E.|url=https://books.google.com/books?id=mjIVn4IX69oC&pg=PA93|title=Introducing World Christianity|date=20 February 2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-8249-2|language=en}}</ref><ref name="Lbrown">Leslie Brown, (1956) The Indian Christians of St. Thomas. An Account of the Ancient Syrian Church of Malabar, Cambridge: Cambridge University Press 1956, 1982 (repr.)</ref><ref>Origin of Christianity in India – A Historiographical Critique by Dr. Benedict Vadakkekara. (2007). {{ISBN|81-7495-258-6}}.</ref> ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম বিভিন্ন ধৰ্মগোষ্ঠী যেনে [[ভাৰতত পূবৰ গীৰ্জা|অচূৰীয়া গীৰ্জা]], [[ভাৰতত কেথলিক গীৰ্জা|কেথলিক ধৰ্ম]], [[প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম]], [[ভাৰতত প্ৰাচ্য অৰ্থডক্সি|প্ৰাচ্যৰ অৰ্থডক্স]] আদি বিভিন্ন ধৰ্মগোষ্ঠীৰে গঠিত। বেছিভাগ খ্ৰীষ্টানে দক্ষিণ ভাৰতত বাস কৰে, বিশেষকৈ [[কেৰেলা]], [[তামিলনাডু]], [[গোৱা]]ত,<ref>{{cite journal|jstor=833968|title=Ritual and Music in South India: Syrian Christian Liturgical Music in Kerala|first=Israel J.|last=Ross|date=1 January 1979|journal=Asian Music|volume=11|issue=1|pages=80–98|doi=10.2307/833968}}</ref><ref name="MIR">{{cite web |url=http://www.indianmirror.com/religions/reli6.html |title=Christianity |publisher=India Mirror |access-date=13 March 2008}}</ref> আৰু [[মুম্বাই|বম্বে (মুম্বাই)]]ৰ দৰে অঞ্চলত খ্ৰীষ্টানৰ গড় সংখ্যা ৩.৪৫%।<ref>{{cite web | url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/356-mumbai-suburban.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160415232228/https://www.census2011.co.in/data/religion/district/356-mumbai-suburban.html | archive-date=15 April 2016 | title=Mumbai Suburban District Religion Data - Census 2011 }}</ref> [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]তো খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যাৰ বৃহৎ সংখ্যা আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |title=The Story of India |publisher=www.bibleforu.com |access-date=13 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308041807/http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |archive-date=8 March 2008 |url-status=dead |archivedate=8 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308041807/http://www.bibleforu.com/storyofindia.htm |deadurl=yes }}</ref> [[কেথলিক খ্ৰীষ্টান]] ধৰ্ম ষোড়শ শতিকাত বিয়পি পৰিছিল, বিশেষকৈ [[গোৱা]] আৰু বম্বেত [[পৰ্তুগীজ]] দ্বাৰা। [[ভাৰতত প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম|প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্ম]] প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল ১৮ শতিকাত প্ৰটেষ্টেণ্ট মিছনেৰী।<ref>{{cite web|url=http://old.mbconf.ca/mb/mbh3509/christin.htm|title=Christianity in India|publisher=M.B. Herald, Vol. 35, No. 9|access-date=13 March 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309035010/http://old.mbconf.ca/mb/mbh3509/christin.htm|archive-date=9 March 2008}}</ref> ==== ইছলাম ==== {{Main|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম}} [[File:India_-_Delhi_girls_chasing_doves_-_6159.jpg|thumb|[[দিল্লী]]ৰ [[জামে মছজিদ, দিল্লী|জামে মছজিদ]]ৰ সন্মুখত ছোৱালীয়ে [[কপৌ]] খেদিছে। এই মছজিদটো ভাৰতৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ।]] সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে [[মালাবাৰ উপকূল|মালাবাৰ]] উপকূলৰ আৰব ব্যৱসায়ীসকলৰ জৰিয়তে ইছলাম ভাৰতলৈ আহিছিল। ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান শাসনৰ সময়ত ই এক প্ৰধান ধৰ্ম হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="Islam and Muslims in India">{{cite journal |last1=Zafar |first1=Abu |title=Islam and Muslims in India-Science and Technology Division, Taipei Economic and Cultural Center in New Delhi-MOST |website=www.most.gov.tw |url=https://www.most.gov.tw/india/en/detail?article_uid=2aa33c74-76a5-4801-9384-c50db054d8dd&menu_id=bef3dee0-c8c5-42c0-8aba-acbe2bf91793&content_type=P&view_mode=gridView |access-date=7 January 2021 |language=en |archivedate=19 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019145332/https://www.most.gov.tw/india/en/detail?article_uid=2aa33c74-76a5-4801-9384-c50db054d8dd&menu_id=bef3dee0-c8c5-42c0-8aba-acbe2bf91793&content_type=P&view_mode=gridView |deadurl=yes }}</ref> [[চেৰমন জুমা মছজিদ]] ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ কেৰালাৰ থ্ৰিছুৰ জিলাৰ কোডুংগাল্লুৰ তালুকৰ মেথালাত অৱস্থিত।<ref name="Cheraman Juma Masjid">{{cite web |title=Cheraman Juma Masjid - the first mosque in India {{!}} Religious sites at Muziris Heritage Area, Ernakulam |url=https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |website=www.muzirisheritage.org |publisher=Cheraman Juma Masjid |access-date=7 January 2021 |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421021835/https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |url-status=dead |archivedate=21 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240421021835/https://www.muzirisheritage.org/cheraman-juma-masjid.php |deadurl=yes }}</ref> এটা কিংবদন্তি অনুসৰি ইয়াক ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে ই ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদ যিটো এতিয়াও ব্যৱহৃত হৈ আছে।<ref name="Cheraman Juma Masjid"/> ভাৰতত ইছলামৰ বৃদ্ধি বেছিভাগেই [[দিল্লী চুলতানী]] (১২০৬–১৫২৬) আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] (১৫২৬–১৮৫৮)ৰ অধীনত হৈছিল, ৰহস্যবাদী [[চুফীবাদ|চুফী]] পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা বহুখিনি সহায়ক হৈছিল।<ref name=Avari>{{citation |last=Avari |first=Burjor |authorlink=Burjor Avari |title=Islamic Civilization in South Asia: A history of Muslim power and presence in the Indian subcontinent |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-58061-8 |url=https://books.google.com/books?id=hGHpVtQ8eKoC&pg=PA8 |page=8 |quote=The major explanation for large scale conversion lies in the efforts of three groups of people: mariners, merchants and missionaries. ... The missionaries, mostly Sufis, played a major role, too, all over India; their compassion and common sense drew into the Islamic fold great numbers of non-Hindu forest and nomadic people and the lower-caste Hindus.}}</ref><ref>{{cite web |author=chandru |url=http://www.southasiaanalysis.org/%5Cpapers10%5Cpaper924.html |title=Sufism in India: Its origin, history and politics |publisher=Southasiaanalysis.org |access-date=3 February 2011 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218075000/http://southasiaanalysis.org/papers10/paper924.html |archive-date=18 December 2010 }}</ref> ইছলামৰ বৃদ্ধি আঞ্চলিকভাৱে অসমান আছিল আৰু বংগৰ দৰে যিসকল ব্ৰাহ্মণ্যবাদী ভাঁজত সংযুক্ত হোৱা নাছিল, বা কেৱল তলৰ পৰাই একত্ৰিত হোৱা নাছিল, তেওঁলোকৰ বাবে ইছলামৰ আকৰ্ষণ আছিল আটাইতকৈ বেছি।<ref name=Avari/><ref>Richard M Eaton (1993), [https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9; brand=ucpress The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251124154202/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft067n99v9; |date=2025-11-24 }}, University of California Press</ref> বৰ্তমান ইছলাম ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম ধৰ্ম, দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭.২ কোটি লোকে ইছলামৰ অনুগামী বুলি চিনাক্ত কৰিছে ([[২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]])।<ref name="censusIndia2011">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece|title=Muslim population growth slows|first1=Rukmini|last1=S|first2=Vijaita|last2=Singh|newspaper=The Hindu|date=25 August 2015|via=www.thehindu.com}}</ref> ২০২৪ চনৰ বাবে ভাৰতত মুছলমানৰ আনুমানিক সংখ্যা প্ৰায় ২০৪,৭৬০,৩৯২ হ’ব বুলি প্ৰকল্প কৰা হৈছে।<ref>{{cite news | url = https://theworldstatistics.com/religion-population-in-india/ | title = Religion Population in India }}</ref> ই ভাৰতক [[#শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ইছলাম|মুছলমান-গৰিষ্ঠতা]] দেশৰ বাহিৰত সৰ্বাধিক মুছলমান জনসংখ্যা থকা দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে।<ref>{{cite web |last1=nationsonline.org |first1=klaus kästle- |title=Islamic world, countries with a cultural Islamic population - Nations Online Project |url=https://www.nationsonline.org/oneworld/muslim-countries.htm |website=www.nationsonline.org |access-date=7 January 2021 |language=en-us}}</ref> == লোকপিয়লৰ পৰিসংখ্যা == {{See also|ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|ভাৰতত ইহুদীৰ ইতিহাস|পাৰ্চী|ভাৰতত বাহাই বিশ্বাস|ভাৰতত জনজাতীয় ধৰ্ম|ভাৰতত অধৰ্ম}} [[File:Religions map of India.png|thumb|ভাৰতৰ অঞ্চল অনুসৰি সংখ্যাগৰিষ্ঠ ধৰ্মীয় গোটৰ মানচিত্ৰ {{Legend-col |{{legend|#ff6600|Hindu}} |{{legend|Green|Muslim}} |{{legend|DodgerBlue|Christian}} |{{legend|#fbb84e|Sikh}} |{{legend|Yellow|Buddhist}} |{{legend|Gray|Other}}}}]] {| class="wikitable" |+ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্য<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |title=C-1 Population by Religious Community – 2011 |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |access-date=2 October 2023 |website=[[censusindia.gov.in]]}}</ref><ref>{{cite web|title=C-01 Appendix: Details of religious community shown under 'Other religions and persuasions' in main table C01 - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11398/download/14511/DDW00C-01%20Appendix%20MDDS.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}</ref> |- ! ধৰ্ম{{NoteTag|Major denominations with over 1 million adherents.}} ! জনসংখ্যা ! {{Tooltip|%|Percentage of total population}} |- | '''[[হিন্দু]]''' | ৯৬৬,২৫৭,৩৫৩ | {{percentage bar|79.8}} |- | '''[[মুছলমান]]''' | ১৭২,২৪৫,১৫৮ | {{percentage bar|14.2}} |- | '''[[খ্ৰীষ্টান]]''' | ২৭,৮১৯,৫৮৮ | {{percentage bar|2.3}} |- | '''[[শিখ]]''' | ২০,৮৩৩,১১৬ | {{percentage bar|1.72}} |- | '''[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]''' | ৮,৪৪২,৯৭২ | {{percentage bar|0.7}} |- | '''[[সাৰ্নাবাদ]]''' | ৪,৯৫৭,৪৬৭ | {{percentage bar|0.41}} |- | '''[[জৈন ধৰ্ম]]''' | ৪,৪৫১,৭৫৩ | {{percentage bar|0.37}} |- | '''গোণ্ডী ([[কয়াপুনেম]])''' | ১,০২৬,৩৪৪ | {{percentage bar|0.08}} |- | '''অন্যান্য ধৰ্মীয় বিশ্বাস'''{{NoteTag|Other religious beliefs comprising nearly 80 denominations, each with a population between 100 and 800,000. ''See also [[Tribal religions in India]]''}} | ১,৯৫৩,৯২৩ | {{percentage bar|0.16}} |- | '''উল্লেখ কৰা হোৱা নাই''' | ২,৮৬৭,৩০৩ | {{percentage bar|0.24}} |- ! মুঠ ! ১,২১০,৮৫৪,৯৭৭ ! {{percentage bar|100}} |} ভাৰতত ছটা ধৰ্মই "জাতীয় সংখ্যালঘু" মৰ্যাদা লাভ কৰিছে—[[মুছলমান]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[শিখ]], [[জৈন]], [[বৌদ্ধ]], আৰু [[জড়োষ্ট্ৰিয়ান]] ([[পাৰ্চী]])।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1140121/jsp/nation/story_17847192.jsp#.VGCbxPmUeSo|archive-url=https://archive.today/20141110111301/http://www.telegraphindia.com/1140121/jsp/nation/story_17847192.jsp%23.VGCbxPmUeSo|url-status=dead|archive-date=10 November 2014|title=National minority status for Jains|access-date=20 July 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-jains-become-sixth-minority-community-1954568|title=Jains become sixth minority community - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=21 January 2014|access-date=20 July 2016}}</ref> {{static row numbers}} {|class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text col1left sort-under-center col1Left hover-highlight" "style="font-size: 100%" style="text-align:left; " |+ভাৰতৰ প্ৰধান ধৰ্মীয় গোটসমূহৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰৱণতা (১৯৫১–২০১১) |- ! rowspan=2 | ধৰ্মীয় গোট ! colspan=7 | লোকপিয়ল অনুসৰি জনসংখ্যা % (মুঠ জনসংখ্যাৰ)। ! rowspan=2 | {{Tooltip|১৯৫১ চনৰপৰা বৃদ্ধিৰ হাৰৰ পৰিৱৰ্তন |[(২০১১ চনত %)-(১৯৫১ চনত %)}/(১৯৫১ চনত %)]*100}} |- ! ১৯৫১ ! ১৯৬১ ! ১৯৭১ ! ১৯৮১ ! ১৯৯১ ! ২০০১ ! ২০১১ |- ! style="background:#FFE0C0; "| [[ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|84.1}} | {{percentage bar|width=60|83.45}} | {{percentage bar|width=60|82.73}} | {{percentage bar|width=60|82.30}} | {{percentage bar|width=60|81.53}} | {{percentage bar|width=60|80.46}} | {{percentage bar|width=60|79.80}} | {{decrease}} ৫.১২% |- ! style="background:#E0FFC0; "| [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|9.8}} | {{percentage bar|width=60|10.69}} | {{percentage bar|width=60|11.21}} | {{percentage bar|width=60|11.75}} | {{percentage bar|width=60|12.61}} | {{percentage bar|width=60|13.43}} | {{percentage bar|width=60|14.23}} | {{increase}} ৪৫.২১% |- ! style="background:#E0F0FF; "| [[ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|2.3}} | {{percentage bar|width=60|2.44}} | {{percentage bar|width=60|2.60}} | {{percentage bar|width=60|2.44}} | {{percentage bar|width=60|2.32}} | {{percentage bar|width=60|2.34}} | {{percentage bar|width=60|2.37}} | {{increase}} ৩.০৪% |- ! style="background:#F0F0C0; "| [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|শিখ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|1.79}} | {{percentage bar|width=60|1.79}} | {{percentage bar|width=60|1.89}} | {{percentage bar|width=60|1.92}} | {{percentage bar|width=60|1.94}} | {{percentage bar|width=60|1.87}} | {{percentage bar|width=60|1.72}} | {{decrease}} ৩.৯১% |- ! style="background:#FFFFC0; "| [[ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.74}} | {{percentage bar|width=60|0.74}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{percentage bar|width=60|0.77}} | {{percentage bar|width=60|0.77}} | {{percentage bar|width=60|0.70}} | {{decrease}} ৫.৪১% |- ! style="background:#FFE0E0; "| [[ভাৰতত জৈন ধৰ্ম|জৈন ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.46}} | {{percentage bar|width=60|0.46}} | {{percentage bar|width=60|0.48}} | {{percentage bar|width=60|0.47}} | {{percentage bar|width=60|0.40}} | {{percentage bar|width=60|0.41}} | {{percentage bar|width=60|0.37}} | {{decrease}} ১৯.৫৬% |- ! style="background:Wheat; "| [[ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্ম|জোৰাষ্ট্ৰিয়ান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=60|0.13}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.09}} | {{percentage bar|width=60|0.08}} | {{percentage bar|width=60|0.06}} | {{percentage bar|width=60|0.05}} | {{decrease}} ৬১.৫৩% |- ! style="background:Gray; "| [[নাস্তিকতাবাদ]] বা অন্য ধৰ্ম | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.41}} | {{percentage bar|width=60|0.42}} | {{percentage bar|width=60|0.44}} | {{percentage bar|width=60|0.8}} | {{percentage bar|width=60|0.9}} | {{increase}} ১২.৫১% |} তলত ভাৰতৰ ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ বিভাজন দিয়া হ’ল: {| class="sortable wikitable" |+ ধৰ্মীয় গোটৰ বৈশিষ্ট্য<ref name="census_2011_religion">{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |title=Population by religious community - 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner |work=[[2011 Census of India]] |access-date=25 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=25 August 2015}} Percentages are calculated from population figures for individual religions in this word document by dividing them from total population of India.</ref> |- ! rowspan="2" | ধাৰ্মিয়<br />গোট ! rowspan="2" | জনসংখ্যা (২০১১)<br />% ! rowspan="2" | [[জনসংখ্যা বৃদ্ধি|বৃদ্ধি]]<br />(২০০১-২০১১)<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/muslim-population-grows-marginally-faster-census-2011-data/story-yAhd2F6z57ezaFWiwwYU7H.html|title=Muslim population grows marginally faster: Census 2011 data|author=Aloke Tikku|access-date=18 October 2016|date=26 August 2015|work=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/indias-population-121-09-crores-hindus-79-8-pc-muslims-14-2-pc-census/|title=Census 2011: Hindus dip to below 80 per cent of population; Muslim share up, slows down|date=26 August 2015|newspaper=[[The Indian Express]]|access-date=20 July 2016}}</ref> ! colspan="4" | [[লিংগ অনুপাত]] (২০১১) ! rowspan="2" | [[সাক্ষৰতা]] (২০১১)<br />(%)<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/jains-most-literate-in-north-muslims-the-least/story-iKno2PywCvEZbGmguNFg2N.html|title=Jains most literate in North, Muslims the least|work=Hindustan Times |date=4 January 2016|access-date=20 July 2016}}</ref> ! rowspan="2" | [[শ্ৰমিক শক্তি|কৰ্মত অংশগ্ৰহণ]] (২০১১)<br />(%)<ref name="dnaindia.com"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Only-33-of-Muslims-work-lowest-among-all-religions/articleshow/50433358.cms|title=Only 33% of Muslims work, lowest among all religions - Times of India|website=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2016}}</ref> |- ! মুঠ<ref name="dnaindia.com">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-census-2011-sikhs-jains-have-the-worst-sex-ratio-2161061|title=Census 2011: Sikhs, Jains have the worst sex ratio - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=31 December 2015|access-date=20 July 2016}}</ref> ! গ্ৰাম্য ! নগৰ ! শিশু<ref>{{cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|title=The Times Group|access-date=20 July 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225050842/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|url-status=dead|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050842/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049|deadurl=yes}}</ref> |- ! style="background:#FFE0C0; "| [[হিন্দুধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|79.80|c=#A0F040}} | <!--This is population growth rate of [[Hinduism]] in per cent (from 2001-2011), not growth/ decline in proportion (which was -0.7%)-->{{percentage bar|width=75|16.8}} <!--DO NOT CHANGE this percentage figure. Hindus did increase in numbers showing growth rate of 16.8% from 2001-2011 (it's mentioned in the source near in the end), it was their percentage which declined from 80.5% to 79.8% by 0.7% due to higher growth rate of Islam. Here there is no discussion about increase or decrease in percentage of any religion (for Islam, the percentage increased by 0.8% (from 13.4% in 2001 to 14.2% in 2011), not by 24.6%; the latter was its growth rate), the discussion is about growth rate of religion which is positive for all major religions in India--> | ৯৩৯ || ৯৪৬ || ৯২১ || ৯১৩ | {{percentage bar|width=75|73.3}} | {{percentage bar|width=75|41.0}} |- ! style="background:#E0FFC0; "| [[ইছলাম]] | {{percentage bar|width=75|14.23}} | {{percentage bar|width=75|24.6|c=#A0F040}} | ৯৫১ || ৯৫৭ || ৯৪১ || ৯৪৩ | {{percentage bar|width=75|68.5|c=#FF6040}} | {{percentage bar|width=75|32.6|c=#FF6040}} |- ! style="background:#E0F0FF; "| [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|2.30}} | {{percentage bar|width=75|15.5}} | style="background:#A0F040; |১০২৩ ||! style="background:#A0F040; |১০০৮ ||! style="background:#A0F040; |১০৪৬ || ৯৫৮ | {{percentage bar|width=75|84.5}} | {{percentage bar|width=75|41.9}} |- ! style="background:#F0F0C0; "| [[শিখ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|1.72}} | {{percentage bar|width=75|8.4}} | style="background:#FF6040; |৯০৩ ||! style="background:#FF6040; |৯০৫ ||! style="background:#FF6040; |৮৯৮ ||! style="background:#FF6040; |৮২৮ | {{percentage bar|width=75|75.4}} | {{percentage bar|width=75|36.3}} |- ! style="background:#FFFFC0; "| [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|0.70}} | {{percentage bar|width=75|6.1}} | ৯৬৫ || ৯৬০ || ৯৭৩ || ৯৩৩ | {{percentage bar|width=75|81.3}} | {{percentage bar|width=75|43.1|c=#A0F040}} |- ! style="background:#FFE0E0; "| [[জৈন ধৰ্ম]] | {{percentage bar|width=75|0.37|c=#FF6040}} | {{percentage bar|width=75|5.4|c=#FF6040}} | ৯৫৪ || ৯৩৫ || ৯৫৯ || ৮৮৯ | {{percentage bar|width=75|94.9|c=#A0F040}} | {{percentage bar|width=75|35.5}} |- ! style="background:#F0E0F0; "| আন/ধৰ্ম নিৰ্দিষ্ট কৰা হোৱা নাই | {{percentage bar|width=75|0.90}} | {{n/a|নাই}} | ৯৫৯ || ৯৪৭ || ৯৭৫ ||! style="background:#A0F040; | ৯৭৪ | {{n/a|নাই}} | {{n/a|নাই}} |} টোকা: ২০০১ চনৰ তুলনাত ২০১১ চনত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১৭.৭% বৃদ্ধি পাই গড় লিংগ অনুপাত ৯৪৩ আৰু সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৭৪.৪%। গড় কামত অংশগ্ৰহণ ৩৯.৭৯%। ==ধৰ্মসমূহ== ===হিন্দু ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত হিন্দু ধৰ্ম}} [[File:Ranganathaswamy temple tiruchirappalli.jpg|thumb|[[ৰঙানাথস্বামী মন্দিৰ, শ্ৰীৰংগম]]]] [[হিন্দু ধৰ্ম]] ভাৰতৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ধৰ্মীয় গোট থকা এটা প্ৰাচীন ধৰ্ম, প্ৰায় ৯৬৬&nbsp; ২০১১ চনৰ হিচাপত মিলিয়ন অনুগামী আছে, জনসংখ্যাৰ ৭৯.৮%।<ref name="census_2011_religion"/> হিন্দু ধৰ্ম বৈচিত্ৰময়, য'ত [[এক ঈশ্বৰবাদ]], [[বিশ্ববিশ্বাস]], [[বহুদেৱতা]], [[প্যানেন্তেইজম]], [[প্যানেন্থেইজম]], [[এক ঈশ্বৰবাদ]], [[হিন্দু ধৰ্মত নাস্তিকতা|নাস্তিকতা]], [[সৰ্বপ্ৰাণবাদ]], [[অজ্ঞানবাদ]], আৰু [[জ্ঞানীবাদ]]ক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে।<ref>{{Cite book | last=Rogers| first=Peter|title = Ultimate Truth, Book 1| publisher=AuthorHouse| year = 2009| page = 109| url=https://books.google.com/books?id=e3kf6GtwaT0C&pg=PA109| isbn = 978-1-4389-7968-7 }}</ref><ref>{{Cite book | last=Chakravarti| first=Sitansu| title = Hinduism, a way of life| publisher=Motilal Banarsidass Publ.| year = 1991| page = 71| url=https://books.google.com/books?id=J_-rASTgw8wC&pg=PA71| isbn = 978-81-208-0899-7 }}</ref><ref name= "EBpolytheism">{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/eb/article-38143/polytheism |title=Polytheism|access-date= 5 July 2007 |year=2007 |encyclopedia= Encyclopædia Britannica |publisher= Encyclopædia Britannica Online}}</ref><ref>{{Cite book | last=Pattanaik| first=Devdutt| title = The man who was a woman and other queer tales of Hindu lore| publisher=Routledge| year = 2002| page = 38| url=https://books.google.com/books?id=Odsk9xfOp6oC&pg=PA38| isbn = 978-1-56023-181-3 }}</ref><ref>Devanandan, P. D. (1955). The Renaissance Of Hinduism: A Survey of Hindu Religious History from 1800–1950. Theology Today, 12(2), 189–205. https://doi.org/10.1177/004057365501200207</ref> ''হিন্দু'' শব্দটো, মূলতঃ ভৌগোলিক বৰ্ণনা, [[সংস্কৃত]], ''সিন্ধু'' (সিন্ধু নদীৰ ঐতিহাসিক নাম)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু ই ''সিন্ধু নদীৰ ভূমি''ৰ ব্যক্তিক বুজায়।<ref>{{Cite web|url=http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|title=Meaning and Origin Of The Word "Hindu"|website=www.shraddhananda.com|access-date=28 October 2016|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013064939/http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|url-status=usurped|archivedate=13 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013064939/http://www.shraddhananda.com/Meaning_and_Origin_Of_The_Word_Hindu.html|deadurl=yes}}</ref> পৰম্পৰাগত ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা হিন্দুসকলে ইয়াক সনাতন ধৰ্ম (বা "চিৰন্তন পথ") বুলি কয়।<ref>{{cite web |title=Hinduism As Santana Dharma, the Eternal Religion |url=https://www.hinduwebsite.com/sanatana-dharma.asp |website=www.hinduwebsite.com |access-date=7 January 2021 |language=en-us}}</ref> সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলে নিজকে "সনাতনী" বুলি কয়, যিটো সনাতন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলৰ মূল শব্দ। ===ইছলাম=== {{Main|ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম}} [[File:Jama Masjid - In the Noon.jpg|thumb|[[জামে মছজিদ, দিল্লী]] ]] [[ইছলাম]] হৈছে এক ঈশ্বৰত বিশ্বাস কৰা আৰু [[মুহাম্মাদ]]ৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰা [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী]] ধৰ্ম; ই ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ সংখ্যালঘু ধৰ্ম। দেশৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৪.২% বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে ইছলামৰ অনুগামী বুলি পৰিচয় দিয়ে (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)।<ref name="censusindia.gov.in"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece|title=Muslim population growth slows|work=The Hindu|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2011-census-data-on-religion-2407708.html|title=India has 79.8% Hindus, 14.2% Muslims, says 2011 census data on religion|date=26 August 2015|work=Firstpost|access-date=28 July 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Muslim population growth slows |work=[[The Hindu]]|url=http://www.thehindu.com/news/national/census-2011-data-on-population-by-religious-communities/article7579161.ece|access-date=18 October 2016|date=18 October 2016|last1=S|first1=Rukmini|last2=Singh|first2=Vijaita}}</ref> ই [[ভাৰত]]ক [[মুছলমান]] সংখ্যাগৰিষ্ঠ দেশৰ বাহিৰত সৰ্বাধিক মুছলমান জনসংখ্যা থকা দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[জম্মু-কাশ্মীৰ]] আৰু [[লক্ষদ্বীপ]] ৰাজ্যত মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ,<ref name="web123">{{cite web |url=http://www.webindia123.com/religion/indiafacts.htm |title=Religion in India |access-date=18 April 2007 |work=Religion, webindia123.com |publisher=Suni Systems (P) Ltd }}</ref> আৰু [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[বিহাৰ]], [[পশ্চিমবংগ]], [[অসম]], আৰু [[কেৰালা]]ত অধিক ঘনত্বত বাস কৰে।<ref name="web123" /><ref name="COI_2001">{{cite web |title= Census of India 2001: Data on Religion |url= http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm |access-date= 31 December 2007 |publisher= Office of the Registrar General, India}}</ref> ভাৰতত সম্প্ৰদায়ৰ সন্দৰ্ভত কোনো বিশেষ লোকপিয়ল কৰা হোৱা নাই যদিও সূত্ৰ অনুসৰি আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্মগোষ্ঠীটো হৈছে [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]],<ref name="state.gov">{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=India|url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24470.htm|access-date=21 February 2022|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref> য'ত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] আৰু [[আহমদিয়া মুছলমান]]ৰ যথেষ্ট জনসংখ্যা আছে। [[টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] আৰু [[ডি এন এৰ]] দৰে ভাৰতীয় সূত্ৰই ২০০৫–২০০৬ চনৰ মাজভাগত ভাৰতৰ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া মুছলমান]]ৰ জনসংখ্যা ভাৰতৰ সমগ্ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫%ৰপৰা ৩১%ৰ ভিতৰত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে, যাৰ সংখ্যা তেওঁলোকৰ ৪ কোটিৰপৰা ৫ কোটিৰ ভিতৰত।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811081425/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-06/lucknow/27799200_1_model-nikahnama-new-nikahnama-shia-personal-law-board|url-status=live|archive-date=11 August 2011|title=Shia women too can initiate divorce| newspaper=[[The Times of India]] |date=6 November 2006| access-date=21 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women| publisher=Daily News and Analysis, www.dnaindia.com |date=5 November 2006| access-date=21 June 2010}}</ref><ref name="state.gov"/><ref>{{cite web|url= http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|title= India Third in Global Muslim Population|date= 8 October 2009|publisher= Twocircles.net|access-date= 3 July 2010|archivedate= 10 October 2010|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101010133303/http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|deadurl= yes}}</ref> ===খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম}} [[File:Velankanni 2.JPG|thumb|right|[[তামিলনাডু]]ৰ [[ভেলাংকানী]]ৰ [[বেচিলিকা অৱ আৱাৰ লেডী অৱ গুড হেল্থ]] এটা নিষ্ঠাৱান [[কেথলিক চাৰ্চ|কেথলিক]] [[ভাৰ্জিন মেৰীৰ মন্দিৰ|মেৰিয়ান মন্দিৰ]]। ]] [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]] হৈছে নতুন নিয়মত উপস্থাপন কৰা [[যীশু|যীচু]]ৰ জীৱন আৰু শিক্ষাক কেন্দ্ৰ কৰি [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম]]। ই [[ভাৰত]]ৰ ২.৩% জনসংখ্যাৰ তৃতীয় বৃহত্তম [[ধৰ্ম]]। ভাৰতত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰৱৰ্তনৰ কৃতিত্ব চেণ্ট থমাছক দিয়া হয়। ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ মালাবাৰ উপকূলত আহিছিল।<ref name="Erwin Fahlbusch">{{Cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&q=Muziris|title=The Encyclodedia of Christianity, Vol. 5|last2=Lochman|first2=Jan Milic|last3=Bromiley|first3=Geoffrey William|last4=Mbiti|first4=John|last5=Pelikan|first5=Jaroslav|date=14 February 2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|language=en}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{Cite book|last=Yisrael|first=Muzeon|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&q=St.%2520Thomas|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|date=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|language=en}}</ref><ref name=nasrani>{{cite web|url=http://nasrani.net/2007/02/16/st-thomas-tradition-the-indian-sojourn-in-foreign-sources/ |title=NSC NETWORK – Early references about the Apostolate of Saint Thomas in India, Records about the Indian tradition, Saint Thomas Christians & Statements by Indian Statesmen |date=16 February 2007 |publisher=Nasrani.net |access-date=3 February 2011}}</ref> চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টানসকলৰ মাজত উৎপত্তিৰ পৰম্পৰা ৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত [[কেৰেলা]] উপকূলৰ প্ৰাচীন সাগৰীয় বন্দৰ মুজিৰিছত যীচুৰ ১২ জন শিষ্যৰ ভিতৰত এজন চেণ্ট থমাছৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত। শংকৰমংগলম, পাকালোমত্তম, কল্লী আৰু কলিয়াংকল পৰিয়ালক বিশেষভাৱে প্ৰধান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু ঐতিহাসিকভাৱে আটাইতকৈ অভিজাত চিৰিয়াক খ্ৰীষ্টান পৰিয়ালসমূহে এই পৰিয়ালসমূহৰপৰাই বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ প্ৰৱণতা আছিল। [[গালিল]]ৰপৰা অহা [[আৰামী]]-ভাষী [[ইহুদী]]সকলেও ১ম শতিকাত কেৰালালৈ ভ্ৰমণ কৰাটো সম্ভৱ। সেই সময়ৰ আশে-পাশে কেৰেলাত [[কোচিন ইহুদী]]সকলৰ অস্তিত্ব আছিল বুলি জনা যায়। পাঁচনিজনক ভাৰতৰ সৈতে সংযোগ কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন জ্ঞাত উৎসটো হৈছে [[থমাছৰ কাৰ্য্য]], সম্ভৱতঃ তৃতীয় শতিকাৰ আৰম্ভণিতে লিখা হৈছিল, হয়তো এডেছাত। মাৰ্থ মাৰিয়াম চিৰ’-মালাবাৰ কেথলিক ফ’ৰেনে চাৰ্চ, আৰাকুঁজা ৯৯৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। গ্ৰন্থখনত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম ভাৰতলৈ অনাৰ ক্ষেত্ৰত থমাছৰ দুঃসাহসিক অভিযানৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যিটো পৰম্পৰা পিছলৈ "থমা পৰ্বম" ("থমাছৰ গীত")ৰ দৰে আদিম ভাৰতীয় উৎসসমূহত সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। সাধাৰণতে তেওঁক [[মালিয়ানকাৰ]] বা ইয়াৰ আশে-পাশে উপস্থিত হৈ সাতটা গীৰ্জা আৰু আধা গীৰ্জা, বা এঝাৰপল্লিকল প্ৰতিষ্ঠা কৰা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়: কোডুংগাল্লুৰ, কোল্লাম, [[নিৰানাম]], [[নীলাককাল]] (চায়াল), কোক্কামংগালম, [[কোট্টাক্কাভু]], [[পলায়ুৰ]], থিৰুভিথামকোড আৰাপল্লী আৰু [[চ. জৰ্জৰ চিৰ'-মালাবাৰ কেথলিক ফ'ৰেনে চাৰ্চ, আৰুভিথুৰা|আৰুভিথুৰা গীৰ্জা]] (আধা গীৰ্জা)। তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰ কেইবাজনো ৰোমান লেখকেও থমাছৰ ভাৰত ভ্ৰমণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, য'ত [[মিলানৰ এম্ব্ৰ'জ]], [[নাজিয়ানজুছৰ গ্ৰেগৰী]], [[জেৰ'ম]], আৰু [[চিৰিয়াৰ এফ্ৰেম]] আদিয়ে উল্লেখ কৰিছে, আনহাতে [[চিজাৰিয়াৰ ইউজেবিয়াছে]] তেওঁৰ গুৰু [[পেণ্টাইনাছ]] দ্বিতীয় শতিকাৰ ভাৰতৰ এটা সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰলৈ গৈছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰিছে। মূলতঃ ব্যৱসায়ী হিচাপে থকা এটা খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ অস্তিত্ব আহিল। ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ছোৱাত ভাৰতৰ বাকী অংশত খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল। খ্ৰীষ্টানসকলে [[নাগালেণ্ড]] আৰু [[মিজোৰাম]]ৰ লগতে [[মেঘালয়]]ৰ অধিকাংশ স্থানীয় লোক গঠন কৰে আৰু [[মণিপুৰ]], [[গোৱা]], [[কেৰালা]] আৰু [[মুম্বাই]]ত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য। ===শিখ ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত শিখ ধৰ্ম}} [[File:Golden Temple nighttime.jpg|thumb|[[সোণালী মন্দিৰ|শিৰি হৰমন্দিৰ চাহাব (সোণালী মন্দিৰ)]] ]] [[শিখ ধৰ্ম]] হৈছে পোন্ধৰ শতিকাত [[পাঞ্জাব]] [[গুৰু নানক দেৱ|গুৰু নানক]] আৰু একেৰাহে নজন শিখ [[শিখ গুৰু|গুৰু]] ৰ শিক্ষাৰে আৰম্ভ হোৱা [[একেশ্বৰবাদ|একশ্বৰবাদী]] ধৰ্ম। ২০১১ চনলৈকে ২০.৮ মিলিয়ন [[ভাৰতত শিখ ধৰ্ম|ভাৰতত শিখ]] আছিল। [[পাঞ্জাব, ভাৰত|পাঞ্জাব]] শিখসকলৰ আধ্যাত্মিক গৃহ, আৰু ভাৰতৰ একমাত্ৰ ৰাজ্য য'ত শিখসকলে সংখ্যাগৰিষ্ঠতা গঠন কৰে। চুবুৰীয়া ৰাজ্য [[চণ্ডীগড়]], [[হিমাচল প্ৰদেশ]], [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]], [[দিল্লী]], আৰু [[হাৰিয়ানা]]ৰ [[জম্মু সংমণ্ডল]] ত শিখৰ জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য। এই অঞ্চলসমূহ ঐতিহাসিকভাৱে [[পূব পঞ্জাব|বৃহত্তৰ পঞ্জাব]]ৰ এটা অংশ আছিল। কিন্তু ভাৰতত নিৰ্দিষ্টসংখ্যক নানক অনুগামী ([[নানকপন্থী]])ৰ কোনো তথ্য নাই যদিও ক’ৰবাত প্ৰায় ১৪ কোটি কোটি কোটিত আছে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/navjot-singh-sidhu-misquotes-sikh-population-as-14-crores-in-his-speech-at-kartarpurs-inauguration |title= Navjot Singh Siddhu claims that 14 crore Nanakpanthi Sikhs live in India|website=Freepressjournal}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-who-are-nanak-naam-lewa-and-why-kartarpur-corridor-cant-be-limited-to-sikhs-6100351/lite/|title= According to rough estimates report, there are 12-15 crore Nanak Naam Lewas (Nanakpanthi) across the world |website=News Indian Express|date= 10 November 2019 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pak-invites-sikh-community-to-invest-in-commercial-projects-along-nankana-kartarpur-corridor-119011300615_1.html|title=Pak invites Sikh community to invest in commercial projects along Nankana-Kartarpur Corridor|newspaper=Business Standard India|date=13 January 2019|via=Business Standard}}</ref> শিৰোমণি গুৰদ্বাৰা প্ৰবন্ধক সমিতিৰ সদস্য কৰ্ণাইল সিং পাঞ্জোলিয়ে কয় যে ‘নানকপন্থী’ শব্দটোৰ ভিতৰতো কেইবাটাও সম্প্ৰদায় আছে। “শিখলীগড়, ভাঞ্জাৰে, নিৰ্মলে, লুবানেয়, জোহৰি, সতনমিয়ে, উদাসিয়া আদি গোট আছে যিয়ে নিজকে [[নানকপন্থী]] বুলি কয়। তেওঁলোকে গুৰু নানক আৰু শ্ৰী গুৰু গ্ৰন্থ চাহিবক অনুসৰণ কৰে।<ref>{{cite web | last=Goyal | first=Divya | title=Explained: Who are Nanak Naam Lewa, and why Kartarpur Corridor can't be limited to Sikhs | website=The Indian Express | date=10 November 2019 | url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-who-are-nanak-naam-lewa-and-why-kartarpur-corridor-cant-be-limited-to-sikhs-6100351/ | access-date=30 November 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/india/navjot-singh-sidhu-misquotes-sikh-population-as-14-crores-in-his-speech-at-kartarpurs-inauguration|title=Navjot Singh Sidhu thinks there are 14 crore Sikhs in India instead of 2.4 crore|website=Free Press Journal}}</ref> ===বৌদ্ধ ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ ইতিহাস}} [[File:Mahabodhitemple.jpg|thumb|[[মহাবোধি মন্দিৰ]] ]] [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] এটা ভাৰতীয়, [[অন্তৰ্ধ্বদেৱতা|অশ্বস্তৰবাদী]] ধৰ্ম আৰু দৰ্শন। প্ৰায় ৮.৫&nbsp; ভাৰতত লাখ লাখ বৌদ্ধ লোক বাস কৰে, যিটো মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.৭%।<ref name="Religion">{{cite web |title=Religion |url=https://censusindia.gov.in/Census_And_You/religion.aspx |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=6 January 2021}}</ref> ধৰ্ম হিচাপে বৌদ্ধ ধৰ্ম প্ৰধানকৈ [[হিমালয়]]ৰ পাদদেশত চলি থাকে আৰু [[চিকিম]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[লাডাখ]], [[দাৰ্জিলিং]] [[পশ্চিম বংগ]], আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ লাহাউল আৰু [[স্পিটি]] জিলাত ই এক উল্লেখযোগ্য ধৰ্ম। ইয়াৰ উপৰি উল্লেখযোগ্যসংখ্যক বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বী লোক [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ত বাস কৰে। তেওঁলোক হৈছে বৌদ্ধ বা [[নৱায়ন]] বৌদ্ধ যিসকলে [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|বি. আৰ. আম্বেদকাৰ]] হিন্দু ধৰ্মৰ ভিতৰত জাতিবাদী প্ৰথাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯ আৰু ২০ শতিকাত ভাৰতত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ আঁৰত [[শ্ৰীলংকা]]ৰ [[অনাগৰীকা ধৰ্মপাল]] আৰু [[চট্টগ্ৰাম]]ৰ [[কৃপাসৰণ]] মহাস্থৱীৰাৰ সৈতে আম্বেদকাৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব। ১৯৫৯ চনত চীনে [[তিব্বত]] দখলৰপৰা পলায়ন কৰি ১৪ নং [[দলাই লামা]], [[টেনজিং গ্যাট্সো]] ভাৰতলৈ পলায়ন কৰা আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ত [[মক্লিঅ’ডগঞ্জ]] ৰ [[ধৰমশালা]]ত [[তিব্বত চৰকাৰ নিৰ্বাসিত]] স্থাপন কৰাটোৱেও বৌদ্ধ ধৰ্মৰ পুনৰুত্থান ত্বৰান্বিত কৰিছে ভাৰতত। ১৯৭৫ চনত ভাৰতীয় সংঘত যোগদান কৰা (ইয়াক ভাৰতৰ ২২সংখ্যক ৰাজ্য কৰি তোলা [[চিকিম]]ৰ কাৰ্যকৰী ধৰ্ম [[বজ্ৰায়ণ বৌদ্ধ ধৰ্ম]], আৰু [[পদ্মসম্ভৱ]] বা গুৰু উগ্যেন তাত এক পূজনীয় উপস্থিতি। ===জৈন ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত জৈন ধৰ্ম}} [[File:Jain Temple Ranakpur.jpg|thumb|[[ৰাণকপুৰ জৈন মন্দিৰ]] ]] [[জৈন ধৰ্ম]] হৈছে [[লোহ যুগৰ ভাৰত]]ৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা এক অ-দেৱতাবাদী ভাৰতীয় ধৰ্ম আৰু দাৰ্শনিক ব্যৱস্থা। ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ০.৪% (প্ৰায় ৪.৪৫ মিলিয়ন) জৈনসকলে গঠন কৰে, আৰু [[গুজৰাট]], [[কৰ্ণাটক]], [[মধ্য প্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], আৰু [[ৰাজস্থান]] ৰাজ্যত কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে।<ref name=web123/> ===ইহুদী ধৰ্ম=== {{Main|ভাৰতত ইহুদীসকলৰ ইতিহাস}} [[File:Kochi Jewish Synagogue C.jpg|thumb|right|কোচিনৰ [[পৰাদেশী ছিনাগগ]]ৰ ভিতৰৰ অংশ]] [[ইহুদী ধৰ্ম]]ও ভাৰতৰ [[একেশ্বৰবাদ|এক ঈশ্বৰবাদী ধৰ্ম]] লেভেণ্ট। আজি ভাৰতীয় ইহুদীৰ এটা অতি সৰু সম্প্ৰদায় আছে। ভাৰতত ঐতিহাসিকভাৱে ইহুদী অধিক আছিল, য'ত [[কেৰালা]]ৰ [[কোচিন ইহুদী]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[বনি ইজৰাইল]] আৰু [[মুম্বাই]]ৰ ওচৰৰ [[বাগদাদী ইহুদী]] আদি আছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতত দুটা মূলতঃ ধৰ্মান্তৰিত ভাৰতীয় ইহুদী সম্প্ৰদায়ৰ বিকাশ হৈছে: [[মিজোৰাম]] আৰু [[মণিপুৰ]]ৰ [[বনেই মেনাশ্বে]], আৰু [[বেনি এফ্ৰাইম]], যাক ''তেলেগু ইহুদী'' বুলিও কোৱা হয়। ভাৰতীয় নিষ্কাশনৰ প্ৰায় ৯৫,০০০ ইহুদীৰ ভিতৰত ২০,০০০ তকৈও কম ভাৰতত আছে। ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চল ইজৰাইলীসকলৰ মাজত বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়, ঋতু অনুসৰি স্থানীয় ইহুদী জনসংখ্যা ফুলি উঠে।{{Citation needed|date=October 2020}} ===অন্য ধৰ্ম=== [[File:Bahai-house-of-worship-delhi2.jpg|thumb|left|ভাৰতৰ দিল্লীত থকা [[বাহাই ধৰ্ম]]ৰ [[পদমন্দিৰ]]]] ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি পাৰ্চী (ভাৰতত জৰদস্তি ধৰ্মৰ অনুগামী) ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ০.০০৬% প্ৰতিনিধিত্ব কৰে,<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Ashish |date=4 December 2004 |title=Growth of the Parsi population in India |url=http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108091153/http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |url-status=dead |archive-date=8 November 2006 |location=Mumbai |publisher=Government of India: National Commission for Minorities |page=3 |display-authors=etal |access-date=22 November 2025 |archivedate=8 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061108091153/http://www.unescoparzor.com/project/parsis.ppt |deadurl=yes }}</ref> [[মুম্বাই]] চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে তুলনামূলকভাৱে অধিক ঘনত্ব। ভাৰতত পাৰ্চীৰ সংখ্যা প্ৰায় ৬১,০০০ গৰাকী।<ref>{{cite news |title=Why is India's wealthy Parsi community vanishing? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-35219331 |access-date=7 January 2021 |work=BBC News |date=9 January 2016}}</ref> ভাৰতত কেইবাটাও জনজাতীয় ধৰ্ম আছে, যেনে [[ডনি-পোলো]]। [[সন্থাল লোক]] সকলে অনুসৰণ কৰা বহুতো জনজাতীয় ধৰ্মৰ ভিতৰতো সন্থাল অন্যতম যিসকলৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪০ লাখ কিন্তু মাত্ৰ প্ৰায় ২৩,৬৪৫ জনেই এই ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে।{{Citation needed|date=October 2020}} [[বাথৌ ধৰ্ম]] [[অসম]]ৰ [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো সম্প্ৰদায়]] ৰ আন এক জনজাতীয় ধৰ্ম।<ref>{{Cite journal |last=Narzary |first=Nareswar |date=31 December 2014 |title=Bathou religion and its impact on boro society a folkloristic study |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/114601 |journal=University |hdl=10603/114601 |language=English}}</ref> [[ভাৰত]]ত [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]]ৰ সঠিক সংখ্যা প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো কঠিন। প্ৰায় ১৮৫০ চনত [[ইৰাণ]]ৰ পৰা ভাৰতলৈ অহা এই ধৰ্মই [[ভাৰতত ইছলাম ধৰ্ম|ভাৰতৰ মুছলমান]] জনসংখ্যাৰ পৰা কিছু ধৰ্মান্তৰিত লোক লাভ কৰে। ১৯১০ চনৰ ভিতৰত প্ৰথম [[শিখ ধৰ্ম|শিখ]] আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]] ধৰ্মান্তৰিত লোক আহিছিল আৰু ১৯৬০ চনত সমগ্ৰ ভাৰততে ১০০০ তকৈও কম বাহাই আছিল। ১৯৬১ চনৰ পৰা অনুসূচিত জাতিৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোক বাহাই হৈ পৰে আৰু ১৯৯৩ চনৰ ভিতৰত বাহাইসকলে প্ৰায় ২২ লাখ সদস্যৰ ৰিপৰ্ট দিয়ে,{{sfn|Smith|2008|p=94}} যদিও পিছৰ সূত্ৰসমূহে ২০ লাখ,{{sfn|Momen|2008|pp=154–5}} বা "১০ লাখতকৈ অধিক" বুলি দাবী কৰিছে।{{sfn|Hartz|2009|p=10}} [[সনাম ধৰ্ম]] হৈছে [[মণিপুৰ]]ৰ [[মেইইটেই জনগোষ্ঠী|মেইইটেই সম্প্ৰদায়]] ৰ থলুৱা ধৰ্ম যিটো তেওঁলোকে [[বৈষ্ণৱ]] ৰ সৈতে অনুসৰণ কৰে।<ref>{{Cite web |title=The Revivalism of Sanamahism |url=https://e-pao.net/epSubPageExtractor.asp?src=manipur.Manipur_and_Religion.The_Revivalism_of_Sanamahism |access-date=12 April 2025 |website=e-pao.net}}</ref> ===নাস্তিকতাবাদ=== {{main|ভাৰতত নাস্তিকতা}} ভাৰতৰ প্ৰায় ২৯ লাখ লোকে ২০১১ চনৰ লোকপিয়লত নিজৰ ধৰ্ম উল্লেখ কৰা নাছিল আৰু তেওঁলোকক "ধৰ্ম উল্লেখ কৰা হোৱা নাই" শ্ৰেণীত গণনা কৰা হৈছিল। ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ০.২৪% আছিল। ২০০১ চনৰ লোকপিয়লত ইহঁতৰ সংখ্যা ০৭ লাখৰপৰা ৪ গুণ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে আৰু গড় বাৰ্ষিক হাৰ ১৫%।<ref>{{cite news |last1=Daniyal |first1=Shoaib |title=People without religion have risen in Census 2011, but atheists have nothing to cheer about |url=https://scroll.in/article/753475/people-without-religion-have-risen-in-census-2011-but-atheists-have-nothing-to-cheer-about |access-date=8 August 2022 |work=Scroll.in}}</ref> [[কে. বীৰমণি]], এজন [[দ্ৰৱীদাৰ কাঝাগম]] নেতাই কয় যে তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে ভাৰতত নাস্তিকৰ সংখ্যা আচলতে বেছি আছিল কাৰণ বহুতে ভয়ত নিজৰ নাস্তিকতা প্ৰকাশ নকৰে।<ref name=FirstTimeCensus>{{cite news|title=2.87 million Indians have no faith, census reveals for first time|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2-87-million-Indians-have-no-faith-census-reveals-for-first-time/articleshow/48689278.cms|access-date=10 September 2015|work=[[The Times of India]]|date=27 August 2015}}</ref> ২০১২ চনৰ ''WIN-Gallup Global Index of Religion and Atheism'' প্ৰতিৱেদন অনুসৰি ৮১% ভাৰতীয় ধৰ্মীয়, ১৩% অধৰ্মীয়, ৩% পতিয়ন নাস্তিক, আৰু ৩% নিশ্চিত নহয় বা কোনো সঁহাৰি নিদিলে।<ref name="gallup2012">{{cite web|title=Global Index of Religion And Atheism |url=http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |publisher=WIN-Gallup |access-date=3 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016062403/http://redcresearch.ie/wp-content/uploads/2012/08/RED-C-press-release-Religion-and-Atheism-25-7-12.pdf |archive-date=16 October 2012 }}</ref> == আইনী মৰ্যাদা আৰু ব্যক্তিগত আইন == {{Main|ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় মৌলিক অধিকাৰ, নিৰ্দেশাত্মক নীতি আৰু মূল কৰ্তব্য|ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতা|ভাৰতীয় ধৰ্ম#ভাৰত গণৰাজ্যত মৰ্যাদা}} {{further|ইউনিফৰ্ম চিভিল কোড|হিন্দু ব্যক্তিগত আইন|জৈন আইন|খ্ৰীষ্টান ব্যক্তিগত আইন|মুছলমান ব্যক্তিগত আইন}} [[ভাৰতৰ সংবিধান]]ৰ প্ৰস্তাৱনাত ভাৰতক "সাৰ্বভৌম সমাজবাদী ধৰ্মনিৰপেক্ষ গণতান্ত্ৰিক গণতন্ত্ৰ" বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ''ধৰ্মনিৰপেক্ষ'' শব্দটো [[১৯৭৬ চনৰ বাইছ সংশোধনী আইন]]ৰদ্বাৰা প্ৰস্তাৱনাত সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল। ইয়াত সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি সমান ব্যৱহাৰ আৰু সহনশীলতা বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে। ভাৰতৰ কোনো চৰকাৰী ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্ম নাই; ইয়াত যিকোনো ধৰ্ম পালন, প্ৰচাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ অধিকাৰ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে। চৰকাৰী সমৰ্থিত বিদ্যালয়ত কোনো ধৰ্মীয় শিক্ষা প্ৰদান কৰা নহয়। [[এচ. আৰ. বম্মাই বনাম ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া]], [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]] য়ে ধৰ্মনিৰপেক্ষতা সংবিধানৰ এক অবিচ্ছেদ্য নীতি আৰু ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্মৰ পৃথক্কৰণ আছে বুলি ৰায় দিছিল।<ref name=hinduswami>{{cite journal |author=Swami, Praveen |date=1 November 1997 |title=Protecting secularism and federal fair play |journal=Frontline |volume=14 |issue=22 |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20011230175331/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |url-status=usurped |archive-date=30 December 2001 |access-date=17 April 2007 |author-link=Praveen Swami |archivedate=3 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903020728/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220170.htm |deadurl=yes }}</ref> [[ভাৰতীয় মৌলিক অধিকাৰ, নিৰ্দেশাত্মক নীতি আৰু মূল কৰ্তব্য#Right to Freedom of Religion (ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ)|ধৰ্মৰ স্বাধীনতা]] ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি [[মৌলিক অধিকাৰ]]। সংবিধানে ইয়াৰ নাগৰিকসকলৰ বাবে [[ভাৰতত নিৰ্দেশনামূলক নীতি|নিৰ্দেশনামূলক নীতি]] হিচাপে এটা [[একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতা]]ৰ পৰামৰ্শও আগবঢ়াইছে।<ref>[[s:Constitution of India/Part IV|Constitution of India-Part IV Article 44 Directive Principles of State Policy]]</ref> নিৰ্দেশনামূলক নীতিসমূহ সাংবিধানিকভাৱে বলবৎ কৰিব নোৱাৰা বাবে এতিয়ালৈকে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰা হোৱা নাই। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আৰু ৰায় দিছে যে একেলগে একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতা প্ৰণয়ন কৰাটো জাতিটোৰ ঐক্যৰ প্ৰতি বিপৰীতমুখী হ’ব পাৰে, আৰু কেৱল ক্ৰমান্বয়ে প্ৰগতিশীল পৰিৱৰ্তনহে আনিব লাগে (''পান্নালাল বনচিলাল বনাম অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্য, ১৯৯৬'')।<ref name=hinduiyer>{{cite news |author=Iyer VRK |title=Unifying personal laws |url=http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031205144402/http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |url-status=dead |archive-date=5 December 2003 |date=6 September 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=19 April 2007 |archivedate=5 December 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031205144402/http://www.hindu.com/2003/09/06/stories/2003090600831000.htm |deadurl=yes }}</ref> ''মহৰ্ষি অৱদেশ বনাম ভাৰতীয় সংঘ (১৯৯৪)'' গোচৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে উমৈহতীয়া নাগৰিক সংহিতা প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে [[মেণ্ডামছ]]ৰ ৰিট বিচৰা আবেদন খাৰিজ কৰিছিল, আৰু এইদৰে ইয়াৰ প্ৰৱৰ্তনৰ দায়িত্ব [[ভাৰতীয় বিধানসভা|বিধানসভা]]ৰ ওপৰত জাপি দিছিল।<ref name=rediffarvind>{{cite news |first=Arvind |last=Lavakare |title=Where's the Uniform Civil Code? |url=http://www.rediff.com/news/2002/may/21arvind.htm |work=rediff.com |publisher=Rediff.com India Limited |date=21 May 2002 |access-date=19 April 2007 }}</ref> ভাৰতত ভিত্তি নোহোৱা প্ৰধান ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়সমূহ নিজৰ ব্যক্তিগত আইনৰদ্বাৰা পৰিচালিত হৈয়েই আছে। আনহাতে মুছলমান, খ্ৰীষ্টান, জৰদস্তি আৰু ইহুদীসকলৰ ব্যক্তিগত আইন নিজৰ বাবে একচেটিয়া; হিন্দু, জৈন, বৌদ্ধ আৰু শিখসকলক [[আধুনিক হিন্দু আইন|হিন্দু ব্যক্তিগত আইন]] নামেৰে জনাজাত একক ব্যক্তিগত আইনদ্বাৰা পৰিচালিত হয়। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২৫ (২)(খ) অনুচ্ছেদত উল্লেখ আছে যে হিন্দূৰ উল্লেখত "শিখ, জৈন বা বৌদ্ধ ধৰ্ম স্বীকাৰ কৰা ব্যক্তি" অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Bakshi1996">{{cite book|last=Bakshi|first=P M|title=Constitution Of India|url=https://books.google.com/books?id=QmxuAAAACAAJ|access-date=15 July 2010|year=1996|publisher=Universal Law Publishing Co.P Ltd.|isbn=978-81-7534-003-9|page=41}}</ref> তদুপৰি, [[হিন্দু বিবাহ আইন]], ১৯৫৫ চনত জৈন, বৌদ্ধ আৰু শিখসকলৰ আইনী মৰ্যাদাক আইনী হিন্দু বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হৈছে যদিও "ধৰ্ম অনুসৰি হিন্দু" নহয়।<ref name="Diwan1981">{{cite book|last=Diwan|first=Paras|title=Modern Hindu law: codified and uncodified|url=https://books.google.com/books?id=-tPXOgAACAAJ|access-date=15 July 2010|year=1981|publisher=Allahabad Law Agency}}</ref> ২০০৫ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছিল যে জৈন, শিখ আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মাৱলম্বীসকল বহল হিন্দু ভাঁজৰ অংশ, কিয়নো তেওঁলোক ভাৰতীয় ধৰ্ম আৰু ইটোৱে সিটোৰ লগত আন্তঃসংলগ্ন, যদিও তেওঁলোক সুকীয়া ধৰ্ম।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050811/nation.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Nation|website=www.tribuneindia.com}}</ref> == দিশবোৰ == ভাৰতীয় জীৱন-ধাৰণৰ পদ্ধতিত ধৰ্মই মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref name="PRC_2002">{{cite web |url=http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |title=Among Wealthy Nations ... The U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion |publisher=The Pew Research Center for the People and the Press |date=19 December 2002 |access-date=3 June 2007 |archive-date=6 March 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306024714/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |url-status=dead |archivedate=6 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306024714/http://people-press.org/reports/display.php3?ReportID=167 |deadurl=yes }}</ref> ব্যক্তিৰ দৈনন্দিন জীৱনত আচাৰ-অনুষ্ঠান, পূজা আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় কাম-কাজ অতি উল্লেখযোগ্য; ই সামাজিক জীৱনৰ এক প্ৰধান সংগঠকও। ব্যক্তিৰ মাজত ধৰ্মীয়তাৰ মাত্ৰা ভিন্ন হয়; শেহতীয়া দশকবোৰত ভাৰতীয় সমাজত বিশেষকৈ নগৰবাসী যুৱক-যুৱতীসকলৰ মাজত ধৰ্মীয় গতানুগতিকতা আৰু পালন কম হৈ পৰিছে।{{Citation needed|date=August 2022|reason=Your explanation here}} === আচাৰ-ব্যৱহাৰ === [[File:Flood puja.jpg|thumb|[[ভাৰতৰ জলবায়ু#মৌচুমী|গ্ৰীষ্মকালীন বাৰিষা]]ৰ সময়ত [[উজ্জয়িন]] ত ওফন্দি উঠা [[শিপ্ৰা নদী]]ৰ পাৰত কৰা এটা ''[[পূজা (হিন্দুধৰ্ম)|পূজা]]'']] ভাৰতীয়ৰ বিপুলসংখ্যকে দৈনিক ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত লিপ্ত হয়।<ref name=religiouslife>{{cite web |url = http://www.religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |title = Religious Life |access-date = 19 April 2007 |work = Religions of India |publisher = Global Peace Works |archive-url = https://web.archive.org/web/20050301062310/http://religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |archive-date = 1 March 2005 |archivedate = 1 March 2005 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050301062310/http://religionsofindia.org/loc/india_religious_life.html |deadurl = yes }}</ref> বেছিভাগ হিন্দুৱে ঘৰতে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি পালন কৰে।<ref name=locceremonies>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0055) | title = Domestic Worship | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies | publisher=The Library of Congress }}</ref> অঞ্চল, গাঁও আৰু ব্যক্তিৰ মাজত আচাৰ-অনুষ্ঠান পালনৰ ক্ষেত্ৰত বহু পৰিমাণে পাৰ্থক্য আছে। হিন্দু ভকতসকলে দৈনন্দিন কাম যেনে [[পূজা (হিন্দুধৰ্ম)|পূজা]] পূজা কৰা, গা-ধোৱাৰ পিছত ভোৰভোৰাই [[যজ্ঞ]]{{Citation needed|date=August 2022|reason=What % of Hindus perform this?}} নামৰ অগ্নিযজ্ঞ (সাধাৰণতে পৰিয়ালৰ মন্দিৰত, আৰু সাধাৰণতে দেৱতাৰ প্ৰতিমূৰ্তিৰ আগত প্ৰদীপ জ্বলোৱা আৰু খাদ্য আগবঢ়োৱা), [[বেদ]], আৰু [[পুৰাণ]] আদি ধৰ্মীয় লিপিৰ আবৃত্তি কৰা আদি কাম কৰে। দেৱতাৰ প্ৰশংসাত গীত গোৱা।<ref name=locceremonies/> ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল বিশুদ্ধতা আৰু প্ৰদূষণৰ মাজত বিভাজন। ধৰ্মীয় কাৰ্য্যই অনুশীলনকাৰীৰ বাবে কিছু পৰিমাণে অশুদ্ধি বা অশুদ্ধিৰ পূৰ্বধাৰণা কৰে, যিটো আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পূৰ্বে বা সময়ত অতিক্ৰম বা নিষ্ক্ৰিয় কৰিব লাগিব। এইদৰে সাধাৰণতে পানীৰদ্বাৰা শুদ্ধিকৰণ কৰাটো বেছিভাগ ধৰ্মীয় কাৰ্য্যৰ এটা সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য।<ref name=locceremonies/> আন আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত ত্যাগৰ কাৰ্যকাৰিতা আৰু যোগ্যতাৰ ধাৰণা, দান-বৰঙনি বা ভাল কামৰদ্বাৰা লাভ কৰা, যিটো সময়ৰ লগে লগে জমা হ’ব আৰু পৰলোকত দুখ-কষ্ট হ্ৰাস কৰিব।<ref name=locceremonies/> [[মুছলমান]]সকলে দিনৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ত [[ছালাত#দৈনিক পাঁচটা নামাজ|পাঁচটা নিতৌ নামাজ]] কৰে, যিটো স্থানীয় মছজিদৰপৰা ''[[আজান]]'' (নামাজৰ আহ্বান)দ্বাৰা সূচনা কৰা হয়। নামাজ পঢ়াৰ আগতে তেওঁলোকে ''[[উজু]]'' কৰি আচাৰ-ব্যৱহাৰ কৰি নিজকে পৰিষ্কাৰ কৰিব লাগিব, য'ত সাধাৰণতে মলি বা ধূলিৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা শৰীৰৰ অংশবোৰ ধোৱাটো জড়িত হৈ থাকে। [[ছাচাৰ কমিটি]]ৰ শেহতীয়া এক অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ৩–৪% মুছলমান শিশুৱে ''[[মাদ্ৰাছা]]'' (ইছলামিক বিদ্যালয়)ত অধ্যয়ন কৰে।<ref>{{cite news |vauthors=Chishti S, Jacob J |title=Sachar nails madrasa myth: Only 4% of Muslim kids go there |work=[[The Indian Express]] |url=http://www.indianexpress.com/sunday/story/17677.html |date=1 December 2006 |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929130224/http://www.indianexpress.com/sunday/story/17677.html |archive-date=29 September 2007 }}</ref> ===খাদ্য=== [[File:Rajasthanthali.jpg|thumb|[[ৰাজস্থান]]ৰ এখন নিৰামিষভোজী [[থালি]]]] {{See also|নিৰামিষ আৰু ধৰ্ম|ৰোজা}} ভাৰতৰ খাদ্যাভ্যাস ধৰ্মৰদ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাবিত। এটা সমীক্ষা অনুসৰি ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ ৩১% লোকে নিৰামিষভোজী বুলি দাবী কৰে, আৰু মূলতঃ লেক্টো-নিৰামিষভোজী অনুশীলন কৰে।<ref name=hindueatsurvey>{{cite news | first=Yogendra | last=Yadav | author2=Sanjay Kumar | title=The food habits of a nation | url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | work=hinduonnet.com | publisher=The Hindu | date=14 August 2006 | access-date=21 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | archive-date=4 March 2011 | url-status=usurped | archivedate=4 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Countries With The Highest Rates Of Vegetarianism|url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-highest-rates-of-vegetarianism.html|access-date=3 July 2020|website=WorldAtlas|date=20 September 2019|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | title=The Hindu : Front Page : The food habits of a nation | archive-url=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | archive-date=4 March 2011 | access-date=22 November 2025 | archivedate=4 March 2011 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304040807/http://www.hinduonnet.com/2006/08/14/stories/2006081403771200.htm | deadurl=yes }}</ref> [[শিখ]], [[মুছলমান]], [[খ্ৰীষ্টান]], [[বাহাই ধৰ্ম|বাহাই]], [[পাৰ্চী]], আৰু [[ইহুদী ধৰ্ম|ইহুদী]]সকলৰ মাজত নিৰামিষভোজ কম।<ref>{{cite journal|at=p. 507|pmc=4662155 |year=2014 |last1=Devi |first1=S. M. |last2=Balachandar |first2=V. |last3=Lee |first3=S. I. |last4=Kim |first4=I. H. |title=An Outline of Meat Consumption in the Indian Population - A Pilot Review |journal=Korean Journal for Food Science of Animal Resources |volume=34 |issue=4 |doi=10.5851/kosfa.2014.34.4.507 |pmid=26761289 }}</ref> নিৰামিষভোজী ভাৰতীয়সকলে বেছিভাগেই [[হাঁহ-কুকুৰা]], [[মাছ]], অন্যান্য [[সাগৰীয় খাদ্য]], [[ছাগলী]], আৰু [[ভেড়া]]ক [[মাংস]]ৰ উৎস হিচাপে পছন্দ কৰে।<ref>Ridgwell and Ridgway (1987), Food Around the World, Oxford University Press, {{ISBN|978-0198327288}}, page 67</ref> হিন্দু ধৰ্মই গো-মাংস নিষিদ্ধ কৰাৰ বিপৰীতে ইছলামে গাহৰিৰ মাংস [[হাৰাম|নিষিদ্ধ]] কৰে। খ্ৰীষ্টান, জনজাতীয় আৰু কিছুমান দলিত সম্প্ৰদায়ৰ সৰু জনসংখ্যায় গো-মাংস বা গাহৰিৰ মাংস খোৱাৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপত্তি নাই।<ref>{{cite news|last1=PATOLE|first1=SHAHU|title=Why I wrote a book on Dalit food|url=http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|access-date=11 September 2016|work=Express Foodie beta|issue=8 SEPTEMBER|date=2016|ref=Anna he Apoorna Brahma’|archivedate=12 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160912234114/http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|deadurl=yes}}</ref> জৈন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক, ইয়াৰ সকলো সম্প্ৰদায় আৰু পৰম্পৰাৰ পৰা, নিৰামিষভোজী হোৱাটো প্ৰয়োজন। তদুপৰি [[জৈন নিৰামিষ|জৈন]] ধৰ্মই মাটিৰপৰা খন্দা যিকোনো শাক খাবলৈ নিষেধ কৰে। গতিকে এই নিয়মে সকলো মূল শাক-পাচলি যেনে [[আলু]], [[মিঠা আলু]], [[আদা]], [[বিলাহী]], [[হালধি]], [[মূলা]] আদি জৈন খাদ্যৰপৰা বাদ দিয়ে। === অনুষ্ঠান === [[File:Hindu marriage ceremony offering.jpg|thumb|এটি হিন্দু বিবাহ অনুষ্ঠান]] প্ৰায়ে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিৰ বিশৃংখল গোট [[জন্ম]], [[বিবাহ]] আৰু [[মৃত্যু]]ৰ দৰে অনুষ্ঠানৰ লগত জড়িত হৈ থাকে। [[হিন্দুধৰ্ম]]ত জীৱনচক্ৰৰ প্ৰধান অনুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত অন্নপ্ৰশন (শিশুৰ প্ৰথম কঠিন খাদ্য গ্ৰহণ), উপনয়নম (কেৱল ব্ৰাহ্মণ আৰু ক্ষত্ৰিয়ৰ দৰে কিছুমান উচ্চবৰ্ণৰ ল'ৰাই কৰা "পবিত্ৰ সূতাৰ অনুষ্ঠান"), আৰু শ্ৰদ্ধ (মৃত ব্যক্তিক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনোৱা)।<ref name=loclifecycle>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0056) | title = Life-Cycle Rituals | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies: India | publisher=The Library of Congress }}</ref><ref name=shraddha>{{cite book |last=Banerjee |first=Suresh Chandra |year=2012 |chapter=Shraddha |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shraddha |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> ১৯৯৫ চনৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা পত্ৰৰ তথ্য অনুসৰি ভাৰতৰ বেছিভাগ মানুহৰে বাবে ভৱিষ্যতৰ বিয়াৰ সঠিক তাৰিখ আৰু সময়ৰ ওপৰত আশা কৰা যুৱ দম্পতীৰ বাগ্দান জ্যোতিষীৰ সৈতে আলোচনা কৰি পিতৃ-মাতৃয়ে সিদ্ধান্ত লোৱা বিষয় আছিল।<ref name=loclifecycle/> ১৯৯৫ চনৰ পৰা অৱশ্যে এৰেঞ্জ মেৰিজৰ অনুপাত যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে, যিয়ে ক্ৰমান্বয়ে পৰিৱৰ্তনক প্ৰতিফলিত কৰিছে।{{citation needed|date=February 2013}} মুছলমানসকলে হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধসকলৰ পৰা পৃথক জীৱনচক্ৰৰ ধাৰাবাহিক আচাৰ-ব্যৱহাৰ পালন কৰে।<ref name=locislamtrad>{{cite web | url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+in0059) | title = Islamic Traditions in South Asia | access-date=19 April 2007 |date=September 1995 | work=Country Studies: India | publisher=The Library of Congress }}</ref> জীৱনৰ প্ৰথম দিনবোৰ কেইবাটাও অনুষ্ঠানত পালন কৰা হয়—যেনে- ফুচফুচাই প্ৰাৰ্থনাৰ আহ্বান, প্ৰথম গা ধোৱা আৰু মূৰ খোচা। ধৰ্মীয় শিক্ষা আগতীয়াকৈ আৰম্ভ হয়। পুৰুষৰ [[খাৎনা|ছুন্নত]] (লিঙ্গৰ আগৰ সামান্য ছাল কাটি পেলোৱা) সাধাৰণতে জন্মৰ পিছত হয়; কিছুমান পৰিয়ালত যৌৱনকাল আৰম্ভ হোৱাৰ পিছলৈকে পলম হ’ব পাৰে।<ref name=locislamtrad/> বিবাহৰ বাবে স্বামীয়ে পত্নীক [[দেনমোহৰ|মহৰানা]] নামৰ ধন দিব লাগে আৰু সামাজিক সভাত বৈবাহিক চুক্তিৰ গম্ভীৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিব লাগে।<ref name=locislamtrad/> মৃতকক সমাধিস্থ কৰাৰ পিছত বন্ধু-বান্ধৱ আৰু আত্মীয়-স্বজন গোট খাই শোকসন্তপ্ত লোকক সান্ত্বনা দিয়ে, [[কোৰআন]] পাঠ আৰু মৃতকৰ আত্মাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে।<ref name=locislamtrad/> ভাৰতীয় ইছলামে মহান চুফী সন্তসকলক স্মৰণ কৰা মাজাৰসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবেই পৃথক।<ref name=locislamtrad/> === তীৰ্থযাত্ৰা === {{See also|ভাৰতৰ হিন্দু তীৰ্থস্থান|ভাৰতত বৌদ্ধ তীৰ্থস্থান}} <gallery widths="200" heights="200"> File:Kumbh Mela 2001.jpg|পৃথিৱীত এতিয়ালৈকে অনুষ্ঠিত হোৱা সৰ্ববৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ, ২০১৯ [[কুম্ভ মেলা]]ত [[এলাহাবাদ]] (আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰয়াগৰাজ নামেৰে পৰিচিত)ত অনুষ্ঠিত হোৱা প্ৰয়াগ কুম্ভ মেলাত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা প্ৰায় ১২ কোটি লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। File:Mahamaham Festival in Kumbakonam.jpg|মহাগাম উৎসৱ [[তামিলনাডু]]ত বাৰ বছৰৰ ভিতৰত এবাৰ পালন কৰা পৱিত্ৰ উৎসৱ। [[কুম্বাকোনাম]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা মহামাগম মহোৎসৱ। এই উৎসৱক দক্ষিণৰ কুম্বমেলা বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{cite web |title=Mahamagam Festival |url=http://blessingsonthenet.com/indian-festival/festival/id/227/mahamagam-festival/ |access-date=14 February 2014}}</ref><ref>{{Citation|title=Fairs and Festivals of India|page=326|url=https://books.google.com/books?id=jAbgAAAAMAAJ&q=maha+magam |author1=Madan Prasad Bezbaruah |author2=Dr. Krishna Gopal |author3=Phal S. Girota |year=2003 |publisher=Gyan Publishing House |isbn=9788121208093|access-date=14 February 2014}}</ref> File:Maramonconvention.jpg|মাৰথমা ছিৰিয়ান গীৰ্জাৰ উদ্যোগত [[এছিয়া]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বাৰ্ষিক খ্ৰীষ্টান সমাৱেশ মাৰামন কনভেনচন File:Tawang Monastery (Tibetan Buddhist).jpg|১৬০০ চনত নিৰ্মিত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ টাৱাং মঠ [[ভাৰত]]ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ মঠ আৰু [[তিব্বত]]ৰ লাছাৰ পটালা প্ৰাসাদৰ পিছত বিশ্বৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় বৃহত্তম মঠ। File:Sanchi Stupa from Eastern gate, Madhya Pradesh.jpg|[[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ [[সাঁচী]] স্তুপা ভাৰতৰ আটাইতকৈ পুৰণি শিলৰ গঠন। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত সম্ৰাট [[সম্ৰাট অশোক|অশোকে]] নিৰ্মাণ কৰা এই স্থানত বুদ্ধ [[গৌতম বুদ্ধ|সিদ্ধাৰ্থ গৌতম]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ আছে। File:Vikramjit-Kakati-Rumtek.jpg|[[ছিক্কিম|ছিকিম]]ৰ ৰুমটেক মঠ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী। </gallery> বহুতো হিন্দু পৰিয়ালৰ নিজা পৰিয়ালৰ পৃষ্ঠপোষক দেৱতা বা [[কুলদেৱতা]] আছে।<ref>{{cite book |author=Syed Siraj ul Hassan |title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions |url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C |year=1920 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-0488-9 |pages=110–111 |ref={{sfnref|Hassan|1920}} }}</ref> এই দেৱতা কেইবাটাও পৰিয়ালৰ বংশ বা বংশৰ বাবে সাধাৰণ যিসকল উমৈহতীয়া পূৰ্বপুৰুষৰ জৰিয়তে ইজনে সিজনৰ লগত সংযুক্ত।{{sfn|Hassan|1920|pp=110–111}}<ref>{{cite book |last=Walunjkar |first=T. N., Dr. |chapter=Religion |editor=A.S. Pathak |title=Maharashtra, Land and Its People |date=2009 |edition=rev. |location=Mumbai |publisher=Gazetteers Department, Govt. of Maharashtra |pages=285–287}}</ref> জেজুৰিৰ খাণ্ডোবা কিছুমান মহাৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়ালৰ কুলাদেৱতাৰ উদাহৰণ; ব্ৰাহ্মণৰপৰা [[দলিত]]লৈকে কেইবাটাও জাতিৰ এজন সাধাৰণ কুলদেৱতা।<ref>{{cite web|access-date=10 October 2010|archive-date=14 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080114040718/http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_religions.html|last=Government of Maharashtra|title=The People: Religious Beliefs|url=http://maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/people_religions.html|url-status=dead|work=Ratnagiri District Gazetteer|year=1962}}</ref> স্থানীয় বা ভূ-খণ্ডৰ দেৱতাক [[কুলদেৱতা]] হিচাপে পূজা কৰাৰ প্ৰথা যাদৱ বংশৰ সময়ছোৱাত আৰম্ভ হৈছিল।{{sfn|Walunjkar|2009|pp=285–287}} মহাৰাষ্ট্ৰবাসীৰ অন্যান্য [[কুলদেৱতা]] হ’ল [[তুলজাপুৰ]]ৰ [[ভৱনী]], [[কলহাপুৰ]]ৰ [[মহালক্ষ্মী]], [[মাহুৰ]]ৰ [[ৰেনুকা]], [[তিৰুপতি]]ৰ [[বালাজী]]। ভাৰতত বহু ধৰ্মৰ অন্তৰ্গত অসংখ্য তীৰ্থস্থান আছে। বিশ্বজুৰি হিন্দুসকলে ভাৰতৰ কেইবাখনো পৱিত্ৰ নগৰক স্বীকৃতি দিয়ে, য'ত [[এলাহাবাদ]] (আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰয়াগৰাজ নামেৰে জনাজাত), [[হৰিদ্বাৰ]], [[বাৰাণসী]], [[উজ্জয়িন]], [[ৰামেশ্বৰম]], আৰু [[বৃন্দাবন]] আদিও আছে। উল্লেখযোগ্য মন্দিৰ চহৰসমূহৰ ভিতৰত [[পুৰী]], য'ত এটা ডাঙৰ [[জগন্নাথ]] মন্দিৰ আৰু [[ৰথ যাত্ৰা]] উদ্‌যাপন কৰা হয়; [[তিৰুমালা]] - [[তিৰুপতি]], তিৰুমালা [[ভেংকটেশ্বৰ মন্দিৰ]]ৰ গৃহ; আৰু [[বৈষ্ণো দেৱী]] মন্দিৰৰ ঘৰ [[কাত্ৰ]]। [[বদ্ৰিনাথ]], [[পুৰী]], [[দ্বাৰকা]], আৰু [[ৰামেশ্বৰমে চৰ ধাম]] (চাৰিটা বাসস্থান)ৰ মূল তীৰ্থযাত্ৰা বৃত্ত ৰচনা কৰে য'ত চাৰিটা পৱিত্ৰ হিন্দু মন্দিৰ ক্ৰমে [[বদ্ৰীনাথ মন্দিৰ]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[দ্বাৰকাধীশ মন্দিৰ]] আৰু [[ৰামনাথস্বামী মন্দিৰ]]। [[হিমালয়ৰ বদ্ৰিনাথ]], [[কেদাৰনাথ]], [[গংগোত্ৰী]], আৰু [[যমুনোত্ৰী]] চহৰে সৰু সৰু সৰু চৰ ধাম (মিনি চাৰিটা বাসস্থান) তীৰ্থ চক্ৰ গঠন কৰে। [[কুম্ভ মেলা]] ("পিটচাৰ উৎসৱ") হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰাৰ ভিতৰত অন্যতম পৱিত্ৰ যি প্ৰতি চাৰি বছৰৰ মূৰে মূৰে অনুষ্ঠিত হয়; স্থানটো [[এলাহাবাদ]] (প্ৰয়াগৰাজ), [[হৰিদ্বাৰ]], [[নাশিক]], আৰু [[উজ্জয়িন]]ৰ মাজত ঘূৰাই দিয়া হৈছে। স্বামীথোপত থকা থালাইমাইপ্পতি আয়ৱাজীসকলৰ বাবে আগশাৰীৰ তীৰ্থযাত্ৰী কেন্দ্ৰ। [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ আঠটা মহান স্থানৰ ভিতৰত সাতটা ভাৰতত। [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল [[বোধ গয়া]], [[সাৰ্নাথ]], [[কুশিনগৰ]]। [[সাঁচী]]ত [[সম্ৰাট অশোক|সম্ৰাট অশোকে]] স্থাপন কৰা বৌদ্ধ স্তুপৰ আয়োজন কৰা হয়। ভাৰতৰ [[হিমালয়]]ৰ পাদদেশত বহুতো বৌদ্ধ মঠ বিন্দু বিন্দুকৈ বিয়পি আছে, য'ত বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰধান উপস্থিতি হৈয়েই আছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ছিকিম]]ৰ [[ৰুমটেক মঠ]], [[এঞ্চেই মঠ]], আৰু [[পেমায়াংচে মঠ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[টাৱাং মঠ]], স্পিতিৰ ক্যে মঠ আৰু [[টাবো মঠ]], [[দাৰ্জিলিং]]ৰ [[ঘুম মঠ]], আৰু কালিম্পঙৰ ডুৰ্পিন দাৰা মঠ, নামগ্যালৰ লেহৰ থিক্সে মঠ ধৰ্মশালাৰ মঠ, আন বহুতো। [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ বাবে আজমেৰৰ [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]]ৰ দৰগাহ শ্বৰীফ এটা প্ৰধান তীৰ্থস্থান।<ref>{{cite web |title=Ajmer Sharif Dargah, Shrine of Moinuddin Chishti, Ajmer - Rajasthan Tourism |url=http://www.tourism.rajasthan.gov.in/the-ajmer-sharif-dargah.html |website=www.tourism.rajasthan.gov.in |access-date=7 January 2021 |language=en-IN}}</ref> আন আন ইছলামিক তীৰ্থযাত্ৰাসমূহৰ ভিতৰত [[ফতেহপুৰ]] ছিক্ৰিৰ [[শ্বেখ চেলিম চিষ্টি]]ৰ সমাধি, [[দিল্লীৰ জামে মছজিদ]], আৰু মুম্বাইৰ [[হাজী আলী দৰগাহ]]লৈ তীৰ্থযাত্ৰা কৰা হয়। মাউণ্ট আবু, পালিতানা, পাৱপুৰী, গিৰ্নাৰ, আৰু শ্ৰৱণবেলাগোলাৰ দিলৱাৰা মন্দিৰ জৈন ধৰ্মৰ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থান (তীৰ্থ)। অমৃতসৰৰ হৰমন্দিৰ চাহাব শিখ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ গুৰদ্বাৰা।<ref>{{cite web |title=Sri Harmandir Sahib. Amritsar (Punjab, India) |url=https://library.nga.gov/discovery/fulldisplay/alma991202343804896/01NGA_INST:IMAGE |website=library.nga.gov |access-date=7 January 2021 |language=en}}</ref> তুলনামূলকভাৱে নতুন তীৰ্থস্থানসমূহৰ ভিতৰত মেহেৰাবাদৰ মেহেৰ বাবাৰ সমাধি, য'ত তেওঁৰ অনুগামীসকলে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা আহে<ref>[http://www.ambppct.org/events/inhisservice/IHS_NL_11_June.pdf "In His Service: A Newsletter From Meherabad"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927073059/http://www.ambppct.org/events/inhisservice/IHS_NL_11_June.pdf |date=27 September 2011 }}. June 2011. Myrtle Beach: Sheriar Press. p. 4.</ref> আৰু শ্বিৰ্ডিৰ চাইবাবা মন্দিৰ।<ref>[S Srinivas – Journal of Contemporary Religion, 1999 – Taylor & Francis]</ref> ===সংখ্যালঘু বিশ্বাস আৰু পন্থা=== হিন্দু ধৰ্মত আন বেছিভাগ ধৰ্মৰ দৰেই বহুতো ভিন্ন উপসংস্কৃতি আছে। ওপৰত উল্লেখ কৰা প্ৰধান দিশবোৰ হিন্দু জনসংখ্যাৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকৰ বাবে সত্য, কিন্তু সকলোৰে বাবে নহয়। প্ৰতিখন ৰাজ্যতে যেনেকৈ এটা ব্যক্তিগত ভাষাৰ বাসস্থান, হিন্দু ধৰ্মত বিভিন্ন উপ-সংস্কৃতিৰ আশ্ৰয় আছে যাৰ পৰম্পৰা আন ভাৰতীয়ৰ মাজত থাকিব পাৰে বা নহ’বও পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে গুজৰাটৰ পৰা ''প্ৰজাপতি'' নামৰ এটা পন্থাই প্ৰতিটো আহাৰত পানীক পবিত্ৰ অলংকাৰ হিচাপে ধৰি ৰাখে। আহাৰ খোৱাৰ আগতে আৰু পিছত এজন ব্যক্তিয়ে সোঁহাতৰ তলুৱাত পানী ঢালি তিনিবাৰ পানীৰ চুমুক দিব বুলি আশা কৰা হয়।<ref name="ReferenceA">R. Blake Michael – The Origins of Virasaiva Sects, 1992 – Motilal Banarsidass Pub</ref> ইয়াক প্ৰায়ে শুদ্ধিকৰণৰ ইংগিত হিচাপে দেখা যায়: খাদ্যক পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ খাদ্য স্পৰ্শ কৰাৰ আগতে নিজকে শুদ্ধ কৰিব লাগিব। ভাৰতৰ আন সৰু সৰু পন্থাবোৰৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট নাম নাথাকে, কিন্তু প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ শেষ নামেৰে ইহঁতক অনন্যভাৱে চিনাক্ত কৰা হয়। উত্তৰ ভাৰততকৈ দক্ষিণ ভাৰতত এই নিয়মৰ ব্যৱহাৰ বেছি। উদাহৰণস্বৰূপে, দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা তুলনামূলকভাৱে বিশিষ্ট সম্প্ৰদায়ে সূৰ্যাস্তৰ পিছত গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত লোৱা, নতুন কাম আৰম্ভ কৰা আৰু অন্যান্য বৌদ্ধিক বা আধ্যাত্মিকভাৱে জড়িত কামবোৰ কৰাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে। ইতিহাসবিদসকলে বিশ্বাস কৰে যে এই পৰম্পৰা [[ৰহুকালাম]] ধাৰণাটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে, য’ত হিন্দুসকলে দিনটোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সময় অশুভ বুলি বিশ্বাস কৰে। কঠোৰ পাৰিবাৰিক বিশ্বাসৰ ফলত অধিক বাধাপ্ৰাপ্ত ধৰ্মীয় স্তৰৰ বিকাশ ঘটিছিল বুলি ভবা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.astrojyotish.com/rahu-kalam/|title=Untitled Document|access-date=20 July 2016}}</ref> সময়ৰ লগে লগে এই বিশ্বাসক ডাঙৰ ডাঙৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাত নিৰুৎসাহিত কৰা হৈছিল আনকি সূৰ্যাস্তৰ পিছত দীৰ্ঘদিন ধৰি সজাগ হৈ থকাটোও নিৰুৎসাহিত কৰা হৈছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰণ কৰা পৰিয়ালৰ উদাহৰণ হ'ল ''গুদিবাদ'', ''পদলাপল্লী'', ''পন্থাম'', আৰু ''[[কাশ্যপ]]''।<ref name="ReferenceA"/> ==ধৰ্মীয়তা== {{See also|ভাৰতত নাস্তিকতা}} {{Pie chart |thumb = right |caption = [[ভাৰতীয়]]ৰ মাজত ধৰ্মীয়তা (২০১২ সমীক্ষা)<ref name="gallup2012"/> |label1 = [[ধৰ্ম]] |value1 = 81 |color1 = orange |label3 = [[ভাৰতত অধৰ্ম|কোনো ধৰ্ম নাই]] |value3 = 13 |color3 = brown |label2 = [[নাস্তিকতা]] |value2 = 3 |color2 = yellow |label4 = উল্লেখ কৰা হোৱা নাই |value4 = 3 |color4 = blue }} ভাৰত চৰকাৰৰ ২০১২ চনৰ জনগাঁথনিগত সমীক্ষাত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১২৩ কোটি।<ref>{{cite news|title=India's population at 123 crore as of March 2012: Minister|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/indicators/indias-population-at-123-crore-as-of-march-2012-minister/articleshow/22139551.cms?from=mdr|access-date=28 October 2021}}</ref> ২০১২ চনৰ ''WIN-Gallup Global Index of Religion and Atheism'' প্ৰতিবেদন অনুসৰি ৮১% ভাৰতীয় ধৰ্মীয়, ১৩% অধৰ্মীয়, ৩% পতিয়ন নাস্তিক, আৰু ৩% নিশ্চিত নহয় বা কোনো সঁহাৰি নিদিলে।<ref name=gallup2012/> [[কেম্ব্ৰিজ ইউনিভাৰ্চিটি প্ৰেছ]]য়ে ২০০৪ চনৰ জনগাঁথনিগত অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতত ১০২.৮৭ মিলিয়ন [[নাস্তিকতা|নাস্তিক]] আৰু অজ্ঞানবাদী বাস কৰে, যাৰ ফলত মুঠ জনসংখ্যাৰ ৯.১%, ক্ৰমে মুঠ ১.১২৯৬ বিলিয়ন লোকৰ ভিতৰত।<ref>{{cite web | url=https://www.populationpyramid.net/india/2004/ | title=Population Pyramids of the World from 1950 to 2100 }}</ref> == ধৰ্ম আৰু ৰাজনীতি == {{Main|ভাৰতীয় মুজাহিদীন|জামাত-ই-ইছলামী হিন্দ|ভাৰত চৰকাৰে নিষিদ্ধ কৰা সংগঠনৰ তালিকা}} {{See also|ভাৰতত ধৰ্মৰ স্বাধীনতা}} [[File:Takht Shri Hazoor Sahib Gurudwara Nanded.JPG|right|thumb|নন্দেদত তাখত শ্ৰী হাজুৰ চাহাব ১৭০৮ চনত গুৰু গোবিন্দ সিং জীক দাহ কৰা ঠাইৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; ভিতৰৰ কোঠাটোক এতিয়াও ''অংগিতা চাহাব'' বুলি কোৱা হয়। ]] === ৰাজনীতি === বিশেষকৈ হিন্দুত্ববাদী আন্দোলনে প্ৰকাশ কৰা ধৰ্মীয় ৰাজনীতিয়ে ২০ শতিকাৰ শেষৰ চতুৰ্থাংশত ভাৰতীয় ৰাজনীতিত প্ৰবল প্ৰভাৱ পেলাইছে। ভাৰতৰ জাতিবাদ আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ অন্তৰ্নিহিত বহু উপাদানৰ উৎপত্তি ঔপনিৱেশিক যুগত হৈছিল, যেতিয়া ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে ভাৰতত বৰ্ধিত জাতীয়তাবাদী আৱেগক ৰোধ কৰাৰ প্ৰয়াসত ধৰ্মক সঘনাই ৰাজনীতিকৰণ কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Makkar|1993|p=141}}</ref> সাম্ৰাজ্যিক বিধানসভা আৰু প্ৰাদেশিক পৰিষদৰ বাবে পৃথক পৃথক হিন্দু আৰু মুছলমান নিৰ্বাচনী স্থান স্থাপন কৰা [[ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৯০৯|ভাৰতীয় পৰিষদ আইন ১৯০৯]] (বহুলভাৱে মৰ্লি-মিণ্টো সংস্কাৰ আইন নামেৰে জনাজাত) বিশেষভাৱে বিভাজনকাৰী আছিল, যাৰ ফলত দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ মাজত উত্তেজনা বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{harvnb|Olson|Shadle|1996|p=759}}</ref> নিম্ন জাতিৰ সন্মুখীন হোৱা অত্যাচাৰৰ বাবে [[ভাৰতীয় সংবিধান]]ত ভাৰতীয় সমাজৰ কিছুমান বিশেষ শ্ৰেণীৰ বাবে সঁহাৰিমূলক ব্যৱস্থাৰ ব্যৱস্থা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছিল। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰদ্বাৰা শাসিত বহু ৰাজ্যই ধৰ্মান্তৰকৰণক অধিক কঠিন কৰি তোলা আইন প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল; তেওঁলোকে দাবী কৰে যে এনে ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰায়ে জোৰকৈ বা প্ৰলোভিত কৰা হয়।<ref name=bjpdalit>{{cite journal |date=1–15 May 2006 |title=Constitution doesn't permit forced conversions: Naqvi |journal=BJP Today |volume=15 |issue=9 |url=http://www.bjp.org/today/may_0106/may_0106_p_30.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070921113541/http://www.bjp.org/today/may_0106/may_0106_p_30.htm |archive-date=21 September 2007 |access-date=20 April 2007 }}</ref> ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজনৈতিক দল বিজেপিৰ নেতাসকলে ৰাম জন্মভূমি আন্দোলন আৰু অন্যান্য বিশিষ্ট ধৰ্মীয় বিষয়ৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ পিছতো সংবাদ মাধ্যমৰ ব্যাপক চৰ্চা লাভ কৰে।<ref>{{harvnb|Ludden|1996|pp=64–65}}</ref> ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দলসমূহে নিজৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাবে যি অভিযোগ উত্থাপন কৰে, সেয়া হ’ল তেওঁলোকে ভোট বেংকৰ ৰাজনীতি কৰে, অৰ্থাৎ এটা বিশেষ সম্প্ৰদায়ৰ সদস্যৰ ভোট লাভৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্যেৰে বিষয়বোৰক ৰাজনৈতিক সমৰ্থন দিয়ে। [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ দল]] আৰু [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|বিজেপি]] দুয়োটা দলে ভোট বেংকৰ [[ৰাজনীতি]]ত লিপ্ত হৈ ৰাইজক শোষণ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে। বিবাহ বিচ্ছেদৰ গোচৰ শ্বাহ বানো গোচৰটোৱে বহু বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিছিল যেতিয়া কংগ্ৰেছে [[উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ সিদ্ধান্তক নস্যাৎ কৰিবলৈ সংসদীয় সংশোধনী আনি মুছলমান গতানুগতিকতাক শান্ত কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল। ২০০২ চনত [[গুজৰাট]]ত হোৱা হিংসাৰ পিছত ৰাজনৈতিক দলসমূহে ভোট বেংকৰ ৰাজনীতিত লিপ্ত হোৱাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছিল।<ref>{{cite news | author = Times News Network | title = Togadia wants parties to stop 'vote bank politics' | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Togadia-wants-parties-to-stop-vote-bank-politics/articleshow/4806609.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20121016145512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-03-25/ahmedabad/27127436_1_vhp-leader-togadia-hindus | url-status=live | archive-date=16 October 2012 | date=25 March 2002 | work = [[The Times of India]] | access-date=20 April 2007 }}</ref> ভাৰতৰ সকলো ৰাজনৈতিক দলেই এটা বিশেষ সম্প্ৰদায়ক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ ৰাজ্যিক ৱাকফ ব’ৰ্ডক ধন প্ৰদান কৰা বুলি জনা যায়।<ref>{{cite web | author=PTI | title=Karnataka CM announces slew of sops for minorities in Budget 2023-24 | website=Deccan Herald | url=https://deccanherald.com/india/karnataka/karnataka-cm-announces-slew-of-sops-for-minorities-in-budget-2023-24-1234941.html | access-date=22 March 2024}}</ref><ref>{{cite web | title=CWC provided ₹71.54 cr to state Waqf boards: Centre to Lok Sabha | website=Hindustan Times | date=29 July 2022 | url=https://hindustantimes.com/india-news/cwc-provided-71-54-cr-to-state-waqf-boards-centre-to-lok-sabha-101659068743751.html | access-date=22 March 2024}}</ref><ref>{{cite web | author=TimesNow | title=BJP Slams AAP For Funding Delhi Waqf Board With More Than 100 Crores In Last 7 years|website= TimesNow|date=28 October 2022|url=https://www.timesnownews.com/videos/times-now/india/bjp-slams-aap-for-funding-delhi-waqf-board-with-more-than-100-crores-in-last-7-years-latest-english-news-video-95144715 | access-date=22 March 2024}}</ref> ভাৰতত জাতিভিত্তিক ৰাজনীতিও গুৰুত্বপূৰ্ণ; জাতিভিত্তিক বৈষম্য আৰু সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত তীব্ৰ বিতৰ্ক চলি আছে।<ref name="Chadha_2006">{{cite news |author=Chadha M |title=Despair of the discriminated Dalits |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6211532.stm |date=5 December 2006 |access-date=3 June 2007 }}</ref><ref name="Giridharadas_2006">{{cite news |author=Giridharadas A |title=Turning point in India's caste war |newspaper=International Herald Tribune |url=http://www.iht.com/articles/2006/04/21/business/QUOTAS.php |date=22 April 2006 |access-date=3 June 2007 }}</ref> === সাম্প্ৰদায়িকতাবাদ === আধুনিক ভাৰতৰ ধৰ্মীয় ইতিহাস গঢ় দিয়াত সাম্প্ৰদায়িকতাবাদে মূল ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতক ধৰ্মীয় ৰেখাৰে দুখন ৰাজ্যত বিভক্ত কৰা হয়— মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ডমিনিয়ন অৱ পাকিস্তান (যিটো বৰ্তমানৰ [[পাকিস্তান|ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|পিপলছ ৰিপাব্লিক অৱ বাংলাদেশ]]ক সামৰি লোৱা) আৰু হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ ইউনিয়ন অৱ ইণ্ডিয়া (পিছলৈ [[ভাৰত|ভাৰত গণৰাজ্য]])। বিভাজনৰ ফলত [[পঞ্জাৱ]], [[বংগ]], [[দিল্লী]], ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলত হিন্দু, মুছলমান, শিখৰ মাজত দাঙ্গা আৰম্ভ হয়; এই হিংসাৰ ফলত ৫ লাখ লোকৰ মৃত্যু হয়। ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুনকৈ প্ৰতিষ্ঠিত ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত চলাচল কৰা বাৰ লাখ শৰণাৰ্থীয়ে আধুনিক ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ [[প্ৰব্ৰজন|গণ প্ৰব্ৰজন]]ৰ সৃষ্টি কৰিছিল।{{cref|Δ}}<ref name="Symonds_1950_74">{{harvnb|Symonds|1950|p=74}}.</ref> স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতে সময়ে সময়ে ইয়াৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ হিন্দু আৰু সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বৃহৎ পৰিসৰৰ হিংসাৰ সাক্ষী হৈ আহিছে। ভাৰতীয় গণৰাজ্য ধৰ্মনিৰপেক্ষ; [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] কোনো চৰকাৰী ধৰ্মক স্বীকৃতি নিদিয়ে। === সাম্প্ৰদায়িক সংঘাত === {{Main|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা|ভাৰতীয় উগ্ৰপন্থী সংগঠনসমূহৰ তালিকা}} [[File:Calcutta 1946 riot.jpg|thumb|right|Aftermath of Hindu-Muslim clashes in Calcutta, following the 1946 [[Direct Action Day]], which was announced by the [[All India Muslim League]] to show the strength of Muslim feelings towards its demand for an "autonomous and sovereign" Muslim state called ''[[Pakistan]]''.<ref name="Sengupta">{{cite book |last=Sengupta |first=Debjani |year=2006 |chapter=A City Feeding on Itself: Testimonies and Histories of 'Direct Action' Day |chapter-url=http://archive.sarai.net/files/original/2ed2f960de6596b5ed75501e6de2c774.pdf |editor-last=Narula |editor-first=Monica |title=Turbulence |series=Serai Reader |volume=6 |publisher=The Sarai Programme, Center for the Study of Developing Societies |pages=288–295 |oclc=607413832}}</ref><ref>L/I/1/425. The British Library Archives, London.</ref>]] ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছৰেপৰা সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতই সময়ে সময়ে জুৰুলা কৰি আহিছে।<ref>{{cite news |title=Chronology of communal violence in India |url=https://www.hindustantimes.com/india/chronology-of-communal-violence-in-india/story-jJtcgvxFYh5N3jhSw7H4KN.html#:~:text=The%20first%20major%20riots%20between,erupted%20in%20Ahmedabad%20in%201969.&text=Hindu%2DMuslim%20riots%20broke%20out,and%20in%20Moradabad%20in%201980. |access-date=7 January 2021 |work=Hindustan Times |date=10 February 2004 |language=en}}</ref> এনে বিবাদৰ শিপা বহুলাংশে নিহিত হৈ আছে ইয়াৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ হিন্দু আৰু সংখ্যালঘু মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশৰ মাজত থকা অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাত, যিবোৰ ৰাজৰ অধীনত আৰু ৰক্তাক্ত [[ভাৰত বিভাজন]]ৰ সময়ত উত্থাপিত হৈছিল। এনে সংঘাত [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ]] বনাম [[ইছলামিক মৌলবাদ]]ৰ প্ৰতিযোগী মতাদৰ্শৰপৰাও উদ্ভৱ হয়; হিন্দু আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ কিছু অংশত দুয়োটা প্ৰচলিত। এই বিষয়টোৱে ভাৰতক স্বাধীনতাৰ আগৰেপৰাই জুৰুলা কৰি আহিছে। জনসাধাৰণৰ মাজত শিক্ষাৰ অভাৱ আৰু দুৰ্নীতিপৰায়ণ ৰাজনীতিবিদসকলে যি সহজতাৰে একেখিনি সুবিধা ল’ব পাৰে, সেইটোৱেই ভাৰতত ধৰ্মীয় সংঘাতৰ প্ৰধান কাৰণ বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। যদিও ধৰ্মৰ স্বাধীনতা ভাৰতৰ সংবিধানৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ, তথাপি সাম্প্ৰদায়িক গোট এটাক ইয়াৰ সামূহিক কাৰ্য্যৰ বাবে জবাবদিহি কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে ভাৰতত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ ব্যৱহাৰ সীমিত হৈ পৰিছে। ভাৰতৰ আন আন প্ৰধান স্বাধীনতা নেতাসকলৰ সমান্তৰালকৈ [[মহাত্মা গান্ধী]] আৰু তেওঁৰ ''শান্তি সৈনিক''সকলে [[বংগ]]ত ধৰ্মীয় সংঘাতৰ আগতীয়া প্ৰাদুৰ্ভাৱ দমন কৰিবলৈ কাম কৰিছিল, য'ত [[কলকাতা|কলকাতা]] (এতিয়া [[পশ্চিম বংগ]]) আৰু [[নোৱাখালী জিলা]] (আধুনিক বাংলাদেশত) দাঙ্গাও আছিল ১৯৪৬ চনৰ ১৬ আগষ্টত আৰম্ভ হোৱা [[মহাম্মদ আলী জিন্না]]ৰ [[ডাইৰেক্ট একচন ডে]]ৰ সৈতে সংগতি ৰাখিছিল। ভাৰতত খুব কমেইহে পোৱা বিস্ফোৰক আৰু আগ্নেয়াস্ত্ৰ ব্যৱহাৰৰ সম্ভাৱনা বহু কম আছিল।<ref>{{harvnb|Shepard|1987|pp=45–46}}.</ref> স্বাধীনতাৰ পিছৰ ডাঙৰ সাম্প্ৰদায়িক সংঘাতসমূহৰ ভিতৰত ১৯৮৪ চনত শিখ বিৰোধী দাঙ্গা, যাৰ পিছত অপাৰেচন ব্লু ষ্টাৰ [[ভাৰতীয় সেনা]]; হৰমন্দিৰ চাহাবৰ ভিতৰত খালিস্তান আন্দোলন (শিখ পক্ষপাতিত্ব)ৰ বিৰুদ্ধে গধুৰ আৰ্টিলাৰী, টেংক আৰু হেলিকপ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত শিখ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ গুৰ্বৰাৰ যথেষ্ট ক্ষতি হৈছিল। ভাৰত চৰকাৰৰ হিচাপ অনুসৰি এই আক্ৰমণৰ ফলত ১০০ জনলৈকে সৈনিক, ২৫০ জন উগ্ৰপন্থী, আৰু শ শ সাধাৰণ নাগৰিকৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Nichols_2003">{{cite journal |title=The Politics of Assassination: Case Studies and Analysis |last=Nichols |first=B |journal=Australasian Political Studies Association Conference |year=2003 |url=http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |access-date=4 September 2007 |archive-date=5 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305195054/http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |url-status=dead |archivedate=5 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090305195054/http://www.utas.edu.au/government/APSA/BNichols.pdf |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ ফলত ১৯৮৪ চনৰ ৩১ অক্টোবৰত তেওঁৰ ক্ষুব্ধ শিখ দেহৰক্ষীসকলে [[ইন্দিৰা গান্ধী]]ক হত্যা কৰাৰ সূচনা কৰে, যাৰ ফলত চাৰিদিনীয়া সময়সীমা আৰম্ভ হয়, য'ত শিখসকলক হত্যা কৰা হয়; [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২,৭০০ শিখ লোকৰ মৃত্যুৰ বাতৰি দিছে যদিও মানৱ অধিকাৰ সংস্থা আৰু বাতৰি কাকতসমূহে মৃত্যুৰ সংখ্যা ১০,০০০–১৭,০০০ বুলি প্ৰকাশ কৰিছে। দাঙ্গাৰ পিছত [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ২০,০০০ লোকে চহৰখনৰপৰা পলায়ন কৰা বুলি জনাইছিল, অৱশ্যে PUCL-এ "অন্ততঃ" ৫০,০০০ জন স্থানচ্যুত হোৱাৰ বাতৰি দিছিল।<ref name="Mukhoty 1984">{{cite web | title=Who are the Guilty? PUDR-PUCL report of 1984 | website=South Asia Citizens Web | date=10 November 1984 | url=http://www.sacw.net/aii/WhoaretheGuilty.html | access-date=22 March 2024}}</ref> আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত অঞ্চল আছিল [[দিল্লী]]ৰ চুবুৰী। মানৱ অধিকাৰ সংগঠন আৰু বাতৰি কাকতসমূহে এই হত্যাকাণ্ড সংগঠিত কৰা বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref name="Watch/Asia(U.S.)1994">{{cite book|last1=Watch/Asia|first1=Human Rights|last2=(U.S.)|first2=Physicians for Human Rights|title=Dead silence: the legacy of human rights abuses in Punjab|url=https://books.google.com/books?id=Dx7b8w6snbsC&pg=PA13|access-date=29 July 2010|date=May 1994|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-130-5|page=10}}</ref> গণহত্যাত ৰাজনৈতিক বিষয়াৰ গোপন বুজা-বুজি আৰু কোনো হত্যাকাৰীৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ চলোৱাত ব্যৰ্থ হোৱাটোৱে স্বাভাৱিক [[শিখ]]সকলক বিচ্ছিন্ন কৰি পেলাইছিল আৰু খালিস্তান আন্দোলনৰ প্ৰতি সমৰ্থন বৃদ্ধি কৰিছিল। [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ শাসকীয় ধৰ্মীয় সংস্থা অকল তাখতে এই হত্যাকাণ্ডক [[নৰসংহাৰ|গণহত্যা]] বুলি গণ্য কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|url-status=dead|archive-date=17 July 2010|title=1984 riots were 'Sikh genocide': Akal Takht – Hindustan Times|date=14 July 2010|work=Hindustan Times|access-date=17 July 2010|archivedate=17 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100717030351/http://www.hindustantimes.com/1984-riots-were-Sikh-genocide-Akal-Takht/Article1-572372.aspx|deadurl=yes}}</ref> আন আন কাণ্ডসমূহৰ ভিতৰত ১৯৯২ চনত [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]] বিতৰ্কৰ ফলত [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত বম্বেত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গা আৰু ২০০২ চনত গুজৰাটত ৭৯০ জন মুছলমান আৰু ২৫৪ জন হিন্দু নিহত হোৱা হিংসাত্মক পৰিস্থিতি আৰু ইয়াৰ পূৰ্বে গোধৰা ৰেল বাৰ্নিং কৰা হয়।<ref name="HRW_2006_265">{{harvnb|Human Rights Watch|2006|p=265}}.</ref> সৰু সৰু কাণ্ডই বহু চহৰ আৰু গাঁৱত জুৰুলা কৰে; হিন্দু-মুছলমান দাঙ্গাৰ সময়ত উত্তৰ প্ৰদেশৰ মাউত পাঁচজন লোকক হত্যা কৰাটো প্ৰতিনিধি আছিল, যিটো হিন্দু উৎসৱৰ প্ৰস্তাৱিত উদ্‌যাপনৰ ফলত আৰম্ভ হৈছিল।<ref name="HRW_2006_265"/> == লগতে চাওক == {{portal|India|Religion}} * [[দলিত বৌদ্ধ আন্দোলন]] * [[হিন্দু উৎসৱৰ তালিকা]] * [[কেৰালাত ধৰ্ম]] * [[ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা]] * [[স্বাধীন ভাৰতত মুছলমানৰ ওপৰত হিংসা]] ==টোকা== ===পাদটীকা=== {{Refbegin}} * {{cnote|α|The data exclude the Mao-Maram, Paomata, and Purul subdivisions of [[Manipur]]'s [[Senapati district]].}} * {{cnote|β|The data are "unadjusted" (without excluding Assam and Jammu and Kashmir); the 1981 census was not conducted in Assam and the 1991 census was not conducted in Jammu and Kashmir.}} * {{cnote|γ|Oberlies (1998, p. 155) gives an estimate of 1100 BCE for the youngest hymns in book ten. Estimates for a ''terminus post quem'' of the earliest hymns are far more uncertain. Oberlies (p. 158), based on "cumulative evidence", sets a wide range of 1700–1100 BCE. The [[Encyclopedia of Indo-European Culture|EIEC]] (s.v. [[Indo-Iranian languages]], p. 306) gives a range of 1500–1000 BCE. The hymns certainly post-date [[Proto-Indo-Iranian|Indo-Iranian]] separation of ca. 2000 BCE. It cannot be ruled out that archaic elements of the Rigveda go back to only a few generations after this time, but philological estimates tend to date the bulk of the text to the latter half of the second millennium.}} * {{cnote|Δ|According to the most conservative estimates given by Symonds (1950, p. 74), half a million people perished and twelve million became homeless.}} * {{cnote|ε|Statistic describes resident Indian nationals up to six years in age.}} {{Refend}} {{NoteFoot}} ===উদ্ধৃতি=== {{Reflist}} == তথ্যসমূহ == {{Refbegin}} * {{Cite book | last=Charlton | first=Sue Ellen M | year=2004 | title=Comparing Asian Politics: India, China, and Japan | publisher=Westview Press | isbn=0-8133-4204-X | url=https://books.google.com/books?id=ipZ56S3boE8C }} * {{Cite book | last1=Chatterjee | first1=S | last2=Datta | first2= D | year=1984 | title=An Introduction to Indian Philosophy | publisher=[[University of Calcutta]] | edition=8th | id=ASIN: B0007BFXK4 }} * Chopra, R.M., "A Study of Religions" (2015), Anuradha Prakashan, New Delhi, {{ISBN|978-93-82339-94-6}} * {{citation |last=Dundas |first=Paul |author-link=Paul Dundas |title=The Jains |url=https://books.google.com/books?id=X8iAAgAAQBAJ |edition=Second |date=2002 |orig-year=1992 |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-26605-X |location=[[London]] and [[New York City|New York]] }} * {{Cite book | last=Fowler | first=Jeaneane D | year=1997 | title=Hinduism: Beliefs and Practices | publisher=Sussex Academic Press | isbn=1-898723-60-5 | url=https://books.google.com/books?id=RmGKHu20hA0C }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book | last=Goldman | first=RP | year=2007 | title=The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India | publisher=Princeton University Press | isbn=978-0-691-06663-9 }} *{{cite book |last=Hartz |first=Paula |date=2009 |title=World Religions: Baha'i Faith |edition=3rd |url=https://bahai-library.com/hartz_bahai_faith |publisher=Chelsea House Publishers |location=New York, NY |isbn=978-1-60413-104-8 }} * {{Cite book | last=Heehs | first=P | year=2002 | title=Indian Religions: A Historical Reader of Spiritual Expression and Experience | publisher=New York University Press | location=New York | isbn=0-8147-3650-5 }} * {{Cite book | last=Human Rights Watch | year=2006 | title=Human Rights Watch World Report 2006 | publisher=Seven Stories Press | isbn=1-58322-715-6 | url=https://books.google.com/books?id=eXmogaDhd20C | author2=Press, Seven Stories | ref={{sfnRef|Human Rights Watch|2006|p=265}} }} * {{Cite book | last=Ludden | first=David E | year=1996 | title=Contesting the Nation: Religion, Community, and the Politics of Democracy in India | publisher=University of Pennsylvania Press | isbn=0-8122-1585-0 | url=https://books.google.com/books?id=jEUdPqYQjhoC }} * {{Cite book | last=Makkar | first=SPS | year=1993 | title=Law, Social Change and Communal Harmony | publisher=ABS Publications | isbn=81-7072-047-8 }} *{{cite book |last=Momen |first=Moojan |author-link=Moojan Momen |date=2008 |title=The Baha'i Faith |series=Beginner's Guide |publisher=[[Oneworld Publications]] |location=Oxford |isbn=978-1-85168-563-9}} * {{Cite book | last=Oberlies | first=T | year=1998 | title=Die Religion des Rgveda | publisher=Wien }} * {{Cite book | last1=Olson | first1=James Stuart | last2=Shadle | first2=Robert | year=1996 | title=Historical Dictionary of the British Empire | publisher=Greenwood Press | isbn=0-313-29367-8 | url=https://books.google.com/books?id=-YwDfm1pFF8C }} * {{Cite book | last1=Radhakrishnan | first1=S | author-link=Sarvepalli Radhakrishnan | last2=Moore | first2=CA | year=1967 | title=A Sourcebook in Indian Philosophy | publisher=Princeton University Press | isbn=0-691-01958-4 | url=https://archive.org/details/sourcebookinindi00radh }} * {{Cite book | last=Rinehart | first=R | year=2004 | title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice | publisher=ABC-Clio | isbn=1-57607-905-8 }} * {{cite book | last1=Schomer | first1=Karine | last2=McLeod | first2=William Hewat | title=The Sants: Studies in a Devotional Tradition of India | publisher=Motilal Banarsidass | series=Berkeley Religious Studies Series | year=1987 | isbn=978-81-208-0277-3 | url=https://books.google.com/books?id=OkKhOivXrhgC | oclc=925707272 }} * {{Cite book | last=Shepard | first=Mark | title=Gandhi Today: A Report on Mahatma Gandhi's Successors | year=1987 | publisher=Shepard Publications | isbn=0-938497-04-9 | url=https://books.google.com/books?id=DQyPbvLvK_sC }} *{{cite book |last=Smith |first=Peter |author-link=Peter Smith (historian) |year=2008 |title=An Introduction to the Baha'i Faith |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-86251-6 |location=Cambridge |url=https://books.google.com/books?id=z7zdDFTzNr0C }} * {{Cite book | last=Symonds | first=R | title=The Making of Pakistan | year=1950 | publisher=[[Faber and Faber]] }} * {{Cite book|last=Vadakkekara|first=Benedict|title=Origin of Christianity in India: A Historiographical Critique|year=2007|location=Delhi|publisher=Media House|isbn=9788174952585|url=https://books.google.com/books?id=7f3YAAAAMAAJ}} * {{citation |last=Zimmer |first=Heinrich |author-link=Heinrich Zimmer |title=Philosophies Of India |date=1953 |orig-year=April 1952 |editor-first=Joseph |editor-last=Campbell |editor-link=Joseph Campbell |publisher=[[Routledge]] & Kegan Paul Ltd |location=[[London]] |url=https://archive.org/details/Philosophy.of.India.by.Heinrich.Zimmer |isbn=978-81-208-0739-6 }} === অধিক পঢ়ক === * Deshmukh, Jayanth. "Terrorizing Muslims: communal violence and emergence of Hindutva in India." ''Journal of Muslim Minority Affairs'' 41.2 (2021): 317-336. [https://www.researchgate.net/profile/Jayanth-Deshmukh/publication/353038949_Terrorizing_Muslims_Communal_Violence_and_Emergence_of_Hindutva_in_India/links/61d5f709d4500608168f836c/Terrorizing-Muslims-Communal-Violence-and-Emergence-of-Hindutva-in-India.pdf online] * {{cite book | last=Elst | first=K | year=2002 | title=Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism | author-link=Koenraad Elst }} * Embree, Ainslie T. ''Utopias in conflict: Religion and nationalism in modern India'' (Univ of California Press, 2024) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=SsYGEQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=religion+in+india&ots=9HpORDYUO1&sig=huK2Xf4fHQQWwUoUBdNKrfdtjo8 online]. * Froerer, Peggy. ''Religious division and social conflict: the emergence of Hindu nationalism in rural India'' (Routledge, 2019) [https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781315146959/religious-division-social-conflict-peggy-froerer online] * {{cite book | last=Goel | first=S.G. | year=2016 | title=History of Hindu-Christian encounters, AD 304 to 1996 | author-link=Sita Ram Goel }} * Hopkins, Edward Washburn. ''The religions of India'' (2020) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=SsvzDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA2&dq=religion+in+india&ots=161X6MdF-E&sig=URbJJWH_lgJWyM5dHk2GTujVAGI online]. * Iyer, Sriya. ''The economics of religion in India'' (Harvard University Press, 2018) [https://www.academia.edu/download/58376687/The_Economics_of_Religion_in_India_-_book_review.pdf online]. *{{cite book | last=Jain | first=Sandhya | year=2010 | title=Evangelical intrusions: [Tripura, a case study] | location=New Delhi | publisher=[[Rupa Publications|Rupa & Co.]] }} * Kapur, Radhika. "Understanding the religions of India." ''Indian Journal of Social Science and Literature'' 2.1 (2023): 44-49. [https://www.ijssl.latticescipub.com/wp-content/uploads/papers/v2i1/B1096123223.pdf online] * Lopez Jr, Donald S., ed. ''Religions of India in practice'' (Princeton University Press, 2020) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=Zl3sDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR7&dq=religion+in+india&ots=cKPtkqc3zH&sig=JASj_RJxxVSWAhwCuJmQiWee6dc online]. * {{cite book|first=Rajiv|last=Malhotra|year=2011|title=Being Different: An Indian Challenge to Western Universalism|publisher=[[HarperCollins]]|isbn=978-9-350-29190-0}}) *Malhotra, Rajiv, (2014), Indra's Net: Defending Hinduism's Philosophical Unity (Publisher: HarperCollins India; {{ISBN|978-9-351-36244-9}}) * Michelutti, Lucia. ''The vernacularisation of democracy: Politics, caste and religion in India'' (Routledge India, 2020) [https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9780367817732/vernacularisation-democracy-lucia-michelutti online]. * {{cite book | last=Panikkar | first=K. M. | year=1959 | title=Asia and Western dominance | location=London | publisher=Allen & Unwin | isbn=9781597406017 }} * Shani, Giorgio. "Towards a Hindu Rashtra: Hindutva, religion, and nationalism in India." ''Religion, State & Society'' 49.3 (2021): 264-280. [https://www.academia.edu/download/68662127/7_31_2021_Towards_a_.pdf online] * {{cite book|last=Shourie|first=Arun|year=1979|title=Hinduism, essence, and consequence: A study of the Upanishads, the Gita, and the Brahma-Sutras. Sahibabad, Distt. Ghaziabad: Vikas|publisher=Vikas |isbn=9780706908343}} * {{cite book|last=Shourie|first=Arun|year=2006|title=Missionaries in India: Continuities, Changes, dilemmas|location=[[New Delhi]]|publisher=[[Rupa Publications]]|isbn=9788172232702}} * Singh, Arshdeep. "Hindu-Muslim Conflict in India: Causes, Consequences & Resolution." ''International Journal of Social Science Research & Review'' 7.10 (2024): 62-79. [https://hal.science/hal-04733788v1/file/Hindu%20Muslim%20Conflict%20in%20India%20-%20Causes%2C%20Consequences%20%26%20Resolution.pdf online] * {{cite book|last=Swarup|first=Ram|year=1984|title=Buddhism vis-a-vis Hinduism|author-link=Ram Swarup}} * {{cite book|last=Swarup|first=R|year=1995|title=Hindu view of Christianity and Islam|author-link=Ram Swarup}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগসমূহ == * {{Commons category-inline|Religion in India|ভাৰতত ধৰ্ম}} '''ভাৰতৰ ধৰ্মসমূহ''' * {{cite web |title=History of Religions in India |work=www.indohistory.com |url=http://www.indohistory.com/religions.html |access-date=1 January 2008 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225050912/http://indohistory.com/religions.html%20 |url-status=usurped |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050912/http://indohistory.com/religions.html%20 |deadurl=yes }} '''পৰিসংখ্যা''' * {{cite web |title=Census of India 2001: Data on religion |work=Government of India (Office of the Registrar General) |url=http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/C-Series/C-Series_link/c15_india.pdf|access-date=28 May 2007 }} '''প্ৰতিৱেদন''' * {{cite web |title=International Religious Freedom Report 2006: India |work=United States Department of State |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71440.htm |access-date=28 May 2007 }} {{Religion in India topics}} {{Asia topic}} {{India topics}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধৰ্ম]] [[শ্ৰেণী:ভাৰত]] [[শ্ৰেণী:দেশ অনুসৰি ধৰ্ম]] 7vco277jenowmbbrwyqqr412u8og9bl 0 128220 621139 612135 2026-07-28T19:09:49Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621139 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = ভাৰতত ইছলাম | population = {{increase}} '''২০০ মিলিয়ন (আনুমানিক)'''<ref name="auto">{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/muslim-population-in-2023-estimated-to-be-20-crore-lok-sabha/articleshow/101996898.cms | title=Muslim population in 2023 estimated to be 20 crore: Lok Sabha | newspaper=The Times of India | date=21 July 2023 }}</ref><br/>(মুঠ জনসংখ্যা ১৪.৬১%)<ref>{{cite web | url=https://www.deccanherald.com/india/can-muslims-surpass-hindus-in-population-numbers-experts-say-practically-not-possible-1103547.html | title=Can Muslims surpass Hindus in population numbers? Experts say practically not possible }}</ref><br/>({{Circa|2023|lk=yes}}) | image = Jama Masjid, Delhi - IMGL5299 (cropped).jpg | image_size = 280px | image_alt = Map of India showing the number of Muslims in each state according to the 2011 Indian census | image_caption = [[জামে মছজিদ, দিল্লী]] |region1 = [[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]] |pop1 = ৩৮,৪৮৩,৯৭০<ref name="statista-numbers">{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/616679/muslim-population-by-state-and-union-territory-india/|title=India - Muslim population 2011|website=Statista|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> |region2 = [[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|পশ্চিম বংগ]] |pop2 = ২৪,৬৫৪,৮৩০<ref name=statista-numbers/> |region3 = [[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]] |pop3 = ১৭,৫৫৭,৮১০<ref name=statista-numbers/> |region4 = [[মহাৰাষ্ট্ৰত ইছলাম ধৰ্ম|মহাৰাষ্ট্ৰ]] |pop4 = ১২,৯৭১,১৫০<ref name=statista-numbers/> |region5 = [[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]] |pop5 = ১০,৬৭৯,৩৫০<ref name=statista-numbers/> |region6 = [[কেৰেলাত ইচ্হলাম ধৰ্ম|কেৰেলা]] |pop6 = ৮,৮৭৩,৪৭০<ref name=statista-numbers/> |region7 = [[জম্মু-কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)#ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |pop7 = ৮,৫৬৭,৪৯০<ref name=statista-numbers/> |region8 = [[অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ ধৰ্ম#ইছলাম|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]] (iবৰ্তমানৰ তেলেংগানাকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে) |pop8 = ৮,০৮২,৪১০<ref name=statista-numbers/> |region9 = [[কৰ্ণাটকত ধৰ্ম#ইছলাম|কৰ্ণাটক]] |pop9 = ৭,৮৯৩,০৭০<ref name=statista-numbers/> |region10 = [[ৰাজস্থানত ইছলাম ধৰ্ম|ৰাজস্থান]] |pop10 = ৬,২১৫,৩৮০<ref name=statista-numbers/> | languages = {{Plainlist| '''লিটাৰ্জিকেল'''<br />{{Hlist| [[কোৰআন আৰবী]]<ref>{{cite encyclopedia |last=Al-Jallad |first=Ahmad |title=Polygenesis in the Arabic Dialects |encyclopedia=Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics/polygenesis-in-the-arabic-dialects-EALL_SIM_000030?s.num=1&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopedia-of-arabic-language-and-linguistics&s.q=neo-arabic |date= 30 May 2011|publisher=BRILL |isbn=9789004177024 |doi=10.1163/1570-6699_eall_EALL_SIM_000030|url-access=subscription }}</ref>}} *'''সাধাৰণ'''<br />{{Hlist| [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]], [[বঙালী ভাষা|বঙালী]],<ref>{{Cite web|title=Why the 30% Muslim vote share is crucial in Bengal, explains Robin Roy|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/why-the-30-muslim-vote-share-is-crucial-in-bengal-explains-robin-roy|access-date=2021-11-08|website=Free Press Journal|language=en}}</ref> [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]], [[কাশ্মীৰী ভাষা|কাশ্মীৰী]], [[গুজৰাটী ভাষা|গুজৰাটী]], [[মালায়লম ভাষা|মালায়লম]], [[তামিল ভাষা|তামিল]], [[পঞ্জাবী ভাষা|পাঞ্জাবী]], [[ডগৰি ভাষা|ডোগৰি]], [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[ভোজপুৰী ভাষা|ভোজপুৰী]], [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]], [[তেলেগু ভাষা|তেলেগু]], [[কন্নড় ভাষা|কন্নড়]], [[ওড়িয়া ভাষা|ওড়িয়া]], [[মহাৰাষ্ট্ৰীয় কংকণী]], [[নৱায়াঠী উপভাষা|নৱায়তী]], [[বেয়াৰী ভাষা|বেয়াৰী]], [[মালবাণী কংকণী]], [[হাৰিয়ানৱী ভাষা|হাৰিয়ানৱী]], [[ৰাজস্থানী ভাষা|ৰাজস্থানী]], [[মেইতেই ভাষা|পাংগন]], আৰু অন্যান্য [[ভাৰতীয় ভাষা]]}} * '''ঐতিহাসিক'''<br />{{Hlist| [[আৰৱী ভাষা|আৰৱী]], [[আৰবী মালয়ালম]]}} }} |rels= সংখ্যাগৰিষ্ঠ [[ছুন্নী ইছলাম]] সংখ্যালঘু [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]<ref>{{cite web | url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2008/en/78959 | title=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - India : Muslims }}</ref> |flag=}} '''[[ইছলাম]]''' [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম [[ধৰ্ম]], দেশৰ ১৪.২% জনসংখ্যা বা প্ৰায় ১৭২.২ মিলিয়ন লোকে (২০১১ চনৰ লোকপিয়লত) ইছলামৰ অনুগামী হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="2011census-Religion-pca">{{Cite web|title=Religion PCA – India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_pca/RL-0000.xlsx|access-date=26 October 2021 |work=[[2011 Census of India]]}}<br />{{Cite web|title=Religion PCA |url=https://censusindia.gov.in/2011census/Religion_PCA.html|access-date=1 September 2021 |work=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> [[পৃথিৱী|বিশ্ব]]ৰ ভিতৰতে [[ভাৰত]]ত [[মুছলমান]] লোকৰ সংখ্যা তৃতীয় স্থানত আছে।<ref name="pewresearch.org-2015">{{Cite news|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2019/04/01/the-countries-with-the-10-largest-christian-populations-and-the-10-largest-muslim-populations/|title=The countries with the 10 largest Christian populations and the 10 largest Muslim populations|website=Pew Research Center|language=en-US|access-date=17 June 2019}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&q=what+percent+of+muslims+live+in+south+asia&pg=PA193 |title=South Asian Religions: Tradition and Today |last1=Pechilis |first1=Karen |last2=Raj |first2=Selva J. |date=1 January 2013 |publisher=Routledge |isbn=9780415448512 |page=193}}</ref> ভাৰতৰ অধিকাংশ মুছলমান [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]], আৰু মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৫% [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]।<ref name="USSD-IRFR" />{{Request quotation|date=September 2025}} [[গুজৰাট]]ত আৰব উপকূলীয় বাণিজ্যিক পথৰ কাষৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় সম্প্ৰদায়সমূহত আৰু আৰব উপদ্বীপত ধৰ্মৰ উত্থান হোৱাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে মালাবাৰ উপকূলত [[ইছলাম]] প্ৰথম বিয়পি পৰিছিল। পিছলৈ ইছলাম ভাৰত উপমহাদেশৰ উত্তৰ অন্তৰ্দেশত উপস্থিত হয় সপ্তম শতিকাত যেতিয়া আৰবসকলে সিন্ধ আক্ৰমণ কৰি জয় কৰে। দ্বাদশ শতিকাত গাজনাবী আৰু ঘূৰিদ বিজয়ৰ জৰিয়তে [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]] আৰু উত্তৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু তেতিয়াৰপৰাই ভাৰতৰ ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অংগ হৈ পৰিছে। ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতে নিৰ্মিত [[গুজৰাট]]ৰ ঘোঘাত থকা বৰৱাদা [[মছজিদ]], কেৰালাৰ মেথালাৰ চেৰমন জুমা মছজিদ (৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ কিলাকাৰাইত থকা পলাইয়া জুম্মা পল্লী (বা The Old Jumma Masjid, ৬২৮–৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতৰ প্ৰথম তিনিটা মছজিদ যিবোৰ নাৱিক আৰব ব্যৱসায়ীয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>Prof. Mehboob Desai,''Masjit during the time of Prophet Nabi Muhammed Sale Allahu Alayhi Wasalam, Divy Bhasakar, Gujarati News Paper, Thursday, column 'Rahe Roshan', 24 May, page 4''.</ref><ref>Kumar(Gujarati Magazine), Ahmadabad, July 2012, P. 444.</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |date=6 November 2016 |work=[[The Times of India]] |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116041920/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |archive-date=16 November 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms|title=India's oldest mosque and growing irrelevance of Muslim vote in Gujarat |date=8 December 2017 |work=[[The Times of India]] |language=en |access-date=28 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209035951/https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/indias-oldest-mosque-and-growing-irrelevance-of-muslim-vote-in-gujarat/articleshow/61985802.cms |archive-date=9 December 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gujaratexpert.com/blog/muslim-religious-places-in-gujarat/|title=Top 11 Famous Muslim Religious Places in Gujarat|last=Sharma|first=Indu|date=22 March 2018 |website=Gujarat Travel Blog|language=en |access-date=28 July 2019}} {{verify source|date=August 2019|reason=This ref was deleted ([[Special:Diff/911246496]]) by a bug in VisualEditor and later restored by a bot from the original cite at [[Special:Permalink/911172027]] cite #23 - please verify the cite's accuracy and remove this {verify source} template. [[User:GreenC bot/Job 18]]}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা চেৰা বংশৰ শেষ শাসক (তাজুদিন চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ কেৰেলাৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। একেদৰে স্থানীয় মছজিদসমূহ ৭০০ চনৰ আৰম্ভণিতে পূব উপকূলৰ তামিল মুছলমানসকলেও মহম্মদৰ জীৱনকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা বুলি দাবী কৰে।<ref>{{citation |last1=Metcalf |first1=Barbara D. |title=Islam in South Asia in Practice |url=https://books.google.com/books?id=pR0LzVCpfw8C |year=2009 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3138-8 |page=1}}</ref> ==ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ বিপুলসংখ্যক [[দক্ষিণ এছিয়াৰ জনগোষ্ঠী]]ৰ অন্তৰ্গত। কিন্তু কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানত বাহিৰৰ পৰা, মূলতঃ মধ্যপ্ৰাচ্য আৰু মধ্য এছিয়াৰপৰা অহা, অনুসন্ধানযোগ্য [[ডি এন এ|জিন প্ৰৱাহ]] ধৰা পৰা মাত্ৰা পোৱা গৈছিল।<ref>{{cite journal|author=Journal of Human Genetics |title=Diverse genetic origin of Indian Muslims: evidence from autosomal STR loci |journal=Nature |date=8 May 2009 |volume=54 |issue=6 |pages=340–348 |doi=10.1038/jhg.2009.38 |pmid=19424286 |s2cid=153224 |doi-access=free }}</ref><ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda">{{cite web|author=Kashif-ul-Huda |url=https://www.radianceweekly.com/57/407/draught-of-character-in-the-high-ups/2007-05-06/science-amp-technology/story-detail/genetically-indianstory--of-indian-muslims.html |title=Genetically Indian: Story of Indian Muslims |publisher=Radiance Viewsweekly |date=6 May 2007 |access-date=18 March 2011}}</ref> অৱশ্যে ই অতি কম মাত্ৰাত পোৱা যায়।<ref name="Kashif-ul-Huda"/> সূত্ৰসমূহে ইংগিত দিয়ে যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিসমূহৰ বিকাশ ঘটিছিল কাফাআতৰ ধাৰণাটোৰ ফলস্বৰূপে।<ref name="EoI">{{cite encyclopedia |author-link=John Burton-Page |last1=Burton-Page |first1=John |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopedie-de-l-islam/*-SIM_2884 |title=Hindū |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor1-link=Peri Bearman |editor1-first=Peri |editor1-last=Bearman |editor2-link=Thierry Bianquis |editor2-first=Thierry |editor2-last=Bianquis |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor3-first=Clifford Edmund |editor3-last=Bosworth |editor4-link=Emeri Johannes van Donzel |editor4-first=Emeri Johannes |editor4-last=van Donzel |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |editor5-first=Wolfhart P. |editor5-last=Heinrichs |publisher=Brill |date=2006 |url-access=subscription }}</ref><ref>Muslim Caste in Uttar Pradesh (A Study of Culture Contact), Ghaus Ansari, Lucknow, 1960, p. 66</ref><ref name="Sikand">{{cite web |last=Singh Sikand |first=Yoginder |title=Caste in Indian Muslim Society |publisher=[[Hamdard University]] |url=http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |access-date=18 October 2006 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |url-status=dead |archivedate=11 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811072216/http://stateless.freehosting.net/Caste%20in%20Indian%20Muslim%20Society.htm |deadurl=yes }}</ref> যিসকলক আশ্ৰাফ বুলি কোৱা হয় তেওঁলোকক বিদেশী আৰব বংশৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা উচ্চ মৰ্যাদা বুলি ধৰা হয়,<ref name="pratap_caste">{{cite book| last = Aggarwal|first = Patrap|title = Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year = 1978 }}</ref><ref name="zarina_social_strat">{{cite book |last = Bhatty |first = Zarina |editor = M N Srinivas |title = Caste: Its Twentieth Century Avatar |access-date = 12 June 2007 |year = 1996 |publisher = Viking, Penguin Books India |isbn = 0-14-025760-8 |pages = 249–253 |chapter = Social Stratification Among Muslims in India |chapter-url = http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html |archive-date = 12 March 2007 |archivedate = 12 March 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070312061216/http://www.anti-caste.org/muslim_question/caste/bhatty_article.html }}</ref> আনহাতে আজলাফসকলক [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰপৰা ধৰ্মান্তৰিত বুলি ধৰা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ মৰ্যাদা কম। এই সামাজিক স্তৰবিন্যাস অৱশ্যে সকলো বিশ্বাসীৰ সমতাৰ মূল ইছলামিক ধৰ্মতত্ত্বৰ নীতিৰ প্ৰত্যক্ষ বিপৰীতমুখী। অৰ্থডক্স ইছলামিক মতবাদ অনুসৰি সকলো মুছলমানেই একক সম্প্ৰদায় ([[উম্মাহ]]) গঠন কৰে, আৰু কোৰআন আৰু হাদীছে জাতি বা বংশৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজন প্ৰত্যাখ্যান কৰি ঐক্য আৰু ভাতৃত্ববোধক তীব্ৰভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Surah Al-An'am - 159 |url=https://quran.com/6/159 |access-date=2025-02-12 |website=Quran.com |language=en}}</ref> এই নীতিৰ উদাহৰণ [[মুহাম্মাদ|হজৰত মহম্মদ]]ৰ [[বিদায় ধৰ্মধ্বনি]]ত দিয়া হৈছে, য'ত কোৱা হৈছে: "সকলো [[মানুহ|মানৱ]] জাতি [[আদম]] আৰু [[হাৱা (ইভ)|হাৱা]]ৰপৰা আহিছে। এজন আৰবৰ কোনো অ-আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, নতুবা এজন অআৰবৰ কোনো আৰবতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; এজন বগাৰ কৃষ্ণাংগতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই, আৰু কৃষ্ণাংগৰ বগাতকৈ কোনো শ্ৰেষ্ঠত্ব নাই; ভক্তি আৰু ভাল কামৰ বাহিৰে।" <ref>{{Cite web |title=The Last Sermon Of Prophet Muhammad(SAW) |url=https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119113104/https://www.iium.edu.my/deed/articles/thelastsermon.html |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-02-12 |website=www.iium.edu.my}}</ref> এই শিক্ষাৰ পোহৰত বহু ইছলামিক পণ্ডিতে ([[উলামা|উলেমা]]) যুক্তি আগবঢ়ায় যে জাতিসদৃশ স্তৰৰ অস্তিত্ব ধৰ্মৰ মূল নীতিৰ বিৰোধী সাংস্কৃতিক প্ৰথা। কিন্তু আন পণ্ডিত আৰু সম্প্ৰদায়ৰ নেতাসকলে নিজৰ জাতি বা সামাজিক গোটৰ ভিতৰত বিবাহ কৰাটো ভাল বুলি কয়, যিটো প্ৰথা ভাৰতত বহুলভাৱে পালন কৰা হৈছে।<ref name="dalitmuslims.com">{{cite web |url=http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |title=Pasmanda Muslim Forum: Caste and Social Hierarchy Among Indian Muslims: M.A.Falahi (Interview) |publisher=Dalitmuslims.com |date=10 August 2008 |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |archive-date=8 July 2011 |url-status=usurped |archivedate=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708221902/http://www.dalitmuslims.com/2008/08/caste-and-social-hierarchy-among-indian.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BsBEgVa804IC&q=kasai+caste&pg=PA942 |title=People of India: Maharashtra |via= Google Books |access-date=14 September 2010|isbn=978-81-7991-101-3|year=2004|last1=Bhanu |first1=B. V. |publisher=Popular Prakashan }}</ref> ইয়াত উল্লেখ কৰা তিনিটা জিনীয় অধ্যয়নৰ ভিতৰত দুটাত, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কেইবাটাও অঞ্চলৰপৰা নমুনা লোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, পুনৰ দেখা গ’ল যে মুছলমান জনসংখ্যা জড়িত স্থানীয় অমুছলমানৰ সৈতে অতিশয় মিল আছিল, কিছুমানৰ জিন প্ৰৱাহৰ মাত্ৰা সামান্য আছিল, মূলতঃ আৰব উপদ্বীপৰপৰা পোনপটীয়াকৈ নহয়, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰ আছিল।<ref name="genestudy">{{cite web|url=http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|title=The mostly South Asian origins of Indian Muslims|work=Gene Expression|access-date=6 May 2015|archive-date=29 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|url-status=dead|archivedate=29 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429082524/http://blogs.discovermagazine.com/gnxp/2009/10/the-mostly-south-asian-origins-of-indian-muslims/|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ Y ক্ৰম’জমৰ তুলনা অন্য ভাৰতীয় গোটৰ সৈতে সম্পৰ্কীয় গৱেষণা ২০০৫ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> এই অধ্যয়নত উত্তৰ প্ৰদেশৰ ১২৪ জন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] আৰু ১৫৪ জন [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]]ক তেওঁলোকৰ জিনীয় মূল্যায়নৰ বাবে যাদৃচ্ছিকভাৱে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। মুছলমানৰ বাহিৰেও হিন্দু উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণৰ গোটৰ সদস্যসকলকো জিনীয় বিশ্লেষণৰ বাবে বাছনি কৰা হৈছিল। এই অধ্যয়নত ১০২১টা নমুনাৰ ভিতৰত মাত্ৰ ১৭টা নমুনাতহে ই হেপ্ল’গ্ৰুপ দেখা গৈছিল আৰু সকলোবোৰেই ছিয়া আছিল। অতি সামান্য বৃদ্ধি পোৱা কম্পাঙ্কই অৱশ্যে এই ছিয়াসকলক কেৱল তেওঁলোকৰ হেপ্ল’গ্ৰুপৰ ক্ষেত্ৰত [[ইৰাক|ইৰাকী]], [[তুৰস্ক|তুৰ্কী]] আৰু [[পেলেষ্টাইন|পেলেষ্টাইনী]]সকলৰ ওচৰত ৰাখিছে।<ref name="genestudy"/><ref name="Kashif-ul-Huda"/> ===ভাৰতত ইছলামৰ আদিম ইতিহাস=== [[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumbnail|ইৰিথ্ৰিয়ান সাগৰৰ পেৰিপ্লাছৰ নাম, পথ আৰু স্থান (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১ম শতিকা)]] [[File:Cheraman jumamasjid.JPG|thumb|right|250px|মালাবাৰ উপকূলৰ চেৰমন পেৰুমাল জুমা মছজিদ, সম্ভৱতঃ ভাৰতৰ প্ৰথম মছজিদ। ]] অতীজৰেপৰা আৰব আৰু ভাৰত উপমহাদেশৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক বিদ্যমান। আনকি প্ৰাক ইছলাম যুগতো আৰব ব্যৱসায়ীসকলে কোংকন-গুজৰাট উপকূল আৰু মালাবাৰ উপকূল ভ্ৰমণ কৰিছিল, যিয়ে তেওঁলোকক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বন্দৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। নতুনকৈ ইছলাম কৰা আৰবসকল আছিল ইছলামৰ ভাৰতৰ সৈতে প্ৰথম সংস্পৰ্শ। বুৰঞ্জীবিদ ইলিয়ট আৰু ডাউছনে তেওঁলোকৰ গ্ৰন্থ ''The History of India, as Told by Its Own Historians'', ত কৈছে যে মুছলমান যাত্ৰী কঢ়িয়াই অনা প্ৰথম জাহাজখন ভাৰতৰ উপকূলত ৬৩০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আগতেই দেখা গৈছিল। এইচ জি ৰ’লিনছনে তেওঁৰ ''Ancient and Medieval History of India''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QY3fPAAACAAJ |title=Ancient and Medieval History of India|last=Rawlinson|first=H. G.|date=2001-01-01|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|isbn=9788186050798 |language=en}}</ref> গ্ৰন্থত দাবী কৰিছে যে প্ৰথম আৰব মুছলমানসকলে ভাৰতৰ উপকূলত বসতি স্থাপন কৰিছিল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ শেষৰফালে। এই তথ্য জে ষ্টাৰকে তেওঁৰ ''Madras District Manuals''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GkNJnwEACAAJ |title=Madras District Manuals: South Canara|date=1894|publisher=Superintendent, Government Press|language=en}}</ref> আৰু হৰিদাস ভট্টাচাৰ্যই সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য ''Cultural Heritage of India Vol. IV''.ত<ref>{{ISBN|8187332050}} Cultural Heritage of India Vol. IV</ref> ইছলামৰ উত্থানৰ লগে লগে আৰবসকলে বিশ্বৰ মঞ্চত এক উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিস্তৃত বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যিক নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে আৰব ব্যৱসায়ী আৰু ব্যৱসায়ীসকল বিশ্বাসৰ মূল দূত হৈ পৰিছিল, য’তেই ভ্ৰমণ কৰিছিল তাতেই ইয়াৰ শিক্ষাসমূহ ভাগ-বতৰা কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.jaihoon.com/456.htm|title=Genesis and Growth of the Mappila Community {{!}} JAIHOON.COM|date=2009-11-03|work=JAIHOON.COM|access-date=2017-07-28|language=en-US|archivedate=2018-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180922115327/http://www.jaihoon.com/456.htm|deadurl=yes}}</ref> জনপ্ৰিয় পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত মালাবাৰ উপকূলৰ ঠিক পশ্চিমে অৱস্থিত [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]]লৈ [[ইছলাম]]ক উবাইদুল্লাই আনিছিল। তেওঁৰ কবৰ এণ্ড্ৰট দ্বীপত অৱস্থিত বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web|title=History|url=http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|publisher=lakshadweep.nic.in|access-date=1 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514235511/http://lakshadweep.nic.in/KL_History.html|archive-date=14 May 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[কেৰেলা]]ৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ পূব অংশৰ কোথামংগলামৰপৰা কেইটামান উমাইয়াদ (৬৬১–৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুদ্ৰা আৱিষ্কাৰ কৰা হয়।<ref name="TheEncyclopediaofIslam2">{{cite encyclopedia |last=Miller |first=Roland E. |author-link=Roland E. Miller |article=Mappila |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=VI |publisher=E. J. Brill |year=1988 |pages=458–66}}</ref> [[কেৰালা]]ত মুছলমান পৰম্পৰা অনুসৰি মঙলদৈস্থিত মছজিদ জিনাথ বক্স [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ অন্যতম পুৰণি মছজিদ।<ref>{{Cite news|url=https://www.karnataka.com/mangalore/zeenath-baksh-masjid/|title=Zeenath Baksh Masjid {{!}} Zeenath Baksh Masjid Mangalore {{!}} Zeenath Baksh Masjid History|date=2017-12-02|work=Karnataka.com|access-date=2018-06-30|language=en-US}}</ref> চেৰামান পেৰুমালছৰ কিংবদন্তি অনুসৰি, [[ইছলামৰ পয়গম্বৰ|ইছলামিক নবী]] [[মুহাম্মাদ|মহম্মদৰ]] (প্ৰায় ৫৭০–৬৩২) জীৱনকালত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা [[চেৰা বংশ]]ৰ শেষৰজন শাসক (চেৰামান পেৰুমাল)ৰ আদেশত বৰ্তমানৰ [[কেৰেলা]]ৰ কোডুংগালুৰত ৬২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম [[ভাৰতীয় মছজিদ]] নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="SimpsonKresse2008">{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}</ref><ref name="Kupferschmidt1987">{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}</ref><ref name="Raṇṭattāṇi2007">{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}</ref> কিছাত শকৰৱতী ফাৰ্মাদৰ মতে, কোডুংগালুৰ, কোল্লাম, মাদায়ী, বৰকুৰ, মঙলদৈ, কাছাৰগোড, কান্নুৰ, ধৰ্মদাম, পন্থালয়িনী, আৰু চলিয়ামত থকা মছজিদসমূহ মালিকদিনাৰৰ যুগত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু [[ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ আটাইতকৈ পুৰণি মছজিদসমূহৰ ভিতৰত এই মছজিদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.</ref> কাছাৰগোড চহৰৰ থালাংগাৰাত মালিকদিনাৰৰ মৃত্যু হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="ch">Pg 58, Cultural heritage of [[Kerala]]: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978</ref> প্ৰথম ভাৰতীয় মছজিদ চেৰমন জুমা মছজিদ ৬২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মালিক দীনাৰে নিৰ্মাণ কৰা বুলি ভবা হয়<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Cheraman-Juma-Masjid-A-1000-year-old-lamp-burns-in-this-mosque/articleshow/47486911.cms |title=Cheraman Juma Masjid: A 1,000-year-old lamp burns in this mosque|work=[[The Times of India]] |date=31 May 2015 |access-date=28 July 2017}}</ref> যদিও কিছুমান ইতিহাসবিদে কয় যে প্ৰথম মছজিদটো ৬১০ আৰু ৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত [[গুজৰাট]]ত আছিল।<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Oldest-Indian-mosque-Trail-leads-to-Gujarat/articleshow/55270285.cms |title=Oldest Indian mosque: Trail leads to Gujarat |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2016 |access-date=28 July 2017}}</ref> মালাবাৰত মাপিলাসকল হয়তো প্ৰথম সম্প্ৰদায় যিয়ে [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA506|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania |last=West|first=Barbara A.|date=2010-05-19|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438119137|language=en}}</ref> উপকূলৰ কাষেৰে নিবিড় মিছনেৰী কাৰ্য্যকলাপ চলোৱা হৈছিল আৰু আন বহুতো থলুৱা লোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। কিংবদন্তি অনুসৰি ভাৰতৰপৰা অহা দুজন ভ্ৰমণকাৰী মৌলাই [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আব্দুল্লাহ]] (পূৰ্বতে বালাম নাথ নামেৰে পৰিচিত) আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন (ৰূপনাথ) [[ইমাম]] [[আল-মুস্তানছিৰ বিল্লাহ|মুস্তানছিৰ]] (৪২৭–৪৮৭&nbsp; এ এইচ)/(১০৩৬–১০৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু ইমানেই আপ্লুত হৈছিল যে তেওঁলোকে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি ৪৬৭ চনত ভাৰতত প্ৰচাৰ কৰিবলৈ উভতি আহিছিল&nbsp; এ এইচ/১০৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দ। মৌলাই আহমেদ তেওঁলোকৰ সংগী আছিল। [[আব্দুল্লাহ (ইছমাইলী মুস্তালি মিছনেৰী)|আবাদুল্লাহ]] প্ৰথম [[দাউদী বহৰা|ৱালি-উল-হিন্দৰ দাইৰ তালিকা]] (ভাৰতৰ সন্ত) আছিল। তেওঁ কাকা আকেলা আৰু কাকি আকেলা নামৰ এহাল বিবাহিত দম্পতীৰ সন্মুখীন হয় যি [[তৈয়াবি ইছমাইলী|তৈয়াবী]] ([[দাউদী বহৰা|বোহৰা]]) সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰথম ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ===আৰব–ভাৰতীয় পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া=== ঐতিহাসিক প্ৰমাণে দেখুৱাইছে যে [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[মুছলমান]]সকলে [[ইছলাম]]ৰ প্ৰথম দিনৰপৰাই আৰু সম্ভৱতঃ আৰব অঞ্চলত ইছলামৰ আগমনৰ আগতেই ভাৰতীয়সকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল। আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[ভাৰতীয়|ভাৰতীয়সকলে]] বিকশিত কৰা সংখ্যা ব্যৱস্থাটো [[মধ্যপ্ৰাচ্য]] আৰু [[ইউৰোপ]]লৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Hindu-Arabic-numerals|title=Hindu-Arabic numerals &#124; History & Facts &#124; Britannica|date=9 October 2024|website=www.britannica.com}}</ref> অষ্টম শতিকাৰপৰাই বহু সংস্কৃত গ্ৰন্থ [[আৰবী ভাষা|আৰবী]]লৈ অনুবাদ হৈছিল। জৰ্জ ছালিবাই তেওঁৰ "ইছলামিক চাইন্স এণ্ড দ্য মেকিং অৱ দ্য ইউৰোপিয়ান ৰেনেছাঁ" নামৰ গ্ৰন্থখনত লিখিছে যে "দ্বিতীয় আব্বাছি খলিফা আল-মানছুৰৰ (ৰাজ্য ৭৫৪–৭৭৫) ৰাজত্বকালত কিছুমান প্ৰধান সংস্কৃত গ্ৰন্থ অনুবাদ হ'বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, যদি ইয়াৰ আগতে নহয়; তাৰ আগতেও যুক্তিৰ ওপৰত কিছুমান গ্ৰন্থ, আৰু সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে [[ফাৰ্চী ভাষা|পাৰ্চী]] আৰু [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] গ্ৰন্থসমূহ, যিদৰে আছিল, তেনেদৰেই ৰচনা কৰা হৈছিল বা প্ৰথম অনুবাদ কৰা হৈছিল।" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Boc0JjGRPF0C|title=Islamic Science and the Making of the European Renaissance|last=Saliba|first=George|date=2007|publisher=MIT Press|isbn=9780262195577|pages=74|language=en}}</ref> [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ মাজত বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক অনাদি কালৰপৰাই চলি আছিল, উদাহৰণস্বৰূপে আৰব ব্যৱসায়ীসকলে [[খেজুৰ]] আৰু সুগন্ধি বনৌষধি বিক্ৰী কৰিছিল যিসকলে প্ৰতি বসন্ততে বাৰিষা [[বতাহ]]ৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ পাৰলৈ আহিছিল। ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলত বসবাস কৰা লোকসকল আৰব ব্যৱসায়ীৰ বাৰ্ষিক আগমনৰ লগত যিমান পৰিচিত আছিল, বাৰিষাৰ [[চৰাই]]ৰ জাকবোৰৰ লগতো সিমানেই পৰিচিত আছিল। কিন্তু বাৰিষাৰ চৰাইবোৰে কেইমাহমানৰ প্ৰবাসৰ অন্তত [[আফ্ৰিকা]]লৈ উভতি আহিছিল যদিও সকলো ব্যৱসায়ীয়ে [[মৰুভূমি]]ত থকা নিজৰ ঘৰলৈ উভতি নাহিল; বহুতে [[ভাৰতৰ নাৰী|ভাৰতীয় মহিলা]]ক বিয়া কৰাই ভাৰতত বসতি স্থাপন কৰে।<ref name="A history of the Sikhs-p20">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nsGAQAAIAAJ|title=A history of the Sikhs|last=Singh|first=Khushwant|date=1963|publisher=Princeton University Press|pages=20|language=en}}</ref> [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]]ৰ আগমনে (৫৬৯–৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দ) পূৰ্বতে মূৰ্তিপূজক আৰু খণ্ডিত আৰবসকলক বিশ্বাসৰদ্বাৰা একত্ৰিত আৰু [[ইছলাম]]ৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ বাবে এক ভাগ-বতৰা দায়বদ্ধতাৰদ্বাৰা পৰিচালিত জাতিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। দীৰ্ঘদিন ধৰি দক্ষিণ ভাৰতলৈ খেজুৰৰ দৰে সামগ্ৰী লৈ অহা আৰব বণিক নাৱিকসকলে এতিয়া এই নতুন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে, যাৰ বাবে অঞ্চলটোত উষ্ম আদৰণি পালে। দক্ষিণ ভাৰতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে মছজিদ নিৰ্মাণক আদৰণি জনায় আৰু আৰব আৰু স্থানীয় মহিলাসকলৰ মাজত আন্তঃবিবাহকে ধৰি সাংস্কৃতিক সংহতিৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত এক সুকীয়া ভাৰতীয়-আৰবীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৃষ্টি হয়। নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মালাবাৰৰ মুছলমান মিছনেৰীসকলে স্থানীয় ৰজাক [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণৰ প্ৰেৰণা যোগোৱাৰ সময়ত এক উল্লেখযোগ্য মাইলৰ খুঁটি অৰ্জন কৰিছিল।<ref name="A history of the Sikhs-p20" /> ইতিহাসবিদ ডেৰিল এন মেকলিনৰ মতে [[সিন্ধু সভ্যতা|সিন্ধ]] (বৰ্তমানৰ [[পাকিস্তান]]ত) আৰু [[আলী]]ৰ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] সমৰ্থকসকলৰ মাজত প্ৰাৰম্ভিক সংযোগ হাকিম ইবনে জাবালাহ আল আব্দিৰপৰাই অনুসন্ধান কৰিব পাৰি। মহম্মদৰ সহযোগী হাকিমে ৬৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দত সিন্ধৰ মাজেৰে মাক্ৰাণলৈ যাত্ৰা কৰি [[খলিফা]]ক এই অঞ্চলৰ বিষয়ে ৰিপৰ্ট দিছিল। আলীৰ এজন নিষ্ঠাৱান সমৰ্থক হাকিমে সিন্ধী জাটৰ সৈতে [[উট]]ৰ যুদ্ধত মৃত্যুবৰণ কৰে।<ref>M. Ishaq, "Hakim Bin Jabala - An Heroic Personality of Early Islam", Journal of the Pakistan Historical Society, pp. 145-50, (April 1955).</ref> তেওঁ এজন [[কবি]]ও আছিল আৰু [[আলী|আলী ইবনে আবু তালিব]]ৰ প্ৰশংসাত তেওঁৰ কবিতাৰ কেইটামান দ্বৈত কবিতা জীয়াই আছে বুলি চাচনামাত প্ৰকাশ পাইছে।<ref>Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref>{{efn|Hakim ibn Jabalah al-Abdi's poem in praise of Ali ibn Abu Talib:<br />{{Blockquote|text=({{langx|ar|ليس الرزيه بالدينار نفقدة ان الرزيه فقد العلم والحكم وأن أشرف من اودي الزمان به أهل العفاف و أهل الجود والكريم <ref>چچ نامہ، سندھی ادبی بورڈ، صفحہ 102، جامشورو، (2018)</ref> }} "Oh Ali, owing to your alliance (with the prophet) you are truly of high birth, and your example is great, and you are wise and excellent, and your advent has made your age an age of generosity and kindness and brotherly love".<ref>Mirza Kalichbeg Fredunbeg, "The Chachnama", p. 43, The Commissioner's Press, Karachi (1900).</ref>}}}} আলীৰ নেতৃত্বৰ সময়ত সিন্ধৰ অসংখ্য জাটে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল,<ref>Ibn Athir, Vol. 3, pp. 45–46, 381, as cited in: S. A. N. Rezavi, "''The Shia Muslims''", in History of Science, Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 2, Part. 2: "Religious Movements and Institutions in Medieval India", Chapter 13, Oxford University Press (2006).</ref> আলীৰ সেনাবাহিনীৰ বিষয়া হাৰিথ ইবনে মুৰাহ আল-আব্দি আৰু ছাইফি ইবনে ফিল’ আল-শ্বায়বাণীৰ দৰে ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈছিল। ৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁলোকে সিন্ধী ডাকাতসকলৰ বিৰুদ্ধে অভিযানৰ নেতৃত্ব দিছিল, তেওঁলোকক আল-কিকান (বৰ্তমানৰ কুৱেটা)লৈকে খেদি ফুৰিছিল।<ref>Ibn Sa'd, 8:346. The raid is noted by Baâdhurî, "fatooh al-Baldan" p. 432, and Ibn Khayyât, Ta'rîkh, 1:173, 183–84, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, BRILL, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> পিছলৈ ৬৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত দামাস্কাছৰ ওচৰত হুজৰ ইবনে আদি আল-কিণ্ডিৰ সৈতে মূৰ কাটি পেলোৱা আলীৰ সাতজন নিষ্ঠাৱান সংগীৰ ভিতৰত এজন হিচাপে ছাইফীক হত্যা কৰা হয়।<ref>Tabarî, 2:129, 143, 147, as cited in: Derryl N. Maclean, "''Religion and Society in Arab Sind''", p. 126, Brill, (1989) {{ISBN|90-04-08551-3}}.</ref> ===ভাৰতত ইছলামৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত-পাৰ্চী সংস্কৃতি|দিল্লী চুলতান|মোগল সাম্ৰাজ্য|#ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক|l6=ধৰ্মান্তৰকৰণ বিতৰ্ক}} [[File:Taj mahal (1870s).jpg|thumb|[[ভাৰত]]ৰ [[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]]। ১৭ শতিকাত মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ অধীনত নিৰ্মাণ কৰা এইখন ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ]] [[File:Sindian Foot Soldier in his War Dress.png|thumb|এজন সিন্ধী মুছলমান]] ১৭ বছৰ বয়সত মহম্মদ বিন কাছিম (৬৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ) [[ভাৰত উপমহাদেশ]] আক্ৰমণ কৰা প্ৰথমজন মুছলমান সেনাপতি আছিল, সিন্ধত উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হৈছিল। খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত উমাইয়াদ খিলাফত আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ মাজত ধাৰাবাহিক যুদ্ধ সংঘটিত হয়; ফলত ভাৰতত উমাইয়াদ অভিযানসমূহ পৰীক্ষা কৰি সিন্ধলৈ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়।<ref name=Crawford>{{cite book |title=The War of the Three Gods: Romans, Persians and the Rise of Islam |first=Peter |last=Crawford |publisher=Pen & Sword Books |location=Barnsley, Great Britain |year=2013 |isbn=978-1-84884-612-8 |page=216}}</ref>{{efn|দশম শতিকাৰ আশে-পাশে গাজনীৰ মাহমুদৰ অধীনত (৯৭১–১০৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) মুছলমান মধ্য এছিয়াৰ যাযাবৰী সাম্ৰাজ্য গাজনাভিদসকল আছিল দ্বিতীয়, বহুত বেছি হিংস্ৰ আক্ৰমণকাৰী, দ্ৰুত ঘোঁৰাৰ অশ্বাৰোহী বাহিনী ব্যৱহাৰ কৰি আৰু জাতি আৰু ধৰ্মৰদ্বাৰা একত্ৰিত বিশাল সৈন্যবাহিনী গঠন কৰি, বাৰে বাৰে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিক আগুৰি ধৰিছিল। অৱশেষত ঘূৰিদসকলৰ অধীনত [[মুছলমান]] সৈন্যই উত্তৰ ভাৰতীয় সমভূমিত প্ৰৱেশ কৰে, যাৰ ফলত ১২০৬ চনত ঘূৰিদ বংশৰ দাসসকলে ইছলামিক [[দিল্লী চুলতানী|দিল্লী চুলতান]] ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{citation|last=Ludden|first=D.|date=13 June 2002|title=India and South Asia: A Short History|publisher=[[One World Media|One World]]|isbn=978-1-85168-237-9|page=68}}</ref> চুলতানে উত্তৰ ভাৰতৰ বহু অংশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগিছিল আৰু দক্ষিণ ভাৰতত বহু আগ্ৰাসন কৰিব লাগিছিল। কিন্তু অভ্যন্তৰীণ কাজিয়াৰ ফলত চুলতানিত্বৰ অৱনতি ঘটে, আৰু পূবত [[বংগ চুলতানী|বংগ চুলতানেট]]ৰ দৰে নতুন মুছলমান চুলতানেট বিচ্ছিন্ন হয়,<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, A History of India, 3rd Edition, Routledge, 1998, {{ISBN|0-415-15482-0}}, pp 187–190</ref> আনহাতে ডেকানত [[উৰ্দু ভাষা]]ক ডেকানলৈ লৈ যোৱা দিল্লীৰ উৰ্দুভাষী উপনিৱেশিকসকলে বাহমানী সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=j2F9BgAAQBAJ&dq=colonists+dakhni&pg=PA42 |title=The Sufis of Bijapur, 1300-1700 |date=2015 |author=Richard Maxwell Eaton |publisher=Princeton University Press |page=41 |isbn=9781400868155 }}</ref> ১৩৩৯ চনত শ্বাহ মিৰ কাশ্মীৰৰ প্ৰথম [[মুছলমান]] শাসক হৈ ছালাটিন-ই-কাশ্মীৰ বা শ্বাহ মিৰ বংশৰ শুভাৰম্ভ কৰে।<ref name=imp-gazet-history>''Imperial Gazetteer of India, volume 15''. 1908. Oxford University Press, Oxford and London. pp. 93–95.</ref> [[দিল্লী চুলতানী]]ৰ অধীনত ইছলামিক সভ্যতাৰ সৈতে ভাৰতীয় সভ্যতাৰ সংশ্লেষণ ঘটিছিল, আৰু ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ এক ক্ৰমবৰ্ধমান বিশ্ব ব্যৱস্থা আৰু [[এফ্ৰো-ইউৰেছিয়া|আফ্ৰিকান-ইউৰেছিয়া]]ৰ বৃহৎ অংশ সামৰি বহল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নেটৱৰ্কৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ হৈছিল, যিয়ে ভাৰতীয় সংস্কৃতি আৰু সমাজত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref name="asher-50-52">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages=50–52|url={{google books |plainurl=y |id=ZvaGuaJIJgoC|page=50}}}}</ref> তেওঁলোকৰ শাসনৰ সময়ছোৱাত ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ আদিম ৰূপ,<ref>A. Welch, "Architectural Patronage and the Past: The Tughluq Sultans of India," Muqarnas 10, 1993, Brill Publishers, pp 311-322</ref><ref>J. A. Page, [https://archive.org/stream/guidetothequtbde031434mbp#page/n15/mode/2up/search/temple Guide to the Qutb], Delhi, Calcutta, 1927, page 2-7</ref> ভাৰতৰ জনসংখ্যা আৰু অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ,<ref name="maddison379">{{cite book|last=Madison|first=Angus|title=Contours of the world economy, 1–2030 AD: essays in macro-economic history|date=6 December 2007|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-922720-4|page=379}}</ref> আৰু হিন্দুস্তানী ভাষাৰ উত্থান আদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref name="brown2008">{{Citation | title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |author1=Keith Brown |author2=Sarah Ogilvie | year=2008 | isbn=978-0-08-087774-7 | publisher=Elsevier | url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC | quote=... Apabhramsha seemed to be in a state of transition from Middle Indo-Aryan to the New Indo-Aryan stage. Some elements of Hindustani appear ... the distinct form of the lingua franca Hindustani appears in the writings of Amir Khusro (1253–1325), who called it Hindwi ...}}</ref> ত্ৰয়োদশ আৰু চতুৰ্দশ শতিকাত মংগোল সাম্ৰাজ্যই ভাৰতৰ ওপৰত সম্ভাৱ্য বিধ্বংসী আগ্ৰাসনক প্ৰতিহত কৰাৰ বাবেও দিল্লী চুলতানীৰ দায়িত্ব আছিল।<ref name="asher-50-51">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|url=https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC&pg=PA19|pages=19, 50–51}}</ref> ভাৰত উপমহাদেশত যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তিৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ লগত এই সময়ছোৱাৰ মিল আছিল। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰপৰা ভাৰতে ইছলামিক জগতৰপৰা যান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তি ব্যাপকভাৱে গ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, য'ত গিয়াৰ আৰু পুলিযুক্ত পানী উঠা চকা, কেম আৰু ক্ৰেংকযুক্ত মেচিন,<ref name="Pacey">{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/26 26]–29}}</ref> কাগজ নিৰ্মাণ প্ৰযুক্তি,<ref>{{cite book |last1=Habib |first1=Irfan |author-link1=Irfan Habib |title=Economic History of Medieval India, 1200-1500 |date=2011 |publisher=[[Pearson Education India]] |isbn=9788131727911 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA96}}</ref> আৰু ঘূৰ্ণন চকা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book | last = Pacey | first = Arnold | title = Technology in World Civilization: A Thousand-Year History | url = https://archive.org/details/technologyinworl0000pace | url-access = registration | orig-year = 1990 | edition = First MIT Press paperback | year = 1991 | publisher = The MIT Press | location = Cambridge MA | pages = [https://archive.org/details/technologyinworl0000pace/page/23 23]–24}}</ref> [[File:Codice Casanatense Malabarese Muslims (cropped).jpg|thumb|Muslim family from [[Malabar Coast|Malabar]], 1540]] ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে উত্তৰ ভাৰত, তেতিয়া মূলতঃ মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকাৰ বাবে,<ref>{{citation|last=Robb|first=P.|title=A History of India|year=2001|publisher=London: Palgrave|isbn=978-0-333-69129-8|page=[https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80 80]|url=https://archive.org/details/historyofindia00pete/page/80}}</ref> পুনৰ মধ্য এছিয়াৰ নতুন প্ৰজন্মৰ যোদ্ধাৰ উচ্চমানৰ গতিশীলতা আৰু অগ্নিশক্তিৰ হাতত পৰে।<ref>{{citation|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|date=16 June 1998|title=A History of India|edition=1st|publisher=Wiley-Blackwell|place=Oxford|isbn=978-0-631-20546-3|url=https://books.google.com/books?id=SXdVS0SzQSAC|page = 164}}</ref> ফলত মোগল সাম্ৰাজ্যই শাসন কৰিবলৈ অহা স্থানীয় সমাজসমূহক ষ্টাম্প আউট কৰা নাছিল, বৰঞ্চ নতুন প্ৰশাসনিক পদ্ধতি<ref>{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|pages = 90–91}}</ref> আৰু বৈচিত্ৰ্যময় আৰু সৰ্বাংগীণ শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰদ্বাৰা{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} সেইবোৰক ভৰসাম্য আৰু শান্ত কৰিছিল, যাৰ ফলত অধিক পদ্ধতিগত, কেন্দ্ৰীভূত আৰু একেধৰণৰ শাসনৰ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 152}}</ref> বিশেষকৈ [[আকবৰ]]ৰ দিনত জনজাতীয় বন্ধন আৰু ইছলামিক পৰিচয় পৰিহাৰ কৰি [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]]সকলে পাৰ্চী সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পোৱা আনুগত্যৰ জৰিয়তে নিজৰ দূৰৈৰ ৰাজ্যসমূহক একত্ৰিত কৰিছিল, যিজন সম্ৰাটৰ ওচৰত আছিল প্ৰায় ঈশ্বৰীয় মৰ্যাদা আছিল।{{sfn|Metcalf|Metcalf|2006|p = 17}} মোগল ৰাষ্ট্ৰৰ অৰ্থনৈতিক নীতিয়ে কৃষিৰপৰাই বেছিভাগ ৰাজহ আহৰণ কৰিছিল<ref name="Asher-Talbot-2008-p158">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 158}}</ref> আৰু সুনিয়ন্ত্ৰিত ৰূপৰ মুদ্ৰাত কৰ পৰিশোধ কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰিছিল,{{sfn|Stein|1998|p = 169}} কৃষক আৰু শিল্পীসকলে বৃহৎ বজাৰত প্ৰৱেশ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> সপ্তদশ শতিকাৰ বেছিভাগ সময় সাম্ৰাজ্যই বজাই ৰখা আপেক্ষিক শান্তি ভাৰতৰ [[অৰ্থনীতি|অৰ্থনৈতিক]] সম্প্ৰসাৰণৰ এক কাৰক আছিল,<ref name="Asher-Talbot-2008-p152"/> যাৰ ফলত [[চিত্ৰাঙ্কন|চিত্ৰকলা]], [[সাহিত্য]]ৰ ৰূপ, [[বস্ত্ৰশিল্প]] আৰু [[স্থাপত্য]]ৰ অধিক পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল।<ref name="Asher-Talbot-2008-p186">{{citation|last1=Asher|first1=C. B.|last2=Talbot|first2=C|date=1 January 2008|title=India Before Europe|edition=1st|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-51750-8|page = 186}}</ref> [[মোগল সাম্ৰাজ্য]] সপ্তদশ শতিকাৰ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ অৰ্থনীতি আছিল, কিং চীন আৰু পশ্চিম ইউৰোপতকৈও বৃহৎ, মোগল ভাৰতে বিশ্বৰ অৰ্থনৈতিক আৰু উদ্যোগিক উৎপাদনৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ উৎপাদন কৰিছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|author-link=Angus Maddison|title=Development Centre Studies The World Economy Historical Statistics: Historical Statistics|url={{google books |plainurl=y |id=rHJGz3HiJbcC}}|date=25 September 2003|publisher=OECD Publishing|isbn=978-92-64-10414-3|page=259}}</ref><ref name="williamson">{{Cite web|url=http://www.tcd.ie/Economics/staff/orourkek/Istanbul/JGWGEHNIndianDeind.pdf|title=India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries|author=[[Jeffrey G. Williamson]], David Clingingsmith|publisher=[[Harvard University]]|date=August 2005|access-date=18 May 2017}}</ref> ১৮ শতিকাত মোগলৰ ক্ষমতা যথেষ্ট সীমিত হৈ পৰিছিল। ১৮ শতিকাৰ মাজভাগলৈকে [[মাৰাঠা সাম্ৰাজ্য|মাৰাঠা]]ই মোগল সেনাবাহিনীক পৰাস্ত কৰি [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰপৰা [[বংগ]]লৈকে কেইবাখনো মোগল প্ৰদেশ আক্ৰমণ কৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Sailendra Nath Sen |date=2010 |title=An Advanced History of Modern India |url=https://books.google.com/books?id=bXWiACEwPR8C&pg=PA1941-IA82 |publisher=Macmillan India |page=Introduction 14 |isbn=978-0230328853}}</ref> এই সময়লৈকে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ]]ৰ প্ৰধান অৰ্থনৈতিক শক্তি আছিল [[বংগ নবাব|বংগৰ নবাব]]ৰ অধীনত [[বংগ চুবাহ|বংগ চুবহ]] আৰু হাইদৰ আলী আৰু [[টিপু চুলতান]]ৰ অধীনত দক্ষিণ ভাৰতীয় মহীশূৰ ৰাজ্য, ইয়াৰ পূৰ্বে প্ৰথমটো বংগত মাৰাঠা আক্ৰমণৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল,<ref name="Chaudhuri253">{{cite book|author=Kirti N. Chaudhuri|title=The Trading World of Asia and the English East India Company: 1660–1760|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=253|url={{google books |plainurl=y |id=9xt7Fgzq9e8C|page=253}}|isbn=9780521031592|author-link=Kirti N. Chaudhuri}}</ref><ref name="Marshall73">{{cite book|title=Bengal: The British Bridgehead: Eastern India 1740-1828|author=P. J. Marshall|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2006|page=73|url={{google books |plainurl=y |id=lIZrfokYSY8C|page=73}}|isbn=9780521028226|author-link=P. J. Marshall}}</ref> যাৰ ফলত [[মহীশূৰ|মহীশূৰ ৰাজ্য]]ৰ অৰ্থনীতিয়ে বংগক আগুৰি ধৰিছিল।<ref name="Parthasarathi45">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |page=45 |url={{google books |plainurl=y |id=1_YEcvo-jqcC|page=45}}}}</ref> [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে]] ১৭৫৭ চনত [[বংগ]] আৰু তাৰ পিছত ১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে [[মহীশূৰ]] দখল কৰে। ১৮৫৭ চনৰ ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পিছত [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ৰাজে]] [[বাৰ্মা]]লৈ নিৰ্বাসিত কৰাৰ আগতে শেষৰজন মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় বাহাদূৰ শ্বাহৰ কেৱল পুৰণি দিল্লী চহৰ (শ্বাহজাহানাবাদ)ৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব আছিল।{{Cn|date=May 2024}} <gallery class="center" widths="200px" heights="150px"> File:Last Mughal Emperor Bahadur Shah II with sons Mirza Jawan Bakht & Mirza Shah Abbas.jpg|শেষ মোগল সম্ৰাট বাহাদূৰ শ্বাহ দ্বিতীয় পুত্ৰ মিৰ্জা জৱান বাখত আৰু মিৰ্জা শ্বাহ আব্বাছৰ সৈতে File:Akbar Shah II procession guards.png|ব্ৰিটিছ ভাৰতত মোগল সম্ৰাট দ্বিতীয় আকবৰ শ্বাহৰ দৰবাৰ শোভাযাত্ৰা </gallery> ===ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত ভূমিকা=== {{Further|ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন}} মুছলমান বিপ্লৱী, কবি আৰু সাহিত্যিকসকলৰ অৱদান [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ ইতিহাসত নথিভুক্ত হৈ আছে। তিটুমিৰে [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ উত্থাপন কৰে। [[আবুল কালাম আজাদ]], হাকিম আজমল খান আৰু ৰফী আহমেদ কিদৱাই আন আন মুছলমান যিয়ে এই কামত লিপ্ত হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} শ্বাহজাহানপুৰৰ আছফাকুল্লা খানে কাকোৰী(লক্নৌ)ত ইংৰাজৰ কোষাগাৰ লুট কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]] (জনপ্ৰিয়ভাৱে "ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী" নামেৰে পৰিচিত) আছিল এজন বিখ্যাত জাতীয়তাবাদী যিয়ে জীৱনৰ ৯৫ বছৰৰ ভিতৰত ৪৫ বছৰ কাৰাগাৰত কটায়; ভোপালৰ বাৰাকাতুল্লাহ আছিল গদৰ পাৰ্টিৰ অন্যতম প্ৰতিষ্থাপক, যিয়ে ব্ৰিটিছ বিৰোধী সংগঠনৰ নেটৱৰ্ক গঢ়ি তুলিছিল; গাদাৰ পাৰ্টিৰ চৈয়দ ৰহমত শ্বাহে ফ্ৰান্সত ভূ-গৰ্ভস্থ বিপ্লৱী হিচাপে কাম কৰিছিল আৰু ১৯১৫ চনত অসফল ঘদৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ অংশৰ বাবে ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ফৈজাবাদ (ইউ পি)ৰ আলী আহমদ ছিদ্দিকীয়ে জৌনপুৰৰ চৈয়দ মুজতাবা হুছেইনৰ সৈতে মালয় আৰু [[ম্যানমাৰ|বাৰ্মাত]] ভাৰতীয় বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল আৰু ১৯১৭ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ [[আজাদ হিন্দ ফৌজ]]ৰ ​​সদস্য আছিল আৰু ১৯৪৩ চনত ফাঁচি দিয়া হৈছিল; [[মুম্বাই|বোম্বাই]]ৰ উদ্যোগপতি আৰু কোটিপতি উমৰ সুভানীয়ে [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]]ক [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|কংগ্ৰেছ]]ৰ খৰচ যোগান ধৰিছিল আৰু শেষত স্বাধীনতাৰ কাৰণে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। মুছলমান মহিলাৰ ভিতৰত [[বেগম হজৰত মহল|হজৰত মহল]], আছঘৰী বেগম, বি আম্মাই ইংৰাজৰপৰা স্বাধীনতাৰ সংগ্ৰামত অৰিহণা যোগাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Gandhi, Patel and Maulana Azad Sept 1940.jpg|thumb|upright|[[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আজাদ]] [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলন]]ৰ এজন বিশিষ্ট নেতা আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু]]-[[মুছলমান]] ঐক্যৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। ইয়াত দেখুওৱা হৈছে আজাদ ( বাঁওফালে) [[বল্লভভাই পেটেল|চৰ্দাৰ পেটেল]] আৰু [[মহাত্মা গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৪০ চনত। ]] [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ শাসন]]ৰ বিৰুদ্ধে স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজ দিয়া আন বিখ্যাত মুছলমানসকল হ’ল [[আবুল কালাম আজাদ]], [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]]ৰ ''মাহমুদ আল হাছান'', যি সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছক উৎখাত কৰিবলৈ বিখ্যাত ৰেচম চিঠি আন্দোলনত জড়িত আছিল, ''হুছেইন আহমদ মাদানী, দাৰুল উলুম দেওবন্দৰ প্ৰাক্তন শৈখুল হাদীছ, উবাইদুল্লা সিন্ধী, হাকিম আজমল খান, হছৰত মহনী, চৈয়দ মাহমুদ, আহমদুল্লাহ শ্বাহ, অধ্যাপক মৌলৱী বৰকতুল্লাহ, মাঘফুৰ আহমদ আজাজী, জাকিৰ হুছেইন, ছাইফুদ্দিন কিচলেউ, ভাক্কোম আব্দুল খাদৰ, মনজুৰ আব্দুল ৱাহাব, বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰ, হাকিম নুছৰত হুছেইন, [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|খান আব্দুল গাফ্ফাৰ খান]], আব্দুল ছামাদ খান আচাকজাই, কৰ্ণেল শ্বাহনৱাজ, মুখতাৰ আহমেদ আনছাৰী, ৰফি আহমেদ কিদৱাই, [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]], আনছাৰ হাৰৱানী, টাক শ্বেৰৱানী, নবাব বিকাৰুল মুল্ক, নবাব মহচিনুল মুল্ক, মুস্তাছাফা হুছেইন, ভি এম ওবাইদুল্লা, এছ.আৰ. ৰহিম, বদৰুদ্দিন ত্যবজী, আবিদ হাছান আৰু [[মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাসানী|মৌলৱী আব্দুল হামিদ]]''।<ref name="zakaria">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aMlKSmWRQ8cC|title=Indian Muslims: Where Have They Gone Wrong?|last=Zakaria|first=Rafiq|publisher=Popular Prakashan|year=2004|isbn=9788179912010|pages=281–286|access-date=15 August 2016}}</ref><ref name="Ali">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-XQCYl6T1vIC|title=They Too Fought for India's Freedom: The Role of Minorities|last2=Roy|first2=Shantimoy|publisher=Hope India Publications|year=2006|isbn=9788178710914|pages=103–116|last1=Ali|first1=Asghar|access-date=15 August 2016}}</ref> ১৯২০ চনলৈকে পিছলৈ [[পাকিস্তান]]ৰ প্ৰতিষ্থাপক [[মুহাম্মাদ আলী জিন্না]] [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ সদস্য আছিল আৰু [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ৰ অংশ আছিল। কবি আৰু দাৰ্শনিক মহম্মদ ইকবাল সম্ভৱতঃ ১৯৩০ চনলৈকে হিন্দু–মুছলমান ঐক্য আৰু অবিভক্ত ভাৰতৰ প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। হুছেইন শ্বহীদ ছুহৰাৱৰ্দীয়েও [[বংগ]]ত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছত সক্ৰিয় আছিল, তেওঁৰ আৰম্ভণিৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ সময়ছোৱাত। মহম্মদ আলী জৌহাৰ আৰু শৌকত আলীয়ে সামগ্ৰিক ভাৰতীয় প্ৰেক্ষাপটত মুছলমানসকলৰ মুক্তিৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল, আৰু ফিৰংগী মহলৰ [[মোহনদাস কৰমচান্দ গান্ধী|মহাত্মা গান্ধী]] আৰু [[আব্দুল বাৰী (অধ্যাপক)|আব্দুল বাৰী]]ৰ সৈতে স্বাধীনতাৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল। ১৯৩০ চনলৈকে ভাৰতৰ মুছলমানসকলে ব্যাপকভাৱে নিজৰ দেশবাসীৰ কাষত, অবিভক্ত ভাৰতৰ সামগ্ৰিক প্ৰেক্ষাপটত নিজৰ ৰাজনীতি চলাইছিল।{{Cn|date=May 2024}} === ভাৰত বিভাজন === {{Main|ভাৰতৰ বিভাজন}} {{Rquote|left|ধৰ্মান্তৰিত আৰু তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলে পিতৃ-মাতৃৰপৰা পৃথক জাতি বুলি দাবী কৰা এটা দলৰ বাবে ইতিহাসত কোনো সমান্তৰালতা নাপাওঁ। |[[মহাত্মা গান্ধী]], ১৯৪৪ চনত ধৰ্মৰ ভিত্তিত ভাৰত বিভাজনৰ বিৰোধিতা কৰি।<ref name="Prasoon2010">{{cite book|author=Prof. Prasoon|title=My Letters.... M.K.Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=-qfEbNpv7ggC&pg=PA120|date=1 January 2010|publisher=Pustak Mahal|isbn=978-81-223-1109-9|pages=120}}</ref>}} [[File:1946 Map of British India with areas demanded for separate Pakistan by Muslim League.jpg|thumb|260px|ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ বিভাজন ধৰ্মৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। আলোচনা কেইবাবাৰো বিফল হৈছিল, সীমাৰ বিষয়ে ভিন্ন দাবী আছিল, যিটো ১৯৪৬ চনৰ এই মানচিত্ৰত দেখুওৱা হৈছে। ]] [[ক’ৰ'মণ্ডল আৰু বেংগল চেটলমেণ্টছ্ প্ৰেচিডেঞ্চি|ব্ৰিটিছ ভাৰত]] ৰ [[ভাৰতৰ বিভাজন|বিভাজন]]ৰ ফলত [[পাকিস্তান]] (যিটো পিছলৈ [[ইছলামিক ৰিপাব্লিক অৱ পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশৰ জনগণৰাজ্য]]) আৰু [[ডমিনিয়ন]]ৰ সৃষ্টি হয় [[ভাৰত]] (পিছলৈ [[ভাৰত|ভাৰত গণৰাজ্য]])। [[ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭]] ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টক বিভাজনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ হিচাপে সিদ্ধান্ত লৈছিল। অৱশ্যে পাকিস্তানে ১৪ আগষ্টত সৃষ্টিৰ দিৱস পালন কৰে।{{Cn|date=May 2024}} ভাৰত বিভাজনৰ বিষয়ে এই আইনত উল্লেখ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য ভংগ হৈছিল আৰু [[ব্ৰিটিছ ৰাজ]]ৰ অন্ত পৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুনকৈ গঠন হোৱা ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত সংগ্ৰামৰ সৃষ্টি হয় আৰু ১২.৫ পৰ্যন্ত স্থানচ্যুত হয়&nbsp; লাখ লাখ লোকৰ জীৱন হেৰুৱাৰ অনুমান কেইবা লাখৰপৰা এক মিলিয়নলৈকে (১৯৪৭ চনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা লোকৰ সংখ্যাৰ অনুমান ১০ৰপৰা ১২&nbsp; মিলিয়নৰ ভিতৰত)।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C|title=A Concise History of Modern India|last1=Metcalf|first1=Barbara D.|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|date=2006-09-28|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139458870|pages=221–222|language=en}}</ref> বিভাজনৰ হিংসাত্মক প্ৰকৃতিয়ে ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত পাৰস্পৰিক শত্ৰুতা আৰু সন্দেহৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছিল যি [[ভাৰত–পাকিস্তানৰ সম্পৰ্ক|সম্পৰ্ক]] আজিও জুৰুলা কৰি আছে।{{Cn|date=May 2024}} [[File:Badshah Khan.jpg|thumb|upright|[[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান|আব্দুল গফ্ফৰ খান]] [[গান্ধী]]ৰ সৈতে ১৯৩০ চনত। ''ফ্ৰণ্টিয়াৰ গান্ধী'' নামেৰেও জনাজাত খানে ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে অহিংস বিৰোধীৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ]] এই বিভাজনত [[বেংগল প্ৰেচিডেঞ্চি|বংগ প্ৰদেশ]]ৰ ভৌগোলিকভাৱে [[পূৰ্ব বংগ|পূব বংগ]]ত বিভাজন কৰা হৈছিল, যিটো [[পাকিস্তান]]ৰ অংশ হৈ পৰিছিল (১৯৫৬ চনৰপৰা পূব পাকিস্তান)। [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]] [[ভাৰত]]ৰ অংশ হৈ পৰে, আৰু পঞ্জাব প্ৰদেশৰ একেধৰণৰ বিভাজন পশ্চিম পঞ্জাব (পিছলৈ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পাকিস্তানী পঞ্জাব]] আৰু [[ইছলামাবাদ|ইছলামবাদ]]ৰ ৰাজধানী ভূ-খণ্ড) আৰু পূব পঞ্জাব (পিছলৈ [[পঞ্জাব, ভাৰত|ভাৰতীয় পঞ্জাব]], লগতে [[হাৰিয়ানা]] আৰু [[হিমাচল প্ৰদেশ]]) হৈ পৰে। এই বিভাজন চুক্তিত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা, [[ভাৰতীয় সেনা]], ৰয়েল ইণ্ডিয়ান নেভি, [[ভাৰতীয় ৰে’ল|ভাৰতীয় ৰেলৱে]] আৰু কেন্দ্ৰীয় কোষাগাৰকে ধৰি [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ সম্পত্তিৰ বিভাজন আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক সেৱাও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনৰ ১৪–১৫ আগষ্টৰ মাজনিশাৰ ষ্ট্ৰ’কত [[ভাৰত]] আৰু [[পাকিস্তান]]ৰ স্ব-শাসিত দেশ দুখন আইনগতভাৱে অস্তিত্ব লাভ কৰে। এদিন আগতে ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ অনুষ্ঠানসমূহ সেই সময়ত নতুন পাকিস্তান ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[কৰাচী]]ত অনুষ্ঠিত হৈছিল, যাতে শেষৰজন ব্ৰিটিছ ভাইচৰয় বাৰ্মাৰ লৰ্ড মাউণ্টবেটনে কৰাচীত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান আৰু [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠান দুয়োটাতে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। এইদৰে পাকিস্তানৰ স্বাধীনতা দিৱস ১৪ আগষ্টত আৰু ভাৰতৰ ১৫ আগষ্টত পালন কৰা হয়।{{Cn|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত দুই তৃতীয়াংশ [[মুছলমান]] [[পাকিস্তান]]ত (পূব আৰু পশ্চিম পাকিস্তান উভয়তে) বাস কৰিছিল যদিও এক তৃতীয়াংশ [[ভাৰত]]ত বাস কৰিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/842925/muslims-in-indian-army|title=Muslims in Indian army|date=2010-03-15|work=Dawn|location=Pakistan|access-date=2017-07-28|language=en}}</ref> ১৯৫১ চনৰ স্থানচ্যুত লোকৰ লোকপিয়লৰ ভিত্তিত ভাৰতৰপৰা ৭,২২৬,০০০ [[মুছলমান|মুছলমানে]] পাকিস্তান (পশ্চিম আৰু পূব উভয়)লৈ যোৱাৰ বিপৰীতে ৭,২৪৯,০০০ [[হিন্দু]] আৰু [[শিখ]] পাকিস্তানৰপৰা (পশ্চিম আৰু পূব উভয়) ভাৰতলৈ গুচি যায়।<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2017/aug/14/when-muslims-left-pakistan-for-india-1642817.html |title=When Muslims left Pakistan for India |date=14 August 2017 |first1=Vivek |last1=Shukla |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> কিছুমান সমালোচকে অভিযোগ কৰে যে বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত ব্ৰিটিছৰ খৰ-খেদাই তাৰ পিছৰ হিংসা বৃদ্ধি কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uJHTif-WA6oC|title=Shameful Flight: The Last Years of the British Empire in India|last=Wolpert|first=Stanley|date=2009-09-17|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199745043|language=en}}</ref> যিহেতু প্ৰকৃত বিভাজনৰ পূৰ্বে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰা হৈছিল, সেয়েহে ৰাজহুৱা শৃংখলা বজাই ৰখাটো ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ নতুন চৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। কোনো বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলনৰ কথা চিন্তা কৰা হোৱা নাছিল; পৰিকল্পনাত নতুন সীমান্তৰ দুয়োপাৰৰ সংখ্যালঘুসকলৰ বাবে সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ আহ্বান জনোৱা হৈছিল। ই আছিল এনে এক কাম য’ত দুয়োখন ৰাজ্যই বিফল হৈছিল। আইন-শৃংখলাৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙি পৰিল; বহুতে দাঙ্গা, হত্যাকাণ্ড বা কেৱল নিৰাপদ স্থানলৈ পলায়নৰ কষ্টৰ বাবেই মৃত্যুবৰণ কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ’ল সেয়া আছিল লিপিবদ্ধ ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ জনসংখ্যাৰ আন্দোলন। ৰিচাৰ্ড চাইমণ্ডছৰ মতে: সৰ্বনিম্ন অনুমান অনুসৰি ডেৰ লাখ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু বাৰ লাখ লোক গৃহহীন হৈ পৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sXVCAAAAYAAJ|title=The Making of Pakistan|last=Symonds|first=Richard|date=1950|publisher=National Committee for Birth Centenary Celebrations of Quaid-i-Azam Mohammad Ali Jinnah, Ministry of Education, Government of Pakistan|pages=74|language=en}}</ref> কিন্তু বহুতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে স্থলভাগত হোৱা পৰিঘটনাৰ ফলত ব্ৰিটিছে বিভাজন ক্ষিপ্ৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref name="Post-Imperial World-p72">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FciqvzTfAuEC|title=Britain and Empire: Adjusting to a Post-Imperial World|last=Butler|first=L. J.|date=2002|publisher=I.B.Tauris|isbn=9781860644481|pages=72|language=en}}</ref> কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত মাউণ্টবেটেনে সোনকালে সচেতন হৈ পৰে যে যদি ব্ৰিটেইনে গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱাৰপৰা হাত সাৰিব লাগে, যিটো ক্ৰমান্বয়ে সম্ভাৱনাপূৰ্ণ যেন লাগিছিল, তেন্তে বিভাজন আৰু ভাৰতৰপৰা খৰ-খেদাকৈ ওলাই অহাৰ বিকল্প নাই।<ref name="Post-Imperial World-p72" />বিভাজনৰ আগতে বহুবাৰ আইন-শৃংখলা ভাঙি গৈছিল আৰু দুয়োপক্ষৰপৰা বহু ৰক্তপাত হৈছিল। মাউণ্টবেটেন ভাইচৰয় হোৱাৰ সময়লৈকে এক বৃহৎ গৃহ-যুদ্ধৰ আগমন ঘটিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটেইনৰ সম্পদ আছিল সীমিত,<ref name="Post-Imperial World-p72" /> হয়তো শৃংখলা বজাই ৰখাৰ কামৰ বাবে অপৰ্যাপ্ত। আন এটা দৃষ্টিভংগী হ'ল যে মাউণ্টবেটেনে হয়তো অত্যন্ত খৰ-খেদা কৰিছিল যদিও তেওঁৰ হাতত কোনো প্ৰকৃত বিকল্প বাকী নাছিল আৰু কঠিন পৰিস্থিতিত তেওঁ যিমান পাৰে সিমান উত্তম অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9Qe_mLjs8MC|title=Britain's Declining Empire: The Road to Decolonisation, 1918–1968|last=Hyam|first=Ronald|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521866491|pages=113|language=en}}</ref> ইতিহাসবিদ লৰেন্স জেমছে এই কথাত একমত যে ১৯৪৭ চনত মাউণ্টবেটেনৰ হাতত কাটি দৌৰাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাছিল। বিকল্প যেন আছিল সম্ভাৱ্য ৰক্তাক্ত গৃহ-যুদ্ধত জড়িত হোৱা, যাৰপৰা ওলাই অহাটো কঠিন হ’ব।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4DMS3r_BxOYC|title=The Rise and Fall of the British Empire|last=James|first=Lawrence|date=1997-09-15|publisher=Macmillan|isbn=9780312169855|language=en}}</ref> === একবিংশ শতিকা === ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত ভাৰতীয় সংসদে [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]] (সংশোধনী) বিধেয়ক গৃহীত কৰে, যাৰ ফলত মুছলমান সংগঠন আৰু বিৰোধী দলৰ ব্যাপক প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি হয়। [[ওৱাকফ্|ৱাকফৰ সম্পত্তি]]ৰ শাসন-ব্যৱস্থা সংস্কাৰ কৰিব বিচৰা বিধেয়কখন; ৱাকফ আইন, ১৯৯৫ৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত মুছলমান দাতব্য এনডাউমেণ্ট; ২৯১৪ চনৰ আগষ্ট মাহত শাসকীয় [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]য়ে (বিজেপি) প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। চৰকাৰে দাবী কৰে যে ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে কেন্দ্ৰীভূত পঞ্জীয়নৰ ব্যৱস্থা, সম্পত্তিৰ বিবাদৰ বাবে সংশোধিত নিয়ম, আৰু অমুছলমানসকলক ৱাকফ ব’ৰ্ডত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাকে ধৰি স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা উন্নত কৰা। সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব’ৰ্ড আৰু সংসদ সদস্য [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]কে ধৰি সমালোচকসকলে এই বিধেয়কখন অসাংবিধানিক আৰু সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ খৰ্ব কৰা বুলি যুক্তি আগবঢ়ায়। দুয়োটা সদনত উল্লেখযোগ্য বিৰোধিতা সত্ত্বেও ইয়াক গৃহীত কৰা হৈছিল আৰু তাৰ পিছৰপৰাই ইয়াক [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ত প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে।<ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=Waqf Bill: India's parliament passes Muslim land bill after fierce debates |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwyn87ly1pqo |access-date=2025-04-08 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=India deploys troops after Waqf bill protests marred by violence |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/3-dead-over-150-arrested-in-india-protests-over-muslim-properties-bill |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{Main|দেশ অনুসৰি ইছলাম ধৰ্ম}} প্ৰায় ২০৪ নিযুত মুছলমান (২০১৯ চনৰ অনুমান) ভাৰতৰ মুছলমান জনসংখ্যা বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহত্তম<ref name=globenewswire-29Aug21>{{citation |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2021/08/30/2288000/0/en/MRHB-DeFi-and-Coinsbit-India-Partner-to-Bring-Halal-Crypto-to-India-s-200-Million-Muslims.html |title=MRHB DeFi and Coinsbit India Partner to Bring Halal Crypto to India's 200 Million Muslims |date=29 August 2021 |access-date=21 October 2021 |work=[[GlobeNewswire]] |agency=MRHB DeFi}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/bangladesh-wants-indias-entry-in-oic-as-observer/articleshow/64044678.cms |title=Make India observer in forum of Islamic nations: Bangladesh |date=6 May 2018 |first1=Indrani |last1= Bagchi |work=[[The Times of India]]}}</ref> আৰু বিশ্বৰ সৰ্বাধিক মুছলমান-সংখ্যালঘু জনসংখ্যা।<ref>{{Cite web|url=http://www.faqs.org/minorities/South-Asia/Muslims-of-India.html|title=Muslims of India – World Directory of Minorities|website=faqs.org|access-date=2017-07-28}}</ref> ভাৰতত বিশ্বৰ ১০.৯% মুছলমান জনসংখ্যাৰ বাসস্থান।<ref name=globenewswire-29Aug21/><ref name="pewforum-17Nov17">{{cite web|url=https://www.pewforum.org/chart/interactive-data-table-world-muslim-population-by-country/|title=World Muslim Population by Country|date=17 November 2017|publisher=Pew Research Center}}</ref> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰজননৰ হাৰ ২.৩৬, যিটো ২০১৯-২১ চনৰ অনুমান অনুসৰি দেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/total-fertility-rate-down-across-all-communities/articleshow/91407169.cms | title=Total fertility rate down across all communities | website=[[The Times of India]] | date=8 May 2022 }}</ref> ২০২৩ চনত ভাৰত চৰকাৰে মুঠ জনসংখ্যা ১৩৮.৮ৰপৰা ১৪০.০ কোটিৰ ভিতৰত ১৯.৭৫ৰপৰা ২০ কোটি বুলি অনুমান কৰিছিল, যাৰ ফলত ই জাতিটোৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় (১৪.২২%–১৪.২৮%) গঠন কৰিছিল।<ref name="auto"/><ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/projected-population-of-muslims-in-2023-to-stand-at-1975-crore-govt-in-lok-sabha/article67106178.ece | title=Projected population of Muslims in 2023 to stand at 19.75 crore: Govt in Lok Sabha | newspaper=The Hindu | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/muslim-population-in-india-is-nearly-20-crore-in-2023-govt-in-lok-sabha/articleshow/102011439.cms | title=Muslims india: Muslim population in India is nearly 20 crore in 2023: Govt in Lok Sabha - the Economic Times | newspaper=The Economic Times | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.siasat.com/muslim-population-in-india-touch-20-crore-in-2023-smriti-irani-in-ls-2647451/ | title=Muslim population in India to touch 20 crore in 2023: Smriti Irani in LS | date=21 July 2023 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://zeenews.india.com/video/news/smriti-irani-governments-statement-on-the-population-of-muslims-in-the-country-estimated-to-be-19-75-crore-population-2638754.html | title=Smriti Irani: Government's statement on the population of Muslims in the country, estimated to be 19.75 crore population }}</ref><ref>{{cite web | url=https://thehindustangazette.com/latest-news/muslim-population-is-19-75-crore-in-india-centre-16125 | title=Muslim population is 19.75 crore in India - Centre | date=22 July 2023 }}</ref> '''মুছলমান জনসংখ্যা (শীৰ্ষ ৫খন দেশ) তালিকা-২০২০'''<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|title=Muslim Population in India - Muslims in Indian States|website=www.indiaonlinepages.com|access-date=2017-10-04|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908034112/http://www.indiaonlinepages.com/population/muslim-population-in-india.html|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=globenewswire-29Aug21/><ref>{{cite web |url=http://go.id/agamadanstatistik/umat |title=Penduduk Menurut Wilayah dan Agama yang Dianut |date=15 May 2018 |work=Sensus Penduduk 2018 |publisher=Badan Pusat Statistik |location=Jakarta, Indonesia |trans-title=Population by Region and Religion |access-date=3 September 2020 |quote=Religion is belief in Almighty God that must be possessed by every human being. Religion can be divided into Muslim, Christian (Protestant), Catholic, Hindu, Buddhist, Hu Khong Chu, and Other Religions. }}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Muslim 231,069,932 (86.7), Christian (Protestant)20,246,267 (7.6), Catholic 8,325,339 (3.12), Hindu 4,646,357 (1.74), Buddhist 2,062,150 (0.72), Confucianism 71,999 (0.03),Other Religions/no answer 112,792 (0.04), Total 266,534,836</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia/|title=The World Factbook — Central Intelligence Agency|website=www.cia.gov|language=en|access-date=2017-05-24|df=dmy-all|archivedate=2021-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210413004319/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/indonesia|deadurl=yes}}</ref><ref>{{citation |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/sailent_feature_%20census_2017.pdf |title=Salient Features of Final Results Census-2017 |work=[[2017 Census of Pakistan]] |publisher=[[Pakistan Bureau of Statistics]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! দেশ!! মুছলমান জনসংখ্যা!! মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ শতাংশ |- |{{Flag|Indonesia}}|| ২৩১,০৭০,০০০ || ১২.২% |- |{{Flag|Pakistan}}|| ২৩৩,০৪৬,৯৫০ || ১১.২% |- |'''{{Flag|India}}'''||'''২০৭,০০০,০০০'''||'''১০.৯%''' |- |{{Flag|Bangladesh}}|| ১৫৩,৭০০,০০০ || ৯.২০% |- |{{Flag|Nigeria}}|| ১১০,২৬৩,৫০০ || ৫.৮% |} [[লাক্ষাদ্বীপ|লক্ষদ্বীপ]] (৯৬.২%) আৰু [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]] (৬৮.৩%)ত মুছলমানসকলে স্থানীয় জনসংখ্যাৰ সৰহসংখ্যকক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। আটাইতকৈ বেছি ঘনত্ব – [[ভাৰত]]ৰ সকলো মুছলমানৰ প্ৰায় ৪৭%, [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[পশ্চিমবংগ|পশ্চিম বংগ]], আৰু [[বিহাৰ]] তিনিখন ৰাজ্যত বাস কৰে। [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ|অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ]], [[অসম]], [[দিল্লী]], [[গুজৰাট]], [[ঝাৰখণ্ড]], [[কৰ্ণাটক]], [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]], [[মধ্য প্ৰদেশ|মধ্যপ্ৰদেশ]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[মণিপুৰ]], [[ৰাজস্থান]], [[তামিলনাডু]], [[তেলংগানা|তেলেংগানা]], [[ত্ৰিপুৰা]], আৰু [[উত্তৰাখণ্ড]] ৰাজ্যতো মুছলমানৰ অধিক ঘনত্ব পোৱা যায়।<ref>{{cite news |url=https://theprint.in/opinion/5-myths-about-muslim-voters-in-modern-india/129628/ |title=5 myths about Muslim voters in modern India |work=[[ThePrint]] |date=5 October 2018 |first1=Rahul |last1=Verma}}</ref> ===ৰাজ্য অনুসৰি শতাংশ=== {| class="wikitable" |- ||[[File:Muslim In India By Percentage.png|alt=|thumb|480x480px|ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান (২০১১ চনৰ লোকপিয়ল)। ]] ||[[File:District wise Muslim population percentage India census 2011.png|alt=|thumb|435x480px|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ বিভিন্ন জিলাত মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ হিচাপে মুছলমান]] |} {{As of|2021}}, একমাত্ৰ ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লক্ষদ্বীপত মুছলমানসকলে জনসংখ্যাৰ সৰহভাগ অংশ গ্ৰহণ কৰে।<ref name="TheHindu-26Aug15">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|title=India's religions by numbers|date=26 August 2015 |work=[[The Hindu]] |access-date=4 January 2020 |language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> সংখ্যালঘু কেন্দ্ৰীভূত ১১০খন জিলাত জনসংখ্যাৰ কমেও পঞ্চমাংশ মুছলমান।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/when-the-good-is-not-good-enough/article5733354.ece|title=When the good is not good enough |first1=Faizan |last1=Mustafa |work=[[The Hindu]] |date=28 August 2014 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> === ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ/উল্লেখযোগ্য ৰাজ্য === {| class="wikitable" |+ '' [[ভাৰতৰ ২০১১ৰ লোকপিয়ল|২০১১ৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠতা/উল্লেখযোগ্য জনবসতিপূৰ্ণ ৰাজ্য/অঞ্চল। ''<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |title=2011 Census |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016074944/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=2015-10-16 |website=census.india.gov |type=.xls file, download link}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu Muslim Population in India |url=https://www.census2011.co.in/religion.php |access-date=2025-04-06 |website=www.census2011.co.in}}</ref> |- ! ৰাজ্য/অঞ্চল ! জনসংখ্যা ([[File:Star and Crescent.svg|18px]]) ! (%) |- | '''[[লক্ষদ্বীপ]]''' | ৬২,২৬৮ | ৯৬.৫৮ |- | '''[[কাশ্মীৰত ইছলাম ধৰ্ম|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]]''' | ৮,৫৬৭,৪৮৫ | ৬৮.৩১ |- | '''[[অসমত ইছলাম ধৰ্ম|অসম]]''' | ১০,৬৭৯,৩৪৫ | ৩৪.২২ |- | '''[[পশ্চিম বংগত ইছলাম ধৰ্ম|প্শ্চিম বংগ]]''' | ২৪,৬৫৪,৮২৫ | ২৭.০১ |- | '''[[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|কেৰালা]]''' | ৮,৮৭৩,৪৭২ | ২৬.৫৬ |- | '''[[উত্তৰ প্ৰদেশত ইছলাম ধৰ্ম|উত্তৰ প্ৰদেশ]]''' | ৩৮,৪৮৩,৯৬৭ | ১৯.২৬ |- | '''[[বিহাৰত ইছলাম ধৰ্ম|বিহাৰ]]''' | ১৭,৫৫৭,৮০৯ | ১৬.৮৭ |} ===জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ=== {{Historical populations |title = ভাৰতত ঐতিহাসিক মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধি |type = |footnote = কিছুমান জিলাত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ বাবে অসমৰ কিছু অংশ ১৯৮১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name=indiaspend-27Aug15>{{citation |url=https://www.indiaspend.com/muslim-population-growth-at-20-year-low-90625 |title=Muslim Population Growth At 20-Year Low |work=IndiaSpend |date=27 August 2015}}</ref><br />জম্মু-কাশ্মীৰ ৰাজ্যখনত উগ্ৰপন্থী কাৰ্যকলাপৰ বাবে ১৯৯১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্যত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল।<ref name="TheHindu-26Aug15"/><!-- The Hindu only supports 1951-2011, indiaspend supports 1901-2011--> |align = |width = |state = |shading = |pop_name = | cols = 2 |percentages = |source = |১৯০১| 29900000 |১৯১১| 30800000 |১৯২১| 31200000 |১৯৩১| 35800000 |১৯৪১| 42400000 |১৯৫১| 35400000 |১৯৬১| 46900000 |১৯৭১| 61400000 |১৯৮১| 80300000 |১৯৯১ | 106700000 |২০০১| 138200000 |২০১১ | 172200000 }} [[File:A refugee train, Punjab, 1947.jpg|thumb|পাকিস্তান অভিমুখে ৰাওনা ভাৰতৰ মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ এখন ৰেল]] পাকিস্তানলৈ যোৱা মুছলমানসকলৰ অঞ্চলভিত্তিক বিতৰণ (১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল) <ref>{{cite web | url=https://www.thestatesman.com/opinion/price-of-partition-1503088847.html | title=Price of Partition | website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] | date=10 July 2022 }}</ref> - {| class="wikitable" |+ ! অঞ্চল ! জনসংখ্যা ! শতাংশ |- | [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পাঞ্জাব]] | ৫.৩ নিযুত | ৭৩.৬১% |- | [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[দিল্লী]], [[ৰাজস্থান]], আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য অংশ | ১.২ নিযুত | ১৬.৬৭% |- | [[পশ্চিম বংগ]] আৰু [[বিহাৰ]] | ০.৭ নিযুত | ৯.৭২% |- ! মুঠ ! ৭.২ নিযুত ! ১০০% |} [[স্বাধীনতা দিৱস (ভাৰত)|ভাৰতৰ স্বাধীনতা]] আৰু ১৯৪৭ চনত পাকিস্তানৰ সৃষ্টিৰ পিছত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ বাবে ভাৰতত মুছলমান জনসংখ্যা ১৯৪১ চনত ৪২,৪০০,০০০ (১৩.৩%)ৰপৰা ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়লত ৩৫,৪০০,০০০ (৯.৮%)লৈ হ্ৰাস পায়।<ref name=indiaspend-27Aug15/> ১৯৫১ চনৰ পাকিস্তানৰ লোকপিয়লত দেশখনত স্থানচ্যুত লোকৰ সংখ্যা ৭,২২৬,৬০০ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে, অনুমাণিকভাৱে ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানত প্ৰৱেশ কৰা সকলো মুছলমান শৰণাৰ্থী।<ref name="Springer Science & Business Media">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tGiSBAAAQBAJ&pg=PA6 |title=Population Redistribution and Development in South Asia |publisher=Springer Science & Business Media |year=2012 |isbn=978-9400953093 |page=6}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Talbot|first1=Ian|url=https://books.google.com/books?id=utKmPQAACAAJ|title=The Partition of India|last2=Singh|first2=Gurharpal|date=2009-07-23|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85661-4|pages=2|language=en}}</ref> বিভাজনৰ পিছত প্ৰায় ৩.৫ কোটি মুছলমান পিছুৱাই থাকিল কাৰণ [[জৱাহৰলাল নেহৰু|জৱাহৰলাল নেহৰুৱে]] (তেতিয়াৰ [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]]) এই গণতান্ত্ৰিক জাতিটোত তেওঁলোকৰ সৈতে ন্যায্য ব্যৱহাৰ হ’ব বুলি আস্থা নিশ্চিত কৰিছে।<ref>{{Cite news |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2017-08-17 |title=Opinion {{!}} India's Muslims and the Price of Partition |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2017/08/17/opinion/india-muslims-hindus-partition.html |access-date=2023-06-19 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |last=Merchant |first=Minhaz |date=2020-08-27 |title=Nehru's noble intent of treating Muslims fairly put India on slippery slope of faux secularism |url=https://theprint.in/opinion/nehrus-noble-intent-of-treating-muslims-fairly-put-india-on-slippery-slope-of-faux-secularism/489174/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ১৯৪১ চনৰ লোকপিয়লত [[অখণ্ড ভাৰত|অবিভক্ত ভাৰত]]ত ([[পাকিস্তান]] আৰু [[বাংলাদেশ|বাংলাদেশকে]] ধৰি) ৯৪.৫ নিযুত মুছলমান বাস কৰিছিল, যাৰ জনসংখ্যাৰ ২৪ শতাংশ। <ref>{{cite web | url=https://theprint.in/opinion/modi-critics-decry-india-mistreating-minorities-but-cant-whitewash-pak-islamisation/355536/ | title=Modi critics decry India mistreating minorities but mustn't whitewash Pakistan's Islamisation | website=[[ThePrint]] | date=30 January 2020 }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=U86UDwAAQBAJ&q=Partition+drained+out+60%25+of+India%27s+muslim+population | title=Ethnic Cleansing: Migration and Population Transfer and the Jewish Paradigm of Survival Amidst Displacement | isbn=978-1-950015-44-3 | last1=Israeli | first1=Raphael | date=4 April 2019 | publisher=Strategic Book Publishing & Rights Agency }}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন আইন আৰু ন্যায় মন্ত্ৰী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰে]] বিভাজনৰ সময়ত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মুছলমান আৰু হিন্দু সংখ্যালঘুসকলৰ মাজত নৱগঠিত উভয় জাতিৰ আইন, শৃংখলা আৰু শান্তি অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে জনসংখ্যাৰ পূৰ্ণ আদান-প্ৰদানৰ পোষকতা কৰিছে- "যে সংখ্যালঘু লোকৰ বদলি সাম্প্ৰদায়িক শান্তিৰ একমাত্ৰ স্থায়ী প্ৰতিকাৰ সেয়া সন্দেহৰ বাহিৰত" বুলি তেওঁৰ নিজৰ লিখিত গ্ৰন্থ "পাকিস্তান বা ভাৰত বিভাজন"ত উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=B R Ambedkar's 'transfer of population as solution' to minority issues - extract from his book on Pakistan - South Asia Citizens Web |url=http://www.sacw.net/article2880.html |access-date=2023-06-19 |website=www.sacw.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan, or, The Partition of India, by Dr. B. R. Ambedkar |url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/ |access-date=2023-06-19 |website=www.columbia.edu}}</ref><ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › amb › V...PDF 'Pakistan or the Partition of India', Dr B. R. Ambedkar</ref><ref>{{Cite web |last=Ashraf |first=Ajaz |date=2016-06-28 |title=The Venkat Dhulipala interview: 'On the Partition issue, Jinnah and Ambedkar were on the same page' |url=http://scroll.in/article/810132/the-venkat-dhulipala-interview-on-the-partition-issue-jinnah-and-ambedkar-were-on-the-same-page |access-date=2023-06-19 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> কিন্তু জনসংখ্যাৰ সম্পূৰ্ণ আদান-প্ৰদান নহ’ল আৰু ১৯৫০ চনত পূৰ্বে লিয়াকুৱাট–নেহৰু চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ বাবে ই অসম্ভৱ হৈ পৰিল, যিয়ে দুয়োখন জাতিৰ সীমা সম্পূৰ্ণৰূপে ছীল কৰি পেলালে। শেষত ইয়াৰ ফলত দুয়োপক্ষৰপৰা শৰণাৰ্থীৰ প্ৰব্ৰজন বন্ধ হৈ পৰে।<ref>Ministry of External Affairs https://mea.gov.in › PortalPDF Nehru-Liaquat Agreement</ref><ref>{{Cite web |title=13/12/2019 |url=https://empowerias.com/blog/prelims-special-facts/nehru-liaquat-pact-empower-ias |access-date=2023-06-19 |website=Empower IAS}}</ref> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ভাৰতত বৃহৎসংখ্যক মুছলমান, পূব পাকিস্তানত (বৰ্তমানৰ [[বাংলাদেশ]]) যথেষ্টসংখ্যক [[হিন্দু]] আৰু পশ্চিম পাকিস্তানৰ সিন্ধ প্ৰদেশত বৃহৎসংখ্যক হিন্দু থাকি গ’ল। ইফালে ভাৰতৰ [[পঞ্জাব, ভাৰত|পূব পঞ্জাব ৰাজ্য]] আৰু পাকিস্তানৰ [[পাঞ্জাব, পাকিস্তান|পশ্চিম পঞ্জাব প্ৰদেশ]]ত বিভাজনৰ সময়ত মুছলমান আৰু হিন্দু/শিখ সংখ্যালঘুৰ মাজত সম্পূৰ্ণ জনসংখ্যাৰ বিনিময় দেখা গৈছিল।<ref>{{Cite web |title=No, Pakistan's non-Muslim population didn't decline from 23% to 3.7% as BJP claims |url=https://www.indiatoday.in/india/story/pakistan-bangladesh-non-muslim-population-citizenship-amendment-bill-bjp-1627678-2019-12-12 |access-date=2023-06-19 |website=India Today |date=12 December 2019 |language=en}}</ref> ===অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰী=== {{See also|ভাৰতত ৰোহিংগীয়া শৰণাৰ্থী|ভাৰতত বাংলাদেশী|ভাৰতলৈ অবৈধ অনুপ্ৰৱেশ}} ভাৰতত প্ৰায় ৪০ হাজাৰ অবৈধ ৰোহিংগা মুছলমান শৰণাৰ্থীৰ বাসস্থান, ইয়াৰে প্ৰায় ১৮ হাজাৰ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শৰণাৰ্থী উচ্চায়ুক্ত (UNHCR)ত পঞ্জীয়নভুক্ত। আনকি নিৰাপত্তাজনিত চিন্তাৰ বাবে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত শৰণাৰ্থী কাৰ্ড থকা লোককো আটক কৰি ৰখা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://maktoobmedia.com/features/unending-exodus-crackdown-pushes-indias-rohingya-refugees-to-flee/#:~:text=Despite%20this%20MHA%20estimates%20about,are%20being%20detained%20in%20India | title=Unending exodus: Crackdown pushes India's Rohingya refugees to flee | date=10 November 2023 }}</ref> সামান্যসংখ্যক উইঘুৰ ভাৰততো বাস কৰে, মূলতঃ [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰত]]। কমিউনিষ্ট শাসনৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ ১৯৪৯ চনত প্ৰায় ১০০০ অবৈধ উইঘুৰ শৰণাৰ্থী ভাৰতত উপস্থিত হয়।<ref>{{cite web | url=https://www.aljazeera.com/features/2016/12/18/for-uighur-exiles-kashmir-is-heaven | title=For Uighur exiles, Kashmir is heaven }}</ref> ২০১৬ চনৰ [[১৭ নৱেম্বৰ]]ত কেন্দ্ৰীয় গৃহ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী [[কিৰেণ ৰিজিজু|কিৰেন ৰিজিজু]]ৱে [[ৰাজ্যসভা|ৰাজ্যসভাত]] উল্লেখ কৰিছিল যে উপলব্ধ তথ্য অনুসৰি ভাৰতত প্ৰায় ২ কোটি অবৈধ বাংলাদেশী প্ৰব্ৰজনকাৰী থাকে।<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/two-crore-bangladeshi-immigrants-illegally-staying-in-india-centre-informs-rajya-sabha/articleshow/55457903.cms | title=Two crore Bangladeshi immigrants illegally staying in India, Centre informs Rajya Sabha | newspaper=The Times of India | date=17 November 2016 }}</ref> ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি মুঠ ৩.১২ কোটি জনসংখ্যাৰ ভিতৰত অসমত অবৈধ অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ সংখ্যা ১৬ লাখৰপৰা ৮৪ লাখৰ ভিতৰত বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/article/864879/illegal-bangladeshi-migrants-are-not-responsible-for-the-increase-in-assam-s-muslim-population | title=Fact check: Are illegal Bangladeshi migrants responsible for increase in Assam's Muslim population? | date=16 January 2018 }}</ref> ডি এন এৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত এক প্ৰতিৱেদনত প্ৰকাশ পাইছে যে [[অসম]] আৰু [[পশ্চিম বংগ|বংগ]]ৰ সীমান্তৱৰ্তী জিলাসমূহত একেলগে বাংলাদেশী মূলৰ মুছলমান জনসংখ্যা ৫–৭% লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web | url=https://www.dnaindia.com/india/report-bangladeshi-muslim-population-grows-5-7-in-assam-and-west-bengal-2015180 | title=Bangladeshi Muslim population grows 5-7% in Assam and West Bengal }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/assam-muslim-population-in-border-districts-rising-need-to-stregthen-intelligence-says-cm-himanta-5690071.html | title=Assam: Muslim Population in Border Districts Rising, Need to Stregthen Intelligence, Says CM Himanta | work=News18 | date=4 August 2022 }}</ref> অসমীয়া মুছলমান সংখ্যালঘু উন্নয়ন ব’ৰ্ডৰ বিশিষ্ট অধ্যক্ষ মুমিনুল আওৱালে প্ৰকাশ কৰিছে যে অসমত প্ৰায় ১.৩ কোটি মুছলমান আছে যাৰ ভিতৰত প্ৰায় ৯০ লাখ বাংলাদেশী মূলৰ।<ref>{{cite web | url=https://theprint.in/india/bjp-wants-to-segregate-assamese-muslims-from-bangladeshi-muslims-but-some-ask-how/363736/?amp | title=BJP wants to segregate Assamese Muslims from Bangladeshi Muslims, but some ask how | website=[[ThePrint]] | date=12 February 2020 }}</ref> [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকলৰ তালিকা|মুখ্যমন্ত্ৰী]] [[হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মা]]ৰ তথ্য অনুসৰি [[ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী|অসম ৰাষ্ট্ৰীয় নাগৰিকপঞ্জী]]ৰপৰা বাদ পৰা ১৯ লাখ ব্যক্তিৰ ভিতৰত ৭ লাখ [[মুছলমান]]।<ref>{{cite web | url=https://scroll.in/latest/1065331/7-lakh-muslims-5-lakh-bengali-hindus-left-out-of-assam-nrc-says-cm-himanta-biswa-sarma | title=7 lakh Muslims among the 19 lakh left out of Assam NRC, says CM Himanta Sarma | date=18 March 2024 }}</ref> পি.আৰ.এম.এছ. মহাবিদ্যালয়ৰ ভূগোলৰ এইচ অ’ ডি ড° কুন্তল কান্তি চট্টোৰাজ, বাংকুৰৰ অনুমান অনুসৰি দশক দশক ধৰি প্ৰায় ৬২.৮ লাখ বাংলাদেশী মুছলমানে পশ্চিম বংগলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছে।<ref>{{Cite journal |last=Chattoraj |first=Kuntal Kanti |date=2018 |title=Impact of Migration and Infiltration from Bangladesh to West Bengal: A Historical and Demographic Perspective |url=http://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:rjhss&volume=9&issue=4&article=027 |journal=Research Journal of Humanities and Social Sciences |language=en |volume=9 |issue=4 |pages=870 |doi=10.5958/2321-5828.2018.00145.6 |issn=0975-6795|url-access=subscription }}</ref> ===প্ৰক্ষেপণ=== ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ মুঠ প্ৰজনন হাৰ (TFR) দেশৰ অন্যান্য ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়ৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|title=Fertility rate: Indian Muslim women beat others|last=Pioneer|first=The|work=The Pioneer|access-date=2017-07-28|language=en|archivedate=2018-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181121022242/https://www.dailypioneer.com/nation/fertility-rate-indian-muslim-women-beat-others.html|deadurl=yes}}</ref> জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ বাবে ভাৰতত মুছলমানৰ শতকৰা হাৰ ১৯৫১ চনৰ প্ৰায় ৯.৮%ৰপৰা ২০১১ চনৰ ভিতৰত ১৪.২%লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web |url=https://www.pewforum.org/2021/09/21/population-growth-and-religious-composition/ |title = Population growth and religious composition in India {{!}} Pew Research Center|date = 21 September 2021}}</ref> কিন্তু ১৯৯১ চনৰপৰা ভাৰতৰ সকলো ধৰ্মীয় গোটৰ মাজত প্ৰজনন ক্ষমতাৰ হাৰ সৰ্বাধিক হ্ৰাস মুছলমানসকলৰ মাজত ঘটিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|title=Changes in Fertility Rates Among Muslims in India, Pakistan, and Bangladesh|website=prb.org|access-date=2017-07-28|archive-date=13 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|url-status=dead|archivedate=2018-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313061221/http://www.prb.org/Publications/Articles/2009/karimpolicyseminar.aspx|deadurl=yes}}</ref> ছাচাৰ কমিটীৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে মুছলমান জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ গতি লেহেমীয়া হৈছে আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গড়ৰ সমতুল্য হ’ব ধৰিছে।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Muslim-population-may-decline-Sachar-report/articleshow/672785.cms|title=Muslim population may decline: Sachar report|work=The Times of India|access-date=2017-07-28}}</ref> ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিৱেদনত অনুমান কৰা হৈছে যে ২১০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ ১৭%ৰপৰা ২১%ৰ ভিতৰত মুছলমানৰ অনুপাত সুস্থিৰ হ’ব।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/article/705283/five-charts-that-puncture-the-bogey-of-muslim-population-growth |title=Five charts that puncture the bogey of Muslim population growth |last=Daniyal |first=Shoaib |work=[[Scroll.in]] |date=8 April 2015 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰে এটা প্ৰকল্প কৰিছে যে, ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত মুঠ ১.৬৬৮ বিলিয়ন লোকৰ ভিতৰত ৩১ কোটি ১০ লাখ মুছলমান থাকিব, যাৰ ফলত দেশৰ জনসংখ্যাৰ ১৮.৪% হ’ব।<ref>{{Cite web|url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2015/04/21/by-2050-india-to-have-worlds-largest-populations-of-hindus-and-muslims/|title=By 2050, India to have world's largest populations of Hindus and Muslims|date=21 April 2015 |access-date=4 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/national/explained-india-will-surpass-china-s-population-but-data-shows-decreasing-fertility-rate-news-237568|title=Explained: India Will Surpass China's Population But Data Shows Decreasing Fertility Rate|date=15 November 2022 |access-date=4 April 2023}}</ref> [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ই ২০৫০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১৭০.৫৩ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাব, আৰু তাৰ পিছত ২১০০ চনৰ ভিতৰত ১৬৫.৯৭ কোটিলৈ হ্ৰাস পাব বুলি প্ৰকল্প কৰিছে।<ref>{{Cite web |last=Mampatta |first=Sachin |date=2 September 2015 |title=Four out of five Indians will still be Hindu even when Muslim population peaks |url=https://www.livemint.com/Opinion/5bsICkXvl4t4hXSewk8bkN/Four-out-of-five-Indians-will-still-be-Hindu-even-when-Musli.html |access-date=4 April 2023 |website=mint}}</ref> ===ধৰ্মীয়তা=== ২০২১ চনৰ [[২৯ জুন]]ত পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ ৰিলিজিঅ’চিটিৰ প্ৰতিৱেদন প্ৰকাশ পাইছে যে, তেওঁলোকে সমগ্ৰ ভাৰতৰ ২৬খন ৰাজ্য আৰু তিনিটা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত বাস কৰা ১৮ বছৰ আৰু তাতকৈ অধিক বয়সৰ অপ্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰাপ্তবয়স্কৰ সৈতে ২৯,৯৯৯টা মুখা-মুখি সাক্ষাৎকাৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। তেওঁলোকে ৩,৩৩৬ জন মুছলমানৰ সাক্ষাৎকাৰ লৈ দেখিলে যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱাসকলৰ ৭৯% লোকে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত নিৰপেক্ষ নিশ্চয়তাৰে বিশ্বাস কৰে, ১২% লোকে কম নিশ্চয়তাৰে ঈশ্বৰৰ অস্তিত্বত বিশ্বাস কৰে আৰু ৬% ভাৰতীয় মুছলমানে কোনো ঈশ্বৰত বিশ্বাস নকৰে বুলি উল্লেখ কৰি নিজকে [[নাস্তিক]] বুলি ঘোষণা কৰিছে। অৱশ্যে সাক্ষাৎকাৰ লোৱা ৯১% মুছলমানে কয় যে ধৰ্মই তেওঁলোকৰ জীৱনত ডাঙৰ ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite web | url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/religious-practices-2/ | title=7. Religious practices | date=29 June 2021 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=Appendix A: Methodology |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/appendix-a-methodology-12/ |access-date=2023-08-16 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mitchell |first=Travis |date=2021-06-29 |title=12. Beliefs about God |url=https://www.pewresearch.org/religion/2021/06/29/beliefs-about-god-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> চি এছ ডি এছৰ অধ্যয়নৰ প্ৰতিৱেদনত দেখা গৈছে যে ২০১৬ চনৰপৰা ভাৰতীয় মুছলমানসকল ‘কম ধৰ্মীয়’ হৈ পৰিছে। সেই বছৰতে অধ্যয়নটোত দেখা গৈছে যে ৯৭ শতাংশ মুছলমানে নিয়মিতভাৱে [[ছালাত|নামাজ]] পঢ়া বুলি কয়। কিন্তু ২০২১ চনত দেখা গ’ল যে মাত্ৰ ৮৬ শতাংশ মুছলমান যুৱকে নিয়মিতভাৱে নামাজ পঢ়িছিল যিটো যোৱা পাঁচ বছৰৰ তুলনাত ক্ৰমে ১১ শতাংশ পইণ্টৰ নিৰপেক্ষ হ্ৰাস।<ref>{{Cite web |last=Rampal |first=Nikhil |date=2021-12-31 |title=Indian Muslims got 'less religious' since 2016, shows CSDS study. 44% reported discrimination |url=https://theprint.in/india/indian-muslims-got-less-religious-since-2016-shows-csds-study-44-reported-discrimination/791647/ |access-date=2023-06-19 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> '''জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ আঁৰৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰণ'''<ref>{{Cite news |url=https://scroll.in/article/813651/socio-economic-factors-not-religion-influence-indias-fertility-rate-and-population-growth |title=Socio-economic factors, not religion, influence India's fertility rate and population growth |agency=IndiaSpend |first1=Shreya |last1=Shah |work=[[Scroll.in]] |date=11 August 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! colspan=3| ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য: হিন্দু আৰু মুছলমানৰ তুলনা।<ref name="TheHindu-25Aug15">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece |title=Muslim population growth slows |date=25 August 2015 |first1=S |last1=Rukmini |first2=Vijaita |last2=Singh |work=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> |- ! গঠন ! [[হিন্দু]] ! [[মুছলমান]] |- | ২০১১ চনৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ শতাংশ (%) | ৭৯.৮ | ১৪.২ |- | ১০ বছৰত বৃদ্ধি হাৰৰ শতাংশ (%) (২০০১-১১) | ১৬.৮ | ২৪.৬ |- | লিংগ অনুপাত* | ৯৩৯ | ৯৫১ |- | সাক্ষাৰতাৰ হাৰ (গড় ৬৪.৮) | ৬৩.৬ | ৫৭.৯ |- | কৰ্মত অংশগ্ৰহণৰ হাৰ | ৪১ | ৩৩ |- | নগৰীয়া লিংগ অনুপাত | ৮৯৪ | ৯০৭ |- | শিশুৰ লিংগ অনুপাত (০–৬ বছৰ) | ৯১৩ | ৯৪৩ |} সমাজবিজ্ঞানী ৰজাৰ আৰু পেট্ৰিচিয়া জেফ্ৰিৰ মতে, ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ ব্যাখ্যাত ধৰ্মীয় নিৰ্ধাৰিততাবাদতকৈ আৰ্থ-সামাজিক কাৰকে অধিক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite book |last = Jeffery, Roger and Patricia Jeffery |title = Population, gender, and politics |publisher=Cambridge University Press|year=1997 |isbn = 978-0-521-46653-0 }}</ref> অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ আয়ৰ স্তৰ আৰু শিক্ষাগত অৰ্হতা হিন্দূৰ তুলনাত কম হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। কিন্তু ভাৰতীয় এজন বিখ্যাত সমাজবিজ্ঞানী বি কে প্ৰসাদে আলোকপাত কৰিছে যে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নগৰায়ন অধিক হোৱাৰ বাবে তেওঁলোকৰ শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ হিন্দুসকলৰ তুলনাত প্ৰায় ১২% কম।<ref>{{cite book |last = Prasad |title = Population and family life education |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year=2004 |isbn = 978-81-261-1800-7 |first = B.K.}}</ref> কিন্তু কিছুমান সমাজবিজ্ঞানীয়ে কয় যে ভাৰতত মুছলমানসকলৰ মাজত জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰকেও অৰিহণা যোগাব পাৰে। সমীক্ষাসমূহে ইংগিত দিয়ে যে, গড়ে মুছলমান পৰিয়ালসমূহে [[পৰিয়াল পৰিকল্পনা]]ৰ ক্ষেত্ৰত অধিক পৰম্পৰাগত, আৰু মুছলমান মহিলাসকলে হিন্দু মহিলাৰ তুলনাত কম বয়সতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে, যাৰ ফলত প্ৰজনন ক্ষমতা দীঘলীয়া হয়।<ref>{{cite book |last = Shakeel Ahmad |title = Muslim attitude towards family planning |publisher=Sarup & Sons|year=2003 |isbn = 978-81-7625-389-5 }}</ref> আনহাতে, মুছলমানসকলে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ প্ৰৱণতা থকাটোও নথিভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/conquering-a-muslim-myth/article4372042.ece |title=Conquering a Muslim Myth |work=[[The Hindu]] |first1=Prof. Ilias |last1=Ali |date=2 February 2013 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ১৯৮৩ চনত কেৰেলাত কে. চি. জাকাৰিয়াৰ পৰিচালিত এখন গৱেষণাত দেখা গৈছে যে, এগৰাকী মুছলিম মহিলাৰ গৰ্ভত গড় ৪.১ সন্তানৰ জন্ম হয়, যত এগৰাকী হিন্দু মহিলাই মাত্ৰ ২.৯ সন্তানৰ জন্ম দিয়ে। মুছলমান জন্মৰ হাৰ অধিক হোৱাৰ আঁৰৰ কিছুমান কাৰণ হিচাপে ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতি আৰু বিবাহ প্ৰথাক উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last = Nair, V. Balakrishnan |title = Social development and demographic changes in South India: focus on Kerala |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.|year=1994 |isbn = 978-81-85880-50-1 }}</ref> পল কাৰ্টজৰ মতে ভাৰতৰ মুছলমানসকল হিন্দুতকৈ আধুনিক গৰ্ভনিৰোধৰ প্ৰতি বহু বেছি প্ৰতিৰোধী আৰু ফলস্বৰূপে হিন্দু মহিলাৰ প্ৰজননৰ হাৰ মুছলমান মহিলাৰ তুলনাত বহু বেছি।<ref name="Christ">{{cite book|title=Fertility transition in south India|last=Guilmoto|first=Christophe|publisher=Sage|year= 2005|isbn=978-0-7619-3292-5}}</ref><ref>{{cite book |last = Paul Kurtz |title = Multi-Secularism: A New Agenda |publisher=Transaction Publishers|year=2010 |isbn = 978-1-4128-1419-5 }}</ref> ১৯৯৮–৯৯ চনত কৰা ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল আৰু স্বাস্থ্য সমীক্ষাত এই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভাৰতৰ হিন্দু দম্পতীৰ তুলনাত ভাৰতীয় মুছলমান দম্পতীয়ে যথেষ্ট বেছিসংখ্যক সন্তানক এটা পৰিয়ালৰ বাবে আদৰ্শ বুলি গণ্য কৰে।<ref name="Surya">{{cite book |last = Narain Singh |first = Surya |title = Muslims in India |publisher=Anmol Publications PVT. LTD.|year= 2003 |isbn = 978-81-261-1427-6 }}</ref> একেটা সমীক্ষাতে এইটোও আঙুলিয়াই দিয়া হৈছে যে পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ ব্যৱস্থা সক্ৰিয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা দম্পতীৰ শতকৰা হাৰ হিন্দূৰ মাজত ৪৯%তকৈ অধিক হোৱাৰ বিপৰীতে মুছলমানৰ মাজত ৩৭%। সাস্বতা ঘোষৰ জিলাভিত্তিক প্ৰজনন সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন অনুসৰি দক্ষিণৰ বেছিভাগ ৰাজ্যতে মুছলমান টিএফআৰ (মুঠ প্ৰজনন হাৰ) হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ ওচৰত। লগতে উত্তৰ ৰাজ্য যেনে [[উত্তৰ প্ৰদেশ]] আৰু [[বিহাৰ]]ৰ দুয়োটা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে টিএফআৰ উচ্চ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। এই অধ্যয়ন ২০১১ চনৰপৰা দেশৰ শেষৰ লোকপিয়লৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল।<ref>Ghosh, S. (2018). Hindu–Muslim fertility differentials in India: indirect estimation at the district level from Census 2011. Indian Journal of Human Development, 12(1), 37-51.</ref> ==ধৰ্মগোষ্ঠীসমূহ== ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত দুটা প্ৰধান ধৰ্মগোষ্ঠী আছে: ছুন্নী আৰু ছিয়া। ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই (৮৫%তকৈ অধিক) [[ইছলাম]]ৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] শাখাৰ অন্তৰ্গত,<ref name="USSD-IRFR" /><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-12-22 |title=Muslim Population in India 2023 {{!}} Islam in India |url=https://www.findeasy.in/muslim-population-in-india/ |access-date=2023-06-19 |website=Find Easy |language=en-US}}</ref> আনহাতে সংখ্যালঘু (১৩%তকৈ অধিক) [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] শাখাৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{cite web|url=https://www.al-islam.org/media/shia-india|title=The Shia Of India|website=www.al-islam.org|date=19 September 2020 }}</ref><ref name="USSD-IRFR">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208640.pdf |title=India 2012 International Religious Freedom Report |publisher=[[United States Department of State]] |at=Section I. Religious Demography |date=13 May 2013 |access-date=29 May 2019}}</ref> {{Pie chart |value1=87 |value2=12 |value3=1 |color1=Green |color2=Red |color3=Black |label1=ছুন্নী:- [[দেওবন্দী]], [[বাৰেলভি]], [[আহলে হাদিছ]], [[চুফীবাদ|চুফি]] |label2=ছিয়া:- [[বাৰ ছিয়া ধৰ্ম]], [[ইছমাইলী]], [[দাউদী বহৰা]] আৰু [[খোজা]] |label3=[[আহমদিয়া]] |caption=ভাৰতত মুছলমান পৰম্পৰাৰ আপেক্ষিক আকাৰ, ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ পিউ ৰিচাৰ্চ চেণ্টাৰৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি।<ref>Pew Research Center (2010), Indian Census (2011), various socio-religious studies</ref><ref>data collected by Ministry of Minority Affairs</ref> }} ===ছুন্নী=== ভাৰতীয় ছুন্নীসকলৰ অধিকাংশই দক্ষিণ এছিয়াত বুজা আৰু প্ৰচলিত পৰম্পৰাগত ইছলামৰ ৰক্ষাৰ বাবে আৰু দেওবন্দী আন্দোলনৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া স্বৰূপে ১৯০৪ চনত বাৰেলীৰ আহমেদ ৰাজী খানে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাৰেলৱী আন্দোলন অনুসৰণ কৰে।<ref>{{cite book |author=Ali Riaz |author-link=Ali Riaz |date=2008 |title=Faithful Education: Madrassahs in South Asia |url=https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz |url-access=limited |publisher=Rutgers University Press |pages=[https://archive.org/details/faithfuleducatio00riaz/page/n88 75]–76 |isbn=978-0-8135-4345-1 |quote="The emergence of ... Barelvis, under the leadership of Maulana Ahmed Riza Khan ... he succeeded in founding the Madrassah Manzar al-Islam in Bareilly in 1904 ... Barlevis' vehement opposition to Deobandis and other contemporary reformists led Barbar Metcalf to conclude that the Barlevis were 'an oppositional group as much as they were reformers.'"}}</ref><ref name="roy">{{cite book |title=The Columbia World Dictionary of Islamism |editor1-last=Sfeir |editor1-first=Antoine |publisher=Columbia University Press |date=2007 |isbn=978-0-231-14640-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/columbiaworlddic0000unse }}</ref> ১৯ শতিকাত ভাৰতত [[ছুন্নী ইছলাম]]ৰ পুনৰুজ্জীৱনবাদী আন্দোলন দেওবন্দী প্ৰতিষ্ঠা হয়। [[দিল্লী]]ৰ উত্তৰ-পূবৰ এখন সৰু চহৰ দেওবন্দৰ নামেৰে ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছে, য’ত আন্দোলনৰ মূল মাদ্ৰাছা বা চেমিনাৰী প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। প্ৰথম দিনৰপৰাই এই আন্দোলন [[ওৱাহাবি মতবাদ|ৱাহাবী ধৰ্ম]]ৰদ্বাৰা প্ৰভাবিত হৈ আহিছে।<ref>{{cite book |title=The Taliban: Ascent to Power |author=M. J. Gohari |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 30] |isbn=0-19-579560-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/talibanascenttop00goha/page/30 |year=2000 }}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Ahmad |editor1-first=Imtiaz |editor2-last=Reifeld |editor2-first=Helmut |title=Lived Islam in South Asia: Adaptation, Accommodation, and Conflict |page=114 |date= 2006 |publisher=Berghahn Books |isbn=81-87358-15-7}}</ref><ref>{{cite book |title=Urban Terrorism: Myths and Realities| author= N. C. Asthana| author2= Anjali Nirmal |pages=66–67 |publisher=Aavishkar Publishers |place=Jaipur|year=2009|isbn=978-81-7132-598-6}}</ref> [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ উপকূলীয় কংকণ অঞ্চলত স্থানীয় কংকণী মুছলমানসকলে ছুন্নী ইছলামিক ফৈক্যৰ [[শ্বাফী মাজহাব]] অনুসৰণ কৰে।<ref name="jnu_phd">{{cite thesis |type=Ph.D. |first=Md. Jalis Akhtar |last=Nasiri |year=2010 |title=Indian Muslims: Their Customs and Traditions during Last Fifty Years |publisher=Jawaharlal Nehru University |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite book |chapter=Margins or Center? Konkani Sufis, India and "Arabastan" |first=Deepra |last=Dandekar |pages=141–156 |title=Area Studies at the Crossroads: Knowledge Production after the Mobility Turn |editor1-first=Katja |editor1-last=Mielke |editor2-first=Anna-Katharina |editor2-last=Hornidge |year=2017 |publisher=Palgrave Macmillan}}</ref> ===ছিয়া=== {{Main|ভাৰতত ছিয়া ইছলাম}} [[ভাৰত]]ৰ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া মুছলমান]]সকল বৃহৎ সংখ্যালঘু যিয়ে মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩%ৰে গঠিত।<ref name="USSD-IRFR" /> কিন্তু ভাৰতত পন্থাৰ সন্দৰ্ভত কোনো বিশেষ লোকপিয়ল কৰা হোৱা নাই যদিও ভাৰতীয় সূত্ৰ যেনে টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া আৰু ডেইলী নিউজ এণ্ড এনালাইছিছৰ তথ্য অনুসৰি ২০০৫–২০০৬ চনৰ মাজভাগত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ভাৰতৰ সমগ্ৰ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫% পৰ্যন্ত আছিল যি ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত<ref>{{cite web|url= http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|title= India Third in Global Muslim Population|date= 8 October 2009|publisher= [[Twocircles.net]]|access-date= 2010-07-03|archivedate= 2010-10-10|archiveurl= https://web.archive.org/web/20101010133303/http://twocircles.net/2009oct08/india_third_global_muslim_population_1_57_bn.html|deadurl= yes}}</ref> ৪০,০০০,০০০<ref name="TOI-20061106" /><ref name="TOI-20061106b">{{cite news |url= http://timesofindia.indiatimes.com/India/Only-a-few-people-have-right-to-issue-fatwas/articleshow/334751.cms |title=Only a few people have right to issue fatwas |work=[[The Times of India]] |date=6 November 2006 |access-date=17 July 2010 }}</ref> ৰপৰা ৫০,০০০,০০০।<ref name="DNA-20061106">{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/india/report_talaq-rights-proposed-for-shia-women_1062327 |title=Talaq rights proposed for Shia women | work=Daily News and Analysis |date=5 November 2006| access-date=2010-06-21}}</ref> কিন্তু এটা সুনামধন্য ছিয়া এন জি অ’ আলিমান ট্ৰাষ্টৰ অনুমান অনুসৰি ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতৰ ছিয়া জনসংখ্যা প্ৰায় ৩ কোটি আছিল আৰু ছিয়া জনসংখ্যাৰ মাত্ৰ দহ ভাগৰ এভাগহে ছায়ীদসকলে গঠন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.alimaan.org/whyindia.html |title=Why India |publisher=Alimaan Charitable Trust |access-date=3 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616134238/http://www.alimaan.org/whyindia.html |archive-date=16 June 2010 |archivedate=16 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216140701/http://www.alimaan.org/whyindia.html |deadurl=yes }}</ref> একাংশ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সূত্ৰৰ মতে ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা [[ইৰান|ইৰাণ]]ৰ পিছতে বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যা।<ref name="IDSA-20081205">{{cite web |last=Roy |first=Meena Singh |url=http://www.idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |title=India – Iran relations: Converging Interests or Drifting Equations |publisher=[[Institute for Defence Studies and Analyses]] |date=5 December 2008 |access-date=2010-08-21 |archive-date=17 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110117162310/http://idsa.in/event/india-iranrelations_meenasinghroy_051208 |url-status=dead }}</ref><ref name="Trib-20090725">{{cite news |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |title=Obama's Overtures |last=Puri |first=Balraj |date=25 July 2009 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |access-date=29 May 2019 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |url-status=dead |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305183639/http://www.tribuneindia.com/2009/20090725/edit.htm#4 |deadurl=yes }}</ref><ref name="IE-20080421">{{cite news |last=Pubby |first=Manu |url=http://www.indianexpress.com/news/ahmadinejad-on-way-nsa-says-india-to-be-impacted-if-iran-wronged-by-others/299498/ |title=Ahmadinejad on way, NSA says India to be impacted if Iran 'wronged by others' |date=21 April 2008 |work=[[The Indian Express]] |access-date=21 July 2010 }}</ref><ref name="TOI-20091110">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/India-Iran-to-make-common-cause-over-terror-from-Pak/articleshow/5213050.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070948/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-10/india/28070350_1_jundallah-iran-pakistan-india-sistan-balochistan |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=India, Iran to make common cause over terror from Pak |work=[[The Times of India]] |access-date=17 July 2010 |first1=Sachin |last1=Parashar |date=10 November 2009 }}</ref><ref name="TOI-20090201">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/Aspiring-powers-and-a-new-old-friendship/articleshow/4058264.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105070953/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-01/special-report/28005869_1_india-and-iran-india-iran-south-pars |url-status=live |archive-date=5 November 2012 |title=Aspiring powers and a new old friendship |work=[[The Times of India]] |access-date=12 July 2010 |first1=Ramin |last1=Jahanbegloo |date=1 February 2009}}</ref><ref name="BBC-20040902">{{cite news|url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/3605950.stm |title= India's Polite Refusal| work=BBC News |date=2 September 2004 |access-date=2010-07-01 |first=Vinod |last=Mehta}}</ref> ====বহৰা==== {{Main|দাউদী বহৰা}} [[File:Moulai Abadullah khambhat.JPG|thumb|right|১ম ৱালী–উল–হিন্দৰ সমাধিস্থল:মৌলাই আবাদুল্লাহ, খাম্বাট, গুজৰাট, যুগ ১০৫০–১১০০ খ্ৰীষ্টাব্দ। ]] [[File:Mufaddal Saifuddin Houstan Ashara.jpg|thumb|right|দাউদী বহৰা, ৫৩ নং দৈ চৈয়দনা মুফাদ্দাল ছাইফুদ্দিন, মুম্বাইত দাৱতৰ কাৰ্যালয়ৰ সৈতে]] একাদশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত [[গুজৰাট]]ত [[দাউদী বহৰা|বহৰা]] ছিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। এই সম্প্ৰদায়ৰ বিশ্বাস ব্যৱস্থাৰ উৎপত্তি [[য়েমেন]]ত, ফাতিমিদসকলৰপৰা বিকশিত হৈছে ফাতিমিদ ছিয়া ইছলামৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ বাবে নিৰ্যাতিত হৈছিল – যাৰ ফলত দাউদী বহৰা ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত হৈছিল। তেওঁলোকৰ ২১ নং ফাতিমিদ ইমাম তায়িবক গুপ্ত কৰাৰ পাছত [[ইমাম]]ৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে দৈক অনুসৰণ কৰে যিবোৰ আজিলৈকে চলি আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} দা'ই জোবে মৌলাই ইয়াকুবক (মৌলাই আব্দুল্লাহৰ মৃত্যুৰ পাছত) নিযুক্তি দিয়ে, যি ফাতিমিদ দোৱাতৰ দ্বিতীয় ৱালি আল-হিন্দ আছিল। মৌলাই ইয়াকুব ভাৰতীয় মূলৰ প্ৰথমজন ব্যক্তি যিয়ে দা’ইৰ অধীনত এই সন্মান লাভ কৰিছিল। হিন্দু সোলংকিৰ মন্ত্ৰী মৌলাই ভৰমালৰ পুত্ৰ ৰজা জয়সিংহ সিদ্ধাৰাজ (অনহলৱাৰা, পতন)। মন্ত্ৰী মৌলাই তাৰমালৰ সৈতে তেওঁলোকে মৌলাই আব্দুল্লাৰ আহ্বানত সহ নাগৰিকৰ সৈতে ফাতিমিদ দোৱাটক সন্মান জনাইছিল। মৌলাই তাৰমালৰ পুত্ৰ চৈয়দী ফখৰুদ্দিনক [[ভাৰত]]ৰ পশ্চিম [[ৰাজস্থান]]লৈ পঠিওৱা হয় আৰু মৌলাই নুৰুদ্দিন ডেকানলৈ যায় (মৃত্যু: ১১ গৌমত জুমাদি আল-উলা, ভাৰতৰ [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ঔৰংগবাদৰ ডনত)।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনত ২৩সংখ্যক দা'ইলৈকে এজন দা'য়ে আন এজনৰ পিছত লয়। ভাৰততো ৱালী-উল-হিন্দক তেওঁলোকৰদ্বাৰা এজনৰ পিছত এজনকৈ নিযুক্তি দিয়া হৈছিল, যেতিয়ালৈকে ৱালি-উল-হিন্দ মৌলাই কাছিম খান বিন হাছান (১১ম আৰু শেষৰ ৱালীউল-হিন্দ, মৃত্যু ৯৫০ হিজৰী, [[আহমেদাবাদ]])।{{Citation needed|date=December 2025}} য়েমেনৰ স্থানীয় জায়দী ছিয়া শাসকৰ অত্যাচাৰৰ বাবে ২৪ নং দাই ইউছুফ নাজমুদ্দিন ইবনে চুলাইমান (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)য়ে দাৱতৰ সমগ্ৰ প্ৰশাসন (মিছন) ভাৰতলৈ স্থানান্তৰিত কৰে। ২৫ তম দৈ জালাল শ্বামশুদ্দিন (মৃত্যু ১৫৬৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) ভাৰতত প্ৰথম দৈৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ সমাধিস্থল ভাৰতৰ আহমেদাবাদত। পৰৱৰ্তী সময়ত আহমেদাবাদৰপৰা জামনগৰ<ref>The Ismaili, their history and doctrine by Farhad Daftary. Chapter – Mustalian Ismailism, pp. 300–310</ref> মাণ্ডৱী, বুঢ়ানপুৰ, চুৰাট আৰু শেষত মুম্বাইলৈ গুচি যায় আৰু বৰ্তমানলৈকে তাতেই চলি আছে, বৰ্তমান ৫৩ নং দা'ইৰ নেতৃত্বত আছে।{{Citation needed|date=December 2025}} আছাফ আলী আছঘৰ ফিজী ভাৰতৰ বহৰা আৰু ২০ শতিকাৰ ইছলামিক পণ্ডিত আছিল যিয়ে নিজৰ লেখাৰ জৰিয়তে ইছলামৰ আধুনিকীকৰণ আৰু উদাৰীকৰণৰ প্ৰসাৰ ঘটায়। তেওঁ যুক্তি দিছিল যে সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে মৌলিক "ইছলামৰ আত্মা"ৰ সৈতে আপোচ নকৰাকৈ ইছলামত আধুনিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজন।<ref>{{cite book|url=http://ukcatalogue.oup.com/product/9780195693010.do |title=A Modern Approach to Islam: Asaf A. A. Fyzee – Oxford University Press |publisher=Ukcatalogue.oup.com |date=2007-12-20 |isbn=978-0-19-569301-0 |access-date=2015-10-04}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |url-status=dead |archive-date=5 October 2015 |title=Fyzee, Asaf Ali Asghar – Oxford Islamic Studies Online |publisher=Oxfordislamicstudies.com |date=2008-05-06 |access-date=2015-10-04 |archivedate=2015-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005135441/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e690?_hi=0&_pos=8 |deadurl=yes }}</ref><ref name="Daftary2014">{{cite book|author=Farhad Daftary|title=Fifty Years in the East: The Memoirs of Wladimir Ivanow|url=https://books.google.com/books?id=CbCbBQAAQBAJ&pg=PA91|date=2014|publisher=I.B. Tauris|isbn=978-1-78453-152-2|pages=91–}}</ref> ====খোজাসকল==== {{Main|খোজা}} খোজাসকল হৈছে [[দক্ষিণ এছিয়া]]ত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা বৈচিত্ৰ্যময় লোকৰ এটা দল। ভাৰতত বেছিভাগ খোজাই [[গুজৰাট]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[ৰাজস্থান]], আৰু [[হায়দৰাবাদ]] চহৰত বাস কৰে। বহুতো খোজায়ো শতিকাজুৰি [[আফ্ৰিকা|পূব আফ্ৰিকা]], [[ইউৰোপ]] আৰু [[উত্তৰ আমেৰিকা]]ত প্ৰব্ৰজন কৰি বসতি স্থাপন কৰিছে। তেতিয়ালৈকে খোজাসকল [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া ধৰ্ম]]ৰ নিজাৰী ইছমাইলবাদ শাখাৰ অনুগামী আছিল। ১৯ শতিকাৰ শেষৰফালে আৰু ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে বিশেষকৈ আগা খানৰ গোচৰৰ পিছত এক উল্লেখযোগ্য সংখ্যালঘুৱে দ্বাদশ [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] বা [[ছুন্নী ইছলাম]]ক পৃথক কৰি গ্ৰহণ কৰে, আনহাতে সংখ্যাগৰিষ্ঠই নিজাৰী [[ইছমাঈলী]] হৈয়েই থাকে।<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/316803/Khoja |title=Khoja (Islam) – Britannica Online Encyclopedia |encyclopedia=Britannica.com |access-date=2012-08-03}}</ref> ===চুফীসকল=== {{Main|ভাৰতত চুফীবাদ}} [[Image:TombSalimChisti.jpg|thumb|উত্তৰ প্ৰদেশৰ [[ফতেহপুৰ ছিক্ৰী]]ত চুফী সন্ত শ্বেইখ [[চলিম চিষ্টি]] ৰ সমাধি]] ভাৰতত ইছলামৰ প্ৰসাৰত [[চুফীবাদ|চুফী]] (ইছলামিক ৰহস্যবাদী)সকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইছলাম প্ৰচাৰত তেওঁলোক অতি সফল হৈছিল, কিয়নো চুফী বিশ্বাস ব্যৱস্থা আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ বহু দিশৰ সমান্তৰালতা ভাৰতীয় দাৰ্শনিক সাহিত্যত আছিল, বিশেষকৈ অহিংসা আৰু এককবাদ। ইছলামৰ প্ৰতি চুফীসকলৰ গতানুগতিক দৃষ্টিভংগীয়ে হিন্দুসকলৰ বাবে সহজ কৰি তুলিছিল। চুলতান চৈয়দ ইব্ৰাহিম শ্বহীদ, হজৰত খোৱাজা [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি|মুইন-উদ্দিন চিষ্টি]], [[কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ|কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকী]], [[নিজামুদ্দিন আউলিয়া]], শ্বাহ জালাল, আমিৰ খুছৰৌ, আলাউদ্দিন ছাবিৰ কলিয়াৰী, শ্বেখ আল্লা-উল হক পাণ্ডৱী, আশ্ৰাফ জাহাংগীৰ চেমনানী, ৱাৰিছ আলী শ্বাহ, আতা হুছেইন ফণী চিষ্টিৰ প্ৰশিক্ষণ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত ইছলাম প্ৰচাৰ কৰিছিল। চুফী আন্দোলনে শিল্পী আৰু অস্পৃশ্য সম্প্ৰদায়ৰপৰাও অনুগামীসকলক আকৰ্ষণ কৰিছিল; ইছলাম আৰু থলুৱা পৰম্পৰাৰ মাজৰ দূৰত্ব দূৰ কৰাত তেওঁলোকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। নকশবন্দী চুফীৰ বিশিষ্ট সদস্য আহমদ ছিৰহিন্দীয়ে হিন্দুসকলক শান্তিপূৰ্ণভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ পোষকতা কৰিছিল।<ref name="ErnstLawrence2016">{{cite book|author1=C. Ernst|author2=B. Lawrence|title=Sufi Martyrs of Love: The Chishti Order in South Asia and Beyond|url=https://books.google.com/books?id=p-UYDAAAQBAJ|date= 2016|publisher=Palgrave Macmillan US|isbn=978-1-137-09581-7}}</ref> ===আহমদিয়া === {{Main|আহমদিয়া ইছলাম}} [[File:Hadhrat Mirza Ghulam Ahmad2.jpg|thumbnail|আহমদিয়া আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্থাপক মিৰ্জা গুলাম আহমদ]] ১৮৮৯ চনত কাদিয়ানৰ মিৰ্জা গুলাম আহমেদে আহমদিয়া আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ নিজকে মুছলমানসকলে অপেক্ষা কৰি থকা প্ৰতিজ্ঞাত মচীহ আৰু মাহদী বুলি দাবী কৰিছিল আৰু প্ৰথম অৱস্থাত সংযুক্ত প্ৰদেশ, পঞ্জাব আৰু সিন্ধৰ ভিতৰত যথেষ্টসংখ্যক অনুগামী লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |title=H.H. Risley and E.A. Gait, (1903), Report of the Census of India, 1901, Calcutta, Superintendent of Government Printing, p. 373 |publisher=Chinese Heritage of the Australian Federation Project |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |archive-date=5 February 2012 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205180023/http://www.chaf.lib.latrobe.edu.au/dcd/page.php?title=&record=1512 |deadurl=yes }}</ref> আহমদীসকলে দাবী কৰে যে আহমদিয়া আন্দোলনে ইছলামৰ শেষৰ দিনৰ পুনৰুজ্জীৱনক মূৰ্ত কৰি তুলিছে আৰু ১৯ শতিকাৰ ভাৰতত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত [[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান]] আৰু [[আৰ্য সমাজ|আৰ্য্য সমাজ]]ৰ মিছনেৰী কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতি ইছলামিক ধৰ্মীয় সঁহাৰি হিচাপেও এই আন্দোলন আত্মপ্ৰকাশ কৰা দেখা গৈছে। গুলাম আহমেদৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলে কাদিয়ানৰপৰা আহমদিয়া সম্প্ৰদায়ক পৰিচালনা কৰে যি ১৯৪৭ চনলৈকে [[পাকিস্তান]] সৃষ্টিৰ লগে লগে সম্প্ৰদায়টোৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হৈ থাকে। এই আন্দোলন সাংগঠনিক শক্তি আৰু নিজা মিছনেৰী কাৰ্যসূচীত বৃদ্ধি পাইছে আৰু ২০১৪ চনলৈকে ২০০খনতকৈও অধিক দেশলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে যদিও ইয়াক বিদ্বেষী বুলি ভবা মূলসুঁতিৰ মুছলমানসকলৰপৰা বহুলাংশে নেতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছে, মূলতঃ ইছলামৰ ভিতৰত গুলাম আহমেদে [[নবী]] বুলি দাবী কৰাৰ বাবে।<ref>{{cite news | url= https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8711026.stm |title=Who are the Ahmadi? |work=BBC News |date=28 May 2010}}</ref> ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত আহমদিয়াক ছুন্নী, ছিয়া, বহৰা আৰু আঘাখানীৰ বাহিৰেও ইছলামৰ পন্থা হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/ahmadiyyas-islam-sects-islam-ahmadiyyas-sect-ahmadiyyas-islam-islamic-sects-islam-india-ahmadiyya-legal-status-2011-census-india-population-india-news-2952701/ |title=Sunnis, Shias, Bohras, Agakhanis and Ahmadiyyas were identified as sects of Islam |date=4 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Protest-against-inclusion-of-Ahmediyyas-in-Muslim-census/articleshow/53645457.cms |title=Protest against inclusion of Ahmediyyas in Muslim census |date=11 August 2016 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/editorials/ahmadiyya-community-census-india-muslims-2954285/ |title=Minority in a minority |date=5 August 2016 |work=[[The Indian Express]] }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.firstpost.com/india/in-their-search-for-pure-islam-many-muslim-sects-consider-others-insufficient-or-infidels-2941564.html |title=We need to curb the everyday Jihadism of Indian Muslims in their search for pure Islam |first1=Tufail |last1=Ahmad |date=8 August 2016 |work=Firstpost}}</ref> ভাৰতত আহমদীয়া জনসংখ্যা উল্লেখযোগ্য।<ref name="Number of Ahmadis in India">{{cite web |url=http://www.unhcr.org/refworld/topic,464db4f52,47f237db2,3ae6ad202c,0.html |title=Number of Ahmadis in India |publisher=Immigration and Refugee Board of Canada |date=1 November 1991|access-date=9 March 2009}}</ref>ইয়াৰে অধিকাংশই [[ৰাজস্থান]], [[ওড়িশা]], [[হাৰিয়ানা]], [[বিহাৰ]], [[দিল্লী]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], আৰু দুই-এজনে কাদিয়ান অঞ্চলৰ [[পঞ্জাৱ]]ত বাস কৰে। ভাৰতত আহমদীক [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] মুছলমান বুলি গণ্য কৰে (চুবুৰীয়া দেশ [[পাকিস্তান]]ৰ দৰে নহয়)। এই স্বীকৃতি আদালতৰ ৰায়দানৰদ্বাৰা সমৰ্থিত (Shihabuddin Koya vs. Ahammed Koya, A.I.R. 1971 Ker 206)।<ref>{{Cite web|url=http://indiankanoon.org/doc/1400223/|title=Shihabuddin Imbichi Koya Thangal vs K.P. Ahammed Koya on 8 December, 1970 Kerala High Court|access-date=4 April 2023}}</ref><ref name=hoque>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/law/2004/03/03/index.htm|title=On right to freedom of religion and the plight of Ahmadiyas|author=Hoque, Ridwanul|newspaper=The Daily Star|date=21 March 2004}}</ref> আহমদীসকলক অমুছলমান বুলি ঘোষণা কৰা বা তেওঁলোকৰ কাম-কাজ সীমিত কৰা কোনো আইন নাই,<ref name="hoque"/> কিন্তু ভাৰত চৰকাৰে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া ধৰ্মগুৰুসকলৰ সংগঠন অল ইণ্ডিয়া মুছলিম পাৰ্চনেল ল ব’ৰ্ডত বহিবলৈ দিয়া হোৱা নাই।<ref name="Naqvi, Jawed">{{cite web|url=http://www.dawn.com/weekly/jawed/20080109.htm|title=Religious violence hastens India's leap into deeper obscurantism|work=Dawn|author=Naqvi, Jawed|date=1 September 2008|access-date=23 December 2009}}</ref> [[ভাৰত]]ত আহমদিয়া ৬০,০০০ৰপৰা ১০ লাখলৈকে বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |title=Wretched of the Land |date=14 June 2010 |first1=Amir |last1=Mir |work=[[Outlook (Indian magazine)]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621185739/https://www.outlookindia.com/article/wretched-of-the-land/265665 |archive-date=21 June 2015}}</ref> ===কোৰআনবাদীসকল=== [[হাদিছ|হাদীছ]]ৰ কৰ্তৃত্ব প্ৰত্যাখ্যান কৰা অসাম্প্ৰদায়িক মুছলমানসকলো ভাৰতত উপস্থিত, দক্ষিণ এছিয়াত ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত [[আহলে কোৰআন]] আন্দোলন আংশিকভাৱে গঠন হৈছিল [[আহলে হাদিছ|আহলে হাদীছ]] আন্দোলনৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত, যাক তেওঁলোকে হাদীছৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া বুলি গণ্য কৰিছিল। উল্লেখযোগ্য ভাৰতীয় কোৰআনবাদীসকলৰ ভিতৰত চিৰাঘ আলী, আচলাম জয়ৰাজপুৰী, খোৱাজা কমল-উদ-দিন, আৰু আব্দুল্লা চক্ৰালৱী আদি উল্লেখযোগ্য।<ref>Ali Usman Qasmi, [http://www.thefridaytimes.com/beta3/tft/article.php?issue=20130125&page=16 A mosque for Qurani Namaz], The Friday Times. Retrieved 16 February 2013</ref> ===ভাৰতত ইছলামিক পৰম্পৰা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম ধৰ্ম}} [[Image:Dargah Shareef of Khwaza Moinuddin Chishti.JPG|200px|thumb|মকবাৰাৰ বাহিৰৰ দৃশ্য]] [[চুফীবাদ]] ইছলামৰ এটা ৰহস্যমজ় মাত্ৰা, প্ৰায়ে [[শ্বৰীয়ত|শ্বৰিয়াৰ]] আইনগত পথৰ পৰিপূৰক যিয়ে ভাৰতত ইছলামৰ বৃদ্ধিত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এজন চুফীয়ে ঈশ্বৰৰ সৈতে একতাৰ প্ৰত্যক্ষ দৃষ্টিভংগী লাভ কৰে, প্ৰায়ে গতানুগতিক আচৰণৰ প্ৰান্তত, আৰু এইদৰে এজন [[চুফী পণ্ডিত|পীৰ]] (জীৱিত সন্ত) হ'ব পাৰে যিয়ে শিষ্য ([[মুৰিদ]]) গ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ধৰি থাকিব পৰা আধ্যাত্মিক বংশ স্থাপন কৰিব পাৰে। [[খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি]] (১১৪২–১২৩৬)ৰ মন্ত্ৰণালয়ৰ পিছত তেৰশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ভাৰতত চুফীৰ অৰ্ডাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে, যিয়ে [[আজমিৰ]]ত বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁৰ পৱিত্ৰতাৰ বাবে বৃহৎসংখ্যক ইছলাম ধৰ্মান্তৰিত লোকক আকৰ্ষণ কৰিছিল। তেওঁৰ চিষ্টি অৰ্ডাৰ ভাৰতৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী চুফী বংশ হিচাপে পৰিগণিত হয় যদিও [[মধ্য এছিয়া]] আৰু [[দক্ষিণ-পশ্চিম এছিয়া]]ৰপৰাও অন্যান্য অৰ্ডাৰ ভাৰতত উপস্থিত হয় আৰু ইছলাম প্ৰসাৰত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। এইদৰে তেওঁলোকে [[আঞ্চলিক ভাষা]]ত এক বৃহৎ সাহিত্যৰ সৃষ্টি কৰিছিল যিয়ে ইছলামিক সংস্কৃতিক পুৰণি দক্ষিণ এছিয়াৰ পৰম্পৰাৰ গভীৰতাত সোমাই দিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ===আন্তঃমুছলমান সম্পৰ্ক=== ====ছিয়া–ছুন্নী সম্পৰ্ক==== ধৰ্মগোষ্ঠী অনুসৰি ছুন্নী আৰু ছিয়া হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ মুছলমান গোট। যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত আন্তৰিকতা আছে, তথাপি বিশেষকৈ লক্ষ্ণৌ চহৰত দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছে।<ref>{{cite book|last=Engineer|first=Asghar Ali|title=Communal Riots in Post-independence India|year=1984|publisher=Stosius Inc/Advent Books Division|isbn=0-86131-494-8|pages=144–155|url=https://books.google.com/books?id=yB5NM0o3I9QC}}</ref> ==সমাজ আৰু সংস্কৃতি== {{Expand section|Topics like, qawwali, shayari, literature, calligraphy, fabric and attire, theatre(noha, Dastan gohi,) etc|date=April 2025}} ===ধৰ্ম প্ৰশাসন=== {{Main|ভাৰতৰ মহান মুফতি}} [[ভাৰত]]ৰ [[মুছলমান]]সকলৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ, প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় কৰ্তৃপক্ষ আৰু আধ্যাত্মিক নেতা ''ভাৰতৰ মহান মুফতীৰ'' তত্ত্বাৱধানত প্ৰতিখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]ৰ ধৰ্মীয় প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ৰাজ্যখনৰ মুফতিয়ে। ভাৰতত মোগল যুগৰপৰাই এই ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰা হয়।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kanthapuram-selected-grand-mufti-of-india/articleshow/68175547.cms|title=Kanthapuram selected Grand Mufti of India|work=[[The Times of India]]|access-date=24 February 2019|language=en|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kanthapuram-elected-as-new-grand-mufti-religion-1.3599882|title=Kanthapuram elected as new Grand Mufti|access-date=2019-08-07|website=[[Mathrubhumi]]|date=25 February 2019 |language=en}}</ref> ===মুছলমান প্ৰতিষ্ঠান=== {{See also|ভাৰতৰ ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়ৰ তালিকা}} [[Image:Victoria gate.jpg|thumb|right|[[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]] ]] ভাৰতবৰ্ষত কেইবাটাও সুপ্ৰতিষ্ঠিত মুছলমান অনুষ্ঠান আছে। ইয়াত [[ভাৰত]] মুছলমানসকলে স্থাপন কৰা সুনামধন্য প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ তালিকা দিয়া হৈছে। ===আধুনিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু প্ৰতিষ্ঠান=== <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> * [[আল-আমীন এডুকেচনেল ছ'চাইটি]], [[বেংগালুৰু]] * [[আল কবীৰ পলিটেকনিক]], [[জামছেদপুৰ]] * [[আলিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[নতুন চহৰ, কলকাতা|নতুন চহৰ]], [[কলকাতা]] * [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নীয়া|জামিয়া মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]] * [[মা'দিন|মা'দিনু ছাকুৱাফাথিল ইছলামিয়া]] * [[বি.এছ. আব্দূৰ ৰহমান ক্ৰেচেণ্ট ইনষ্টিটিউট অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন'লজি]] * [[দাৰুল হুদা ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[দাৰুল উলুম দেওবন্দ]] * [[দাৰুল উলুম নদৱাতুল উলামা]] * [[ফাৰুক কলেজ]], [[কোজিকোডে]] * [[ইবনে চিনা একাডেমী অৱ মেডিভেল মেডিচিন এণ্ড চাইন্সেছ]] * [[অখণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[জামাল মহম্মদ মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুচিৰাপল্লী]] * [[জামিয়া হামদৰ্দ|হামদৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়]], [[দিল্লী]] * [[জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া]], [[নতুন দিল্লী]] * [[কৰিম চিটি কলেজ, জামচেদপুৰ|কাৰীম চিটি কলেজ]], [[জমছেদপুৰ]] * [[ম. এইচ ছাবু ছিদ্দিক কলেজ অৱ ইঞ্জিনিয়াৰিং]], [[মুম্বাই]] * [[এম.এছ.এছ. ৱাকফ ব'ৰ্ড কলেজ]], [[মাদুৰাই]] (ৰাজ্যিক ৱাকফ ব'ৰ্ডৰদ্বাৰা পৰিচালিত ভাৰতৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয়) * [[মদীনাথুল উলুম আৰবী কলেজ]], [[পুলিক্কাল]], [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] *[[মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় উৰ্দু বিশ্ববিদ্যালয়]] [[হায়দৰাবাদ]] *[[মৌলানা মজহাৰুল হক আৰবী আৰু পাৰ্চী বিশ্ববিদ্যালয়]], [[পাটনা, বিহাৰ]] * [[মৌলানা আজাদ কলা আৰু বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়]], [[ঔৰংগাবাদ]] * [[দক্ষিণ ভাৰতৰ মুছলমান শিক্ষা সংস্থা]] * [[মুছলিম শিক্ষা সমিতি]], [[কেৰালা]] * [[নেলাই অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুনেলভেলি]] * [[অছমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[পকাৰ চাহাব সোঁৱৰণী অনাথ আশ্ৰম মহাবিদ্যালয়]], [[তিৰুঙাদী]] * [[থাংগল কুঞ্জু মুছালিয়াৰ অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়]], [[কোল্লাম]] <!-- ONLY ADD A UNIVERSITY OR INSTITUTE TO THIS LIST IF THEY ALREADY HAVE AN ARTICLE IN THE ENGLISH WIKIPEDIA --> ===পৰম্পৰাগত ইছলামিক বিশ্ববিদ্যালয়=== * [[আলজামিয়া-টুছ-ছৈফিয়াহ]], বহৰা * [[আল জামিয়াতুল আশ্ৰাফিয়া]], বাৰেলভি * [[জমিয়া দাৰুছলাম]], [[উমেৰাবাদ]] * [[আল-জামে-আতুল-ইছলামিয়া]], উত্তৰ প্ৰদেশ * [[জামিয়া নিজামিয়া]], [[হায়দৰাবাদ]] * [[মঞ্জাৰ-ই-ইছলাম]], [[বেৰেইলি]] * [[মাৰ্কাজু চকাফাথী চুন্নিয়্যা]], কেৰালা * [[ৰাজা একাডেমী]] ===নেতৃত্ব আৰু সংগঠন=== * বাৰেলী শ্বৰীফৰ [[আজমিৰ শ্বৰীফ দৰগাহ|আজমেৰ শ্বৰীফ দৰগাহ]] আৰু দৰগাহ-ই-আলা হজৰত ভাৰতৰ চুফীমুখী [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ।<ref>{{Cite news |url=http://www.livemint.com/Leisure/zG3aMfKAuC26PNQsW8ODZJ/The-sufi-solution.html |title=The sufi solution |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |first1=Mayank Austen |last1=Soofi |date=3 February 2012|access-date=29 July 2017}}</ref> * ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত ভাৰতীয় ছিয়া মুছলমানসকলে যথেষ্ট সংখ্যালঘু গঠন কৰে যিয়ে তেতিয়াৰ ১৫.৭ কোটি ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২০০৫ চনৰ মাজভাগৰপৰা ২০০৬ চনলৈকে কৰা অনুমান অনুসৰি মুঠ মুছলমান জনসংখ্যাৰ ২৫ৰপৰা ৩১%। [[দ্য টাইম্‌ছ অৱ ইণ্ডিয়া|দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]] আৰু ডি এন এৰ দৰে সূত্ৰই সেই সময়ছোৱাত ভাৰতীয় ছিয়া জনসংখ্যা ১৫৭,০০০,০০০ ভাৰতীয় মুছলমান জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ৪০,০০০,০০০ৰ পৰা<ref name="TOI-20061106">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Shia-women-too-can-initiate-divorce/articleshow/334804.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811081425/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-06/lucknow/27799200_1_model-nikahnama-new-nikahnama-shia-personal-law-board |url-status=live |archive-date=11 August 2011 |title=Shia women too can initiate divorce|location=India |date=6 November 2006 |work=[[The Times of India]] |access-date=21 June 2010}}</ref><ref name="TOI-20061106b" /> ৫০,০০০,০০০ৰ<ref name="DNA-20061106" /> ভিতৰত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে। * [[উত্তৰ প্ৰদেশ]]ৰ চাহাৰনপুৰ জিলাৰ প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় চেমিনাৰী দাৰুল উলুম দেওবন্দৰপৰা ছুন্নী মুছলমান জনসংখ্যাৰ আন এটা অংশ দেওবন্দী আন্দোলনৰ উৎপত্তি হৈছে। ১৯১৯ চনত দেওবন্দী পণ্ডিতসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ দাৰুল উলুমৰ ৰাজনৈতিক মুখপাত্ৰ হৈ পৰে।<ref>{{cite web|url=http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf|title=Global Terrorism Research Centre (GTReC)|author=Monash Arts Online Presence Team|access-date=6 May 2015 |archive-date=6 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406072943/http://arts.monash.edu.au/politics/terror-research/proceedings/gtrec-proceedings-2009-10-kamala-dash.pdf |url-status=dead}}</ref> * ১৯৪১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা [[জামাত-ই-ইছলামী হিন্দ]]ই ইছলামিক চৰকাৰ গঠনৰ পোষকতা কৰে আৰু শিক্ষা, সমাজ সেৱা আৰু সমাজলৈ বিশ্বজনীন প্ৰচাৰৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত সক্ৰিয় হৈ আহিছে।<ref>Introduction, A Historical Overview of Islam in South Asia, Islam in South Asia in Practice by Barbara D. Metcalf Princeton University Press, 2009. p. 32</ref> ===ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা=== {{Main|দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলৰ মাজত জাতি ব্যৱস্থা}} যদিও ইছলামত সমতাবাদৰ প্ৰয়োজন আৰু জাতি, ধৰ্ম বা জাতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৈষম্যৰ বিৰোধী,<ref>{{Cite web|date=January 4, 2019|title=Racism, Casteism and Islam|url=https://www.nation.com.pk/04-Jan-2019/racism-casteism-and-islam|website=The Nation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adetunji|first=Jo|date=July 6, 2020|title=Islam's anti-racist message from the 7th century still resonates today|url=https://theconversation.com/islams-anti-racist-message-from-the-7th-century-still-resonates-today-141575|website=The Conversation|access-date=April 25, 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=The Quranic Arabic Corpus - Translation |url=http://corpus.quran.com/translation.jsp?chapter=49&verse=13 |website=corpus.quran.com |access-date=30 December 2019}}</ref> তথাপি কিছুমান ভাৰতীয় মুছলমানৰ মাজত সামাজিক স্তৰীয়কৰণৰ এককৰ সৈতে জড়িত জাতি ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটিছে।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Being-Muslim-in-India-means-Syeds-spit-on-Julahas-in-an-egalitarian-community/articleshow/5935797.cms |title=Being Muslim in India means Syeds spit on Julahas in an 'egalitarian community' |work=[[The Times of India]] |first1=Mohammed |last1=Wajihuddin |date=16 May 2010}}</ref> কিছুমান মুছলমান পণ্ডিতে "[[কোৰআন]]ৰ সমতাবাদ আৰু ভাৰতীয় মুছলমান সামাজিক আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ মাজৰ বিচ্ছিন্নতা"ক বিভিন্ন ধৰণে তত্ত্বগত কৰি আৰু জাতিবাদক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ [[কোৰআন]] আৰু [[শ্বৰীয়ত]]ক ব্যাখ্যা কৰি মিলন আৰু সমাধানৰ চেষ্টা কৰিছে।<ref name="Sikand" /> ====স্তৰীয়কৰণ==== দক্ষিণ এছিয়াৰ কিছু অংশত মুছলমানসকলক আশ্ৰফ আৰু আজলাফ আদি গোটত ভাগ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/the-muslim-obcs-and-affirmative-action/233259|title=The Muslim OBCs And Affirmative Action |author= Sachar Committee Report}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.milligazette.com/Archives/2004/01-15Sep04-Print-Edition/011509200449.htm |title=On reservation for Muslims |author=Asghar Ali Engineer |work=The Milli Gazette |publisher=Pharos Media & Publishing Pvt Ltd |access-date=1 September 2004 }}</ref> আশ্ৰাফসকলে প্ৰায়ে বিদেশী বংশৰ দাবী কৰে আৰু বিভিন্ন বৃত্তিগত জাতিত বিভক্ত হয়।<ref name="pratap_caste"/><ref name="zarina_social_strat" /><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/inclusive-lessons/article20663394.ece |title=Inclusive lessons |work=[[The Hindu]] |date=23 November 2017 |first1=Shahana |last1=Munazir}}</ref> ইতিহাসবিদ জিয়াউদ্দিন-বাৰাণীয়ে জাতিগত পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, "মহাম্মদৰ পুত্ৰ" (ছায়িদ)সকলক উচ্চ মৰ্যাদাৰ পোষকতা কৰিছিল<ref name="Das">Das, Arbind, Arthashastra of Kautilya and Fatwa-i-Jahandari of Ziauddin Barrani: an analysis, Pratibha Publications, Delhi 1996, {{ISBN|81-85268-45-2}} pp. 124–143</ref> আৰু ৰাজ্যিক আইন (জাৱাবী)ই এই বিভাজন বলবৎ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, আনকি কিছুমান ক্ষেত্ৰত শ্বৰীয়তৰ ওপৰতো।<ref name="Das"/> তেওঁ আজলাফৰ বাবে "অভদ্ৰ" বৃত্তিৰ আৰোপ কৰিছিল আৰু এই স্তৰবৃত্তৰ বাবে ধৰ্মীয় সমৰ্থন বিচাৰিছিল। বৰাণীয়ে সাম্ৰাজ্যবাদী বিষয়া (ৱাজিৰ) নিযুক্তি আৰু পদোন্নতিৰ বাবেও জাতিভিত্তিক কাঠামো গঢ়ি তুলিছিল।<ref name="Das"/> আশ্ৰফ/আজলাফ বিভাজনৰ বাহিৰত আৰ্জাল জাতিয়ে আৱৰ্জনা নিষ্কাশনৰ দৰে নিম্নমানৰ বুলি গণ্য কৰা বৃত্তিৰ সৈতে জড়িত গোটসমূহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36220329|title=Why are many Indian Muslims seen as untouchable?|work=BBC News|date=10 May 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/story/12109.html |title=Dereserve these myths |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516075059/http://www.indianexpress.com/story/12109.html |archive-date=16 May 2008|date=7 September 2006 |first1=Tanweer |last1=Fazal |work=[[The Indian Express]]}}</ref> জাতি বিৰোধী কৰ্মী [[ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ|বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে]] আৰ্জালক অস্পৃশ্যৰ লগত তুলনা কৰিছিল।<ref name="Ambedkar-Chapter10">{{citation |chapter-url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/ambedkar_partition/410.html |last = Ambedkar |first = Bhimrao |author-link = B.R. Ambedkar |title=Pakistan or the Partition of India |edition=2 |chapter=10, Social Stagnation |publisher=Thackers Publishers}}</ref> "অৰ্জাল" শব্দটোৱে অৰ্থাৎ "অৱনমিত" শব্দটোৱে ভানাৰ, [[হালাল]]খোৰ, [[হিজৰা]], কাছবি, লালবেগী, মাউগতা, আৰু মেহতাৰৰ দৰে মহকুমাক সামৰি লৈছে, যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ কিছু অংশত জাতিভিত্তিক স্তৰবিন্যাসৰ অটলতাক প্ৰতিফলিত কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/><ref>{{cite web |url=http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |title=Consultative Meeting on the situation of Dalits in Bangladesh |author=Gitte Dyrhagen and Mazharul Islam |publisher=International Dalit Solidarity Network |date=18 October 2006 |access-date=12 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=3 August 2007 |archivedate=3 August 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070803023637/http://www.idsn.org/Documents/asia/pdf/Bangladesh_full_report.pdf |deadurl=yes }}</ref> দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমানসকলেও ''কাউম'' বা সাম্প্ৰদায়িক গোটৰ জৰিয়তে নিজৰ সমাজখন সংগঠিত কৰা বুলি জনা গৈছে।<ref name="barth_leach_aspects">{{cite book | last = Barth | first = Fredrik | editor = E. R. Leach | title = Aspects of Caste in South India, Ceylon, and North-West Pakistan | access-date = 12 June 2007 | publisher = Cambridge University Press | chapter = The System of Social Stratification in Swat, North Pakistan | chapter-url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | page = 113 | year = 1962 | archive-date = 6 April 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 | url-status = dead | archivedate = 6 April 2012 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120406091830/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=2995517 }}</ref> ভাৰতৰ [[বঙালী মুছলমান]]সকলৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নে প্ৰকাশ কৰিছে যে বিশুদ্ধতা আৰু অশুদ্ধিৰ ধাৰণাসমূহে আন্তঃগোষ্ঠীয় সম্পৰ্কক প্ৰভাবিত কৰি আহিছে, [[সামাজিক মৰ্যাদা]] প্ৰায়ে অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তে অনুভূত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সৈতে জড়িত।<ref name="zarina_social_strat" /> ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজতো মুছলমান ৰাজপুতৰ দৰে পাৰ্থক্য আছে, লগতে [[চৈয়দ]], [[শ্বেইখ]], [[শ্বেইখজাদা]], [[খানজাদা ৰাজপুত|খানজাদা]], [[পাঠান]], [[মোগল]], [[মালিক]] আদি উচ্চ আৰু মধ্যবৰ্ণ সম্প্ৰদায়ৰ লোকো আছে।<ref name="rediff_burial">{{cite web |url=http://www.rediff.com/news/2003/mar/06bihar.htm |title=Backward Muslims protest denial of burial |author=Anand Mohan Sahay |work=[[Rediff.com]] |access-date=6 March 2003 }}</ref> Genetic data has also supported this stratification.<ref>[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/human_biology/v077/77.3aarzoo.pdf Gene Diversity in Some Muslim Populations of North India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112544/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fhuman_biology%2Fv077%2F77.3aarzoo.pdf |date=4 March 2016 }} ''Human Biology – Volume 77, Number 3, June 2005, pp. 343–353'' – [http://muse.jhu.edu/about/publishers/waynestate Wayne State University Press]</ref> [[দক্ষিণ এছিয়া]]ৰ মুছলমানসকলৰ জিনীয় অধ্যয়নে এই স্তৰবিন্যাসসমূহৰ অস্তিত্বক সমৰ্থন কৰিছে, ইয়াৰপৰা দেখা গৈছে যে তেওঁলোকৰ [[ডি এন এ|জিনীয়]] গঠন স্থানীয় অমুছলমানসকলৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে মিল আছে, [[চৌদি আৰৱ|আৰব]] উপদ্বীপৰ পৰিৱৰ্তে [[ইৰাণ]] আৰু [[মধ্য এছিয়া]]ৰপৰা সৰু কিন্তু উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ।<ref name="genestudy"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,{{cn|date=April 2025}} কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" {{cn|date=April 2025}} তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জাল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰাৰ লগতে প্ৰয়োজনীয় সংস্কাৰ ৰূপায়ণত ব্যৰ্থ হোৱা মুছলমান সম্প্ৰদায়ক গৰিহণা দিয়ে।{{cn|date=April 2025}} ====পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া আৰু গতিশীলতা==== তথ্য অনুসৰি মুছলমানৰ মাজত জাতিবোৰ হিন্দুসকলৰ দৰে কঠিন কেতিয়াও হোৱা নাই।<ref name="Muslim Communities">{{cite book | last = Madan | first = T.N. | title = Muslim communities of South Asia: culture and society | year = 1976 | publisher=Vkas Publishing House | isbn = 978-0-7069-0462-8 | page = 114 }}</ref> আন সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে তেওঁলোকৰ ভাল যোগাযোগ থাকে। আন সম্প্ৰদায়ৰ বিবাহ আৰু অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। তেওঁলোকৰ কিছুমানৰ মাজতো শতিকাজুৰি আন্তঃজাতিগত বিবাহ হৈছিল যদিও বেছিভাগেই তেওঁলোকে একে জাতিতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাটো পছন্দ কৰিছিল আৰু যথেষ্টসংখ্যক বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ [[বিহাৰ]] ৰাজ্যত এনে কিছুমান গোচৰ পোৱা গৈছিল য’ত উচ্চ বৰ্ণৰ মুছলমানসকলে একেটা কবৰস্থানতে নিম্নবৰ্ণৰ মুছলমানক সমাধিস্থ কৰাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref name="rediff_burial"/> কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে মুছলমানসকলৰ মাজত জাতিগত বৈষম্য হিন্দু সমাজতকৈ কম ভয়াবহ,<ref name="Sikand"/><ref name="Muslim Communities" />] কিন্তু ড° বাবাছাহেব আম্বেদকাৰে এই কথাত মতানৈক্য প্ৰকাশ কৰি দাবী কৰে যে মুছলমান সমাজৰ ভিতৰত সামাজিক অন্যায় "হিন্দু সমাজত দেখা পোৱাতকৈও বেয়া।" <ref name="Ambedkar-Chapter10"/> তেওঁ আজলাফ আৰু আৰ্জল গোটৰ প্ৰতি শত্ৰুতা আশ্ৰাফ সম্প্ৰদায়ক সমালোচনা কৰে।<ref name="Ambedkar-Chapter10"/> ===পৃথক্কৰণ=== ১৯৭০ চনৰ মাজভাগত যেতিয়া প্ৰথম সাম্প্ৰদায়িক দাঙ্গা সংঘটিত হৈছিল ভাৰতীয় মুছলমানসকলক অন্য সম্প্ৰদায়ৰপৰা পৃথক্কৰণ আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৮৯ চনত বিহাৰৰ ভাগলপুৰত হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ পিছত এই কথাটো আৰু অধিক তীব্ৰতৰ হৈ পৰে আৰু ১৯৯২ চনত [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত ই এক ধাৰা হৈ পৰে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/subverse/Pariahs-in-our-own-home/articleshow/4436167.cms |title=Pariahs in our own home |work=[[The Times of India]] |first1=Ather |last1=Farouqui |date=23 April 2009 |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধাৰাটোৱে অৱশ্যে গেট্টোৰ নামহীনতাই প্ৰদান কৰা বুলি ভবা প্ৰত্যাশিত নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা নাছিল। ২০০২ চনৰ গুজৰাট দাঙ্গাৰ সময়ত এনে কেইবাটাও গেটো দাঙ্গাকাৰী গোটৰ সহজ লক্ষ্য হৈ পৰিছিল, কিয়নো ইয়াৰদ্বাৰা আৱাসিক উপনিৱেশৰ প্ৰফাইলিং সম্ভৱ হৈছিল।<ref>{{Cite journal|last=Banu|first=Musarrath|title=The Ghettoisation of Muslims in Bengaluru: Its Socio-Cultural and Economic Impact|url=https://www.academia.edu/6244911|website=academia.edu}}</ref><ref>{{Cite book |last=Oommen |first=T. K. |url=https://books.google.com/books?id=COJRDb5RyJUC&dq=Ghettoisation+of+Indian+muslims&pg=PA119 |title=Crisis and Contention in Indian Society |date=2005-07-21 |publisher=SAGE Publications |isbn=978-0-7619-3358-8 |pages=119 |language=en}}</ref><ref>''Human Development and Social Power: Perspectives from South Asia'', by Ananya Mukherjee Reed. Published by Taylor & Francis, 2008. {{ISBN|0-415-77552-3}}. p. 149.</ref><ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2030055.stm |title=India's Muslims feel backlash|date=6 June 2002 |publisher=BBC |access-date=29 July 2017}}</ref> এই ধৰণৰ গেট’ইজেচন [[মুম্বাই]], [[দিল্লী]], [[কলকাতা]] আৰু [[গুজৰাট]]ৰ বহু চহৰত দেখা যায় য’ত হিন্দু প্ৰধান আৰু মুছলমান প্ৰধান চুবুৰিৰ মাজত এক স্পষ্ট সামাজিক-সাংস্কৃতিক সীমাৰেখা বিদ্যমান।{{Citation needed|date=May 2024}} [[গুজৰাট]]ৰ দৰে ঠাইত দাঙ্গা আৰু মুছলমানৰ বিচ্ছিন্নতাই সমাজখনক বৃহৎ পৰিসৰৰ গেট্টোকৰণৰ সূচনা কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ২০০২ চনৰ দাঙ্গাৰ পিছত [[আহমেদাবাদ|আহমেদাবাদ]]ৰ জুহাপূৰা অঞ্চল ২ লাখ ৫০ হাজাৰৰপৰা ৬ লাখ ৫০ হাজাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছে। গুজৰাটৰ মুছলমানসকলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু পেছাদাৰী মৰ্যাদা যিয়েই নহওক কিয়, গেট্টোলৈ যোৱাৰ বাহিৰে আন কোনো বিকল্প নাই।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/worlds-apart-in-a-divided-city/article5278661.ece |title=Worlds apart in a divided city |work=[[The Hindu]] |first1=Darshan |last1=Desai |date=28 October 2013 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref> গেট্টো জীৱন বৃদ্ধিয়েও ক্ৰছ-কলচাৰেল পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱৰ বাবে কু-সংস্কাৰ শক্তিশালী হোৱা দেখা গৈছে, আৰু সামগ্ৰিকভাৱে অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক সুযোগ হ্ৰাস পাইছে। ভাৰতত ধৰ্মনিৰপেক্ষতাক একাংশই মুছলমানৰ বাবে উপকাৰ হিচাপেহে দেখিছে, গণতন্ত্ৰৰ বাবে আৱশ্যকতা নহয়।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/in-indias-largest-muslim-ghetto/article7330090.ece |title=In India's largest Muslim ghetto |work=[[The Hindu]] |first1=Basharat |last1=Peer |date=19 June 2015 |access-date=29 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-30204806|title=Why segregated housing is thriving in India|last=Biswas|first=Soutik|date=10 December 2014 |work=BBC News|access-date=29 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/the-price-of-exclusion/article3232925.ece |title=The price of exclusion |work=[[The Hindu]] |date=31 December 2006 |access-date=29 July 2017|language=en}}</ref> ===সহযোগী বিবাহ=== ১৯৯২-৯৩ চনত এন এফ এইচ এছ (ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিয়াল স্বাস্থ্য সমীক্ষা)ত দেখা গৈছে যে ভাৰতত ২২ শতাংশ বিবাহ সম্পৰ্কীয় আছিল, য’ত সৰ্বাধিক শতাংশ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ ৰাজ্য [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|জম্মু-কাশ্মীৰ]]ত ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে। দিল্লীৰ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী মুছলমান]]সকলৰ মাজত বিভাজনৰ পিছৰ সম্পৰ্কীয় বিবাহৰ শতকৰা হাৰ ৩৭.৮৪ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছে। নাছিৰৰ মতে, এনে সংঘক শোষণমূলক বুলি ধৰা হয় কাৰণ ই পৰিয়ালৰ ভিতৰত বিদ্যমান ক্ষমতাৰ গাঁথনি আৰু দক্ষিণ ৰাজ্যৰ অনুৰূপ দৃশ্য-পটক স্থায়ী কৰি ৰাখে।<ref>{{Cite book |last=Jairath |first=Vinod K. |url=https://books.google.com/books?id=5sffCgAAQBAJ |title=Frontiers of Embedded Muslim Communities in India |date=2013-04-03 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-19680-5 |pages=93–95 |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Selvam |first1=P. Arul Panneer |last2=Pushpalatha |first2=Dr S. |date=2024-10-01 |title=Inter-Caste Marriages in Tamil Nadu before and after 69% Reservation Policy (1990) |url=https://bpasjournals.com/library-science/index.php/journal/article/view/1774#:~:text=As%20in%20other%20states%20of,after%20the%2069%25%20reservation%20policy. |journal=Library Progress International |language=en |volume=44 |issue=3 |pages=7243–7256 |doi=10.48165/bapas.2024.44.2.1 |doi-broken-date=1 July 2025 |issn=2320-317X}}</ref> ===শিল্প আৰু স্থাপত্য=== {{main|ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্য|মোগল চিত্ৰকলা}} <gallery align="center"> File:Diwali (Samrup Rachna Calligraphy).jpg|[[সমৰূপ ৰচনা]] কেলিগ্ৰাফীত দীপাৱলী লেম্প (হিন্দী-উৰ্দু লিপিৰ হাইব্ৰিড কলা)। File:Taj Mahal in March 2004.jpg|[[আগ্ৰা]]ৰ [[তাজমহল]] ভাৰতৰ অন্যতম চিনাকি কীৰ্তিচিহ্ন। File:Cheraman juma masjid Old.jpg|পুৰণি [[চেৰমন জুমা মছজিদ]], [[কেৰালা]]ৰ পুনৰ নিৰ্মিত গঠন, যিটোক প্ৰায়ে ভাৰতৰ প্ৰথম [[মছজিদ|''মছজিদ'']] বুলি গণ্য কৰা হয় File:Bara Imambara Lucknow.jpg|আছাফি ইমাম্বৰগাহ, যাক [[লক্ষ্ণৌ]]ত [[বৰা ইমাম্বৰা]] নামেৰেও জনা যায়। File:Tomb_of_Humayun,_Delhi.jpg|[[দিল্লী]]ৰ [[হুমায়ুনৰ সমাধিক্ষেত্ৰ|হুমায়ুনৰ সমাধি]]। File:GolGumbaz2.jpg|[[গোল গুম্বাজ]] [[বিজাপুৰ, কৰ্ণাটক|বিজাপুৰ]], কৰ্ণাটকত বাইজেণ্টাইন [[হাগিয়া ছফিয়া]]ৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম প্ৰাক-আধুনিক গম্বুজ। File:Bahauddin Makbara, Junagadh.jpg|''বাহাউদ্দিন মাকবৰা'', গুজৰাটৰ [[জুনাগাধ]]ৰ [[ভিজিৰ|ৱাজিৰ]]ৰ সমাধিস্থল File:Mecca Masjid, Hyderabad, India.jpg|৪০০বছৰীয়া [[মক্কা মছজিদ, হায়দৰাবাদ|মক্কা মছজিদ]], [[হায়দৰাবাদ]]। (ফটো: ১৮৮৫) File:The mosque within the bara imambara, lucknow.JPG|লক্ষ্ণৌৰ [[বৰ ইমাম্বৰা|আছাফি ইমাম্বৰগাহ]] কমপ্লেক্সৰ ভিতৰৰ আছাফী মছজিদ File:The Rumi Darwaza.JPG|লক্ষ্ণৌৰ ৰুমী দৰকাৰীাজা File:Gole gummaj.jpg|গোলে-গুম্মা, নবাব ৱাহাব খানৰ মৌছলিয়াম, [[কুৰ্নুল]], [[অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ]] File:Charminar.jpg|[[চাৰ্মিনাৰ]], [[হায়দৰাবাদ]]ৰ স্মৃতিসৌধসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বিখ্যাত। File:RedFort LahoreGate.JPG| [[লাল কিল্লা]], [[দিল্লী]] File:Jama Masjid, Delhi, morning view.jpg|[[জামে মছজিদ, দিল্লী|জামে মছজিদ]], [[দিল্লী]], [[ভাৰত]]ৰ অন্যতম বৃহৎ মছজিদ। File:AMU Masjid - panoramio.jpg| [[ছাৰ চৈয়দ মছজিদ]], [[আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আলিগড়]] </gallery> খ্ৰীষ্টীয় দ্বাদশ শতিকাৰ শেষৰফালে ভাৰতত ইছলামিক শাসনৰ আগমনৰ লগে লগে ভাৰতৰ স্থাপত্যই নতুন ৰূপ লয়। ভাৰতীয় স্থাপত্যত নতুন নতুন উপাদানৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল যিবোৰৰ ভিতৰত আছে: আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ (প্ৰাকৃতিক ৰূপৰ পৰিৱৰ্তে); সজ্জাগত আখৰ বা [[কেলিগ্ৰাফী]] ব্যৱহাৰ কৰি শিলালিপি শিল্প; ইনলে সজ্জা আৰু ৰঙীন মাৰ্বল, ৰং কৰা প্লাষ্টাৰ আৰু উজ্জ্বল ৰঙৰ গ্লেজযুক্ত টাইলছৰ ব্যৱহাৰ। ১১৯৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[কুতুব মিনাৰ আৰু সংলগ্ন স্মাৰকসমূহ|কুৱাত-উল-ইছলাম মছজিদ]] [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ত নিৰ্মিত প্ৰথম মছজিদ; ইয়াৰ কাষৰীয়া "বিজয়ৰ টাৱাৰ"ও ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে আৰম্ভ হৈছিল, যিটোৱে মহম্মদ ঘোৰ আৰু [[আফগানিস্তান]]ৰ গাজনীৰপৰা তেওঁৰ সেনাপতি কুতুব আল-দিন আইবাকে স্থানীয় ৰাজপুত ৰজাসকলৰ ওপৰত জয়লাভ কৰিছিল, এতিয়া দিল্লীৰ [[বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ|ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ]]।{{Citation needed|date=May 2024}} থলুৱা ভাৰতীয় স্থাপত্যৰ বিপৰীতে যিটো ট্ৰেবেট ক্ৰমৰ আছিল, অৰ্থাৎ সকলো স্থান অনুভূমিক ৰশ্মিৰদ্বাৰা বিস্তৃত আছিল, ইছলামিক স্থাপত্য আছিল আৰ্কুৱেট, অৰ্থাৎ এটা স্থানক সেতুবন্ধন কৰাৰ পদ্ধতি হিচাপে তোৰণ বা গম্বুজ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। খিলান বা গম্বুজৰ ধাৰণাটো মুছলমানসকলে উদ্ভাৱন কৰা নাছিল বৰঞ্চ প্ৰকৃততে তেওঁলোকে ৰোমান পিছৰ যুগৰ স্থাপত্য শৈলীৰপৰা ধাৰ লৈছিল আৰু অধিক নিখুঁত কৰিছিল। ভাৰতত অট্টালিকা নিৰ্মাণত মুছলমানসকলে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মৰ্টাৰৰ ৰূপত চিমেণ্টিং এজেণ্ট ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোকে আৰু ভাৰতত নিজৰ নিৰ্মাণত আন সভ্যতাৰ অভিজ্ঞতাৰপৰা আহৰণ কৰা কিছুমান বৈজ্ঞানিক আৰু যান্ত্ৰিক সূত্ৰৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। বৈজ্ঞানিক নীতিৰ এনে ব্যৱহাৰে কেৱল নিৰ্মাণ সামগ্ৰীৰ অধিক শক্তি আৰু স্থিৰতা লাভ কৰাত সহায় কৰাই নহয়, স্থপতি আৰু নিৰ্মাতাসকলকো অধিক নমনীয়তা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াত এটা কথা জোৰ দি ক’ব লাগিব যে, ভাৰতত এইবোৰ প্ৰৱৰ্তনৰ পূৰ্বে ইতিমধ্যে ইজিপ্ত, ইৰাণ আৰু ইৰাকৰ দৰে আন দেশত স্থাপত্যৰ ইছলামিক উপাদানসমূহ বিভিন্ন পৰীক্ষামূলক পৰ্যায়ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছিল। এই দেশসমূহৰ বেছিভাগ ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নৰ দৰে নহয়, যিবোৰ বহুলাংশে ইটা, প্লাষ্টাৰ আৰু ধ্বংসাৱশেষেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, ভাৰত-ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নসমূহ আছিল সাজ-পোছাক পৰিধান কৰা শিলেৰে গঠিত সাধাৰণ মৰ্টন-ৰাজমিস্ত্ৰীৰ কাম। এইখিনিতে জোৰ দি ক’ব লাগিব যে ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্যৰ বিকাশত বহুখিনি সুবিধা হৈছিল ভাৰতীয় শিল্পকৰ্মীসকলৰ জ্ঞান আৰু দক্ষতা, যিসকলে যুগ যুগ ধৰি শিলৰ কামৰ কলাত আয়ত্ত কৰি ভাৰতত ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্ন নিৰ্মাণৰ সময়ত নিজৰ অভিজ্ঞতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতৰ ইছলামিক স্থাপত্যক ধৰ্মীয় আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ বুলি দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। মছজিদ আৰু সমাধিসমূহে ধৰ্মীয় স্থাপত্যক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে, আনহাতে ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দুৰ্গসমূহ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ। দুৰ্গবোৰ মূলতঃ কাৰ্যক্ষম আছিল, ভিতৰত অলপ টাউনশ্বিপ আৰু শত্ৰুৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আৰু বিকৃত কৰিবলৈ বিভিন্ন দুৰ্গ আছিল সম্পূৰ্ণ।{{Citation needed|date=May 2024}} ====মছজিদ==== {{Main|ভাৰতৰ মছজিদৰ তালিকা}} [[File:Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|thumb|right|250px|[[চাৰ্মিনাৰ|চৰ মিনাৰ]] [[হাইদৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] ৰ পুৰণি চহৰত। ]] ভাৰতত ৩ লাখতকৈ অধিক সক্ৰিয় মছজিদ আছে, যিটো [[বিশ্ব মুছলমান]]কে ধৰি আন যিকোনো দেশতকৈ উচ্চ।<ref>{{cite web |url=http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |title=Multicultural India has more mosques than any Muslim country |publisher=Newseastwest.com |access-date=2015-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109134740/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |archive-date=9 January 2016 |url-status=dead |archivedate=2017-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216055306/http://newseastwest.com/multicultural-india-has-more-mosques-than-any-muslim-country/ |deadurl=yes }}</ref> [[মছজিদ]] হৈছে [[মুছলমান]] শিল্পৰ সৰল ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব। মছজিদটো মূলতঃ খুঁটাযুক্ত বাৰাণ্ডাৰে আগুৰি থকা মুকলি [[চোতাল]], যাৰ মুকুটত [[গম্বুজ]] আছে। মিহৰাবে [[ছালাত|নামাজ]]ৰ বাবে কিবলা (দিশ) সূচায়। মিহৰাবৰ সোঁফালে মিনবাৰ বা মঞ্চ থিয় হৈ আছে য’ৰপৰা [[ইমাম|ইমামে]] কাৰ্য্যবিধিৰ সভাপতিত্ব কৰে। উচ্চ মঞ্চ, সাধাৰণতে [[মিনাৰ]] য’ৰপৰা [[মুমিন|বিশ্বাসী]]সকলক নামাজত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ মাতি অনা হয়, সেয়া মছজিদৰ এক অপৰিৱৰ্তনীয় অংশ। [[জুম্মাৰ নামাজ]]ৰ বাবে বিশ্বাসীসকলে একত্ৰিত হোৱা বৃহৎ মছজিদবোৰক জামা মছজিদ বুলি কোৱা হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ====সমাধি আৰু সমাধিস্থল==== সমাধি বা মকবৰাটো এটা সাধাৰণ প্ৰেম (ঔৰংগজেবৰ কবৰ)ৰপৰা আৰম্ভ কৰি ভৱিষ্যদ্বাণীৰে আবৃত এক ভয়ংকৰ গঠন (তাজমহল)লৈকে হ’ব পাৰে। সাধাৰণতে এই সমাধিস্থলটো হুজৰা নামেৰে জনাজাত এটা অকলশৰীয়া ডবা বা সমাধি কক্ষৰে গঠিত যাৰ কেন্দ্ৰত চেনোটাফ বা জাৰিহ থাকে। এই সমগ্ৰ গঠনটো এটা বিশৃংখল গম্বুজেৰে আবৃত। মাটিৰ তলৰ কোঠাটোত মৰ্চাৰী বা মকবৰা থাকে, য’ত মৃতদেহটো কবৰ বা কবৰত সমাধিস্থ কৰা হয়। সৰু সমাধিবোৰত মিহৰাব থাকিব পাৰে যদিও ডাঙৰ সমাধিস্থলত মূল সমাধিৰপৰা দূৰৈত এটা সুকীয়া মছজিদ থাকে। সাধাৰণতে গোটেই সমাধি কমপ্লেক্স বা ৰৌজাটো এটা ঘেৰাওৰে আগুৰি থাকে। মুছলমান সাধুৰ সমাধিক দৰগাহ বোলে। প্ৰায় সকলো ইছলামিক কীৰ্তিচিহ্নতে কোৰআনৰ আয়াতৰ মুক্ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু দেৱাল, চিলিং, খুঁটা আৰু গম্বুজত ক্ষুদ্ৰ ক্ষুদ্ৰ বিৱৰণ খোদিত কৰাত বহু সময় খৰচ কৰা হৈছিল।{{Citation needed|date=May 2024}} ====ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যৰ শৈলী==== ভাৰতত ইছলামিক স্থাপত্যক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি: দিল্লী বা সাম্ৰাজ্যবাদী শৈলী (১১৯১–১৫৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ); প্ৰাদেশিক শৈলী, আহমেদাবাদ, জৌনপুৰ আৰু ডেকানৰ দৰে আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহক সামৰি; আৰু মোগল স্থাপত্য শৈলী (১৫২৬–১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দ)।<ref>(Courtesy: Culturopedia.com)</ref> ==আইন, ৰাজনীতি, আৰু চৰকাৰ== মুছলমানসকলৰ বিচাৰ ক্ষমতাৰ কিছুমান বিশেষ দেৱানী বিষয় যেনে বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ আৰু [[ওৱাকফ্|ৱাকফ সম্পত্তি]] মুছলমান ব্যক্তিগত আইন অনুসৰি পৰিচালিত হয়,<ref>{{Cite web |url=http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |title=Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937 – Resources for Jurisdictional Research, Yale |access-date=8 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |archive-date=28 July 2010 |url-status=dead |archivedate=28 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100728183442/http://www.law.yale.edu/rcw/rcw/jurisdictions/assc/india/India_Musl_Personal.htm |deadurl=yes }}</ref> যিখন ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত গঢ় লৈ উঠিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কিছু সংশোধনীৰে স্বাধীন ভাৰতৰ অংশ হৈ পৰিছিল।<ref name="Emory-19491126">{{cite web|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/india.htm |title=India |publisher=law.emory.edu |date=26 November 1949 |access-date=18 August 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |title=Outlines of Muhammadan Law / FYZEE, A.A.A." New Delhi : OUP, 2008 (5th ed.) &#124; Yale Law School Library |publisher=Library.law.yale.edu |date=2013-04-21 |access-date=2014-08-18 |archive-date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |url-status=dead |archivedate=2014-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714132816/http://library.law.yale.edu/research/guides/resources/outlines-muhammadan-law-fyzee-aaa-new-dehli-oup-2008-5th-ed |deadurl=yes }}</ref> ভাৰতীয় মুছলমান ব্যক্তিগত আইন [[শ্বৰীয়ত]] আইন হিচাপে বিকশিত নহয় বৰঞ্চ সাধাৰণ আইনৰ অংশ হিচাপে বৰ্তমানৰ মুছলমান আইনসমূহৰ ব্যাখ্যা হিচাপে বিকশিত কৰা হৈছে। [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়|ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে]] এনে বিষয়ত ভাৰতীয় দেৱানী আইনতকৈ মুছলমানৰ বাবে শ্বৰীয়ত বা মুছলমান আইন প্ৰাধান্য লাভ কৰে বুলি ৰায় দিছে।<ref>[https://www.nytimes.com/1992/12/11/world/hatreds-india-hindu-memory-scarred-centuries-sometimes-despotic-islamic-rule.html The Hatreds of India; Hindu Memory Scarred by Centuries Of Sometimes Despotic Islamic Rule] ''The New York Times'', Published: 11 December 1992</ref> ভাৰতৰ মুছলমানসকল "মুছলিম ব্যক্তিগত আইন (শ্বৰিয়ত) প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭"ৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name="MPL">[http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm The Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1937] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205211800/http://www.vakilno1.com/bareacts/muslimperact/muslimpersonalact.htm |date=5 February 2012 }} Vakilno1.com</ref> ইয়াত মুছলমান ব্যক্তিগত আইন মুছলমানসকলৰ ওপৰত বিবাহ, [[দেনমোহৰ|মহৰ]] (যৌতুম), [[ইছলামত বিবাহ বিচ্ছেদ|বিবাহ বিচ্ছেদ]], ভৰণ-পোষণ, উপহাৰ, [[ওৱাকফ্|ৱাকফ]], উইল আৰু উত্তৰাধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে।<ref name="Emory-19491126" /> আদালতে সাধাৰণতে ছুন্নীসকলৰ বাবে [[হানাফী মাজহাব|হানাফী]] ছুন্নী আইন প্ৰয়োগ কৰে; ছিয়া মুছলমানসকল সেইবোৰ অঞ্চলৰ বাবে ছুন্নী আইনৰপৰা স্বাধীন য'ত [[ছিয়া ইছলাম|ছিয়া]] আইন [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] প্ৰথাৰপৰা যথেষ্ট পৃথক।{{Citation needed|date=May 2024}} [[ভাৰতৰ সংবিধান|ভাৰতীয় সংবিধান]]ত ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে সকলো নাগৰিককে সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰা হৈছে। সংবিধানৰ ৪৪ নং অনুচ্ছেদত একেধৰণৰ নাগৰিক সংহিতাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। কিন্তু দেশৰ একেৰাহে ৰাজনৈতিক নেতৃত্বই ভাৰতীয় সমাজখনক এক উমৈহতীয়া নাগৰিক সংহিতাৰ অধীনত একত্ৰিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক তীব্ৰ প্ৰতিহত কৰে আৰু ভাৰতীয় মুছলমানসকলে ইয়াক দেশৰ সংখ্যালঘু গোটৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় পাতল কৰাৰ প্ৰয়াস হিচাপে লয়। "[[শ্বৰীয়ত|মুছলিম ব্যক্তিগত আইন]]" অৰ্থাৎ ভাৰতত শ্বৰিয়ত প্ৰয়োগ আইনৰ সুৰক্ষা আৰু প্ৰযোজ্য অব্যাহত ৰখাৰ বাবে সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড গঠন কৰা হৈছিল। ২০০৫ চনত ভাৰতৰ মুছলমানসকলৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে চাছাৰ কমিটীক প্ৰতিৱেদন দিবলৈ কোৱা হৈছিল। চাছাৰ কমিটীৰ প্ৰায় সকলো পৰামৰ্শ কাৰ্যকৰী কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=50202 |title=Implementation of Sachar Committee recommendations |date=13 July 2009 |website=Press Information Bureau |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |title=Sachar Committee Report |date=5 March 2014 |website=Ministry of Minority Affairs |publisher=Government of India |access-date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317203317/http://www.minorityaffairs.gov.in/sachar |archive-date=17 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ভাৰতৰ ([[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ৰ বাহিৰে) মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰত বিবাহ, উত্তৰাধিকাৰ, উত্তৰাধিকাৰ, সন্তান দত্তক আদি বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় আইনৰ তলত দিয়া আইন/কাৰ্য্য প্ৰযোজ্য। # মুছলমান ব্যক্তিগত আইন শ্বৰীয়ত প্ৰয়োগ আইন, ১৯৩৭ # মুছলমান বিবাহ বিচ্ছেদ আইন, ১৯৩৯ # মুছলমান মহিলা (বিবাহ বিচ্ছেদৰ ওপৰত অধিকাৰ সুৰক্ষা) আইন ১৯৮৬ বি:দ্ৰ: [[গোৱা|গোৱা ৰাজ্য]]ত উপৰ্যুক্ত আইন প্ৰযোজ্য নহয়। গোৱা দেৱানী সংহিতা, যাক গোৱা পৰিয়াল আইন বুলিও কোৱা হয়, ভাৰতৰ গোৱা ৰাজ্যৰ বাসিন্দাসকলক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা দেৱানী আইনসমূহৰ সমষ্টি। সামগ্ৰিকভাৱে [[ভাৰতত ধৰ্ম]] নিৰ্দিষ্ট নাগৰিক সংহিতা আছে যিয়ে বিভিন্ন ধৰ্মৰ অনুগামীসকলক পৃথকে পৃথকে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। গোৱা সেই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম, কাৰণ ধৰ্ম, জাতি বা ভাষিক সংযোগ নিৰ্বিশেষে সকলো গোৱা লোকক একক ধৰ্মনিৰপেক্ষ সংহিতা/আইন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষৰ বিশেষ বিবাহ আইন, ১৯৫৪ৰ অধীনত অসামৰিক বিবাহ কৰা মুছলমানসকলৰ ক্ষেত্ৰতো ওপৰৰ আইনসমূহ প্ৰযোজ্য নহয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ভাৰতীয় মুছলিম মহিলা আন্দোলন ভাৰতৰ এটা ভাৰতীয় মুছলমান মহিলা সংগঠন। ই ২০১৪ চনৰ ২৩ জুনত ‘মুছলিম বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদ আইন’ নামৰ খচৰা প্ৰকাশ কৰিছিল, য’ত ভাৰতৰ মুছলমান ব্যক্তিগত আইনত বহুবিবাহক অবৈধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/magazine/no-second-wife-please/article6158039.ece |title=No second wife, please|work=[[The Hindu]] |date=28 June 2014 |access-date=28 July 2017 |first1=Jyoti |last1=Punwani |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব আইন|ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব]]ৰ প্ৰয়োজনীয়তা শিথিল কৰি দেশৰ নাগৰিকত্ব আৰু অনুপ্ৰৱেশৰ নীতি-নিয়মৰ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে [[নাগৰিকত্ব (সংশোধনী) আইন, ২০১৯]] প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। সংশোধনীসমূহৰ প্ৰযোজ্যতা সম্পৰ্কে বাতৰিত বিতৰ্ক হয় কাৰণ ই ধৰ্মীয় ভিত্তিত সৃষ্টি কৰা হৈছিল (মুছলমানক বাদ আছিলি)।<ref>{{Cite news |url=https://thewire.in/67272/citizenship-amendment-bill-2016/ |date=21 September 2016 |title=If India Wants to Stay Secular, the New Citizenship Bill Isn't the Way to Go |last=Garg |first=Lovish |work=[[The Wire (India)]]|language=en-GB |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.thequint.com/opinion/2016/07/29/narendra-modi-wants-bangladeshi-hindus-in-sonowal-wants-muslims-out |title=Modi Wants Bangladeshi Hindus in, Sonowal Wants Muslims Out |work=[[The Quint]] |first1=Chandan |last1=Nandy |date=29 July 2016 |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/%E2%80%98Citizenship-amendment-bill-communally-motivated%E2%80%99-Activists/article15007768.ece|title='Citizenship amendment bill communally motivated': Activists |work=[[The Hindu]] |date=30 September 2016 |access-date=28 July 2017|language=en}}</ref> [[ভাৰতৰ সংবিধান]] আৰু সংসদে মুছলমানৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছে যদিও কিছুমান সূত্ৰৰ মতে,<ref>{{Cite news|url=http://harvardkennedyschoolreview.com/the-rising-tide-of-intolerance-in-narendra-modis-india/ |title=The Rising Tide of Intolerance in Narendra Modi's India |first1=Shanoor |last1=Seervai |date=27 July 2016 |work=Kennedy School Review |access-date=28 July 2017 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-34553015|title=A week of worrying about rising intolerance in India|last=Devichand |first=Mukul |date=17 October 2015|work=BBC News|access-date=27 July 2017 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/news/international/US-concerned-about-%E2%80%98rising-intolerance-violence%E2%80%99-in-India/article14517044.ece |title=US concerned about 'rising intolerance, violence' in India |date=30 July 2016 |work=[[The Hindu]] |access-date=27 July 2017 |language=en}}</ref> [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|মোদী]] মন্ত্ৰ্যালয়ৰ অধীনত ‘ভয়ৰ জলবায়ু’ আৰু ‘বিৰোধীক লক্ষ্য কৰি লোৱা’ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত নিৰাপত্তা আৰু সহনশীলতাৰ অনুভূতিত প্ৰভাৱ পৰিছে। কিন্তু এই অভিযোগসমূহ সৰ্বজনীনভাৱে সমৰ্থিত নহয়।<ref>{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/opinion/columns/the-myth-of-intolerant-india/|title=The myth of Intolerant India |date=4 December 2015 |first1=Arvind P. |last1=Datar |work=[[The Indian Express]] |access-date=28 July 2017 |language=en}}</ref> ===সক্ৰিয় মুছলমান ৰাজনৈতিক দল=== * [[সৰ্বভাৰতীয় মজলিছ-ই-ইত্তেহাদুল মুছলিমীন]] (AIMIM), [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি]]ৰ নেতৃত্বত; [[তেলেংগানা]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], [[বিহাৰ]], [[উত্তৰ প্ৰদেশ]], [[গুজৰাট]] আৰু [[কৰ্ণাটক]] ৰাজ্যত সক্ৰিয়<ref>{{cite news | title=Post Maharashtra win, Owaisi's MIM to contest 100 seats | work=[[The Indian Express]] | date=2 February 2015 | url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/post-maharashtra-win-owaisis-mim-to-contest-100-seats/ |first1=Lalmani |last1=Verma |access-date=6 September 2015}}</ref> * [[ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন মুছলিম লীগ]] (আই ইউ এম এল), নেতৃত্বত [[ই. আহমেদ]] [[কেৰালা]]<ref>{{cite web | title=IUML's crescent and star in question paper evokes protest |work=[[The Indian Express]] | date=18 March 2015 |first1=Shaju |last1=Philip |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/iumls-crescent-and-star-in-question-paper-evokes-protest/ | access-date=6 September 2015}}</ref> * [[সৰ্ব ভাৰতীয় সংযুক্ত গণতান্ত্ৰিক মৰ্চা|অল ইণ্ডিয়া ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্ট]] (AIUDF), [[অসম]] ৰাজ্যত সক্ৰিয় [[বদৰুদ্দিন আজমল]]ৰ নেতৃত্বত<ref>{{cite news | title=Ajmal's AIUDF makes foray into Bodo bastion, wins 4 seats | work=[[The Indian Express]] | date=15 April 2015 | url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/ajmals-aiudf-makes-foray-into-bodo-bastion-wins-4-seats/ |first1=Samudra Gupta |last1=Kashyap |access-date=6 September 2015}}</ref> *[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ কনফাৰেন্স]] (জে কে পি চি), আব্দুল গানী ল’ন আৰু মলভি ইফতিকাৰ হুছেইন আনছাৰীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা।<ref>{{citation |first=Sten |last=Widmalm |title=The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir |journal=Asian Survey |volume=37 |number=11 |date= November 1997 |pages=1005–1030 |jstor=2645738 |ref={{sfnref|Widmalm, The Rise and Fall of Democracy in Jammu and Kashmir|1997}} |doi=10.2307/2645738}}</ref><ref>{{citation |first=Balraj |last=Puri |title=Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu |journal=Economic and Political Weekly |volume=22 |number=22 |date=30 May 1987 |pages=835–837 |jstor=4377036 |ref={{sfnref|Puri, Fundamentalism in Kashmir, Fragmentation in Jammu|1987}}}}</ref> ছাজ্জাদ ল’নৰ নেতৃত্বত।<ref>Rekha Chowdhary, [http://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ The Kashmir elections have reshaped the language and agenda of all parties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621015909/https://qz.com/317154/kashmir-election-has-reshaped-language-and-agenda-of-all-parties/ |date=2018-06-21 }}, Quartz India, 23 December 2014</ref> ই [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ত সক্ৰিয়। * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন|ৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন]] (NC) মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি|পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি]] (পিডিপি)ৰ মূল দল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] * [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ আপনি পাৰ্টি|অপনি পাৰ্টি]] (JKAP) [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] ৰ এটা নৱগঠিত দল। * [[ভাৰতীয় শান্তি দল]] [[মহম্মদ আয়ুব]] ===চৰকাৰত মুছলমান=== ভাৰতত তিনিজন মুছলমান ৰাষ্ট্ৰপতি দেখা গৈছে আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ বহু মুখ্যমন্ত্ৰী মুছলমান হৈ আহিছে। ইয়াৰ বাহিৰেও কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য পৰ্যায়ত বহু মুছলমান মন্ত্ৰী আছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ]], আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী, মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ আৰু আলতামাছ কবীয়ে স্বাধীনতাৰ পিছত বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah"/><ref name="EBC article on J. Hidayatullah"/> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] মহম্মদ হামিদ আনছাৰী, প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ আৰু চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক (মুৰব্বী) চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিম মুছলমান। ইব্ৰাহিম এই পদত অধিষ্ঠিত হোৱা প্ৰথমজন মুছলমান। ২০১০ চনৰ ৩০ জুলাইৰপৰা ২০১২ চনৰ ১০ জুনলৈ ড° এছ ৱাই কুৰাইছিয়ে [[ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত]] হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com"/> এই পদত সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰথমজন মুছলমান। বিশিষ্ট ভাৰতীয় আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী অন্যতম। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252"/> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদাৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au"/><ref name="news.bbc.co.uk"/> তয়াব হুছেইন [[ভাৰতৰ ইতিহাস]]ত তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ আছিল। (অবিভক্ত [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাব]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]])।<ref name=":0">{{Cite web |title=Rajasthan Assembly Election 2023 : राजनीति के इतिहास में विरला उदाहरण थे चौधरी तैय्यब हुसैन, एक नहीं, तीन राज्यों में बने थे मंत्री |url=https://www.etvbharat.com/hindi/rajasthan/state/bharatpur/rajasthan-assembly-election-2023-chaudhary-tayyab-hussain-of-bharatpur-rajasthan-became-minister-in-three-states/rj20231104075537993993509 |access-date=2023-11-14 |website=ETV Bharat News |date=4 November 2023 |language=hi}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান ৰাজনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে শ্বেখ আব্দুল্লা, ফাৰুক আব্দুল্লা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ [[ওমৰ আব্দুল্লাহ|ওমৰ আব্দুল্লা]], মুফতি মহম্মদ ছাইদ, মেহবুবা মুফতি (যিজনে জম্মু-কাশ্মীৰৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল), চৌধুৰী ৰহিম খান, চিকন্দৰ বাখত, এ আৰ আন্তুলায়, [[আহমেদ পেটেল]], চি এইচ মহম্মদ কোয়া, এ বি এ। ঘনী খান চৌধুৰী, মুখতাৰ আব্বাছ নকৱী, ছলমান খুৰশ্বিদ, চাইফুদ্দিন ছ’জ, ই আহমেদ, গুলাম নবী আজাদ, চৈয়দ শ্বাহনৱাজ হুছেইন, [[আছাদুদ্দিন ওৱাইছি|আছাদুদ্দিন ওৱেইছি]], আজম খান আৰু [[বদৰুদ্দিন আজমল]], নাজমা হেপতুল্লা। ===হজ্জ ৰাজসাহায্য=== {{Main|হজ্জ ৰাজসাহায্য}} [[ভাৰত চৰকাৰ|ভাৰত চৰকাৰে]] ভাৰতীয় [[হজ্জ|হজ]]যাত্ৰীসকলৰ বাবে বিমান ভাড়াৰ খৰচ ২০১৮ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ নোহোৱালৈকে ৰাজসাহায্য দিছিল।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/government-ends-subsidy-for-haj-pilgrims/articleshow/62523061.cms |title = Haj subsidy: Centre ends Haj subsidy as part of policy to 'empower minorities without appeasement' |website = [[The Times of India]]| date=16 January 2018 }}</ref> ২০১১ চনৰ [[ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়]]ৰ সিদ্ধান্ত মানি চলিবলৈ এই ৰাজসাহায্য বন্ধ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ২০১১ চনৰপৰা প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বাবে চৰকাৰী ৰাজসাহায্যৰ পৰিমাণ বছৰৰ পাছত বছৰ ধৰি হ্ৰাস কৰা হৈছিল আৰু ২০১৮ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Abolish-Haj-subsidy-in-10-years-Supreme-Court/articleshow/13058161.cms |title=Abolish Haj subsidy in 10 years: Supreme Court |work=[[The Times of India]] |first1=Dhananjay |last1=Mahapatra |date=9 December 2012 |access-date=6 May 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Ranjan|first=Amitav|title=Haj subsidy cuts start soon|url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-cuts-start-soon/696844/|access-date=14 July 2011|newspaper=The India Express|date=13 October 2010}}</ref> ৰাজ্যসভাৰ সদস্য তথা [[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ]]ৰ সাধাৰণ সম্পাদক [[মাহমুদ এ মাদানী|মৌলানা মাহমুদ এ মাদানী]]য়ে ঘোষণা কৰে যে [[হজ্জ|হজ]] ৰাজসাহায্য ইছলামিক [[শ্বৰীয়ত]]ৰ কাৰিকৰী উলংঘা, যিহেতু [[কোৰআন|কোৰআনে]] ঘোষণা কৰিছে যে মুছলমানসকলে নিজৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি হজ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/haj-subsidy-unislamic-use-that-money-on-our-education-health/16740/ |title='Haj subsidy unIslamic, use that money on our education, health' |work=[[The Indian Express]] |date=17 November 2006 |first1=Ruchika |last1=Talwar |access-date=10 May 2012}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী মুছলমান লবীসমূহে নিয়মিতভাৱে জোৰ দি আহিছে যে হজ ৰাজসাহায্য অইছলামিক হোৱাৰ বাবে ইয়াক পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ কৰিব লাগে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |title=Muslim leaders back cutting Haj subsidy |work=[[Hindustan Times]] |date=11 April 2010 |first1=Zia |last1=Haq |access-date=10 May 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |archive-date=21 January 2012 |archivedate=21 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121122532/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/newdelhi/Muslim-leaders-back-cutting-Haj-subsidy/Article1-529806.aspx |deadurl=yes }}</ref> ==সংঘাত আৰু বিতৰ্ক== ===ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিতৰ্ক=== {{See also|মধ্যযুগীয় ভাৰত|ভাৰত উপমহাদেশত মুছলমান বিজয়|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা}} [[File:Sun temple martand indogreek.jpg|right|thumb|[[মাৰ্টেণ্ড]] ৰ [[সূৰ্য্য]] মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ, যিটো [[চিকান্দৰ বুটছিকান]] ৰ মূৰ্তি ধ্বংসাত্মক নীতিৰ বাবে ধ্বংস হৈছিল, ফটোখন জন বাৰ্কে ১৮৬৮ চনত তোলা। ]] {{multiple image | align = right | image1 = Somnath temple ruins (1869).jpg | width1 = 150 | alt1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | caption1 = ধ্বংসাৱশেষত সোমনাথ মন্দিৰ, ১৮৬৯ চন | image2 = Somnath-current.jpg | width2 = 150 | alt2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | caption2 = বৰ্তমানৰ সোমনাথ মন্দিৰৰ সন্মুখৰ দৃশ্য | footer = [[সোমনাথ মন্দিৰ]] প্ৰথমে মুছলমান তুৰ্কী আক্ৰমণকাৰী [[গাজনীৰ মাহমুদ]] আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু [[ঔৰংজেব]]ৰ অধীনত মোগলকে ধৰি একেৰাহে মুছলমান শাসকসকলে ভাঙি পেলোৱাৰ পাছত বাৰে বাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। }} সাধাৰণতে তলত দিয়া চিন্তাধাৰাসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা ইছলাম ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিষয়ে পণ্ডিত আৰু জনমত উভয়তে যথেষ্ট বিতৰ্ক আছে:<ref name="der Veer">{{cite book |last=van der Veer |first=Peter |title=Religious Nationalism: Hindus and Muslims in India |url=https://books.google.com/books?id=p29ArJ7j6zgC&q=third%20school%20of%20thought |year=1994 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-08256-4 |pages=27–29}}</ref> # মুছলমানসকলৰ অধিকাংশই [[ইৰাণৰ মালভূমি]]ৰপৰা অহা প্ৰব্ৰজনকাৰী বা [[চৌদি আৰৱ|আৰব]]ৰ বংশধৰ।<ref name="Eaton">{{cite book |last1=Eaton |first1=Richard M. |author-link=Richard M. Eaton |title=The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760 |publisher=Berkeley: University of California Press |date=1993 |url=http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft067n99v9/ |access-date=1 May 2007}}</ref>{{page needed|date=July 2015}} কিন্তু [[ভাৰত]]ৰ বিভিন্ন মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ মাজত ৱাই-ক্ৰম’জমৰ বংশৰ হেপ্ল’টাইপৰ তথ্যৰ ওপৰত আধুনিক [[ডি এন এ|জিনীয়]] অধ্যয়নে এই দাবীক বিতৰ্কিত কৰিছে।<ref>{{cite journal | pmc=2590854 | date=2006 | last1=Gutala | first1=R. | last2=Carvalho-Silva | first2=D. R. | last3=Jin | first3=L. | last4=Yngvadottir | first4=B. | last5=Avadhanula | first5=V. | last6=Nanne | first6=K. | last7=Singh | first7=L. | last8=Chakraborty | first8=R. | last9=Tyler-Smith | first9=C. | title=A Shared Y-chromosomal Heritage between Muslims and Hindus in India | journal=Human Genetics | volume=120 | issue=4 | pages=543–551 | doi=10.1007/s00439-006-0234-x | pmid=16951948 }}</ref> # সুবিধাৰ ৰূপান্তৰ: চৰকাৰৰদ্বাৰা নিজৰ নিয়োগ সংৰক্ষণৰ বাবে ধৰ্মান্তৰিত প্ৰশাসক আৰু কেৰাণী; দাসসকলে ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ জৰিয়তে সুৰক্ষা লাভ কৰিছিল, আৰু কেতিয়াবা ক্ষমতাও লাভ কৰিছিল; মুছলমান শাসকৰ সুৰক্ষা লাভ কৰিবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হোৱা উপজাতি; বহুতো সেৱা উদ্যোগত (যেনে কসাইখানা) ধৰ্মান্তৰকৰণ সামাজিকভাৱে সুবিধাজনক আছিল; অমুছলমান পুৰুষে মুছলমান মহিলাক বিয়া কৰাবলৈ ধৰ্মান্তৰিত হয়।<ref>{{cite book |last1=Hardy |first1=Peter |title=Muslims of British India |date=October 2009 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia/page/n18 9] |url=https://archive.org/details/PeterHardyTheMuslimsOfBritishIndia}}</ref> # ধৰ্মান্তৰকৰণৰ অধৰ্মীয় কাৰণত প্ৰাগমেটিজম আৰু পৃষ্ঠপোষকতা যেনে মুছলমান শাসকীয় অভিজাত শ্ৰেণীৰ মাজত সামাজিক গতিশীলতা বা কৰপৰা সকাহ পোৱাৰ বাবে হৈছিল<ref name="der Veer"/><ref name="Eaton"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[ছুন্নী ইছলাম|ছুন্নী]] [[চুফীবাদ|চুফী]] সন্তসকলৰ কৰ্মৰ ফল আছিল আৰু ইয়াৰ লগত প্ৰকৃত হৃদয় পৰিৱৰ্তন জড়িত আছিল।<ref name="der Veer"/> # ধৰ্মান্তৰকৰণ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম|বৌদ্ধ]]সকলৰপৰা আৰু সামাজিক মুক্তিৰ বাবে আৰু নিপীড়নকাৰী হিন্দু জাতিৰ কঠোৰতাক প্ৰত্যাখ্যান হিচাপে নিম্ন জাতিৰ গণ ধৰ্মান্তৰকৰণৰপৰা আহিছিল।<ref name="Eaton"/> # এটা সংমিশ্ৰণ, প্ৰথম অৱস্থাত জোৰ-জবৰদস্তি কৰা আৰু তাৰ পিছত প্ৰকৃত হৃদয়ৰ পৰিৱৰ্তন।<ref name="der Veer"/> # প্ৰভাৱশালী মুছলমান সভ্যতা আৰু সামগ্ৰিকভাৱে বিশ্ব ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে প্ৰসাৰ আৰু সংহতিৰ এক সামাজিক-সাংস্কৃতিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে।<ref name="Eaton"/> ইয়াৰ ভিতৰত নিহিত হৈ আছে ইছলামক বিদেশী জাপি দিয়া আৰু [[হিন্দু ধৰ্ম]]ক প্ৰতিহত কৰা থলুৱা ধৰ্ম হিচাপে ধাৰণাটো বিতৰ্কৰ বিন্দু হৈ আহিছে, [[ভাৰত উপমহাদেশ]]খনক ইছলামকৰণৰ প্ৰচেষ্টা বিফল হোৱাত অৰিহণা যোগাইছে আৰু বিভাজন আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ ৰাজনীতিত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="der Veer"/> Tদক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিণতিসমূহ নিৰীক্ষণ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দৃষ্টিভংগীৰ বিষয় হৈয়েই আছে। উইল ডুৰাণ্ট ভাৰতত মুছলমান বিজয়ক ইতিহাসৰ বিশেষভাৱে উত্তাল অধ্যায় হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে যে ইয়াত উল্লেখযোগ্য হিংসা আৰু উত্তাল পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি হৈছিল, যাৰ কাৰণ তেওঁ অভ্যন্তৰীণ বিভাজন, [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ দৰে ধৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ বাবে আংশিকভাৱে দায়ী বুলি কয়।<ref>{{cite book|last=Durant|first=Will|author-link=Will Durant|title=The Story of Civilization: Our Oriental Heritage |page= 459}}</ref> যদুনাথ সৰকাৰে যুক্তি দিছে যে একাংশ মুছলমান আক্ৰমণকাৰীয়ে হিন্দুসকলৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি ধৰ্মান্তৰকৰণ কৰিবলৈ জোৰ-জবৰদস্তি কৰি এক পদ্ধতিগত [[জিহাদ|জেহাদ]] চলাইছিল।<ref>{{cite book|last=Sarkar|first=Jadunath|author-link=Jadunath Sarkar |year=1912 |title=History of Aurangzeb |volume=3 |publisher=M. C. Sarkar and Sons |page=254}}</ref> [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰা হিন্দুসকলে মুছলমান সামাজিক স্তৰৰ ভিতৰত বৈষম্যৰ সন্মুখীন হৈছিল, যিটো জিয়াউদ্দিন আল-বাৰানীৰ ফাতোৱা-ই জাহাণ্ডাৰীত উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref name="Sikand" /> য’ত তেওঁলোকক আজলাফ জাতিত ৰখা হৈছিল আৰু আশ্ৰফ জাতিৰ তুলনাত নিম্ন বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="one">{{cite book|last=Aggarwal|first=Patrap|title=Caste and Social Stratification Among Muslims in India|publisher=Manohar|year=1978}}</ref> আন আন দৃষ্টিভংগীৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে মুছলমান বিজয়ৰ ফলত হিন্দু, জৈন আৰু বৌদ্ধসকলৰ ওপৰত নিৰ্যাতন চলোৱা হৈছিল, য'ত হত্যাকাণ্ড, মন্দিৰ ধ্বংস আৰু বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tv-4tyO9u_QC&pg=PA248|title=Beyond Orientalism: The Work of Wilhelm Halbfass and Its Impact on Indian and Cross-cultural Studies|author=Eli Franco, Karin Preisendanz|page=248|publisher=Motlilal Banarsidass|isbn=978-8120831100|year=2007}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=19mPVOBZ_9YC&pg=PA16|title=The Making of Terrorism in Pakistan: Historical and Social Roots of Extremism|author=Eamon Murphy|page=16|publisher=Routledge|isbn=978-0415565264|year=2013}}</ref> ছাৰ থমাছ আৰ্নল্ড আৰু ডি লেচি অ’লিয়াৰীয়ে ইছলামক বলপূৰ্বক আৰু তৰোৱালৰদ্বাৰা প্ৰচাৰ কৰা বুলি কোৱা মতামতক ‘অৰ্থহীন’ বুলি সমালোচনা কৰিছিল।<ref name=Munir>{{cite web |last1=Munir |first1=Hassam |date=May 12, 2018 |title=Did Islam Spread by the Sword? A Critical Look at Forced Conversions |url=https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |website=Yaqeen Institute |access-date=September 20, 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114042739/https://yaqeeninstitute.org/read/paper/did-islam-spread-by-the-sword-a-critical-look-at-forced-conversions |url-status=live }}</ref> ইৰা লেপিডাছৰ মতে মুছলমান অঞ্চলত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ দৃষ্টান্ত সঁচাকৈয়ে ঘটিছিল যদিও তুলনামূলকভাৱে কমেইহে দেখা গৈছিল। মুছলমান বিজয়ীসকলে সাধাৰণতে ধৰ্মান্তৰকৰণ বলবৎ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰয়োগ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণৰ অধিকাংশই স্বেচ্ছামূলক প্ৰকৃতিৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Lapidus |first1=Ira M. |author1-link=Ira M. Lapidus |year=2014 |title=A History of Islamic Societies |edition=3rd |url=https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139048828 |isbn=9780521514309 |access-date=<!-- print source: September 20, 2023 --> |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503164345/https://www.cambridge.org/highereducation/books/a-history-of-islamic-societies/22183D81CFE5E37E5DBED1A0F5AB0FB9#overview |url-status=live }}</ref><ref name=Munir /> "তৰোৱাল তত্ত্বৰদ্বাৰা ধৰ্মান্তৰকৰণ"ৰ আন সমালোচকসকলে দক্ষিণ ভাৰত, [[শ্ৰীলংকা]], পশ্চিম বাৰ্মা, [[বাংলাদেশ]], দক্ষিণ থাইলেণ্ড, [[ইণ্ডোনেছিয়া]] আৰু [[মালয়েছিয়া]]ত পোৱা বৃহৎ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ উপস্থিতিৰ লগতে [[ভাৰতীয় উপমহাদেশ|ভাৰত উপমহাদেশ]]ৰ ঐতিহাসিক মুছলমান সাম্ৰাজ্যৰ হৃদয়ৰ চাৰিওফালে সমতুল্য মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সুকীয়া অভাৱক "তৰোৱাল তত্ত্ব"ৰ খণ্ডন হিচাপে আঙুলিয়াই দিয়ে। দক্ষিণ এছিয়াত মুছলমান বিজয়ৰ উত্তৰাধিকাৰ আজিও এক উত্তপ্ত বিতৰ্কিত বিষয় আৰু যুক্তিযুক্ত।{{Citation needed|date=May 2024}} মুছলমান আক্ৰমণকাৰী সকলোৱেই কেৱল আক্ৰমণকাৰী নাছিল। পিছৰ শাসকসকলে ৰাজ্য জয় কৰিবলৈ যুঁজি থাকিল আৰু নতুন শাসক বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ থাকিল। এই নতুন শাসক আৰু তেওঁলোকৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ (যিসকলৰ কিছুমান হিন্দু পত্নীৰপৰা জন্মগ্ৰহণ কৰা) আচাৰ-ব্যৱহাৰ যথেষ্ট ভিন্ন আছিল। কিছুমানক একেদৰে ঘৃণা কৰা হৈছিল যদিও আন কিছুমানে জনপ্ৰিয় অনুগামী গঢ়ি তুলিছিল। চতুৰ্দশ শতিকাত [[দিল্লী]]ৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰা [[ইবন বট্টুতা]]ৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি পূৰ্বৰ চুলতানসকলৰ এজন বিশেষভাৱে নিষ্ঠুৰ আছিল আৰু দিল্লীৰ জনসাধাৰণে তেওঁক গভীৰভাৱে ঘৃণা কৰিছিল। বাটুটাৰ স্মৃতিগ্ৰন্থসমূহেও ইংগিত দিয়ে যে আৰব বিশ্ব, [[বৃহত্তৰ ইৰাণ|পাৰসিয়া]] আৰু [[আনাতোলিয়া]]ৰ মুছলমানসকলক প্ৰায়ে ৰাজদৰবাৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পদৰ বাবে অনুকূল কৰা হৈছিল, যাৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে দিল্লী প্ৰশাসনত স্থানীয় লোকসকলে কিছু পৰিমাণে অধীনস্থ ভূমিকা পালন কৰিছিল। সাধাৰণতে তেওঁলোকৰ উচ্চ সামাজিক মৰ্যাদাক বুজাবলৈ "তুৰ্ক" শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এছ.এ.এ. ৰিজভি (''The Wonder That Was India – II'')-এ অৱশ্যে [[মুহাম্মাদ বিন টুগলুক]]ক কেৱল স্থানীয় লোকক উৎসাহিত কৰাই নহয়, ৰান্ধনী, নাপিত আৰু মালিকৰ দৰে শিল্পীৰ গোটক উচ্চ প্ৰশাসনিক পদত উন্নীত কৰা বুলি আঙুলিয়াই দিয়ে। তেওঁৰ ৰাজত্বকালত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাটো অধিক সামাজিক গতিশীলতা আৰু উন্নত সামাজিক স্থান বিচৰাৰ মাধ্যম হিচাপে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।<ref>{{Cite web |url=http://india_resource.tripod.com/islam.html |title=Islam and the sub-continent – appraising its impact |access-date=27 November 2006 |archive-url=https://archive.today/20121209030754/http://india_resource.tripod.com/islam.html |archive-date=9 December 2012 |url-status=dead |archivedate=9 December 2012 |archiveurl=https://archive.today/20121209030754/india_resource.tripod.com/islam.html |deadurl=yes }}</ref> যদিও, [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগলসকল]] সাধাৰণতে ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ বাবে পৰিচিত আছিল,<ref name="auto2">{{cite journal |title=Revisiting the History and Historiography of Mughal Pluralism |url=https://www.scienceopen.com/hosted-document?doi=10.13169/reorient.5.2.0137 |journal=Reorient |access-date=March 2, 2024 |date=April 1, 2020| doi=10.13169/reorient.5.2.0137 | last1=Kinra | first1=Rajeev | volume=5 | issue=2 |url-access=subscription }}</ref><ref name="auto1">{{cite web |title=MUGHALS AND THE RELIGIOUS MOVEMENTS |url=https://www.proquest.com/openview/99054ac16e7f4bff45b43e5af41a383a/1?pq-origsite=gscholar&cbl=646551 |website=Proquest |access-date=March 2, 2024 |date=September 2012}}</ref><ref name=a1>{{cite web |last1=Akhtar |first1=Awais |title=Religious Policy of Emperor Shahjahan (1627-1658AD) |url=http://pu.edu.pk/images/journal/indianStudies/PDF/1_v4_2_18.pdf |publisher=Journal of Indian Studies}}</ref><ref>{{cite book |last1=Giordan |first1=Giuseppe |title=Annual Review of the Sociology of Religion. Volume 10 (2019) |url=https://books.google.com/books?id=isuiDwAAQBAJ |publisher=Verlag Ferdinand Schöningh |access-date=March 10, 2024 |page=278 |date=July 15, 2019|isbn=978-90-04-40126-6 }}</ref> আৰু হিন্দু আৰু ইছলামিক পৰম্পৰাৰ মিশ্ৰণ ঘটাই কলা আৰু সাহিত্যৰ লগতে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানক সক্ৰিয়ভাৱে পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল,<ref name="auto2"/><ref name="auto1"/> অমুছলমানসকলৰ ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতাৰ নীতিৰ বাবে বিখ্যাত ঔৰংজেবৰ দৰে মুছলমান বিজয়ীয়ে অসংখ্য মন্দিৰ ধ্বংস কৰিছিল।<ref group="web">{{cite web |url=http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |archive-url=https://archive.today/20121212204236/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/Aurang2.html |url-status=dead |archive-date=12 December 2012 |title=Aurangzeb: Religious Policies |publisher=Manas Group, UCLA |access-date=26 June 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&pg=PA362|title=Ornament in Indian Architecture|first=Margaret Prosser|last=Allen|page=362|isbn=978-0874133998 |publisher=University of Delaware Press|year=1991}}</ref> ৰিচাৰ্ড এম ইটনে মুঠ ৮০টা মন্দিৰ তালিকাভুক্ত কৰিছে যিবোৰ মুছলমান বিজয়ীয়ে অপৱিত্ৰ কৰিছিল,<ref name=Frontline-Jan2001>{{cite news |first1=Richard M. |last1=Eaton |author-link=Richard M. Eaton |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States, Part II |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=5 January 2001 |pages=70–77 |url=http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |archive-date=6 January 2014 |access-date=27 November 2025 |archivedate=6 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |deadurl=yes }} {{citation |url=http://ftp.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples2.pdf |title=via: ftp.columbia.edu }}</ref> কিন্তু লক্ষ্য কৰিছে যে মধ্যযুগীয় ভাৰতত এইটো অস্বাভাৱিক নাছিল য'ত বিভিন্ন হিন্দু দেৱতাৰ ভক্তৰ মাজত সংঘাতৰ সময়ত, আৰু হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈনৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বী ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ বিৰুদ্ধেও অসংখ্য মন্দিৰ অপৱিত্ৰ কৰিছিল।<ref name="Eaton-dec">{{cite journal |last=Eaton|first=Richard M. |title=Temple desecration in pre-modern India, Part I |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|date=9 December 2000 |volume=17 |issue=25| publisher=[[The Hindu Group]] |url=http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211181300/http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |archive-date=11 December 2013}}</ref><ref name="Eaton-sep">{{cite journal|last1=Eaton|first1=Richard M.|title=Temple Desecration and Indo-Muslim States|journal=[[Journal of Islamic Studies]]|date=September 2000|volume=11|issue=3|pages=283–319|doi=10.1093/jis/11.3.283|doi-access=}}</ref><ref name="Eaton-2004">{{cite book|last=Eaton|first=Richard M.|title=Temple desecration and Muslim states in medieval India|date=2004|publisher=Hope India Publications|location=Gurgaon|isbn=978-8178710273}}</ref> তেওঁ লগতে লক্ষ্য কৰে যে [[দিল্লী চুলতানাত|দিল্লী চুলতানী]]ৰ বহু উদাহৰণ আছিল, য’ত প্ৰায়ে হিন্দু মন্ত্ৰী আছিল, মুছলমান আৰু হিন্দু উভয় সূত্ৰৰ মতে, মন্দিৰৰ সুৰক্ষা, ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু মেৰামতিৰ নিৰ্দেশ দিছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনত মন্দিৰৰ আক্ৰমণ যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছিল।<ref name=Frontline-Jan2001/> কে. এচ. লাল তেওঁৰ ‘গ্ৰ'থ অফ মুছলিম পপুলেচন ইন মিডিভেল ইণ্ডিয়া’ গ্ৰন্থত দাবি কৰা হৈছে যে, ১০০০ ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যা ৩ কোটি কমি গৈছিল,<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=HmBuAAAAMAAJ |year=1999 |publisher=Aditya Prakashan |isbn=978-81-86471-72-2 |page=343}}: "I have arrived at the conclusion that the population of India in A.D. 1000 was about 200 million and in the year 1500 it was 170 million."</ref> কিন্তু তেখেত উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁৰ এই অনুমানসমূহ আছিল প্ৰাথমিক আৰু তেখত অইন কোনো চূড়ান্ত দাবি কৰা নাই।<ref>{{citation |last=Lal |first=Kishori Saran |author-link=K.S. Lal |title=Theory and Practice of Muslim State in India |url=https://books.google.com/books?id=S7U8AQAAIAAJ |year=1999 |publisher=Research Publications |isbn=978-81-86471-72-2 |page=89}}</ref><ref name=Elst>{{citation |last=Elst |first=Koenraad |author-link=Koenraad Elst |chapter=The Ayodhya Debate |editor=Gilbert Pollet |title=Indian Epic Values: Rāmāyaṇa and Its Impact : Proceedings of the 8th International Rāmāyaạ Conference, Leuven, 6–8 July 1991 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=EVnK3q48dL0C |year=1995 |publisher=Peeters Publishers |isbn=978-90-6831-701-5 |page=33}}</ref><ref name=Miller>{{citation |last=Miller |first=Sam |author-link=Sam Miller (journalist) |chapter=A Third Intermission|title=A Strange Kind of Paradise: India Through Foreign Eyes |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9FnOAgAAQBAJ |year=2014 |publisher=Random House |isbn=978-14-4819-220-5 |page=80}}</ref> তেওঁৰ এই কামৰ এজেণ্ডা আৰু পূৰ্বৰ লোকপিয়লৰ সময়ত সঠিক তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে চাইমন ডিগবি (SOAS, University of London) আৰু ইৰফান হাবিবৰ দৰে ইতিহাসবিদৰ সমালোচনাৰ সন্মুখীন হৈছে।<ref name="Digby1975">{{cite journal |last=Digby |first=Simon |author-link=Simon Digby (oriental scholar) |year=1975 |title=Reviews: K. S. Lal: ''Growth of Muslim population in medieval India (A.D. 1000-1800)'' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3802960&fulltextType=BR&fileId=S0041977X0004739X |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |volume=38 |issue=1 |pages=176–177 |doi=10.1017/S0041977X0004739X |jstor=614231|s2cid=161748418 |url-access=subscription }}</ref><ref name="Habib">{{cite journal |last=Habib |first=Irfan |author-link=Irfan Habib |date=January 1978 |title=Economic History of the Delhi Sultanate - An Essay in Interpretation |journal=The Indian Historical Review |volume=IV |issue=2 |pages=287–303}}</ref> অৰ্থনীতিৰ ইতিহাসবিদ এংগাছ মেডিচন আৰু জিন-ন’ৱেল বিৰাবেনৰ জনসংখ্যাৰ ভিন্ন অনুমানেও ইংগিত দিয়ে যে ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১০০০ৰপৰা ১৫০০ৰ ভিতৰত হ্ৰাস পোৱা নাছিল, বৰঞ্চ সেই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৩.৫ কোটি বৃদ্ধি পাইছিল।<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|title=The Contours of the World Economy 1–2030 AD|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2006}}</ref><ref>Biraben, Jean-Noël (2003). "The rising numbers of humankind", ''Populations & Societies'' '''394'''.</ref> কলিন ক্লাৰ্ক, জন ডি ডুৰাণ্ড আৰু কলিন মেকইভেডিকে ধৰি অন্যান্য অৰ্থনৈতিক ইতিহাসবিদসকলৰপৰা ভাৰতীয় জনসংখ্যাৰ অনুমানেও দেখুৱাইছে যে ১০০০ৰপৰা ১৫০০ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত জনসংখ্যা বৃদ্ধি হৈছিল।<ref name="maddison">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242 pp. 241–242] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref><ref name="maddison236">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237 p. 236] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237|date=11 November 2020}}, [[OECD Development Centre]]</ref> ===অমুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ====মুছলমান–হিন্দু সংঘাত==== {{See also|মুছলমানৰ ওপৰত অত্যাচাৰ|হিন্দূৰ ওপৰত অত্যাচাৰ#ভাৰত উপমহাদেশৰ ইছলামিক শাসনৰ সময়ত|ভাৰতত ধৰ্মীয় হিংসা|ভাৰতত মুছলমানৰ ওপৰত হিংসা}} ; ১৯৪৭ চনৰ আগতে ভাৰত উপমহাদেশত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত হোৱা সংঘাতৰ এক জটিল ইতিহাস আছে যিটো ৭১১ চনত উমাইয়াদ খিলাফতৰদ্বাৰা সিন্ধ আক্ৰমণৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল বুলি ক’ব পাৰি। মধ্যযুগীয় যুগত ভাৰতত ইছলামিক সম্প্ৰসাৰণৰ সময়ত হিন্দুসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বৈশিষ্ট্য আছিল মন্দিৰ ধ্বংস, যিটো ইতিহাসবিদসকলে প্ৰায়ে ছমনাথত হিন্দু মন্দিৰৰ বাৰে বাৰে ধ্বংস কৰি দেখুৱাইছে<ref> {{cite web | url=http://www.indhistory.com/somnath-temple.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20040710164219/http://indhistory.com/somnath-temple.html| url-status=usurped| archive-date=10 July 2004|title=Somnath Temple | access-date=17 April 2009}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | title=Somanatha and Mahmud | access-date=17 April 2008 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20080517102331/http://www.flonnet.com/fl1608/16081210.htm | archive-date=17 May 2008}}</ref> মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ হিন্দু বিৰোধী প্ৰথা।<ref>{{cite book | last = Richards | first = John F. | title = The Mughal Empire | year = 1995 | publisher=Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-56603-7 | pages = 130, 177}}</ref> যদিও দুয়োটা গোটৰ মাজত সংঘাতৰ দৃষ্টান্ত দেখা গৈছিল, তথাপি কেইবাজনো হিন্দুৱে মুছলমান চুফী সন্তৰ সমাধিস্থলত পূজা কৰিছিল আৰু কৰি আছে।<ref>{{cite book|last=Burman|first=J. J. Roy|title=Hindu-Muslim Syncretic Shrines and Communities|year=2002|publisher=Naurang Rai for Mittal Publications|location=New Delhi|isbn=81-7099-839-5| pages = 26, 27}}</ref> ১৯৪৬ চনত নোয়াখালী দাঙ্গাৰ সময়ত কেইবাহাজাৰ হিন্দুক মুছলমান দলে বলপূৰ্বকভাৱে ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="khan68-69">{{cite book |title=The Great Partition: The Making of India and Pakistan |last=Khan |first=Yasmin |year=2007 |publisher=Yale University Press |isbn= 978-0-300-12078-3 |url=https://archive.org/details/greatpartitionma00khan |url-access=registration |quote=Noakhali. |pages=[https://archive.org/details/greatpartitionma00khan/page/68 68]–69}}</ref><ref>{{cite news |title=Fatal flaw in communal violence bill |url=https://www.rediff.com/news/column/fatal-flaw-in-communal-violence-bill/20110602.htm |newspaper=[[Rediff.com]] |date=2 June 2011 |first1=Vivek |last1=Gumaste |access-date=2 August 2011}}</ref> ; ১৯৪৭ চনৰপৰা ১৯৯৮ চনলৈকে ১৯৪৭ চনত [[ভাৰতৰ বিভাজন|ভাৰত বিভাজন]]ৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে বৃহৎ পৰিসৰৰ সাম্প্ৰদায়িক বিবাদ আৰু ৰক্তপাতৰ সৃষ্টি হয়। তেতিয়াৰপৰা [[ভাৰত]]ত [[হিন্দু]] আৰু [[মুছলমান]] সম্প্ৰদায়ৰ একাংশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত উত্তেজনাৰ সৃষ্টি হোৱা বিক্ষিপ্ত বৃহৎ পৰিসৰৰ হিংসাৰ সাক্ষী হৈ আহিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৯৬৯ চনৰ [[গুজৰাট দাঙ্গা]], ১৯৭০ চনত [[ভীৱণ্ডী দাঙ্গা]], ১৯৮৩ চনত [[নেলীৰ হত্যাকাণ্ড|নেলী হত্যাকাণ্ড]], ১৯৮৯ চনত [[ভাগলপুৰত সংঘটিত হিংসাত্মক ঘটনা]]। এই সংঘাতবোৰ আংশিকভাৱে [[হিন্দু জাতীয়তাবাদ]] আৰু [[ইছলামিক উগ্ৰবাদ]]ৰ মতাদৰ্শৰপৰাই উদ্ভৱ হৈছে। স্বাধীনতাৰ পিছৰেপৰা ভাৰতে ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ প্ৰতি সদায় সাংবিধানিক দায়বদ্ধতা বজাই ৰাখিছে।{{Citation needed|date=May 2024}} [[অযোধ্যা (পৌৰাণিক নগৰ)|অযোধ্যা]]ৰ [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]] ভাঙি পেলোৱাৰ ফলত বিভাজনৰ পিছৰ সময়ছোৱাত হিন্দু আৰু মুছলমানৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ ভাব বহু পৰিমাণে আপোচ কৰা হৈছিল। ১৯৯২ চনত হিন্দু জাতীয়তাবাদী [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টী|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ]], [[বজৰংগ দল]], [[বিশ্ব হিন্দু পৰিষদ]], শিৱসেনাৰ দৰে সংগঠনে সংঘটিত কৰা এই ভাঙি পেলোৱাৰ ঘটনা সংঘটিত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত সমগ্ৰ দেশতে মুছলমান আৰু হিন্দু [[মৌলবাদ|মৌলবাদী]]সকলে টিট ফৰ টেট হিংসাৰ সৃষ্টি কৰে, যাৰ ফলত বম্বে দাঙ্গা আৰু ১৯৯৩ চনত [[বোম্বাই]] বোমা বিস্ফোৰণৰ জন্ম হয়।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৯৮ চনৰ প্ৰাণকোটে হত্যাকাণ্ডত [[ইছলাম ধৰ্ম]] গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ পাছত ইছলামিক উগ্ৰপন্থীয়ে ২৬ জন কাশ্মীৰী হিন্দূৰ মূৰ কাটি পেলাইছিল। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে গো-মাংস খাই নিজৰ ধৰ্মান্তৰকৰণ প্ৰমাণ কৰাৰ দাবী গাঁওবাসীয়ে নাকচ কৰাত উগ্ৰপন্থীয়ে আঘাত হানে।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |date=20 June 1998 |title=Gunmen Kill 25 Hindus in Kashmir Attacks |work=[[The New York Times]] |archive-date=12 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412024706/https://www.nytimes.com/1998/06/20/world/gunmen-kill-25-hindus-in-kashmir-attacks.html |first1=John F. |last1=Burns |url-status=live }}</ref> ; কাশ্মীৰ (১৯৯০ৰ দশক) নব্বৈৰ দশকত উগ্ৰপন্থী বিস্ফোৰণৰ সময়ত উগ্ৰ ইছলামিক আৰু উগ্ৰপন্থীৰ নিৰ্যাতন আৰু ভাবুকিৰ পিছত [[কাশ্মিৰী হিন্দূৰ নিৰ্বাসন|থলুৱা কাশ্মীৰী হিন্দু]]সকলে উত্তৰ ভাৰতৰ মুছলমান সংখ্যাগৰিষ্ঠ অঞ্চল [[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ|কাশ্মীৰ]]ৰপৰা পলায়ন কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |title=Paradise Lost – the Kashmiri Pandits |publisher=[[BBC World Service]] |first1=Shivani |last1=Sharma |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109093913/https://www.bbc.co.uk/worldservice/specials/1246_land/page9.shtml |archive-date=9 November 2013 <!-- The reason for giving a web archive is to get an idea of the date of the article -->|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://m.rediff.com/news/2005/jan/19kanch.htm |date=19 January 2005 |title=19/01/90: When Kashmiri Pandits fled Islamic terror |first1=Kanchan |last1=Gupta |work=[[Rediff.com]]}}</ref> মছজিদসমূহে সতৰ্কবাণী জাৰি কৰিছিল, কাশ্মীৰ এৰি যাওক, ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰক বা হত্যা কৰা হওক।<ref>{{cite news|url=http://www.indiandefencereview.com/news/kashmiri-pandits-offered-three-choices-by-radical-islamists/ |title=Kashmiri Pandits offered three choices by radical Islamists |first1=By Col (Dr) Tej Kumar |last1=Tikoo |date=19 January 2021 |work=Indian Defence Review}}</ref> ৮০ আৰু ৯০ৰ দশকৰ মাজভাগত প্ৰায় ৩ লাখ বা ৩ লাখ ৫০ হাজাৰ পণ্ডিতে উপত্যকা এৰি থৈ গৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |title=CIA Factbook: India–Transnational Issues |publisher=Cia.gov |access-date=2013-03-28 |archivedate=2021-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318202107/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india |deadurl=yes }}</ref> তেওঁলোকৰ বহুতেই জম্মুৰ শৰণাৰ্থী শিবিৰত ভয়াবহ পৰিস্থিতিত জীৱন কটাবলগীয়া হৈছে।<ref name="rediff1">{{cite news |url=http://www.rediff.com/news/column/kashmiri-pandits-remain-refugees-in-their-own-nation/20120119.htm |title=23 years on, Kashmiri Pandits remain refugees in their own nation |work=[[Rediff.com]] |date=19 January 2012 |access-date=28 March 2013}}</ref> ; গুজৰাট (২০০২) শেহতীয়াকৈ সংঘটিত হোৱা অন্যতম হিংসাত্মক পৰিঘটনা ২০০২ চনত গুজৰাটত সংঘটিত হোৱা দাঙ্গাৰ সময়ত সংঘটিত হৈছিল, য’ত অনুমান কৰা হৈছে যে এক হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল, বেছিভাগেই মুছলমান বুলি অভিযোগ উঠিছে। কিছুমান সূত্ৰই দাবী কৰিছে যে প্ৰায় ২০০০ মুছলমানৰ মৃত্যু হৈছে।<ref name="India's Great Divide">{{cite news |url=http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |archive-date=6 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |date=4 August 2003 |first1=Alex |last1=Perry |title=India's Great Divide |access-date=4 April 2007 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |archivedate=6 August 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030806223353/http://www.time.com/time/asia/covers/501030811/story.html |deadurl=yes }}</ref> ৰাজ্যৰ জড়িততাৰ অভিযোগো উত্থাপন হৈছিল।<ref name="India's Great Divide"/><ref>{{cite news |date=13 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |archive-date=5 May 2007 |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |title=Demand for CBI probe into Zaheera's u-turn |work=[[The Hindu]] |url-status=usurped |access-date=4 April 2007 |archivedate=5 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505143121/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/002200411132124.htm |deadurl=yes }}</ref> [[বাবৰী মছজিদ|বাবৰি মছজিদ]]ৰ বিবাদিত স্থানৰপৰা উভতি অহা ৫৯ জন হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰী, গোধৰা ৰেল ষ্টেচনত ৰেলৰ অগ্নিকাণ্ডত জীৱিত অৱস্থাত জ্বলি যোৱাৰ প্ৰতিশোধ হিচাপে এই দাঙ্গা সংঘটিত হয়। গুজৰাট আৰক্ষীয়ে এই ঘটনাটো অঞ্চলটোৰ উগ্ৰপন্থী মুছলমানসকলে হিন্দু তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা পৰিকল্পিত কাণ্ড বুলি দাবী কৰে। এই তথ্যৰ তদন্তৰ বাবে নিযুক্তি দিয়া বেনাৰ্জী আয়োগে এই অগ্নিকাণ্ডক দুৰ্ঘটনা বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{Cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2203/stories/20050211004203200.htm |title=Still a burning question |first1=Dionne |last1=Bunsha |date=11 May 2005 |work=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |access-date=28 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427105825/https://frontline.thehindu.com/the-nation/article30203511.ece |archive-date=27 April 2020}}</ref> ২০০৬ চনত উচ্চ ন্যায়ালয়ে এনে এখন সমিতিৰ গঠন অবৈধ বুলি সিদ্ধান্ত লয় কাৰণ ন্যায়াধীশ নানাৱতী শ্বাহৰ নেতৃত্বত আন এটা তদন্তই এতিয়াও বিষয়টোৰ তদন্ত কৰি আছে।<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Banerjee-panel-illegal-Gujarat-HC/articleshow/1457456.cms |title=Banerjee panel illegal: Gujarat HC |work=[[The Times of India]] |date=20 March 2006 |access-date=28 July 2017}}</ref> [[Image:Ahmedabad riots1.jpg|right|thumb|অট্টালিকা আৰু দোকানত জুই জ্বলাই দিয়াৰ লগে লগে [[আহমেদাবাদ]]ৰ আকাশ ধোঁৱাৰে ভৰি পৰে। গোধৰা ৰে’ল জ্বলোৱাৰ ঘটনাৰ পিছত সংঘটিত হোৱা এই দাঙ্গাত গোধৰা ৰে’লৰ অগ্নিকাণ্ডত নিহত হোৱাকে ধৰি ৭৯০ জনতকৈ অধিক মুছলমান আৰু ২৫৪ জন হিন্দু নিহত হয়। এই তথ্যসমূহ ২০০৫ চনৰ মে’ মাহত কেন্দ্ৰীয় গৃহ পৰিক্ৰমা ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী শ্ৰীপ্ৰকাশ জয়ছৱালে ৰাজ্যসভাত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Gujarat riot death toll revealed |work=BBC News |date=11 May 2005 |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4536199.stm }}</ref><ref>{{cite news |title=BJP cites govt statistics to defend Modi |agency=Press Trust of India |publisher=ExpressIndia (part of [[The Indian Express]] group) |date=12 May 2005 |url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527160301/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46626 |archive-date=27 May 2005 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=254 Hindus, 790 Muslims killed in post-Godhra riots |agency=Press Trust of India |publisher=Indiainfo.com |date=11 May 2005 |url=http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |archive-date=26 February 2009 |access-date=27 November 2025 |archivedate=26 February 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226131020/http://news.indiainfo.com/2005/05/11/1105godhra-rs.html |deadurl=yes }}</ref>]] ২০০৪ চনত ভাৰতীয় বিদ্যালয়ৰ কেইবাখনো পাঠ্যপুথি মুছলমান বিৰোধী পক্ষপাতিত্বৰে ভৰ-পূৰ বুলি ধৰা পৰাৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ পৰিষদে বাতিল কৰিছিল। এনচিইআৰটিয়ে যুক্তি দিছিল যে এই কিতাপসমূহ "পূৰ্বৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী প্ৰশাসনে হাতেৰে বাছি উলিওৱা পণ্ডিতসকলে লিখিছে।" দ্য গাৰ্ডিয়ানৰ মতে, পাঠ্যপুথিসমূহত ভাৰতৰ অতীতৰ মুছলমান শাসকসকলক "বৰ্বৰ আক্ৰমণকাৰী আৰু মধ্যযুগীয় যুগক ইছলামিক ঔপনিৱেশিক শাসনৰ অন্ধকাৰ যুগ হিচাপে চিত্ৰিত কৰা হৈছিল যিয়ে ইয়াৰ পূৰ্বৰ হিন্দু সাম্ৰাজ্যৰ গৌৰৱক লুটিয়াই পেলাইছিল।" <ref name=Guardian26Jun04>{{cite news |last1=Ramesh |first1=Randeep |url=https://www.theguardian.com/world/2004/jun/26/india.schoolsworldwide |title=Another rewrite for India's history books |work=[[The Guardian]] |date=26 June 2004 |access-date=29 July 2017 |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> এখন পাঠ্যপুথিত কোৱা হৈছিল যে [[তাজমহল]], [[কুতুব মিনাৰ]] আৰু [[লালকিল্লা]] – এই সকলোবোৰ ইছলামিক স্থাপত্যৰ উদাহৰণ – "হিন্দুসকলে ডিজাইন আৰু কমিচন দিছিল।" <ref name=Guardian26Jun04/> ; পশ্চিম বংগ (২০১০) ২০১০ চনৰ ডেগংগা দাঙ্গাত ২০১০ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰৰপৰা দাঙ্গা আৰম্ভ হয়, যেতিয়া ডেগংগা থানা এলেকাৰ অন্তৰ্গত হিন্দু চুবুৰি ডেগংগা, কাৰ্তিকপুৰ আৰু বেলিয়াঘাটাত ইছলামিক দল এটাই অগ্নিসংযোগ আৰু হিংসাৰ আশ্ৰয় লয়। গধূলিৰ ভাগত আৰম্ভ হোৱা হিংসাত্মক পৰিস্থিতিটো গোটেই ৰাতি পাছদিনা পুৱালৈকে চলি থাকিল। জিলা আৰক্ষী, ৰেপিড একচন বাহিনী, কেন্দ্ৰীয় সংৰক্ষিত আৰক্ষী বাহিনী আৰু সীমান্ত নিৰাপত্তা বাহিনী আটাইকেইজনেই মব হিংসা ৰোধ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাত অৱশেষত [[ভাৰতীয় সেনা|সেনাবাহিনী]] মোতায়েন কৰা হয়।<ref name="toi1">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Communal-clash-near-Bangla-border-Army-deployed/articleshow/6516123.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103093628/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/india/28230267_1_communal-clash-indo-bangla-deganga |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Communal clash near Bangla border, Army deployed |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |work=[[The Times of India]] |location=Kolkata}}</ref><ref name="toi2">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Army-out-after-Deganga-rioting/articleshow/6516493.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103132107/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-08/kolkata/28268373_1_deganga-army-personnel-senior-army-official |url-status=live |archive-date=3 November 2012 |title=Army out after Deganga rioting |date=8 September 2010 |work=[[The Times of India]] |access-date=11 September 2010 }}</ref><ref name="express1">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/Curfew-in-Bengal-district--Army-called-in/678774 |title=Curfew in Bengal district, Army called in |work=The Indian Express |date=8 September 2010 |access-date=11 September 2010 |location=Kolkata}}</ref><ref name="hindu1">{{cite news |first=Raktima |last=Bose |url=http://www.hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100910005112/http://hindu.com/2010/09/08/stories/2010090859680100.htm |url-status=dead |archive-date=10 September 2010 |title=Youth killed in group clash |date=8 September 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=11 September 2010 }}</ref> ; অসম (২০১২) ২০১২ চনত খিলঞ্জীয়া [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]] আৰু পূব বংগৰ শিপাই থকা মুছলমানৰ মাজত সংঘটিত [[কোকৰাঝাৰ সংঘৰ্ষ ২০১২|অসম হিংসাত]] কমেও ৭৭ জন লোকৰ মৃত্যু<ref>{{Cite web|url=http://www.news18.com/videos/india/subho-fake-8am-v-732858.html|title=Ground report: Death toll in Bodo attack mounts to 70|website=News18|access-date=2017-07-29}}</ref> হোৱাৰ লগতে ৪ লাখ লোক গৃহহাৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/29/world/asia/after-tensions-in-indias-east-turn-deadly-claims-officials-turned-a-blind-eye.html|title=As Tensions in India Turn Deadly, Some Say Officials Ignored Warning Signs|last=Harris|first=Gardiner|date=2012-07-28|work=The New York Times|access-date=2017-07-29|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ; দিল্লী (২০২০) ২০২০ চনত দিল্লীত সংঘটিত হোৱা ৫০ জনতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু আৰু শতাধিক লোক আহত<ref>{{cite news |title=Delhi riots: Violence that killed 53 in Indian capital 'was anti-Muslim pogrom', says top expert |url=https://www.independent.co.uk/independentpremium/world/delhi-riots-pogrom-violence-deaths-modi-bjp-india-police-a9384891.html |work=The Independent |date=7 March 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=For Jews, the New Delhi riots have a painfully familiar ring |url=https://blogs.timesofisrael.com/for-jews-the-new-delhi-riots-have-a-painfully-familiar-ring/ |work=The Times of Israel |date=11 March 2020}}</ref> হোৱা দিল্লীৰ দাঙ্গা বহু সমালোচকে মুছলমান বিৰোধী আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী|নৰেন্দ্ৰ মোডী]]ৰ হিন্দু জাতীয়তাবাদী এজেণ্ডাৰ অংশ বুলি ভবা নাগৰিকত্ব আইনখনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে।<ref>{{cite news |title=Anti-Muslim violence in Delhi serves Modi well |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/feb/26/violence-delhi-modi-project-bjp-citizenship-law |work=The Guardian |date=26 February 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Modi slammed as death toll in New Delhi violence rises |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/modi-slammed-death-toll-delhi-violence-rises-200226192504695.html |publisher=Al Jazeera |date=26 February 2020}}</ref> ====মুছলমান–শিখ সংঘাত==== [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ত [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগ]]ত [[শিখ ধৰ্ম]]ৰ উত্থান ঘটিছিল। প্ৰাথমিক [[শিখ]] আৰু [[দিল্লী]]ৰ [[মুছলমান]] শক্তি কেন্দ্ৰৰ মাজত সংঘাতৰ প্ৰাৰম্ভিক উচ্চ পৰ্যায়ত উপনীত হয় ১৬০৬ চনত শিখসকলৰ পঞ্চম গুৰু গুৰু আৰ্জানক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰদ্বাৰা অত্যাচাৰ কৰি হত্যা কৰা হয়। পঞ্চম প্ৰিয় গুৰুজনৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰই গুৰু হৰগোবিন্দ হিচাপে তেওঁৰ স্থান লয়, যিয়ে মূলতঃ শিখসকলক যোদ্ধা ধৰ্ম কৰি তুলিলে। গুৰুজীয়ে প্ৰথমে মোগল সাম্ৰাজ্যক পৰাস্ত কৰিছিল যিটো যুদ্ধ বৰ্তমানৰ গুৰদাসপুৰৰ শ্ৰী হৰগোবিন্দপুৰত হৈছিল<ref>{{cite book|last=Shackle|first=Christopher|author2=Mandair, Arvind-Pal Singh|year=2005|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures|publisher=Routledge|location=United Kingdom|isbn=0-415-26604-1|pages=xv–xvi}}</ref> পিছলৈ ১৬৬৫ চনত [[গুৰু টেগ বাহাদুৰ|টেগ বাহাদুৰে]] গুৰু হৈছিল আৰু ১৬৭৫ চনলৈকে শিখসকলক নেতৃত্ব দিছিল। যেতিয়া সম্ৰাটে তেওঁলোকক ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ নকৰাৰ বাবে মৃত্যুদণ্ড দিছিল তেতিয়া কাশ্মীৰী পণ্ডিতসকলৰ প্ৰতিনিধি দলে তেওঁৰ ওচৰলৈ সহায় বিচাৰি আহিছিল।<ref>{{cite book|last=Rama|first=Swami|year=1986|title=Celestial Song/Gobind Geet: The Dramatic Dialogue Between Guru Gobind Singh and Banda Singh Bahadur|publisher=Himalayan Institute Press|isbn = 0-89389-103-7|pages=7–8}}</ref> এইখিনিতে ঔৰংজেবে নাগৰিকক অপৰাধৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰাৰ ভিত্তিত বলপূৰ্বক ধৰ্মান্তৰকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল তাৰ পিছত ধৰ্মান্তৰিত হ’লে শাস্তিৰপৰা (মৃত্যুৰ পৰ্যন্ত) ৰক্ষা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ঔৰংজেৱৰ সাম্ৰাজ্যত শিখ আৰু হিন্দূৰ মাজত হিংসাৰ লগতে বিদ্ৰোহৰ অত্যন্ত বৃদ্ধি পালে। এইটো এটা প্ৰাৰম্ভিক উদাহৰণ যিয়ে হিন্দু-মুছলমান সংঘাত আৰু মুছলমান-শিখ সংঘাত কেনেকৈ জড়িত হৈ আছে সেই কথা স্পষ্ট কৰি দিয়ে। ইয়াৰ পিছত গুৰু গোবিন্দ সিংহ আৰু শিখসকলে ভাৰতৰ সিংহাসনৰ পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰী বাহাদূৰ শ্বাহ জাফৰক উত্থাপন কৰাত সহায় কৰে। এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে [[আকবৰ]]ৰ সময়ৰ দৰে কিছু পৰিমাণে সুসম্পৰ্ক বজাই ৰখা হৈছিল যেতিয়ালৈকে পুনৰ বিবাদৰ সৃষ্টি হোৱা নাছিল। [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল যুগত]] [[পঞ্জাব, ভাৰত|পঞ্জাৱ]]ৰ মাজেৰে ভাৰতলৈ বিভিন্ন আগ্ৰাসী আহিছিল যাৰ সহায়ত তেওঁলোকে লুট-পাত আৰু ভয়াবহভাৱে লুণ্ঠন কৰিছিল। উন্নত সম্পৰ্ক দুল্লা ভট্টী, মিয়ান মিৰ, পীৰ বুধু শ্বাহ, পীৰ ভিখাম শ্বাহ, বুলেহ শ্বাহৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছে।{{citation needed|date=November 2023}} ১৬৯৯ চনত শেষ গুৰু গুৰু গোবিন্দ সিংহই খালছা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। এজন প্ৰাক্তন তপস্বীক গোবিন্দ সিঙে শিখক অত্যাচাৰ কৰাসকলক শাস্তি দিয়াৰ কৰ্তব্যৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। গুৰুজনাৰ মৃত্যুৰ পাছত বাবা বন্দা সিং বাহাদূৰ শিখ সেনাৰ নেতা হৈ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ ওপৰত কেইবাবাৰো আক্ৰমণৰ বাবে দায়ী। ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে ক্ষমাৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰি সম্ৰাট জাহান্দৰ শ্বাহে তেওঁক ফাঁচি দিয়ে।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|author-link=Khushwant Singh|year=2006|title=The Illustrated History of the Sikhs|publisher=Oxford University Press|location=India|isbn = 0-19-567747-1|pages=47–53}}</ref> ১৭ আৰু ১৮ শতিকাৰ সময়ছোৱাত মোগল ক্ষমতাৰ অৱনতিৰ লগতে শিখ সাম্ৰাজ্যৰ শক্তি বৃদ্ধিৰ ফলত ক্ষমতাৰ ভৰসাম্যৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে শিখসকলক অধিক হিংসাৰপৰা ৰক্ষা কৰে। ১৮৪৯ চনৰ দ্বিতীয় এংলো-শিখ যুদ্ধৰ পিছত শিখ সাম্ৰাজ্য [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় সাম্ৰাজ্য]]ত সোমাই পৰে।{{Citation needed|date=May 2024}} ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ সময়ত ব্যাপক জনসংখ্যাৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল আৰু ব্ৰিটিছ ভাৰতীয় প্ৰদেশ পঞ্জাৱক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল, য’ত পশ্চিম অংশ পাকিস্তানৰ হাতত নিযুক্ত কৰা হৈছিল, আনহাতে পূব অংশ ভাৰতলৈ গৈছিল। ভাৰতৰপৰা পাকিস্তানৰ পশ্চিম পঞ্জাৱলৈ ৫৩ লাখ মুছলমান স্থানান্তৰিত হয়, যিহেতু ভাৰতৰ ৩৪ লাখ হিন্দু আৰু শিখ লোক পাকিস্তানৰপৰা পূব পঞ্জাৱলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নতুনকৈ গঠিত চৰকাৰসমূহ ইমান আচৰিত পৰিসৰৰ প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে অসজ্জিত আছিল আৰু সীমান্তৰ দুয়োপাৰে ব্যাপক হিংসা আৰু বধ সংঘটিত হৈছিল। মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমান প্ৰায় ৫ লাখ, কম অনুমান ২ লাখ আৰু উচ্চ অনুমান ১,০০০,০০০।<ref>{{cite web|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat3.htm#India|title=War Stats Redirect |access-date=6 May 2015}}</ref> ==ভাৰতীয় মুছলমান বাতৰি সংস্থা== *[[দ্য মিলি গেজেট]]: ভাৰতৰ এখন বিশিষ্ট [[ইংৰাজী ভাষা]]ৰ [[বাতৰিকাকত|বাতৰি কাকত]] যিয়ে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু ইছলামিক দৃষ্টিকোণৰপৰা বাতৰি, বিশ্লেষণ, আৰু মতামত প্ৰদান কৰে। *[[সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড|সৰ্বভাৰতীয় মুছলিম ব্যক্তিগত আইন ব'ৰ্ড (AIMPLB)]]: মূলতঃ ভাৰতত মুছলমানসকলৰ স্বাৰ্থক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সংস্থা হ’লেও এআইএমপিএলবি দেশৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ক প্ৰভাবিত কৰা বিষয়সমূহৰ ওপৰত বিবৃতি, প্ৰতিৱেদন, বাতৰি কাকত প্ৰকাশৰ কামতো জড়িত। *[[জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দ|জামিয়াত-ই-উলামা-ই-হিন্দ (জমিয়ত উলামা-ই-হিন্দ)]]: ভাৰতৰ অন্যতম পুৰণি আৰু সন্মানীয় মুছলমান সংগঠন জমিয়তে ইয়াৰ প্ৰকাশন আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তেও বিভিন্ন সামাজিক, শৈক্ষিক, ধৰ্মীয় বিষয়ৰ বাতৰি আৰু তথ্য প্ৰচাৰ কৰে। *[[মুছলিম দাপোন]]: ভাৰত আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত বাতৰি, মতামত, আৰু বিশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা এটা ডিজিটেল মিডিয়া প্লেটফৰ্ম। *'''ভাৰত ইছলামিক সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ (IICC)''': নতুন দিল্লীৰ এই কেন্দ্ৰটো মূলতঃ সংবাদ সংস্থা নহয়, কিন্তু ইয়াত ভাৰতীয় মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক, আৰু সামাজিক চিন্তাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী, প্ৰতিৱেদন, আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰা হয়। *'''[https://youtube.com/@nousnetwork নাউছ নেটৱৰ্ক]:''' ই এটা নিউজ চেনেল যিয়ে ইউটিউবত মুছলমানৰ লগতে অন্যান্য সংখ্যালঘুৰ সমস্যাৰ বিষয়ে কয়। ==ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান== <!-- Please do not add sub-sections --> ভাৰতবৰ্ষত বহুতো বিশিষ্ট মুছলমান লোকে অসংখ্য ক্ষেত্ৰত নিজৰ নাম উজলাই তুলিছে আৰু সমগ্ৰ বিশ্বতে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উত্থান আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱত গঠনমূলক ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। ভাৰত গণৰাজ্যৰ ১২ জন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ৰাষ্ট্ৰপতি]]ৰ ভিতৰত তিনিজন মুছলমান আছিল – [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|জাকিৰ হুছেইন]], [[ফখৰুদ্দিন আলি আহমেদ|ফখৰুদ্দিন আলী আহমেদ]] আৰু [[এ পি জে আব্দুল কালাম]]। ইয়াৰ উপৰি ৪ জন মুছলমান: [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লা]], [[আজিজ মুছাব্বৰ আহমদী]], [[মিৰ্জা হামিদুল্লাহ বেগ]] আৰু [[আলতামাছ কবীৰ]] [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ পদত অধিষ্ঠিত আছিল। [[মহম্মদ হিদয়াতুল্লাহ|মহম্মদ হিদাতুল্লাহে]] ভাৰতৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপেও দুটা পৃথক অনুষ্ঠানত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল; আৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি]], [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|ভাৰতৰ উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] আৰু [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ]]ৰ তিনিওটা পদতে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা একমাত্ৰ ব্যক্তি হোৱাৰ সুকীয়া সন্মান লাভ কৰিছে।<ref name="M. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|title=M. Hidayatullah|publisher=[[Supreme Court of India]]|access-date=8 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106034450/http://www.supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/mhidayatullah.htm|archive-date=6 January 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="EBC article on J. Hidayatullah">{{cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/articles/92v4a2.htm |title=Full Court Reference in Memory of The Late Justice Mohammad Hidayatullah |first1=P.D. |last1=Desai |date=1992 |work=Supreme Court Cases Journal |publisher=Eastern Book Company, Lucknow |access-date=8 June 2008 }}</ref> তিনিখন ভিন্ন ৰাজ্যৰ ([[পঞ্জাব, ভাৰত|পাঞ্জাৱ]], [[ৰাজস্থান]], [[হাৰিয়ানা]]) চৰকাৰত বিভিন্ন সময়ত কেবিনেট মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা [[তৈয়ব হুছেইন|তায়াব হুছেইনে]] ভাৰতৰ ইতিহাসৰ একমাত্ৰ ৰাজনীতিবিদ হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref name=":0" /> [[জাকিৰ হুছেইন (ৰাজনীতিবিদ)|ড° জাকিৰ হুছেইন]], [[খান আব্দুল গফ্ফৰ খান]], [[আবুল কালাম আজাদ|মৌলানা আবুল কালাম আজাদ]], [[এ পি জে আব্দুল কালাম|ড° এ পি জে আব্দুল কালাম]], [[ বিছমিল্লাহ খান|উস্তাদ বিছমিল্লাহ খান]] ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক বঁটা [[ভাৰত ৰত্ন|ভাৰত ৰত্ন বঁটা]] লাভ কৰা ভাৰতৰ বিশিষ্ট মুছলমান।<ref>{{cite web|url=https://clarionindia.net/5-muslims-among-bharat-ratna-awardees-a-tribute-to-excellence-and-diversity/?amp=1|title= 5 Muslims among Bharat Ratna awardees- A tribute to excellence and diversity|access-date=6 May 2022}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰাক্তন [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিসকলৰ তালিকা|উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] [[মহম্মদ হামিদ আনছাৰী]], প্ৰাক্তন বৈদেশিক মন্ত্ৰী ছলমান খুৰশ্বিদ মুছলমান। ড° এছ ৱাই কুৰাইছি আৰু চৈয়দ নাছিম আহমদ জাইদী দুয়োজনেই ভাৰতৰ মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="yahind.com">{{cite web|url=http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|title=S.Y. Quraishi appointed as election commissioner of India from YaHind.Com|access-date=6 May 2015|archive-date=2 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|url-status=dead|archivedate=2 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502084543/http://www.yahind.com/news/directory.php?id=408|deadurl=yes}}</ref>বিশিষ্ট ভাৰতীয় মুছলমান আমোলা আৰু কূটনীতিবিদসকলৰ ভিতৰত আছে আবিদ হুছেইন, আলী য়াভাৰ জং আৰু আছাফ আলী। জাফৰ ছাইফুল্লাহ ১৯৯৩ চনৰপৰা ১৯৯৪ চনলৈ ভাৰত চৰকাৰৰ কেবিনেট সচিব আছিল।<ref name="the first 50 years-p252">{{cite book |page=252 |title=Independent India: the first fifty years |first1=Hiranmay |last1=Karlekar |publisher=Indian Council for Cultural Relations and Oxford University Press |date=1998}}</ref> ১৯৯৫ চনৰপৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ বৈদেশিক সচিব আৰু [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ত ভাৰতৰ উপ-স্থায়ী প্ৰতিনিধি আছিল ছলমান হাইদৰ।<ref name="apcd.anu.edu.au">{{cite web |url=http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |title=2004 Transnational Policy Forum Participants |website=Asia-Pacific College of Diplomacy |publisher=Australian National University |archive-url=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |archive-date=5 May 2006 |access-date=27 November 2025 |archivedate=5 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060505102848/http://apcd.anu.edu.au/transforum/2004/participants.html |deadurl=yes }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/nol/shared/spl/hi/programmes/analysis/transcripts/15_03_07.txt|title=Anchor Aweigh?|work=[[BBC Radio 4]] |date=15 March 2007 }}</ref> ভাৰতীয় আৰক্ষী সেৱাত অসংখ্য মুছলমানে উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে, কেইবাজনো আৰক্ষী সঞ্চালক প্ৰধান পদবী লাভ কৰিছে আৰু ৰাজ্যিক আৰু কেন্দ্ৰীয় সশস্ত্ৰ আৰক্ষী বাহিনী উভয়ৰে অধিনায়ক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছে। ২০১৩ চনত আই পি এছৰ বিষয়া চৈয়দ আছিফ ইব্ৰাহিমে চোৰাংচোৱা ব্যুৰোৰ প্ৰথমজন মুছলমান সঞ্চালক হিচাপে পৰিগণিত হয়, যিটো সেৱাৰ আটাইতকৈ জ্যেষ্ঠ নিযুক্তি। ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহৰ (জম্মু-কাশ্মীৰৰ বাহিৰে) সাতজন মুছলমান মুখ্যমন্ত্ৰী আছে: # [[বৰকাতুল্লাহ খান]] ([[ৰাজস্থান]]: ১৯৭১–৭৩) # [[আব্দুল গাফুৰ (ৰাজনীতিবিদ)|আব্দুল গাফুৰ]] ([[বিহাৰ]]: ১৯৭৩–৭৫) # [[চি এইচ মহম্মদ কয়]] ([[কেৰালা]]: ১৯৭৯) # [[চৈয়দা আনোৱাৰা টাইমূৰ|আনোৱাৰা টাইমুৰ]] ([[অসম]]: ১৯৮০–৮১) # [[এ আৰ আণ্টুলায়]] ([[মহাৰাষ্ট্ৰ]]: ১৯৮০–৮২) # [[মহম্মদ আলিমুদ্দিন]] ([[মণিপুৰ]]: ১৯৭৩–৭৪) # [[এম. অ. এইচ. ফাৰুক]] পুদুচেৰি কেন্দ্ৰ শাসিত অঞ্চলৰ তিনিবাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল। <!-- Entertainment --> [[ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ]] জগতৰ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰভাৱশালীৰ লগতে সমালোচকৰ প্ৰশংসিত একাংশ অভিনেতা-অভিনেত্ৰী মুছলমান। ইয়াৰ ভিতৰত [[দিলীপ কুমাৰ|ইউছুফ খান]] (মঞ্চৰ নাম [[দিলীপ কুমাৰ]]),<ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/the-one-and-only-dilip-kumar-the-actor-who-shaped-world-biggest-film-industry-7392998/|title=The one and only Dilip Kumar: The actor who shaped world's biggest film industry|work=The Indian Express |date=7 July 2021}}</ref> [[শ্বাহৰুখ খান]],<ref>Zubair Ahmed (23 September 2005) [https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4274774.stm Who's the real Shah Rukh Khan?] BBC News Retrieved on 30 March 2009.</ref> [[ছলমান খান]], [[আমিৰ খান]],<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |title=Aamir speaks out on alienation as a Muslim |work=IndiaGlitz |date=5 August 2005 |access-date=30 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |archive-date=30 November 2005 |archivedate=30 November 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051130191313/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/interview/6383.html |deadurl=yes }}</ref> [[ছাইফ আলী খান]],<ref name=sak>{{cite news |first1=Deepa |last1=Gahlot |date=July 1998 |url=http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |title='Religion played a major role in my upbringing' |work=Communalism Combat |publisher=[[Sabrang Communications]] |access-date=3 April 2009 |archivedate=6 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606052619/http://www.sabrang.com/cc/comold/august98/saif.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-went-to-a-Muslim-builder-says-Saif/articleshow/3385672.cms |first1=Subhash K |last1=Jha |date=21 August 2008 |archive-date=9 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509215025/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-21/news-interviews/27923991_1_saif-muslim-societies |title='I went to a Muslim builder,' says Saif |work=[[The Times of India]] |url-status=live |access-date=30 March 2009}}</ref> [[মধুবালা]],<ref>{{cite news |url=http://www.topnews.in/interesting-facts-and-figures-madhubala-2140744 |title=Interesting Facts and Figures : Madhubala |work=TopNews (India) |first1=Mohit |last1=Joshi |date=17 March 2009 |access-date=30 March 2009}}</ref> [[নৱাজুদ্দিন ছিদ্দিকী]],<ref>PTI (24 April 2017) [http://www.huffingtonpost.in/2017/04/24/watch-nawazuddin-siddiqui-explains-that-he-isnt-just-a-muslim_a_22052880/ Watch: Nawazuddin Siddiqui Explains That He Isn't Just A Muslim, But A Bit Of All Religions] ''HuffPost''. Retrieved 24 April 2017.</ref> [[নাছিৰুদ্দিন শ্বাহ]], [[জনী ৱাকাৰ]], [[শাবানা আজমী]],<ref>[https://web.archive.org/web/20130509215016/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-17/india/27919758_1_indian-democracy-shabana-azmi-muslims Indian democracy unfair to Muslims: Shabana Azmi] ''The Times of India''. 17 August 2008. Retrieved 3 April 2009.</ref> [[ৱাহীদা ৰহমান]],<ref name="Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying ‘strength of Bharatiya Nari’">{{cite news |last1=The Indian Express |title=Waheeda Rehman honoured with Dadasaheb Phalke Award for contributions to Indian cinema, expemplifying 'strength of Bharatiya Nari' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |access-date=26 September 2023 |date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926093107/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/waheeda-rehman-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-for-contributions-to-indian-cinema-expemplifying-strength-of-bharatiya-nari-8956704/ |archive-date=26 September 2023 |language=en}}</ref> [[মুমতাজ (ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী)|মুমতাজ]], [[আমজাদ খান (অভিনেতা)|আমজাদ খান]], [[অজিত খান]], [[কাদেৰ খান]], [[ফিৰোজ খান (অভিনেতা)|ফিৰোজ খান]], [[সঞ্জয় খান]], [[মীনা কুমাৰী]], [[প্ৰেম নাজিৰ]], [[মামুটী]], [[দুলকুৰ ছালমান]], [[আছিফ আলী (অভিনেতা)|আছিফ আলী]], [[নৰ্গিছ]], [[ইৰফান খান]], [[ফৰিদা জালাল]], [[আৰ্ছাদ ৱাৰছি]], [[মেহমুদ (অভিনেতা)|মেহমুদ]], [[আলী ফজল]], [[ফাৰহান আখতাৰ]], [[জীনত আমান]], [[ৰাজা মুৰাদ]], [[ফাৰুক শ্বেখ]] আৰু [[টাবু (অভিনেত্ৰী)|তাবু]]। ভাৰতীয় চিনেমাৰ কিছুমান পৰিচিত চলচ্চিত্ৰ পৰিচালকৰ ভিতৰত [[মেহবুব খান]], [[খোৱাজা আহমদ আব্বাছ]], [[নাছিৰ হুছেইন]], [[কমল আমৰোহী]], [[কে. আছিফ]], [[চুলতান আহমেদ (পৰিচালক)|চুলতান আহমেদ]], [[আনীছ বাজমী]], [[মনছুৰ খান]], [[কবীৰ খান (পৰিচালক)|কবীৰ খান]], [[আলী আব্বাছ জাফৰ]] আৰু [[আব্বাছ–মুস্তান]] যুটি। ভাৰতৰ অন্যান্য পৰিৱেশন কলাৰ ক্ষেত্ৰতো ভাৰতীয় মুছলমানসকলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে, বিশেষকৈ সংগীত, আধুনিক শিল্প আৰু নাট্যক্ষেত্ৰত। [[মকবুল ফিদা হুছেইন]] ভাৰতৰ অন্যতম পৰিচিত সমসাময়িক শিল্পী। [[একাডেমী বঁটা]] বিজয়ী [[ৰেচুল পুকুটি]] আৰু [[এ. আৰ. ৰহমান]], [[নৌছাদ]], [[ছালিম–চুলেমান]] আৰু [[নদীম–শ্ৰাৱন]] যুটিৰ নদীম আখতাৰ ভাৰতৰ কিছুমান বিখ্যাত সংগীতজ্ঞ। [[আব্ৰাৰ আলভি]] ভাৰতীয় চিনেমাৰ বহুতো মহান ক্লাছিক ৰচনা কৰিছিল। বিশিষ্ট কবি আৰু গীতিকাৰসকলৰ ভিতৰত আছে [[শ্বকীল বদয়ুনি]], [[চাহিৰ লুধিয়ানভি]] আৰু [[মাজৰুহ চুলতানপুৰী]]। মুছলমান ধৰ্মৰ জনপ্ৰিয় ভাৰতীয় গায়কসকলৰ ভিতৰত আছে [[মহম্মদ ৰফি]], [[অনু মালিক]], [[মহম্মদ আজিজ]], [[লাকী আলী]], [[জাভেদ আলী]], [[আৰমান মালিক]], [[আদনান ছামি]], [[তালাত মাহমুদ]] আৰু [[ছামছাদ বেগম]]। আন এজন বিখ্যাত ব্যক্তিত্ব হ'ল [[পদ্ম বিভূষণ]] বঁটা বিজয়ী [[তবলা]] মাষ্টাৰ [[জাকিৰ হুছেইন (সংগীতজ্ঞ)|জাকিৰ হুছিয়ান]]। <!-- Sports--> [[ছানিয়া মিৰ্জা]], [[হায়দ্ৰাবাদ, ভাৰত|হায়দ্ৰাবাদ]] ৰ পৰা, সৰ্বোচ্চ স্থানপ্ৰাপ্ত ভাৰতীয় মহিলা টেনিছ খেলুৱৈ। ভাৰতীয় [[ক্ৰিকেট]] (ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ক্ৰীড়া) ৰ বিশিষ্ট মুছলমান নামসমূহৰ ভিতৰত আছে [[ইফতিখাৰ আলী খান পতৌদি]], [[মনছুৰ আলী খান পাটাউদী]] আৰু [[মহম্মদ আজহাৰুদ্দিন]], যিসকলে বিভিন্ন অনুষ্ঠানত ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ অধিনায়কত্ব কৰিছিল। ভাৰতৰ আন আন বিখ্যাত মুছলমান ক্ৰিকেটাৰসকল হ'ল [[মুছতাক আলী]], [[চৈয়দ কিৰমানী]], [[আৰ্ছাদ আয়ুব]], [[মহম্মদ কাইফ]], [[মুনাফ পেটেল]], [[জহীৰ খান]], [[ইৰফান পাঠান]], [[ইউছুফ পাঠান]], [[মহম্মদ ছামি]], [[মহম্মদ ছিৰাজ]] আৰু [[ৱাছিম জাফাৰ]]। <!-- Business --> [[File:Azim H. Premji World Economic Forum 2013.jpg|thumb|150px|right|ভাৰতৰ ৩য় বৃহত্তম আই টি কোম্পানী উইপ্ৰ’ [[প্ৰযুক্তি|টেকন’লজিছ]]ৰ চিইঅ’ আৰু অনুমাণিক ১৭.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সম্পত্তিৰে ভাৰতৰ ৫ম ধনী ব্যক্তি [[আজিম প্ৰেমজী]]<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/2007/11/14/billionaires-walton-buffett-biz-cz_ah_1114frugalbillies.html|title=The Frugal Billionaires|author=Asher Hawkins|date=14 November 2007|work=Forbes|access-date=6 May 2015}}</ref>]] ভাৰতত কেইবাজনো প্ৰভাৱশালী মুছলমান ব্যৱসায়ীৰ বাসস্থান। ভাৰতৰ কিছুমান বিশিষ্ট প্ৰতিষ্ঠান যেনে উইপ্ৰ’, ৱকহাৰ্ড, হিমালয় হেল্থ কেয়াৰ, হামডাৰ্ড লেবৰেটৰী, চিপলা আৰু মিৰ্জা টেনাৰ্ছ মুছলমানসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ফৰ্বছ আলোচনীয়ে নাম উল্লেখ কৰা একমাত্ৰ দক্ষিণ এছিয়াৰ মুছলমান কোটিপতি ইউছুফ হামিদ আৰু আজিম প্ৰেমজী ভাৰতৰ। <!-- Military --> যদিও ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীত মুছলমানৰ প্ৰতিনিধিত্ব কম, হিন্দু আৰু শিখৰ তুলনাত,<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/opinion/arvind-kala-hiding-what-s-well-known-106030401044_1.html|title=Arvind Kala: Hiding what's well-known|last=Kala|first=Arvind|date=2006-03-04|work=Business Standard India|access-date=2017-07-28}}</ref> কেইবাজনো ভাৰতীয় সামৰিক মুছলমান জোৱানে জাতিটোৰ প্ৰতি ব্যতিক্ৰমী সেৱাৰ বাবে বীৰত্বৰ বঁটা আৰু উচ্চ পদবী লাভ কৰিছে। ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধৰ সময়ত এয়াৰ চীফ মাৰ্শ্বাল আই এইচ লতিফ এয়াৰ ষ্টাফৰ (ভাৰত) ডেপুটি চিফ আছিল আৰু পিছলৈ ১৯৭৩ চনৰপৰা ১৯৭৬ চনলৈকে ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ এয়াৰ ষ্টাফৰ মুৰব্বী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref>[http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm Air Chief Marshal Idris Hasan Latif, PVSM] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518201546/http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/previous/latifbiodata.htm |date=18 May 2011 }}</ref><ref>Civil-military relations: regional perspectives, Morris Janowitz, Inter-university Seminar on Armed Forces and Society, Sage Publications, 1981. p. 118</ref> এয়াৰ মাৰ্শ্বাল জাফ্ফৰ জহীৰে (১৯২৩–২০০৮) আই এ এফ আগ্ৰাৰ কমাণ্ডাৰ আছিল আৰু ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁৰ সেৱাৰ বাবে সজ্জিত হৈছিল, অৱশেষত এয়াৰ মাৰ্শ্বাল পদবীলৈ উন্নীত হৈছিল আৰু ১৯৭৯ চনৰপৰা ১৯৮০ চনলৈকে অসামৰিক বিমান পৰিবহণৰ সঞ্চালক প্ৰধান হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰৰ অন্ত পেলাইছিল।<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/air-marshal-jaffar-zaheer-principled-indian-air-force-officer-806294.html |title=Air Marshal Jaffar Zaheer: Principled Indian Air Force officer |date=23 October 2011 |work=[[The Independent]]}}</ref> ১৯৬৫ চনত আছাল উত্তৰৰ যুদ্ধৰ সময়ত [[ভাৰতীয় সেনা]]ৰ আব্দুল হামিদে মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সামৰিক সজ্জা [[পৰম বীৰ চক্ৰ]]ৰ সন্মান লাভ কৰে।<ref>[Maj Gen Cardozo, Ian (2003). Param Vir. New Delhi: Lotus Collection. {{ISBN|81-7436-262-2}}]</ref><ref>{{cite web|url=http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|title=The Param Vir Chakra Winners' home page for Company Quarter Master Havildar Abdul Hamid|access-date=6 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215807/http://indianarmy.nic.in/PVC/photo_6.htm|archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ভাৰতৰ বিভাজন|১৯৪৭ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানী যুদ্ধ]]ৰ সময়ত কৰা কাৰ্যৰ বাবে আন দুজন মুছলমান – ব্ৰিগেডিয়াৰ মহম্মদ উছমান আৰু মহম্মদ ইছমাইলক মহা বীৰ চক্ৰৰে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|title=Maha Vir Chakra|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|archive-date=10 June 2011|url-status=dead|archivedate=10 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110610015036/http://www.bharat-rakshak.com/HEROISM/MVC.html|deadurl=yes}}</ref> ভাৰতীয় সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ উচ্চ পদস্থ মুছলমানসকলৰ ভিতৰত আছে- *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল জমীল মাহমুদ (প্ৰাক্তন জিঅ’চি-ইন-চি ইষ্টাৰ্ণ কমাণ্ড° ১৯৯২–৯৩),<ref>{{cite news |url=http://muslimmirror.com/eng/lieutenant-general-p-m-hariz-took-over-as-commander-in-chief-of-the-southern-command/ |title=Lieutenant General P. M. Hariz took over as Commander-In-Chief of the Southern Command |work=Muslim Mirror |location=India |date=29 September 2016 |access-date=17 December 2016}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল ছামি খান (ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমীৰ কমাণ্ডেণ্ট: ১৯৮৫–৮৬, GoC-in-C, কেন্দ্ৰীয় কমাণ্ড° ১৯৮৮–৮৯) *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল পাটিয়াৰিমল মহম্মদ হাৰিছ (জি অ’ চি-ইন-চি, দক্ষিণ কমাণ্ড° ২০১৬–১৭),<ref>{{cite web|author=Anil Bhat|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/87825/ |title=Brave Indians, also Muslim |work=The Indian Express |location=India |date=14 February 2006 |access-date=14 September 2010}}</ref> *এয়াৰ মাৰ্শ্বাল চৈয়দ শ্বাহিদ হুছেইন নাকভি (এয়াৰ ষ্টাফৰ উপ-মুখ্য: ১৯৯৭–৯৯, জ্যেষ্ঠ এয়াৰ ষ্টাফ বিষয়া, প্ৰশিক্ষণ কমাণ্ড ১৯৯৯–২০০১)<ref name="Bharat_Rakshak_Service_Record">{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/7193|title=Air Marshal Syed Shahid Hussein Naqvi|publisher=Bharat Rakshak|access-date=17 February 2019}}</ref> *লেফটেনেণ্ট জেনেৰেল [[চৈয়দ আতা হাছনাইন]] (জি অ’ চি পঞ্চদশ কৰ্পছ: ২০১০–২০১২, সামৰিক সচিব: ২০১২–১৩) *মেজৰ জেনেৰেল [[আফছিৰ কৰিম]] *মেজৰ জেনেৰেল এছ এম হাছনাইন *মেজৰ জেনেৰেল মহম্মদ আমিন নাইক।<ref>{{cite news |url=http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |title=A high-profile 'Naik' of Indian Army |work=Merinews |date=13 April 2008 |first1=Rajesh |last1=Bhat |access-date=14 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028182723/http://www.merinews.com/article/a-high-profile-naik-of-indian-army/132377.shtml |archive-date=28 October 2012 |url-status=dead }}</ref> <!-- Science and technology --> ভাৰতৰ অন্যতম সন্মানীয় বিজ্ঞানী তথা ভাৰতৰ ইণ্টিগ্ৰেটেড গাইডেড মিছাইল ডেভেলপমেণ্ট প্ৰগ্ৰেমৰ পিতৃ [[এ পি জে আব্দুল কালাম|আব্দুল কালাম]]ক ভাৰতৰ একাদশ [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি|ৰাষ্ট্ৰপতি]] হিচাপে নিযুক্তিৰ জৰিয়তে সন্মানিত কৰা হয়।<ref>{{citation |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |title=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309080244/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/Abdulkalam/Abdulkalam.htm |date= 9 March 2007 |archive-date=9 March 2007 |work=Vigyan Prasar Science Portal}}</ref> ভাৰতৰ প্ৰতিৰক্ষা উদ্যোগলৈ তেওঁৰ বিস্তৃত অৱদানৰ বাবে তেওঁক ভাৰতৰ ''মিছাইল মেন'' বুলি ডাকনাম দিয়া হয়<ref>R. K. Pruthi.[https://books.google.com/books?id=Ee3PR5HFBCAC&dq=%22Abdul+Kalam%22+%22missile+man%22&pg=PA61 ''President A.P.J. Abdul Kalam.''] Anmol Publications, 2002. {{ISBN|978-81-261-1344-6}}; Ch. 4. Missile Man of Idia. pp. 61–76</ref> আৰু ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে থকা কালত তেওঁক মৰমেৰে পিপলছ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে পৰিচিত হৈছিল। নেশ্যনেল ইনষ্টিটিউট অৱ অ’চেন’গ্ৰাফীৰ প্ৰাক্তন সঞ্চালক চৈয়দ জাহুৰ কাছিমে ভাৰতৰ প্ৰথমটো বৈজ্ঞানিক অভিযানৰ নেতৃত্ব দি [[এণ্টাৰ্কটিকা|এণ্টাৰ্কটিকা]]লৈ যোৱাৰ লগতে দক্ষিণ গংগোত্ৰী প্ৰতিষ্ঠাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়াৰ প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য, মহাসাগৰ উন্নয়ন বিভাগৰ সম্পাদক আৰু ভাৰতত মেৰু গৱেষণাৰ প্ৰতিষ্থাপক আছিল।<ref>{{Cite web |url=http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |title=Interview: Dr SZ Qasim |access-date=15 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |archive-date=16 September 2010 |url-status=dead |archivedate=16 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100916052340/http://archives.nic.in/techfocus/doc3/int.htm |deadurl=yes }}</ref> আন বিশিষ্ট মুছলমান বিজ্ঞানী আৰু অভিযন্তাসকলৰ ভিতৰত হায়দৰাবাদৰ ডেকান কলেজ অৱ মেডিকেল চাইন্সেছ আৰু চেণ্টাৰ ফৰ লিভাৰ ৰিচাৰ্চ এণ্ড ডায়েগনষ্টিকছৰ ষ্টেম চেল বিজ্ঞানী আৰু চি এম হাবিবুল্লাহ অন্যতম।<ref>{{cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090228/dplus.htm#3 |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |title=Hope hangs on stem cell therapy |date=27 February 2009 |first1=Neena |last1=Sharma |access-date=6 May 2015}}</ref> ইউনানী চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত হাকিম আজমল খান, হাকিম আব্দুল হামিদ আৰু হাকিম চৈয়দ জিল্লুৰ ৰহমানৰ নাম ল’ব পাৰি। চেলিম আলী, এজন ভাৰতীয় পক্ষীবিজ্ঞানী আৰু প্ৰকৃতিবিদ, যাক "ভাৰতৰ চৰাই মানুহ" বুলিও জনা যায়। জৰ্জটাউন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মুছলমানৰ তালিকাত মৌলানা মাহমুদ মাদানী, আখতাৰ ৰাজা খান, জাকিৰ আব্দুল কৰিম নাইক, ৱাহিদুদ্দিন খান, আবুল কাছিম নোমানী চৈয়দ মহম্মদ আমিন মিয়ান কৌদ্ৰী, [[আমিৰ খান]] আৰু আবুবাকাৰ আহমদ মুছলিয়াৰৰ দৰে ২১ জন ভাৰতীয় (২০১৭ চনত) আছিল। দক্ষিণ এছিয়াত সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ কৰাৰ বাবে জমিয়ত উলেমা-ই-হিন্দৰ নেতা তথা সাংসদ মাহমুদ মাদানীয়ে ৩৬ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news|author=Bhaskar Roy, TNN|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kalam-Shah-Rukh-in-most-influential-Muslims-list/articleshow/5328554.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512000003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-12/india/28109876_1_islamic-terror-muslims-maulana-mahmood-madani |url-status=live |archive-date=12 May 2013 |title=Kalam, Shah Rukh in most influential Muslims list |date=12 December 2009 |newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 September 2010}}</ref> এই তালিকাত চৈয়দ আমিন মিয়ানে ৪৪ নম্বৰ স্থান লাভ কৰিছে। ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জমিতা ভাৰতত [[জুম্মাৰ নামাজ|জুমুৱা]] [[ছালাত|নামাজ]] সেৱাৰ নেতৃত্ব দিয়া প্ৰথমগৰাকী মহিলা হিচাপে পৰিগণিত হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/woman-imam-leads-friday-prayer-service-in-kerala-claims-to-be-first-in-india/story-teJA1BKyUyqaNOIV6kNB5O.html |quote=Breaking gender stereotypes, a 34-year-old woman has led Jumu’ah, a Friday prayer service of Muslims, in Malappuram in Kerala, claimed to be the first in the history of the country. Jamitha, the general secretary of Quran Sunnat Society, took the role of the 'imam' of the prayers held at the office of the Society in the Muslim-dominated district on Friday. |title=Woman Imam leads Friday prayer service in Kerala, claims to be first in India |agency=Press Trust of India |newspaper=[[Hindustan Times]]|date=27 January 2018}}</ref> ==লগতে চাওক== {{Portal|India|Islam}} {{div col|colwidth=22em}} * [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] * [[ভাৰত-ইছলামিক স্থাপত্য]] * [[মোগল স্থাপত্য]] * [[ইছলামিক শিল্প]] * [[ইছলামৰ ইতিহাস]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ বিজ্ঞানীসকলৰ তালিকা]] * [[মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতৰ উদ্ভাৱনৰ তালিকা]] * [[ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানৰ তালিকা]] * [[দক্ষিণ এছিয়াত ইছলাম]] * [[বঙালী মুছলমান]] * [[বিহাৰী মুছলমান]] * [[হিন্দু–ইছলামিক সম্পৰ্ক]] {{div col end}} ==তথ্যসমূহ== ===টোকা=== {{Notelist}}<references group="web" /> ===উদ্ধৃতি=== {{Reflist}} == অধিক পঢ়ক == {{Refbegin|30em}} * [[Asghar Ali Engineer]], ''Islam in India: The Impact of Civilizations''. Shipra Publications, 2002. {{ISBN|81-7541-115-5|}}. * Mohamed Taher. ''Muslims in India: Recent Contributions to Literature on Religion, Philosophy, History, & Social Aspects''. Anmol Publications PVT. LTD., 1993. {{ISBN|81-7041-620-5|}}. [https://books.google.com/books?id=KRVd8384LyMC&q=Muslims+in+India Excerpts] * Mohammad Mujeeb. ''Islam in South Asia: A Short History''. Leiden and Boston: Brill, 2008. * [[Murray Thurston Titus]], ''Indian Islam: A Religious History of Islam in India''. Milford, Oxford university press, 1930. {{ISBN|81-7069-096-X|}} * Yogindar Sikand. ''Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-faith Relations''. Routledge, 2004. {{ISBN|0-415-31486-0|}}. * Elliot and Dowson: [[The History of India as told by its own Historians]], New Delhi reprint, 1990. * Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. [[The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period]]; published by London Trubner Company 1867–1877. (Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List]) * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1960|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VI: The Delhi Sultanate|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite book|editor1-last=Majumdar|editor1-first=Ramesh Chandra|editor1-link=R. C. Majumdar|editor2-last=Pusalker|editor2-first=A. D.|editor3-last=Majumdar|editor3-first=A. K.|date=1973|title=The History and Culture of the Indian People|volume=VII: The Mughal Empire|location=Bombay|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|title-link=The History and Culture of the Indian People}} * {{cite journal|last=Mistry|first=Malika B.|date=December 2005|title=Muslims in India: A demographic and socio-economic profile|journal=Journal of Muslim Minority Affairs|volume=25|issue=3|pages=399–422|doi=10.1080/13602000500408468|s2cid=143931874}} * M K A Siddiqui (ed.), ''Marginal Muslim Communities in India'', Institute of Objective Studies, New Delhi (2004) ([https://web.archive.org/web/20110408200244/http://www.iosworld.org/life_on_the_margins.htm review]) * {{cite journal|last=Nizami|first=Khaliq Ahmad|title=Some Aspects of Khānqah Life in Medieval India|journal=[[Studia Islamica]]|volume=8|issue=8|pages=51–69|year=1957|doi=10.2307/1595247|jstor=1595247|publisher=Maisonneuve &#38}} *{{cite book|title=Indo-Islamic society: 14th – 15th centuries|first=André|last=Wink|volume=3 of Al-Hind Series|year=2004|publisher=BRILL|url=https://books.google.com/books?id=nyYslywJUE8C|isbn=9004135618|access-date=24 April 2014}} {{Refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} {{wikiquote}} * Online Copy: [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0 The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period; by Sir H. M. Elliot; Edited by John Dowson; London Trubner Company 1867–1877] – This online Copy has been posted by: [https://web.archive.org/web/20070929132016/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp The Packard Humanities Institute; Persian Texts in Translation; Also find other historical books: Author List and Title List] * {{Country study}} {{Navboxes|list= {{Asia in topic|Islam in}} {{Indian Muslim}} {{Religion in India topics}} }} [[Category:ভাৰতত ইছলাম]] [[Category:দেশ অনুসৰি ইছলাম]] [[Category:ভাৰতত ধৰ্ম]] ia8z91bqp9woffhqabd7kk9cuirqgqd 0 129209 621112 569407 2026-07-28T15:16:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621112 wikitext text/x-wiki {{Infobox college | name = বীৰঝৰা মহাবিদ্যালয় | established = {{Start date and age|df=yes|paren=yes|1986}} | image = | image_size = | motto = | principal = খনিন্দ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা | students = | type = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]] সংযুক্ত মহাবিদ্যালয় | undergrad = | postgrad = | city = [[বঙাইগাঁও]] | state = [[অসম]] | country = ভাৰত | other_name = বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়, [[বঙাইগাঁও]] | coor = | campus = নগৰীয়া | academic_affiliation = [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]<ref>{{Cite web |url=http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php |title=Gauhati University |access-date=21 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php |archive-date=6 June 2017 |url-status=dead |df=dmy-all |archivedate=6 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606080313/http://www.gauhati.ac.in/college-affiliated%20colleges.php |deadurl=yes }}</ref> | website = {{url|http://www.birjhoramahavidyalaya.in}} }} '''বীৰঝৰা মহাবিদ্যালয়''' ([[ইংৰাজী]]: '''Birjhora Mahavidyalaya''') হৈছে এখন সহ-শিক্ষা বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়। ইয়াক '''বীৰঝৰা বিজ্ঞান মহাবিদ্যালয়''' বুলিও জনা যায়। এই মহাবিদ্যালয়খন ১৯৮৬ চনত [[বঙাইগাঁও]]ত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। == পৰিচয় == বীৰঝৰা মহাবিদ্যালয় আৰম্ভ কৰা হৈছিল শ্ৰী পি. বি. চৌধুৰী, বিধায়ক (MLA)-ৰ নেতৃত্বত গঠিত এখন পৃষ্ঠপোষক সমিতিৰদ্বাৰা। স্থানীয় জনসাধাৰণৰ সক্ৰিয় সহযোগিতাৰে পাছত এই মহাবিদ্যালয়খন ৰাজ্য চৰকাৰৰ শিক্ষা মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত ঘাটতি অনুদান (Deficit Grant-in-Aid) প্ৰণালীৰ অধীনলৈ অনা হয় আৰু ২০০৫ চনৰ ডিচেম্বৰত এই মহাবিদ্যালয়খন প্ৰাদেশিকীকৰণ কৰা হয়। এই মহাবিদ্যালয়খন [[গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ সৈতে সংযুক্ত আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যায়ন আৰু স্বীকৃতি পৰিষদ (NAAC)-ৰদ্বাৰা B++ গ্ৰেড প্ৰাপ্ত কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.idolgu.in/centers/birjhora_mahavidyalaya|title=Birjhora Mahavidyalaya|3=idolgu.in|access-date=2025-12-13|archivedate=2020-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200221160625/http://idolgu.in/centers/birjhora_mahavidyalaya|deadurl=yes}}</ref> == পাঠ্যক্ৰম == পৰম্পৰাগত ডিগ্ৰী পাঠ্যক্ৰমসমূহৰ উপৰি এই মহাবিদ্যালয়ত [[তথ্য প্ৰযুক্তি]] (IT) বিষয়ত কেইবাটাও পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। বীৰঝৰা মহাবিদ্যালয়ে তিনিবছৰীয়া বিজ্ঞান স্নাতক (BSc) মেজৰ আৰু সাধাৰণ পাঠ্যক্ৰম, তথ্য প্ৰযুক্তিত তিনিবছৰীয়া বৃত্তিমূলক পাঠ্যক্ৰম, একবছৰীয়া তথ্য প্ৰযুক্তি প্ৰমাণ-পত্ৰ পাঠ্যক্ৰম, কম্পিউটাৰ এপ্লিকেচনত স্নাতকোত্তৰ ডিপ্ল'মা (PGDCA), আৰু কাঠফুলা খেতিৰ ওপৰত প্ৰমাণ-পত্ৰ পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়ায়। এই মহাবিদ্যালয়ত ভৌতিক বিজ্ঞান, [[ৰসায়ন বিজ্ঞান]], [[গণিত]], [[উদ্ভিদ বিজ্ঞান]], প্ৰাণী বিজ্ঞান, আৰু পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান বিষয়ত মেজৰ ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰা হয়। সাধাৰণ বিষয়সমূহত ইংৰাজী, উদ্ভিদ বিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, [[অৰ্থনীতি]], গণিত, ভৌতিক বিজ্ঞান, পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান, প্ৰাণী বিজ্ঞান আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ উপৰি ইন্দিৰা গান্ধী মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়] (IGNOU) অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দূৰত্ব শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (IDOL), আৰু [[কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়]] (KKHSOU)-ৰ জৰিয়তেও বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম প্ৰদান কৰা হয়। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://birjhoramahavidyalaya.in বীৰঝৰা মহাবিদ্যালয়] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251214011302/https://birjhoramahavidyalaya.in/ |date=2025-12-14 }} {{coord|26.4520|94.5584|type:edu_region:IN-AS|display=title}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:বঙাইগাঁও জিলা]] jgw5o9vca6sj1f35n5iplidz90dcgou 0 131068 621149 575156 2026-07-29T00:29:20Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621149 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = CEDAW | long_name = মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সকলো ধৰণৰ বৈষম্য দূৰীকৰণ চুক্তি | image = CEDAW Participation.svg | image_width = 250 px | caption = {{legend|#00aa00|স্বাক্ষৰ আৰু অনুমোদনৰ জৰিয়তে দল}} {{legend|#008000|যোগদান বা উত্তৰাধিকাৰৰ জৰিয়তে দল}} {{legend|#008080|অস্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত ৰাষ্ট্ৰ, সন্ধি মানি চলা}} {{legend|#eeee00|কেৱল স্বাক্ষৰ}} {{legend|#ff1111|স্বাক্ষৰ নকৰা}} | type = | date_drafted = | date_signed = ১৮ ডিচেম্বৰ ১৯৭৯ | location_signed = নিউইয়ৰ্ক | date_effective = ৩ ছেপ্তেম্বৰ ১৯৮১ | condition_effective = ২০ | date_expiration = | signatories = ৯৯ | parties = ১৮৯ ([[List of parties to the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women|Complete List]]) | depositor = ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিব প্ৰধান | language = | languages = আৰবী, চীনা, ইংৰাজী, ফৰাচী, ৰাছিয়ান আৰু স্পেনিছ | website = | wikisource = }} '''মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সকলো ধৰণৰ বৈষম্য নিৰ্মূলকৰণ চুক্তি''' চমুকৈ '''CEDAW''' এক আন্তৰ্জাতিক চুক্তি, য'ত এটা প্ৰস্তাৱনা আৰু ৩০টা অনুচ্ছেদ আছে, যাক সাধাৰণতে মহিলাৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অধিকাৰ বিধেয়ক হিচাপে জনা যায়।<ref name="UN Women">{{cite web |title=CEDAW: Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women |publisher=UN Women |url=https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/cedaw.htm |access-date=6 August 2025}}</ref> এই চুক্তিখনে মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্যৰ ধৰণসমূহৰ সংজ্ঞা দিয়ে আৰু এনে বৈষম্যৰ অন্ত পেলোৱাৰ বাবে এক এজেণ্ডা সৃষ্টি কৰে।<ref name="UN Women"/> ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সাধাৰণ পৰিষদে ইয়াক গ্ৰহণ কৰে আৰু ১৯৮১ চনৰ ৩ ছেপ্টেম্বৰত ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়, তাৰ পিছৰপৰা ১৮৯খন ৰাষ্ট্ৰই ইয়াক অনুমোদন জনায়।<ref name="un.org">{{cite web |title=CEDAW Ratifications and Obligations |publisher=UN Women |url=https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/#:~:text=Countries%20that%20have%20ratified%20or,comply%20with%20their%20treaty%20obligations |access-date=6 August 2025}}</ref> এই চুক্তিখন গ্ৰহণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰসমূহে এনে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰি মহিলাৰ বিৰুদ্ধে সকলো ধৰণৰ বৈষম্যৰ অন্ত পেলাবলৈ তলৰ বিষয়কেইটাত প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হ’ব লাগিব: '''১)''' আইনী ব্যৱস্থাত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সমতাৰ নীতি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা আৰু পূৰ্বতে থকা বৈষম্যমূলক আইনসমূহ বিলুপ্ত কৰা, '''২)''' বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে মহিলাসকলক ফলপ্ৰসূ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ ন্যায়ালয় আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰা আৰু '''৩)''' ব্যক্তি, সংস্থা বা উদ্যোগৰদ্বাৰা মহিলাৰ বিৰুদ্ধে কৰা সকলো বৈষম্যমূলক কাৰ্য স্থায়ীভাৱে আঁতৰোৱাটো নিশ্চিত কৰা।<ref name="International Treaties">{{cite web |title=International Treaties |publisher=U.S. Department of State |url=https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/intl-treaties.html |access-date=6 August 2025 |archivedate=28 September 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230928033541/https://travel.state.gov/content/travel/en/legal/travel-legal-considerations/intl-treaties.html |deadurl=yes }}</ref> এই চুক্তিখন অনুমোদন কৰা ৫০খনতকৈও অধিক দেশে কিছুমান ঘোষণা, সংৰক্ষণ আৰু আপত্তিৰ অধীনত অনুমোদন জনাইছে।<ref name="CEDAW Reservations by Country">{{cite web |title=CEDAW Reservations by Country |publisher=UN Women via Wayback Machine |url=http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/reservations-country.htm |access-date=6 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111222104936/http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/reservations-country.htm |archive-date=2011-12-22}}</ref> উদাহৰণস্বৰূপে, সেই দেশসমূহৰ ভিতৰত ৩৮খনে ২৯ নং অনুচ্ছেদ বলৱৎ কৰাটো নাকচ কৰিছিল, যিয়ে চুক্তিখনৰ ব্যাখ্যা বা প্ৰয়োগ সম্পৰ্কীয় বিবাদ নিষ্পত্তিৰ উপায়সমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে।<ref name="CEDAW Reservations by Country"/> অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ঘোষণাত ইয়াৰ ফেডাৰেল সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ ফলত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ ক্ষমতাৰ সীমাবদ্ধতা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=About |publisher=California Commission on the Status of Women and Girls |url=https://women.ca.gov/about/ |access-date=6 August 2025}}</ref> আমেৰিকা আৰু পালাউ CEDAW ৰ স্বাক্ষৰকাৰী, কিন্তু এই সন্ধি অনুমোদন কৰা নাই।<ref name="un.org"/> হোলী ছী, ইৰাণ, ছোমালিয়া, চুডান আৰু টংগা চেডাউৰ স্বাক্ষৰকাৰী নহয়।<ref name="Member States">{{cite web |title=Member States |publisher=United Nations |url=https://www.un.org/en/about-us/member-states |access-date=6 August 2025}}</ref> বৰ্তমান চিড'(CEDAW) কমিটিৰ অধ্যক্ষৰ পদত আছে আনা পেলেজ নাৰ্ভায়েজে।<ref>{{cite web |title=Committee on the Elimination of Discrimination against Women Opens 2025 Session |date=3 February 2025 |publisher=UN Geneva |url=https://www.ungeneva.org/en/news-media/meeting-summary/2025/02/committee-elimination-discrimination-against-women-opens |access-date=6 August 2025}}</ref> ==চুক্তি== ====সাৰাংশ==== এই চুক্তিখনৰ আৰ্হি [[সকলো ধৰণৰ বৰ্ণ বৈষম্য নিৰ্মূলকৰণ চুক্তি]]ৰ দৰেই, ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বাধ্যবাধকতাৰ পৰিসৰ আৰু ইয়াৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা দুয়োটাৰে ক্ষেত্ৰত। এই চুক্তিখন ছটা ভাগত গঠিত আৰু মুঠ ৩০টা প্ৰবন্ধ আছে।<ref name=":0">{{Cite web |title=Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women |url=http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CEDAW.aspx |website=ohchr.org |access-date=2015-05-08 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150507222247/http://www.ohchr.org/EN/ProfessionalInterest/Pages/CEDAW.aspx |archive-date=7 May 2015 }}</ref> প্ৰথম খণ্ডত (ধাৰা ১–৬) বৈষম্যহীনতা, যৌন কু-সংস্কাৰ আৰু যৌন সৰবৰাহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।<br> দ্বিতীয় খণ্ডত (ধাৰা ৭–৯) ৰাজনৈতিক জীৱন, প্ৰতিনিধিত্ব আৰু জাতীয়তাৰ অধিকাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ৰাজহুৱা ক্ষেত্ৰত মহিলাৰ অধিকাৰৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে।<br> তৃতীয় খণ্ডত (ধাৰা ১০–১৪) মহিলাৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক অধিকাৰৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে, বিশেষকৈ শিক্ষা, নিয়োগ আৰু স্বাস্থ্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। এই খণ্ডত গ্ৰাম্য মহিলাসকলৰ বাবে বিশেষ সুৰক্ষা আৰু তেওঁলোকে সন্মুখীন হোৱা সমস্যাসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<br> চতুৰ্থ খণ্ডত (অনুচ্ছেদ ১৫ আৰু ১৬) আইনৰ আগত সমতাৰ অধিকাৰৰ লগতে বিবাহ আৰু পাৰিবাৰিক জীৱনত নাৰীৰ সমতাৰ অধিকাৰৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হৈছে।<br> পঞ্চম খণ্ডত (ধাৰা ১৭–২২) মহিলাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য দূৰীকৰণ সমিতিৰ লগতে ৰাজ্য পক্ষসমূহৰ প্ৰতিবেদন প্ৰক্ৰিয়াও গঠন কৰা হৈছে।<br> ষষ্ঠ খণ্ডত (ধাৰা ২৩–৩০) অন্যান্য সন্ধিসমূহৰ ওপৰত চুক্তিখনৰ প্ৰভাৱ, পক্ষ ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু চুক্তিখনৰ প্ৰশাসনৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:নাৰীৰ অধিকাৰ]] [[শ্ৰেণী:চুক্তি]] 08jq1ccj1hjk3n4rhjuvouzso2vxney 0 133764 621173 588608 2026-07-29T07:07:37Z Amherst99 3850 /* */ 621173 wikitext text/x-wiki [[File:11 The Hag of the Mill was a bony, thin pole of a hag with odd feet.jpg|thumb|আইৰিছ সাধুকথা ‘দ্য হাগ অৱ দ্য মিল’ৰ বাবে ১৯২০ চনত আৰ্থাৰ ৰেকহামৰ চিত্ৰ। "এতিয়া মিলৰ হাগজনী আছিল বিষম ভৰিৰ এগৰাকী হাড় ওলোৱা, ক্ষীণ লাখুটি যেন হাগ।"]] '''হাগ''' (hag) হৈছে এগৰাকী শুকাই-খীণাই যোৱা বৃদ্ধা, বা এক প্ৰকাৰৰ পৰী, ডাইনী,<ref name=":0">{{Cite web |title=Definition of HAG |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hag |access-date=2024-10-10 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Dictionary.com {{!}} Meanings & Definitions of English Words |url=https://www.dictionary.com/browse/hag |access-date=2024-10-10 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> অথবা তেনে চেহেৰাৰ এগৰাকী দেৱী। তেনে চৰিত্ৰ প্ৰায়ে লোককথা আৰু ‘হান্সেল এণ্ড গ্ৰেটেল’ৰ দৰে শিশুৰ সাধুকথাত পোৱা যায়।<ref>Briggs, Katharine. (1976) ''An Encyclopedia of Fairies, Hobgoblins, Brownies, Boogies, and Other Supernatural Creatures'', "Hags", p.216. ISBN 0-394-73467-X</ref> হাগসকলক প্ৰায়ে কুঅভিপ্ৰায়ী বুলি গণ্য কৰা হয়, কিন্তু তেওঁলোক মায়াবী দেৱ-দেৱীৰ (যেনে: দ্য মৰিগান বা বাডব) এক ৰূপো হ’ব পাৰে, যিসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে দয়ালু বা সম্পূৰ্ণৰূপে দুষ্ট বুলি ক’ব নোৱাৰি।<ref name="Lysaght">Lysaght, Patricia. (1986) ''The Banshee: The Irish Death Messenger''. Roberts Rinehart Publishers. ISBN 1-57098-138-8. p.54</ref><ref name="Clark">Clark, Rosalind. (1991) ''The Great Queens: Irish Goddesses from the Morrígan to Cathleen Ní Houlihan'' (Irish Literary Studies, Book 34) Savage, Maryland, Barnes and Noble (reprint) pp.5, 8, 17, 25</ref> হাগ শব্দটো ডাইনীৰ সমাৰ্থক হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Thesaurus.com - The world's favorite online thesaurus! |url=https://www.thesaurus.com/browse/hag |access-date=2024-10-10 |website=Thesaurus.com |language=en}}</ref> == ব্যুৎপত্তি == এই শব্দটো মধ্য ইংৰাজীত পোৱা গৈছিল আৰু ই ‘ডাইনী’ অৰ্থত ব্যৱহৃত পুৰণি ইংৰাজী শব্দ ‘হেগটেচে’ৰ (hægtesse) চুটি ৰূপ আছিল; একেদৰে ওলন্দাজ শব্দ ‘হেক্স’ (heks) আৰু জাৰ্মান শব্দ ‘হেক্সে’ (Hexe) ক্ৰমে মধ্য ওলন্দাজ ‘হেগেটিচে’ (haghetisse) আৰু পুৰণি হাই জাৰ্মান ‘হেগজুচা’ (hagzusa)ৰ চুটি ৰূপ।<ref name="etym" /> এই সকলোবোৰ শব্দ অজ্ঞাত মূলৰ প্ৰ’ট’-জাৰ্মানীয় শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে; ইয়াৰ প্ৰথম অংশটো ‘হেজ’ (hedge) অৰ্থাৎ জেওৰা শব্দটোৰ সৈতে জড়িত হ’ব পাৰে।<ref name="etym">{{Cite web | url=http://www.etymonline.com/index.php?term=hag |title = Hag | Origin and meaning of hag by Online Etymology Dictionary}}</ref><ref>[http://www.bartleby.com/61/84/H0008400.html hag¹] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050428151019/http://bartleby.com/61/84/H0008400.html |date=28 April 2005 }} ''The American Heritage Dictionary of the English Language'', Fourth Edition (2000)</ref> সাধুকথা বা লোককথাৰ এক গতানুগতিক চৰিত্ৰ হিচাপে হাগৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ ‘ক্ৰ’ন’ৰ সৈতে একে, আৰু এই শব্দ দুটা কেতিয়াবা এটাৰ সলনি আনটো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইংৰাজীৰ বাহিৰে আন ভাষাৰ শব্দসমূহ অনুবাদ কৰিবলৈ ‘হাগ’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰাটো বিতৰ্কিত, কিয়নো এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ কেতিয়াবা নাৰীবিদ্বেষৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{Cite news | last = Rich | first = Adrienne | title = That Women Be Themselves; Women | newspaper = The New York Times | pages = BR.3 | date = 4 February 1979 }}</ref><ref>{{Cite news | title = Feminist storyteller reprises 'These Are My Sisters' | newspaper = Star Tribune | date = 7 July 1996 }}</ref> == লোককথাত == ইংৰাজী আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ লোককথাত ‘নাইট হাগ’ বা ‘দ্য অ’ল্ড হাগ’ আছিল এক দুঃস্বপ্নৰ আত্মা। এই প্ৰকাৰৰ হাগ পুৰণি ইংৰাজী ‘মেৰা’ৰ (mæra) সৈতে একে— যি প্ৰাচীন জাৰ্মানীয় অন্ধবিশ্বাসৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে আৰু স্ক্যাণ্ডিনেভিয়ান ‘মাৰা’ৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কীয়। লোককথা অনুসৰি, অ’ল্ড হাগে শুই থকা মানুহৰ বুকুত বহি দুঃস্বপ্ন পঠিয়াইছিল। যেতিয়া মানুহজন সাৰ পায়, তেওঁ অলপ সময়ৰ বাবে উশাহ ল’বলৈ বা আনকি লৰচৰ কৰিবলৈও অপৰাগ হয়। বৰ্তমান এই অৱস্থাক ‘স্লিপ পেৰালাইচিছ’ অৰ্থাৎ টোপনিত ধৰা বা ‘বোৱাত ধৰা’ বুলি কোৱা হয়, কিন্তু পুৰণি বিশ্বাসত ইয়াক হাগৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হোৱা বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>Ernsting, Michele (2004) "Hags and nightmares: sleep paralysis and the midnight terrors". Radio Netherlands.</ref> হাগৰ বিষয়ে বহুতো কাহিনী শিশুসকলক ভাল কাম কৰিবলৈ ভয় খুৱাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যেন লাগে। উদাহৰণস্বৰূপে, উত্তৰ ইংলেণ্ডত পেগ পাউলাৰ নামৰ এগৰাকী নদীৰ হাগ আছিল যিয়ে টিজ নদীত বাস কৰিছিল আৰু যাৰ ছালৰ ৰং সেউজীয়া আছিল। যিবোৰ পিতৃ-মাতৃয়ে নিজৰ সন্তানক নদীৰ পাৰৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিব বিচাৰিছিল, তেওঁলোকে সন্তানক কৈছিল যে যদি তেওঁলোকে পানীৰ বেছি ওচৰলৈ যায়, তেন্তে তাই তাইৰ দীঘল হাতেৰে তেওঁলোকক টানি লৈ যাব, পানীত ডুবাই মাৰিব আৰু কেতিয়াবা খাই পেলাব। এই ধৰণৰ নদীৰ আত্মাৰ অন্যান্য আঞ্চলিক নামবোৰ হ’ল গ্ৰিণ্ডিল’ (গ্ৰেণ্ডেলৰ সৈতে জড়িত এটা নাম), ইয়ৰ্কশায়াৰৰ জেনী গ্ৰীনটিথ আৰু কেইবাখনো ইংৰাজী কাউণ্টিৰ নেলী লংআৰ্মছ।<ref>Froud, Brian; Lee, Alan (1978). ''Faeries''. New York: Peacock Press. ISBN 0-553-01159-6.</ref> শ্লাভিক লোককথাত বাবা য়গা আছিল হাগৰ এক ৰূপ যিয়ে হাবিৰ মাজত কুকুৰাৰ ঠেং থকা ঘৰত বাস কৰিছিল। তাই প্ৰায়ে এটা খুন্দনাৰ ওপৰত বহি হাবিৰ মাজেৰে উৰি ফুৰিছিল আৰু এটা ঝাড়ুৰে তাইৰ খোজবোৰ মচি পেলাইছিল। যদিও তাই সাধাৰণতে অকলে থাকে, কিছুমান লোককথাত তিনিগৰাকী বাবা য়গাই নায়কক উপদেশ দি বা উপহাৰ দি সহায় কৰা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref>Ralston, W. R. S. ''Songs of the Russian People''. Section III—Storyland Beings.</ref> আইৰিছ আৰু স্কটিছ পৌৰাণিক কাহিনীত ‘কাইলিয়াখ’ হৈছে সৃষ্টি, শস্য চপোৱা, বতৰ আৰু সাৰ্বভৌমত্বৰ সৈতে জড়িত এগৰাকী হাগ দেৱী।<ref name="Clark"/><ref name="McNeill">{{cite book | first =F. Marian | last =McNeill | year =1959 | title =The Silver Bough | volume=2: A Calendar of Scottish National Festivals, Candlemas to Harvest Home | pages =20–21 | publisher =William MacLellan | location =Glasgow | isbn =978-0-85335-162-7 }}</ref> দেৱী ব্ৰিজিডৰ সৈতে অংশীদাৰিত্বৰে তেওঁ এজনী ঋতুভিত্তিক দেৱী, যাক শীতকালৰ শাসনকৰ্ত্ৰী হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু ব্ৰিজিডে গ্ৰীষ্মকালত শাসন কৰে। স্কটলেণ্ডত ‘দ্য কাইলিয়াখান’ (ধুমুহাৰ হাগ) নামেৰে জনাজাত হাগৰ এটা গোটক প্ৰকৃতিৰ শক্তিৰ মানৱীয় ৰূপ হিচাপে দেখা যায়, বিশেষকৈ বিধ্বংসী দিশত। বসন্তকালৰ ধুমুহাৰ সৃষ্টিত তেওঁলোক বিশেষভাৱে সক্ৰিয় বুলি কোৱা হয়।<ref name="McNeill"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:লোকগাথা]] [[শ্ৰেণী:দেৱী]] jqpnueeejxn7ayqo0cur0crujkf3upz 0 137721 621165 619087 2026-07-29T06:32:03Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621165 wikitext text/x-wiki {{Short description|Baloch political activist (born 1993)}} {{Use Pakistani English|date=July 2024}} {{Use dmy dates|date=July 2024}} {{Infobox person | name = Mahrang Baloch | native_name = {{nq|مهرنگ بلۏچ}} | native_name_lang = bal-arab | image = Mahrang Baloch.jpg | caption = ২০২৪ চনৰ ফটো | birth_date = {{birth date and age|1993|01|01|df=y}}<ref name=Siddiqui>{{cite news |last1=Siddiqui |first1=Huma |title=Mahrang Baloch: The Face of Balochistan |url=https://www.financialexpress.com/business/defence-mahrang-baloch-the-face-of-baloch-resistance-3567829/ |access-date=8 April 2025 |work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |date=29 July 2024 |language=en}}</ref> | birth_place = [[মাংগোচেৰ]], [[বালোচিস্তান|বালোচিস্তান]], [[পাকিস্তান]]<ref name=Siddiqui/> | education = [[Bachelor of Medicine, Bachelor of Surgery|MBBS]]<ref name=Siddiqui/> | years_active = 2009–present | organization = বালোচ ইয়কজেহতি কমিটি (BYC)<ref name=Zaman>{{cite news |last1=Zaman |first1=Sarah |title=Baloch Activists March to Pakistani Capital to Demand End to Extrajudicial Killings |url=https://www.voanews.com/a/baloch-activists-march-to-pakistani-capital-to-demand-end-to-extrajudicial-killings-/7406137.html |access-date=20 December 2023 |work=Voice of America |date=20 December 2023 |language=en |archive-date=22 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222014113/https://www.voanews.com/a/baloch-activists-march-to-pakistani-capital-to-demand-end-to-extrajudicial-killings-/7406137.html |url-status=live}}</ref> | occupation = মানৱাধিকাৰ কৰ্মী | known_for = বালোচৰ মানৱাধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম | criminal_penalty = হত্যাৰ বাবে যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড | criminal_status = দোষী, কাৰাদণ্ডিত | alma_mater = বোলান মেডিকেল কলেজ }} '''মেহৰং বালোচ''' {{efn|{{langx|bal-arab|مهرنگ بلۏچ}}, {{IPA|bal|meːh.rʌŋ bəl.oːt͡ʃ|pron}}, {{langx|ur|{{Nastaliq|ماہ رنگ بلوچ}}}}, {{IPA|ur|mɑːh rʌŋ bə.loːt͡ʃ|pron}}}} (জন্ম: ১ জানুৱাৰী ১৯৯৩) এগৰাকী বালোচ ৰাজনৈতিক কৰ্মী তথা বালোচ ইয়কজেহতি কমিটি (BYC)-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু নেত্ৰী। তেওঁ পাকিস্তানৰ বালোচিস্তানত [[পাকিস্তানত বলপূৰ্বক নিখোজকৰণ|বলপূৰ্বক নিখোজকৰণ]] (enforced disappearances), [[বিচাৰবহিৰ্ভূত হত্যাকাণ্ড]] (extrajudicial killings) আৰু অন্যান্য মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ অভিযোগৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা আন্দোলনৰ বাবে পৰিচিত। == জীৱনৰ প্ৰাৰম্ভ == মেহৰং বালোচৰ জন্ম ১৯৯৩ চনত বালোচিস্তানৰ মাংগোচেৰ (Mangocher) অঞ্চলত লাংগোভে (Langove) জনজাতিৰ এটা বালোচ পৰিয়ালত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ আব্দুল গাফ্ফাৰ লাংগোভে এগৰাকী ৰাজনৈতিক কৰ্মী আছিল আৰু বালোচিস্তানত মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ বিৰুদ্ধে সৰৱ আছিল<ref name=Newsline>{{cite news |last1=Feroz |first1=Hajra Komal |title=Balochistan: One Province, Two Wars |url=https://newslinemagazine.com/balochistan-one-province-two-wars/ |access-date=18 May 2025 |work=[[Newsline (magazine)|Newsline]] |date=29 August 2011 |language=en |archivedate=16 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250716183206/https://newslinemagazine.com/balochistan-one-province-two-wars/ |deadurl=yes }}</ref>। তেওঁৰ এজন ভাতৃ নাছিৰ বালোচ, আৰু ইক্‌ৰা বালোচকে ধৰি কেইবাগৰাকীও ভগ্নী আছে। <ref>{{cite news |title=Fears for Mahrang's safety |url=https://www.dawn.com/news/1900561 |access-date=11 August 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=27 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Baloch |first1=Mahrang |title=A new chapter in the Baloch struggle for justice in Pakistan |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2024/2/8/a-new-chapter-in-the-baloch-struggle-for-justice-in-pakistan |access-date=27 April 2025 |work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |date=8 February 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Zehri |first1=Abdullah |title=Mahrang's sister seeks CJP's 'urgent intervention' against alleged mistreatment of detained BYC leaders |url=https://www.dawn.com/news/1906740 |access-date=27 April 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=26 April 2025 |language=en}}</ref> মেহৰং বালোচে কোৱেটাস্থিত (Quetta) বোলান মেডিকেল কলেজৰ (Bolan Medical College) পৰা চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু শল্য চিকিৎসা (MBBS) ডিগ্ৰী লাভ কৰে। <ref name="guardian">{{cite news |last1=Ebrahim |first1=Zofeen T. |date=31 August 2024 |title='She has won our hearts and minds': can one woman unite the Baloch people in peaceful resistance? |url=https://www.theguardian.com/global-development/article/2024/aug/31/can-one-woman-unite-the-baloch-people-in-peaceful-resistance-balochistan-pakistan-mahrang |access-date=28 October 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> == আন্দোলন == ২০০৯ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত মেহৰং বালোচৰ পিতৃ আব্দুল গাফ্ফাৰ লাংগোভেক কৰাচীলৈ চিকিৎসাৰ বাবে যোৱাৰ পথত পাকিস্তানৰ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে আটক কৰে যদিও পিছত তেওঁক মুকলি কৰি দিয়া হয়। <ref name=":0">{{Cite web |last=Baloch |first=Shah Meer |date=18 February 2021 |title=Mahrang Baloch and the Struggle Against Enforced Disappearances |url=https://www.saaganthology.com/article/mahrang-baloch-and-the-struggle-against-enforced-disappearances |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408051819/https://www.saaganthology.com/article/mahrang-baloch-and-the-struggle-against-enforced-disappearances |archive-date=8 April 2023 |access-date=8 April 2023 |website=South Asian Avant-Garde |language=en |archivedate=8 April 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230408051819/https://www.saaganthology.com/article/mahrang-baloch-and-the-struggle-against-enforced-disappearances |deadurl=yes }}</ref><ref name=Newsline/><ref name=":1">{{Cite web |author=Veengas |date=28 May 2022 |title=The Assault by Pakistan on Baloch People's Rights Has Now Reached Women |url=https://thewire.in/south-asia/the-assault-by-pakistan-on-baloch-peoples-rights-has-now-reached-women |access-date=8 April 2023 |website=[[The Wire (India)|The Wire India]]}}</ref> ১৬ বছৰ বয়সতে মেহৰঙে ইয়াৰ প্ৰতিবাদ কৰি আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে আৰু ছাত্ৰ আন্দোলনৰ এগৰাকী পৰিচিত মুখ হৈ পৰে। <ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite news |last=Baloch |first=Shah Meer |date=12 November 2021 |title=Women lead fight against extrajudicial killing in Pakistan |url=https://www.theguardian.com/world/2021/nov/12/women-lead-fight-against-extrajudicial-killing-pakistan-balochistan-protest-abductions |access-date=8 April 2023 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ২০১১ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁৰ পিতৃক পুনৰ আটক কৰা হয়। পিছত নিৰ্যাতনৰ চিন থকা অৱস্থাত তেওঁৰ মৃতদেহ উদ্ধাৰ কৰা হয়। (৮)(৯)<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ২০১৭ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁৰ ভাতৃ নাছিৰ বালোচকো আটক কৰা হৈছিল যদিও পিছত মুকলি কৰি দিয়া হয়। <ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |title=Balochistan: Son of slain Baloch political activist abducted from Quetta |url=https://balochwarna.com/2017/12/25/balochistan-son-of-slain-baloch-political-activist-abducted-from-quetta/ |access-date=31 May 2024 |website=Balochwarna |language=en |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531223758/https://balochwarna.com/2017/12/25/balochistan-son-of-slain-baloch-political-activist-abducted-from-quetta/ |url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছৰে পৰা মেহৰং বালোচ বালোচ নাগৰিক সমাজৰ এজনী অগ্ৰণী কৰ্মী হিচাপে পৰিচিত হয়। তেওঁ [বলপূৰ্বক নিখোজকৰণ]ৰ অভিযোগ আৰু বালোচিস্তানৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বৈষম্যমূলক আহৰণৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন চলাই আহিছে। <ref name=":2"/><ref>{{Cite web |date=24 January 2024 |title=Pakistan: Activist Mahrang urges IOPC's 'undivided attention' to sufferings of Baloch people |url=https://www.lokmattimes.com/international/pakistan-activist-mahrang-urges-iopcs-undivided-attention-to-sufferings-of-baloch-people/ |access-date=24 January 2024 |website=Lokmat Times |language=en |archive-date=24 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124041528/https://www.lokmattimes.com/international/pakistan-activist-mahrang-urges-iopcs-undivided-attention-to-sufferings-of-baloch-people/ |url-status=live}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ বোলান মেডিকেল কলেজত দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে সংৰক্ষিত আসনৰ কোটা ব্যৱস্থা বাতিলৰ প্ৰস্তাৱৰ বিৰুদ্ধে ছাত্ৰ আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিয়ে। আন্দোলনকাৰীসকলৰ প্ৰতিবাদ আৰু অনশন কাৰ্যসূচীৰ পিছত প্ৰস্তাৱটো প্ৰত্যাহাৰ কৰা হয়। (৮)<ref name=":0" /> মেহৰং বালোচে বালোচ ইয়কজেহতি কমিটি (BYC)-ৰ নেতৃত্ব দিয়ে। <ref name="auto1">{{Cite web |last=Bin Javaid |first=Osama |date=4 May 2022 |title=Why are people disappearing in Balochistan? |url=https://www.aljazeera.com/podcasts/2022/5/4/why-are-people-disappearing-in-balochistan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408044813/https://www.aljazeera.com/podcasts/2022/5/4/why-are-people-disappearing-in-balochistan |archive-date=8 April 2023 |access-date=8 April 2023 |website=The Take by [[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |language=en |format=Podcast, 20 min 12 sec}}</ref><ref name="Dawn">{{cite news |last1=Hussain |first1=Zahid |date=31 July 2024 |title=Trouble in Balochistan |url=https://www.dawn.com/news/1849135 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807070409/https://www.dawn.com/news/1849135 |archive-date=7 August 2024 |access-date=7 August 2024 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> ২০২৪ চনৰ ২৮ জুলাইত তেওঁ গোৱাদৰত অনুষ্ঠিত বালোচ ৰাজি মুচি (বালোচ ৰাষ্ট্ৰীয় সমাৱেশ)-ত অংশগ্ৰহণ কৰে। এই সমাৱেশৰ উদ্দেশ্য আছিল বালোচসকলৰ ওপৰত হোৱা বিভিন্ন নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে বালোচ সমাজক ঐক্যবদ্ধ কৰা। <ref name="AJ1">{{cite web |date=31 July 2024 |title=Why protest by ethnic Baloch has put Pakistan's key port of Gwadar on edge |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/why-protest-by-ethnic-baloch-has-put-pakistans-key-port-of-gwadar-on-edge |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805093615/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/31/why-protest-by-ethnic-baloch-has-put-pakistans-key-port-of-gwadar-on-edge |archive-date=5 August 2024 |access-date=5 August 2024 |website=Al Jazeera}}</ref><ref name="guardian"/> তেওঁৰ আন্দোলনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো সমৰ্থন লাভ কৰিছে। [গ্ৰেটা থুনবাৰ্গ|গ্ৰেটা থুনবাৰ্গে (Greta Thunberg)] সামাজিক মাধ্যমত প্ৰকাশ কৰা এক বিবৃতিত বালোচিস্তানত মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ বিৰুদ্ধে মেহৰং বালোচ আৰু আন প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ প্ৰতি সমৰ্থন জনায়। <ref>{{cite news |title=Greta, Malala shower support for Baloch women protesters in Islamabad |url=https://www.samaa.tv/208736683-greta-malala-shower-support-for-baloch-women-protesters-in-islamabad |access-date=25 March 2025 |work=[[Samaa TV]] |date=23 December 2023 |language=en}}</ref> [মলালা ইউচুফজাই|(মলালা ইউচুফজাই (Malala Yousafzai)]-য়েও বলপূৰ্বক নিখোজকৰণৰ বাবে জবাবদিহি দাবী কৰা বালোচ মহিলাসকলৰ প্ৰতি সমৰ্থন প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদৰ অধিকাৰক সমৰ্থন জনায়। <ref>{{cite news |title=HRCP demands probe into 'state crackdown' on Baloch protesters |url=https://www.dawn.com/news/1800104 |access-date=25 March 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=23 December 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mirza |first1=Jaffer |title=How the Baloch Struggle Went Mainstream |url=https://thediplomat.com/2024/09/how-the-baloch-struggle-went-mainstream/ |access-date=25 March 2025 |work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] |date=28 September 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Aamir |first1=Adnan |title=Pakistan women protesting disappearances tap anti-establishment mood |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Pakistan-women-protesting-disappearances-tap-anti-establishment-mood |access-date=25 March 2025 |work=[[Nikkei Asia]] |date=3 January 2024 |language=en}}</ref> == পৰৱৰ্তী ঘটনাক্ৰম == === ২০২৩ চনৰ বালোচ লং মাৰ্চ === ২০২৩ চনৰ [বালোচ লং মাৰ্চ] আছিল বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ সৈতে জড়িত বালোচ আৰু আন কৰ্মীসকলে, মূলতঃ মহিলাসকলে, নেতৃত্ব দিয়া এক প্ৰতিবাদী কাৰ্যসূচী। অংশগ্ৰহণকাৰীসকলে বালোচিস্তানত মানৱ অধিকাৰ উলংঘন আৰু বলপূৰ্বক নিখোজকৰণৰ অভিযোগৰ প্ৰতিবাদত তুৰবাটৰ পৰা ইছলামাবাদলৈ পদযাত্ৰা কৰে। <ref name="auto">{{cite news |last1=Baloch |first1=Kiyya |title=Women Are Leading an Unprecedented Protest Movement in Balochistan |url=https://thediplomat.com/2023/12/women-are-leading-an-unprecedented-protest-movement-in-balochistan/ |access-date=22 December 2023 |work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] |date=19 December 2023 |language=en |archive-date=22 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222162945/https://thediplomat.com/2023/12/women-are-leading-an-unprecedented-protest-movement-in-balochistan/ |url-status=live}}</ref><ref name=Zaman/> বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ মতে, ইছলামাবাদ আৰক্ষীয়ে কেইবাজনো প্ৰতিবাদকাৰীক আটক কৰে। <ref name=":3">{{cite news |last1=Ahmed |first1=Munir |title=Pakistani police free 290 Baloch activists arrested while protesting extrajudicial killings |url=https://apnews.com/article/pakistan-released-baloch-activists-extrajudicial-killings-56ae42c14be01d1ae957ab7fed3c4819 |access-date=28 December 2023 |work=[[Associated Press]] |date=25 December 2023 |language=en}}</ref> পিছত কিছু অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে জামিন লাভ কৰে যদিও সংবাদ মাধ্যমৰ প্ৰতিবেদন আৰু আইনজীৱীসকলৰ মতে, আন কেইবাজনো লোকৰ সন্ধান পোৱা হোৱা নাছিল। <ref>{{cite news |last1=Rao |first1=Shahid |title=22 out of over 50 missing Baloch students recovered, IHC told |url=https://www.nation.com.pk/30-Nov-2023/22-out-of-over-50-missing-baloch-students-recovered-ihc-told |access-date=31 May 2024 |work=[[The Nation (Pakistan)]] |date=30 November 2023 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Sigamony |first1=Terence J. |title=IHC told: 22 out of over 50 missing Baloch students recovered |url=https://www.brecorder.com/news/40275937 |access-date=31 May 2024 |work=[[Business Recorder]] |date=30 November 2023 |language=en |archive-date=31 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240531223757/https://www.brecorder.com/news/40275937 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jannat |first=Zarghona |date=24 December 2023 |title=Baloch Protesters Released: Islamabad's Bail Approval |url=https://themarkhortimes.com/national/baloch-protesters-released-islamabads-bail-approval/ |access-date=28 December 2023 |website=Markhor Times |language=en |archive-date=28 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228223613/https://themarkhortimes.com/national/baloch-protesters-released-islamabads-bail-approval/ |url-status=live}}</ref> === ২০২৪ চনত টাইম আলোচনীৰ স্বীকৃতি আৰু বিদেশ ভ্ৰমণত বাধা === ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত [টাইম আলোচনী]য়ে বলপূৰ্বক নিখোজকৰণ আৰু বালোচিস্তানৰ মানৱ অধিকাৰ উলংঘনৰ বিৰুদ্ধে তেওঁৰ সক্ৰিয় ভূমিকা উল্লেখ কৰি মেহৰং বালোচক ''TIME100 Next'' তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। <ref name=TIME>{{Cite magazine |last=Ewe |first=Koh |date=2 October 2024 |title=2024 TIME100 Next: Mahrang Baloch |url=https://time.com/7023541/mahrang-baloch/ |access-date=2 October 2024 |magazine=[[Time (magazine)|TIME]] |language=en |archivedate=5 May 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250505194107/https://time.com/7023541/mahrang-baloch/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Dr Mahrang Baloch named one of Time's most influential people of 2024 |url=https://www.dawn.com/news/1862620/dr-mahrang-baloch-named-one-of-times-most-influential-people-of-2024 |access-date=4 October 2024 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=2 October 2024 |language=en}}</ref> ইয়াৰ কিছুদিন পিছতে তেওঁ ''Time''-ৰ এটা অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ New York Cityলৈ যোৱাত বাধাৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰতিবেদন অনুসৰি, Jinnah International Airportত তেওঁ আৰু চাম্মী বালোচক Federal Investigation Agency (FIA)-ৰ বিষয়াসকলে ৰখাই তেওঁৰ পাছপ'ৰ্ট আৰু মোবাইল ফোন জব্দ কৰে। তেওঁৰ আইনজীৱীৰ মতে, ''TIME100 Next'' তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছতে পাকিস্তান চৰকাৰে তেওঁক পাকিস্তান নেচনেল আইডেণ্টিটি লিষ্ট (PNIL)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। এই তালিকাখনত সন্ত্ৰাসবাদ, ধন সৰবৰাহ আৰু প্ৰৱঞ্চনাকে ধৰি বিভিন্ন অপৰাধত জড়িত বুলি সন্দেহ কৰা ব্যক্তিসকলৰ নাম সন্নিৱিষ্ট কৰা হয়। <ref>{{Cite magazine |last=Serhan |first=Yasmeen |date=8 October 2024 |title=Pakistan Bars Activist From Traveling to TIME Event Honoring Her |url=https://time.com/7071983/mahrang-baloch-pakistan-prevented-from-traveling/ |access-date=9 October 2024 |magazine=[[Time (magazine)|TIME]] |language=en |archivedate=16 June 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250616134444/https://time.com/7071983/mahrang-baloch-pakistan-prevented-from-traveling/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=7 July 2024 |title=Woman Human Rights Defender Dr. Mahrang Baloch Prevented from Traveling |url=https://www.frontlinedefenders.org/en/statement-report/woman-human-rights-defender-dr-mahrang-baloch-prevented-traveling |access-date=9 October 2024 |website=Front Line Defenders |language=en}}</ref> Human Rights Commission of Pakistan-এ মেহৰং বালোচৰ অবাধ চলাচলৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰাৰ আহ্বান জনায়। আনহাতে, Mary Lawlor-এ তেওঁৰ হাৰাশাস্তি আৰু দুৰ্ব্যৱহাৰৰ ঘটনাক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। <ref name=":4">{{Cite web |last=Ali |first=Imtiaz |date=12 October 2024 |title=Mahrang Baloch booked in terrorism case days after being 'barred' from flying abroad |url=https://www.dawn.com/news/1864735 |access-date=14 October 2024 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}</ref> === সন্ত্ৰাসবাদ-সংক্ৰান্ত অভিযোগ === ২০২৪ চনৰ ১১ অক্টোবৰ তাৰিখে মালিৰৰ কায়েদাবাদ আৰক্ষী থানাত এগৰাকী স্থানীয় ব্যৱসায়ীয়ে মেহৰং বালোচৰ বিৰুদ্ধে সন্ত্ৰাসবাদ-সংক্ৰান্ত এটা গোচৰ দাখিল কৰে। গোচৰখনত তেওঁ মেহৰং বালোচে অঞ্চলটোত হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপত উচটনি দিয়াৰ অভিযোগ আনে। অৱশ্যে, সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, সংশ্লিষ্ট আৰক্ষী থানাৰ ভাৰপ্ৰাপ্ত বিষয়াই মেহৰং বালোচ বা তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ এনে কোনো কাৰ্যকলাপৰ বিষয়ে নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰিলে। <ref name=":4"/><ref>{{Cite web |date=14 October 2024 |title=Mahrang Baloch booked in case over 'terrorism facilitation' |url=https://www.samaa.tv/2087322327-mahrang-baloch-booked-in-case-over-terrorism-facilitation |access-date=14 October 2024 |website=Samaa TV}}</ref> মেহৰং বালোচে অভিযোগসমূহ অস্বীকাৰ কৰি ইয়াক ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত বুলি অভিহিত কৰে। <ref name=":4"/> === ২০২৫ চনৰ গ্ৰেপ্তাৰ === ২০২৫ চনৰ ২২ মাৰ্চত কুৱেটাত অনুষ্ঠিত এক ধৰ্ণাস্থলীত আৰক্ষীৰ অভিযান চলোৱাৰ সময়ত মেহৰং বালোচক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। বালোচিস্তান চৰকাৰে অভিযোগ কৰে যে, ২০২৫ চনৰ জাফ্ফাৰ এক্সপ্ৰেছ অপহৰণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সামৰিক অভিযানত নিহত লোকসকলৰ মৃতদেহ ঘূৰাই দিয়াৰ দাবীত অনুষ্ঠিত প্ৰতিবাদৰ পিছত তেওঁ আৰু বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ আন নেতাসকল কুৱেটা চিভিল হাস্পতালত হোৱা আক্ৰমণৰ আঁৰৰ মূল সংগঠক আছিল আৰু হিংসাত্মক কাৰ্যকলাপত উচটনি দিছিল। আৰক্ষীৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, প্ৰতিবাদকাৰীসকলে হাস্পতালত প্ৰৱেশ কৰি বলপূৰ্বকভাৱে উগ্ৰপন্থীসকলৰ মৃতদেহ লৈ যায়। <ref>{{Cite web |date=22 March 2025 |title=BLA's proxy exploits train attack |url=https://tribune.com.pk/story/2535767/blas-proxy-exploits-train-attack |access-date=18 May 2025 |website=[[The Express Tribune]] |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Baloch |first1=Mohammad Zafar |title=Dr Mahrang Baloch among 150 booked for terrorism, rebellion, murder |url=https://www.thenews.com.pk/print/1294737-dr-mahrang-dr-sabiha-among-150-booked-for-terrorism-rebellion-murder |access-date=18 May 2025 |work=[[The News International]] |date=24 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Zehri |first1=Abdullah |last2=Notezai |first2=Muhammad Akbar |last3=Baloch |first3=Behram |title=BYC leadership arrested over Civil Hospital 'violence': Balochistan govt spokesperson Rind |url=https://www.dawn.com/news/1899608 |access-date=22 March 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=22 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Police arrest Baloch activist Mahrang during Quetta protest |url=https://timesofkarachi.pk/61769-police-arrest-baloch-activist-mahrang-during-quetta-protest-media-reports/ |access-date=22 March 2025 |work=Times of Karachi |date=22 March 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Shahid |first1=Saleem |title=Mahrang, other BYC leaders face terror charges |url=https://www.dawn.com/news/1899910 |access-date=24 March 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=24 March 2025 |language=en}}</ref> মেহৰং বালোচ আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে চৰকাৰৰ এই বৰ্ণনা খণ্ডন কৰি প্ৰতিবাদসমূহ শান্তিপূৰ্ণ আছিল বুলি দাবী কৰে আৰু অভিযোগসমূহ ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিত বুলি উল্লেখ কৰে। <ref>{{cite news |title=Islamabad says will engage with prominent Baloch rights movement provided no 'ulterior motive' |url=https://www.arabnews.pk/node/2591861/pakistan |access-date=25 March 2025 |work=[[Arab News]] |date=27 February 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Antonopoulos |first1=Paul |title=Baloch Activist Mahrang Baloch Lambasts Pakistani Govt For Including Her Name In Anti-terror Watchlist |url=https://greekcitytimes.com/2024/10/30/baloch-activist-mahrang-baloch-lambasts-pakistani-govt-for-including-her-name-in-anti-terror-watchlist/ |access-date=25 March 2025 |work=Greek City Times |date=30 October 2024 |language=en |archivedate=23 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250323235627/https://greekcitytimes.com/2024/10/30/baloch-activist-mahrang-baloch-lambasts-pakistani-govt-for-including-her-name-in-anti-terror-watchlist/ |deadurl=yes }}</ref> কেইবাটাও মানৱ অধিকাৰ সংগঠনেও এই অভিযোগসমূহক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। <ref>{{cite news |title=Pakistan: Release All Detained Baloch Activists |url=https://www.amnesty.org.uk/urgent-actions/release-all-detained-baloch-activists |access-date=8 November 2025 |work=Amnesty International UK |language=en |archivedate=8 October 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251008184145/https://www.amnesty.org.uk/urgent-actions/release-all-detained-baloch-activists |deadurl=yes }}</ref> ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত তেওঁক কুৱেটাৰ সন্ত্ৰাসবাদ-বিৰোধী আদালতত হাজিৰ কৰোৱা হয়। আদালতে আৰক্ষীক তেওঁক দহ দিনৰ বাবে শাৰীৰিক জিম্মালৈ লোৱাৰ অনুমতি দিয়ে। <ref>{{cite news |title=Mahrang remanded in 10-day custody |url=https://tribune.com.pk/story/2554885/mahrang-remanded-in-10-day-custody |access-date=8 November 2025 |work=[[The Express Tribune]] |date=8 July 2025 |language=en}}</ref> ১৮ জুলাইত এই জিম্মাৰ ম্যাদ আৰু ১৫ দিন বৃদ্ধি কৰা হয়। ইয়াৰ পিছতো তেওঁক একাধিকবাৰ জিম্মাত লোৱা হয়। <ref>{{cite news |last1=Zehri |first1=Abdullah |title=Quetta ATC sends Mahrang Baloch, others on 15-day physical remand again |url=https://www.dawn.com/news/1925000 |access-date=8 November 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=18 July 2025 |language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিয়ে জনায় যে, মেহৰং বালোচ আৰু সংগঠনটোৰ আন নেতাসকলৰ বিৰুদ্ধে চলি থকা গোচৰৰ শুনানি মুকলি সন্ত্ৰাসবাদ-বিৰোধী আদালতৰ পৰিৱৰ্তে কুৱেটা জিলা কাৰাগাৰৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হ'ব। সংগঠনটোৱে এই ব্যৱস্থাক "প্ৰাতিষ্ঠানিক দমন" (institutionalised repression) বুলি বৰ্ণনা কৰে। <ref>{{cite news |last1=Zehri |first1=Abdullah |title='Display of institutionalised repression': BYC criticises jail hearing of Mahrang Baloch, other group leaders |url=https://www.dawn.com/news/1948443 |access-date=30 October 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=12 October 2025 |language=en}}</ref> কেইবাজনো আইনজীৱী আৰু মানৱ অধিকাৰ পৰ্যবেক্ষকেও ন্যায়িক প্ৰক্ৰিয়া অনুসৰণ কৰা হৈছে নে নাই, সেই বিষয়ে উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। <ref>{{cite news |title=Supreme Court Refers Plea Against Mahrang Baloch's Detention to Practice and Procedure Committee |url=https://thebalochistanpost.net/2025/10/supreme-court-refers-plea-against-mahrang-balochs-detention-to-practice-and-procedure-committee/ |access-date=8 November 2025 |work=The Balochistan Post |date=30 October 2025 |language=en}}</ref> === আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিক্ৰিয়া === মেহৰং বালোচৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ পিছত একাধিক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ সংগঠন আৰু Malala Yousafzaiকে ধৰি কেইবাজনো বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে ইয়াৰ নিন্দা কৰে আৰু তেওঁৰ তাৎক্ষণিক মুক্তিৰ আহ্বান জনায়। Mary Lawlorয়েও একে আহ্বান জনায়। <ref name=":5">{{Cite magazine |last=Vick |first=Karl |date=25 March 2025 |title=Pakistan Jails Baloch Human Rights Activist |url=https://time.com/7271141/pakistan-jails-mahrang-baloch-human-rights-activist/ |access-date=27 May 2025 |magazine=TIME |language=en |archivedate=28 March 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250328111130/https://time.com/7271141/pakistan-jails-mahrang-baloch-human-rights-activist/ |deadurl=yes }}</ref> ২০২৫ চনৰ ২৬ মাৰ্চত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ একাংশ স্বাধীন মানৱ অধিকাৰ বিশেষজ্ঞই এক বিবৃতি প্ৰকাশ কৰি মেহৰং বালোচৰ আটক কৰাক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁলোকে পাকিস্তান কৰ্তৃপক্ষই শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বিৰুদ্ধে ইচ্ছামতে আটক, বলপূৰ্বক নিখোজকৰণ আৰু অত্যাধিক বল প্ৰয়োগ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰে। লগতে, আটকাধীনসকলক তাৎক্ষণিকভাৱে মুক্তি দিয়াৰ আহ্বান জনোৱাৰ উপৰি মানৱ অধিকাৰ কৰ্মীসকলৰ বিৰুদ্ধে সন্ত্ৰাসবাদ-বিৰোধী ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ নকৰিবলৈ চৰকাৰক আহ্বান জনায়। <ref>{{cite news |title=UN experts demand release of detained Baloch activists, end to crackdown on protests |url=https://www.dawn.com/news/1900486 |access-date=27 May 2025 |work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |date=26 March 2025 |language=en}}</ref> === আটককালীন অৱস্থা === ২০২৫ চনৰ ২২ মাৰ্চত গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত মেহৰং বালোচক হুদা জিলা কাৰাগাৰত ৰখা হয়। তেওঁৰ পৰিয়াল আৰু আইনজীৱী দলৰ মতে, তেওঁক পৃথক কোঠাত ৰখা হৈছিল, আইনজীৱীৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰিবলৈ দিয়া হোৱা নাছিল আৰু আত্মীয়ই অনা খাদ্যও কাৰা কৰ্তৃপক্ষই গ্ৰহণ কৰা নাছিল। তেওঁৰ ভগ্নী নাদিয়া বালোচে চমু পাৰিবাৰিক সাক্ষাতৰ সময়ত মেহৰং বালোচক অসুস্থ যেন লগা বুলি কয়। তেওঁৰ আইনজীৱী ইমৰান বালোচে অভিযোগ কৰে যে, ''TIME100 Next'' তালিকাত অন্তৰ্ভুক্তি আৰু ২০২৫ চনৰ শান্তিৰ নোবেল বঁটাৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰাৰ পিছত ৰাষ্ট্ৰই তেওঁৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা অধিক কঠোৰ কৰি তোলে। <ref name=":5"/> === দোষী সাব্যস্ত আৰু দণ্ডাদেশ === ২০২৬ চনৰ ২২ জুনত কুৱেটাৰ এখন সন্ত্ৰাসবাদ-বিৰোধী আদালতে ২০২৪ চনৰ জুলাই মাহত গোৱাদৰত বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত এক প্ৰতিবাদৰ সময়ত সংঘটিত হিংসাত্মক ঘটনাত ফ্ৰণ্টিয়াৰ কৰ্পছ (FC)-ৰ জোৱান শ্বব্বীৰ আহমদ বালোচৰ হত্যাৰ গোচৰত মেহৰং বালোচক দোষী সাব্যস্ত কৰে। অভিযোগ অনুসৰি, তেওঁ আৰু বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ আন এজন নেতা সেই প্ৰতিবাদত উচটনি দিছিল। <ref>{{Cite web |date=2026-06-23 |title=Pakistan activist Mahrang Baloch given life sentence over soldier's killing at rally |url=https://www.bbc.com/news/articles/cpweywvygylo |access-date=2026-06-29 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Human rights activists sentenced to life in prison over soldier's death |url=https://abcnews.com/International/wireStory/human-rights-activists-sentenced-life-prison-pakistan-soldiers-134096330 |access-date=2026-06-29 |website=ABC News |language=en |archivedate=2 July 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260702044647/https://abcnews.com/International/wireStory/human-rights-activists-sentenced-life-prison-pakistan-soldiers-134096330 |deadurl=yes }}</ref> একেটা গোচৰতে আদালতে মেহৰং বালোচ আৰু বালোচ ইয়কজেহতি কমিটিৰ নেতা চিবগতুল্লাহ শ্বাহক আজীৱন কাৰাদণ্ডে দণ্ডিত কৰে। <ref>{{Cite news |last=Shahid |first=Saleem |date=22 June 2026 |title=Quetta ATC finds BYC's Mahrang, another leader guilty in 2024 case |url=https://www.dawn.com/news/2010022 |access-date=22 June 2026 |publisher=[[Dawn (newspaper)|Dawn]] |language=en}}</ref> দণ্ডাদেশৰ পিছত মেহৰং বালোচে তেওঁৰ আইনজীৱীৰ জৰিয়তে এক বিবৃতি প্ৰকাশ কৰে। তেওঁৰ আইনজীৱী ইছৰাৰ জট্টকে কয় যে, মেহৰং বালোচৰ বক্তব্য অনুসৰি আদালতে "আইনক অস্ত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ" কৰিছে। তেওঁ লগতে কয়, "এই ৰায়ৰ জৰিয়তে আদালত আৰু ন্যায়িক ব্যৱস্থাই নিজকে উন্মোচিত কৰিলে।" আনহাতে, পাকিস্তানৰ মানৱ অধিকাৰ আয়োগে এই ৰায় পুনৰীক্ষণ কৰাৰ আহ্বান জনাই কয় যে, ৰাষ্ট্ৰই মৌলিক অধিকাৰৰ পোষকতাক উগ্ৰপন্থাৰ সৈতে একে দৃষ্টিৰে চোৱাৰ নীতি অব্যাহত ৰাখিছে, যাৰ ফলত একপক্ষীয় আৰু পক্ষপাতদুষ্ট প্ৰশাসনিক আৰু ন্যায়িক সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে। <ref>{{Cite web |title=Balochistan activist's life sentence raises fear of unrest |url=https://www.dw.com/en/balochistan-activists-life-sentence-raises-fear-of-unrest/a-77721686 |access-date=2026-06-29 |website=dw.com |language=en}}</ref> == বঁটা আৰু স্বীকৃতি == * ২০২৪ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ''Time'' আলোচনীয়ে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ উদীয়মান প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিসকলক স্বীকৃতি জনোৱা ''TIME100 Next'' তালিকাত মেহৰং বালোচক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। <ref name=TIME/><ref>{{cite magazine |last1=Felsenthal |first1=Edward |title=How We Chose the 2019 TIME 100 Next |url=https://time.com/5725626/how-we-chose-time-100-next/ |magazine=TIME |date=13 November 2019 |access-date=26 March 2025 |archivedate=7 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200907173154/https://time.com/5725626/how-we-chose-time-100-next/ |deadurl=yes }}</ref> * ২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ BBC-ৰ ''100 Women'' তালিকাত স্থান লাভ কৰে। <ref name=bbc>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/resources/idt-4f79d09b-655a-42f8-82b4-9b2ecebab611 |title=BBC 100 Women 2024: Who is on the list this year? |publisher=BBC |date=3 December 2024 |access-date=3 December 2024 |language=en}}</ref> * ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত মেহৰং বালোচে সামাজিক মাধ্যম X-ত প্ৰকাশ কৰা এক পোষ্টযোগে দাবী কৰে যে তেওঁ ২০২৫ চনৰ শান্তিৰ নোবেল বঁটাৰ বাবে মনোনীত হৈছে। <ref>{{cite news |title=Woman leader of Baloch rights movement says nominated for Nobel Peace Prize |url=https://www.arabnews.com/node/2592791/amp |access-date=11 March 2025 |work=[[Arab News]] |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == বহিঃ সংযোগ == * {{Twitter|MahrangBaloch_}} * {{Instagram|mahrangbaloch__}} * [https://www.dw.com/en/who-is-the-woman-behind-balochistans-protest-movement/video-69943318 Short documentary] on [[Deutsche Welle]] ctsmkoftqqgm8vgyahsuzy75790o27e 4 138085 621103 621041 2026-07-28T12:15:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* Kumud Ghosh */ 621103 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] ===[[সদস্য:যদুমণি|JaduMoni]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] i7y3orsg3xuqk4i1paizybj9f2p2nhx 621117 621103 2026-07-28T17:42:29Z যদুমণি 32127 /* JaduMoni */ 621117 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] n4pjarkyykbbtsv42m8td2i7csued03 621147 621117 2026-07-29T00:22:34Z নৰুনা বৰুৱা 44897 /* Naruna Baruah */ 621147 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] 9xjl8i5tsrb8xv8r43ktwdwz8f6521f 621194 621147 2026-07-29T07:30:20Z Kandarpajit Kallol 6257 621194 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] 74ilvkxctkrwzam2x4uymcegu0fhgsn 621204 621194 2026-07-29T07:40:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* Kumud Ghosh */ 621204 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] oz4xp78kqfxfj4grntr1eqzf2lk1bzv 621261 621204 2026-07-29T10:10:10Z Kandarpajit Kallol 6257 621261 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] qqws7ywbjadoih2lr4kkw94fzxm810h 621276 621261 2026-07-29T11:06:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* Kumud Ghosh */ 621276 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] gcsztcm3748mbrkmavoe141q25hfndi 621291 621276 2026-07-29T11:19:43Z Kandarpajit Kallol 6257 621291 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] ===[[সদস্য:AjayDas|Ajay Das]]=== # [[কোচি]] # [[কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ]] # [[চীনা মাছ ধৰা জাল]] ===[[সদস্য: Duhita Ragini Kalita|Duhita Ragini Kalita]]=== # [[চি এছ ৰাধাদেৱী]] # [[ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন]] # [[জি দেৱৰাজন]] # [[ডন পালাথাৰা]] # [[ভৰতন]] # [[ভদ্ৰন (পৰিচালক)]] # [[কে জি জৰ্জ]] # [[আদামিন্তে মকন আবু]] # [[আই ভি শশী]] # [[উস্তাদ হোটেল]] # [[ৱায়নাড় জিলা]] # [[পেৰিয়াৰ নদী]] # [[পম্বা নদী]] ===[[সদস্য:Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol]]=== # [[আৰাট্টুপুঝা পূৰম]] # [[ৰেৱতী পট্টথানম]] # [[কুট্টিপুঝা কৃষ্ণ পিল্লাই]] # [[লুচিফাৰ (২০১৯ চনৰ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ)]] # [[দক্ষিণ এছিয়ান আচাৰ]] # [[কলৰ চিপচ]] # [[পুলিচেৰী]] # [[খিচড়ী]] # [[কালান]] # [[ফ'ৰ্ট কোচি]] # [[দাইল]] # [[এদায়ুৰ জলকীয়া]] # [[মুণ্ডু]] # [[চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী]] ===[[সদস্য:নৰুনা বৰুৱা|Naruna Baruah]]=== # [[চুন্দন ভল্লাম]] # [[বালাৰামপুৰম]] #[[জিলা পৰ্যটন প্ৰসাৰ পৰিষদ (কেৰালা)]] #[[উইলিংডন দ্বীপ]] #[[সুবি সুৰেশ]] #[[চাভিট্টু নাদকম]] ===[[সদস্য:যদুমণি|যদুমণি]]=== # [[আই এন এছ ভেণ্ডুৰুথি]] # [[দক্ষিণ নৌসেনাৰ কমাণ্ড]] # [[পল্লুৰুথী সাহায্য বন্দোবস্ত]] # [[মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি]] # [[যোগাযোগ আৰু ব্যৱস্থাপনা অধ্যয়ন বিদ্যালয়, কোচি]] # [[অমৃতা হাস্পতাল, কোচি]] # [[চান্টা ক্ৰুজ কেথেড্ৰেল বেচিলিকা, কোচি]] # [[নেডুম্বাছেৰী]] ===[[:m:User:JyotiPN|JyotiPN]]=== # [[নীলাকুইল]] # [[জৰ্জ জোচেফ কে]] ===[[সদস্য:Jyoti Chiring|Jyoti Chiring]]=== # [[কাদালুণ্ডি পক্ষী অভয়াৰণ্য]] ===[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan Jyoti]]=== # [[আলেপ্পী সেউজীয়া ইলাচী]] ===[[সদস্য:কুমুদ ঘোষ|Kumud Ghosh]]=== # [[ৱাকেৰানা ফ্ৰাইনোডাৰ্মা]] # [[ইন্দিৰাণা]] # [[মাইক্ৰিক্সালাছ এড’নিছ]] # [[ইন্দিৰাণা ব্ৰাকিটাৰ্ছাছ]] # [[ইণ্ডোচিলভিৰানা ইণ্ডিকা]] # [[ৱায়ানাড বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] # [[বিজয়লক্ষ্মী (কবি)]] # [[ইন্দিৰাণা বেডোমি]] # [[ইন্দিৰাণা চিৰাবাসী]] # [[নীলগিৰি কাঠনি পাৰ]] # [[বগাপেটীয়া কোকলোঙা]] # [[নীলগিৰি ফুলটোকা]] # [[মালাবাৰ কাঠ শালিকা]] # [[নীলগিৰি লেংগুৰ]] ===[[সদস্য:Sameer Kalita14|Sameer Kalita]]=== # [[মাট্টা চাউল]] # [[অষ্টমুদি হ্ৰদ]] dtamqow82kbiclkiifrtllecdvizi1b 0 138091 621127 619355 2026-07-28T18:37:57Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621127 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন | image = Vyloppilli.jpg | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = ভাইলোপিল্লী | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1911|5|11}} | birth_place = কালুৰ, কোচিন ৰাজ্য | death_date = {{Death date and age|df=y|1985|12|22|1911|5|11}} | death_place = | resting_place = | occupation = কবি, লেখক | language = [[মালয়ালম]] | nationality = [[ভাৰতীয়]] | citizenship = | period = | genre = [[কবিতা]] | subject = | movement = | notableworks = {{ublist|কুডিঅ'ঝিক্কল|কান্নিক্কোয়থু|মাম্বঝম|মকৰকোয়থু|কাইপাভল্লৰী|ভিদা}} | spouse = ভানুমতী আম্মা | relatives = ত্ৰিপুনিথৰা কচুকুত্তন কাৰ্থা (পিতৃ)<br/>নানিকুট্টিয়ম্মা (মাতৃ) | influences = | influenced = | awards = {{ublist|১৯৬৪ কেৰালা সাহিত্য একাডেমী বঁটা|১৯৭১ ওডাক্কুঝল বঁটা|১৯৭১ সাহিত্য একাডেমী বঁটা|১৯৮১ ভাইলাৰ বঁটা}} | signature = | signature_alt = | website = }} '''ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন''' (১১ মে' ১৯১১ ২২ ডিচেম্বৰ ১৯৮৫) আছিল [[মালয়ালম]] সাহিত্যৰ এগৰাকী ভাৰতীয় কবি। কুডিঅ'ঝিক্কল, কান্নিক্কোয়থু আৰু মাম্বঝম আদি কৃতিৰ বাবে পৰিচিত মেনন আছিল কেৰালাৰ শিল্পী, লেখক তথা শিল্প আৰু সাহিত্য অনুৰাগীসকলৰ সংগঠন পুৰোগমনা কলা সাহিত্য সংগমৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি।<ref>{{cite web |url=https://keralasahityaakademi.org |title=Biography of Vyloppilli Sreedhara Menon |publisher=Kerala Sahitya Akademi |accessdate=২০২৬-০৭-২৫}}</ref> তেওঁ সাহিত্য একাডেমী বঁটা, কবিতাৰ বাবে কেৰালা সাহিত্য একাডেমী বঁটা, ভাইলাৰ বঁটা আৰু ওডাক্কুঝল বঁটাকে ধৰি কেইবাটাও সন্মান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Remembering Poet Vyloppilli Sreedhara Menon |newspaper=The New Indian Express |date=২০২১-০৫-১২}}</ref> ==জীৱন আৰু কেৰিয়াৰ== ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননৰ জন্ম হৈছিল ১৯১১ চনৰ ১১ মে'ত এৰ্নাকুলামৰ কালুৰত। তেওঁ চেৰানেল্লুৰ কচুকুত্তন কাৰ্থা আৰু নানিকুট্টি আম্মাৰ পুত্ৰ আছিল।<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/Vailopillygraphy.htm |title=Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography |date=2019-01-28 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |language=ml |access-date=2019-01-28}}</ref> এগৰাকী স্থানীয় শিক্ষকৰ ওচৰত প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা আৰম্ভ কৰাৰ পাছত মেননে প্ৰথমতে কালুৰ চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত এৰ্নাকুলামৰ চেইণ্ট এলবাৰ্টছ হাইস্কুলত আনুষ্ঠানিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে য'ৰপৰা তেওঁ ১৯২৭ চনত হাইস্কুলীয়া শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ এৰ্নাকুলামৰ মহাৰাজ কলেজৰপৰা বিজ্ঞান শাখাত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। তেওঁ [[মাদ্ৰাজ]]ৰ চাইদাপেট ট্ৰেনিং কলেজৰপৰা বিটি ডিগ্ৰী লাভ কৰি নিজৰ শিক্ষা অব্যাহত ৰাখে আৰু ১৯৩১ চনত কান্দাচ্ছামকাডাভু চৰকাৰী হাইস্কুলত শিক্ষক হিচাপে চৰকাৰী সেৱাত নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal">{{Cite web|date=2019-01-28|title=Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal|url=http://www.keralaculture.org/vyloppilly-sreedhara-menon/639|access-date=2019-01-28|website=www.keralaculture.org|publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala|language=en}}</ref> ১৯৬৬ চনত অল্লুৰ হাইস্কুলৰ বৰ্তমানৰ ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন মেমৰিয়েল চৰকাৰী বৃত্তিমুখী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰালৈকে তেওঁ কেৰালাৰ ২০খন বিভিন্ন বিদ্যালয়ত শিক্ষকতা কৰিছিল।<ref name="Govt.Vocational Higher Secondary School">{{Cite web |url=http://thrissureducation.com/22059/index.htm |title=Govt.Vocational Higher Secondary School |date=2019-01-29 |website=thrissureducation.com |access-date=2019-01-29}}</ref> তেওঁ কেৰালা [[সাহিত্য একাডেমী]] আৰু সাহিত্য প্ৰৱৰ্তক কো-অপাৰেটিভ ছচাইটিৰ দৰে সাহিত্যিক সংগঠনৰ সৈতে জড়িত আছিল। তেওঁ পূৰ্বৰ সংগঠনটোৰ আয়োজক সমিতিৰ সদস্য আৰু পিছৰটোৰ পৰিচালনা সমিতিৰ সঞ্চালক আছিল। ইয়াৰ উপৰি তেওঁ কেৰালা শাস্ত্ৰ সাহিত্য পৰিষদৰ চৰকাৰী আলোচনীৰ সম্পাদক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal" /> ১৯৮১ চনত বাঁওপন্থী বুদ্ধিজীৱী আৰু শিল্পীসকলৰ নেতৃত্বত প্ৰগতিশীল লেখকসকলৰ মঞ্চ পুৰোগমনা কলা সাহিত্য সংগম গঠন হোৱাৰ সময়ত তেওঁ ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয় আৰু ১৯৮৫ চনলৈকে এই পদত অধিষ্ঠিত থাকে।<ref name="EMS AS A LITERARY CRITIC AND CULTURAL ACTIVIST">{{Cite web |url=https://www.cpim.org/marxist/199801_marxist_ems_culture_pg.htm |title=EMS AS A LITERARY CRITIC AND CULTURAL ACTIVIST |last=P. Govinda Pillai |date=1998 |website=The Marxist |access-date=2019-01-29 |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921120338/https://www.cpim.org/marxist/199801_marxist_ems_culture_pg.htm |url-status=dead |archivedate=2021-09-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210921120338/https://www.cpim.org/marxist/199801_marxist_ems_culture_pg.htm |deadurl=yes }}</ref><ref name="History - പു.ക.സ">{{Cite web |url=https://www.sites.google.com/site/purogamanakalasahithyasangham/assignments |title=History - പു.ക.സ |date=2019-01-29 |website=www.sites.google.com |access-date=2019-01-29 |archive-date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201019111910/https://sites.google.com/site/purogamanakalasahithyasangham/assignments |url-status=dead }}</ref> তেওঁ ১৯৫১ চন (দিল্লী), ১৯৫৯ চন (দিল্লী) আৰু ১৯৬৫ চনৰ (বাংগালুৰু) ৰাষ্ট্ৰীয় কবি সন্মিলনত তিনিবাৰকৈ কেৰালাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু ১৯৭০ চনত ছোভিয়েট ইউনিয়ন ভ্ৰমণ কৰিছিল।<ref name="വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon">{{Cite web |url=https://www.m3db.com/artists/6676 |title=വൈലോപ്പിള്ളി ശ്രീധരമേനോൻ - Vailoppilli Sreedhara Menon |date=2019-01-29 |website=www.m3db.com |access-date=2019-01-29}}</ref> মেননে ১৯৫৫ চনত এগৰাকী স্কুলীয়া শিক্ষয়িত্ৰী ভানুমতী আম্মাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /> তেওঁলোকৰ শ্ৰীকুমাৰ নামৰ এজন আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসক আৰু বিজয়কুমাৰ নামৰ এজন হোমিঅ'পেথিক চিকিৎসক পুত্ৰ আছিল।<ref name="Report in Mathrubhumi">{{Cite web |url=https://www.mathrubhumi.com/books/interview/vyloppilli-sreedhara-menon-1.2684642 |title=Report in Mathrubhumi |last=George Mathew Puthuppally |date=20 March 2018 |website=Mathrubhumi |language=en |access-date=2019-01-29 |archive-date=21 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621210343/http://www.mathrubhumi.com/books/interview/vyloppilli-sreedhara-menon-1.2684642 |url-status=dead }}</ref> অৱশ্যে দম্পতীহালৰ মাজত মতানৈক্য আছিল<ref name="Report in Manorama">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2018/06/28/vyloppilli-sreedhara-menon-wife-bhanumati-amma-kanneerpadam-poem.html |title=Report in Manorama |date=2019-01-29 |website=ManoramaOnline |access-date=2019-01-29}}</ref> আৰু ১৯৮৫ চনৰ ২২ ডিচেম্বৰত মগজুৰ ৰক্তক্ষৰণৰ বাবে তেওঁৰ মৃত্যু হোৱাৰ সময়ত তেওঁলোকে সুকীয়াকৈ বসবাস কৰি আছিল।<ref name="Vyloppilly Sreedhara Menon on Kerala Culture portal" /> ২০১৮ চনৰ ২৬ জুনত ভানুমতী আম্মাৰ মৃত্যু হয়।<ref name="Vyloppilli Sreedhara Menon’s wife Thattattu Bhanumathi Amma passes away">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/jun/27/vyloppilli-sreedhara-menons-wife-thattattu-bhanumathi-amma-passes-away-1834194.html |title=Vyloppilli Sreedhara Menon's wife Thattattu Bhanumathi Amma passes away |date=27 June 2018 |website=The New Indian Express |access-date=2019-01-29}}</ref> ==উত্তৰাধিকাৰ== [[File:Vyloppilli Ssamskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram, Kerala, India.JPG|thumb|left|ভাইলোপিল্লী সংস্কৃতি ভৱন]] মেননে 'শ্ৰী' ছদ্মনামত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল আৰু তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা সংকলন কান্নিক্কোয়থু ১৯৪৭ চনত প্ৰকাশ পাইছিল। কুত্তিকৃষ্ণ মাৰাৰে মত প্ৰকাশ কৰিছিল যে এই কবিতাবোৰে মালয়ালম কবিতাৰ এক শক্তিশালী অংকুৰণক সূচায় যি সেই সময়ত প্ৰচলিত ৰোমাণ্টিক পৰম্পৰাৰপৰা আঁতৰি আহিছিল।<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /> সাহিত্যিক ঐতিহাসিকসকলে তেওঁক মালয়ালম কবিতাৰ অন্যতম প্ৰধান কণ্ঠস্বৰ হিচাপে গণ্য কৰে যিয়ে ৰোমাণ্টিক যুগৰপৰা আধুনিক যুগলৈ পৰিৱৰ্তনক চিহ্নিত কৰিছিল।<ref name="Kurup2005">{{cite book|author=O. N. V. Kurup|title=This Ancient Lyre: Selected Poems|url=https://google.com|year=2005|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1791-1|pages=24–}}</ref> সামাজিক বিৱৰ্তনৰ ঐতিহাসিক শিপাৰ বৈজ্ঞানিক অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু মানৱ মনৰ মনস্তাত্ত্বিক সোঁতৰ গভীৰ বুজা-বুজি তেওঁৰ কবিতাৰ বৈশিষ্ট্য। মেননে [[কবিতা]], [[নাটক]] আৰু জীৱনীৰে গঠিত প্ৰায় ২০খন কিতাপ প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Vailoppilli Sreedhara Menon - Biography" /><ref name="Vyloppilli - list of works">{{Cite web |url=http://keralasahityaakademi.org |title=Vyloppilli - list of works |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> বহুতো সমালোচকে কুডিঅ'ঝিক্কল দীঘলীয়া কবিতাটোক তেওঁৰ শ্ৰেষ্ঠ কৃতি বুলি গণ্য কৰে। এম লীলাৱতীয়ে লিখিছিল যে এই কবিতাটো এজন মধ্যবিত্ত ভূমিমালিকৰ এক নিৰ্দয় আত্ম-পৰীক্ষা, যিয়ে উপলব্ধি কৰে যে ভৱিষ্যত তেওঁৰ নহয় বৰঞ্চ তেওঁৰ সেই দৰিদ্ৰ খেতিয়কজনৰহে যাক তেওঁ অন্তৰৰপৰা ঘৃণা কৰে।<ref>''Malayala Kavitha Sahithya Charithram'', Dr. M. Leelavathy, Kerala Sahithya Academy, Thrissur</ref> ভিদা, কান্নিক্কোয়থু, মকৰকোয়থু আৰু কাইপাভল্লৰী তেওঁৰ অন্যান্য প্ৰধান সৃষ্টিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। পত্নীৰপৰা পৃথক হোৱাৰ পিছতেই তেওঁ লিখা কান্নীৰপাদম কবিতাটো আত্মজীৱনীমূলক বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref name="Report in Mathrubhumi" /> ১৯৮২ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ সহ্যন্তে মকন মেননে লিখা একে নামৰ কবিতা এটাৰ ওপৰত আধাৰিত। <ref name="Sahyante Makan [1982]">{{Cite web |url=https://malayalasangeetham.info/ |title=Sahyante Makan [1982] |date=2019-01-29 |website=malayalasangeetham.info |access-date=2019-01-29 |archivedate=2025-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250328104633/https://malayalasangeetham.info/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁৰ মডাথাক্কিলী নামৰ এটা কবিতা বজ্ৰম চলচ্চিত্ৰত গান হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অভিলাষ বাবুৰ পৰিচালনাত ২০২৫ চনত নিৰ্মিত মালয়ালম চিনেমা কৃষ্ণনষ্টমি: দ্য বুক অৱ ড্ৰাই লিভছ তেওঁৰ কৃষ্ণনষ্টমি কবিতাৰ ওপৰত আধাৰিত।<ref>{{cite web |title=Jeo Baby to headline film based on Vyloppilli’s poem ‘Krishnashtami’ |url=https://cinemaexpress.com |publisher=Cinema Express |access-date=12 April 2025 |date=9 March 2025}}</ref> ==বঁটা আৰু সন্মান== ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেননে ১৯৬৪ চনত ছোভিয়েট লেণ্ড নেহৰু বঁটা লাভ কৰে আৰু একে বছৰতে কেৰালা সাহিত্য একাডেমীয়ে তেওঁৰ কাইপাভল্লৰী সংকলনৰ বাবে বাৰ্ষিক কবিতা বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref name="Kerala Sahitya Akademi Award for Poetry">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/poetry.htm |title=Kerala Sahitya Akademi Award for Poetry |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> তেওঁ ১৯৭১ চনত ভিদা গ্ৰন্থৰ বাবে ওডাক্কুঝল বঁটা লাভ কৰে আৰু একে বছৰতে এই সংকলনটোক কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য একাডেমী বঁটা প্ৰদান কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/awards.htm |title=Kendra Sahitya Academy Awards (Malayalam) |publisher=Public Relations Department, Government of Kerala |access-date=11 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070524212356/http://www.prd.kerala.gov.in/awards.htm |archive-date=24 May 2007 |archivedate=24 May 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070524212356/http://www.prd.kerala.gov.in/awards.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮১ চনত তেওঁৰ মকৰকোয়থু নামৰ গ্ৰন্থখন ভাইলাৰ বঁটাৰ বাবে নিৰ্বাচিত হয়।<ref name="Vayalar Award">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/ml_aw27.htm |title=Vayalar Award |date=2019-01-29 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-29}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ মাদ্ৰাজ ৰাজ্য চৰকাৰৰ বঁটা, কল্যাণী কৃষ্ণ মেনন বঁটা আৰু এম পি পল বঁটা লাভ কৰিছিল। তেওঁৰ সন্মানত ভাইলোপিল্লী কবিতা বঁটা নামৰ এক বাৰ্ষিক সাহিত্য বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছে।<ref name="Vyloppilli Poetry Award 2018 - Vyloppilly Memorial Award Announced">{{Cite web |url=https://www.theindian.news/bineesh-puthuppanam-wins-vylopilly-poetry-award-2018-for-his-collection-of-poems-paalvili/ |title=Vyloppilli Poetry Award 2018 - Vyloppilly Memorial Award Announced |last=Menon |first=Jayashankar |date=2018-12-23 |website=The Indian.News |language=en-US |access-date=2019-01-29 |archive-date=24 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170608/https://www.theindian.news/bineesh-puthuppanam-wins-vylopilly-poetry-award-2018-for-his-collection-of-poems-paalvili/ |url-status=dead }}</ref> কেৰালা চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগে তিৰুৱনন্তপুৰমত এক সাংস্কৃতিক প্ৰকল্প নিৰ্মাণ কৰিছে আৰু কবিগৰাকীৰ সন্মানত এই প্ৰকল্পটোৰ নাম ভাইলোপিল্লী সংস্কৃতি ভৱন ৰাখিছে।<ref name="Vailoppilly Samskrithi Bhavan">{{Cite web |url=http://www.keralaculture.org/vyloppilli-samskriti-bhavan/285 |title=Vailoppilly Samskrithi Bhavan |date=2019-01-29 |website=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala |access-date=2019-01-29}}</ref> এই সংগ্ৰহালয়ত মেননৰ ব্যক্তিগত সামগ্ৰীসমূহো সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হৈছে।<ref name="Vyloppilli Samskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram">{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/vyloppilly-samskrithi-bhavan-thiruvananthapuram/113 |title=Vyloppilli Samskrithi Bhavan, Thiruvananthapuram |date=2019-01-29 |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2019-01-29}}</ref> তেওঁ অৱসৰৰ সময়ত প্ৰধান শিক্ষক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা চৰকাৰী বৃত্তিমুখী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়খন বৰ্তমান ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন মেমৰিয়েল চৰকাৰী বৃত্তিমুখী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় নামেৰে জনাজাত।<ref name="Govt.Vocational Higher Secondary School" /> ==ৰচনাৱলী== ===কবিতা সংকলন=== {{Div col|colwidth=50em}} * {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=106656 |title=ভাইলোপিল্লী: সম্পূৰ্ণ কৃতিগল |last=শ্ৰীধৰ মেনন |first=ভাইলোপিল্লী |date=২০১৩ |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122611335 |location=ত্ৰিচুৰ |access-date=29 January 2019 |archive-date=30 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130002850/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=106656 |url-status=dead |archivedate=30 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130002850/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=106656 }} * {{Cite book |title=কুডিঅ'ঝিক্কল |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |year=১৯৫২ |isbn=9788122611168 |language=ml}} * {{Cite book |title=ভাইলোপিল্লিউডে বালকবিতাখল |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=মাম্বঝম |isbn=9788126422654}} * {{Cite book |title=অপ্ৰকাশিত ৰচনাখল |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=ডিসি বুকছ |isbn=9789386560582|year=২০১৭ }} * {{Cite book |title=অন্থি চায়ুন্নু |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |date=জানুৱাৰী ২০০৭ |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122606010}} * {{Cite book |title=মকৰকোয়থু |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনon |date=জানuৱাৰী ২০০৭ |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122606737}} * {{Cite book |title=কাইপাভল্লৰী |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122606027}} * {{Cite book |title=কান্নীৰপাদভুম মট্টু প্ৰধান কবিতাকলুম |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=ডিসি বুকছ |isbn=9788126416332|year=২০০৭ }} * {{Cite book |title=কান্নিক্কোয়থু |last=শ্ৰীধৰ মেনন |first=ভাইলোপিল্লী |date=২০০৬ |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122605471 |location=ত্ৰিচুৰ |language=ml}} * {{Cite book |title= ভিত্তুম কাইক্কোত্তুম: কবিতাকাল |last=শ্ৰীধৰ মেনন |first=ভাইলোপিল্লী |publisher=নেশ্যনেল বুকছ |location=কোট্টায়ম}} * {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83810 |title=চৰিত্ৰথিলে চাৰু দৃশ্যম |last=শ্ৰীধৰ মেনন |first=ভাইলোপিল্লী |date=১৯৯১ |publisher=ভাইলোপিল্লী স্মাৰক সমিতি |edition=2nd |location=ত্ৰিচুৰ |access-date=2026-07-25 |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528125819/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=83810 }} * {{Cite book |title=ভিদা |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=ডিসি বুকছ |language=ml}} * {{Cite book |last=ভাইলোপিল্লী crystalline শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=9788122609837 |language=ml}} * {{Cite book |last=ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |publisher=কাৰেণ্ট বুকছ |isbn=8122605117 |language=ml}} {{div col end}} {{Div col|colwidth=30em}} *''শ্ৰীৰেখা'' *''অনাপ্পাটuকাৰ'' *''কুৰুৱিকল'' *''মিন্নাামিন্নি'' *''পাচাক্কুথিৰা'' *''মুকুলামালা'' *''কৃষ্ণমৃগংগল'' *''মাম্বঝম'' *''যুগপৰিৱৰ্তনম'' {{div col end}} ===নাটক=== *''ৰিষ্যশৃংগনাম আলেকজেণ্ডাৰম'' ===চুটি গল্প=== *''হিমৱন্তে পুত্ৰীকল'' ===আত্মজীৱনী=== * {{Cite book |url=https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=81854 |title=কাব্যলোক স্মৰণাকল |last=শ্ৰীধৰ মেনন |first=ভাইলোপিল্লী |date=১৯৮৮ |access-date=2026-07-25 |archivedate=2023-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603055505/https://catalog.uoc.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=81854 }} ==ভাইলোপিল্লী সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থ আৰু প্ৰবন্ধ== * {{Cite journal |last=জয়শ্ৰী, ভি আৰ |date=২০১৩ |title=ইমেজাৰী ইন দ্য পয়েট্ৰী অৱ ভাইলোপিল্লী শ্ৰীধৰ মেনন |journal=আইনফ্লিবনেট |url=http://inflibnet.ac.in |publisher=মহাত্মা গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয় |hdl=10603/7568 }} * {{Cite book |title=ভাইলোপিল্লী ভাক্কুকাnodeডে মন্ত্ৰশক্তি |last=এম কে ছানু |date=২০১১ |publisher=ডিসি বুকছ |isbn=9788126432110 |location=[কোট্টায়ম] |oclc=789150681}} * {{Cite book |url=https://dcbookstore.com |title=জি-ভাইলোপিল্লী-এডাছেৰী |last=কে এছ পিল্লাই, চাভাৰা |publisher=কীৰ্তি বুকছ |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129235841/https://dcbookstore.com |url-status=dead }} * {{Cite book |url=https://dcbooks.com; |title=ভাইলোপিল্লী পঠনংগল |last=পনমানা ৰামচন্দ্ৰন নায়াৰ |first=কাৰেণ্ট বুকছ |year=২০১৫ |publisher=পি কে পৰমেশ্বৰন নায়াৰ মেমৰিয়েল ট্ৰাষ্ট |isbn=9788124020388 |access-date=29 January 2019 |archive-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181758/https://dcbooks.com; |url-status=dead }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliPage.htm |title=Portrait on Kerala Sahitya Akademi portal |date=2019-01-28 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-28}} * {{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Vailoppilli/Html/VailoppilliBooks.htm |title=List of works |date=2019-01-28 |website=Kerala Sahitya Akademi |access-date=2019-01-28}} * {{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=pX_AcS0u1_w |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211214/pX_AcS0u1_w |archive-date=2021-12-14 |url-status=live|title=Mambazham-Vyloppilli Sreedhara Menon |last=Jyothibai Pariyadath |date=2011-10-20 |website=YouTube |access-date=2019-01-28}}{{cbignore}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম ভাষাৰ কবি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] 282nt9uw4w402k4yr9bzkpn3xh2376f 0 138101 621144 619521 2026-07-28T22:02:07Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621144 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ভৰতন | image = Bharathan (cropped).jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1946|11|14}} | birth_place = ৱাডাক্কানচেৰী, কোচিন ৰাজ্য, ব্ৰিটিছ ভাৰত<br>(বৰ্তমান ত্ৰিচুৰ জিলা, কেৰালা, ভাৰত) | death_date = {{Death date and age|1998|07|30|1946|11|14|df=yes}} | death_place = [[চেন্নাই]], [[তামিলনাডু]], [[ভাৰত]] | occupation = {{hlist|কলা নিৰ্দেশক|ভাস্কৰ|পোষ্টাৰ ডিজাইনাৰ|চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক|গীতিকাৰ|সংগীত পৰিচালক|সম্পাদক}} | years_active = ১৯৭৩–১৯৯৮ | spouse = কে পি এ চি ললিতা | children = ২ (সিদ্ধাৰ্থ ভৰতনসহ) | relatives = পি এন মেনন (খুৰাক/মামাক) | awards = }} '''ভৰতন পৰমেশ্বৰ মেনন পালিছেৰী''' (১৪ নৱেম্বৰ ১৯৪৬ ৩০ জুলাই ১৯৯৮) সাধাৰণতে কেৱল '''ভৰতন''' নামেৰে জনাজাত এগৰাকী [[ভাৰতীয়]] চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা, শিল্পী আৰু কলা নিৰ্দেশক আছিল। ১৯৮০ৰ দশকত পদ্মৰাজন আৰু কে জি জৰ্জৰ সৈতে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত এক নতুন ধাৰাৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণশৈলীৰ সূচনা কৰাৰ বাবে ভৰতন বিশেষভাৱে পৰিচিত। তেওঁলোকৰ এই ধাৰাৰ ছবিসমূহে একাধাৰে দৰ্শকৰ বিপুল সঁহাৰি লাভ কৰাৰ লগতে সমালোচকৰদ্বাৰাও প্ৰশংসিত হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৯০ৰ দশকলৈকে চিবি মালায়িল, কামালুদ্দিন মহম্মদ, লোহিতদাস আৰু জয়ৰাজ আদিকে ধৰি এক বৃহৎ পৰিচালক তথা চিত্ৰনাট্যকাৰৰ দলে এই ধাৰাটো অনুসৰণ কৰিছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== তেওঁৰ জন্ম হৈছিল ভাৰতৰ কেৰালাৰ বৰ্তমানৰ ত্ৰিচুৰ জিলাৰ ৱাডাক্কানচেৰীৰ সমীপৱৰ্তী এনকাংকাডত। তেওঁ পৰমেশ্বৰ মেনন পালিছেৰী আৰু কাৰ্তিক্যায়িনী আম্মাৰ পুত্ৰ আছিল। ==কেৰিয়াৰ== ===কলা নিৰ্দেশনা=== ত্ৰিচুৰৰ কলেজ অৱ ফাইন আৰ্টছৰপৰা ডিপ্লমা সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পাছত ভৰতনে এ ভিঞ্চেণ্টৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ''গন্ধৰ্বক্ষেত্ৰম'' (১৯৭২) নামৰ মালয়ালম চলচ্চিত্ৰখনৰ জৰিয়তে কলা নিৰ্দেশক হিচাপে চলচ্চিত্ৰ জগতত প্ৰৱেশ কৰে। এই ছবিখন অভিনেতা তিলকনৰ কেৰিয়াৰৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ এক উল্লেখনীয় ছবি আছিল। তেওঁ তেওঁৰ খুৰাক তথা প্ৰতিষ্ঠিত পৰিচালক পি এন মেননৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। কেইখনমান চলচ্চিত্ৰত কলা নিৰ্দেশক আৰু সহকাৰী পৰিচালক হিচাপে কাম কৰাৰ পাছত ১৯৭৫ চনত তেওঁ পদ্মৰাজনৰ চিত্ৰনাট্যৰ ওপৰত আধাৰিত ''প্ৰয়াণম'' চলচ্চিত্ৰখনেৰে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ সৈতে মালয়ালম মধ্যম ধাৰাৰ চিনেমাৰ দুজন প্ৰাৰম্ভিক পথ-প্ৰদৰ্শকৰ উত্থান ঘটিছিল।<ref>{{cite web |url=http://cinemaofmalayalam.net |title=Bharathan |work=Cinema of Malayalam |access-date=2011-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525204859/http://cinemaofmalayalam.net |archive-date=25 May 2011}}</ref> ===চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা=== ভৰতনে মালয়ালম, তামিল আৰু তেলুগু ভাষাত ৪০খনতকৈও অধিক চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনা কৰিছিল। ১৯৭৫ চনত ''প্ৰয়াণম'' ছবিৰে কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰি ভৰতনে তেওঁৰ ব্যতিক্ৰমী ছবি ''ঠাকৰা''ৰ জৰিয়তে বিপুল জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ছবিখন গাঁৱৰ এগৰাকী সুন্দৰীৰ প্ৰেমত পৰা এজন মানসিকভাৱে দুৰ্বল চৰিত্ৰৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁৰ আন কেইখনমান স্মৰণীয় চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰাকক্ষণত ''ৰথীনিৰ্বেদম'', ''চামৰম'', ''পালংগল'', ''অমৰম'' আৰু ''বৈশালী'' অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com |title=Noted Malayalam film director Bharathan dead |work=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626022836/http://indianexpress.com |archive-date=26 June 2009|date=31 July 1998}}</ref> পদ্মৰাজনৰ সৈতে তেওঁ কৰা কামৰ জৰিয়তে ''ৰথীনিৰ্বেদম'' আৰু ''ঠাকৰা''ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰই জন্ম লৈছিল। ''ৰথীনিৰ্বেদম'' আছিল কিশোৰ অৱস্থাৰ যৌন মানসিকতাৰ এক সুন্দৰ উপস্থাপন। আনহাতে ''ঠাকৰা''ত তেওঁ এজন বুদ্ধিহীন যুৱকৰ জীৱন, আকাংক্ষা আৰু সমাজৰ সৈতে তেওঁৰ সম্পৰ্কক দাঙি ধৰিছিল। ১৯৮০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ''চামৰম'', ''মৰ্মৰম'', ''পালংগল'', ''অৰ্মক্কায়ী'', ''কাত্তথে কিলিক্কুডু'', ''কাথোডু কাথোৰম'' আদিকে ধৰি কেইবাখনো উল্লেখনীয় চিনেমা নিৰ্মাণ কৰে। এই ছবিসমূহে ছবিগৃহত সুন্দৰ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ লগতে অৰ্থপূৰ্ণ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ এক নতুন ধাৰা সৃষ্টি কৰিছিল। আন বহু প্ৰতিষ্ঠিত পৰিচালকেও এই ধাৰা অনুসৰণ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ ৰোমাণ্টিক যুগ বুলি কোৱা হয়। ভৰতনৰ সকলো চলচ্চিত্ৰই কেৱল সাহসী বিষয়-বস্তু বা বিতৰ্কৰ ওপৰত আধাৰিত নাছিল। ''ওৰু মিন্নাামিনুঙিন্তে নুৰুংগুভেট্টম'' (১৯৮৭) ছবিত তেওঁ এহাল নিঃসন্তান দম্পতীৰ অৱসৰৰ পৰৱৰ্তী জীৱনৰ কৰুণ কাহিনী বৰ্ণনা কৰিছে। ইয়াত বাৰ্ধক্যৰ সৈতে অহা নিঃসংগতাৰ কথা ফুটাই তোলা হৈছে। এই ছবিখন ভৰতনৰ স্বাভাৱিক শৈলীতকৈ ব্যতিক্ৰম আছিল আৰু ই ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে সমালোচকৰদ্বাৰাও প্ৰশংসিত হৈছিল। [[File:Lohitadas and Bharathan.jpg|thumb|right|350px|''ভেংকলম'' ছবিৰ লোকেচনত চিত্ৰনাট্যকাৰ লোহিতদাস, পৰিচালক ভৰতন আৰু চিনেমেট'গ্ৰাফাৰ ৰামচন্দ্ৰ বাবু। ]] তেওঁৰ ''বৈশালী'' (১৯৮৮) ছবিখনক মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ এক আধুনিক যুগৰ শ্ৰেষ্ঠ কৃতি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বিশিষ্ট মালয়ালম ঔপন্যাসিক এম টি বাসুদেৱন নায়াৰৰ চিত্ৰনাট্যেৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন মহাকাব্য মহাভাৰতত বৰ্ণিত এটা উপ-কাহিনীৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। তেওঁলোকৰ যুটিৰপৰা জন্ম হোৱা আন এখন ছবি আছিল ''থাজভাৰম''। ইয়াৰ বিষয়-বস্তু আছিল প্ৰতিশোধ, যিটো ভৰতনৰ ছবিৰ ক্ষেত্ৰত স্বাভাৱিক নাছিল। ইয়াৰ শৈলী ক্লাছিক ৱেষ্টাৰ্ণ ছবিৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল। ইয়াৰ পিছৰ আন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ছবি আছিল ''অমৰম'', যিখন এ কে লোহিতদাসে ৰচনা কৰিছিল আৰু মামুটীয়ে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন ১৯৯০ৰ দশকৰ মালয়ালম চিনেমাৰ এক মাইলৰ খুঁটি হিচাপে পৰিগণিত হয়। যদিও তেওঁ তাৰকা-কেন্দ্ৰিক ব্যৱস্থাত বিশ্বাসী নাছিল, তথাপি ভৰতনে তামিল চিনেমাৰ দুজন প্ৰসিদ্ধ তাৰকা শিৱাজী গণেশন আৰু কমল হাছানক একেলগে লৈ তামিল চলচ্চিত্ৰ ''থেভাৰ মগন'' পৰিচালনা কৰিছিল। কমল হাছানে ৰচনা কৰা এই ছবিখনে সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে তামিল চিনেমাৰ এক ব্লকবাষ্টাৰ হিট ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। শিৱাজী গণেশনে ইয়াত এক অত্যন্ত সংযত তথা দূৰদৰ্শী অভিনয় প্ৰদৰ্শন কৰিছিল। ছবিখনে কেইবাটাও ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা লাভ কৰে আৰু ইয়াক কেইবাটাও আঞ্চলিক ভাষাত ৰিমেক কৰা হয় (যেনে হিন্দীত ''বিৰাসত'')। তেওঁৰ অধিক পৰীক্ষামূলক চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত আছিল ''আৰাৱম'', যিখন ব্যাৱসায়িক সফলতাতকৈ কলাত্মক ছবি হিচাপেহে বেছি পৰিচিত আছিল। ইয়াৰ উপৰি এজন মানসিকভাৱে অসুস্থ পুৰুষৰ প্ৰেমত পৰা এগৰাকী মহিলাৰ দুৰ্দশাৰ ওপৰত আধাৰিত ছবি ''নিদ্ৰা''ও অন্যতম আছিল। তেওঁৰ ''নিদ্ৰা'' ছবিখন পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁৰ পুত্ৰ তথা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক সিদ্ধাৰ্থ ভৰতনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। ভৰতনে মূলতঃ পৰিচালনা কৰা বিখ্যাত ছবি ''ৰথীনিৰ্বেদম''কো আন এজন বিখ্যাত পৰিচালক টি কে ৰাজীৱ কুমাৰে শ্বেতা মেননক মুখ্য চৰিত্ৰত লৈ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। চলচ্চিত্ৰ পৰিচালনাৰ উপৰি তেওঁ নিজৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে গীত ৰচনা আৰু সুৰাৰোপো কৰিছিল। (যেনে, ''কেলি'' ছবিৰ "থাৰাম ভালকান্নাদী নোক্কী" আৰু ''চিলাম্বু'' ছবিৰ "থাৰুম থালিৰুম মিঝিপুট্টী" বা ''কাথোদু কাথোৰম''ৰ শীৰ্ষক গীতটো)। তেওঁ ''কেলি'' ছবিত লেখক পি আৰ নাথানৰ সৈতে একেলগে কাম কৰিছিল। ==চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ শৈলী== ভৰতনৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ কেৰালাৰ গ্ৰাম্য-জীৱনৰ বাস্তৱসন্মত চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত আছিল। মেল'ড্ৰামা আৰু বাস্তৱৰপৰা পলায়নবাদী চিন্তা, যিবোৰ প্ৰায়েই ভাৰতৰ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ আছিল, সেইবোৰ সাধাৰণতে তেওঁৰ ছবিত অনুপস্থিত আছিল। তেওঁ সমগ্ৰ কেৰিয়াৰত ভাৰতীয় চিনামাত প্ৰচলিত 'তাৰকা-কেন্দ্ৰিক' সংস্কৃতিৰপৰাও আঁতৰি থাকিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ পৰৱৰ্তী ছবিসমূহত ডাঙৰ তাৰকাসকল জড়িত আছিল যদিও সাধাৰণতে কাহিনী বা আখ্যানৰ ক্ষেত্ৰত কোনো আপোচ কৰা হোৱা নাছিল। পদ্মৰাজন আৰু কে জি জৰ্জৰ সৈতে ভৰতনে অৰ্থপূৰ্ণ মূল ধাৰাৰ চিনেমাৰ এক নতুন ধাৰা প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে মুখ্য ভূমিকা লৈছিল, যি প্ৰায়েই কলাত্মক চিনেমা আৰু ব্যাৱসায়িক চিনেমাৰ মধ্যম পথ অনুসৰণ কৰিছিল। এই আন্দোলনক প্ৰায়েই 'মিডল অৱ দ্য ৰোড চিনেমা' বুলি কোৱা হৈছিল। ভৰতনৰ ছবিসমূহ দৃশ্যগতভাৱে আকৰ্ষণীয় শ্বট কম্পজিশ্যনৰ বাবে জনাজাত আছিল। এজন চিত্ৰশিল্পী হিচাপে থকা তেওঁৰ পটভূমিয়ে তেওঁক এনে কিছুমান ফ্ৰেম সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছিল যিবোৰ দৃশ্যগত সৌন্দৰ্যৰ বাবে প্ৰশংসিত হৈছিল। প্ৰাকৃতিক সামগ্ৰী আৰু প্ৰকৃতি নিজেই তেওঁৰ ছবিত গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ হৈ পৰিছিল (যেনে ''পালংগল'' ছবিত ৰেলপথ বা ''অমৰম'' ছবিত সাগৰ)। চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে এক বিস্তৃত ষ্ট'ৰীবৰ্ড ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা কেইগৰাকীমান ভাৰতীয় পৰিচালকৰ ভিতৰত ভৰতন অন্যতম আছিল। তেওঁ প্ৰায়েই নিজৰ ছবিৰ পোষ্টাৰবোৰো নিজেই ডিজাইন কৰিছিল। তেওঁৰ কেইবাখনো প্ৰাৰম্ভিক ছবি যৌন বিষয়-বস্তুৰ সাহসী চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত আছিল। তেওঁৰ ছবিসমূহে প্ৰায়েই পুৰুষ-মহিলাৰ সম্পৰ্কৰ সামাজিক ৰীতি-নীতি আৰু নিয়মক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। ''ৰথীনিৰ্বেদম'' আছিল এজন কিশোৰ আৰু এগৰাকী বয়স্ক মহিলাৰ সম্পৰ্কৰ কাহিনী, আনহাতে ''চামৰম'' ছবিত এজন ছাত্ৰ আৰু তেওঁৰ কলেজৰ শিক্ষয়িত্ৰীৰ মাজৰ এক উত্তাল প্ৰেমৰ কাহিনী দাঙি ধৰা হৈছিল। ''কাত্তথে কিলিক্কুডু'' ছবিত এজন আদহীয়া বিবাহিত প্ৰফেচৰ তেওঁৰ ছাত্ৰীৰ প্ৰেমত পৰে। ''কাথোডু কাথোৰম'' আছিল পৰস্ত্ৰী বা পৰপুৰুষৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা এগৰাকী মহিলাক সমাজে কৰা বৰ্জনৰ বিষয়ৰ ওপৰত আধাৰিত। ভৰতনৰ কেৰিয়াৰৰ দ্বিতীয় অৰ্ধেকত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ শৈলীত এক স্পষ্ট পৰিৱৰ্তন দেখা গৈছিল যিটো এক বিশাল কেনভাচ, সবিশেষ তথ্যৰ প্ৰতি অধিক মনোযোগ আৰু আখ্যান শৈলীৰ ওপৰত অধিক স্পষ্ট গুৰুত্বৰদ্বাৰা প্ৰতিফলিত হৈছিল (যেনে ''বৈশালী'', ''অমৰম'', ''থাজভাৰম'' আৰু ''থেভাৰ মগন'')। একাংশ সমালোচকে যুক্তি আগবঢ়ায় যে কাৰিকৰী উৎকৃষ্টতাৰ এই অন্বেষণৰ বাবে বিষয়-বস্তুৰ গুণগত মানত কিছু প্ৰভাৱ পৰিছিল। ''বৈশালী'' আৰু ''অমৰম''ৰ দৰে ছবিয়ে (য'ত তেওঁ প্ৰসিদ্ধ চিনেমেট'গ্ৰাফাৰ মধু আম্বাটৰ সৈতে কাম কৰিছিল) মালয়ালম আৰু ভাৰতীয় চিনামাত চিনেমেট'গ্ৰাফীৰ উৎকৃষ্টতাৰ এক নতুন মাপকাঠী নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। ''থাজভাৰম'' শৈলীগতভাৱে ক্লাছিক হলিউড ৱেষ্টাৰ্ণ ছবিৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত আছিল, যদিও ইয়াৰ বিষয়-বস্তু আৰু পটভূমি সম্পূৰ্ণ মৌলিক আছিল। তেওঁৰ শেষৰ কেইখনমান ছবি (''দেৱৰাগম'', ''চুৰম'' আৰু ''প্ৰিয়ুৰালু'') সমালোচকৰদ্বাৰা মধ্যমীয়াভাৱে সমাদৃত হৈছিল। ==ব্যক্তিগত জীৱন== ভৰতন থিয়েটাৰ তথা চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী কে পি এ চি ললিতাৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল। বিবাহৰ পূৰ্বে আৰু পিছতো তেওঁলোকে কেইবাখনো চলচ্চিত্ৰত একেলগে কাম কৰিছিল।<ref name="TH">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108143954/http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Emotional reunion|access-date=26 November 2010|work=The Hindu|location=Chennai, India|date=17 June 2011|archivedate=8 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121108143954/http://www.hindu.com/fr/2010/11/26/stories/2010112651100400.htm|deadurl=yes}}</ref> তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছিল— শ্ৰীকুট্টী (পূৰ্বৰ শিশু অভিনেত্ৰী) আৰু সিদ্ধাৰ্থ ভৰতন (চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা আৰু পৰিচালক)। ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0; " |- ! scope="col" style="width: 2em; " | বৰ্ষ ! scope="col" style="width: 10em; " | চলচ্চিত্ৰৰ নাম ! scope="col" style="width: 2em; " | পৰিচালক ! scope="col" style="width: 2em; " | লেখক ! scope="col" style="width: 2em; " | কলা নিৰ্দেশক ! scope="col" style="width: 2em; " | সংগীত পৰিচালক ! scope="col" style="width: 2em; " | সম্পাদক ! scope="col" style="width: 10em; " | টোকা ! scope="col" style="width: 1em; " class="unsortable"| তথ্যসূত্ৰ |- | ১৯৭২ ! scope="row" | ''চেম্বাৰাথী'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭২ ! scope="row" | ''গন্ধৰ্বক্ষেত্ৰম'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৩ ! scope="row" | ''চেণ্ডা'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৩ ! scope="row" | ''ধৰ্মযুদ্ধম'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৩ ! scope="row" | ''পোন্নাপুৰম কোট্টা'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৩ ! scope="row" | ''এণিপ্পাদিকাল'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৩ ! scope="row" | ''মাধৱীকুট্টী'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৪ ! scope="row" | ''ৰাজহংসন'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৪ ! scope="row" | ''চক্ৰৱাকম'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৪ ! scope="row" | ''নীলাকান্নুকল'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৪ ! scope="row" | ''মান্যশ্ৰী বিশ্বামিত্ৰন'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৪ ! scope="row" | ''মুচেত্তুকলিক্কাৰান্তে মকল'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৫ ! scope="row" | ''প্ৰয়াণম'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৬ ! scope="row" | ''ছাৰ্ভেকাল্লু'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৬ ! scope="row" | ''পোন্নী'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৬ ! scope="row" | ''যুদ্ধকাণ্ডম'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৭ ! scope="row" | ''গুৰুভায়ুৰ কেশৱন'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৮ ! scope="row" | ''ৰথীনিৰ্বেদম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৭৮ ! scope="row" | ''আণিয়াৰা'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৭৮ ! scope="row" | ''জ্ঞান জ্ঞান মাথ্ৰম'' | || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৮ ! scope="row" | ''আৰাৱম'' | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || |- | ১৯৭৯ ! scope="row" | ''ঠাকৰা'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮০ ! scope="row" | ''লৰী'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮০ ! scope="row" | ''সাৱিত্ৰী'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || তামিল চলচ্চিত্ৰ || |- | ১৯৮০ ! scope="row" | ''চামৰম'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮১ ! scope="row" | ''নিদ্ৰা'' | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮১ ! scope="row" | ''পালংগল'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮১ ! scope="row" | ''পৰংগিমালা'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮১ ! scope="row" | ''চাট্টা'' | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮১ ! scope="row" | ''পাৰ্বতী'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮২ ! scope="row" | ''মৰ্মৰম'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮২ ! scope="row" | ''অৰ্মক্কায়ী'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮৩ ! scope="row" | ''ইনম'' | {{yes}} || || || {{yes}} || || || |- | ১৯৮৩ ! scope="row" | ''সন্ধ্যা মায়ংগুম নেৰম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮৩ ! scope="row" | ''কাত্তথে কিলিক্কুডু'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮৪ ! scope="row" | ''এণ্টে উপাসনা'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮৪ ! scope="row" | ''ইথিৰিপূৱে চুৱান্নাপূৱে'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৮৫ ! scope="row" | ''কাথোডু কাথোৰম'' | {{yes}} || || || {{yes}} || || || |- | ১৯৮৫ ! scope="row" | ''ওঝিবুকালম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮৫ ! scope="row" | ''উঞ্জালাদুম উৰাৱুগল'' | {{yes}} || || || || || তামিল চলচ্চিত্ৰ || |- | ১৯৮৬ ! scope="row" | ''চিলাম্বু'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮৬ ! scope="row" | ''প্ৰণামম'' | {{yes}} || || || || || গীতিকাৰো আছিল || |- | ১৯৮৭ ! scope="row" | ''ওৰু মিন্নাামিনুঙিন্তে নুৰুংগুভেট্টম'' | {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || || |- | ১৯৮৭ ! scope="row" | ''নীলা কুৰিঞ্জী পূথাপ্পোল'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৮৮ ! scope="row" | ''বৈশালী'' | {{yes}} || || || || {{yes}} || || |- | ১৯৮৯ ! scope="row" | ''ওৰু সায়াহ্নথিন্তে স্বপ্নম'' | {{yes}} || || {{yes}} || || {{yes}} || || |- | ১৯৯০ ! scope="row" | ''থাজভাৰম'' | {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || |- | ১৯৯০ ! scope="row" | ''মালুট্টী'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || || |- | ১৯৯১ ! scope="row" | ''অমৰম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৯১ ! scope="row" | ''কেলি'' | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || || || |- | ১৯৯২ ! scope="row" | ''আভাৰম্পূ'' | {{yes}} || || {{yes}} || || || তামিল চলচ্চিত্ৰ || |- | ১৯৯২ ! scope="row" | ''থেভাৰ মগন'' | {{yes}} || || || || || তামিল চলচ্চিত্ৰ || |- | ১৯৯৩ ! scope="row" | ''ভেংকলম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৯৩ ! scope="row" | ''চমায়ম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৯৩ ! scope="row" | ''পাধেয়ম'' | {{yes}} || || || || || || |- | ১৯৯৬ ! scope="row" | ''দেৱৰাগম'' | {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- | ১৯৯৭ ! scope="row" | ''চুৰম'' | {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- | ১৯৯৮ ! scope="row" | ''প্ৰিয়ুৰালু'' | {{yes}} || {{yes}} || || || || তেলুগু চলচ্চিত্ৰ || |- |} ==বঁটা আৰু সন্মান== ===ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা=== * ১৯৯২: শ্ৰেষ্ঠ তামিল ভাষাৰ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (''থেভাৰ মগন'')।<ref>{{cite web |title=40th National Film Awards |url=https://dff.nic.in |publisher=Directorate of Film Festivals |accessdate=২০২৬-০৭-২৬}}</ref> ===ফিল্মফেয়াৰ বঁটা দক্ষিণ=== * ১৯৭৯: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (''ঠাকৰা'') * ১৯৮০: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (''চামৰম'') * ১৯৮৪: শ্ৰেষ্ঠ মালয়ালম পৰিচালকৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা (''ইথিৰিপূৱে চুৱান্নাপূৱে'') ===কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ!! শ্ৰেণী!! চলচ্চিত্ৰৰ নাম |- |১৯৭৫||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''প্ৰয়াণম'' |- |১৯৭৯||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''ঠাকৰা'' |- |১৯৮০||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''চামৰম'' |- |১৯৮০||দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ||''চামৰম'' |- |১৯৮১||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''চাট্টা'' |- |১৯৮২||শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ||''মৰ্মৰম'' |- |১৯৮২||দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ||''অৰ্মক্কায়ী'' |- |১৯৮২||শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক||''মৰ্মৰম'',<br />''অৰ্মক্কায়ী'' |- |১৯৮২||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''অৰ্মক্কায়ী'' |- |১৯৮৪||শ্ৰেষ্ঠ কলা নিৰ্দেশক||''ইথিৰিপূৱে চুৱান্নাপূৱে'' |- |১৯column৮৭||শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ||''ওৰু মিন্নাামিনুঙিন্তে নুৰুংগুভেট্টম'' |- |১৯৯২||শ্ৰেষ্ঠ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ||''ভেংকলম'' |} ==জনপ্ৰিয় সংস্কৃতিত== ২০২৫ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত জোফিন টি চাকোৰদ্বাৰা পৰিচালিত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ৰেখাচিত্ৰমত কে বি বেণুৱে ভৰতনৰ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=K. B. Venu as Bharathan in Rekhachithram |newspaper=The Times of India |date=2025-05-15}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Bharathan}} * {{IMDb name|id=0080245}} *[[:ml:ഭരതന്‍ (ചലച്ചിത്ര സംവിധായകന്‍)]] * [http://sv1.mathrubhumi.com/specials/bharathan/ Festschrift by ''Mathrubhumi''] *{{cite web|url=http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |title=Bharathan |access-date=2010-06-13 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214115454/http://cs.nyu.edu/kandathi/bharathan.html |archive-date=14 February 2012}} * [https://web.archive.org/web/20110525204859/http://www.cinemaofmalayalam.net/bharathan.html cinemaofmalayalam.net: Profile] * [https://web.archive.org/web/20140412153224/http://www.prd.kerala.gov.in/malayalamcinemamore.htm prd.kerala.gov.in: Malayalam Cinema Introduction] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:সংগীত পৰিচালক]] [[শ্ৰেণী:গীতিকাৰ]] qrdlyx9jviocnx7yjyx40tgsizavkhy 0 138109 621292 619698 2026-07-29T11:31:54Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621292 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox film | name = লুচিফাৰ | image = | alt = | caption = ছবিঘৰত মুক্তি পোৱা পোষ্টাৰ | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | producer = এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ | writer = মুৰলী গোপী | starring = {{Plainlist| *মোহনলাল *পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন *মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ *টোভিনো থমাছ *বিবেক অবেৰয় *ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন }} | music = দীপক দেৱ | cinematography = সুজিত বাসুদেৱ | editing = সমজিত মহম্মদ | studio = আশীৰ্বাদ চিনেমাছ | distributor = মেক্সলেব চিনেমাছ এণ্ড এণ্টাৰটেইনমেণ্টছ | released = {{Film date|df=y|2019|3|28}} | runtime = ১৭৪ মিনিট<ref>{{Cite web|url=https://bbfc.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108144102/https://bbfc.co.uk|url-status=dead|archive-date=8 January 2022|title=Lucifer|website=British Board of Film Classification |access-date=8 January 2022}}</ref> | country = [[ভাৰত]] | language = [[মালয়ালম]] | budget = {{INR}}৩০ কোটি<ref>{{cite news |last1=Shrijith |first1=Sajin |title=Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut |url=https://newindianexpress.com |access-date=20 January 2021 |work=The New Indian Express |date=20 June 2019}}</ref> | gross = {{Estimation}} {{INR}}১২৯ কোটি<ref>{{cite web |title=Top 10 Highest Grossing Malayalam Movies Worldwide: L2 Empuraan leads |url=https://pinkvilla.com |website=PINKVILLA |language=en |date=6 April 2025}}</ref> }} '''লুচিফাৰ''' ([[ইংৰাজী]]: Lucifer) হৈছে ২০১৯ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম]] ভাষাৰ ৰাজনৈতিক অ্যাকচন থ্ৰিলাৰ ছবি। এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে পৰিচালক হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু ইয়াৰ কাহিনী লিখিছে মুৰলী গোপীয়ে। এইখন "লুচিফাৰ ইউনিভাৰ্ছ" (লুচিফাৰ বিশ্ব)ৰ প্ৰথমটো খণ্ড। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ বেনাৰত ছবিখন প্ৰযোজনা কৰিছে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে। ইয়াত মূল চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে মোহনলালে। তেওঁৰ লগতে এক তাৰকা বহুল অভিনয় শিল্পীৰ দল আছে, য’ত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, টোভিনো থমাছ, বিবেক অবেৰয়, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, সনীয়া আয়াপ্পন, চাইকুমাৰ, কলাভাৱন শ্বাজোন, বাইজু চন্তোষ, নাইলা উষা, ফাজিল আৰু শচীন খেদেকাৰে অভিনয় কৰিছে। ২০১৬ চনত ''তিয়ান'' ছবিৰ ছেটত গোপীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ আগত কাহিনীটো দাঙি ধৰাৰ পিছৰেপৰা এই ছবিখনৰ বিকাশ আৰম্ভ হৈছিল। ছবিখনৰ শিৰোনামটো ৰাজেশ পিল্লায়ে পৰিচালনা কৰিবলৈ লোৱা কিন্তু পিছলৈ বাতিল কৰা এক প্ৰকল্পৰপৰা লোৱা হৈছিল, যাৰ কাহিনীও গোপীয়েই লিখিছিল কিন্তু সেই কাহিনীটো সম্পূৰ্ণ বেলেগ আছিল। ২০১৭ চনত ছবিখনৰ প্ৰাক-প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয় আৰু ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত গোপীয়ে চিত্ৰনাট্যৰ চূড়ান্ত খচৰা সম্পূৰ্ণ কৰে। সেই বছৰৰে জুলাই মাহত ছবিখনৰ মূল চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয় আৰু ২০১৯ চনৰ জানুৱাৰীত ই সমাপ্ত হয়। কেৰালাৰ তিৰুৱনন্তপুৰম, ইডুক্কী, ইৰ্নাকুলাম আৰু কোল্লামৰ উপৰি [[মুম্বাই]], [[বাংগালোৰ]], [[লাক্ষাদ্বীপ]] আৰু [[ৰাছিয়া]]ত ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা দীপক দেৱৰ, আনহাতে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰু সম্পাদনাৰ দায়িত্বত আছিল ক্ৰমে সুজিত বাছুদেৱ আৰু সমজিত মহম্মদ। ২০ই মাৰ্চ ২০১৯ত ''লুচিফাৰ'' ছবিগৃহত বিশ্বজুৰি মুক্তি দিয়া হয় আৰু সমালোচকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে। ছবিখন [[হিন্দী]], [[তামিল]] আৰু [[তেলুগু]] ভাষাতো ডাব কৰি মুক্তি দিয়া হৈছিল। ছবিখনে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে বক্স অফিচৰ বহুতো অভিলেখ ভংগ কৰে। চাৰি দিনত ৫০ কোটি আৰু আঠ দিনত ১০০ কোটিৰ ঘৰ স্পৰ্শ কৰি<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mathrubhumi.com|title=എട്ട്‌ ദിവസം നൂറുകോടി, മാന്ത്രിക വര കടന്ന് ലൂസിഫര്‍|website=Mathrubhumi|date=8 April 2019 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newindianexpress.com|title=Mohanlal starrer-Lucifer enters Rs 150-crore club|website=The New Indian Express|date=20 April 2019 }}</ref> অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে এই সফলতা অৰ্জন কৰা প্ৰথমখন মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়। বক্স অফিচ সংগ্ৰহ, উপগ্ৰহ (চেটেলাইট) স্বত্ব আৰু অন্যান্য ভাষাৰ ডিজিটেল ষ্ট্ৰীমিং স্বত্ব বিক্ৰীৰপৰা উপাৰ্জনকে ধৰি ২০০ কোটিতকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰা লুচিফাৰ আছিল প্ৰথমখন মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ।<ref>{{Cite web|date=2019-06-04|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://hindustantimes.com|access-date=2021-07-16|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> বৰ্তমান ই সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড ''এল২: এম্পুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত মুক্তি লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত ''এল৩: আজৰায়েল'' নামৰ আন এখন পৰৱৰ্তী খণ্ড মুক্তি পাব। == পটভূমি == লিয়োঁত অৱস্থিত ইণ্টাৰপ’লৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ত বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে বিশ্বজোৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতে জড়িত এক কুখ্যাত গুপ্ত সমাজ 'কুৰেশ্বী আব্ৰাম নেক্সাছ'ৰ প্ৰতিৱেদন পৰ্যালোচনা কৰে। চি.আই.এ.ৰপৰা অহা এটা বাৰ্তাত এই কুণ্ডলীক আফ্ৰিকান যুদ্ধবাজসকলৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে আৰু ইয়াত ২০০৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহত ইস্তাম্বুলত তোলা এটা নিৰীক্ষণ ছবিও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰ গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰি মেককাৰ্থীয়ে ছবিৰ ব্যক্তিজনক কুৰেশ্বী আব্ৰাম বুলি চিনাক্ত কৰে। কেৰালাত ইণ্ডিয়ান ইউনিয়ন ফ্ৰণ্ট (IUF)ৰ নেতা তথা মুখ্যমন্ত্ৰী পি. কে. ৰামদাস ("পিকেআৰ")ৰ বিৰোধী দলৰ নেতাৰ কন্যাৰ মালিকানাধীন এখন চিকিৎসালয়ত চিকিৎসাধীন অৱস্থাত মৃত্যু হয়। ভাৰপ্ৰাপ্ত মুখ্যমন্ত্ৰী মহেশ বৰ্মাই অহা নিৰ্বাচনৰ পূৰ্বে চিকিৎসালয়ৰ বাহিৰত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰি পৰিস্থিতিৰ সুযোগ লয়। এই বিশৃংখলতাৰ মাজতে সক্ৰিয় কৰ্মী গোবৰ্ধনে লাইভষ্ট্ৰীমিং কৰি অভিযোগ কৰে যে পিকেআৰ ভাৰতীয় ৰাজনীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা এক শক্তিশালী বিত্তীয় কুণ্ডলীৰ পুতলালৈ পৰিণত হৈছিল। তেওঁ পাঁচজন সম্ভাৱ্য উত্তৰাধিকাৰীৰ নাম লয়: প্ৰিয়দৰ্শিনী "প্ৰিয়া" ৰামদাস, জথিন ৰামদাস, বিমল "ববী" নাইয়াৰ, মহেশ বৰ্মা আৰু ষ্টিফেন নেটুমপল্লী—যাক তেওঁ আটাইতকৈ বিপদজ্জনক বুলি অভিহিত কৰে — ''লুচিফাৰ''। প্ৰিয়া আৰু জথিন হৈছে পিকেআৰৰ সন্তান। প্ৰিয়াই ববীক বিয়া কৰাইছে, যি এজন ৰহস্যমজ় ড্ৰাগছ মাফিয়া। তেওঁ ৰিয়েল এষ্টেট, হাৱালা কাৰবাৰ আৰু ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ সৈতে জড়িত, যদিও প্ৰিয়া তেওঁৰ অপৰাধৰ বিষয়ে অজ্ঞ। পিকেআৰৰ বিশ্বাসী আৰু ৰহস্যমজ় সহযোগী ষ্টিফেনৰ ইৰাক আৰু আফগানিস্তানৰ যুদ্ধোত্তৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ লগতে ডুবাইৰপৰা কেৰালালৈ সোণ সৰবৰাহৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছে। পিকেআৰ-এ কিয় তেওঁক ইমান সম্পূৰ্ণৰূপে বিশ্বাস কৰিছিল তাক লৈ গোবৰ্ধনে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। পিকেআৰৰ মৃত্যুৰ পাছত ববীয়ে ড্ৰাগছৰ ধনেৰে আইইউএফক পুঁজি যোগান ধৰি দলটোৰ নিয়ন্ত্ৰণ লোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। আব্দুল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ড্ৰাগছ ডন ফিওদৰৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব কৰি তেওঁ ৰাজনৈতিক সুৰক্ষাৰ বিনিময়ত কেৰালাত ড্ৰাগছৰ বান আনিবলৈ এটা চুক্তি কৰে। ষ্টিফেনে এই পৰিকল্পনাৰ বিৰোধিতা কৰে আৰু ববীক ভাবুকি দিয়ে, যাৰ ফলত ববীয়ে আইইউএফৰ সমৰ্থিত নিউজ চেনেল এনপিটিভিৰ জৰিয়তে ষ্টিফেনৰ বিৰুদ্ধে এক চৰিত্ৰ হননৰ অভিযান চলায়। গোবৰ্ধনে ববীক অপৰাধমূলক কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত কৰা প্ৰমাণ দাখিল কৰে আৰু অভিযোগ কৰে যে বিত্তীয় যোগানকাৰী মনপ্পাট্টিল চান্দীক কুৰেশ্বী আব্ৰাম নেক্সাছে সমৰ্থন কৰিছে। ববীয়ে ইয়াৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ গোবৰ্ধনক অপহৰণ কৰে। ইফালে ববীৰ মানুহে ড্ৰাগছ উৎপাদনৰ বাবে বন্ধ হৈ থকা কাঠৰ কাৰখানা ব্যৱহাৰ কৰাত ষ্টিফেনে হিংসাত্মকভাৱে বাধা দিয়ে। ববীৰ গুপ্তচৰ আলোষীয়ে পিছত অপৰ্ণা নামৰ এগৰাকী অনাথ কন্যাক প্ৰৰোচিত কৰি ষ্টিফেনৰ আশ্ৰয়গৃহ 'আশ্ৰয়ম'ত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে যৌন নিৰ্যাতনৰ মিছা অভিযোগ উত্থাপন কৰায়। ৰাইজৰ ক্ষোভৰ বাবে ষ্টিফেনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। কাৰাগাৰত থকাৰ সময়তে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বিশ্বাসী ডেপুটী তথা আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয়া সৈন্য বাহিনীৰ নেতা জায়েদ মাছূদৰ সৈতে যোগাযোগ কৰে। জায়েদে ফিওদৰৰ ড্ৰাগছৰ চালান ধ্বংস কৰে আৰু ববীক ষ্টিফেনৰ মুক্তি নিশ্চিত কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। একে সময়তে প্ৰিয়াই গম পায় যে ববীয়ে তাইৰ জীয়ৰী জাহ্নৱীক নিৰ্যাতন চলাইছিল আৰু জয়দেৱন তথা পিকেআৰ দুয়োৰে মৃত্যুৰ বাবে ববীয়েই দায়ী আছিল। উপায়হীন হৈ ভায়েক সদৃশ ষ্টিফেনৰ ওচৰত তেওঁ সুৰক্ষা বিচাৰে। ষ্টিফেনৰ মানুহে দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত কমিছনাৰ ময়িলবাহনমক হত্যা কৰে আৰু প্ৰিয়াক এনপিটিভিৰ নিয়ন্ত্ৰণ ল’বলৈ সহায় কৰে। অপৰ্ণাই ৰাজহুৱাভাৱে স্বীকাৰ কৰে যে তাইৰ অভিযোগ মিছা আছিল আৰু প্ৰিয়া তথা জথিনে এখন সংবাদ-মেলত ববীৰ অপৰাধমূলক সাম্ৰাজ্যৰ কথা ফাদিল কৰে। ববীক পিছত ফিওদৰৰ মানুহে মুম্বাইত বন্দী কৰে, কিন্তু জায়েদে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে যাতে ষ্টিফেনে নিজে তেওঁক মৃত্যুদণ্ড দিব পাৰে। ষ্টিফেনৰ গুপ্তচৰ বুলি প্ৰমাণিত হোৱা মুৰুগানে আলোষীক হত্যা কৰে। গোবৰ্ধন মুক্ত হৈ নিজৰ পৰিয়ালৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হয় আৰু জথিন নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী হয়। পোষ্ট-ক্ৰেডিট দৃশ্যত, ষ্টিফেনে ৰাছিয়াত জায়েদক লগ ধৰে। সোণ সৰবৰাহকাৰী সংঘানীৰ এটা ফোন কলৰ সময়ত ষ্টিফেনে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ নিজেই কুৰেশ্বী আব্ৰাম, যাৰদ্বাৰা শক্তিশালী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কুণ্ডলীটোৰ ওপৰত তেওঁৰ নিয়ন্ত্ৰণ নিশ্চিত হয়। == অভিনয় শিল্পী == * মোহনলাল : ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী ওৰফে "ইস্তাফান" / কুৰেশ্বী আব্ৰাম 'কেএ' ** আদৰ্শ : কিশোৰ অৱস্থাৰ ষ্টিফেন * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : জায়েদ মাছূদ, কুৰেশ্বীৰ সোঁহাত (বৰ্ধিত কেমিঅ' উপস্থিতি) * বিবেক অবেৰয় : বিমল নায়াৰ ওৰফে ববী, প্ৰিয়াৰ দ্বিতীয় গিৰীয়েক, মূল খলনায়ক * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : প্ৰিয়দৰ্শিনী "প্ৰিয়া" ৰামদাস, পি. কে. ৰামদাসৰ জীয়ৰী; ববীৰ পত্নী * ট'ভিনো থমাছ : জথিন ৰামদাস, পি. কে. ৰামদাসৰ পুত্ৰ (বৰ্ধিত কেমিঅ' উপস্থিতি) * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : গোবৰ্ধন * ছানিয়া য়েপ্পন : জাহ্নৱী জয়দেৱ, প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * সাই কুমাৰ : মহেশ বৰ্মা * কালাভাৱন শ্বাজোন : আলোষী জোচেফ * নাইলা উষা : অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ * গিজু জন : সঞ্জীৱ কুমাৰ * বাইজু সন্তোষ : মুৰুগান * ফাজিল : ফাদাৰ নেদুম্পল্লী * শচীন খেদেকাৰ : পি. কে. ৰামদাস, কেৰালাৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * সুৰেশ চন্দ্ৰ মেনন : আব্দুল * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : মেদিয়েল ৰাজন * নন্দু : পি. এছ. পীতাম্বৰন * জন বিজয় : ময়িলবাহনম আইপিএছ * অনীশ জি. মেনন : সুমেশ * কাইনাকাৰী থংকৰাজ : নেদুম্পল্লী কৃষ্ণন * বালা : ভদ্ৰন * আদিল ইব্ৰাহিম : ৰিজু * শ্বন ৰমী : অপৰ্ণা * মুৰুগান মাৰ্টিন : মুথু * জেইচ জোচে : জেভিয়াৰ, ষ্টিফেনৰ সহায়ক * তাৰা কল্যাণ : জাহ্নৱীৰ অধ্যক্ষা (প্ৰিন্সিপাল) * এলেক্স অ’নেল : ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী * বিনু পাপ্পু : কাৰাগাৰৰ ৱাৰ্ডেন * মালা পাৰ্বতী : জাহ্নৱীৰ চিকিৎসক (ডাক্টৰ) * ভি. কে. প্ৰকাশ : চিকিৎসক (ডাক্টৰ) * শ্ৰীয়া ৰমেশ : গোমতী * শিৱদা : শ্ৰীলেখা, গোবৰ্ধনৰ পত্নী * বাইজু ভি. কে. : শৰৎ * সিজয় ভাৰ্গীছ : পিআৰ এজেণ্ট * এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ডেনিয়েল ৰাৱুথাৰ * ৱালুছা ডি চিউজা : "ৰাফতাৰা" গীতৰ আইটেম ডান্সাৰ * শক্তি কাপুৰ : সংঘানী, উত্তৰ ভাৰতৰ এজন সোণ সৰবৰাহকাৰী (কেমিঅ' উপস্থিতি) == নিৰ্মাণ == === বিকাশ === ২০১২ চনত ''লুচিফাৰ'' নামৰ এখন চলচ্চিত্ৰৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলি থকা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল, যাৰ পৰিচালনা ৰাজেশ পিল্লাইৰ, কাহিনী মুৰুলী গোপীৰ আৰু মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলাল থাকিব বুলি কোৱা হৈছিল। আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে প্ৰযোজনা কৰিবলগীয়া এই ছবিখন ২০১৩ চনত মুক্তি দিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Test|title=Mohanlal to act in Rajesh Pillai's 'Lucifer'|url=https://www.news18.com/news/india/mohanlal-to-act-in-rajesh-pillais-lucifer-481715.html|access-date=26 August 2018|work=News18|date=10 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Rajesh Pillai and Mohanlal team up in Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rajesh-Pillai-and-Mohanlal-team-up-in-Lucifer/articleshow/14118225.cms|access-date=15 September 2018|work=The Times of India|date=10 June 2012}}</ref> পিল্লায়ে পিছত এই প্ৰকল্পটো নিশ্চিত কৰি কয় যে মোহনলালক পৰিচালনা কৰাটো তেওঁৰ বাবে এটা সপোন বাস্তৱায়িত হোৱাৰ দৰে আৰু এই ছবিখন অনুৰাগীসকলৰ বাবে এটা ডাঙৰ উপহাৰ হ’ব। ২০১৩ চনত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছিল।<ref>{{cite news|last=Zachariah|first=Ammu|title=Lucifer is a tribute to Mohanlal: Rajesh Pillai|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lucifer-is-a-tribute-to-Mohanlal-Rajesh-Pillai/articleshow/20891282.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=3 July 2013}}</ref> আশীৰ্বাদ চিনেমাছে ২০১২ চনতে কেৰালা ফিল্ম চেম্বাৰ অব কমাৰ্চত এই নামটো পঞ্জীয়ন কৰিছিল। অৱশ্যে ২০১৩ চনৰ মে’ মাহত পিল্লায়ে জনায় যে তেওঁ ''মটৰচাইকেল ডায়েৰীজ'' আৰু মুৰুলী ''লেফ্ট ৰাইট লেফ্ট'' ছবিৰ কামত ব্যস্ত থকাৰ বাবে সেই বছৰ ছবিখনৰ কাম আৰম্ভ নহ’ব; তেওঁলোকে জুন মাহত আলোচনা কৰি ২০১৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। তেওঁ লগতে প্ৰকাশ কৰে যে ''লুচিফাৰ'' এখন থ্ৰীলাৰ ছবি হ’ব আৰু ইয়াৰ কাহিনী ইতিমধ্যে যুগুত কৰা হৈছে।<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Mohanlal's Lucifer to start rolling in January|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Lucifer-to-start-rolling-in-January/articleshow/20014598.cms|access-date=15 September 2018|work=The Times of India|date=13 May 2013}}</ref> পিল্লাইৰ নিয়মীয়া সহযোগী কুঞ্চাকো বোবান এই ছবিৰ অভিনয় শিল্পীৰ দলত থকা বুলি খবৰ ওলাইছিল। বোবানে মন্তব্য কৰে যে তেওঁ ছবিত চুক্তিবদ্ধ হোৱা নাই, কিন্তু ইয়াৰ সম্ভাৱনাকো অস্বীকাৰ কৰা নাই।<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Kunchacko to team up|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms|access-date=13 September 2018|work=The Times of India|date=13 June 2012}}</ref> পিল্লায়ে নিশ্চিত কৰে যে গোপীয়ে কাহিনী লিখাৰ উপৰি ছবিখনত অভিনয়ো কৰিব।<ref>{{cite news|last=Nair|first=Unni R.|title=Rajesh Pillai is back with Motorcycle Diaries|url=http://archive.indianexpress.com/news/rajesh-pillai-is-back-with-motorcycle-diaries/985537/0|access-date=1 October 2018|work=The Indian Express|date=10 August 2012}}</ref> ২০১৩ চনৰ মে’ মাহলৈকে কেৱল মোহনলাল আৰু গোপীহে অভিনয় শিল্পীৰ দলৰ অংশ আছিল।<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Mohanlal's Lucifer to start rolling in January|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Lucifer-to-start-rolling-in-January/articleshow/20014598.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=13 May 2013}}</ref> জুলাই মাহত খবৰ ওলাইছিল যে মুৰুলীয়ে চিত্ৰনাট্য লিখা আৰম্ভ কৰিছে।<ref>{{cite news|last=Gauri|first=Deepa|title=After the superb|url=https://www.khaleejtimes.com/article/20130704/ARTICLE/307049992/1057|access-date=15 September 2018|work=Khaleej Times|date=4 July 2013|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327184345/https://www.khaleejtimes.com/article/20130704/ARTICLE/307049992/1057|url-status=dead|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327184345/https://www.khaleejtimes.com/article/20130704/ARTICLE/307049992/1057|deadurl=yes}}</ref> অৱশ্যে প্ৰকল্পটো স্থগিত ৰখা হয় আৰু পিল্লায়ে আন কাজত মনোনিৱেশ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{cite news|last=Srivastava|first=Rhea|title=Mohanlal's Lucifer: Actor Prithviraj Sukumaran Takes Over As Director|url=http://movies.ndtv.com/regional/mohanlals-lucifer-actor-prithviraj-sukumaran-takes-over-as-director-1459027|access-date=28 September 2018|work=NDTV|date=15 September 2016}}</ref> ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পিল্লাইৰ মৃত্যুৰ পাছত ছবিখন বাতিল কৰা হয়।<ref>{{cite news|last=Ramachandran|first=Mythily|title=Rajesh Pillai: A tribute|url=https://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/rajesh-pillai-a-tribute-1.1685294|access-date=15 September 2018|work=Gulf News|date=6 March 2016}}</ref> ২০১৬ চনৰ জুলাই মাহত গোপীয়ে এক সাক্ষাৎকাৰত প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ তেওঁৰ আন কামবোৰৰ মাজতে ''লুচিফাৰ'' নামৰ এখন চিত্ৰনাট্যৰ কাম কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Censor Board cannot decide how a creative work should be: Murali Gopy|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Censor-Board-cannot-decide-how-a-creative-work-should-be-Murali-Gopy/article14490918.ece|access-date=15 September 2018|work=The Hindu|date=14 July 2016}}</ref> ১৫ ছেপ্টেম্বৰত অভিনেতা পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে ঘোষণা কৰে যে মুৰুলী গোপীৰ ৰচিত, মোহনলাল অভিনীত আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰদ্বাৰা প্ৰযোজিত ''লুচিফাৰ'' ছবিখন তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথমখন ছবি হ’ব।<ref>{{cite news|agency=Press Trust of India|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/prithviraj-to-direct-mohanlal-in-debut-venture-lucifer-3033059/|title=Prithviraj makes his directorial debut with Lucifer|work=The Indian Express|access-date=22 November 2018|date=15 September 2016}}</ref> মুৰুলী আৰু পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে এয়া পিল্লাইৰ ''লুচিফাৰ''ৰ সৈতে একেখন ছবি নহয়, কেৱল তেওঁলোকে নামটোহে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref name="IEM">{{cite news|title=ഞാനാദ്യം ചെയ്യാനിരുന്ന സിനിമ 'ലൂസിഫർ' അല്ല: പൃഥിരാജ്|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/mohanlal-prithviraj-directorial-debut-lucifer/|access-date=8 October 2018|work=Indian Express Malayalam|date=8 October 2018|language=ml}}</ref><ref name="DC">{{cite news|last1=K. S.|first1=Aravind|title=Prithviraj to direct Mohanlal|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/160916/prithviraj-to-direct-mohanlal.html|access-date=1 October 2018|work=Deccan Chronicle|date=16 September 2016}}</ref> মুৰুলীয়ে ''লুচিফাৰ'' নামৰ অধীনত দুটা এক-লাইনৰ কাহিনী প্ৰস্তুত কৰিছিল। পিল্লায়ে প্ৰথমটো কাহিনীৰ আধাৰত ছবিখন পৰিচালনা কৰাৰ কথা আছিল, কিন্তু সেই ছবিখন হৈ নুঠিল আৰু তেওঁ সেই কাহিনীটো বাদ দিলে। দ্বিতীয়টো কাহিনী পৃথ্বীৰাজক শুনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁ ইয়াক পৰিচালনা কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল।<ref name="murali">{{cite news|last=Shrijith|first=Sajin|title=Writing is akin to a spiritual process: Murali Gopy|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/mar/20/writing-is-akin-to-a-spiritual-process-murali-gopy-1953366.html|access-date=20 March 2019|work=The New Indian Express|date=20 March 2019}}</ref><ref>{{cite news|last=Vilayil|first=Dhanya K.|title=നടനെന്ന നിലയിലും താരമെന്ന നിലയിലും മോഹൻലാലിനെ ডিসাৰവ് ചെയ്യുന്ന സിനിമയാണ് 'ലൂസിഫাৰ': മുരളി ഗോപി|url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/lucifer-movie-writer-murali-gopy-interview-mohanlal-prithviraj/|access-date=27 March 2019|work=Indian Express Malayalam|date=27 March 2019|language=ml}}</ref> মুৰুলীয়ে ২০১২ চনতে মোহনলালৰ সৈতে এই কাহিনীভাগ লৈ আলোচনা কৰিছিল; অৱশ্যে সেই সময়ত কোনো পৰিচালক চূড়ান্ত কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite news|title=Murali Gopi reveals 'story' behind Mohanlal's 'Lucifer'|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/prithviraj-was-determined-to-direct-lucifer|access-date=8 October 2018|work=Asianet News Network Pvt Ltd}}</ref><ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=Lucifer is our tribute to superstar Mohanlal|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lucifer-is-our-tribute-to-superstar-Mohanlal/articleshow/54365441.cms|access-date=28 September 2018|work=The Times of India|date=17 September 2016}}</ref> মুৰুলীয়ে কয় যে পৃথ্বীৰাজে তেওঁৰ চিত্ৰনাট্যৰ আধাৰত এখন ছবি পৰিচালনা কৰিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু তেওঁলোকে প্ৰায় এবছৰ ধৰি এই বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। পৃথ্বীৰাজেও তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথমখন ছবিত মোহনলালক অভিনয় কৰোৱাব বিচাৰিছিল, সেইবাবেই তেওঁ মোহনলালক ''লুচিফাৰ''ৰ কাহিনী শুনাইছিল।<ref name="DC" /><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Murali Gopy: I don't want to compromise on entertainment to put forth an idea|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/murali-gopy-i-dont-want-to-compromise-on-entertainment-to-put-forth-an-idea/articleshow/57386903.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=28 February 2018}}</ref> ২০১৬ চনত ৰামোজী ফিল্ম চিটীত ''তিয়ান'' ছবিৰ ছেটত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ আগত এই ধাৰণাটো দাঙি ধৰিছিল।<ref name="MM">{{cite news|last=Kuriakose|first=Renji|title=Ton-up Prithviraj to focus on directorial venture 'Lucifer'|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2018/07/10/prithviraj-lucifer-director-interview.html|access-date=13 September 2018|work=Malayala Manorama|date=10 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=George|first=Vijay|title='I will always be an actor first': Prithviraj|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/as-his-directorial-dbut-lucifer-is-warming-up-for-release-actor-prithviraj-talks-about-his-multiple-roles-on-and-off-screen/article26126391.ece|access-date=8 February 2019|work=The Hindu|date=31 January 2019}}</ref> পৃথ্বীৰাজৰ মনত অলপ সংশয় আছিল যে মোহনলাল আৰু এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে তেওঁক এই ছবিখন পৰিচালনা কৰিবলৈ সন্মতি দিবনে নাই, কিয়নো "এয়া আছিল এনে এটা কাহিনী যাৰ বাবে যিকোনো ডাঙৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাই লগে লগে সন্মতি দিলেহেঁতেন।" পাছদিনা এণ্টনিয়ে হায়দৰাবাদত তেওঁলোকক লগ ধৰে আৰু প্ৰকল্পটোৰ বাবে সেউজ সংকেত দিয়ে।<ref>{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=As Prithvi turns director|url=https://deccanchronicle.com|access-date=26 August 2018|work=Deccan Chronicle|date=9 December 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Prithviraj: When you make a statement these days, you have to be prepared for disagreements, which might soon become a mob|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-when-you-make-a-statement-these-days-you-have-to-be-prepared-for-disagreements-which-might-soon-become-a-mob/articleshow/64684467.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=22 June 2018}}</ref> পৃথ্বীৰাজৰ মতে, "ছবিখনৰ পিছৰ চিন্তা আৰু ছবিখন কেনেকুৱা হ’ব পাৰে" সেই কথাই তেওঁক আকৰ্ষণ কৰিছিল।<ref name="TH">{{cite news|last=George|first=Vijay|title=The high point of creativity in cinema is direction|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/%E2%80%98The-high-point-of-creativity-in-cinema-is-direction%E2%80%99/article17269632.ece|access-date=1 October 2018|work=The Hindu|date=9 February 2017}}</ref> মুৰুলীয়ে ''তিয়ান'' আৰু ''কম্মৰা সম্ভৱম'' ছবিত নিজৰ অভিনয়ৰ কাম শেষ কৰাৰ পাছত চিত্ৰনাট্যৰ চূড়ান্ত খচৰা লিখাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল।<ref name="DC" /> ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত মোহনলালে প্ৰকাশ কৰে যে ''লুচিফাৰ'' প্ৰাৰম্ভিক বিকাশৰ পৰ্যায়ত আছিল আৰু ইয়াক এখন চিত্ৰনাট্যৰ ৰূপ দিয়াৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ কয়, "ছবিৰ সমল ভাল হ’ব লাগিব আৰু বৰ্তমান তাৰ ওপৰতে গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।" <ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal talks about Lucifer and Prithviraj directing him|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-talks-about-lucifer-and-prithviraj-directing-him/articleshow/56272357.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=31 December 2016}}</ref> ২০১৭ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে ২০১৭ চনৰ শেষৰফালে প্ৰাক-প্ৰযোজনা আৰম্ভ হ’ব আৰু ২০১৮ চনত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হ’ব।<ref name="TH" /><ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Ezra belongs to the horror genre, says Prithviraj|url=http://www.sify.com/movies/ezra-belongs-to-the-horror-genre-says-prithviraj-news-malayalam-rckkbSfhbjfag.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210223448/http://www.sify.com/movies/ezra-belongs-to-the-horror-genre-says-prithviraj-news-malayalam-rckkbSfhbjfag.html|url-status=dead|archive-date=10 February 2017|website=Sify|access-date=1 October 2018|date=10 February 2018}}</ref> এপ্ৰিল মাহত মোহনলাল, পৃথ্বীৰাজ, মুৰুলী আৰু এণ্টনিয়ে এখন সংবাদ-মেলত ঘোষণা কৰে যে ছবিখনে প্ৰাক-প্ৰযোজনাৰ পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে।<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Lucifer: Mohanlal, Prithviraj come together to end all rumours|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-mohanlal-prithviraj-come-together-to-end-all-rumours-4596795/|access-date=1 October 2018|work=The Indian Express|date=2 April 2017}}</ref> পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে চিত্ৰনাট্যখন তেতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰস্তুত হোৱা নাছিল আৰু ইয়াৰ পিছতহে বাকী অভিনয় শিল্পীসকলৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব।<ref>{{cite news|title=Lucifer&nbsp; to go on floors in May 2018|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/apr/03/lucifer-to-go-on-floors-in-may-2018-1589067.html|access-date=1 October 2018|work=The New Indian Express|agency=Express News Service|date=3 April 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj to star in Mohanlal's Lucifer?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-to-star-in-mohanlals-lucifer/articleshow/57990217.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=3 April 2017}}</ref> পৃথ্বীৰাজে থিয়েভাৰাত এটা এপাৰ্টমেণ্ট ক্ৰয় কৰিছিল, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল ''লুচিফাৰ'' আৰু তেওঁৰ ভৱিষ্যতৰ প্ৰকল্পসমূহৰ চিত্ৰনাট্য লিখন আৰু প্ৰাক-প্ৰযোজনা কাৰ্যৰ বাবে এক কৰ্মক্ষেত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা: "মই অনুভৱ কৰিলোঁ যে মোৰ দলটোক একত্ৰিত কৰিবলৈ মোক এটা ঠাইৰ প্ৰয়োজন আছিল। গৱেষণা কৰা আৰু ছবিখনৰ বিকাশ ঘটোৱাৰ বাবে এই ঠাইখন ভৱিষ্যতে ''লুচিফাৰ''ৰ কাৰ্যালয় হিচাপে জনাজাত হ’ব পাৰে।" <ref>{{cite news|last=Menon|first=Anasuya|title=The actor we think we know|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/prithviraj-talks-about-his-directorial-dbut-misunderstandings-that-shroud-him/article17851322.ece|access-date=1 October 2018|work=The Hindu|date=6 April 2017}}{{indent|3}}{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj buys a new flat to work on Lucifer and other directorial ventures|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-buys-a-new-flat-to-work-on-lucifer-and-other-directorial-ventures/articleshow/58007776.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=4 April 2017}}{{indent|3}}{{cite news|last=Pillai|first=Vishnuprasad S.|title='Lucifer office': Check out Prithviraj's new apartment in Kochi|url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/prithviraj-new-apartment-thevara-kochi-lucifer-mohanlal|access-date=1 October 2018|work=Asianet News|date=4 April 2017}}</ref> ২০১৭ চনৰ জুন মাহত এটা সাক্ষাৎকাৰত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে ''লুচিফাৰ'' ২০১৯ চনত মুক্তি পাব।<ref name="scroll">{{cite news|last=George|first=Anubha|title=Prithviraj interview: 'I'm just a lucky guy who has chosen films that have worked'|url=https://scroll.in/reel/841730/prithviraj-interview-im-just-a-lucky-guy-who-has-chosen-films-that-have-worked|access-date=5 September 2018|work=Scroll.in|date=26 June 2017}}</ref> অক্টোবৰ মাহত মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁ ''কম্মৰা সম্ভৱম''ৰ পিছত অভিনয়ৰপৰা বিৰতি লৈ ''লুচিফাৰ'' লিখাৰ কাম কৰিব আৰু ২০১৮ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ ভিতৰত ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰিব।<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Walking on air|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/murali-gopy-excels-as-chellappan-in-kaattu/article19881927.ece|access-date=1 October 2018|work=The Hindu|date=19 October 2017}}</ref> ডিচেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে লিখন কাৰ্য চলি আছে আৰু ''আদুজিৱীথাম''ৰ প্ৰথমটো সূচী শেষ কৰাৰ পাছত ২০১৮ চনৰ মে’ মাহৰ শেষৰফালে বা জুন মাহৰ আৰম্ভণিতে চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হ’ব।<ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=In my world of films, I can assure you that no woman will have any complaints: Prithviraj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/in-my-world-of-films-i-can-assure-you-that-no-woman-will-have-any-complaints-prithviraj/articleshow/61981619.cms|access-date=1 October 2018|work=The Times of India|date=9 December 2017}}</ref> মুৰুলী আৰু পৃথ্বীৰাজে ২০১৮ চনৰ ২৬ মাৰ্চত ''ওডিয়ান'' ছবিৰ ছেটত মোহনলালক চিত্ৰনাট্যৰ চূড়ান্ত খচৰা শুনাইছিল। মোহনলালে চিত্ৰনাট্যখন ভাল পায় আৰু চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আগবঢ়াই নিয়াত সন্মতি দিয়ে।<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Mohanlal on Prithviraj's directorial debut: Lucifer will be a good entertainer |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-prithviraj-directorial-debut-lucifer-5113029/|access-date=1 October 2018|work=The Indian Express|date=27 March 2018}}</ref> জুন মাহত মোহনলালে দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াক জনাইছিল যে এই ছবিখন কেৰালা, মুম্বাই আৰু এখন বিদেশী লোকেচনত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হ’ব। দলটোৱে মাহটোৰ শেষৰ ফালে তিৰুৱনন্তপুৰমত লোকেচনসমূহ চূড়ান্ত কৰি আছিল। পৃথ্বীৰাজে এটা চেনেল পডকাষ্টত প্ৰকাশ কৰিছিল যে ১৮ জুলাইৰ পৰা চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হ’ব।<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj to begin filming Lucifer from July 18|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18/articleshow/64792932.cms|access-date=28 September 2018|work=The Times of India|date=2 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=News Desk|title=Prithviraj to begin filming' Lucifer' from July 18|url=https://www.asianet.in/entertainment/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18.html|access-date=28 September 2018|work=Asianet|date=29 June 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195136/https://www.asianet.in/entertainment/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18.html|url-status=dead|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327195136/https://www.asianet.in/entertainment/prithviraj-to-begin-filming-lucifer-from-july-18.html|deadurl=yes}}</ref> পিছলৈ এই তাৰিখ ১৬ জুলাই কৰা হয়।<ref>{{cite news|author=CE Features|title=Prithviraj's Lucifer shoot scheduled to begin on July 16|url=http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jul/09/prithvirajs-lucifer-shoot-scheduled-for-july-16-6874.html|access-date=1 October 2018|work=Cinema Express|date=9 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=TNM Staff|title=Mohanlal-Prithviraj's 'Lucifer' first poster out |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-prithvirajs-lucifer-first-poster-out-84365|access-date=1 October 2018|work=The News Minute|date=7 July 2018}}</ref> চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱাৰ ঠিক আগে আগে পৃথ্বীৰাজে ইংগিত দিছিল যে এই ছবিখন ৰাজনীতিৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Lucifer will deal with politics: Prithviraj|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lucifer-will-deal-with-politics-prithviraj/articleshow/65018927.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=17 July 2018}}</ref> অৱশ্যে তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে "এইখন ৰাজনীতি বিষয়ক ছবি নহয়, কিন্তু কাহিনীটো ৰাজনৈতিক পটভূমিত সংঘটিত হৈছে।"<ref name="Mumbai">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal resumes shooting for Lucifer in Mumbai|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-resumes-shooting-for-lucifer-in-mumbai/articleshow/66615855.cms|access-date=28 February 2019|work=The Times of India|date=14 November 2018}}</ref> জুলাই মাহত ছবিখনৰ প্ৰথমখন পোষ্টাৰ মুক্তি পোৱাৰ সময়ত কাৰিকৰী দলৰ সদস্যসকলৰ নাম প্ৰকাশ কৰা হয়। পোষ্টাৰখনত "তেজ, ভাতৃত্ববোধ, বিশ্বাসঘাটকতা" (blood, brotherhood, betrayal) নামৰ টেগলাইনটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/the-much-awaited-lucifer-first-look-is-here-1.2951186|title=The much-awaited 'Lucifer' first look is here|publisher=Mathrubhumi|access-date=26 August 2018|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327195259/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/the-much-awaited-lucifer-first-look-is-here-1.2951186|url-status=dead}}</ref> === অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন === ২০১৪ চনত তামিল বাৰ্তালাপ অনুষ্ঠান ''কফি উইথ ডিডি''ত উপস্থিত থকাৰ সময়ত পৃথ্বীৰাজে কৈছিল যে যদি তেওঁ কেতিয়াবা কোনো ছবি পৰিচালনা কৰে, তেন্তে মোহনলাল আৰু মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ হ’ব তেওঁৰ সপোনৰ অভিনয় শিল্পী।<ref>{{cite news|title=Malayalam actor Prithviraj wants to cast Mohanlal and Manju Warrier in his 'dream' directorial venture|url=https://www.news18.com/news/india/malayalam-actor-prithviraj-wants-to-cast-mohanlal-and-manju-warrier-in-his-dream-directorial-venture-729549.html|access-date=26 August 2018|work=News18|date=4 December 2014}}</ref> ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে কৈছিল যে তেওঁ নিজে এই ছবিত অভিনয় কৰিবনে নাই সেই সন্দৰ্ভত তেওঁ নিশ্চিত নহয়, আৰু মোহনলালৰ বাহিৰে আন অভিনয় শিল্পীৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাটো এতিয়াই অপৰিপক্ক হ’ব।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=P. K. Ajith|title=Prithviraj turns director|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Prithviraj-turns-director/article14985913.ece|access-date=1 October 2018|work=The Hindu|date=18 September 2016}}</ref> অৱশ্যে শেষলৈ তেওঁ চূড়ান্ত অভিনয় শিল্পীৰ দলত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’ল। ২০১৮ চনৰ জানুৱাৰী মাহত মধুসূধন ৰাৱে ছবিখনত তেওঁৰ অভিনয় নিশ্চিত কৰে। তেওঁ ''এডাম জোন'' ছবিত পৃথ্বীৰাজৰ সৈতে একেলগে অভিনয় কৰিছিল, যাৰ সময়ত তেওঁক ''লুচিফাৰ''ত এটা চৰিত্ৰ দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছিল। অৱশ্যে অৱশেষত তেওঁ এই ছবিত অভিনয় কৰিবলৈ নাপালে।<ref>{{cite news|last=Menon|first=Thinkal|title=Madhusudhan Rao is breaking the language barrier|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/madhusudhan-rao-is-breaking-the-language-barrier/articleshow/62509844.cms|access-date=13 September 2018|work=The Times of India|date=16 January 2018}}</ref> ইয়াৰ পিছৰ মাহত লেনাই ''লুচিফাৰ''ক তেওঁৰ আহিবলগীয়া প্ৰকল্পসমূহৰ অন্যতম বুলি প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|last=Anand|first=Shilpa Nair|title=Lena's actor factor|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/lena-looks-back-at-her-20-years-in-cinema/article22704031.ece|access-date=13 September 2018|work=The Hindu|date=9 February 2018}}</ref> ৰাও আৰু লেনা দুয়োজনেই চূড়ান্ত অভিনয় শিল্পীৰ দলত নাছিল। মে’ মাহত ৱাৰিয়াৰক ছবিত লোৱাৰ অপ্ৰমাণিত খবৰ ওলোৱাৰ পিছত অভিনেত্ৰীগৰাকীৰ ঘনিষ্ঠ এক সূত্ৰই দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়াক এই বাতৰি নিশ্চিত কৰে। অৱশ্যে সোধাত প্ৰযোজনা গোষ্ঠীয়ে জনাইছিল যে অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়া চলি আছে আৰু ইয়াত সালসলনি হ’ব পাৰে।<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=Manju Warrier 'not confirmed' for Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-not-confirmed-for-lucifer/articleshow/64040988.cms|access-date=13 September 2018|work=The Times of India|date=5 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=Web desk|title='Lucifer': Mohanlal releases intriguing title font|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/05/08/lucifer-mohanlal-releases-title-font.html|access-date=13 September 2018|work=The Week|date=8 May 2018}}</ref> অৱশেষত তেওঁক প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাসৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰোৱা হয়।<ref name="saniya">{{cite news|title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019|work=The Times of India|agency=Times News Network|date=12 March 2019}}</ref> জুন মাহত বাতৰি প্ৰকাশ পাইছিল যে চানিয়া ইয়েপ্পনে মঞ্জু ৱাৰিয়াৰৰ জীয়ৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব।<ref>{{cite news|author=Digital Native|title='Queen' actor Saniya Iyappan roped in for Mohanlal-Prithviraj's 'Lucifer'|url=https://www.thenewsminute.com/article/queen-actor-saniya-iyappan-roped-mohanlal-prithviraj-s-lucifer-83398|access-date=26 August 2018|work=The News Minute|date=20 June 2018}}</ref><ref name="saniya" /> জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিতে এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰে প্ৰকাশ কৰে যে বিবেক অবেৰয় এই ছবিখনৰ এটা অংশ আৰু তেওঁক এই ছবিত লাভ কৰাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{cite news|last=Pudipeddi|first=Haricharan|title=Vivek Oberoi to reunite with Mohanlal 16 years after Company, for Prithviraj Sakumaran's directorial debut Lucifer|url=https://www.firstpost.com/entertainment/vivek-oberoi-to-reunite-with-mohanlal-16-years-after-company-for-prithviraj-sakumarans-directorial-debut-lucifer-4703231.html|access-date=13 September 2018|work=Firstpost|date=10 July 2018}}</ref><ref>{{cite news|author=HT correspondent|title=Prithviraj-Mohanlal's Lucifer will also star Vivek Oberoi|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/prithviraj-mohanlal-s-lucifer-will-also-star-vivek-oberoi/story-gHzoRDECkkGrngw1EM0lGN.html|access-date=13 September 2018|work=Hindustan Times|date=10 July 2018}}</ref> ''লুচিফাৰ'' আছিল মালয়ালম চলচ্চিত্ৰত অবেৰয়ৰ প্ৰথম অভিনয়। তেওঁ এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে সাজু হ’বলৈ এমাহ সময় লৈছিল আৰু মালয়ালম ভাষা আৰু ইয়াৰ উচ্চাৰণ বুজিবলৈ এজন ডিকচন প্ৰশিক্ষক ৰাখিছিল।<ref>{{cite news|last=Basu|first=Mohar|title=Vivek Oberoi: Despite his stardom, Mohanlal was gracious|url=https://www.mid-day.com/articles/vivek-oberoi-despite-his-stardom-mohanlal-was-gracious/19601153|access-date=13 September 2018|work=Mid-Day|date=13 July 2018}}</ref> অবেৰয়ৰ কণ্ঠৰ ডাবিং কৰিছিল বিনীথে। পোষ্ট-প্ৰডাকচনৰ সময়ত পৃথ্বীৰাজে নিজেই অবেৰয়ৰ সকলো সংলাপ ডাবিং কৰিছিল আৰু চৰিত্ৰটোৰ কণ্ঠৰ তাৰতম্যৰ প্ৰসংগ হিচাপে বিনীথক দিছিল।<ref>{{cite web|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2019/04/03/lucifer-movie-vivek-oberoi-dubbing-by-actor-vineeth.html|title=Entire credit goes to Prithvi: Vineeth on dubbing for Vivek Oberoi|work=Malayala Manorama}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে নিশ্চিত কৰে যে তেওঁৰ ভাতৃ ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰনো অভিনয় শিল্পীৰ দলত আছে।<ref name="MM" /><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj confirms Indrajith will be part of Lucifer|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-confirms-indrajith-will-be-part-of-lucifer/articleshow/64928053.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=16 July 2018}}</ref> তেওঁ গোৱৰ্ধনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref name="indrajith">{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Indrajith Sukumaran: When aniyan is making his directorial debut, shouldn't chettan also be part of it?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/indrajith-sukumaran-when-aniyan-is-making-his-directorial-debut-shouldnt-chettan-also-be-part-of-it/articleshow/68394581.cms|access-date=14 March 2019|work=The Times of India|date=14 March 2019}}</ref> একে মাহতে পৌলী ভালচনে কৰ্মশালাৰ বাবে কয় যে তেওঁক ৬ দিনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে মতা হৈছে।<ref>{{cite news|last=Radhakrishnan|first=Ramyasree|title=It was my dream to work alongside Mohanlal: Pauly Valsan|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2018/07/19/it-was-my-dream-to-work-alongside-mohanlal-pauly-valsan.html|access-date=25 September 2018|work=Malayala Manorama|date=19 July 2018}}</ref> আগষ্ট মাহত মমতা মোহনদাসে প্ৰকাশ কৰে যে পৃথ্বীৰাজে তেওঁৰ সৈতে এটা চৰিত্ৰৰ বিষয়ে কথা পাতিছিল, কিন্তু সেই সময়ত তেওঁ এই বিষয়ে একো প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰিলে।<ref>{{cite news|last=Kora|first=Nikhil Scaria|title=Women face many challenges: Mamta Mohandas|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/interview/2018/08/12/mamta-mohandas-on-neeli-movies.html |access-date=18 March 2019 |work=Malayala Manorama|date=12 August 2018}}</ref> অৱশ্যে পিছলৈ তেওঁৰ স্থানত নাইলা উষাক লোৱা হয়। পৃথ্বীৰাজে পৰিচালক ফাজিলক এগৰাকী ধৰ্মযাজক ফাদাৰ নেদুম্পল্লীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ অনুৰোধ জনায়। বিগত প্ৰায় ৩৪ বছৰ ধৰি কোনো ছবিত অভিনয় নকৰা ফাজিলে মন্তব্য কৰে যে তেওঁ পৃথ্বীৰাজক প্ৰত্যাখ্যান কৰিব নোৱাৰাৰ বাবেই এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিবলৈ সন্মত হৈছিল।<ref name="Fazil">{{cite news|last=George|first=Anjana|title=Lucifer: I am returning to screen after 33 years as I couldn't say 'No' to Prithviraj: Fazil|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lucifer-i-am-returning-to-screen-after-33-years-as-i-couldnt-say-no-to-prithviraj-fazil/articleshow/65089910.cms|access-date=26 August 2018|work=The Times of India|date=22 July 2018}}</ref> তেওঁ ষ্টিফেনৰ এজন পৰামৰ্শদাতাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{cite news|author=CE features|title=Director Fazil joins Prithviraj's Lucifer|url=http://www.cinemaexpress.com/stories/news/2018/jul/23/director-fazil-joins-prithvirajs-lucifer-7094.html|access-date=14 September 2018|work=Cinema Express|date=23 July 2018}}</ref> পৃথ্বীৰাজে তেওঁৰ ''ৰণম'' ছবিৰ সহ-অভিনেতা গিজু জনক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰায়।<ref name="Giju">{{cite news|last=Soman|first=Litty|title='Ranam' fame Giju roped in for Prithvi's 'Lucifer'|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/10/09/giju-john-roped-in-lucifer-prithviraj-mohanlal-movie.html|access-date=9 November 2018|work=Malayala Manorama|date=10 October 2018}}</ref> ট’ভিনো থমাছ, শচীন খেদেকাৰ, শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ, নন্দু, জন বিজয়, কালাভাৱন শ্বাজোন, সাই কুমাৰ, বাইজু সন্তোষ আদিও এই ছবিখনৰ অভিনয় শিল্পীৰ দলত আছিল। পৃথ্বীৰাজে নিজেও এই ছবিত জায়েদ মাছূদৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। তেওঁৰ এই চৰিত্ৰটো গোপন কৰি ৰখা হৈছিল আৰু ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ মাত্ৰ দুদিন আগতহে ইয়াক ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Mohanlal unveils 'Lucifer' surprise, director Prithviraj is also part of the cast |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-unveils-lucifer-surprise-director-prithviraj-also-part-cast-98966 |access-date=27 March 2019 |work=The News Minute |date=26 March 2019}}</ref> === চিত্ৰগ্ৰহণ === ২০১৮ চনৰ ১৬ জুলাইত ইদুক্কি জিলাৰ বন্দিপেৰিয়াৰত থকা স্প্ৰীংডেল হেৰিটেজ ৰিজৰ্টত এক পৰম্পৰাগত পূজা অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ হয়। সুজীথ বাসুদেৱ এই ছবিখনৰ চিনেমেট’গ্ৰাফাৰ আছিল।<ref>{{cite web|title=പൃഥ്വിരാജ് അമരക്കാരനാകുന്ന മോഹന്‍ലാല്‍ ചിത്രം 'ലൂസിഫര്‍' ആരംഭിച്ചു|url=https://www.nanaonline.in/news-feeds/lucifer-malayalam-movie-pooja/|publisher=Nana|access-date=25 September 2018|language=ml|date=17 July 2018|archive-date=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925180723/https://www.nanaonline.in/news-feeds/lucifer-malayalam-movie-pooja/|url-status=dead|archivedate=25 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925180723/https://www.nanaonline.in/news-feeds/lucifer-malayalam-movie-pooja/|deadurl=yes}}</ref> মোহনলালে তাৰ পৰৱৰ্তী দিনবোৰত নিৰ্মাণ কাৰ্যত যোগদান কৰাৰ কথা আছিল।<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> চিত্ৰগ্ৰহণৰ সূচীৰ প্ৰথমভাগত কুট্টিক্কানাম আৰু বন্দিপেৰিয়াৰত আৰু সেই মাহৰে পিছৰ ফালে থোডুপুজাত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title='കട്ട കലിപ്പിൽ ലാലേട്ടൻ|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMjY5NDQ=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wNy0xOSAxOToxMzowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=25 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=19 July 2018|language=ml}}{{indent|2}}{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title='ലൂസിഫർ'; അണിനിരക്കുന്നത് വമ്പൻ താരനിര|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2018/07/19/lucifer-movie-rumored-casting-list.html|access-date=25 September 2018|work=Malayala Manorama|date=19 July 2018|language=ml}}</ref><ref>{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title=ഓട്ടോയിൽ നിന്ന് 'ലൂസിഫർ' സെറ്റിലേയ്ക്ക് പൃഥ്വിരാജ്|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2018/07/21/lucifer-shooting-video-prithviraj-mohanlal.html|access-date=25 September 2018|work=Malayala Manorama|date=21 July 2018|language=ml}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰমলৈ যোৱাৰ আগতে কোচি আৰু ইৰণাকুলম জিলাতো চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title='ലൂസിഫര്‍' സെറ്റിൽ നിന്ന് വെറൈറ്റി സെൽഫിയുമായി ടൊവിനോ|url=https://localnews.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/actor-tovino-thomass-variety-selfie-with-lucifer-director-prithviraj-sukumaran/articleshow/65741925.cms|access-date=25 September 2018|work=Samayam Malayalam|date=9 September 2018|language=ml}}</ref> ইৰণাকুলমৰ শ্বুটিঙত প্ৰায় ২০০০ জুনিয়ৰ আৰ্টিষ্টে (প্ৰেক্ষাপটৰ অতিৰিক্ত শিল্পী) অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Nandu">{{cite news|author1=Correspondent|title=Prithviraj's Lucifer mega scene to see thousands of junior artists {{!}} Video|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/09/21/prithviraj-lucifer-mega-scene-thousands-junior-artists-video.html|access-date=26 September 2018|work=Malayala Manorama|date=21 September 2018}}</ref> ইয়াৰ পিছত ৬ আগষ্টৰ পৰা ১৫ ছেপ্টেম্বৰলৈ ৪০ দিনৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত শ্বুটিঙৰ সময়সূচী ধাৰ্য কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=പൃഥ്വിരാജിന് ഓണച്ചിത്രമില്ല|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMjY4NDI=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wNy0xOSAwOTo1MTowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=25 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=19 July 2018|language=ml}}</ref> মোহনলালৰ প্ৰথমটো শ্বট ফাজিলৰ সৈতে আছিল। তেওঁলোকৰ দুটা দৃশ্য আছিল আৰু তিনিদিন ধৰি ইয়াৰ শ্বুটিং হৈছিল।<ref name="Fazil" /> ছবিত ব্যৱহাৰ কৰা ষ্টিফেনৰ (মোহনলাল) গাড়ীখন আছিল এখন হিন্দুস্তান লেণ্ডমাষ্টাৰ, যাৰ নম্বৰ প্লেটত চয়তানৰ নম্বৰ বুলি খ্যাত ''666'' খোদিত আছিল।<ref>{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title=ചെകുത്താന്റെ നമ്പറുമായി ലാലേട്ടന്റെ കാർ|url=https://www.manoramaonline.com/fasttrack/auto-news/2018/07/21/mohanlal-car-in-lucifer.html|access-date=25 September 2018|work=Malayala Manorama|date=21 July 2018|language=ml}}</ref> আগষ্ট মাহৰ আৰম্ভণিতে বন্দিপেৰিয়াৰত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল আৰু ১০ আগষ্টলৈকে ইয়াক চলাই নিয়াৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="schedule1">{{cite news|title=മോഹൻലാൽ വിമെൻസ് കോളേജിൽ|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMzAzNTc=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wOC0wOSAxMzo0ODowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=26 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=9 August 2018|language=ml}}</ref> তিৰুৱনন্তপুৰম জিলাৰ ২৫টা স্থানত চিত্ৰগ্ৰহণৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ আৰম্ভণি ১২ আগষ্টৰ পৰা চৰকাৰী মহিলা মহাবিদ্যালয়ত হৈছিল। চৰকাৰী মডেল বয়জ হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী স্কুুলো এই সূচীৰ অন্যতম স্থান আছিল।<ref name="schedule1" /> ২০ আগষ্টত কুথিৰামালিকা পেলেচত অবেৰয় আৰু ৱাৰিয়াৰৰ দৃশ্যসমূহৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। একেদিনাই পুৱাৰৰ এটা ৰিজৰ্টতো ছবিখনৰ শ্বুটিং কৰা হয়। কিছু সময়ৰ বিৰতিৰ অন্তত মোহনলালে ২১ আগষ্টৰ পৰা পুনৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite news|last=അനിൽകുമാർ|first=എസ്.|title=മലയാള സിനിമയെ മഴ വിഴുങ്ങി|url=http://news.keralakaumudi.com/beta/news.php?NewsId=TkNSUDAyMzIyOTI=&xP=Q1lC&xDT=MjAxOC0wOC0yMSAwOTozODowMA==&xD=MQ==&cID=OQ==|access-date=26 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=21 August 2018|language=ml}}</ref><ref>{{cite news|title=പ്രളയം : സിനിമാമേഖലയും പ്രതിസന്ധിയില്‍|url=https://www.janmabhumidaily.com/news831846|access-date=26 September 2018|work=Janmabhumi|date=21 August 2018|language=ml}}</ref> ২৮ আগষ্টত কনকাকুন্নু পেলেচত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল, য’ত মোহনলাল আৰু ৱাৰিয়াৰ উপস্থিত আছিল।<ref>{{cite news|title='Lucifer': Film's shoot resumes as Mohanlal, Manju Warrier join the set|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lucifer-films-shoot-resumes-as-mohanlal-manju-warrier-join-the-set/articleshow/65600276.cms|access-date=26 September 2018|work=The Times of India|agency=Times News Network|date=30 August 2018}}</ref> শ্বুটিং চলি থকাৰ সময়তে বহুতো বগা টেক্সীক চৰকাৰী ৰাজ্যিক গাড়ীলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title=തലസ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും മോഹൻലാൽ വസന്തം|url=https://localnews.manoramaonline.com/thiruvananthapuram/local-news/2018/08/28/29082018-article-3.html|access-date=26 September 2018|work=Malayala Manorama|date=29 August 2018|language=ml}}</ref> মাহটোৰ শেষৰ ফালে ট’ভিনোৱে কনকাকুন্নু পেলেচৰ খেলপথাৰৰ ছেটত যোগদান কৰে।<ref>{{cite news|author=Digital Native|title=Tovino Thomas back on the sets of 'Lucifer'|url=https://www.thenewsminute.com/article/tovino-thomas-back-sets-lucifer-87502|access-date=26 September 2018|work=The News Minute|date=30 August 2018}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে তেওঁ ছবিখনত তেওঁৰ ভাগৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title='Theevandi' to release on Sep 7|url=http://www.sify.com/movies/theevandi-to-release-on-sep-7-news-malayalam-sjem6Lghieidd.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180905072001/http://www.sify.com/movies/theevandi-to-release-on-sep-7-news-malayalam-sjem6Lghieidd.html|url-status=dead|archive-date=5 September 2018|website=Sify|access-date=26 September 2018|date=4 September 2018}}</ref> তেওঁ যোৱাৰ আগতে মাহটোৰ আৰম্ভণিতে ৱাৰিয়াৰৰ সৈতে তেওঁৰ দৃশ্যসমূহ আৰু ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ফালে তেওঁৰ আন দৃশ্যসমূহৰ শ্বুটিং কৰা হৈছিল। তিৰুৱনন্তপুৰমৰ দৃশ্যসমূহৰ শ্বুটিং ২০ ছেপ্টেম্বৰলৈকে চলি থকাৰ কথা আছিল আৰু ইয়াৰ পিছত কুট্টিক্কানামলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|title=ടോവിനോയുടെ സഹോദരിയായി മഞ്ജു|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-manju-and-tovino-act-as-sibling-in-lucifer-40519.html|access-date=26 September 2018|work=News18 Malayalam|date=19 September 2018|language=ml}}</ref> মাহটোৰ আৰম্ভণিতে গ্ৰীণফিল্ড ইণ্টাৰনেশ্যনেল ষ্টেডিয়ামত লোৱা এটা দৃশ্যত অবেৰয়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title='Lucifer' shoot amidst thousands of fans|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lucifer-shoot-amidst-thousands-of-fans/articleshow/65680477.cms|access-date=26 September 2018|work=The Times of India|date=5 September 2018}}</ref> সাই কুমাৰ আৰু শিৱাজী গুৰুভায়ুৰেও ইয়াত অংশ লৈছিল। এটা সাক্ষাৎকাৰত অভিনেতা নন্দুৱে কয় যে ছবিখনৰ বহুতো দৃশ্যত ৪০–৫০ টা শ্বট আছিল আৰু তাত ৫০০–১০০০ গৰাকী জুনিয়ৰ আৰ্টিষ্ট আছিল; কিছুমান দৃশ্যত ৩০০০–৪০০০ পৰ্যন্ত শিল্পী আছিল।<ref name="Nandu" /> ৪ ছেপ্টেম্বৰত পালায়মৰ চন্দ্ৰশেখৰন নায়াৰ ষ্টেডিয়ামৰ কাষৰ অভাৰপাছৰ আশে-পাশে চিত্ৰগ্ৰহণ চলিছিল।<ref>{{cite news|author=Staff Reporter|title=Shooting of Mohanlal starrer blocks traffic|url=https://thehindu.com|access-date=26 September 2018|work=The Hindu|date=5 September 2018}}</ref><ref>{{cite news|title='Action' on road leads to traffic chaos|url=https://indiatimes.com|access-date=26 September 2018|work=The Times of India|agency=Times News Network|date=5 September 2018}}</ref> সেই দৃশ্যটোত ২০০০ তকৈও অধিক জুনিয়ৰ আৰ্টিষ্টে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াত ষ্টিফেনে এটা ডাঙৰ দাঙ্গাৰ স্থানত উপস্থিত হোৱাৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে।<ref>{{cite news|title=2000ത്തിലധികം താരങ്ങള്‍, എണ്ണമറ്റ ആരാധകര്‍; നടുവില്‍ ലാലിന്‌ അഭിനയം പറഞ്ഞ് കൊടുത്ത് പൃഥ്വി|url=https://mathrubhumi.com|access-date=26 September 2018|work=Mathrubhumi|date=9 September 2018|language=ml}}</ref> আদিমালাথুৰা বীচত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা এটা ডাঙৰ দৃশ্যত প্ৰায় ৫০০০ জুনিয়ৰ আৰ্টিষ্টে ভাগ লৈছিল; য’ত ১০০ তকৈও অধিক বাহন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। খবৰ অনুসৰি, ছবিখনৰ প্ৰায় প্ৰতিটো গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰই সেই দৃশ্যটোত উপস্থিত আছিল।<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Lucifer: Prithviraj directorial's massive set at Adimalathura Beach in Thiruvananthapuram|url=https://indiatimes.com|access-date=26 September 2018|work=The Times of India|date=21 September 2018}}</ref> ইয়াৰ শ্বুটিং ১৫ দিনত কৰা হৈছিল।<ref name="Nandu" /> ২০ ছেপ্টেম্বৰত তিৰুৱনন্তপুৰমৰ সময়সূচী সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত, নিৰ্মাণ কাৰ্য কিছু সময়ৰ বাবে স্থগিত ৰখা হয় আৰু পৰৱৰ্তী অধিৱেশন ৫ অক্টোবৰৰ পৰা কুট্টিক্কানামত আৰম্ভ হয়।<ref>{{cite news|title=മോഹൻലാലിന് 10 ദിവസം വിശ്രമം|url=http://keralakaumudi.com|access-date=26 September 2018|work=Kerala Kaumudi|date=20 September 2018|language=ml}}</ref> গিজু জনে অক্টোবৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ছেটত যোগদান কৰে আৰু তিৰুৱনন্তপুৰমত এদিনৰ শ্বুটিঙত অংশ লয় আৰু পিছলৈ তেওঁৰ বাকী থকা অংশসমূহৰ বাবে কোচীত শ্বুটিং কৰে।<ref name="Giju" /> এটা যুঁজৰ দৃশ্যৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে পৃথ্বীৰাজে মাহটোৰ শেষৰ ফালে লাক্ষাদ্বীপৰ মিনিকয়লৈ লোকেচন স্কাউটিঙৰ বাবে গৈছিল।<ref>{{cite news|author=സ്വന്തം ലേഖകൻ|title=ആ രംഗങ്ങൾക്കുള്ള ഇടം തേടി പൃഥ്വിരാജ് മിനിക്കോയ് ദ്വീപിൽ|url=https://mathrubhumi.com |access-date=9 November 2018|work=Mathrubhumi|date=24 October 2018|language=ml}}</ref><ref>{{cite news|author=മനോരമ ലേഖകൻ|title=ലൂസിഫറിനായി പൃഥ്വി ലക്ഷദ്വീപിൽ|url=https://manoramaonline.com|access-date=9 November 2018|work=Malayala Manorama|date=24 October 2018|language=ml}}</ref> ষ্টাণ্ট ছিলভা এই ছবিখনৰ ফাইট কৰিঅ’গ্ৰাফাৰ আছিল।<ref>{{cite news|title=ഇതാ ലൂസിഫറിലെ നായകനും നായികയും...|url=https://madhyamam.com|access-date=28 February 2019|work=Madhyamam Daily|date=14 November 2018|language=ml}}</ref> ট’ভিনো আৰু ইন্দ্ৰজিতৰ দৃশ্যসমূহৰ বাবে তিৰুৱনন্তপুৰমত ৩০ অক্টোবৰৰ পৰা ১ নৱেম্বৰলৈ তিনিদিনৰ বাবে চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়সূচী ধাৰ্য কৰা হৈছিল। কেৰালাত চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ৪ নৱেম্বৰৰ পৰা মুম্বাইত পৰৱৰ্তী সূচী আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছিল।<ref>{{cite news|title=ലൂസിഫർ വീണ്ടും തലസ്ഥാനത്തേക്ക്|url=http://keralakaumudi.com|access-date=9 November 2018|work=Kerala Kaumudi|date=25 October 2018|language=ml}}</ref><ref>{{cite news|title=Next schedule of 'Lucifer' to be shot in Mumbai|url=https://indiatimes.com|access-date=9 November 2018|work=The Times of India|agency=Times News Service|date=25 October 2018}}</ref> মুম্বাইত এটা ছেট নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, পৃথ্বীৰাজে কৈছিল: "মোৰ এটা ইচ্ছা আছে যে আমি ''লুচিফাৰ''ত যিখন মুম্বাই দেখুৱাম, সেয়া চলচ্চিত্ৰত আমি আগতে দেখা মুম্বাইৰ দৰে নহওক। এয়া এটা ডাঙৰ সময়সূচী।" নৱেম্বৰ মাহৰ মাজভাগত মোহনলালে ছেটত যোগদান কৰে।<ref name="Mumbai" /> শচীন খেদেকাৰ মুম্বাইৰ সময়সূচীত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite news|title=Sachin Khedekar joins Lucifer|url=https://newindianexpress.com|access-date=9 November 2018|work=The New Indian Express|agency=Express News Service|date=6 November 2018}}</ref> ডিচেম্বৰ মাহত দলটো ৰাছিয়ালৈ যায়, য’ত চেইণ্ট পিটাৰ্চবাৰ্গত চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পন্ন হয়। মোহনলালে এই সূচীতেই ছবিখনত তেওঁৰ ভাগৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web|last1=Vijayan |first1=Pradeep |title=Prithviraj says that directing Mohanlal has been the absolute highlight of his career|work=East Coast Daily English |url=https://eastcoastdaily.in|publisher=East Coast Daily|access-date=28 February 2019|date=11 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Prithviraj thanks Mohanlal for believing in him|url=https://indiatimes.com|access-date=28 February 2019|date=11 December 2018|work=The Times of India}}</ref> বেংগালুৰুটো চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news|author=Digital native|title='Luicfer' team shoots in Lakshwadeep|url=https://thenewsminute.com|access-date=28 February 2019|work=The News Minute|date=31 December 2018}}</ref> ২০১৮ চনৰ ৩০ ডিচেম্বৰত পৃথ্বীৰাজে এক ৰাজহুৱা বাৰ্তালাপত প্ৰকাশ কৰে যে লাক্ষাদ্বীপত কেৱল চাৰিদিনীয়া পেচ-আপ (patch-up) শ্বট বাকী থকাৰ বাহিৰে মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণ প্ৰায় সমাপ্ত হৈছে। দ্বীপটোত উপস্থিত হ’ব নোৱাৰাৰ বাবে কিছু পলম হৈছিল; ইতিমধ্যে পোষ্ট-প্ৰডাকচনৰ কাম আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite news|title=Shooting of Lucifer completed; Prithviraj announces surprise new year gift|url=https://mathrubhumi.com|access-date=28 February 2019|work=Mathrubhumi|date=30 December 2018}}</ref> ২০১৯ চনৰ ২০ জানুৱাৰীত লাক্ষাদ্বীপৰ কাভাৰাট্টি দ্বীপত চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়।<ref>{{cite news|author=Entertainment desk|title=Prithviraj completes shooting Mohanlal's Lucifer|url=https://indianexpress.com|access-date=21 January 2019|work=The Indian Express|date=21 January 2019}}</ref> == সমালোচনা == ''লুচিফাৰ'' ছবিখনে সমালোচকৰ পৰা ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে; য’ত ইয়াৰ অভিনয় শিল্পীসকলৰ অভিনয়, চিনেমেট’গ্ৰাফী, নেপথ্য সংগীত, একচন দৃশ্য আৰু পৰিচালনাক প্ৰশংসা কৰা হয়। পৰ্যালোচনা একত্ৰিত কৰা ৱেবছাইট ৰটেন টমাটোজত (Rotten Tomatoes) ৫ গৰাকী সমালোচকৰ পৰ্যালোচনাৰ ভিতৰত ৪০% ইতিবাচক, আৰু ইয়াৰ গড় ৰেটিং হ’ল ৭.৫/১০। === সমালোচকৰ সঁহাৰি === ''[[দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া]]''ৰ সঞ্জীথ চিধাৰ্ধনে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩.৫টা তৰা দি লিখিছে, "''লুচিফাৰ'' এখন 'মাচ এণ্টাৰটেইনাৰ' (গণ-মনোৰঞ্জনকাৰী ছবি), যি অনুৰাগীসকলক নিশ্চিতভাৱে সন্তুষ্ট কৰিব আৰু ইয়াক এটা আকৰ্ষণীয় থ্ৰীলাৰ কৰি তুলিবলৈ ইয়াৰ কাহিনীভাগত পৰ্যাপ্ত সমল আছে। অনিবাৰ্য এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰৰ কেমিঅ’ উপস্থিতিৰ উপৰিও ছবিখনত ষ্টিফেনৰ দ্বিতীয়টো অৱতাৰৰ প্ৰতি চকু ৰাখিব।"<ref>{{Citation|title=Lucifer Movie Review {3.5/5}: Critic Review of Lucifer by Times of India|newspaper=The Times of India |url=https://indiatimes.com|access-date=2021-11-24}}</ref> অৱশ্যে, ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''-এ ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ১.৭৫টা তৰা দি লিখিছে, "ৰাজনীতি আৰু সামগ্ৰিকভাৱে মানুহৰ জীয়াই থকাৰ বাবে লগা অশুভ শক্তিৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ এই কৌতূহলপূৰ্ণ আৰু বাস্তৱসন্মত তত্ত্বটো লৈ বহুত কিবা কিবি কৰিব পৰা গ’লহেঁতেন। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে আমি যি পালোঁ, সেয়া হ’ল ''লুচিফাৰ''ৰ স্পষ্ট উচ্চাকাংক্ষা, যিয়ে এই ছবিখনৰ বাকী সকলো দিশকে ম্লান কৰি পেলাইছে।"<ref>{{Cite web|date=2019-03-28|title=Lucifer movie review: Prithviraj dwarfs a neat premise with Mohanlal and pretensions to a gigantic scale|url=https://firstpost.com|access-date=2021-11-24|website=Firstpost|language=en}}</ref> ''দি ইণ্ডিয়ান প্ৰেছ''ৰ আবিন পোন্নপ্পনে লিখিছে, "''লুচিফাৰ''ৰ কাৰ্তিক চুব্বুৰাজৰ তামিল ছবি ''পেট্টা''ৰ সৈতে কিছু স্পষ্ট সাদৃশ্য আছে, য’ত পৰিচালকে ৰজনীকান্তৰ তাৰকা আৰু অভিনেতা সত্তাক ভালদৰে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কাৰ্তিকে যেনেকৈ নিজৰ ভিতৰত থকা ৰজনীৰ অনুৰাগীজনক জীৱন্ত কৰি তুলিছিল, তেনেকৈ তেওঁ ৰজনীৰ পূৰ্বৰ সফল ছবি যেনে ''পডয়াপ্পা'' আৰু ''বাশ্বা''ৰ হেৰুৱা যাদুও পুনৰ ঘূৰাই আনিছিল। পৃথ্বীৰাজে তাৰকা মোহনলালৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ৰূপটো উলিয়াই আনিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। সমগ্ৰ বিশ্বতে তেওঁৰ দৰে মোহনলালৰ অনুৰাগীসকলৰ বাবে ''লুচিফাৰ'' এটা ডাঙৰ উপহাৰ হ’ব।"<ref>{{Cite web|date=2019-03-29|title=Lucifer quick review: Where Prithviraj the fan makes a movie for Mohanlal the star|url=https://indianexpress.com|access-date=2021-11-24|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ''ফিল্ম কমপেনিয়ন''ৰ সেতুৰামন এছ-এ ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে, "''লুচিফাৰ'' এক গতানুগতিক কাহিনী যদিও ইয়াক চতুৰতাৰে লিখা হৈছে আৰু সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে। পৃথ্বীৰাজে বৃহৎ বাজেট আৰু উচ্চ প্ৰত্যাশা থকা এই ছবিখনৰ জৰিয়তে পৰিচালক হিচাপে এক আশাব্যঞ্জক আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। ছবিখনে ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা চৰ্চাক সপ্ৰমাণ কৰিছে আৰু দীৰ্ঘদিন ধৰি বক্স অফিচত সফলতা বুটলিব।"<ref>{{Cite web|date=2019-03-28|title=Lucifer is a riveting political drama that ticks all the boxes|url=https://filmcompanion.in|access-date=2021-11-24|website=Film Companion|language=en-US}}</ref> ''ইণ্ডিয়া টুডে''ৰ লক্ষণ এন. পালাটে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে, "চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, ''লুচিফাৰ'' যেন পৰ্দাত জীৱন্ত হৈ উঠা মোহনলালৰ অনুৰাগীৰ এক কল্পকাহিনী (fanfiction)। যদি আপুনি মোহনলালৰ অন্ধ ভক্ত, তেন্তে ছবিখন উপভোগ কৰক।"<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://indiatoday.in|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ''চিফি''-য়ে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ৩টা তৰা দি লিখিছে, "''লুচিফাৰ'' এখন মচলা মনোৰঞ্জনকাৰী ছবি, যি মোহনলালৰ অনুৰাগীসকলৰ বাবে কোনো উপহাৰতকৈ কম নহয়। ই চমত্কাৰ সংলাপ থকা এক কৌতূহলপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক অপৰাধ থ্ৰীলাৰ। চাব পাৰে!"<ref>{{Cite web|title=Lucifer review: An intriguing political crime thriller with smashing dialogues|url=https://sify.com|archive-url=https://archive.org|url-status=dead|archive-date=28 March 2019|access-date=2021-11-24|website=Sify|language=en}}</ref> ''মাতৃভূমি''ৰ এছ. যদুনাথে লিখিছে, "''লুচিফাৰ'' এখন ‘মাচ’ ছবি যিয়ে ছুপাৰষ্টাৰ মোহনলালৰ শৈলীক উদযাপন কৰে। আচলতে এয়া আছিল এখন মোহনলাল অভিনীত ছবি যিয়ে ''পুলিমুৰুগান''ৰ পিছত দৰ্শকৰ হৃদয় ভৰাই তুলিছিল। ৰাজনীতিৰ নেদেখা দিশসমূহ আলোচনা কৰি ছবিখনে বুজাব বিচাৰিছে যে ৰাজনীতি হৈছে আটাইতকৈ নাট্যসুলভ মঞ্চ। এজন সম্পূৰ্ণ অভিনেতাৰ দ্বাৰা অভিনীত এইখন এখন নিখুঁত ৰাজনৈতিক থ্ৰীলাৰ। সুজীথ বাছুদেৱৰ দৃশ্যগ্ৰহণ আৰু দীপাংক দেৱৰ নেপথ্য সংগীতে ছবিখনৰ আৱহ ধৰি ৰাখিছে।"<ref>{{Cite web|last=Yadunath|first=S.|title=Lucifer Review – The Complete Actor's Complete Political Thriller|url=https://mathrubhumi.com|access-date=2021-11-24|website=Mathrubhumi|date=28 March 2019 |language=en}}</ref> ''দ্য নিউজ মিনিট''ৰ সৌম্য ৰাজেন্দ্ৰনে ৫টা তৰাৰ ভিতৰত ২টা তৰা দি লিখিছে, "মোহনলালৰ সকলো শৈলী সুন্দৰ, কিন্তু ছবিখনত এখন শক্তিশালী চিত্ৰনাট্যৰ অভাৱ আৰু কামটো কৰিবলৈ ই কেৱল আকৰ্ষণীয় শ্বট আৰু নেপথ্য সংগীতৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰ কৰে।"<ref>{{Cite web|date=2019-03-28|title='Lucifer' review: An unabashed fanboy tribute to Mohanlal|url=https://thenewsminute.com|access-date=2021-11-24|website=The News Minute|language=en}}</ref> === বক্স অফিচ === ছবিখনে মুক্তিৰ প্ৰথম দিনা বিশ্বজুৰি প্ৰায় ১৪ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title='Lucifer' is a super hit, to hit the 50 crore mark soon!|url=http://www.sify.com/movies/lucifer-is-a-super-hit-to-hit-the-50-crore-mark-soon--news-malayalam-tebmNNfbgidai.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401121717/http://www.sify.com/movies/lucifer-is-a-super-hit-to-hit-the-50-crore-mark-soon--news-malayalam-tebmNNfbgidai.html|url-status=dead|archive-date=1 April 2019|website=Sify|access-date=3 April 2019}}</ref> প্ৰথম সপ্তাহান্তত (২৮ – ৩১ মাৰ্চ) ছবিখনে ভাৰতত ২৬.৭০ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰে, যাৰ ভিতৰত কেৱল [[কেৰালা]]ৰ পৰাই ২২.০৫ কোটি টকা আৰু [[কৰ্ণাটক]] আৰু [[তামিলনাডু]]ৰ পৰা সিংহভাগ লৈ ভাৰতৰ বাকী অংশৰ পৰা ৪.৬৫ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰে। বিদেশী বজাৰত ছবিখনে প্ৰথম সপ্তাহান্তত মুঠ ২৭.২ কোটি টকা লাভ কৰে (যিটো দেশীয় সপ্তাহান্তৰ মুঠ সংগ্ৰহতকৈ বেছি), যাৰ পৰিমাণ আছিল সংযুক্ত আৰব আমিৰাত (UAE) আৰু অন্যান্য গাল্ফ কো-অপাৰেচন কাউঞ্চিল (GCC) অঞ্চলৰ পৰা ২২.২ কোটি টকা, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ পৰা ২.২৭ কোটি টকা আৰু [[যুক্তৰাজ্য]] তথা অন্যান্য অঞ্চলৰ পৰা ২.৭৩ কোটি টকা। বাণিজ্যিক বিশ্লেষকসকলৰ মতে, প্ৰথম সপ্তাহান্তত বিশ্বজুৰি মুঠ সংগ্ৰহ আছিল আনুমানিক ৫৩.৯০ কোটিৰ পৰা ৫৪.৭৭ কোটি টকা (যিকোনো মালয়ালম ছবিৰ বাবে সৰ্বাধিক), যাৰ ফলত ''লুচিফাৰ'' সৰ্বকালৰ অন্যতম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী মালয়ালম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু আটাইতকৈ কম সময়ত (৪ দিনত) ৫০ কোটিৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা প্ৰথমখন মালয়ালম ছবি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref name="FP">{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Mohanlal's Lucifer becomes fastest Malayalam film to break into Rs 50 cr club, stacks up records overseas|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mohanlals-lucifer-becomes-fastest-malayalam-film-to-break-into-rs-50-cr-club-stacks-up-records-overseas-6372921.html|access-date=3 April 2019|work=Firstpost|date=2 April 2019}}</ref> ''লুচিফাৰ'' ছবিয়ে ইউ.এ.ই.ত ৩ দিনত ১৬০,০০০ তকৈও অধিক টিকট বিক্ৰী কৰি ''কেপ্তেইন মাৰ্ভেল'' ছবিৰ অভিলেখ ভংগ কৰিছিল।<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal's Lucifer breaks Captain Marvel's record in UAE|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-lucifer-breaks-captain-marvels-record-in-uae/articleshow/68667458.cms|access-date=5 April 2019|work=The Times of India|date=1 April 2019}}</ref><ref>{{cite web|author=Ramesh Bala|title=#Lucifer is on fire on Saturday at the #USA Box office.. Takes huge lead over competition.. Also, the best opening in #UAE, beating Hollywood movies for 2019!|url=https://twitter.com/rameshlaus/status/1112029803303989248|publisher=Ramesh Bala|access-date=5 April 2019|date=30 March 2019}}</ref> ৬১ খন ছবিগৃহৰ পৰা ইয়াৰ প্ৰথম সপ্তাহান্তৰ (২৮ – ৩১ মাৰ্চ) মুঠ সংগ্ৰহ আছিল ১৭.৮ কোটি টকা, যিটো সেই সপ্তাহান্তৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উপাৰ্জনকাৰী আছিল।<ref>{{cite web|title=United Arab Emirates Box Office, March 28–31, 2019|url=https://www.boxofficemojo.com/intl/uae/?yr=2019&wk=13&p=.htm|publisher=Box Office Mojo|access-date=8 April 2019|date=8 April 2019}}</ref> এয়া ''বাহুবলী ২: দ্য কনক্লুজন'' (২০১৭) ছবিৰ পিছতে ইউ.এ.ই.ত যিকোনো দক্ষিণ ভাৰতীয় ছবিৰ বাবে দ্বিতীয় বৃহত্তম প্ৰাৰম্ভিক সপ্তাহান্তৰ অভিলেখ।<ref name="FP" /><ref>{{cite web|author=Kaushik LM|title=#UAE BO #Lucifer sets a non-Baahubali2 record opening mark among all South Indian films.. Alltime #2..|url=https://twitter.com/LMKMovieManiac/status/1112320212072685568|publisher=Kaushik LM|access-date=5 April 2019|date=31 March 2019}}</ref> যুক্তৰাজ্যত ছবিখনে ২৯ – ৩১ মাৰ্চৰ সপ্তাহান্তত সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা শীৰ্ষ দহখন ছবিৰ তালিকাত সপ্তম স্থান লাভ কৰিছিল, য’ত ৮৯টা স্থানৰ পৰা ১.৪২ কোটি টকা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। শীৰ্ষ দহখন ছবিৰ তালিকাত স্থান পোৱা ''লুচিফাৰ'' আছিল একমাত্ৰ বিদেশী ভাষাৰ ছবি।<ref>{{cite web|title=United Kingdom Box Office, March 29–31, 2019|url=https://www.boxofficemojo.com/intl/uk/?yr=2019&wk=13&p=.htm|publisher=Box Office Mojo|access-date=5 April 2019}}</ref> বিদেশী বজাৰত ৩০.৭৩ কোটি টকা সংগ্ৰহেৰে ছবিখনে যিকোনো ভাৰতীয় ছবিৰ বাবে বছৰটোৰ তৃতীয় শ্ৰেষ্ঠ মুকলিৰ অভিলেখ গঢ়িছিল, যাৰ আগত আছিল কেৱল ''পেট্টা'' (৬.৬২ মিলিয়ন ডলাৰ) আৰু ''গলি বয়'' (৪.৮ মিলিয়ন ডলাৰ)।<ref name="FP" /> ছবিখনে ইউ.এ.ই.ৰ পৰা ছয় সপ্তাহত ২৫ কোটি টকা, নিউজিলেণ্ডৰ পৰা তিনি সপ্তাহত ৪৩.১৬ লাখ টকা<ref>{{cite web|title=Lucifer (2019) – International Box Office Results – Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=lucifer.htm|publisher=Box Office Mojo|access-date=3 July 2019}}</ref> আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ পৰা তিনি সপ্তাহত ৭৭.২৪ লাখ টকা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Lucifer – Financial Information Australia|url=https://www.the-numbers.com/movie/Lucifer-(India)(2019)/Australia#tab=box-office|publisher=The Numbers|access-date=2 July 2019}}</ref> ৭ এপ্ৰিলত বাণিজ্য বিশ্লেষক [[তৰণ আদৰ্শ]]ই টুইট কৰিছিল: "#Lucifer আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ বাবে এক ধাৰা নিৰ্মাতা (trendsetter) হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে। পূৰ্বতে মালয়ালম ছবিয়ে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট বজাৰত [বিশেষকৈ ইউ.এ.ই.-জি.চি.চি.ত] বৃহৎ অংকৰ ব্যৱসায় কৰিছিল, কিন্তু অন্যান্য ভাষাৰ ছবিয়ে তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতা আগবঢ়োৱা সত্ত্বেও #Lucifer-এ সকলোতে ব্যতিক্ৰমী ব্যৱসায় কৰিছে ... আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেক্ষাপটত #Lucifer-ৰ এই বিপুল সফলতাই মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ উদ্যোগৰ চকু মুকলি কৰা উচিত... আৰু মালয়ালম ছবি নিৰ্মাতাসকলক নতুন নতুন বজাৰ অন্বেষণ কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰা উচিত, ..."।<ref>{{cite web|title=#Lucifer has emerged a trendsetter for #Malayalam films internationally...|url=https://twitter.com/taran_adarsh/status/1114931885522575360|website=Twitter|publisher=Taran Adarsh|access-date=8 April 2019|date=7 April 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=The super success of #Lucifer in the international arena should open the eyes of the #Malayalam film industry ...|url=https://twitter.com/taran_adarsh/status/1114932140599156737|website=Twitter|publisher=Taran Adarsh |access-date=8 April 2019 |date=7 April 2019}}</ref> মুক্তিৰ এমাহৰ পিছত ছবিখনে বিদেশত ৫০.০৩ কোটি টকা উপাৰ্জন কৰি বিদেশী বজাৰত সৰ্বাধিক উপাৰ্জন কৰা ১৩ নম্বৰ দক্ষিণ ভাৰতীয় ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়, আৰু বিদেশী বক্স অফিচত ৫০ কোটি সংগ্ৰহ কৰা প্ৰথমখন মালয়ালম ছবি হিচাপে অভিলেখ গঢ়ে।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kanchana-3-edges-past-rs-100-cr-at-worldwide-box-office-madhuraraja-becomes-mammoottys-career-best-grosser-6549091.html|title=Kanchana 3 edges past Rs 100 cr at worldwide box office; Madhuraraja becomes Mammootty's career-best grosser|date=1 May 2019|author=Surendhar MK|access-date=8 May 2019|website=firstpost.com}}</ref> ২০২৩ চনৰ মে’ মাহত ''পিংকভিলা''ই প্ৰকাশ কৰা এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, ছবিখনৰ বিশ্বজুৰি মুঠ বক্স অফিচ সংগ্ৰহ আছিল ১২৫.৫০ কোটি টকা।<ref name="singh-2023">{{cite web |last=Singh |first=Jatinder |title=Top highest grossing Mollywood films worldwide; 2018 tops with 143 crores in 20 days |website=Pinkvilla |date=25 May 2023 |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-highest-grossing-mollywood-films-worldwide-2018-tops-with-143-crores-in-20-days-1222765 |access-date=28 August 2024 |archive-date=24 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231124092354/https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-highest-grossing-mollywood-films-worldwide-2018-tops-with-143-crores-in-20-days-1222765 |url-status=live }}</ref> == সংগীত == দীপাংক দেৱে ছবিখনৰ সংগীত পৰিচালনা কৰিছিল। চিনেমাখনৰ সংগীত এলবামটো গুডউইল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট লেবেলৰ দ্বাৰা বিতৰণ কৰা হৈছিল। উষা উথুপে ''এম্পুৰাণে – দ্য লুচিফাৰ এনথেম'' নামৰ এটা গীত গাইছিল।<ref>{{cite news |date=14 March 2019 |title=Usha Uthup to sing for Lucifer |url=https://indiatimes.com |access-date=18 March 2019 |work=The Times of India |agency=Times News Network}}</ref> ছবিখনৰ বাবে দেৱে মূলতঃ নিমখ সত্যাগ্ৰহৰ সময়ত জি. দেৱৰাজনৰ দ্বাৰা সুৰাৰোপিত আৰু আমচি নাৰায়ণপিল্লাইৰ দ্বাৰা ৰচিত দেশপ্ৰেমমূলক গীত ''ৱৰিকা ৱৰিকা সহজৰে'' নতুনকৈ ডিজাইন আৰু প্ৰগ্ৰেম কৰিছিল আৰু এই গীতটো মুৰুলী গোপীয়ে গাইছিল।<ref>{{cite news |date=23 March 2019 |title=Team Lucifer reverberates with old patriotic song 'Varika Varika Sahajare' |url=https://mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327164634/https://mathrubhumi.com |archive-date=27 March 2019 |access-date=27 March 2019 |work=Mathrubhumi}}</ref> লোগানৰ ৰচিত ''কদৱুলে প’লে'' গীতটো কাৰ্তিকে গাইছিল।<ref>{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=30 March 2019 |title=Kadavule Pole song from Lucifer is all about Mohanlal's swag |url=https://indiatimes.com |access-date=3 April 2019 |work=The Times of India}}</ref> জ্যোৎস্না ৰাধাকৃষ্ণনে গোৱা ''ৰাফতাৰা'' গীতটো তনিষ্ক নাবৰে লিখিছিল।<ref>{{cite web |date=7 April 2019 |title=Lucifer Video Song {{!}} Raftaara {{!}} Mohanlal {{!}} Prithviraj {{!}} Deepak Dev {{!}} Jyotsna {{!}} Waluscha De Sousa |url=https://youtube.com |access-date=8 April 2019 |publisher=Goodwill Entertainments}}</ref> ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰ দিৱসৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ২০২১ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সমগ্ৰ নেপথ্য সংগীতৰ এলবামটো মুক্তি দিয়া হয়। == মুক্তি == === প্ৰেক্ষাগৃহত === ছবিখন ২০১৯ চনৰ ২৮ মাৰ্চত বিশ্বজুৰি ছবিগৃহসমূহত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web|last=Narayan|first=Adithya|title='Lucifer' To Release On March 28|url=https://silverscreen.in/news/lucifer-to-release-on-march-28/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328065519/https://silverscreen.in/news/lucifer-to-release-on-march-28/|url-status=dead|archive-date=28 March 2019|publisher=Silverscreen.in|access-date=18 March 2019|date=10 March 2019|archivedate=28 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328065519/https://silverscreen.in/news/lucifer-to-release-on-march-28/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও আন আন ভাৰতীয় ভাষাতো ইয়াৰ ডাবিং কৰি মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref name="trailer">{{cite news|title=Lucifer clears censors; to be released in three languages|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/mar/18/lucifer-clears-censors-to-release-in-three-languages-10604.html|access-date=21 March 2019|work=Cinema Express|date=18 March 2019}}</ref> ছবিখনৰ তেলুগু ডাব সংস্কৰণটো ২০১৯ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web|author=Girish Johar|title=Wooow... Watch out ...💥 #Lucifier of @Mohanlal to be released in Telugu by @SureshProdns on 12th April @PrithviOfficial|url=https://twitter.com/girishjohar/status/1114134364609110017|website=Twitter|publisher=Girish Johar|access-date=8 April 2019|date=5 April 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ ৩০ মাৰ্চত গুগল ইণ্ডিয়াই তেওঁলোকৰ টুইটাৰ (এক্স) পেজত মোহনলাল আৰু যুৱৰাজ সিঙে টেনিছ খেলা এটা এনিমেটেড গুগল ডুডল মুকলি কৰে, যাৰ কেপচন আছিল: "সকলো অভিলেখ ভংগ কৰিব জনা নায়কসকল"। সেই সপ্তাহত ''লুচিফাৰ'', মায়ামি অপেন (টেনিছ) আৰু যুৱৰাজ সিঙে গুগল ট্ৰেণ্ডছত শীৰ্ষস্থান দখল কৰিছিল।<ref>{{cite web|author=Google India|title=The heroes who know how to smash all records.#GoogleTrends#Lucifer @Mohanlal#MiamiOpen @MiamiOpen@YUVSTRONG12|url=https://twitter.com/GoogleIndia/status/1111848021937909760|website=Twitter|publisher=@GoogleIndia|access-date=2 July 2019|date=29 March 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৬ মে’ত মালয়ালম, তামিল আৰু তেলুগু ভাষাত ডিজিটেল ডাউনল’ড (ভিডিঅ’ অন ডিমাণ্ড)ৰ বাবে আমাজন প্ৰাইম ভিডিঅ’ত ''লুচিফাৰ'' উপলব্ধ কৰোৱা হয়।<ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/may/15/lucifer--to-debut-on-amazon-prime-tomorrow-1977066.html |title=Lucifer to debut on Amazon Prime tomorrow |date=2019-05-15 |access-date=2019-05-16}}</ref> == বঁটা আৰু সন্মান == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col"| বঁটা ! scope="col"| বিভাগ ! scope="col"| বিজয়ী ! scope="col" class="unsortable"| তথ্যসূত্ৰ |- |rowspan="1"|কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ ডাবিং শিল্পী |বিনীত (বিবেক অবেৰয়ৰ বাবে ডাবিং কৰা) |<ref>{{Cite web |date=2020-10-13 |title=50th Kerala State Film Awards: Winners list |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/50th-kerala-state-film-awards-winners-list-6723151/ |access-date=2020-10-13 |website=The New Indian Express}}</ref> |- |rowspan="2"|কেৰালা ফিল্ম ক্ৰিটিক্স এছ’চিয়েশ্যন বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ সম্পাদক |সমজিৎ মহম্মদ |rowspan="2"|<ref>{{Cite web |date=2020-10-20 |title=Kerala Film Critics Award 2019 |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/kerala-film-critics-award-2019-nivin-pauly-manju-warrier-bag-top-honours-1.5145037 |access-date=2020-10-20 |website=Mathrubhumi |archive-date=4 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204021803/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/kerala-film-critics-award-2019-nivin-pauly-manju-warrier-bag-top-honours-1.5145037 |url-status=dead |archivedate=2020-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201204021803/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/kerala-film-critics-award-2019-nivin-pauly-manju-warrier-bag-top-honours-1.5145037 |deadurl=yes }}</ref> |- |বিশেষ জুৰী বঁটা (পৰিচালক) |পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন |- |rowspan="5"|বনিতা ফিল্ম বঁটা |আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ |এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ (প্ৰযোজক) |rowspan="5"|<ref>{{Cite web |date=2020-02-11 |title=Vanitha film awards 2020 |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/09/vanitha-film-awards-2020-winners-list-madhuri-jacqueline-kochi.html |access-date=2020-10-14 |website=Malayala Manorama}}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক |পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |মোহনলাল |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী |মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ |- |শ্ৰেষ্ঠ খলনায়ক |বিবেক অবেৰয় |- |rowspan="4"|এচিয়ানেট ফিল্ম বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক |পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন |rowspan="4"|<ref>{{Cite web |last=Madhu |first=Vignesh |date=2020-02-07 |title=Asianet Film Awards 2020 announced |url=http://onlookersmedia.in/latestnews/asianet-film-awards-announced-2020-heres-complete-list-winners/ |access-date=2020-10-14 |website=OnlookersMedia}}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |মোহনলাল |- |নকাৰাত্মক চৰিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা |বিবেক অবেৰয় |- |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ |এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ |- |rowspan="2"|মৰাভিল এণ্টাৰটেইনমেণ্ট বঁটা |শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক |পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন |rowspan="2"|<ref>{{Cite web |date=2019-05-07 |title=Mazhavil Entertainment Awards 2019 |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |access-date=2020-11-13 |website=Malayala Manorama |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |url-status=dead |archivedate=2020-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html |deadurl=yes }}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ একচন কৰিঅ’গ্ৰাফাৰ |ষ্টাণ্ট ছিলভা |- |rowspan="5"|৯ম দক্ষিণ ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা (SIIMA) |শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ (মালয়ালম) |এণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ (প্ৰযোজক) |<ref name="siima1">{{Cite web |date=19 September 2021 |title=SIIMA 2021: Mahesh Babu and Rashmika Mandanna win big for Maharshi and Dear Comrade, check out full winners list |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/siima-2020-mahesh-babu-and-rashmika-mandanna-win-big-for-maharshi-and-dear-comrade-full-winners-list-7518519/ |access-date=19 September 2021 |website=The Indian Express}}</ref> |- |শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত পৰিচালক (মালয়ালম) |群体ৰাজ সুকুমাৰন |<ref>{{Cite web |date=20 September 2021 |title=SIIMA awards: Check out Malayalam winners of 2019 and 2020 |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/09/20/siima-awards-malayalam-winners-list-2019-2020-films.html |access-date=20 September 2021 |website=OnManorama}}</ref> |- |মুখ্য চৰিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা (মালয়ালম) |মোহনলাল |rowspan="2"|<ref>{{Cite web |date=19 September 2021 |title=Mohanlal, Dhanush, Manju Warrier, Samantha Akkineni among big winners at SIIMA 2021 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-dhanush-manju-warrier-samantha-akkineni-among-big-winners-at-siima-2021-7519773/ |access-date=19 September 2021 |website=The Indian Express}}</ref> |- |মুখ্য চৰিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী (মালয়ালম) |মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ |- |পাৰ্শ্ব চৰিত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী (মালয়ালম) |চানিয়া ইয়েপ্পন |<ref name="siima1" /> |} == পৰৱৰ্তী খণ্ড == কোনো প্ৰিকেল বা ছিকুৱেল পৰিকল্পনাৰ বিষয়ে সোধাত মুৰুলীয়ে ''দ্য হিন্দু''ক কৈছিল: "পৰ্দাত এইটো স্পষ্ট কৰি দিয়া হৈছে যে ছবিখন এখন ফ্ৰেঞ্চাইজি প্লেটফৰ্ম হিচাপে প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। সমগ্ৰ ছবিখনতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে নাট্যসুলভ ইংগিত আৰু লুকুৱাই থোৱা কথা আছে, যিবোৰে কাহিনীৰ ধাৰাবাহিকতাক বুজায়।"<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title='Really happy that 'Lucifer' has become such a massive hit': Murali Gopy|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/murali-gopy-writer-of-mega-hit-lucifer-on-what-the-success-means-to-him/article26805205.ece |access-date=2 July 2019|work=The Hindu|date=11 April 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ মে’ মাহত ''দ্য টাইমছ অৱ ইণ্ডিয়া''ক দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত পৃথ্বীৰাজে কৈছিল যে অভিনয়ৰ ব্যস্ত সময়সূচীৰ মাজত ছবিখনৰ বাবে সময় উলিওৱাৰ প্ৰয়োজন থকা বাবে তেওঁ ছিকুৱেল এখন পৰিচালনা কৰাৰ বিষয়ে এতিয়াও সিদ্ধান্ত লোৱা নাই। একে সময়তে তেওঁ কৈছিল: "''লুচিফাৰ'' কেতিয়াও এখন মাত্ৰ ছবিৰ কাহিনী হিচাপে লিখা হোৱা নাছিল। যি সময়ৰ পৰা মুৰুলী আৰু মই এই কাহিনীটোৰ বিষয়ে কথা পাতিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলোঁ, আমি জানিছিলোঁ যে এয়া এনেকুৱা নহয় যিখন এখন ছবিতেই শেষ হৈ যাব। আচলতে মই ১১টা খণ্ডৰ এটা ৱেব চিৰিজ কৰিবলৈ যথেষ্ট প্ৰলুব্ধ হৈছিলোঁ কিয়নো কাহিনীটো ইমান বিশাল আছিল। আমি কেৱল এক বিশাল আখ্যানৰ এটা অংশ আৰু কেইটামান চৰিত্ৰকহে বাছি লৈছোঁ।"<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Prithviraj: I don't think a director's skill needs to be measured by how big a film is|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-dont-think-a-directors-skill-needs-to-be-measured-by-how-big-a-film-is/articleshow/69385933.cms|access-date=2 July 2019|work=The Times of India|date=19 May 2019}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত কোচিত অনুষ্ঠিত এক সংবাদ মেলত পৃথ্বীৰাজ, মোহনলাল, মুৰুলী আৰু এণ্টনিয়ে আধিকাৰিকভাৱে ছবিখনৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড ''এল২: এম্পুৰাণ'' ঘোষণা কৰে। ছবিখনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০২০ চনৰ দ্বিতীয় ভাগত আৰম্ভ হোৱাৰ কথা আছিল,<ref>{{cite news|title=Lucifer sequel gets a title: Empuraan|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/jun/19/lucifer-sequel-gets-a-title-empuraan-1992007.html|access-date=2 July 2019|work=The New Indian Express|date=18 June 2019}}</ref> কিন্তু ক’ভিড-১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াক অনিৰ্দিষ্টকালৰ বাবে স্থগিত ৰখা হয়। পৃথ্বীৰাজৰ মতে, "এম্পুৰাণ" মানে "এজন ৰজাতকৈ বেছি আৰু এজন ভগৱানতকৈ কম" আৰু ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হ’ব "অধিপতি"।<ref>{{cite news|last=Kumar R.|first=Manoj|title=The second film in Lucifer franchise gets a title|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-2-empuraan-mohalal-prithviraj-5786953/|access-date=2 July 2019|work=The Indian Express|date=18 June 2019}}</ref> তেওঁ কয় যে ''এম্পুৰাণ'' ''লুচিফাৰ''ত দেখা কাহিনীৰ ধাৰাবাহিকতা নহয়, বৰঞ্চ ই ''লুচিফাৰ''ৰ আগৰ আৰু পিছৰ পৰিস্থিতিসমূহ ব্যাখ্যা কৰিব। তেওঁ লগতে প্ৰকাশ কৰে যে ষ্টিফেন আৰু কুৰেশ্বীৰ জীৱনত জায়েদ মাছূদৰ ভূমিকা ''লুচিফাৰ''ত যিমান দেখা গৈছে সিমান কম নহয়।<ref>{{cite news|last=George|first=Anjana|title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms|access-date=2 July 2019|work=The Times of India|date=24 June 2019}}</ref> == পুনৰ্নিৰ্মাণ == ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষৰ ফালে কেৰালাত অনুষ্ঠিত ''ছাই ৰা নৰসিংহ ৰেড্ডী''ৰ এখন সংবাদ মেলত অভিনেতা চিৰঞ্জীৱীয়ে ঘোষণা কৰে যে তেওঁ এই ছবিখনৰ তেলুগু সংস্কৰণত অভিনয় কৰিব আৰু ইতিমধ্যে ইয়াৰ পুনৰ্নিৰ্মাণৰ অধিকাৰ ক্ৰয় কৰিছে। তেওঁ লগতে কয় যে ''ছাই ৰা''ৰ পিছতে তেওঁ ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰিব। মালয়ালম সংস্কৰণটোৰ দ্বাৰা আপ্লুত হৈ তেওঁ পৃথ্বীৰাজক তেলুগু পুনৰ্নিৰ্মাণটো পৰিচালনা কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰাৰ ইচ্ছাও প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=|first=|title=Chiranjeevi to do Telugu version of 'Lucifer'|url=https://www.keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=162257&u=chiranjeevi-to-do-telugu-version-of-lucifer|access-date=2021-08-25|website=Keralakaumudi Daily|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=nirmal|title=എന്തുകൊണ്ട് 'ലൂസിഫറി'ന്റെ റൈറ്റ്‌സ് വാങ്ങി? ചിരഞ്ജീവി പറയുന്നു|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/why-bought-lucifer-right-answers-chiranjeevi-pylkom|access-date=2021-08-25|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=ml}}</ref> ''গডফাদাৰ'' নামৰ এই পুনৰ্নিৰ্মাণ ছবিখনৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য ২০২১ চনত মোহন ৰাজাৰ পৰিচালনাত আৰম্ভ হয়।<ref>{{Cite web|last=K.|first=Janani|date=13 August 2021|title=Chiranjeevi's Lucifer Telugu remake shoot begins. Director Mohan Raja shares pic with crew|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/chiranjeevi-s-lucifer-telugu-remake-shoot-begins-director-mohan-raja-shares-pic-with-crew-1840381-2021-08-13|website=India Today}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Facebook|LuciferOfficialMovie}} * {{IMDb title|6067752}} [[শ্ৰেণী:মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ]] ig3zfnu8oqqaf14cao4kfacizymdiz9 0 138137 621145 620101 2026-07-28T22:34:32Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 4 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621145 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=''''মডেল অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, কোচি''''|image=|caption=কলেজৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰ|motto="জ্ঞানভিত্তিক সমাজৰ সেৱাৰ বাবে এক উৎকৰ্ষ সাধনৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গঢ়ি উঠা।" |type=চৰকাৰী খৰচ-ভাগী [[প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান|কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান]] আৰু গৱেষণা কেন্দ্ৰ|established={{Start date and age|১৯৮৯|১০|০৯|df=yes|p=yes}}|affiliation={{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title= |1=১. [[অল ইণ্ডিয়া কাউন্সিল ফৰ টেকনিকেল এডুকেচন]] (AICTE) |2= ২. [[মানৱ সম্পদ উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান]] (IHRD)}}|affiliations={{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title=বিশ্ববিদ্যালয় (১৯৮৯ চনৰ পৰা) |1=১. [[এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয়]] (২০১৫ চনৰ পৰা) |2= ২. [[কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] (১৯৮৯-২০১৫)}}|principal=ডা° মিনি|academic_staff=১২৫|undergrad=২৪০০|postgrad=১৫৬|doctoral=২০|image_name=Model Engineering College Kochi 10.JPG|city=[[কোচি, ভাৰত|কোচি]]। |state=[[কেৰালা]]|country=[[ভাৰত]]|location=}}গৱৰ্ণমেণ্ট মডেল ইঞ্জিনিয়াৰিং কলেজ (ইংৰাজী:Model Engineering College) বা চমুকৈ ‘এম.ই.চি.’ হৈছে ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ কোচিৰ থ্ৰিক্কাকাৰাত অৱস্থিত এটা চৰকাৰী ব্যয়-ভাগ-বটৰা সামৰ্থ্যৰে চলোৱা কাৰিকৰী শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান। ১৯৮৯ চনত কেৰালা চৰকাৰৰ অধীনস্থ এক স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা ‘ইনষ্টিটিউট অৱ হিউমেন ৰিচৰ্চ ডেভেলপমেণ্ট’ ৰদ্বাৰা ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ২০১৫ চনৰপৰা এই প্ৰতিষ্ঠানটো ‘এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন’লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটি’ ৰ সৈতে পৰিচালিত আৰু সংলগ্ন হৈ আছে। ২০১৫ চনৰ পূৰ্বে এম.ই.চি. ‘কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি অৱ চাইন্স এণ্ড টেকন’লজী’ ৰ অধীনত আছিল। "অনুপ্ৰাণিত কৰা, উদ্ভাৱন কৰা, নিৰ্মাণ কৰা" আদৰ্শ বাক্যৰে ২০০১ চনৰপৰা প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ‘এক্সেল’ নামৰ এক বাৰ্ষিক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তি আৰু ব্যৱস্থাপনা উৎসৱৰ আয়োজন কৰি আহিছে। প্ৰতিষ্ঠানটোৱে আগবঢ়োৱা সকলো ধৰণৰ বি.টেক. পাঠ্যক্ৰম ‘নেচনেল বোৰ্ড অৱ এক্ৰেডিটেচন’ ৰদ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত। == ইতিহাস == ১৯৮৭ চনত কেৰালা চৰকাৰে স্থাপন কৰা স্বায়ত্তশাসিত কাৰিকৰী শৈক্ষিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান ইনষ্টিটিউট অৱ হিউমেন ৰিচ’ৰ্চ ডেভেলপমেণ্ট (আই এইচ আৰ ডি)ৰদ্বাৰা ১৯৮৯ চনত এম ই চি স্থাপন কৰা হয়। ১৯৯৪ চনত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বৰ্তমানৰ চৌহদলৈ স্থানান্তৰিত হয়। ২০১৫ চনৰপৰা ই এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয় (কে টি ইউ)ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{cite web|title=History|url=https://www.mec.ac.in/mec/history.php|website=Govt. Model Engineering College}}</ref><ref>{{Cite web|title=Govt. Model Engineering College, Thrikkakara|url=https://www.mec.ac.in/administrations|access-date=2025-04-26|website=www.mec.ac.in}}</ref> == কেম্পাছ == === সুবিধাসমূহ === * অতিৰিক্ত দক্ষতা আহৰণ কাৰ্য্যসূচী (ASAP) কেৰালা ডেলিভাৰী প্লেটফৰ্ম<ref name="fac">{{cite web|url=https://www.mec.ac.in/facilities|title=Facilities in MEC|access-date=12 February 2023}}</ref> * এম্ফিথিয়েটাৰ<ref name="fac" /> * বাস্কেটবল খেলপথাৰ<ref name="fac" /> * কেফেটেৰিয়া<ref name="fac" /> * কেন্দ্ৰীয় কম্পিউটিং কেন্দ্ৰ<ref name="fac" /> * কেন্দ্ৰীয় পুথিভঁৰাল<ref name="fac" /> * কলেজ বাছ<ref name="fac" /> * পৰামৰ্শদাতা সুবিধা<ref name="fac" /> * [[ফুটবল]] খেলপথাৰ<ref name="fac" /> * জিমনেছিয়াম<ref name="fac" /> * পৰীক্ষাগাৰ আৰু কৰ্মশালা<ref name="fac" /> * মূল প্ৰেক্ষাগৃহ<ref name="fac" /> * পুৰুষৰ হোষ্টেল<ref name="fac" /> * মুকলি আকাশৰ তলত থিয়েটাৰ<ref name="fac" /> * প্লেচমেণ্ট চেল<ref name="fac" /> * [[ষ্টেট বেংক অৱ ইণ্ডিয়া]] [[এ টি এম|এটিএম]]<ref name="fac" /> * বিশ্ববিদ্যালয় গৱেষণা কেন্দ্ৰ<ref name="fac" /> * [[ৱাই-ফাই]]<ref name="fac" /> == সংগঠন আৰু প্ৰশাসন == === শাসন ​​ব্যৱস্থা === এম.ই.চি.-ৰ পৰিচালনা পৰিষদ ‘ইনষ্টিটিউট অৱ হিউমেন ৰিচৰ্চ ডেভেলপমেণ্ট’ ৰদ্বাৰা গঠন কৰা হয়।<ref name="admn">{{cite web|url=https://www.mec.ac.in/administrations|title=Administration|website=mec.ac.in|access-date=12 February 2023}}</ref> এই পৰিষদখনত শিক্ষাবিদ, উদ্যোগপতি, সৰ্বভাৰতীয় কাৰিকৰী শিক্ষা পৰিষদ, বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ, ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন’লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটিৰ প্ৰতিনিধি, ৰাজ্যৰ উচ্চ শিক্ষা বিভাগৰ এজন চৰকাৰী মনোনীত ব্যক্তি, মহাবিদ্যালয়খনৰ অধ্যক্ষ আৰু কিছুসংখ্যক শিক্ষক-কৰ্মচাৰী অন্তৰ্ভুক্ত হৈ থাকে।<ref name="admn" /> === বিভাগসমূহ === এই প্ৰতিষ্ঠানটোত ছটা বিভাগ আছে। তেওঁলোক হৈছে: * কম্পিউটাৰ অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ<ref name="mec">{{cite web|url=https://www.mec.ac.in/admissions|title=Admissions, Academic Programs, and Research facilities in Model Engineering College|access-date=12 February 2023|website=mec.ac.in}}</ref> * ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু যোগাযোগ অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ<ref name="mec" /> * বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক্স অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ<ref name="mec" /> * ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু জৈৱ চিকিৎসা অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ<ref name="mec" /> * যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক বিভাগ<ref name="mec" /> * প্ৰয়োগ বিজ্ঞান বিভাগ<ref name="mec" /> == শৈক্ষিক দিশ == === স্নাতক কাৰ্যসূচী === এম.ই.চি. য়ে নিম্নলিখিত ৯টা পাঠ্যক্ৰমত বাৰ্ষিক ৬৬০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ অনুমোদনপ্ৰাপ্ত নামভৰ্তিৰ আসনসহ চাৰিবছৰীয়া স্নাতক শৈক্ষিক ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে: * কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং: ১৮০খন আসন<ref name="mec" /> * ইলেকট্ৰনিক্স এণ্ড কমিউনিকেচন ইঞ্জিনিয়াৰিং: ১২০খন আসন<ref name="mec" /> * কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং (বিজনেছ চিষ্টেমছ): ৬০খন আসন<ref name="mec" /> * ইলেকট্ৰনিক্স ইঞ্জিনিয়াৰিং (ভি.এল.এছ.আই. ডিজাইন এণ্ড টেকন'লজী): ৬০খন আসন<ref name="mec" /> * ইলেকট্ৰিকেল এণ্ড ইলেকট্ৰনিক্স ইঞ্জিনিয়াৰিং: ৬০খন আসন<ref name="mec" /> * ইলেকট্ৰনিক্স এণ্ড বায়'মেডিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং: ৬০খন আসন<ref name="mec" /> * মেকানিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং: ৬০খন আসন<ref name="mec" /> * কৰ্মৰত পেছাদাৰীসকলৰ বাবে ইলেকট্ৰনিক্স এণ্ড কমিউনিকেচন ইঞ্জিনিয়াৰিং: ৩০খন আসন<ref name="mec" /> * কৰ্মৰত পেছাদাৰীসকলৰ বাবে ইলেকট্ৰিকেল এণ্ড ইলেকট্ৰনিক্স ইঞ্জিনিয়াৰিং: ৩০খন আসন<ref name="mec" /> যিসকল শিক্ষাৰ্থীয়ে এই প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা এই শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰমসমূহ সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব, তেওঁলোকে শেষত এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন'লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটিৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা বেচেলৰ অৱ টেকন'লজী (বি.টেক.) ডিগ্ৰী লাভ কৰিব।<ref name="mec" /> প্ৰতিষ্ঠানখনৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা সকলো বি.টেক. (B.Tech.) পাঠ্যক্ৰম নেচনেল ব'ৰ্ড অৱ এক্ৰেডিটেচন (NBA) ৰদ্বাৰা স্বীকৃত।<ref name="NBA">{{Cite web|date=2007-10-30|url=http://www.hindu.com/edu/2007/10/30/stories/2007103050010100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071031083838/http://www.hindu.com/edu/2007/10/30/stories/2007103050010100.htm|url-status=dead|archive-date=2007-10-31|work=[[The Hindu]]|title=India and the Washington Accord|access-date=2026-07-26|archivedate=2007-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071031083838/http://www.hindu.com/edu/2007/10/30/stories/2007103050010100.htm|deadurl=yes}}</ref> === স্নাতকোত্তৰ কাৰ্যসূচী === প্ৰতিষ্ঠানখনে নিম্নলিখিত চাৰিটা বিশেষীকৰণত বাৰ্ষিক ৭৮ জন শিক্ষাৰ্থীৰ<ref name="mec" /> অনুমোদনপ্ৰাপ্ত নামভৰ্তিৰ আসনসহ দুবছৰীয়া স্নাতকোত্তৰ শৈক্ষিক ডিগ্ৰীও প্ৰদান কৰে: * ভি.এল.এছ.আই. ডিজাইন এণ্ড এমবেডেড চিষ্টেমছ: ২৪খন আসন<ref name="mec" /> * ডাটা ছাইঞ্চ: ১৮খন আসন<ref name="mec" /> * এনাৰ্জী মেনেজমেণ্ট: ১৮খন আসন<ref name="mec" /> যিসকল শিক্ষাৰ্থীয়ে এই প্ৰতিষ্ঠানৰপৰা এই শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰমসমূহ সফলতাৰে সম্পূৰ্ণ কৰিব, তেওঁলোকে শেষত এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন'লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটিৰদ্বাৰা প্ৰদান কৰা মাষ্টাৰ অৱ টেকন'লজী (M.Tech.) ডিগ্ৰী লাভ কৰিব। যিহেতু এইখন এখন চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, গতিকে নামভৰ্তিৰ বাবে গেট (GATE) স্ক'ৰ হৈছে অন্যতম মাপকাঠী।<ref name="mec" /> [[চিত্ৰ:Model Engineering College Kochi Top view 02.JPG|thumb|241x241px|মূল একাডেমিক ব্লক]] === নামভৰ্তি === তিষ্ঠানখনে আগবঢ়োৱা শৈক্ষিক পাঠ্যক্ৰমসমূহৰ নামভৰ্তি প্ৰক্ৰিয়া আৰু মাচুলৰ গাঁথনি ক্ৰমে এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন'লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটি (KTU) আৰু ইনষ্টিটিউট অৱ হিউমেন ৰিচ'ৰ্ছেছ ডেভেলপমেণ্ট (IHRD) ৰদ্বাৰা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কেৰালাৰ 'কমিশ্বনাৰ অৱ এণ্ট্ৰেন্স এক্জামিনেশ্যনছ' (CEE) ৰদ্বাৰা অনুষ্ঠিত 'KEAM প্ৰৱেশ পৰীক্ষা'ত আবেদনকাৰীসকলৰ প্ৰদৰ্শনৰ আধাৰত প্ৰস্তুত কৰা ৰেংক-তালিকাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্নাতক পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তি কৰা হয়। প্ৰতিষ্ঠানখনে প্ৰদান কৰা পাঠ্যক্ৰমসমূহৰ মুঠ আসনৰ ১৫% অনাবাসী ভাৰতীয় (NRI)সকলৰ বাবে সংৰক্ষিত। প্ৰতিষ্ঠানখনে আগবঢ়োৱা স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহত নামভৰ্তি 'ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজী' (IITs)<ref name="gate">{{Cite web|url=http://gate.iitm.ac.in/|title=GATE Office, IITM}}</ref> সমূহে অনুষ্ঠিত কৰা 'গ্ৰেজুৱেট এপ্টাটিউড টেষ্ট ইন ইঞ্জিনিয়াৰিং' (GATE) ৰ ৰেংক-তালিকাৰ ওপৰত আধাৰিত। খালী থকা আসনসমূহ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাসিন্দাগ্ৰহণ, প্ৰাপ্ত নম্বৰৰ শতাংশ আৰু সংৰক্ষণৰ মাপকাঠিৰ আধাৰত পূৰণ কৰা হয়। [[চিত্ৰ:Murali Mohan dias FDP Linux.JPG|thumb|233x233px|এম ই চিত অল ইণ্ডিয়া কাউন্সিল ফৰ টেকনিকেল এডুকেচন (AICTE)ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত অনুষদ বিকাশ কাৰ্যসূচী]] === গৱেষণা === ২০১০ চনত 'কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ছাইঞ্চ এণ্ড টেকন'লজী' (CUSAT) ৰদ্বাৰা 'ইলেকট্ৰনিক্স এণ্ড কমিউনিকেচন ইঞ্জিনিয়াৰিং' শাখাৰ গৱেষণা কেন্দ্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰা এম.ই.চি. (MEC) কেৰালাৰ প্ৰথমখন ইঞ্জিনিয়াৰিং মহাবিদ্যালয় আছিল। ২০১০ চনৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত ডিজিটেল ইমেজ প্ৰচেচিং, চিগনেল প্ৰচেচিং আৰু অপটিকেল কমিউনিকেচন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="mec" /> পৰৱৰ্তী সময়ত, এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন'লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটি (KTU) এ মাইক্ৰ’ৱেভ ইঞ্জিনিয়াৰিং, বায়’মেডিকেল চিগনেল এণ্ড ইমেজ প্ৰচেচিং, ভি.এল.এছ.আই. এণ্ড এমবেডেড চিষ্টেমছ, ৰিলায়েবিলিটি ইঞ্জিনিয়াৰিং আদি বিভিন্ন বিশেষীকৰণলৈ এই গৱেষণা সম্প্ৰসাৰিত কৰে।<ref name="mec" /> [[চিত্ৰ:Robotics workshop at the Model Engineering College.jpg|thumb|239x239px|এম ই চিত ৰবটিক্স কৰ্মশালা]] ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, এ.পি.জে. আব্দুল কালাম টেকন'লজিকেল ইউনিভাৰ্চিটি (KTU) এ ঔদ্যোগিক সংযোগ (industrial linkages) ৰ সৈতে কম্পিউটাৰ ইঞ্জিনিয়াৰিং শাখাৰ<ref name="coe">{{cite news|author=<!--not stated-->|date=29 September 2022|title=APJ Abdul Kalam Technological University to establish three centres of excellence|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/apj-abdul-kalam-technological-university-to-establish-three-centres-of-excellence/article65950767.ece/|work=The Hindu|location=Thiruvananthapuram|access-date=12 February 2023}}</ref> নিম্নলিখিত ক্ষেত্ৰসমূহত উন্নত শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ বাবে এম.ই.চি. ত এটা 'চেণ্টাৰ অৱ এক্সেলেন্স' (CoE) স্থাপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়: * কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (AI) * মেচিন লাৰ্নিং (ML) * ৰ'বটিক্স * অটোমেচন<ref name="cs2">{{cite news|author=<!--not stated-->|date=21 December 2022|title=Model Engineering College to set up centre of excellence in AI, Robotics|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/model-engineering-college-to-set-up-centre-of-excellence-in-ai-robotics/article66288526.ece/|work=The Hindu|location=Kochi|access-date=12 February 2023}}</ref> প্ৰতিষ্ঠানখনৰ প্ৰায় ৬০,০০০ বৰ্গফুট স্থানত এই বিশ্ববিদ্যালয় গৱেষণা কেন্দ্ৰটো নিৰ্মাণ কৰা হ'ব।<ref name="cs2" /> == পৰম্পৰা আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ কাৰ্য্যকলাপ == প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আগশাৰীৰ ছাত্ৰ সংগঠনটো হৈছে চেনেট, য’ত প্ৰতিটো ধাৰাৰপৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধি থাকে। প্ৰতিষ্ঠানটোত কেইবাটাও ছাত্ৰ সংস্থা আছে, কাৰিকৰী আৰু অকাৰিকৰী দুয়োটা প্ৰকৃতিৰ। [[চিত্ৰ:Tedxmec excel 2013.JPG|thumb|TEDx MEC ৰদ্বাৰা পৰিচালিত এখন বৈঠক]] === কাৰিকৰী সংস্থাসমূহ === ইয়াৰ ভিতৰত 'ইন'ৱেশ্যন এণ্ড এণ্ট্ৰপ্ৰেনিঅ'ৰশ্বিপ ডেভেলপমেণ্ট চেল' অন্তৰ্ভুক্ত, যি হৈছে এম.ই.চি. ৰ 'টেকন'লজী বিজনেছ ইনক্যুবেটৰ'ৰ অধীনত পঞ্জীয়নভুক্ত এটা সম্পূৰ্ণ সক্ৰিয় ছাত্ৰ গোট। এই চেলটোৱে শিক্ষাৰ্থীসকলক তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰাসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ আৰু আগুৱাই নিবলৈ এটা মঞ্চ প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web|url=http://iedc.mec.ac.in/|title=IEDCMEC}}</ref><ref name="A model college for entrepreneurs">{{Cite news|date=2013-04-10|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/a-model-college-for-entrepreneurs/article4599239.ece|title=A model college for entrepreneurs|work=The Hindu|last1=Krishnakumar|first1=G.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/college-hosts-inspirational-series-for-pupils/articleshow/77512339.cms|title=College hosts inspirational series for students &#124; Kochi News - Times of India|website=[[The Times of India]]}}</ref> আই.ই.ই.ই. ষ্টুডেণ্টছ ব্ৰাঞ্চ, ইলেকট্ৰনিক্স এচ'ছিয়েচন (মিক্সড্ চিগনেলছ), ইলেক্ট্ৰিকেল মাইণ্ডছ ফোৰাম, এম.ই.চি. এচ'ছিয়েচন অৱ কম্পিউটাৰ ষ্টুডেণ্টছ, বায়'মেডিকেল এচ'ছিয়েচন, মডেল এমেচাৰ ৰেডিঅ' এচ'ছিয়েচন, ফছ এম.ই.চি., আই.ই.টি.ই. ষ্টুডেণ্টছ ব্ৰাঞ্চ, টেডএক্স এম.ই.চি., টপগিয়াৰ এম.ই.চি. (মেকানিকেল এচ'ছিয়েচন), চাইবৰ্গ নামৰ এটা ৰ'বটিক্স ক্লাৱ আৰু এন.এছ.ডি.চি. এম.ই.চি. হৈছে প্ৰতিষ্ঠানখনৰ আন কেইটামান ছাত্ৰ কাৰিকৰী সংগঠন।<ref name="twmh">{{Cite news|date=2012-05-29|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/workshop-to-test-skills-of-engineering-students/article3467645.ece|title=Workshop to test skills of engineering students|work=The Hindu}}</ref><ref name="twmk">{{Cite web|date=2012-05-29|url=http://www.kochivibe.com/%E2%80%98technical-workshop-marathon-2012%E2%80%99-begins-in-kochi/|title='Technical Workshop Marathon 2012' Begins in Kochi|work=KOCHIVIBE}}</ref> এম.ই.চি. ত একাধিক কাৰিকৰী সম্প্ৰদায় আৰু ক্লাৱৰ শাখা আছে, যিবোৰে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক মূল কাৰিকৰী আৰু প্ৰাসংগিক বিষয়সমূহত জ্ঞান অৰ্জন কৰাত সহায় কৰিবলৈ অতি সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে: * হেক ক্লাৱ এম.ই.চি. (Hack Club MEC): আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰদায় 'হেক ক্লাৱ'ৰ এম.ই.চি. শাখা। * ডি.এছ.চি. এম.ই.চি. (DSC MEC): 'ডেভেলপাৰ ষ্টুডেণ্টছ ক্লাৱ' (গুগল) ৰ এম.ই.চি. শাখা। * টিংকাৰহাব এম.ই.চি. (Tinkerhub MEC): 'টিংকাৰহাব কেৰালা'ৰ এম.ই.চি. শাখা। === অকাৰিকৰী সংস্থা === ইয়াৰ ভিতৰত 'ইলুমিনাটি' (কুৱিজ ফ্ৰেটাৰনিটি)<ref name="Illuminati">{{Cite news|title=Keeping alive a precious memory|place=Kochi|date=2008-12-04|url=http://www.hindu.com/2008/12/04/stories/2008120460781100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207045100/http://www.hindu.com/2008/12/04/stories/2008120460781100.htm|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|archive-date=2008-12-07|access-date=2026-07-26|archivedate=2008-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207045100/http://www.hindu.com/2008/12/04/stories/2008120460781100.htm|deadurl=yes}}</ref>, ডিবেট ক্লাৱ, 'দ্য বুক থিভছ' (সাহিত্য ক্লাৱ), 'ভাৰতনাম' (সংগীত ক্লাৱ), 'ভূমিমিত্ৰসেনা' (পৰিৱেশসংক্ৰান্তীয় ক্লাৱ) আৰু 'নেচনেল চাৰ্ভিছ স্কীম' (NSS) ৰ শাখাৰ লগতে আন বহুতো অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="NSS mec">{{Cite news|title=Students provide a shade for the needy|work=The Hindu|place=Kochi|date=2011-08-21|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/students-provide-a-shade-for-the-needy/article2378395.ece}}</ref><ref name="A model college for entrepreneurs" /> [[চিত্ৰ:Excel 2014 logo.png|thumb|এক্সেল ২০১৪ ৰ অফিচিয়েল ল’গ’]] === এক্সেল === 'এক্সেল' (Excel) হৈছে "ইনস্পায়াৰ, ইন'ভেট, ইঞ্জিনিয়াৰ" মূলমন্ত্ৰৰ অধীনত এম.ই.চি.ৰদ্বাৰা আয়োজিত বাৰ্ষিক ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰিকৰী-প্ৰবন্ধকীয় মহোৎসৱ। এই অনুষ্ঠানটো তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত হয় আৰু মহাবিদ্যালয়খনৰ আই.ই.ই.ই. (IEEE) ষ্টুডেণ্টছ ব্ৰাঞ্চৰ সহযোগত পৰিচালনা কৰা হয়।<ref name="Excelmec.org">{{Cite web|title=About Excel|url=http://www.excelmec.org|access-date=2009-06-02}}</ref> ২০০১ চনত আৰম্ভ হোৱাৰপৰা প্ৰতি বছৰে এই মহোৎসৱভাগ আয়োজন কৰি অহা হৈছে। ২০০১ চনত আৰম্ভণিৰেপৰাই ই এক সৰ্বভাৰতীয় বাৰ্ষিক কাৰিকৰী মহোৎসৱ হিচাপে অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে।<ref name="Excel 2007">{{Cite news|title=Excel 2012, 13th edition|place=Kochi|date=2008-01-30|url=http://www.hindu.com/2008/01/30/stories/2008013050430200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922091844/http://www.hindu.com/2008/01/30/stories/2008013050430200.htm|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|archive-date=2008-09-22|access-date=2026-07-26|archivedate=2008-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922091844/http://www.hindu.com/2008/01/30/stories/2008013050430200.htm|deadurl=yes}}</ref> === টেকন’প্ৰেনিউৰ === ই হৈছে এম.ই.চি. ৰ বাৰ্ষিক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ উদ্যোগী আৰু প্ৰবন্ধকীয় সন্মিলন তথা 'আই.ই.ডি.চি. এম.ই.চি.' ৰ মূল কাৰ্যসূচী। 'টেকন’প্ৰেনিয়ৰ'ৰ প্ৰথম সংস্কৰণ 'টেকন’প্ৰেনিয়ৰ ২০০৬' এ মুম্বাইত অনুষ্ঠিত 'চি.আই.আই. নেচনেল চাবমিট'ত 'শ্ৰেষ্ঠ ই-নেট' (Best Yi-Net) অনুষ্ঠানৰ বঁটা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। 'টেকন’প্ৰেনিয়ৰ'ৰ ১৩তম সংস্কৰণ ২০২৩ চনৰ মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হ'ব। এই সন্মিলনে সমগ্ৰ দেশৰে ২০০০ ৰো অধিক প্ৰতিযোগীক আকৰ্ষণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://technopreneurmec.in//|title=Technopreneur 2021 &#124; National E-Summit of MEC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/feb/19/calling-all-technopreneurs-132739.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213757/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2010/feb/19/calling-all-technopreneurs-132739.html|url-status=dead|archive-date=2 June 2021|title=Calling all technopreneurs}}</ref> === কলা আৰু ক্ৰীড়া === কলেজ চিনেটে প্ৰতি বছৰে কলা আৰু ক্ৰীড়া মহোৎসৱসমূহ অনুষ্ঠিত কৰে। কলেজ চিনেটে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক ৪টা হাউছত বিভক্ত কৰে, যাৰ প্ৰত্যেকৰে এজন অধিনায়ক আৰু এজন সহ-অধিনায়ক থাকে। হাউছসমূহে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ মাধ্যমেৰে কলা, ক্ৰীড়া আৰু সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ট্ৰফীৰ বাবে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰে। কেৱল কলা আৰু ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতাৰ বাবেহে এই হাউছসমূহ গঠন কৰা হয় আৰু মহোৎসৱৰ পিছতেই এইবোৰ ভাঙি দিয়া হয়। ইয়াৰ উপৰি এটা মহাবিদ্যালয় উদঘাটনী অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। কলা আৰু ক্ৰীড়া মহোৎসৱসমূহ প্ৰতি বছৰে যুগ্ম ষাণ্মাসিকসমূহত অনুষ্ঠিত কৰা হয়। বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ কলা মহোৎসৱৰ নাম 'সৰগম' ৰখা হৈছিল, যিটো পিছলৈ 'লয়তৰংগ' লৈ সলনি কৰা হয়। বাৰ্ষিক ক্ৰীড়া মহোৎসৱৰ নাম 'চক্ৰব্যূহ'। এম.ই.চি. এ ধাৰাবাহিকভাৱে তৃতীয়বাৰৰ বাবে 'কোচিন ইউনিভাৰ্চিটি অৱ ছাইঞ্চ এণ্ড টেকন'লজী' ৰ আন্তঃ-মহাবিদ্যালয় কলা মহোৎসৱ 'সৰগম-২০১৩' (SARGAM-2013) ৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ চেম্পিয়নৰ খিতাপ অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Sargam Results|url=http://www.sargamcusat.in/|access-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531185649/http://www.sargamcusat.in/|archive-date=31 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="Arts1">{{Cite web|date=2013-03-16|url=http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1503782.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20130319112835/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1503782.ece|url-status=dead|archive-date=19 March 2013|title=Model Engineering College leads in 'Sargam'|work=The New Indian Express|access-date=2026-07-26|archivedate=2013-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130319112835/http://newindianexpress.com/cities/kochi/article1503782.ece|deadurl=yes}}</ref><ref name="Arts2">{{Cite web|date=2012-03-07|url=http://ibnlive.in.com/news/model-engineering-college-bags-trophy/236613-60-122.html|archive-url=https://archive.today/20130615171959/http://ibnlive.in.com/news/model-engineering-college-bags-trophy/236613-60-122.html|url-status=dead|archive-date=2013-06-15|title=Model Engineering College bags trophy|work=CNN IBN}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Arts3">{{Cite news|date=2012-03-06|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mec-champions-in-cusat-fete/article2965598.ece|title=MEC champions in Cusat fete|work=The Hindu}}</ref> == সংস্থাপন == [[ক’ভিড-১৯]] (COVID-19) অতিমাৰী সত্ত্বেও, ২০১৯-২০ বৰ্ষৰ এম.ই.চি.ৰ উত্তীৰ্ণ শিক্ষাৰ্থীসকলে ২০২০ চনত প্ৰায় ১০০% প্লেচমেণ্ট লাভ কৰে। ২০২০ চনত প্ৰতিষ্ঠানখনৰপৰা উত্তীৰ্ণ হোৱা ৩৬০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰায় সকলোৱেই এম.ই.চি. ৰদ্বাৰা অনুষ্ঠিত কেম্পাছ প্লেচমেণ্ট ড্ৰাইভত ৮০ টাতকৈও অধিক প্ৰতিষ্ঠানত নিযুক্তি লাভ কৰে। ২০২০ চনত কেম্পাছৰপৰা শিক্ষাৰ্থীসকলক নিযুক্তি দিয়া বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[এমাজন (কোম্পানী)|এমেজন]], [[মাইক্ৰ’চফ্ট উইণ্ডোজ|মাইক্ৰ’ছফ্ট]], ৰবাৰ্ট বচ, [[লিংকডইন]], চাৰ্ভিচনাও, আমাডিউছ আই টি গ্ৰুপ, ডেলইট, চিন'পচিছ, ফেক্টচেট, চাইপ্ৰেছ ছেমিকণ্ডাক্টৰ, অ'ৰাকল কৰ্প'ৰেচন আৰু ৰেডবাছ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। অতিমাৰীৰ সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ পে’ পেকেজ আছিল প্ৰায় বাৰ্ষিক ৩০ লাখ টকা। প্ৰডাক্টভিত্তিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে গড় পে’ পেকেজ আছিল বাৰ্ষিক ৬.৬ লাখ টকা আৰু সেৱাভিত্তিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে বাৰ্ষিক ৪.৫ লাখ টকা।<ref name="pla">{{cite news|author=<!--not stated-->|date=3 September 2020|title=Despite pandemic, MEC sees near-100% placements|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/despite-pandemic-mec-sees-near-100-placements/article32518245.ece/|work=The Hindu|location=Kochi|access-date=12 February 2023}}</ref> == প্ৰাক্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰী == 'xMEC' (এক্স-এম.ই.চি.) হৈছে এম.ই.চি. (MEC) ৰ প্ৰাপ্তন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ আনুষ্ঠানিক নেটৱৰ্ক।<ref name="amn">{{cite news|author=<!--not stated-->|date=8 October 2021|title=Model Engineering College alumni association launches new scholarship|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/model-engineering-college-alumni-association-launches-new-scholarship/article36906755.ece/|work=The Hindu|location=Kochi|access-date=12 February 2023}}</ref><ref name="c19">{{cite news|author=G. Krishnakumar|date=28 August 2020|title=COVID-19 financial crisis takes a toll on college students' online learning|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/covid-19-financial-crisis-takes-a-toll-on-college-students-online-learning/article32467371.ece/|work=The Hindu|location=Kochi|access-date=12 February 2023}}</ref> == লগতে চাওক == * [[:en:A._P._J._Abdul_Kalam_Technological_University,_Thiruvananthapuram|এ পি জে আব্দুল কালাম প্ৰযুক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[সৰ্ব ভাৰতীয় প্ৰযুক্তি শিক্ষা পৰিষদ|অল ইণ্ডিয়া কাউন্সিল ফৰ টেকনিকেল এডুকেচন]] * [[:en:Cochin_University_of_Science_and_Technology|কোচিন বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিশ্ববিদ্যালয়]] * [[:en:Institute_of_Human_Resources_Development|মানৱ সম্পদ উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান]] == তথ্যসূত্ৰসমূহ == [[শ্ৰেণী:কোচি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ শিক্ষানুষ্ঠান]] 7u9t7kgwa8v1ffb9w20bbizvb12dglz 0 138155 621163 620446 2026-07-29T05:59:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621163 wikitext text/x-wiki {{Short description|অতি কম সময়ত হোৱা অতি তীব্ৰ বৰষুণ}} {{More citations needed|date=June 2013}} {{Use dmy dates|date=February 2026}} [[File:2006-05-25-180544 Iceland Hella.jpg|thumb|upright=1.35|[[আইচলেণ্ড]]ত মেঘভংগ]] {{Weather}} '''মেঘভংগ''' ({{Lang-en|Cloudburst}}) হৈছে অতি কম সময়ৰ ভিতৰত হোৱা বৃহৎ পৰিমাণৰ [[বৰষুণ]]।<ref>{{Cite book|url=http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/glossary/glu/EN/GF0200EN.HTM|title=International Glossary of electrical Hydrology|publisher=World Meteorological Organization and UNESCO|year=2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051103204941/http://webworld.unesco.org/water/ihp/db/glossary/glu/EN/GF0200EN.HTM|archive-date=3 November 2005}}</ref> ইয়াৰ সৈতে কেতিয়াবা [[শিলাবৃষ্টি]] আৰু [[বজ্ৰপাত|বজ্ৰপাতো]] আহে। মেঘভংগত ৫ মিনিটতকৈও কম সময়ৰ ভিতৰত বিপুল পৰিমাণৰ বৰষুণ হ'ব পাৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, এক বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত ২৫ মি.মি. বৰষুণ হ'লে প্ৰায় ২৫,০০০ মেট্ৰিক টন পানীৰ সমতুল্য হয়। এনে পৰিমাণৰ বৰষুণে সহজেই [[বানপানী|বান পৰিস্থিতি]]ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। মেঘভংগ অতি বিৰল, কিয়নো ই সাধাৰণতে কেৱল [[orographic lift]]ৰ ফলত, বা কেতিয়াবা উষ্ণ বায়ুৰাশি শীতল বায়ুৰ সৈতে মিহলি হৈ আকস্মিক [[ঘনীভৱন]] ঘটিলে সংঘটিত হয়। বহু সময়ত উচ্চভূমিৰ পৰা বৈ অহা বৃহৎ পৰিমাণৰ পানীৰ সোঁতক ভুলবশতঃ মেঘভংগ বুলি ধৰা হয়। "Cloudburst" শব্দটোৰ উৎপত্তি এই ধাৰণাৰ পৰা হৈছিল যে মেঘ পানীৰে ভৰা বেলুনৰ দৰে, যি ফাটি গ'লে হঠাতে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। যদিও এই ধাৰণাটো পিছত ভুল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে, তথাপিও শব্দটো এতিয়াও প্ৰচলিত হৈ আছে। ==বৈশিষ্ট্য== মেঘভংগৰ সংজ্ঞা স্থান অনুসৰি বেলেগ বেলেগ হয়। ভাৰতত প্ৰতি ঘণ্টাত {{convert|100|mm|in}} বা তাতকৈ অধিক হাৰত হোৱা বৰষুণক মেঘভংগ বুলি সংজ্ঞায়িত কৰা হয়,<ref name="The Saakal Times">{{cite news|url=http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5149259322361054146&SectionId=5171561142064258099&SectionName=Pune&NewsDate=20101104&NewsTitle=IT%20WAS%20A%20CLOUDBURST,%20SAYS%20WEATHER%20SCIENTIST|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521120739/http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5149259322361054146&SectionId=5171561142064258099&SectionName=Pune&NewsDate=20101104&NewsTitle=IT%20WAS%20A%20CLOUDBURST,%20SAYS%20WEATHER%20SCIENTIST|url-status=usurped|archive-date=May 21, 2014|title= It was a cloudburst, says weather scientist|publisher=news.saakaltimes.com |access-date=2010-11-04}}</ref><ref name="SINGH2022">{{Cite news |title=What is a cloudburst?|newspaper=Rediff News, India |date=August 1, 2005|url=https://in.rediff.com/news/2005/aug/01gi1.htm }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Singh | first1 = Bikram | last2 = Thapliyal | first2 = Rohit | title = Cloudburst events observed over Uttarakhand during monsoon season 2017 and their analysis | journal = Mausam | volume = 73 | issue = 1 | pages = 91–104 | date = January 2022}}</ref> আনহাতে, ছুইডিছ বতৰ সেৱা [[SMHI]]-এ সমপৰ্যায়ৰ ছুইডিছ শব্দ "skyfall"ৰ সংজ্ঞা চুটি সময়ৰ বৰষুণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতি মিনিটত {{convert|1|mm|in}} আৰু দীঘলীয়া সময়ৰ বৰষুণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতি ঘণ্টাত {{convert|50|mm|in}} হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="SINGH2022" /> ইয়াৰ সৈতে জড়িত [[Convective cloud|সংবহনজনিত মেঘ]] ভূমিৰ পৰা {{convert|15|km|mi}} পৰ্যন্ত উচ্চতালৈ বিস্তৃত হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite news|title= Cloud Burst over Leh (Jammu & Kashmir)|url= http://www.imd.gov.in/doc/cloud-burst-over-leh.pdf|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20120315191633/http://www.imd.gov.in/doc/cloud-burst-over-leh.pdf|archive-date= 2012-03-15}}</ref> মেঘভংগৰ সময়ত কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে {{convert|20|mm|in}}-তকৈ অধিক বৰষুণ হ'ব পাৰে। মেঘভংগৰ ফলাফল অত্যন্ত বিধ্বংসী হ'ব পাৰে আৰু ই [[flash flood|আকস্মিক প্লাৱন]]ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। [[Langmuir circulation|লেংমুইৰ বৰ্ষণ প্ৰক্ৰিয়া]]ৰ ফলত [[Cumulonimbus cloud|কিউমুল’নিম্বাচ মেঘ]]ৰ পৰা দ্ৰুতগতিত বৰষুণ হ'ব পাৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াত ডাঙৰ পানীৰ টোপালবোৰে লাহে লাহে সৰি পৰা সৰু টোপালৰ সৈতে একত্ৰিত হৈ অতি সোনকালে ডাঙৰ হৈ পৰে। মেঘভংগ কেৱল মেঘে পৰ্বতৰ দৰে কোনো কঠিন বাধাৰ সৈতে সংঘৰ্ষ কৰিলেহে সংঘটিত হয়, এনে নহয়; উষ্ণ জলীয় বাষ্প শীতল বায়ুৰ সৈতে মিহলি হৈ আকস্মিক ঘনীভৱন ঘটিলেও ইয়াৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। [[File:Cloud Burst.jpg|thumb|center|কিউমুলোনিম্বাস মেঘৰ পৰা হোৱা তীব্ৰ স্থানীয় বৰষুণ।]] ==চিনাক্তকৰণ আৰু পূৰ্বাভাস== উপগ্ৰহ বৃহৎ পৰিসৰৰ বতৰ ব্যৱস্থা আৰু বৰষুণ চিনাক্তকৰণত যথেষ্ট উপযোগী হ'লেও, এই উপগ্ৰহসমূহে সংগ্ৰহ কৰা বৰষুণ-সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ বিভেদন (resolution) সাধাৰণতে মেঘভংগৰ বিস্তৃতিৰ তুলনাত কম হয়। ফলস্বৰূপে, মেঘভংগ প্ৰায়ে চিনাক্ত নোহোৱাকৈয়ে থাকি যায়।<ref name="Koll2022">{{Cite news |last=Koll |first=Roxy M. |date=2022-09-10 |title=Why cloudburst forecast in India still remains elusive |work=The Hindu |url-status=live |url-access=subscription |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/why-cloudburst-forecast-in-india-still-remains-elusive/article65872538.ece |access-date=2022-09-12 |issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220912061744/https://www.climate.rocksea.org/images/climate/Cloudbursts_TheHindu_11Sep2022.pdf |archive-date=2022-09-12}}</ref> একেদৰে, বতৰৰ পূৰ্বাভাসৰ আৰ্হিসমূহেও (weather forecast models) উচ্চ বিভেদনত মেঘৰ অনুকল্পন (simulation) কৰোঁতে একেধৰণৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হয়। আৰ্দ্ৰতাৰ অভিসৰণ (moisture convergence) আৰু পাহাৰীয়া ভূপ্ৰকৃতিৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া, মেঘৰ সূক্ষ্ম পদাৰ্থবিজ্ঞান (cloud microphysics), আৰু বায়ুমণ্ডলৰ বিভিন্ন স্তৰত উত্তাপন-শীতলন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত অনিশ্চয়তাৰ বাবে পাহাৰীয়া অঞ্চলত বৰষুণৰ বিশদ পূৰ্বাভাস দিয়া এতিয়াও কঠিন।<ref name="Koll2022" /> == মেঘভংগৰ ঘটনা == ==== ভাৰত ==== * ১৯০৮ চনৰ ২৮ ছেপ্টেম্বৰত এটা মেঘভংগৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বানত [[Musi River (India)|মুছি নদী]]ৰ পানীৰ স্তৰ ৩.৪ মিটাৰলৈ বৃদ্ধি পাইছিল। প্ৰায় ১৫,০০০ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু নদীখনৰ পাৰত থকা প্ৰায় ৮০,০০০ ঘৰ ধ্বংস হৈছিল।<ref>{{cite web|author=syed akbar |url=https://syedakbarindia.blogspot.com/2008/09/musi-floods-1908-what-really-happened.html |title=Syed Akbar Journalist: Musi Floods 1908: What really happened that fateful day |publisher=Syedakbarindia.blog spot.com |date=2008-09-28 |access-date=2012-08-13}}</ref> * ১৯৭০ চনৰ ২০ জুলাইত অলকানন্দা উপত্যকাত এক বৃহৎ বানৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ হিচাপে ১৯৭০ চনৰ ২০ জুলাইৰ নিশা অলকানন্দা উপত্যকাৰ (যোশীমঠ আৰু চামোলীৰ মাজত) দক্ষিণ পাহাৰীয়া ঢালত সংঘটিত হোৱা মেঘভংগক ধৰা হয়। এক অনুমান অনুসৰি, এই বানত এদিনৰ ভিতৰতে প্ৰায় ১৫.৯ × ১০^৬ টন পলস পৰিবাহিত হৈছিল। এই দুৰ্যোগ ইমানেই ভয়াৱহ আছিল যে ১৮৯৪ চনৰ গোহনা হ্ৰদৰ অৱশিষ্টও সম্পূৰ্ণৰূপে মচি পেলাইছিল। ইয়াৰ উপৰিও, অলকানন্দা উপত্যকাৰ পিপলকোটি আৰু হেলঙৰ মাজত অৱস্থিত বেলাকুচি নামৰ পথকাষৰীয়া বসতি অলকানন্দা নদীৰ প্ৰচণ্ড সোঁতে ৩০খন বাছেৰে গঠিত এটা কনভয়সহ উটুৱাই নিছিল। অৱশ্যে, বডৰীনাথ অভিমুখে যাত্ৰা কৰা প্ৰায় ৪০০ জন তীৰ্থযাত্ৰীক এজন আৰক্ষী কনিষ্টবলে পাহাৰৰ ওপৰলৈ দৌৰি যাবলৈ সতৰ্ক কৰাৰ ফলত ৰক্ষা পৰিছিল। [[Alaknanda River|অলকানন্দা নদী]] আৰু [[উত্তৰাখণ্ড]]ত অৱস্থিত ইয়াৰ সমগ্ৰ নদী অৱবাহিকা, বডৰীনাথৰ ওচৰৰ হনুমানচট্টীৰ পৰা [[হৰিদ্বাৰ]]লৈকে, এই বানত প্ৰভাৱিত হৈছিল।<ref>{{Citation |title=Recent and past floods in the Alaknanda valley: causes and consequences |date=November 10, 2013 |work=Naresh Rana, Sunil Singh, Y. P. Sundriyal and Navin Juyal |url=http://gbpihedenvis.nic.in/PDFs/Disaster%20Data/Disaster%20Data%20Uttarakhand/Papers/Recent_and_past_floods_in_Alaknanda_valley.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804092446/http://gbpihedenvis.nic.in/PDFs/Disaster%20Data/Disaster%20Data%20Uttarakhand/Papers/Recent_and_past_floods_in_Alaknanda_valley.pdf |archive-date=2019-08-04}}</ref> * ১৯৯৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[Shimla district|চিমলা জিলাৰ]] চিৰগাঁৱত সংঘটিত মেঘভংগত ১১৫ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। এই ঘটনাৰ পিছত অঞ্চলটোত কেৱল ধ্বংসস্তূপহে অৱশিষ্ট আছিল।<ref>{{Citation|url= https://timesofindia.indiatimes.com/india/cloudbursts-pose-serious-threat-in-himachal-pradesh/articleshow/20996240.cms|title= Cloudbursts pose a serious threat in Himachal Pradesh|date=July 10, 2013|work= The Times of India }}</ref> * ১৯৯৮ চনৰ ১৭ আগষ্টত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Pithoragarh district|পিথোৰাগড় জিলাৰ]] কালী উপত্যকাৰ মালপা গাঁৱত হোৱা প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু মেঘভংগৰ ফলত হোৱা বৃহৎ ভূমিস্খলনত ২৫০ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। নিহতসকলৰ ভিতৰত ৬০ জন [[Kailash Mansarovar|কৈলাস-মানসৰোবৰ]] তীৰ্থযাত্ৰী আৰু [[Odissi|ওড়িছী]] নৃত্যশিল্পী [[Protima Bedi|প্ৰতিমা বেদী]]ও আছিল।<ref>{{Citation|url= https://timesofindia.indiatimes.com/india/What-is-a-cloudburst/articleshow/6269735.cms|title= What is a cloudburst?|date=August 7, 2010|work= The Times of India }}</ref> * ২০০৩ চনৰ ১৬ জুলাইত [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[Kullu district|কুল্লু জিলাৰ]] গুৰ্ছা অঞ্চলৰ শিলাগড়ত মেঘভংগজনিত [[flash flood|আকস্মিক প্লাৱন]]ত প্ৰায় ৪০ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/07/17/stories/2003071705700100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050318155020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/07/17/stories/2003071705700100.htm|archive-date=March 18, 2005|title=40 killed in Himachal cloudburst, flash floods|author=Kanwar Yogendra|url-status=usurped|date=July 17, 2003|access-date=27 July 2026|archivedate=18 March 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050318155020/http://www.hinduonnet.com/thehindu/2003/07/17/stories/2003071705700100.htm|deadurl=yes}}</ref> * ২০০৪ চনৰ ৬ জুলাইত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Chamoli district|চামোলী জিলাৰ]] বডৰীনাথ মন্দিৰ অঞ্চলৰ ওচৰত মেঘভংগৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বৃহৎ ভূমিস্খলনত তিনিখন বাহন অলকানন্দা নদীত উটি যোৱাত কমেও ১৭ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ২৮ জন আহত হৈছিল। ঘটনাটোৰ ফলত প্ৰায় ৫,০০০ তীৰ্থযাত্ৰী আৱদ্ধ হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?233392 |title=17 killed as cloudburst hits Badrinath area |publisher=news.outlookindia.com |date=2004-07-06 |accessdate=2012-08-13 }}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ২০০৫ চনৰ ২৬ জুলাইত [[মুম্বাই]]ত সংঘটিত মেঘভংগত প্ৰায় {{convert|950|mm|in}} বৰষুণ হৈছিল।<ref>{{cite news| url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4997172.stm | location=Mumbai, India | work=BBC | first=Zubair | last=Ahmed | title=Mumbai commuters face travel woe | date=May 19, 2006}}</ref> প্ৰায় আঠৰ পৰা দহ ঘণ্টাৰ ভিতৰত হোৱা এই প্ৰচণ্ড বৰষুণে ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ আৰু আৰ্থিক কেন্দ্ৰটোক সম্পূৰ্ণৰূপে অচল কৰি পেলাইছিল আৰু ১,০০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। মুম্বাইৰ বহু অঞ্চলৰ নলা-নৰ্দমা বন্ধ হৈ থকাৰ ফলতো বানৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছিল। * ২০০৭ চনৰ ১৪ আগষ্টত [[হিমাচল প্ৰদেশ]]ৰ গণভীৰ ভাৱী গাঁৱত সংঘটিত এক প্ৰচণ্ড মেঘভংগত ৫২ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি নিশ্চিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2007/08/16/stories/2007081655481000.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071219141206/http://www.hindu.com/2007/08/16/stories/2007081655481000.htm | url-status=dead | archive-date=December 19, 2007 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=52 casualties confirmed in Ghanvi cloud burst | date=August 16, 2007 | access-date=27 July 2026 | archivedate=19 December 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071219141206/http://www.hindu.com/2007/08/16/stories/2007081655481000.htm | deadurl=yes }}</ref> * ২০০৯ চনৰ ৭ আগষ্টত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Pithoragarh district|পিথোৰাগড় জিলাৰ]] [[Munsiyari|মুনছিয়াৰীৰ]] ওচৰৰ নাচনী অঞ্চলত মেঘভংগৰ ফলত হোৱা ভূমিস্খলনত ৩৮ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/38-die-in-Pithoragarh-cloudburst--rescue-works-on/499660/ |title=38 die in Pithoragarh cloudburst, rescue works on |publisher=Indian Express |date=2009-08-08 |access-date=2012-08-13}}</ref> * ২০১০ চনৰ ৬ আগষ্টত [[লাডাখ]]ৰ [[Leh|লে]]ত একাধিক মেঘভংগৰ ফলত ১,০০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল (পৰৱৰ্তী হালনাগাদকৃত তথ্য অনুসৰি) আৰু ৪০০ৰো অধিক লোক আহত হৈছিল।<ref name="The indiatimes">{{Citation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Leh-flash-floods-Toll-rises-to-145-rescue-on/articleshow/6275411.cms |title=Cloudburst In The Leh |newspaper=The Times of India |date=8 August 2010 |publisher= WorldSnap |access-date=9 September 2012}}</ref> * ২০১০ চনৰ ১৫ ছেপ্টেম্বৰত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Almora|আলমোৰা]]ত সংঘটিত মেঘভংগৰ ফলত দুখন গাঁও প্লাৱিত হৈছিল। ইয়াৰে বল্টা গাঁৱত অতি কমসংখ্যক লোকৰ বাহিৰে সমগ্ৰ গাঁওখনেই পানীত ডুব গৈছিল। উত্তৰাখণ্ড চৰকাৰে আলমোৰাক মেঘভংগৰ ফলত অতি বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত নগৰ হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল।<ref>{{Citation|url= https://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/20521/1/SR%2050%288%29%2012-18.pdf|title= flash floods threatening the Himalayan region| date=August 6, 2012|work= Sanjay K. Jain, A. K. Lohani & Sharad K. Jain.}}</ref> * ২০১০ চনৰ ২৯ ছেপ্টেম্বৰত [[মহাৰাষ্ট্ৰ]]ৰ [[পুনে]]স্থিত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী (NDA), খড়কৱাছলাত সংঘটিত মেঘভংগৰ ফলত হোৱা [[flash flood|আকস্মিক প্লাৱন]]ত বহু লোক আহত হৈছিল আৰু শতাধিক বাহন আৰু অট্টালিকা ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।<ref name="The Saakal Times"/> * পুনৰ ২০১০ চনৰ ৪ অক্টোবৰ তাৰিখে মহাৰাষ্ট্ৰৰ পুনেৰ পাশান অঞ্চলত সংঘটিত মেঘভংগত ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল, বহু লোক আহত হৈছিল আৰু শতাধিক বাহন আৰু অট্টালিকা ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। এই ঘটনাৰ ফলত পুনে চহৰত ২৪ অক্টোবৰ ১৮৯২ (২৪ ঘণ্টাত ১৪৯.১&nbsp;মি.মি.)ৰ পিছত সৰ্বাধিক তীব্ৰ আৰু অধিক পৰিমাণৰ বৰষুণৰ নতুন অভিলেখ সৃষ্টি হৈছিল। তথ্য-প্ৰযুক্তি কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত পুনেৰ ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই আকস্মিক প্লাৱনৰ ফলত তীব্ৰ যানজঁটত আৱদ্ধ লোকসকলক নিজৰ বাহন, কাৰ্যালয় বা ওচৰৰ যিকোনো আশ্ৰয়স্থলতে থাকিবলৈ বাধ্য কৰিছিল।<ref name="The Saakal Times"/> * ২০১০ চনৰ ৪ অক্টোবৰ তাৰিখে পুনেৰ পাশানত সংঘটিত মেঘভংগটো পৃথিৱীৰ প্ৰথম পূৰ্বাভাস দিয়া মেঘভংগ হ'ব পাৰে। সেইদিনা দুপৰীয়া ২:৩০ বজাৰ পৰা বতৰ বিজ্ঞানী কিৰণকুমাৰ জোহাৰে পাশান অঞ্চলত আসন্ন মেঘভংগৰ বিষয়ে ঊৰ্ধ্বতন কৰ্তৃপক্ষলৈ একাধিক এছ.এম.এছ. প্ৰেৰণ কৰিছিল। প্ৰয়োজনীয় সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা সত্ত্বেও এজন যুৱ বিজ্ঞানীকে ধৰি ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref name="The Saakal Times"/> * ২০১১ চনৰ ৯ জুনত [[জম্মু]]ৰ ওচৰত সংঘটিত মেঘভংগত ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ডোডা–বটোটে ঘাইপথত বহু লোক আহত হৈছিল। জম্মুৰ পৰা ১৩৫&nbsp;কি.মি. দূৰত অৱস্থিত এই অঞ্চলত দুখন ৰেষ্টুৰেণ্ট আৰু বহু দোকান উটি গৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/cities/doda-cloudburst-4-feared-dead-several-stranded-111076 |title=Doda cloudburst: 4 feared dead, several stranded |publisher=NDTV.com |date=2011-06-09 |access-date=2012-08-13}}</ref> * ২০১১ চনৰ ২০ জুলাইত [[Manali, Himachal Pradesh|উচ্চ মানালী]]ত, মানালী নগৰৰ পৰা ১৮&nbsp;কি.মি. দূৰত, সংঘটিত মেঘভংগত ২ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ২২ জন নিৰুদ্দেশ হৈছিল।<ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Cloudburst-in-Manali-2-dead-many-missing/articleshow/9311037.cms | work=The Times Of India | title=Cloudburst in Manali: 2 dead, many missing | date=July 21, 2011}}</ref> * ২০১১ চনৰ ১৫ ছেপ্টেম্বৰত [[Delhi|দিল্লী]]ৰ পালাম অঞ্চলত মেঘভংগৰ খবৰ পোৱা গৈছিল। প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত [[Indira Gandhi International Airport|ইন্দিৰা গান্ধী আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]ৰ টাৰ্মিনেল–৩ৰ আগমণ অংশ পানীত প্লাৱিত হৈছিল। যদিও কোনো লোকৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল, কেইঘণ্টামান ধৰি হোৱা এই বৰষুণে ১৯৫৯ চনৰ পিছত দিল্লীত সৰ্বাধিক বৰষুণৰ অভিলেখ গঢ়িছিল।<ref>{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/delhi-news/a-months-rain-in-3-hours-for-delhi-t3-flooded-467753|title=A month's rain in 3 hours for Delhi, T3 flooded|date=September 15, 2011|work=NDTV|access-date=September 7, 2016}}</ref> * ২০১৩ চনৰ ১৪ ছেপ্টেম্বৰত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Rudraprayag district|ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ জিলাৰ]] [[Ukhimath|উখীমঠ]]ত সংঘটিত মেঘভংগত ৩৯ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Fresh-landslides-in-Uttarakhand-toll-39/articleshow/16428914.cms | work=The Times of India | title= Fresh Landslides in Uttarakhand, toll 39 | date=September 17, 2012}}</ref> * ২০১৩ চনৰ ১৫ জুনত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Rudraprayag district|ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ জিলাৰ]] [[Kedarnath|কেদাৰনাথ]] আৰু [[Rambara, Uttarakhand|ৰামবাৰা]] অঞ্চলত মেঘভংগৰ খবৰ পোৱা গৈছিল। তেতিয়ালৈকে ১,০০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু মৃত্যুৰ সংখ্যা ৫,০০০লৈ বৃদ্ধি পাব পাৰে বুলি আশংকা কৰা হৈছিল। ২০১৩ চনৰ ৩০ জুনলৈকে ধ্বংসাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম চলি আছিল আৰু হাজাৰ হাজাৰ লোক নিৰুদ্দেশ হৈ আছিল। এই ঘটনাত প্ৰায় ৮৪,০০০ লোক কেইবাদিনো ধৰি আৱদ্ধ হৈ পৰিছিল। [[Indian Army|ভাৰতীয় সেনা]] আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় কমাণ্ডে নিজৰ ইতিহাসৰ অন্যতম বৃহৎ উদ্ধাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰায় ৪০,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাজুৰি ৪৫খন হেলিকপ্টাৰ উদ্ধাৰকাৰ্যত নিয়োজিত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/report-uttarakhand-floods-toll-reaches-550-more-rains-yet-to-come-1851144|title=Uttarakhand floods: Toll reaches 550, more rains yet to come - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=June 21, 2013}}</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Uttarakhand-More-than-550-killed-50000-still-stranded/articleshow/20703937.cms | work=The Times Of India|title=Uttarakhand: More than 550 killed; thousands still stranded}}</ref> অৱশ্যে, এটা সংবাদ প্ৰতিবেদন অনুসৰি এই ঘটনাটোক ভুলকৈ মেঘভংগৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল; প্ৰকৃততে কেদাৰনাথৰ ওচৰৰ দুখন হিমবাহৰ বিঘ্নিত অৱস্থাৰ ফলতেই এই দুৰ্যোগ সংঘটিত হৈছিল।<ref>Source-Isro Report</ref> * ২০১৪ চনৰ ৩০ জুলাইত ভাৰতৰ পুনে জিলাৰ আম্বেগাঁও তালুকত অৱস্থিত মালিন নামৰ সৰু গাঁওখনত এক বৃহৎ ভূমিস্খলন সংঘটিত হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গাঁওবাসী শুই থকা অৱস্থাতে হোৱা এই ভূমিস্খলনত কমেও ২০ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও, ৪৪টা পৃথক বাসগৃহত ১৬০ জনতকৈও অধিক লোক মাটিৰ তলত চাপা পৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল, যদিও পিছৰ অনুমানত এই সংখ্যা প্ৰায় ৭০ জন বুলি কোৱা হয়। * ২০১৪ চনৰ ৩১ জুলাইত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Tehri Garhwal district|টেহৰি গড়ৱাল জিলাত]] মেঘভংগৰ খবৰ পোৱা গৈছিল। এই ঘটনাত কমেও ৪ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জনোৱা হৈছিল। * ২০১৪ চনৰ ৬ ছেপ্টেম্বৰত [[Kashmir Valley|কাশ্মীৰ উপত্যকা]]ত সংঘটিত মেঘভংগত ২০০ জনতকৈও অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। চেণ্টাৰ ফৰ চাইন্স এণ্ড এনভায়ৰণমেণ্ট (CSE)-এ প্ৰকাশ কৰা মতে, অঞ্চলটোত হোৱা অত্যধিক আৰু অনিয়ন্ত্ৰিত উন্নয়নমূলক কাৰ্যই এই দুৰ্যোগৰ প্ৰভাৱ অধিক বৃদ্ধি কৰিছিল। প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল প্লাৱিত হোৱাৰ পিছত ১,৮৪,০০০ৰো অধিক লোকক উদ্ধাৰ কৰা হৈছিল। * ২০১৫ চনৰ ২ ডিচেম্বৰত [[চেন্নাই]] নগৰত ৪৯৪&nbsp;মি.মি. বৰষুণ হৈছিল, যাৰ ফলত [[2015 South India floods|২০১৫ চনৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ বান]]ৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই বানত সমগ্ৰ তামিলনাডুত ৪০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। * ২০১৬ চনৰ ৮ মে'ত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Chamoli district|চামোলী জিলাৰ]] থাৰালি আৰু [[Karnaprayag|কৰ্ণপ্ৰয়াগ]]ত অবিৰত বৰষুণ হৈছিল, যাৰ ফলত ক্ষতি হৈছিল যদিও কোনো লোকৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল। * ২০১৭ চনৰ ৫ জুলাইৰ নিশা [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[হৰিদ্বাৰ]]ত মেঘভংগৰ খবৰ পোৱা গৈছিল। অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও বতৰ পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰত এঘণ্টাৰ ভিতৰত ১০২&nbsp;মি.মি. বৰষুণ ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল। আশ্চৰ্যজনকভাৱে, এই ঘটনাত কোনো লোকৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল আৰু উল্লেখযোগ্য ক্ষতিও হোৱা নাছিল। * ২০১৭ চনৰ ২০ জুলাইত [[Doda district|ডোডা জিলাৰ]] [[Thathri|থাথ্ৰী]] চহৰত সংঘটিত মেঘভংগই ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল আৰু ৬ জনতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। * ২০১৮ চনৰ ৪ মে'ত [[Karnataka|কৰ্ণাটক]]ৰ [[Belagavi|বেলাগাভী]]ৰ ওপৰত মেঘভংগ সংঘটিত হৈছিল। অঞ্চলটোৰ বতৰ পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰসমূহে এঘণ্টাত ৯৫&nbsp;মি.মি. বৰষুণ ৰেকৰ্ড কৰিছিল। এই ঘটনাত উল্লেখযোগ্য কোনো ক্ষতি বা হতাহতি হোৱা নাছিল। * ২০২১ চনৰ ১২ মে'ত [[উত্তৰাখণ্ড]]ৰ [[Tehri|টেহৰি]] আৰু [[Chamoli|চামোলী]] জিলাত মেঘভংগৰ খবৰ পোৱা গৈছিল। এই ঘটনাত উল্লেখযোগ্য কোনো ক্ষতি বা হতাহতি হোৱা নাছিল। * ২০২১ চনৰ ২৮ জুলাইত [[Hunzar Kishtwar Cloudburst 2021|কিষ্টৱাৰ জিলাৰ ডাচ্চান অঞ্চলৰ হুনজাৰ গাঁৱত সংঘটিত মেঘভংগ]]ৰ ফলত ২৬ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ১৭ জন আহত হৈছিল। * ২০২১ চনৰ ২০ অক্টোবৰ তাৰিখে [[Tamil Nadu|তামিলনাডু]]ৰ [[Salem district|চেলেম জিলাৰ]] [[Pethanaickenpalayam|পেথানাইক্কেনপালায়ম]] চহৰৰ ওপৰত মেঘভংগ সংঘটিত হৈছিল। এই ঘটনাত এদিনতে ২১৩&nbsp;মি.মি. বৰষুণ হৈছিল। অঞ্চলটোৰ পুখুৰীসমূহ পূৰ্ণ হৈ উঠিছিল আৰু [[Thennakudipalayam lake|থেন্নাকুডিপালায়ম হ্ৰদ]]ো পূৰ্ণ হৈছিল। [[Vasishta Nadi|ৱশিষ্ঠা নদী]] প্লাৱিত হোৱাত [[Attur|আত্তুৰ]]ৰ চেক ডেমটোও উপচি পৰিছিল। অৱশ্যে, কোনো ক্ষতিৰ খবৰ পোৱা নগৈছিল।<ref>{{Cite web|title=சேலம் அருகே மேகவெடிப்பு: ஒரே நாளில் கொட்டிய 213 மி.மீ. மழை|url=https://www.hindutamil.in/news/tamilnadu/728889-cloudburst-near-salem-213-mm-in-one-day-rain.html|access-date=2021-10-21|website=Hindu Tamil Thisai|date=21 October 2021 |language=ta}}</ref> * ২০২২ চনৰ ৮ জুলাইত [[Amarnath cave|অমৰনাথ গুহা]]লৈ যোৱা পথত [[Pahalgam|পাহেলগাম]]ত মেঘভংগ সংঘটিত হৈছিল। * ২০২৩ চনৰ ১৮ ডিচেম্বৰত [[Thoothukudi|থুথুকুডি]] জিলাত ৯৪৬&nbsp;মি.মি. আৰু [[Tirunelveli|তিৰুনেলভেলি]] জিলাত ৬৩৬&nbsp;মি.মি. বৰষুণ ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত [[2023 Tamilnadu floods|২০২৩ চনৰ তামিলনাডুৰ বান]]ৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই বানত তামিলনাডুৰ দক্ষিণাঞ্চলত ৪০০ৰো অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। থুথুকুডি জিলাৰ [[Tiruchendur|তিৰুচেন্দুৰ]], [[Sathankulam|সাথানকুলাম]] আৰু [[Srivaikuntam|শ্ৰীবৈকুণ্ঠম]] আদি ঠাইত ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰত ৭০০&nbsp;মি.মি.-তকৈও অধিক বৰষুণ হৈছিল। কোনো ঘূৰ্ণীবতাহ সৃষ্টি নোহোৱাকৈ সমভূমি অঞ্চলত হোৱা এয়া সৰ্বাধিক বৰষুণ আছিল। * ২০২৪ চনৰ ৩১ জুলাইত উত্তৰাখণ্ডৰ কেইবাটাও অঞ্চলত আকস্মিক প্লাৱন আৰু মেঘভংগই ব্যাপক ক্ষতিসাধন কৰিছিল। * ২০২৫ চনৰ ৫ আগষ্টত উত্তৰাখণ্ডৰ উত্তৰকাশী জিলাৰ ক্ষীৰ গংগা নদীৰ উজনি অৱবাহিকাত মেঘভংগ সংঘটিত হৈছিল। * ২০২৫ চনৰ ১৪ আগষ্টত জম্মু আৰু কাশ্মীৰৰ কিষ্টৱাৰ জিলাৰ চিশোতি গাঁৱত সংঘটিত মেঘভংগৰ ফলত হোৱা আকস্মিক প্লাৱনে তীৰ্থযাত্ৰী শিবিৰ, ঘৰ-বাৰী আৰু দলং উটুৱাই নিছিল। এই ঘটনাত কমেও ৬০ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু ১০০ জনতকৈ অধিক লোক আহত হৈছিল। সেনাবাহিনী, ৰাষ্ট্ৰীয় দুৰ্যোগ সঁহাৰি বাহিনী (NDRF) আৰু স্থানীয় স্বেচ্ছাসেৱকসকলৰ উদ্ধাৰ অভিযানত বহু লোকক ৰক্ষা কৰা হৈছিল যদিও বহু লোক তেতিয়াও নিৰুদ্দেশ হৈ আছিল। ==== অসম ==== * ২০০৪ চনৰ ৭ অক্টোবৰ তাৰিখে [[গোৱালপাৰা]] জিলাৰ বালবালা আৰু দাদান অঞ্চলত সংঘটিত মেঘভংগৰ ফলত হোৱা [[flash flood|আকস্মিক প্লাৱন]]ত ১৮২ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল। হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়াল গৃহহীন হৈছিল আৰু বিস্তীৰ্ণ কৃষিভূমি প্লাৱিত হৈছিল। এই ঘটনাক অসমৰ অন্যতম ভয়াৱহ মেঘভংগজনিত দুৰ্যোগ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। * ২০০৪ চনৰ ৭ অক্টোবৰ তাৰিখে গোৱালপাৰা জিলাৰ আগিয়াৰ ওচৰৰ আজাগৰ পাহাৰশাৰীত সংঘটিত মেঘভংগৰ ফলত এক বৃহৎ ভূমিস্খলন হৈছিল। ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (IMD)-এ এই ভূমিস্খলনৰ কাৰণ হিচাপে মেঘভংগৰ ফলত হোৱা অতি তীব্ৰ বৰষুণক চিহ্নিত কৰিছিল। এই ঘটনাত কোনো লোকৰ মৃত্যু হোৱা নাছিল। == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} 3kcizvbr2klspxldmyqlxlp0941kssx 0 138161 621150 620252 2026-07-29T02:23:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621150 wikitext text/x-wiki '''মাপ্পিলা সংগীত''' (বা মাপ্পিলা পাট্টু) ({{Lang-en|Mappila songs}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰেলা (ৰাজ্য)|কেৰালা]]ৰ মালাবাৰ অঞ্চলত বসবাস কৰা মাপ্পিলা ( মুছলমান) সম্প্ৰদায়ৰ এক লোকসংগীতধাৰা৷ এই গীতসমূহ [[আৰবী ভাষা|আৰবী]] [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালম]] ভাষাত ৰচিত গীতিকাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, এক বিশেষ সুৰৰীতি বা ইশান অনুসৰি পৰিৱেশন কৰা হয়৷<ref name="hindu_may09">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050719690300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107014307/http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050719690300.htm|url-status=dead|archive-date=2012-11-07|title=Preserve identity of Mappila songs|date=2006-05-07|access-date=2009-08-15|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archivedate=2012-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107014307/http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050719690300.htm|deadurl=yes}}</ref> মাপ্পিলা গীতৰ এক স্বকীয় সাংস্কৃতিক পৰিচয় আছে৷ একে সময়তে এই গীতবোৰে কেৰালাৰ থলুৱা সংস্কৃতিৰ লগতো নিকট সম্পৰ্ক আছে৷ মাপ্পিলা গীতত আৰবী আৰু মালয়ালমৰ উপৰিও [[পাৰ্চী]], [[হিন্দুস্তানী ভাষা|হিন্দুস্তানী]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]] ভাষাৰ বহু শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যদিও ইয়াৰ ব্যাকৰণগত গাঁথনি সদায় মালায়ালম ভাষাৰ ওপৰতে আধাৰিত। <ref name="miller"/><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=LYVkAAAAMAAJ&q=Arabi-Malayalam|title=History of Malayalam Language|work=google.com|year=1985|last1=Eṃ Pr̲Abhākaravāriyar |first1=Ke }}</ref> এই গীতসমূহত ধৰ্ম, প্ৰেম, ব্যংগ, বীৰত্ব আদি বিভিন্ন বিষয় স্থান পায়। সাধাৰণতে বিবাহ, মিলনমেলা আৰু পাৰিবাৰিক অনুষ্ঠানত এই গীতসমূহ গোৱা হয়। বৰ্তমান মাপ্পিলা গীত মালায়ালম সাহিত্যৰ ঐতিহ্যৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে পৰিগণিত। বহুজনৰ মতে, ই মালায়ালম সাহিত্যৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ধাৰাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম, যি কেৰালাৰ সকলো মালয়ালী সম্প্ৰদায়ৰ লগতে [[কৰ্ণাটক]]ৰ বেয়াৰীভাষী সম্প্ৰদায়ৰ মাজতো সমভাৱে সমাদৃত।<ref name="Padhavum7">Pg 7-14, Mappilappattu - Padhavum Padhanavum ( Mappila songs - Study and Lessons) - Balakrishnan Vallikkunnu and Dr. Umar Tharamel, D.C. Books, 2006</ref><ref name="menon">Pg 145, Social and cultural history of Kerala, A. Sreedhara Menon, Sterling, 1979</ref><ref name="folk">Pg 38-39, Kerala folk literature, Kerala Folklore Academy, 1980</ref><ref>{{cite web|url=http://www.facebook.com/Mappilapattukal|title=Mappila Pattukal|work=facebook.com}}</ref> ==ইতিহাস == মাপ্পিলা গীতৰ ইতিহাস সাত শতিকাতকৈও অধিক পুৰণি। এই ধাৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি নথিভুক্ত ৰচনা হৈছে ‘মুহিয়াদীন মালা’ (Muhyadheen Mala), যাক ১৬০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত কাজী মুহাম্মদৰ ৰচনা বুলি ধৰা হয়। ইয়াৰ পাছত এই মাধ্যমত বিপুল পৰিমাণৰ সাহিত্য সৃষ্টি হয়। এজন গৱেষকৰ হিচাপ অনুসৰি, ১৯৭৬ চনলৈকে এই ধাৰাৰ সম্পূৰ্ণ বা খণ্ডিত মিলাই ১,৬০০তকৈও অধিক ৰচনা চিনাক্ত কৰা হৈছিল। <ref name="miller">Pg 288-289, Mappila Muslims of Kerala: a study in Islamic trends, Roland E. Miller, Orient Longman, 1992</ref>কেইবাটাও শতিকাৰ গমনৰ পাছত, মালাবাৰৰ মাপ্পিলা সম্প্ৰদায়ৰ ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ সৈতে সংগতি ৰাখি মাপ্পিলা গীতৰ বিভিন্ন ধৰণৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক যুগত এই গীতসমূহ মূলতঃ ভক্তিমূলক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। [[ঔপনিৱেশিকতাবাদ|ঔপনিৱেশিক]] যুগত আকৌ ‘পাডাপ্পাট্টু’ (Padappattu) নামেৰে জনাজাত যুদ্ধগীতৰ এক বিশেষ ধাৰাৰ বিকাশ ঘটে। ইয়াৰ উপৰিও সময়ৰ লগে লগে প্ৰেমগাঁথা, বিবাহগীত, [[দৰ্শন|দাৰ্শনিক]] চিন্তা, সাগৰযাত্ৰা, আনকি [[বানপানী]]ৰ দৰে দুৰ্যোগৰ অভিজ্ঞতাক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈও মাপ্পিলা গীতৰ বহু নতুন ধাৰাৰ বিকাশ হৈছিল। ==প্ৰাৰম্ভিক কাম== মাপ্পিলাপ্পাট্টু (Mappilappattu) ধাৰাৰ আটাইতকৈ পুৰণি তাৰিখযুক্ত ৰচনাসমূহ ১৭শ শতিকাৰ, আৰু সেইবোৰ মূলতঃ ‘মালা’ (Mala) নামৰ সাহিত্যধাৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল। === মালাপ্পট্টু === ‘মালা’ হৈছে মাপ্পিলা গীতৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰা। এই গীতসমূহ সাধাৰণতে আৰবী-মালয়ালম লিপিত ৰচিত হয় আৰু ইছলামৰ পৱিত্ৰ ব্যক্তিসকলৰ প্ৰশস্তিগান হিচাপে ৰচনা কৰা হয়। বিশ্বাস কৰা হয় যে এইসকল ব্যক্তিয়ে উচ্চ আধ্যাত্মিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছিল। অধিকাংশ ‘মালা’ই [[চুফীবাদ|চুফী]] সাধক (আউলিয়া)সকলৰ জীৱনক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত। এই গীতসমূহত সাধকসকলৰ অলৌকিক বা মানৱীয় ক্ষমতাৰ সীমা অতিক্ৰম কৰা কীৰ্তি-বীৰ্যৰ বৰ্ণনা কৰা হয়। চুফীবাদে মাপ্পিলা সমাজত শক্তিশালী প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাৰ সময়ছোৱাত ‘মালা’ গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। প্ৰায় প্ৰতিখন ‘মালা’ কোনোবা এটা তৰীকত (Thareeqath) বা চুফী আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাৰ নেতাক উদ্দেশ্য কৰি ৰচনা কৰা হৈছিল। কবিতাসমূহত তেওঁলোকৰ আধ্যাত্মিক মহিমা আৰু গুণাৱলীক অতিশয় প্ৰশংসাৰে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই ধাৰাৰ উল্লেখযোগ্য ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত আছে ‘মুহিয়াদীন মালা’ (Muhyidheen Mala), ‘ৰিফাঈ মালা’ (Rifa'i Mala), ‘শাদুলি মালা’ (Shaduli Mala), ‘আজমীৰ মালা’ (Ajmeer Mala) আৰু ‘নাফিছাত মালা’ (Nafeesath Mala)। এই ৰচনাসমূহে নিজা চুফী তৰীকতৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্যক্তিসকলক সন্মান জনায়। ইয়াৰ ভিতৰত ‘নাফিছাত মালা’ [[ইজিপ্ত]]ৰ বিশিষ্ট মহিলা চুফী সাধিকা ছয়িদা নাফিছা (Sayyida Nafeesa) বা নাফিছাতুল মিছৰিয়্যাৰ জীৱন আৰু আধ্যাত্মিক মহিমাক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত।<ref name="folk"/><ref name="Padhavum25">Pg 25-27, ''Mappilappattu - Padhavum Padhanavum'' ( Mappila songs - Study and Lessons) - Balakrishnan Vallikkunnu and Dr. Umar Tharamel, D.C. Books, 2006</ref><ref name="Sharafudheen">Pg 144, Muslims of Kerala: a modern approach, S. Sharafudeen, Kerala Historical Society, 2003</ref><ref name="Randathani">Pg 40-41, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> ১৭শ শতিকাত ‘মালাপ্পাট্টু’ ধাৰাত আন কেইবাখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনাও সৃষ্টি হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে আহম্মাদুল কবীৰৰ ‘ৰিফাঈ মালা’ (১৬২৩), আৰু মানন্তাকাথ কুঞ্জিক্কোয়া থাংগলৰ ‘উছৱাথ মালা’ (১৬২৮) আৰু ‘ভালিয়া নছীহাথ মালা’ (১৬৭৪)।<ref name="Padhavum7"/> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ সংস্কৃতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ সংস্কৃতি]] ggmmhx5uk3r3bkxnbbkfv50t34g0j7s 0 138162 621142 620308 2026-07-28T20:44:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621142 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = | caption = | director = এ ভিনচেণ্ট | writer = বৈকুম মুহম্মদ বশীৰ | based_on = | producer = টি কে পাৰিকুট্টী | starring = {{Unbulleted_list|মধু|প্ৰেম নজীৰ|বিজয়া নিৰ্মলা|পি জে এণ্টনী|কুথিৰাৱট্টোম পপ্পু| অদূৰ ভাষী}} | cinematography = পি ভাষ্কৰ ৰাও | editing = জি. ৱেংকটৰমন | music = এম এছ বাবুৰাজ | studio = চন্দ্ৰৰথ প্ৰডাকচন | released = {{Film date|1964|10|22|df=y}} | runtime = ১৬২ মিনিট | country = ভাৰত | language = মালায়ালম }} '''ভাৰ্গৱী নিলয়ম''' ({{lang-en|Bhargavi Nilayam}})(অৰ্থ: ভাৰ্গৱীৰ ঘৰ) ১৯৬৪ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত এখন ভাৰতীয় [[মালয়ালম ভাষা]]ৰ ৰোমাণ্টিক-হ'ৰৰ [[চলচ্চিত্ৰ]]। ছবিখন পৰিচালনা কৰিছিল এ. ভিনচেণ্ট-এ, আৰু এইখনেই আছিল তেওঁৰ পৰিচালক হিচাপে প্ৰথম আত্মপ্ৰকাশ। বিশিষ্ট সাহিত্যিক বৈকম মুহাম্মদ বশীৰে চিত্ৰনাট্য ৰচনা কৰিছিল, যাৰ আধাৰ আছিল তেওঁৰেই চুটি গল্প ‘নীলাভেলিচম’ (Neelavelicham)। ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত মধু, বিজয়া নিৰ্মলা, প্ৰেম নজীৰ আৰু পি. জে. এণ্টনীয়ে অভিনয় কৰিছে ৷<ref>{{Cite web |title=ഭാര്‍ഗവി നിലയം @ 50 |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/flash_back/493428/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021163511/http://www.mathrubhumi.com/movies/flash_back/493428/ |archive-date=21 October 2014 |access-date=21 October 2014 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml |archivedate=21 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141021163511/http://www.mathrubhumi.com/movies/flash_back/493428/ |deadurl=yes }}</ref><ref name="The Hindu">{{Cite news |last=Vijayakumar |first=B. |date=16 November 2009 |title=Bhargavi Nilayam {{sic|nolink=y|1948}} |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article404945.ece |url-status=dead |access-date=16 October 2016 |archive-date=16 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016062259/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article404945.ece }}</ref> ছবিখনৰ কাহিনীত এগৰাকী প্ৰতিভাশালী [[উপন্যাস|ঔপন্যাসিক]] আৰু হত্যাৰ বলি হোৱা এগৰাকী সুন্দৰী যুৱতীৰ আত্মাৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা এক সহানুভূতিশীল আৰু আৱেগিক সম্পৰ্কৰ চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছে। ঔপন্যাসিকজনে ভাৰ্গৱীৰ পুৰণি ঘৰটো ভাড়াত লৈ তাত বাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু সেই ঘৰতে থাকি ভাৰ্গৱীৰ জীৱনক কেন্দ্ৰ কৰি এখন উপন্যাস লিখিবলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াত তেওঁৰ আৰু ভাৰ্গৱীৰ আত্মাৰ মাজত এক সূক্ষ্ম, অদৃশ্য কিন্তু গভীৰ সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠে। এই চলচ্চিত্ৰখনত এক মেটা-চলচ্চিত্ৰীয় (meta-cinematic) উপস্থাপনো লক্ষ্য কৰা যায়। অৰ্থাৎ, চলচ্চিত্ৰখনত এজন লেখকৰ সৃষ্টিশীল প্ৰক্ৰিয়াক দেখুওৱাৰ জৰিয়তে মালয়ালম সাহিত্যিক আৰু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাসকলৰ মাজৰ ঘনিষ্ঠ আৰু পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰশীল সম্পৰ্কৰ প্ৰতিফলন ঘটোৱা হৈছে। যেন ভাৰ্গৱীৰ অদৃশ্য উপস্থিতিয়েই লেখকজনৰ সৃষ্টিশীল যাত্ৰাৰ নীৰৱ সহযোগী। ‘ভাৰ্গৱী নিলয়ম’ সাধাৰণতে মালয়ালম চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰথম হৰ'ৰ ছবি হিচাপে স্বীকৃত। কিন্তু কেৱল ভয়ৰ ছবি হিচাপে নহয়; প্ৰেম, বিৰহ, স্মৃতি, নিঃসংগতা আৰু সৃষ্টিশীলতাৰ এক কাব্যিক সংমিশ্ৰণ হিচাপেও ইয়াক মালায়লম চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসৰ এক কালজয়ী কীৰ্তি বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="The Hindu" /> ==কলা-কুশলী== ===অভিনয়শিল্পী=== ====মুখ্য অভিনয়শিল্পী==== *মধু : ঔপন্যাসিক তথা লেখক *প্ৰেম নজীৰ : শশীকুমাৰ *বিজয়া নিৰ্মলা : ভাৰ্গৱী *পি. জে. এণ্টনী : নাৰায়ণন নায়াৰ (নানুকুট্টন) *আদুৰ ভাছি : চেৰিয়া পাৰীক্কান্নি *কোট্টায়ম শান্তা : সুমা * কুথিৰাভাট্টম পাপ্পু : কুথিৰাভাট্টম পাপ্পু * মালা শান্তা : ভাৰ্গৱীৰ মাতৃ (কণ্ঠদান: **টি. আৰ. ওমনা**) ====বিশেষ উপস্থিতি (Cameo)==== * শোভনা পৰমেশ্বৰন নায়াৰ : ডাকবাহক (Mail Carrier) ==সংগীত == ছবিখনৰ সংগীত এম. এছ. বাবুৰাজে পৰিচালনা কৰিছিল । এই সংগীতসংকলনক তেওঁৰ সৃষ্টিশীল জীৱনৰ শ্ৰেষ্ঠ কীৰ্তি (masterpiece) বুলি গণ্য কৰা হয়। গীতসমূহৰ কথা বিশিষ্ট কবি পি. ভাস্কৰণে লিখিছিল। সংগীতসংকলনত মুঠ সাতটা গীত আছে, যাৰ অধিকাংশই হিন্দুস্তানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতৰ সুৰৰীতিত আধাৰিত। ‘থামাছামেন্থে বাৰুভান’ (Thamasamenthe Varuvan) গীতটোৰ সুৰ সৃষ্টিৰ সময়ত বাবুৰাজে বলিউডৰ জনপ্ৰিয় গীত ‘মেৰে মেহবুব তুঝে’ (Mere Mehboob Tujhe) আৰু সম্ভৱতঃ ‘হমছে আয়া না গয়া’ (Humse Aaya Na Gaya)-ৰ পৰা অনুপ্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। একেদৰে ‘বসন্ত পঞ্চমী’ (Vasantha Panchami) গীতটোৰ সুৰ নিৰ্মাণতো ‘চৌধৱিন কা চান্দ’ (Chaudhvin Ka Chand) গীতৰ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়। এই সংগীতসংকলনে উচ্চমানৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু সুৰসৃষ্টিৰ বাবে সমালোচকসকলৰ ভূয়সী প্ৰশংসা লাভ কৰিছিল আৰু মালয়ালম চলচ্চিত্ৰ ইতিহাসৰ অন্যতম সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় অডিঅ’ হিট হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। <ref name="The Hindu" /><ref>{{Cite web |last=Ajithkumar |first=P.K. |date=Oct 10, 2008 |title=Unforgettable Baburaj |url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/10/stories/2008101050180300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014094626/http://www.hindu.com/fr/2008/10/10/stories/2008101050180300.htm |archive-date=2008-10-14 |access-date=2022-09-21 |website=[[The Hindu]] |archivedate=2008-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081014094626/http://www.hindu.com/fr/2008/10/10/stories/2008101050180300.htm |deadurl=yes }}</ref> ১৯৮৮ চনত সংগীত সম্ৰাট [[নৌশাদ|নৌশাদ আলী]]য়ে বাবুৰাজ মিউজিক একাডেমী ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত ‘থামাছামেন্থে বাৰুভান’ গীতটোক তেওঁৰ অতি প্ৰিয় কেইটামান গীতৰ অন্যতম বুলি উল্লেখ কৰিছিল। এই গীতটো আজিও মালয়ালম সংগীতৰ ইতিহাসৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু সৰ্বাধিক সমাদৃত গীতসমূহৰ অন্যতম হিচাপে বিবেচিত হয়। কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ ৫০ বৰ্ষপূৰ্তি উপলক্ষে ‘মালয়ালা মনোৰমা’-ই প্ৰকাশ কৰা এক বিশেষ সংখ্যাত পাঠকৰ ভোটত ‘থামাছামেন্থে বাৰুভান’-ক ‘মালয়ালমৰ শ্ৰেষ্ঠ গীত’ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Ravi Menon |display-authors=etal |date=1 November 2006 |title=മലയാളത്തിലെ മികച്ച പത്ത് ഗാനങ്ങൾ |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == [[শ্ৰেণী:কেৰালা সংস্কৃতি মাহ, ২০২৬]] [[শ্ৰেণী:মালায়ালাম ছবি]] pwwfwzka81tlkji8lp5fwb65opz3pev 0 138169 621109 620413 2026-07-28T12:30:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621109 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian poet (born 1960)}} {{Use dmy dates|date=July 2018}} {{Use Indian English|date=July 2018}} {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = বিজয়লক্ষ্মী | honorific_suffix = | image = Vijayalakshmi Malayalam Poet.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1960|8|2|df=y}} | birth_place = [[মুলান্থুৰুথী]], [[এৰ্নাকুলাম জিলা]], [[কেৰালা]], ভাৰত | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[কবি‍]] | language = [[মালয়ালম]] | nationality = ভাৰতীয় | citizenship = | education = | alma_mater = {{ublist|[[ছেইণ্ট টেৰেছা কলেজ]] | [[Maharaja's College, Ernakulam|মহাৰাজাছ মহাবিদ্যালয়]] }} | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = {{ublist|''মৃগশকণ''|''উঝাম''}} | spouse = [[বালাচন্দ্ৰ চুলিক্কাডু]] | children = ১ | relatives = | awards = {{ubl|১৯৯২&nbsp;[[List of Malayalam literary awards#Lalithambika Antharjanam Smaraka Sahitya Award|ললিথাম্বিকা অন্তৰ্জনম স্মাৰক সাহিত্য বঁটা]]|১৯৯৪4&nbsp;[[কবিতাৰ বাবে কেৰালা সাহিত্য অকাডেমীৰ বঁটা]]|২০০১&nbsp;[[List of Malayalam literary awards#P. Kunhiraman Nair Award|পি কুঁহিৰমন নাইৰ বঁটা]]|২০১১&nbsp;[[List of Malayalam literary awards#Ayyappan Puraskaram|অয়্যাপ্প্ন পুৰস্কাৰম]]|২০১৩&nbsp;[[Padmaprabha Literary Award]]|২০১৩&nbsp;[[অ’ ভি বিজয়ন সাহিত্য পুৰস্কাৰম]]}} | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''বিজয়লক্ষ্মী''' ({{lang-en|Vijayalakshmi}}; জন্ম ২ আগষ্ট ১৯৬০) দক্ষিণ ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ এগৰাকী মালয়ালম ভাষাৰ কবি। ==জীৱন== ১৯৬০ চনৰ ২ আগষ্টত এৰ্নাকুলাম জিলাৰ মুলান্থুৰুথী গাঁৱত কুঝিকত্তিল ৰমন ভেলায়ুধন আৰু কমলাক্ষীৰ কন্যা হিচাপে বিজয়লক্ষ্মীৰ জন্ম হৈছিল৷ তেওঁ চোত্তানিকৰা চৰকাৰী হাইস্কুল, ছেইণ্ট টেৰেছা কলেজ, এৰ্নাকুলাম আৰু মহাৰাজাছ কলেজৰ পৰা শিক্ষা সমাপ্ত কৰে। তেওঁ জীৱবিজ্ঞানত স্নাতক ডিগ্ৰী সম্পূৰ্ণ কৰি কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা মালয়ালম সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। মালয়ালম কবি বালাচন্দ্ৰ চুলিক্কাডুৰ সৈতে তেওঁ বিবাহপাশত আৱদ্ধ হৈছে৷<ref name="എന്റെ കവയിത്രി">{{Cite web |url=https://malayalam.indianexpress.com/news/features/marakkanavathavar-ashita-vijayalakshmi/ |title=എന്റെ കവയിത്രി |date=2018-07-26 |website=Indian Express Malayalam |language=ml |access-date=2019-03-25}}</ref> ==সাহিত্যিক জীৱন== ১৯৭৭ চনত তেওঁৰ প্ৰথম কবিতাটো প্ৰকাশ পাইছিল ''কালাকাউমুদি'' সাপ্তাহিক কাকতত।<ref name="കവിതയുടെ നഷ്ടജാതകം">{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/literature/indepth/world-poetry-day/poetry-world/vijayalakshmi-poet.html |title=കവിതയുടെ നഷ്ടജാതകം |website=ManoramaOnline |access-date=2019-03-25}}</ref> স্নাতককালত কেৰালা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ যুৱ মহোৎসৱত গল্প আৰু কবিতা লিখা প্ৰতিযোগিতাত পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। মালয়ালম ভাষাত তেওঁৰ অসংখ্য কবিতা প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁ কেৰালা সাহিত্য অকাডেমীৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক সমিতি আৰু সাধাৰণ পৰিষদৰ সদস্য আছিল। তেওঁ অকাডেমীৰ উপদেষ্টা মণ্ডলীৰ সদস্য আৰু প্ৰকাশন সমিতিৰ আহ্বায়ক আদি বিভিন্ন পদতো অধিষ্ঠিত হৈ আহিছে। সমস্থ কেৰালা সাহিত্য পৰিষদৰ উপ-সভানেত্ৰী হিচাপেও তেওঁ কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। বিজয়লক্ষ্মীৰ বহু কবিতাই লিংগ-সমতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ লগতে‍ নাৰীৰ ওপৰত থকা দ্বৈততাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। সাহিত্য সমালোচক এম. লীলাৱতীয়ে বিজয়লক্ষ্মীৰ নাৰীবাদৰ ধাৰণাটোক মালয়ালম কবি বালামণি আম্মাৰ নাৰীবাদৰ ধাৰাবাহিকতা হিচাপে প্ৰশংসা কৰিছে৷ == কাম== * ''মৃগশকণ'' (১৯৯২, [[মালবেৰী প্ৰকাশন]], [[কালিকাট]]) * ''থাচন্তে মাকাল'' (১৯৯২, [[ডি চি বুকছ]], কোট্টায়ম) * ''মাজহাথান মাথেথো মুখম'' (১৯৯৯, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''হিমাসমাধি'' (২০০১, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''অন্ত্যপ্ৰলোভনম'' (২০০২, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''অট্টামনালথাৰী'' (২০০৩, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''আন্না আখমতোৱায়ুদে কবিঠাকল'' (২০০১, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম, অনুবাদ) * ''অন্ধকন্যাক'' (২০০৬, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''মাঝায়ক্কাপ্পুৰম'' (২০১০) (২০১০, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''বিজয়লক্ষ্মীযুদে কবিতাকাল'' (২০১০, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * ''জ্ঞান মগদলেনা'' (২০১৩, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * '' সীতাদৰ্শনম'' (২০১৬, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) * '' বিজয়লক্ষ্মীযুদে প্ৰাণায়কবিঠাকল'' (২০১৮, ডি চি বুকছ, কোট্টায়ম) ==পুৰস্কাৰ== *১৯৯২: [[মালয়ালম সাহিত্য বঁটা#ললিথাম্বিকা অন্তৰ্জনাম স্মাৰক সাহিত্য বঁটা|ললিথাম্বিকা সাহিত্য বঁটা]] *১৯৯০: অংকনম সাহিত্য বঁটা *১৯৯৪: [[কেৰালা সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]] *১৯৯৫: ভাইল’পিলি বঁটা *১৯৯৫: চাংগামপুজা বঁটা *১৯৯৫: ইন্দিৰা গান্ধী সাহিত্য বঁটা *১৯৯৭: ভি টি ভট্টাথিৰিপদ বঁটা *২০০১: [[মালয়ালম সাহিত্য বঁটা#পৃ. কুঁহিৰমন নাইৰ বঁটা|প. কুঁহিৰমন নাইৰ বঁটা]] ''মাজথান মাথেথো মুখম''ৰ বাবে। *২০১০: বালা সাহিত্য প্ৰতিষ্ঠানৰ বঁটা *২০১০: উল্লুৰ বঁটা *২০১১: [[মালয়ালম সাহিত্য বঁটা#অয়্যাপ্প্ন পুৰাস্কৰাম|এ. আয়্যাপ্পান কবিতা বঁটা]]<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ayyappan-award-presented/article2561361.ece|title=Ayyappan award presented|date=22 October 2011|newspaper=The Hindu|access-date=3 November 2013}}</ref> *২০১১: কৃষ্ণগীতি বঁটা *২০১৩: পুথিভঁৰাল পৰিষদৰ সাহিত্য বঁটা<ref name="Poet Vijayalakshmi gets Kerala State Library Council award">{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/aug/29/poet-vijayalakshmi-gets-kerala-state-library-council-award-511309.html |title=Poet Vijayalakshmi gets Kerala State Library Council award |website=The New Indian Express |date=29 August 2013 |access-date=2019-03-25}}</ref> *২০১৩: [[মালয়ালম সাহিত্য বঁটা#অ. ভি বিজয়ন সাহিত্য পুৰস্কাৰম|অ. ভি বিজয়ন সাহিত্য পুৰাস্কৰাম]] ''বিজয়লক্ষ্মীযুদে কবিঠাকল''ৰ বাবে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-writer-vijayalakshmi/article5246682.ece|title=Award for writer Vijayalakshmi|date=18 October 2011|newspaper=The Hindu|access-date=3 November 2012}}</ref><ref name="Malayalam poet Vijayalakshmi selected for Literary Award">{{Cite web |url=https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131017/2267528.html |title=Malayalam poet Vijayalakshmi selected for Literary Award |website=news.webindia123.com |access-date=2019-03-25 |archive-date=25 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325082605/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131017/2267528.html |url-status=dead |archivedate=25 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190325082605/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20131017/2267528.html |deadurl=yes }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] rtlkr5yo7c6u2u90vhhxynui7vy4qeh 0 138170 621143 620690 2026-07-28T21:56:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 11 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621143 wikitext text/x-wiki {{short description|ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ এখন মহানগৰ আৰু ৰাজধানী}} {{About|ভাৰতৰ মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ চহৰখন}} {{Infobox settlement | name = ভোপাল | official_name = | image_blank_emblem = Bhopal Smart City Logo.png | blank_emblem_type = ভোপাল স্মাৰ্ট চিটীৰ ল'গ' | blank_emblem_size = 280px | nickname = ''হ্ৰদৰ চহৰ'' | named_for = ৰজা ভোজ | native_name_lang = iso 15919 | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/2/2/2/2 |image1 = Deewali New market.jpg |caption1 = নিউ মাৰ্কেট |image2 = Outside view of Rani Kamlapati Railway Station 25.jpg |caption2 = ৰাণী কমলাপতি ৰে'ল ষ্টেচন |image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} ওপৰ হ্ৰদত নাও |caption3 = ওপৰ হ্ৰদ |image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |caption4 = জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় |image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ সংগ্ৰহালয়ৰ পাৰোল হিমালয়ান ভিলেজৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ |caption5 = মানৱ সংগ্ৰহালয় |image6 = Birla Mandir Bhopal Side view.jpg |caption6 = বিৰলা মন্দিৰ |image7 = Bada Talab In Bhopal.png |caption7 = বাদা তালাব |image8 = Shivaji statue Bhopal.jpg |caption8 = শিৱাজী নগৰ |image9 = Welcome_To_City_Of_Lake.jpg |caption9 = ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা }} | pushpin_map = India Madhya Pradesh#India | pushpin_map_caption = | pushpin_relief = yes | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_type2 = জিলা | subdivision_type3 = অঞ্চল | subdivision_type5 = ৱাৰ্ড | subdivision_type6 = নামকৰণ | subdivision_name1 = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} [[মধ্যপ্ৰদেশ]] | subdivision_name2 = ভোপাল | subdivision_name3 = ভোপাল বিভাগ | subdivision_name5 = ৮৫টা ৱাৰ্ড<ref>{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021 }}</ref> | subdivision_name6 = ৰজা ভোজ | government_type = মেয়ৰ–পৰিষদ | governing_body = ভোপাল পৌৰ নিগম | leader_party = বিজেপি | leader_title = মেয়ৰ | leader_name = মালতী ৰায় | leader_title3 = সাংসদ | leader_name3 = আলোক শৰ্মা (বিজেপি) | area_footnotes = <ref name='BMC'>{{cite web |title=BMC |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name='BMC Plan'>{{cite web |title=BMC Plan |url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171 |access-date=19 November 2020 }}</ref><ref name=census>{{cite web |title=District Census Handbook – Bhopal |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |website=Census of India |access-date=22 September 2015 |page=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> | area_total_km2 = 463 | area_metro_km2 = 648.24 | area_metro_footnotes = <ref>{{Cite web |url=https://www.bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=18 August 2000 |title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino |website=# }}</ref> | elevation_m = 518.73 | population_total = ১৭৯৮২১৮ | population_as_of = ২০১১ | population_footnotes = <ref name=census/> | population_density_km2 = auto | population_metro = ১৯১৭০৫১ | population_metro_footnotes = <br/>(ভোপাল, আৰেড়া কলনী আৰু বেৰাছিয়া নগৰীয়া অঞ্চল) | population_density_metro_km2 = auto | population_rank = ২০তম | population_blank1_title = মহানগৰীয় ক্ৰম | population_blank1 = ১৮তম }} '''ভোপাল''' হৈছে [[ভাৰত|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[মধ্যপ্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী চহৰ আৰু ভোপাল জিলা তথা ভোপাল বিভাগ—দুয়োটাৰে প্ৰশাসনিক মুখ্য কাৰ্যালয়।<ref name="BritannicaEducational2010">{{cite book |author=Educational Britannica Educational |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |access-date=15 April 2012 |date=1 July 2010 |publisher=The Rosen Publishing Group |isbn=978-1-61530-202-4 |pages=174– |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523040334/http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&pg=PA174 |archive-date=23 May 2013 |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ সীমাৰ ওচৰে-পাঁজৰে থকা বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু কৃত্ৰিম হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ বাবে ভোপালক ''হ্ৰদৰ চহৰ'' বুলি জনা যায়।<ref>{{cite book |title=The Geography of India: Sacred and Historic Places |date=2010 |publisher=The Rosen Publishing Group, Inc |isbn=978-1-61530-142-3 |page=174 |url=https://books.google.com/books?id=Mjr0X-8jrLAC&q=bhopal+lakes |access-date=11 August 2020 }}</ref> হ্ৰদসমূহে চহৰখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভোপালৰ পৰিৱেশগত বৈশিষ্ট্যতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। এই কাৰণেই ভোপালক ভাৰতৰ অন্যতম সেউজীয়া চহৰ হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Bhopal |publisher=MSN India |date=28 January 2010 |access-date=26 July 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |archive-date=28 December 2009 |archivedate=28 December 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&page=7 |deadurl=yes }}</ref> জনসংখ্যাৰ ভিত্তিত ভোপাল ভাৰতৰ ১৬তম বৃহৎ চহৰ আৰু বিশ্বৰ ১৩১তম বৃহৎ চহৰ আছিল।<ref name="Estimated Population of Bhopal urban area in 2009, Bhopal 131th largest city in world in 2009/">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/citypops.htm |title=The world's largest cities |publisher=City Mayors |access-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828095658/http://www.worldatlas.com/citypops.htm |archive-date=28 August 2017 |url-status=live }}</ref> মধ্যপ্ৰদেশ গঠন হোৱাৰ পিছত ভোপাল ছেহোৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত আছিল। ১৯৭২ চনত ছেহোৰ জিলাৰ বিভাজন কৰি এক নতুন জিলা গঠন কৰা হয় আৰু সেই নতুন জিলাৰ নাম ৰখা হয় ভোপাল জিলা। প্ৰায় ১৭০৭ চনৰ পৰা বিকশিত হৈ অহা ভোপাল চহৰখন পূৰ্বৰ ভোপাল ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ভোপাল ৰাজ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ এখন দেশীয় ৰাজ্য, যিখন ভোপালৰ নবাবসকলৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পূৰ্বলৈকে এই নবাবসকলেই ভোপাল ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ বহন কৰিছিল। ভাৰত ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত স্বাধীনতা লাভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত ভোপাল ভাৰতৰ সৈতে চামিল হোৱা শেষৰফালৰ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ অন্যতম আছিল। ভোপালৰ শাসকে ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে চামিলনামা স্বাক্ষৰ কৰি ভাৰতীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ১ মে'ত ভোপাল ভাৰতীয় ৰাজ্য হিচাপে পৰিগণিত হয়। পাকিস্তানৰ পৰা অহা সিন্ধী শৰণাৰ্থীসকলক ভোপাল চহৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তৰ উপনগৰ বৈৰাগড়ত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ ঠাই দিয়া হৈছিল। ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ এক শক্তিশালী আৰু বহুমুখী ভিত্তি আছে। চহৰখনত বহুতো বৃহৎ আৰু মজলীয়া উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে, যিবোৰে ইয়াৰ ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইন্দোৰৰ সৈতে ভোপাল মধ্যপ্ৰদেশৰ কেন্দ্ৰীয় বিত্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিক স্তম্ভসমূহৰ অন্যতম। মধ্যপ্ৰদেশৰ অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয়ে ভোপালৰ নামমাত্ৰ জিডিপি ৪৪,১৭৫ কোটি টকা (২০২০–২১) বুলি অনুমান কৰিছিল। এখন Y-শ্ৰেণীৰ চহৰ হিচাপে,<ref>{{cite web |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |publisher=Ministry of Finance – Government of India |access-date=14 June 2018 |date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |url-status=live }}</ref> ভোপালত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বিভিন্ন শিক্ষা আৰু গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থাপনা অৱস্থিত। ইয়াৰ ভিতৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)-ৰ মাষ্টাৰ কণ্ট্ৰ'ল ফেচিলিটি,<ref>{{cite web |url=http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm |title=ISRO Master Control Facility |access-date=27 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153945/http://www.isro.org/newsletters/spaceindia/oct2004jun2005/Chapter2.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=30 September 2007 }}</ref> BHEL আৰু AMPRI উল্লেখযোগ্য। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ বহুতো প্ৰতিষ্ঠান ভোপালত অৱস্থিত। সেইসমূহৰ ভিতৰত IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP আৰু IIIT উল্লেখযোগ্য। IIIT বৰ্তমান MANIT-ৰ ভিতৰত থকা এটা অস্থায়ী চৌহদৰ পৰা কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। ভোপাল চহৰত ৰিজিঅ'নেল ছায়েন্স চেণ্টাৰ, ভোপালো অৱস্থিত। এইটো নেচনেল কাউন্সিল অৱ ছায়েন্স মিউজিয়ামছ (NCSM)-ৰ এটা সাংগঠনিক একক। ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ভোপাল দুৰ্ঘটনাৰ পিছত ভোপাল চহৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে। সেই সময়ত Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা (বৰ্তমান Dow Chemical Company-ৰ মালিকানাধীন) মূলতঃ মিথাইল আইছ'চায়ানেটেৰে গঠিত মাৰাত্মক গেছৰ এক মিশ্ৰণ নিৰ্গত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইতিহাসৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাসমূহৰ অন্যতম সংঘটিত হয়।<ref name="the atlantic article">{{cite news |last1=Taylor |first1=Allan |title=Bhopal: The World's Worst Industrial Disaster, 30 Years Later |url=https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |access-date=13 January 2021 |work=[[The Atlantic]] |date=2 December 2014 |quotation=Estimates of the death toll vary from as few as 3,800 to as many as 16,000, but government figures now refer to an estimate of 15,000 killed over the years. |archive-date=6 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606200812/https://www.theatlantic.com/photo/2014/12/bhopal-the-worlds-worst-industrial-disaster-30-years-later/100864/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে আৰু ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এক লজিষ্টিক প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com">[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms Government braces for disposal of Carbide waste at Pithampur] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140526140723/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/Government-braces-for-disposal-of-Carbide-waste-at-Pithampur/articleshow/35422050.cms |date=26 May 2014 }} The Times of India, 21 May 2014</ref> ভোপালক স্মাৰ্ট চিটিজ মিছনৰ অধীনত স্মাৰ্ট চহৰ হিচাপে উন্নয়ন কৰিবলৈ নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰথম বিশখন ভাৰতীয় চহৰৰ (প্ৰথম পৰ্যায়) অন্যতম হিচাপে বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.firstpost.com/business/only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-the-smart-cities-project-2410576.html |title=Why only 98 cities instead of 100 announced: All questions answered about smart cities project |work=Firstpost |date=28 August 2015 |access-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119003746/http://www.firstpost.com/business/why-only-98-cities-instead-of-100-announced-all-questions-answered-about-smart-cities-project-2410576.html |archive-date=19 January 2017 |url-status=live }}</ref> ২০১৭, ২০১৮ আৰু ২০১৯—এই একেৰাহে তিনিটা বছৰত ভোপালক ভাৰতৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite news |last1=Ayub |first1=Jamal |title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms |access-date=21 January 2020 |work=The Times of India |date=6 March 2019 }}</ref> ২০২৩ চনত ভোপালে ৫-তাৰকা আৱৰ্জনামুক্ত চহৰ (GFC)ৰ স্বীকৃতিও লাভ কৰে, যাৰ ফলত সেই বছৰত ভোপাল দেশৰ আটাইতকৈ পৰিষ্কাৰ ৰাজ্যিক ৰাজধানী চহৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |website=Ministry of Housing & Urban Affairs, Government of India |access-date=29 July 2024 }}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== {{unreferenced section|date=September 2023}} ভোপালৰ নাম কিংবদন্তিসম প্ৰাচীন ৰজা [[ভোজ|ৰজা ভোজ]]ৰ নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ধৰা হয়। ‘ভো’ সম্ভৱতঃ তেওঁৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ‘পাল’ শব্দৰ অৰ্থ ‘বান্ধ’ বা ‘জলাধাৰ’, যিয়ে চহৰখনৰ বহুতো হ্ৰদৰ উপস্থিতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে। সেয়েহে ভোপাল নামৰ উৎপত্তিৰ পৰা এইটো বুজাব পাৰে যে নামটোৰ অৰ্থ ‘ৰজা ভোজৰ চহৰ’ অথবা ‘হ্ৰদৰ চহৰ’, যাৰ এটা দিশ ৰজাজনৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্ক আৰু আনটো দিশ চহৰখনৰ বহুতো জলাশয়ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{Cite web |title=History of Bhopal |work=District Bhopal, Government of Madhya Pradesh, India |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=24 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924043944/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== [[File:Statue of Raja Bhoja 01.jpg|thumb|ভোপাল ১১শ শতিকাৰ মালৱাৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু তেওঁৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হৈছিল]] লোককথা অনুসৰি, ভোপাল ১১শ শতিকাত পৰমাৰ বংশৰ ৰজা [[ভোজ]]ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। তেওঁ [[ধাৰ]]ত থকা নিজৰ ৰাজধানীৰ পৰা ৰাজ্য শাসন কৰিছিল। এই মত অনুসৰি, ৰজাৰ মন্ত্ৰীয়ে নিৰ্মাণ কৰা এটা বান্ধৰ (''পাল'') নামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ ভোপালৰ প্ৰাৰম্ভিক নাম ''ভোজপাল'' আছিল।<ref name=census/> আন এটা মত অনুসৰি, চহৰখনৰ নাম ভূপাল (বা ভুপাল) নামৰ আন এজন ৰজাৰ নামেৰে ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Historical Geography of Madhya Pradesh from Early Records |author=Pranab Kumar Bhattacharyya |publisher=[[Motilal Banarsidass]] |year=1977 |isbn=978-0-8426-9091-1 |page=275 }}</ref><ref>[http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html CPI joins campaign against naming Bhopal as Bhojpal] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111123014730/http://daily.bhaskar.com/article/MP-BHO-cpi-joins-campaign-against-naming-bhopal-as-bhojpal-1939473.html |date=23 November 2011 }}. Daily Bhaskar,16 March 2011.</ref><ref>{{cite book |author=Ashfaq Ali |title=Bhopal, Past and Present |url=https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |year=1981 |publisher=Jai Bharat |page=xxix |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223154011/https://books.google.com/books?id=owMMAQAAIAAJ |archive-date=23 December 2016 |url-status=live }}</ref> আন এক মত অনুসৰি, ৰজা ভোজ কুষ্ঠৰোগত আক্ৰান্ত হৈছিল। তেওঁৰ চিকিৎসকে তেওঁক ৩৬৫খন নদীৰ পানীৰে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰি প্ৰতিদিনে সেই হ্ৰদত স্নান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল। যেতিয়া তেনে এটা হ্ৰদ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়া ইয়াক ''ভোজ তাল'' [অথবা ভোজৰ হ্ৰদ] বুলি কোৱা হৈছিল। ক্ৰমান্বয়ে মানুহে চহৰখনক ''ভোজপাল'' বুলি ক'বলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু অৱশেষত নামটো ভোপাললৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref name="Salam_2022">{{cite news |author=Ziya Us Salam |date=12 September 2022 |title=Of a female knight and the Begums of Bhopal |url=https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=12 September 2022 |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912172902/https://www.thehindu.com/books/of-a-female-knight-and-the-begums-of-bhopal/article65882458.ece |url-status=live }}</ref> ১৭শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভোপাল গঢ়া বা গোণ্ড ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত এখন সৰু গাঁও আছিল। আধুনিক ভোপাল চহৰখন দোস্ত মহম্মদ খান (১৬৬০–১৭২৬)ৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।<ref name="bhopal.nic.in">{{cite web |url=https://bhopal.nic.in/en/history/ |title=History of Bhopal &#124; District Bhopal, Government of Madhya Pradesh &#124; India |access-date=25 April 2022 |archive-date=24 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324014110/https://bhopal.nic.in/en/history/ |url-status=live }}</ref> তেওঁ পাষ্টুন লোক বা পাষ্টুন সম্প্ৰদায়ৰ এজন সৈনিক আছিল আৰু [[মোগল সাম্ৰাজ্য|মোগল]] সেনাবাহিনীত সেৱা আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite book |title=The Waterhouse albums: central Indian provinces |author=John Falconer, James Waterhouse |publisher=Mapin |year=2009 |isbn=978-81-89995-30-0 }}</ref> সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত ৰাজনৈতিকভাৱে অস্থিৰ মালৱা অঞ্চলত খান স্থানীয় সামন্তপ্ৰধানসকলক ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে সামৰিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৭০৯ চনত তেওঁ বেৰাছিয়া সম্পত্তিৰ ইজাৰা গ্ৰহণ কৰে আৰু পিছলৈ অঞ্চলটোৰ কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি ভোপাল ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।{{sfn|Khan|2000|p=11}} ভাড়াতীয়া সামৰিক সেৱাৰ বিনিময়ত খানক গোণ্ড ৰাণী কমলাপতীয়ে ভোপালৰ ভূখণ্ড প্ৰদান কৰিছিল। ৰাণীগৰাকীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ তেওঁৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="KamlaMittal_1990">{{cite book |title=History of Bhopal State |author=Kamla Mittal |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1990 |oclc=551527788 |page=2 }}</ref> ১৭২০-ৰ দশকত তেওঁ গাঁওখনত ফতেহগড় দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰে। পৰৱৰ্তী কেইটামান দশকত এই দুৰ্গক কেন্দ্ৰ কৰি বসতিৰ বিকাশ ঘটে আৰু ক্ৰমান্বয়ে ই ভোপাল চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। === মাৰাঠা শাসন (১৭৩৭–১৮১৮) === ভোপাল আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহকো সামৰি লোৱা মালৱা অঞ্চল মাৰাঠাসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। মোগল সাম্ৰাজ্য–হায়দৰাবাদৰ নিজাম, ভোপালৰ নবাবে সংযুক্ত সেনাবাহিনীক মহান পেচোৱা বাজীৰাও প্ৰথমমে ভোপালৰ যুদ্ধত (১৭৩৭)]] নিৰ্ণায়কভাৱে পৰাস্ত কৰাৰ পিছত এই অঞ্চল মাৰাঠা নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল।<ref>{{Cite book |last=New Cambridge History of India |url=https://archive.org/details/the-marathas-1600-1818-cambridge-history-of-india-vol.-2-part-4/page/124/mode/2up |title=The Marathas – Cambridge History of India (Vol. 2, Part 4) |pages=125–126 }}</ref> === ভোপাল ৰাজ্য (১৭০৭–১৯৪৭) === ১৭০৭ চনত দোস্ত মহম্মদ খানে ৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। তেওঁ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সেনাবাহিনীৰ এজন পাষ্টুন সৈনিক আছিল। সম্ৰাট ঔৰংজেবৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ভাড়াতীয়া সৈনিক হিচাপে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত কেইবাটাও ভূখণ্ড নিজৰ অধীনলৈ আনি নিজৰ জাগীৰ গঢ়ি তোলে। প্ৰতিষ্ঠাৰ কিছুদিন পিছতে, ১৭২৩ চনত ৰাজ্যখন হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ অধীনস্থ হয়। ১৭৩৭ চনত মাৰঠাসকলে মোগল আৰু ভোপালৰ নবাবক ভোপালৰ যুদ্ধত পৰাস্ত কৰে আৰু তাৰ পিছত ৰাজ্যখনৰ পৰা কৰ বা খাজনা সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{cite web |url=https://unacademy.com/content/ca-foundation/study-material/history/battle-of-bhopal/ |title=Battle of Bhopal }}</ref> ১৮১৮ চনত [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰাৰ পিছত (নজৰ মহম্মদ খানৰ শাসনকালত, ১৮১৬–১৮১৯) ভোপাল এখন দেশীয় ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="bhopal.nic.in"/>{{sfn|Khan|2000|p=68}} ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৯২৬ চনলৈকে ৰাজ্যখন ব্ৰিটিছৰ অধীনস্থতা স্বীকাৰ কৰি চাৰিগৰাকী মহিলা শাসকৰ দ্বাৰা শাসিত হৈছিল। সেই সময়ৰ ৰাজকীয় ইতিহাসত এনে শাসন এক ব্যতিক্ৰমী ঘটনা আছিল। কুদছিয়া বেগম আছিল প্ৰথম মহিলা শাসক। তেওঁ ১৮১৯ চনৰ পৰা ১৮৩৭ চনলৈ শাসন কৰিছিল। তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ নাতিনীয়েক ভোপালৰ চুলতান শ্বাহ জাহান শাসক হয়। ১৮৪৪ চনৰ পৰা ১৮৬০ চনলৈ শাহ জাহান নাবালিকা হৈ থকাৰ সময়ত তেওঁৰ মাতৃ ছিকন্দৰে (কুদছিয়াৰ একমাত্ৰ কন্যা) প্ৰতিনিধি শাসক হিচাপে ৰাজ্য শাসন কৰে। আকৰ্ষণীয়ভাৱে, ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ছিকন্দৰে ব্ৰিটিছসকলক সমৰ্থন কৰিছিল। ইয়াৰ বাবে ১৮৫৮ চনত তেওঁক ৰজা হিচাপে ঘোষণা কৰি সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁক অধিক সন্মান প্ৰদান কৰিবলৈ ১৯টা তোপধ্বনিৰে অভিবাদন জনোৱা হৈছিল আৰু তেওঁক ‘গ্ৰেণ্ড ক্ৰছ অৱ দ্য ষ্টাৰ অৱ ইণ্ডিয়া’ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই সন্মানে তেওঁক নাইট উপাধি লাভ কৰা এগৰাকী ব্ৰিটিছ ব্যক্তিৰ সমমৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত সেই সময়ত ৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ বাহিৰে সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ একমাত্ৰ মহিলা নাইট হিচাপে তেওঁ পৰিগণিত হৈছিল। তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ আন কিছুমান পুৰস্কাৰৰ ভিতৰত তেওঁ পূৰ্বতে হেৰুৱাই পেলোৱা এটা ভূখণ্ডো পুনৰ লাভ কৰিছিল।<ref name="Salam_2022"/> ছিকন্দৰে ১৮৬৮ চনলৈকে শাসন কৰে। তাৰ পিছত শাহ জাহানে তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈ ১৯০১ চনলৈকে বেগম হিচাপে শাসন কৰে। ১৯০১ চনত শাহ জাহানৰ কন্যা কৈখুছৰৌ জাহান বেগম হয় আৰু ১৯২৬ চনলৈকে শাসন কৰে। তেওঁ মহিলা উত্তৰাধিকাৰী শাসনৰ ধাৰাৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। ১৯২৬ চনত তেওঁ নিজৰ পুত্ৰ হামিদুল্লাহ খানৰ সপক্ষে সিংহাসন ত্যাগ কৰে। হামিদুল্লাহ খানে ১৯৪৭ চনলৈ শাসন কৰে আৰু তেওঁ ভোপালৰ সাৰ্বভৌম নবাবসকলৰ শেষৰগৰাকী শাসক আছিল। বেগমসকলৰ শাসনকালত চহৰখনত জলযোগান ব্যৱস্থা, ৰে'লপথ, ডাক ব্যৱস্থা আৰু ১৯০৭ চনত গঠিত এখন পৌৰসভা স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.bhopalmunicipal.com/history.htm |title=BMC History |access-date=12 June 2007 |date=15 May 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070412043526/http://bhopalmunicipal.com/history.htm |archive-date=12 April 2007 }}</ref> === স্বাধীনতাৰ পিছত === ভোপাল ৰাজ্য আছিল মুছলমান শাসকৰ অধীনত থকা দ্বিতীয় বৃহত্তম দেশীয় ৰাজ্য; প্ৰথমখন আছিল হায়দৰাবাদ। ১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ পিছত শেষৰগৰাকী নবাবে ভোপালক এখন পৃথক একক হিচাপে ৰখাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে। ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নবাবৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন আৰম্ভ হয় আৰু ইয়াৰ ফলত শংকৰ দয়াল শৰ্মাকে ধৰি কেইবাগৰাকীও বিশিষ্ট নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। পিছত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলক মুকলি কৰি দিয়া হয় আৰু ১৯৪৯ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত নবাবে ভোপালক ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে একত্ৰীকৰণৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰে।<ref name="SRBakshi_OPRalhan_2007">{{cite book |title=Madhya Pradesh Through the Ages |author=S.R. Bakshi and O.P. Ralhan |publisher=Sarup & Sons |year=2007 |isbn=978-81-7625-806-7 |page=360 }}</ref> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুনত ভোপাল ৰাজ্য ভাৰত চৰকাৰৰ সংঘীয় চৰকাৰৰ অধীনলৈ আহে। === ১৯৮৪ চনত ভোপাল === ১৯৮৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিতে ভোপালত থকা Union Carbide-ৰ এটা কীটনাশক নিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা প্ৰায় ৩২ টন বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। ইয়াৰ ভিতৰত মিথাইল আইছ'চায়ানেট (MIC) গেছো আছিল। এই ঘটনাই সেই সময়লৈকে বিশ্বৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref name="Limaye 2014 pp. 446–448">{{cite book |last=Limaye |first=P. |title=Encyclopedia of Toxicology |chapter=Bhopal Accident: Release of MIC |publisher=Elsevier |year=2014 |doi=10.1016/b978-0-12-386454-3.00252-9 |pages=446–448 |isbn=9780123864550 |quote=Bhopal, the capital city of the state of Madhya Pradesh, India, is the site that witnessed probably the world's worst industrial calamity. }}</ref> আৰম্ভণিতে চৰকাৰীভাৱে মৃত্যুৰ সংখ্যা প্ৰায় ৪,০০০ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। মধ্যপ্ৰদেশ চৰকাৰৰ এখন প্ৰতিবেদনত ৩,৭৮৭জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref name="rehabilitation1">{{cite web |url=http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |title=Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal. Immediate Relief Provided by the State Government |publisher Government of Madhya Pradesh |access-date=28 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120518020821/http://www.mp.gov.in/bgtrrdmp/relief.htm |archive-date=18 May 2012 |quotation=Immediate Relief Provided by the State Government: Compensation paid to family members of deceased victims (3787 deaths) at Rs. 10,000 per person: Rs.3.78 Crores }}</ref> আনহাতে, আন কিছুমান অনুমান অনুসৰি এই দুৰ্ঘটনা আৰু ইয়াৰ ফলত পৰৱৰ্তী সপ্তাহ আৰু বছৰবোৰত সৃষ্টি হোৱা চিকিৎসাজনিত জটিলতাৰ বাবে মৃত্যুৰ সংখ্যা যথেষ্ট বেছি, প্ৰায় ১৫,০০০জন আছিল।<ref name="the atlantic article"/> Union Carbide-এ এই অধিক মৃত্যুৰ সংখ্যাৰ অনুমানক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। অৱশ্যে, বিপুল সংখ্যক ৰোগী একেলগে চিকিৎসাৰ বাবে অহাৰ ফলত চহৰখনৰ চিকিৎসা কৰ্মীসকলে মৃত্যুৰ তথ্য যথাযথভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব পৰা নাছিল। এই দুৰ্ঘটনাৰ প্ৰভাৱ আজিও মানসিক আৰু স্নায়ৱিক অক্ষমতা, অন্ধত্ব, ছালৰ সমস্যা, দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা, শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত সমস্যা আৰু জন্মগত বিকাৰৰ ৰূপত অব্যাহত আছে।<ref>{{cite magazine |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1945229,00.html |title=Victims of Bhopal Mark Anniversary |author=Altaf Qadri |date=3 December 2009 |magazine=Time |url-status=dead |access-date=3 December 2009 |archive-date=9 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |archivedate=9 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609082241/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C1945229%2C00.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |title=Bhopal: The victims are still being born |work=[[The Independent]] |date=29 November 2009 |first=Nina |last=Lakhani |access-date=30 November 2009 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20091203010047/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bhopal-the-victims-are-still-being-born-1830516.html |archive-date=3 December 2009 |url-status=live |quotation=Around 8,000 people are now believed to have died within the first 72 hours. ... Another 15,000 are estimated to have died as a result of the gas exposure since then, often from painful and horrific damage to their lungs, heart, brain and other organs, according to Amnesty International. }}</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |title=Bhopal marks 25 years since gas leak devastation |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=26 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100607190104/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8392206.stm |archive-date=7 June 2010 |url-status=live |quotation=Initial deaths (3–6 December): more than 3,000 – official toll. Unofficial initial toll: 7,000–8,000. Total deaths to date: over 15,000. }}</ref> আইনজীৱী, শিক্ষাবিদ আৰু সাংবাদিকসকলে এই দুৰ্ঘটনাক পৰিৱেশহত্যা (ecocide) হিচাপে অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=17 February 2022 |title=Industrial disasters from Bhopal to present day: why the proposal to make 'ecocide' an international offence is persuasive – The Leaflet |url=https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |access-date=21 June 2023 |website=theleaflet.in |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://theleaflet.in/industrial-disasters-from-bhopal-to-present-day-why-the-proposal-to-make-ecocide-an-international-offence-is-persuasive/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Perinchery |first=Aathira |date=26 February 2022 |title=We're Killing the Environment, and There's a Word for It – Ecocide |work=The Wire Science |url=https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |access-date=21 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162359/https://science.thewire.in/environment/explained-ecocide-international-crime-climate-change/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pereira |first=Ricardo |date=1 June 2020 |title=After the ICC Office of the Prosecutor's 2016 Policy Paper on Case Selection and Prioritisation: Towards an International Crime of Ecocide? |journal=Criminal Law Forum |volume=31 |issue=2 |pages=179–224 |doi=10.1007/s10609-020-09393-y |s2cid=254428084 |issn=1572-9850 |doi-access=free }}</ref> কাৰখানাৰ স্থানৰ ওচৰৰ মাটি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী বিষাক্ত আৱৰ্জনাৰ ফলত দূষিত হৈছে।<ref name="news.bbc.co.uk" /><ref>{{cite web |url=http://www.downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |archive-date=18 April 2010 |title=Subterranean Leak |access-date=27 July 2026 |archivedate=18 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100418131307/http://downtoearth.org.in/cover.asp?foldername=20091215&filename=news&sid=22&sec_id=9 |deadurl=yes }}</ref> ভোপাল দুৰ্ঘটনা আজিও সামাজিক-ৰাজনৈতিক বিতৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈ আছে। পৰিৱেশ দূষণ পৰিষ্কাৰ কৰা আৰু দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলৰ পুনৰ্বাসনৰ কামে ভোপালৰ জনসাধাৰণৰ বাবে এতিয়াও এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে অব্যাহত আছে।<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে Union Carbide আৰু অন্যান্য সংশ্লিষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ পৰা ১৯৮৯ চনত নিৰ্ধাৰিত ৪৭০ নিযুত মাৰ্কিন ডলাৰৰ পূৰ্বৰ নিষ্পত্তিৰ পৰিমাণৰ উপৰিও গেছ দুৰ্ঘটনাত ক্ষতিগ্ৰস্ত লোকসকলক ক্ষতিপূৰণ প্ৰদানৰ বাবে অতিৰিক্ত {{INR}}৭৮.৪৪&nbsp;বিলিয়ন ধন সংগ্ৰহৰ নিৰ্দেশ দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ওচৰত আবেদন জনাইছে।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhopal-gas-tragedy-sc-to-hear-centres-plea-for-additional-rs-7844-cr-fund-to-compensate-victims/articleshow/73667264.cms |title=Bhopal gas tragedy: SC to hear Centre's plea for additional Rs 7,844 crore fund to compensate victims |date=27 January 2020 |publisher=[[The Economic Times]] }}</ref> ঔদ্যোগিক দুৰ্ঘটনাটো সংঘটিত হোৱা স্থানটো দুৰ্ঘটনাৰ দিনটোৰ পৰাই জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে আৰু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰা হোৱা নাই। DOW Chemicals বা চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ—কোনো পক্ষই এই স্থানটো সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিষ্কাৰ কৰিব পৰা নাই। বৰ্তমানো সেই স্থানত ভূগৰ্ভস্থ টেংক আৰু মাটিৰ ওপৰত থকা সংৰক্ষণাগাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ মাৰাত্মক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ মজুত হৈ আছে। ==ভূগোল== [[File:Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG|left|thumb|ভোজতালত নাও]] ভোপাল সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা গড়ে ৫০০&nbsp;মিটাৰ (১,৪০১&nbsp;ফুট) উচ্চতাত অৱস্থিত আৰু ভাৰতৰ মধ্য অংশত, বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ উত্তৰ সীমাৰ ঠিক উত্তৰে অৱস্থিত। মালৱা মালভূমিত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ভোপাল উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলতকৈ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত। চহৰখনৰ দক্ষিণ দিশে ভূমি ক্ৰমান্বয়ে বিন্ধ্য পৰ্বতমালাৰ ফালে উচ্চ হৈ গৈছে। ভোপালৰ ভূমিৰ উচ্চতা সকলো ঠাইতে একে নহয় আৰু চহৰখনৰ সীমাৰ ভিতৰত কেইবাটাও সৰু-বৰ পাহাৰ আছে। ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পাহাৰসমূহৰ ভিতৰত উত্তৰ অংশৰ ইদগাহ, আৰে়ৰা আৰু শ্যামলা পাহাৰ আৰু দক্ষিণ অংশৰ কাটাৰা পাহাৰ উল্লেখযোগ্য। ভোপালত ১৭টা হ্ৰদ আৰু ৫টা জলাধাৰ আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ বৃহৎ জলাশয়সমূহ হৈছে উচ্চ হ্ৰদ হ্ৰদ([https://m.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BC%E0%A4%BE_%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AC,_%E0%A4%AD%E0%A5%8B%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2 বড়া তালাব]) আৰু নিম্ন হ্ৰদ ।<ref>{{cite web |url=https://buddymantra.com/the-city-of-lakesbhopal/ |title=The City of Lakes:bhopal |date=5 July 2018 }}</ref> উচ্চ হ্ৰদটো একাদশ শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Bhopal disaster {{!}} Causes, Effects, Facts, & History {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/event/Bhopal-disaster |website=britannica.com |date=17 June 2024 |access-date=17 June 2024 }}</ref> ইয়াৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৩৬১&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ। আনহাতে, নিম্ন হ্ৰদৰ জলপৃষ্ঠৰ ক্ষেত্ৰফল ১.২৯&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু জলগ্ৰহণ অঞ্চলৰ ক্ষেত্ৰফল ৯.৬&nbsp;বৰ্গ কিলোমিটাৰ।<ref>{{Cite web |url=https://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130123214/http://www.jica.go.jp/english/our_work/evaluation/oda_loan/post/2007/pdf/project32_full.pdf |archive-date=30 January 2013 |url-status=live |title=Lake Bhopal Conservation and Management Project }}</ref> শেহতীয়াকৈ ভোপাল পৌৰ নিগমে হ্ৰদসমূহ পৰিষ্কাৰ, সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ কামত স্থানীয় নাগৰিকসকলক জড়িত কৰাৰ বাবে এক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite web |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-in-2020-bmc-resolves-to-work-on-parks-conservation-of-lakes-public-participation |title=Bhopal: In 2020 BMC resolves to work on parks, conservation of lakes & public participation |website=Free Press Journal |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল চহৰখন মূলতঃ দুটা অংশত বিভক্ত। ইয়াৰে VIP ৰোড আৰু হ্ৰদৰ ওচৰৰ উত্তৰ অংশটো পুৰণি ভোপাল আৰু দক্ষিণ অংশটো নতুন ভোপাল নামেৰে জনাজাত। নতুন ভোপালত বহুতো শ্বপিং মল অৱস্থিত। ভোপালৰ পিনকোডসমূহ ৪৬২০০১ৰ পৰা ৪৬২০৫০লৈ বিস্তৃত আৰু এইসমূহ ভোপাল ডাক বিভাগৰ অন্তৰ্গত।<ref>{{Cite web |url=https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |title=Pin Code Bhopal, Madhya Pradesh, Post Office |website=WebConte |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129044922/https://webconte.com/pin_code/madhya_pradesh/bhopal |url-status=live }}</ref> ===জলবায়ু=== {{climate chart | Bhopal | 9.4|24.4|12.9 | 11.4|28.3|7.8 | 17.1|33.6|7.2 | 21.8|38.3|4.5 | 25.5|40.7|8.0 | 25.3|37.0|114.0 | 23.1|30.6|355.8 | 22.4|28.8|388.4 | 21.4|30.5|195.8 | 18.4|32.0|26.2 | 12.1|29.0|13.7 | 9.9|25.3|12.4 | float=right | clear=right | source 1 = [[ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ]] (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> | source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ভোপালত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শীতল আৰু শুকান, গ্ৰীষ্মকাল উষ্ণ আৰু বাৰিষাকাল আৰ্দ্ৰ। গ্ৰীষ্মকাল মাৰ্চ মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ জুন মাহৰ মাজভাগলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ৩০&nbsp;°C (৮৬&nbsp;°F) হয়। মে' মাহত গ্ৰীষ্মকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু এই সময়ছোৱাত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা নিয়মিতভাৱে ৪০&nbsp;°C (১০৪&nbsp;°F) অতিক্ৰম কৰে। মে' মাহত সৰ্বোচ্চ নথিভুক্ত উষ্ণতা ২০১৬ চনৰ ১৯ মে'ত ৪৬.৭&nbsp;°C আছিল আৰু জুন মাহত ২০১৯ চনৰ ৭ জুনত ৪৫.৯&nbsp;°C নথিভুক্ত হৈছিল। বাৰিষাকাল জুন মাহৰ শেষভাগত আৰম্ভ হৈ ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ শেষলৈকে থাকে। এই সময়ছোৱাত প্ৰায় ৪০&nbsp;ইঞ্চি (১,০২০&nbsp;মিমি) বৰষুণ হয় আৰু সঘনাই বজ্ৰপাত, ধুমুহা তথা বানপানীৰ সৃষ্টি হয়। এই সময়ছোৱাত গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫&nbsp;°C (৭৭&nbsp;°F) আৰু আৰ্দ্ৰতা যথেষ্ট বেছি থাকে। নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে উষ্ণতা পুনৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াৰ পিছত শীতকাল আৰম্ভ হয় আৰু ই মাৰ্চ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে থাকে। ভোপালৰ শীতকাল শীতল, যদিও গ্ৰীষ্মকালৰ দৰে অতিশয় আৰামদায়ক নহয়। এই সময়ছোৱাত দৈনিক গড় উষ্ণতা প্ৰায় ১৮&nbsp;°C (৬৪&nbsp;°F) থাকে। জানুৱাৰী মাহত শীতকালৰ তীব্ৰতা সৰ্বাধিক হয় আৰু কিছুমান নিশা উষ্ণতা হিমাংকৰ ওচৰলৈ নামি আহিব পাৰে। ভোপালত এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা ০.৬&nbsp;°C। বছৰি মুঠ বৰষুণৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১,১০১&nbsp;মিমি (৪৩.৩৫&nbsp;ইঞ্চি)। {{Weather box |location = ভোপাল ( বৈৰঘৰ ) ৰ বাবে জলবায়ুৰ তথ্য ১৯৯১–২০২০, চৰম ১৯৪৯–বৰ্তমান | metric first = Yes | single line = Yes | Jan record high C = 33.0 | Feb record high C = 37.6 | Mar record high C = 40.7 | Apr record high C = 44.4 | May record high C = 46.7 | Jun record high C = 45.6 | Jul record high C = 41.2 | Aug record high C = 35.6 | Sep record high C = 37.4 | Oct record high C = 39.6 | Nov record high C = 35.3 | Dec record high C = 32.8 | year record high C = 46.0 | Jan high C = 24.9 | Feb high C = 28.4 | Mar high C = 33.9 | Apr high C = 38.7 | May high C = 41.1 | Jun high C = 37.4 | Jul high C = 30.9 | Aug high C = 28.9 | Sep high C = 31.3 | Oct high C = 32.7 | Nov high C = 29.9 | Dec high C = 26.7 | year high C = |Jan mean C = 17.6 |Feb mean C = 21.0 |Mar mean C = 26.0 |Apr mean C = 30.8 |May mean C = 34.0 |Jun mean C = 31.0 |Jul mean C = 26.9 |Aug mean C = 25.7 |Sep mean C = 26.6 |Oct mean C = 25.8 |Nov mean C = 22.3 |Dec mean C = 18.7 | Jan low C = 10.6 | Feb low C = 13.1 | Mar low C = 17.6 | Apr low C = 22.4 | May low C = 26.6 | Jun low C = 26.0 | Jul low C = 23.8 | Aug low C = 23.0 | Sep low C = 22.2 | Oct low C = 19.1 | Nov low C = 15.0 | Dec low C = 11.2 | year low C = | Jan record low C = 0.6 | Feb record low C = 1.7 | Mar record low C = 6.1 | Apr record low C = 12.2 | May record low C = 16.7 | Jun record low C = 19.5 | Jul record low C = 19.0 | Aug record low C = 16.8 | Sep record low C = 13.8 | Oct record low C = 11.7 | Nov record low C = 5.2 | Dec record low C = 1.0 | year record low C = 0.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 11.3 | Feb rain mm = 9.4 | Mar rain mm = 8.8 | Apr rain mm = 6.5 | May rain mm = 14.2 | Jun rain mm = 132.8 | Jul rain mm = 367.7 | Aug rain mm = 326.0 | Sep rain mm = 175.6 | Oct rain mm = 31.5 | Nov rain mm = 8.7 | Dec rain mm = 8.5 | year rain mm = 1101.0 | Jan rain days = 0.9 | Feb rain days = 0.9 | Mar rain days = 0.8 | Apr rain days = 0.6 | May rain days = 1.2 | Jun rain days = 7.3 | Jul rain days = 14.4 | Aug rain days = 13.9 | Sep rain days = 8.1 | Oct rain days = 1.8 | Nov rain days = 0.6 | Dec rain days = 0.2 | year rain days = 50.7 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|IST]] | Jan humidity = 42 | Feb humidity = 33 | Mar humidity = 24 | Apr humidity = 19 | May humidity = 22 | Jun humidity = 46 | Jul humidity = 74 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 66 | Oct humidity = 45 | Nov humidity = 43 | Dec humidity = 43 |year humidity = 45 | Jan sun = 279.0 | Feb sun = 271.2 | Mar sun = 285.2 | Apr sun = 303.0 | May sun = 303.8 | Jun sun = 195.0 | Jul sun = 108.5 | Aug sun = 105.4 | Sep sun = 192.0 | Oct sun = 275.9 | Nov sun = 270.0 | Dec sun = 263.5 | year sun = | Jand sun = 9.0 | Febd sun = 9.6 | Mard sun = 9.2 | Aprd sun = 10.1 | Mayd sun = 9.8 | Jund sun = 6.5 | Juld sun = 3.5 | Augd sun = 3.4 | Sepd sun = 6.4 | Octd sun = 8.9 | Novd sun = 9.0 | Decd sun = 8.5 |yeard sun = 7.8 |source 1 = ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগ (সূৰ্যৰ পোহৰ ১৯৭১–২০০০)<ref name="IMDnormals">{{cite web |url=https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101061732/https://www.imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf |archive-date=1 January 2023 |title=Climatological Tables 1991–2020 |publisher=India Meteorological Department |access-date=1 January 2023 |page=21 }}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf |title=Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M15 |access-date=18 March 2020 }}</ref><ref name=IMDsun>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205042602/http://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiations%20%201971_2000.pdf |archive-date=5 February 2020 |url=https://imdpune.gov.in/library/public/Daily%20Normals%20of%20Global%20%26%20Diffused%20Radiation%20%201971_2000.pdf |title=Table 3 Monthly mean duration of Sunshine (hours) at different locations in India |work=Daily Normals of Global & Diffuse Radiation (1971–2000) |publisher=India Meteorological Department |date=December 2016 |page=M-3 |access-date=18 March 2020 |url-status=live }}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC1>{{cite web |url=https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |title=Normals Data: Bhopal/Baipaghar – India Latitude: 23.28°N Longitude: 77.35°E Height: 522 (m) |publisher=Japan Meteorological Agency |access-date=1 December 2022 |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201155746/https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42667 |url-status=live }}</ref> }} ২০২৪ চনৰ ‘স্বচ্ছ বায়ু সৰ্বেক্ষণ’ৰ ফলাফল অনুসৰি, ১০ লাখতকৈ অধিক জনসংখ্যা থকা চহৰসমূহৰ শ্ৰেণীত ভোপালক ভাৰতৰ ষষ্ঠ শ্ৰেষ্ঠ ‘ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিষ্কাৰ বায়ু চহৰ’ হিচাপে স্থান দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=7 September 2024 |title=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |url=https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |website=Swachh Vayu Sarvekshan 2024 |access-date=19 September 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914164336/https://prana.cpcb.gov.in/ncapServices/robust/fetchFilesFromDrive/Swachh_Vayu_Survekshan_2024_Result.pdf |url-status=dead }}</ref> === হ্ৰদসমূহৰ তালিকা === [[File:Welcome to Bhopal.jpg|320px|thumb|ভোপালত ‘হ্ৰদৰ চহৰ’ৰ আলোকসজ্জা]] # ভোজতাল (বড়া তালাব/উচ্চ হ্ৰদ) # ছোটা তালাব (নিম্ন হ্ৰদ) # শাহপুৰা হ্ৰদ # মটিয়া তালাব (তাজ-উল-মছজিদ, শাহজাহানাবাদত) # নৱাব ছিদ্দিক হাছান খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা প্ৰথম ধাপৰ হ্ৰদ) # মুনশী হুছেইন খান তালাব (মটিয়া তালাবৰ তলত থকা দ্বিতীয় ধাপৰ হ্ৰদ) # লেণ্ডিয়া তালাব (ৰাম নগৰ কলনী) # সাৰংপানি হ্ৰদ (পিপলানি, BHEL এলেকা) # মেনিট লোটাছ হ্ৰদ (মৌলানা আজাদ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান) # জৱাহৰ বাল উদ্যান হ্ৰদ (ৰবিশংকৰ নগৰ, চাৰ ইমলিৰ তলত) # বৰডি কলান (ভাদভাদা পথ) # প্ৰীত নগৰ হ্ৰদ (বিদিশা বাইপাছ পথ) # নাৰিয়ালখেড়া গল্ফ কোৰ্ছ হ্ৰদ (SCEPTA গল্ফ কোৰ্ছ) # লাহাৰপুৰ হ্ৰদ # মুল্লা সৰোবৰ (বৰকতউল্লাহ বিশ্ববিদ্যালয়, হাবিবগঞ্জ) # নেৱৰি তালাব (সঞ্জীৱ নগৰৰ ওচৰৰ অজগৰ তালাব) # নিউ জেইল পুখুৰী (অযোধ্যা বাইপাছ পথ) # বৈৰাগড় বিসৰ্জন ঘাট (সন্ত হিৰদাৰাম নগৰ) === জলাধাৰসমূহৰ তালিকা === # কোলাৰ বান্ধ (ভোপাল)|কোলাৰ বান্ধ # কেৰৱা বান্ধ # কালিয়াছোট বান্ধ # হালালি বান্ধ # ভাদভাদা বান্ধ # হাতাইকেড়া বান্ধ ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ভোপাল চহৰৰ ধৰ্মীয় গাঁথনি (২০১১)<ref name="icssr.org">[http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf Baseline Survey of Bhopal District, Madhya Pradesh] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130903030135/http://www.icssr.org/Baseline%20Survey%20of%20Bhopal%20District.pdf |date=3 September 2013 }} Ministry of Minority Affairs, Government of India (2012)</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দুধৰ্ম]]|darkorange|69.20}} {{bar percent|[[ইছলাম]]|green|26.28}} {{bar percent|[[জৈনধৰ্ম]]|pink|1.35}} {{bar percent|[[খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|1.12}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|mediumblue|1.08}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.6}} |caption=ধৰ্ম অনুসৰি জনসংখ্যাৰ শতাংশ; †<small>ইয়াত শিখ ধৰ্মাৱলম্বী সকল অন্তৰ্ভুক্ত</small> }} ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, ভোপাল চহৰৰ জনসংখ্যা (ভোপাল পৌৰ নিগমৰ অধীনস্থ এলেকা) ১,৭৯৮,২১৮ জন। ইয়াৰে ৯৩৬,১৬৮ জন পুৰুষ আৰু ৮৬২,০৫০ জন মহিলা। ২০১১ চনত ভোপাল মহানগৰীয় এলেকাৰ জনসংখ্যা (ভোপাল চহৰৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত নগৰীয়া সমষ্টি) ১,৮৮৬,১০০ জন আছিল।<ref name="census_metro">{{cite web |url=http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Urban-data.ppt |title=Presentation on Towns and Urban Agglomerations |work=Census of India 2011 |access-date=13 March 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314015213/http://censusmp.nic.in/censusmp/All-PDF/Workshop%20at%20Admn.Academy%20-%2013%20Nov.%202014/04.%20Urban-data.ppt |archive-date=14 March 2016 }}</ref> মুঠ কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা হাৰ (৭ বছৰ বা তাতকৈ অধিক বয়সৰ জনসংখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত) ৮৫.২৪% আছিল। ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ক্ৰমে ৮৯.২% আৰু ৮০.১%।<ref name=census /> [[File:Tourist Map of Bhopal.jpg|thumb|left|ভোপালৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ]] {{Pie chart | thumb = left | caption = ভোপাল চহৰৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Madhya Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]] |access-date=13 January 2026 |archive-date=13 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113132304/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10249/download/13361/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2300.XLSX |url-status=live }}</ref> | label1 = [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] | value1 = 81.24 | color1 = orange | label2 = [[উৰ্দু ভাষা|উৰ্দু]] | value2 = 8.53 | color2 = green | label3 = [[মাৰাঠী ভাষা|মাৰাঠী]] | value3 = 2.99 | color3 = red | label4 = [[সিন্ধী ভাষা|সিন্ধী]] | value4 = 2.91 | color4 = yellow | other = y | other-label = অন্যান্য | other-color = grey }} ==চৰকাৰ আৰু ৰাজনীতি== ভোপাল একে সময়তে এটা বিভাগ, এখন জিলা আৰু এখন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চহৰৰ নাম।<ref name=":3">{{Cite web |title=History {{!}} Bhopal Division {{!}} India |url=https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115827/https://bhopaldivisionmp.nic.in/en/history/ |url-status=dead }}</ref> বিভাগটোৰ প্ৰশাসন বিভাগীয় আয়ুক্ত আৰু অতিৰিক্ত আয়ুক্তৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref name=":3" /> এই বিভাগত পাঁচখন জিলা আছে, যাৰ ভিতৰত ভোপাল এখন।<ref name=":3" /> ভোপাল জিলা প্ৰশাসনৰ নেতৃত্ব দিয়ে ভোপালৰ জিলা দণ্ডাধীশে, যি জিলাখনৰ মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Administrative Setup {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |access-date=10 November 2020 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116002458/https://bhopal.nic.in/en/administrative-setup/ |url-status=live }}</ref> শেহতীয়া লোকসভা নিৰ্বাচনত ভোপাল লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি (বিজেপি)ৰ আলোক শৰ্মা নিৰ্বাচিত হয়। ভোপালত ৰাজ্যখনৰ বিধানসভা অৰ্থাৎ মধ্যপ্ৰদেশ বিধানসভাও অৱস্থিত, য'ত ২৩০জন বিধায়ক থাকে। ষোড়শ আৰু বৰ্তমানৰ বিধানসভাখন ২০২৩ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত নিৰ্বাচিত হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Vidhan Sabha |url=http://mpvidhansabha.nic.in:80/index.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508152326/http://mpvidhansabha.nic.in/index.aspx |archive-date=8 May 2017 |access-date=8 March 2007 }}</ref> {{As of|2024|June}}, বিধানসভাত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা দলটো হৈছে [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]] (বিজেপি), যাৰ ১৬৫খন আসন আছে আৰু দলটোৰ নেতৃত্ব দিছে মোহন যাদৱে।<ref>{{cite news |date=20 March 2020 |title=How the numbers stack up against Kamal Nath govt ahead of Madhya Pradesh floor test |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |access-date=25 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320102108/https://www.indiatoday.in/india/story/how-the-numbers-stack-up-against-kamal-nath-govt-ahead-of-madhya-pradesh-floor-test-1657753-2020-03-20 |url-status=live }}</ref> ভোপাল জিলাৰ পৰা বিধানসভালৈ ৭খন আসন নিৰ্বাচিত হয়। ২০০৮ চনৰ সমষ্টি পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Delimitation of Parliamentary & Assembly Constituencies Order – 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317193120/https://old.eci.gov.in/files/file/3931-delimitation-of-parliamentary-assembly-constituencies-order-2008/ |url-status=live }}</ref> ভোপাল চহৰ ৬টা বিধানসভা সমষ্টিৰ দ্বাৰা প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হয়:<ref>{{Cite web |title=List of MLAs of Madhya Pradesh Legislative Assembly 2018 |url=https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |access-date=6 November 2020 |website=Elections in India |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128133819/https://www.elections.in/madhya-pradesh/assembly-constituencies/mlas-list.html |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable" ! ৰাজ্যিক বিধানসভা সমষ্টি ! ৱাৰ্ড ! বিধায়ক ! ৰাজনৈতিক দল |- | ভোপাল উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল উত্তৰ | ৫–১৮, ২২ | আৰিফ আকীল | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | নৰেলা বিধানসভা সমষ্টি | ৩৯–৪২, ৪৬, ৫৬–৫৮, ৬৬ | বিশ্বাস সাৰং | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | ভোপাল দক্ষিণ-পশ্চিম বিধানসভা সমষ্টি | ২৬–৩৫, ৪৮–৪৯ | পি চি শৰ্মা | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | ভোপাল মধ্য বিধানসভা সমষ্টি|ভোপাল মধ্য | ১৯–২১, ২৩–২৫, ৩৬–৩৮, ৪৩–৪৫, ৪৭–৫০, ৫০–৫২ | আৰিফ মাছুদ | ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ |- | গোবিন্দপুৰা | ৫৩–৫৫, ৫৯–৬৩, ৬৫ | কৃষ্ণা গৌৰ | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |- | হুজুৰ বিধানসভা সমষ্টি|হুজুৰ | ১–৪ | ৰামেশ্বৰ শৰ্মা | ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি |} ভোপাল বৃহত্তৰ ভোপাল নগৰ সমষ্টিৰো অংশ, যাৰ ২০১১ চনৰ জনসংখ্যা আছিল ১৮,৮৩,৩৮১।<ref>{{Cite web |title=Census India – UA |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027032256/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> ভোপালৰ পৌৰ জনসংখ্যা পৰিচালনা কৰা প্ৰথম পৌৰ সংস্থাটো ১৯০৭ চনত তৎকালীন ভোপাল ৰাজ্যত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক “মজলিছ-ই-ইন্তেজামিয়া” বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Bhopal Municipal Corporation {{!}} District Bhopal, Government of Madhya Pradesh {{!}} India |url=https://bhopal.nic.in/en/public-utility/bhopal-municipal-corporation/ |access-date=6 November 2020 }}</ref> পৌৰ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত ১৯১৬ চনত প্ৰথম চহৰ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰা হৈছিল।<ref name=":0" /> ১৯৫৬ চনলৈকে ভোপাল পৌৰসভাৰ সীমাৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল অতি সীমিত আছিল; তাৰ পিছত ইয়াৰ সৈতে চাৰিওফালৰ কেইবাখনো গাঁও সংযোজন কৰা হয়।<ref name=":0" /> ১৯৭৫ চনৰ ভিতৰত পৌৰসভাৰ সীমা ৭১.২৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়।<ref name=":0" /> ১৯৮৩ চনত ভোপাল পৌৰ পৰিষদে পৌৰ নিগমৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু ইয়াত মুঠ ৫৬টা ৱাৰ্ড আছিল।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725031407/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/history.html |url-status=usurped |archive-date=25 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> === পৌৰ প্ৰশাসন === [[File:Shivaji statue Bhopal.jpg|thumb|upright|ভোপালৰ শিৱাজী নগৰ চৌহদত থকা শিৱাজীৰ মূৰ্তি]] ভোপাল পৌৰ নিগম (BMC) হৈছে ভোপাল চহৰৰ নাগৰিক সেৱা আৰু প্ৰশাসনিক প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চোৱা নগৰীয়া স্থানীয় সংস্থা।<ref name=":0"/> পৌৰ নিগমে ১৯৫৬ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰ নিগম আইন<ref>{{cite web |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act, 1956 |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |website=janaagraha.org |access-date=6 November 2020 |archive-date=11 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911112742/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> আৰু ১৯৬১ চনৰ মধ্যপ্ৰদেশ পৌৰসভা আইন অনুসৰি কাম কৰে।<ref>{{cite web |title=The Madhya Pradesh Municipalities Act, 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=indiacode.nic.in |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh – Finance of ULB |url=http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |archive-date=19 August 2019 |url-status=live |access-date=27 July 2026 |archivedate=19 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819153311/http://finance.mp.gov.in/ulb5e.pdf |deadurl=yes }}</ref> ২০১৫ চনত কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয়; ইয়াৰ পূৰ্বে কোলাৰ পৌৰসভা ভোপাল পৌৰ নিগমৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporations |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |website=Times of India |date=9 October 2019 |archive-date=15 May 2020 |access-date=6 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> ২০১৯ চনত পৌৰ নিগমটো পুনৰ দুটা নিগমত বিভক্ত কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু নগৰ প্ৰশাসন তথা গৃহ নিৰ্মাণ বিভাগৰ ওচৰত এই সন্দৰ্ভত এটা প্ৰস্তাৱ দাখিল কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, এই প্ৰস্তাৱক মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিলে সমালোচনা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last1=Thakkar |first1=Dhrumit |date=5 March 2018 |title=4 years after Kolar Municipal Council merged with Bhopal Municipal Corporation, the area is witnessing a much-needed infrastructure push |url=https://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |access-date=6 November 2020 |website=GNS News |archive-date=7 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |url-status=dead |archivedate=7 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307205519/http://www.gnsnews.co.in/4-years-after-kolar-municipal-council-merged-with-bhopal-municipal-corporation-the-area-is-witnessing-a-much-needed-infrastructure-push/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ উপৰি মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচন কৰাৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=9 October 2019 |first=Jamal |last=Ayub |title=Govt plans to divide Bhopal civic body into 2 corporation |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India |archive-date=15 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515012635/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/govt-plans-to-divide-bmc-into-2-corporations/articleshow/71495151.cms |url-status=live }}</ref> নগৰ নিগমটোৱে {{cvt|463|km2}} এলেকা সামৰি লৈছে আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যা ১৭,৯৫,৬৪৮ জন।<ref>{{Cite web |title=Census India |url=https://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027022540/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=27 October 2011 |url-status=live }}</ref> প্ৰশাসনিক উদ্দেশ্যে চহৰখনক ১৪টা অঞ্চল আৰু ৮৫টা ৱাৰ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে আৰু প্ৰতিটো ৱাৰ্ডক পাঁচ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত এজন কাউন্সিলৰে প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।<ref>{{Cite web |title=zonesofbhopalmunicipalcorporation – slumsbhopal |url=https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |access-date=6 November 2020 |website=sites.google.com |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026102314/https://sites.google.com/site/slumsbhopal/zonesofbhopalmunicipalcorporation |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhopal: Fate of 85 municipal wards to be decided today |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=19 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094330/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-fate-of-85-municipal-wards-to-be-decided-today |url-status=live }}</ref> বিজয়ী ৰাজনৈতিক দলে বিভিন্ন বিভাগৰ দায়িত্ব পালন কৰা সদস্যসকলৰ এখন পৰিষদ নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Council |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031435/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/Council.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> নিগম আইন অনুসৰি ৱাৰ্ড কমিটী আৰু মহল্লা কমিটী গঠনৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Municipal Corporation act 1961 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |website=India code.nic.nic |access-date=6 November 2020 |archive-date=26 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026095351/https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/3583/1/Municipal%20Corporation%20ACT%201961.pdf |url-status=live }}</ref> ২০১৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত দ্য পাইয়নিয়াৰ-এ চহৰখনৰ এখন ৱাৰ্ড কমিটীৰ সভাৰ বিষয়ে প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=BMC chairman holds ward committee meet |url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |access-date=6 November 2020 |website=The Pioneer |archive-date=1 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |url-status=live |archivedate=1 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221201135511/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/bmc-chairman-holds-ward-committee-meet.html |deadurl=yes }}</ref> মধ্য প্ৰদেশ ভাৰতৰ সেই কেইখনমান ৰাজ্যৰ ভিতৰত অন্যতম, য'ত মেয়ৰ-ইন-কাউন্সিল (MIC) ব্যৱস্থা প্ৰচলিত; সেয়েহে ভোপাল পৌৰ নিগমৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলকো MIC হিচাপে সংগঠিত কৰা হয়।<ref>{{Cite web |url=http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |title=Madhya Pradesh Municipal Corporation Act 1956 |access-date=29 January 2020 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174748/http://www.janaagraha.org/asics/report/Madhya-Pradesh-Municipal-Corporation-Act-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> BMC-ৰ অধীনত স্বাস্থ্য আৰু পৰিৱেশ; শিক্ষা, সামাজিক ন্যায়, খাদ্য আৰু সংস্কৃতি; পৰিকল্পনা আৰু পুনৰ্বাসন; জনসংযোগ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ; অগ্নিনিৰ্বাপক বাহিনী আৰু পৰিবহণ; বিদ্যুৎ; অভিযান্ত্ৰিক; ৰাজহ আৰু প্ৰকল্প; হিচাপ; JnNURM; M.P.U.S.P আৰু সাধাৰণ প্ৰশাসন আদি একাধিক পৌৰ বিভাগ আছে।<ref>{{Cite web |url=http://bhopalmunicipal.com/ |archive-url=https://archive.today/20130615212506/http://bhopalmunicipal.com/ |url-status=usurped |archive-date=15 June 2013 |title=Home |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=29 January 2020 }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমৰ ৮৫টা ৱাৰ্ডৰ বাবে নিৰ্বাচন ২০২২ চনৰ ৬ জুলাইত অনুষ্ঠিত হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Gupta |first=Suchandana |date=13 December 2022 |title=2022 Madhya Pradesh local elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |work=The Times of India |access-date=13 December 2022 |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404035458/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ৱাৰ্ডসমূহৰ সংৰক্ষণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |title=Bhopal: Municipal ward reservation, a litmus test for politicians |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-municipal-ward-reservation-a-litmus-test-for-politicians |access-date=6 November 2020 |work=Free Press Journal }}</ref> চহৰখনৰ বৰ্তমানৰ মেয়ৰ হৈছে মালতী ৰায়।<ref>{{cite web |last=Kumar |first=Sharad |date=13 December 2022 |title=Bhopal Mayor |url=https://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728034023/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/bhopal-mayor.html |url-status=usurped |archive-date=28 July 2015 |access-date=13 December 2022 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> ২০১৯ চনত ৰাজ্য চৰকাৰে ১৯৮৮ চনৰ পৰা প্ৰযোজ্য হৈ থকা নিয়মসমূহ সলনি কৰি নিৰ্বাচিত কাউন্সিলৰসকলৰ দ্বাৰা মেয়ৰক পৰোক্ষভাৱে নিৰ্বাচিত কৰাৰ অনুমতি দিয়ে।<ref>{{Cite web |date=25 September 2019 |first=Suchandana |last=Gupta |title=MP cabinet approves amendment for indirect election of mayors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |access-date=6 November 2020 |website=The Times of India |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611174232/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mp-cabinet-approves-amendment-for-indirect-election-of-mayors/articleshow/71300568.cms |url-status=live }}</ref> চহৰখনৰ পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে ভি. এছ. চৌধুৰী কোলছানি।<ref>{{Cite web |title=Telephones |url=http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150804233611/http://www.bhopalmunicipal.com/corporation/telephone-directory.html |url-status=usurped |archive-date=4 August 2015 |access-date=29 January 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref> অতিৰিক্ত পৌৰ আয়ুক্ত হৈছে শশৱন্ত সিং মীনা।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: BMC inks MoU with NTPC to turn waste into energy |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=26 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126104046/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmc-inks-mou-with-ntpc-to-turn-waste-into-energy |url-status=live }}</ref> পৌৰ নিগমে কৰ সংগ্ৰহ, নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ, ভাড়াৰ পৰা পোৱা আয়, মাচুল আৰু সেৱা ব্যৱহাৰকাৰী মাচুল, ৰাজহ অনুদান আৰু বিনিয়োগ পুঁজিৰ পৰা পোৱা আয়ৰ জৰিয়তে ৰাজহ লাভ কৰে।<ref>{{Cite web |title=Bhopal Municipal Financial Statement Balance Sheet 2019–2020 |url=http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123033330/http://www.bhopalmunicipal.com/ckfinder/userfiles/files/Financial%20statement/Balance%20Sheet%202019-20.pdf |archive-date=23 November 2021 |url-status=usurped |website=Bhopal Municipal }}</ref> ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ₹২,৪৯৫ কোটিৰ বাজেট অনুমোদন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=29 June 2020 |title=Bhopal Municipal Budget : नामांतरण नहीं कराया तो नगर निगम वसूल करेगा 10 से 15 प्रतिशत का अधिभार |url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |access-date=6 November 2020 |website=Nai Dunia |language=hi |archive-date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630101303/https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/bhopal-bhopal-municipal-budget-2020-municipal-corporation-will-take-surcharge-if-transfer-of-property-not-done-5680542 |url-status=live }}</ref> === পৌৰ বিত্ত === আৱাসন আৰু নগৰ পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ CityFinance Portal-ত প্ৰকাশিত বিত্তীয় তথ্য অনুসৰি,<ref>{{cite web |title=Bhopal Municipal Corporation Finance |url=https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |publisher=CityFinance Portal, Ministry of Housing and Urban Affairs |access-date=17 March 2026 |archive-date=24 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124030147/https://www.cityfinance.in/municipal-data/city/bhopal |url-status=live }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগমে ২০২২–২৩ বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ₹১,১৫৪ কোটি (US$১৩৯ মিলিয়ন) ৰাজহ লাভ আৰু ₹১,০৫১ কোটি (US$১২৭ মিলিয়ন) মুঠ ব্যয় নথিভুক্ত কৰিছিল। মুঠ ৰাজহৰ প্ৰায় ২৯.৮% কৰ ৰাজহৰ পৰা আহিছিল, আনহাতে বিত্তীয় বৰ্ষটোত নিগমে ₹২২৪ কোটি অনুদান লাভ কৰিছিল। === নাগৰিক সেৱা === ভোপাল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ হৈছে মধ্য প্ৰদেশৰ ভোপাল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱাধীন অঞ্চলত উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ বাবে দায়বদ্ধ শীৰ্ষ সংস্থা। এই কৰ্তৃপক্ষ ১৯৭৬ চনত Bhopal Development Authority Act, 1974-ৰ অধীনত স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=About BDA Page |url=http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |access-date=10 November 2020 |website=bda.org.in |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |url-status=dead |archivedate=16 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201116235021/http://www.bda.org.in/About_Us.aspx |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত বিদ্যুৎ বিতৰণ কৰে [[Madhya Pradesh]] Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited-এ, যি ৰাজ্যখনৰ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ বিতৰণ কোম্পানী (ডিছকম)।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh Madhya Kshetra Vidyut Vitaran Company Limited |url=https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile |access-date=6 November 2020 |archive-date=17 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250117213924/https://portal.mpcz.in/web/about-us/company-profile/ |url-status=dead }}</ref> ইয়াক ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ ব’ৰ্ড Madhya Pradesh State Electricity Board (MPSEB)-এ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, যাৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ভোপালত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web |title=Madhya Pradesh: Expect electricity tariff hike sometime soon as power companies propose hike of 7% |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234238/https://www.freepressjournal.in/bhopal/madhya-pradesh-expect-electricity-tariff-hike-sometime-soon-as-power-companies-propose-hike-of-7 |url-status=live }}</ref> অগ্নিনিৰ্বাপক সেৱা ভোপাল পৌৰ নিগমে প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web |title=Fire Brigade And Transport Department |url=http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160421041544/http://www.bhopalmunicipal.com/department/fire-brigade-and-transport-department.html |url-status=usurped |archive-date=21 April 2016 |access-date=6 November 2020 |website=Bhopal Municipal Corporation }}</ref><ref>{{Cite news |date=10 August 2020 |title=Bhopal municipal corporation orders fire safety review of hospitals, Covid centres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bmc-orders-fire-safety-review-of-hosps-covid-centres/articleshow/77452602.cms |access-date=6 November 2020 |work=The Times of India }}</ref> ভোপাল পৌৰ নিগম চহৰখনৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।<ref>{{Cite web |title=BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report |url=https://www.bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211181154/http://bhopal.org/wp-content/uploads/2016/06/BMA-Sambhavna-Bhopal-Water-Report.pdf |archive-date=11 December 2016 |url-status=live }}</ref> পানীৰ প্ৰাকৃতিক উৎসসমূহ হৈছে পৃষ্ঠীয় জল (উচ্চ হ্ৰদ, কোলাৰ জলাধাৰ আৰু নৰ্মদা নদী)। ইয়াৰ উপৰি জনসংখ্যাৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ ভূগৰ্ভস্থ পানী (নলকূপ আৰু হেণ্ডপাম্প)ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল; লগতে ব্যক্তিগত মালিকানাধীন আৰু হিচাপত নথকা খন্দা কুঁৱা আৰু ব’ৰৱেলৰ পৰাও পানী সংগ্ৰহ কৰা হয়।<ref name=":1">{{Cite web |title=Assessment of potability of different water sources at Bhopal city |url=http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807145414/http://www.ipublishing.co.in/ijesarticles/fourteen/articles/volfour/EIJES41082.pdf |archive-date=7 August 2015 |url-status=live }}</ref> ২০১৪ চনত কৰা এক অধ্যয়ন অনুসৰি, চহৰখনৰ প্ৰায় ৬% জনসংখ্যাই পাইপযোগে পানী যোগান লাভ কৰিছিল।<ref name=":1" /> অৱশ্যে, অনিয়মীয়া আৰু নিম্নমানৰ পানী যোগান চহৰখনৰ এক সাধাৰণ অভিযোগ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Bhopal: Irregular water supply leaves many colonies high and dry |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |access-date=6 November 2020 |website=Free Press Journal |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611132451/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-irregular-water-supply-leaves-many-colonies-high-and-dry |url-status=live }}</ref> [[ভাৰত ভৱন]] চহৰখনৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াত প্ৰতি বছৰে বহুতো নাট্য আৰু চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite news |date=12 October 2017 |title=Film Fest Ekagra Begins at Bharat Bhavan |work=Dailypioneer |url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |url-status=live |access-date=11 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |archive-date=9 November 2017 |archivedate=9 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171109191459/http://www.dailypioneer.com/state-editions/bhopal/film-fest-ekagra-begins-at-bhara-bhavan.html |deadurl=yes }}</ref> ভাৰত ভৱনত এখন কলা-দৰ্শনী, উচ্চ হ্ৰদৰ ফালে মুখ কৰি থকা এটা মুক্তমঞ্চ, আৰু আন দুটা নাট্যগৃহৰ লগতে এটা জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আছে। ভাৰত ভৱন আৰু মধ্য প্ৰদেশ বিধানসভা ভৱন দুয়োটাই প্ৰখ্যাত স্থপতিবিদ চাৰ্লছ কোৰিয়াই নক্সা কৰিছিল। ভাৰত ভৱনে আধুনিক ভাৰতীয় কলা, নাট্য, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ বিভিন্ন ধাৰাক একেটা মঞ্চত একত্ৰিত কৰি ভোপালৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয়ক এক বিশেষ মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। == অৰ্থনীতি == [[File:BHEL Bhopal in rain.jpg|alt=বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা।|thumb|298x298px|বৰ্ষাকালত BHEL ভোপাল কাৰখানা]] অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা সঞ্চালকালয় (মধ্য প্ৰদেশ)-ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২০–২১ বিত্তীয় বৰ্ষত ভোপাল জিলাৰ নামমাত্ৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) ₹৪৪,১৭৫ কোটি আছিল আৰু জনমূৰি GDP আছিল ₹১,৪০,৭২৯। ভোপালৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ উদ্যোগভিত্তিক। চহৰখনত ঔষধ, মটৰগাড়ী, বস্ত্ৰ, অলংকাৰ আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰী উৎপাদনৰ দৰে বিভিন্ন উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। ইয়াৰ উপৰি কপাহ আৰু আটা কল, কাপোৰ বোৱা আৰু ৰং কৰা, দিয়াশলাই, ছীলিং ৱাক্স আৰু ক্ৰীড়া সামগ্ৰী নিৰ্মাণ আদি উদ্যোগো ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।<ref>{{cite web |title=Bhopal industries |url=https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426030603/https://www.britannica.com/eb/article-9079067/Bhopal#84367.hook |archive-date=26 April 2008 |access-date=10 April 2007 }}</ref> ভোপালৰ বাসিন্দাসকল বৃহৎ খুচুৰা ব্যৱসায়ৰ সৈতেও জড়িত। পুৰণি চহৰখনত পৰম্পৰাগত হস্তশিল্পৰ এক বিশেষ গুৰুত্ব আছে। [[জৰদৌজি]] আৰু ''বটুয়া''—ভাৰতীয় পৰম্পৰাগত পোছাকৰ সৈতে সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা সৰু ডোঙা বা সূতাৰে নিৰ্মিত পাৰ্চ—এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য হস্তশিল্পজাত সামগ্ৰীৰ ভিতৰত পৰে।<ref>{{cite web |title=Zari and Batua |url=http://www.craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |archive-date=6 April 2007 |access-date=12 April 2007 |archivedate=6 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406171714/http://craftandartisans.com/zari-zardozi-tinsel-embroidery.html |deadurl=yes }}</ref> ভোপালত [[ডি বি কৰ্প লিমিটেড|DB Corp]]-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। এই প্ৰতিষ্ঠানটো অনানুষ্ঠানিকভাৱে ভাস্কৰ গ্ৰুপ নামেৰে পৰিচিত আৰু ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাশন ''[[দৈনিক ভাস্কৰ]]''-ৰ নামেৰে এই নামটো জনপ্ৰিয় হৈছে। প্ৰায় ₹১৭ বিলিয়ন মূল্যৰ এই ব্যৱসায়িক গোটটোৰ সংবাদ মাধ্যমত এক শক্তিশালী উপস্থিতি আছে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় মহাৰাণা প্ৰতাপ নগৰত অৱস্থিত। ভোপাল বিমানবন্দৰৰ ওচৰত অৱস্থিত IT Park-ত বিভিন্ন ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কোম্পানীয়ে কাম কৰি আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত চহৰখনৰ উপস্থিতি ভৱিষ্যতে আৰু অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। [[WIPRO]]-এ ভোপালত এটা ছফ্টৱেৰ উন্নয়ন কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Wipro Group to set up Software Development Centre in Bhopal |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |website=Free Press Journal |access-date=13 September 2021 |archive-date=9 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809084434/https://www.freepressjournal.in/bhopal/wipro-group-to-set-up-software-development-centre-in-bhopal |url-status=live }}</ref> চহৰখনত ইতিমধ্যে Sutherland Global Services, ISoft InfoTech, Soluzione IT Services, Netlink Software Pvt Ltd., Caresoft Inc India আৰু Osmo IT Solution আদি বহুতো ছফ্টৱেৰ আৰু IT কোম্পানীয়ে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। পুৰণি চহৰখনত অৱস্থিত [[মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ|মঞ্জুল পাব্লিশ্বিং হাউছ]] এখন উল্লেখযোগ্য প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠান। [[হেৰী পটাৰ]] উপন্যাস শৃংখলাৰ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] অনুবাদ প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে বিশেষ পৰিচিতি লাভ কৰে।<ref>{{cite web |author1=Kumar Shakti Shekhar |date=10 July 2005 |title=Chamber of Secrets translated into Hindi |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205051528/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20050010198 |archive-date=5 December 2008 |access-date=30 October 2015 |website=NDTV |location=Bhopal }}</ref> ভোপালৰ অৰ্থনীতিৰ বিশেষত্ব হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্য। বৃহৎ উদ্যোগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়, পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডলৈকে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰই চহৰখনৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত অৰিহণা যোগাইছে। এই বৈচিত্ৰ্যময় অৰ্থনৈতিক গাঁথনিয়ে ভোপালক মধ্য প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। [[ভোজ মেট্ৰো]] নামৰ এটা গধুৰ ৰে'ল-ভিত্তিক মেট্ৰ' ৰে'ল ব্যৱস্থাৰ প্ৰথম পৰ্যায়ে ২১ ডিচেম্বৰ ২০২৫ তাৰিখে সেৱা আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |title=Bhopal Metro to be named after Raja Bhoj, announces Kamal Nath |date=26 September 2019 |website=Mint |access-date=9 November 2019 |archive-date=3 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103144439/https://www.livemint.com/industry/infrastructure/bhopal-metro-to-be-named-after-raja-bhoj-announces-kamal-nath-1569511530540.html |url-status=live }}</ref><ref name="ndtv.com">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |title=Bhopal Metro To Be Called "Bhoj Metro" After Indian King "Raja Bhoj": Kamal Nath |website=NDTV.com |access-date=9 November 2019 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002222200/https://www.ndtv.com/bhopal-news/bhopal-metro-to-be-bhoj-metro-after-raja-bhoj-kamal-nath-2107765 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |title=Bhopal, Indore to have Metro Rail soon |work=Thaindian News |access-date=5 February 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |archive-date=5 March 2013 |url-status=dead |archivedate=5 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305082637/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhopal-indore-to-have-metro-rail-soon_100145920.html |deadurl=yes }}</ref> == শিক্ষা == === প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক শিক্ষা === [[File:NLIUGyanmandir3.JPG|thumb|ৰাষ্ট্ৰীয় আইন প্ৰতিষ্ঠান বিশ্ববিদ্যালয়]] ভোপালত চৰকাৰৰ পৃষ্ঠপোষকতাত চলা ৫৫০খনতকৈও অধিক বিদ্যালয় আছে। ইয়াৰে অধিকাংশ বিদ্যালয় মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE)-ৰ সৈতে সংযুক্ত। ইয়াৰ উপৰি চহৰখনত পাঁচখন কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আছে।<ref>{{Cite web |url=https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |title=KVS Directory {{!}} Kendriya Vidyalaya Sanghatan, Government of India |website=Kendriya Vidyalaya Sanghatan {{!}} Government of India |publisher=[[Government of India]] |access-date=20 November 2019 |archive-date=11 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611165719/https://kvsangathan.nic.in/about-kvs/directories/kvs-directory?shs_term_node_tid_depth=178&field_kv_directory_tid=&field_state_directory_tid=2107 |url-status=live }}</ref> ভোপালত বিভিন্ন ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ো আছে, যিবোৰে CBSE, ICSE, মধ্যপ্ৰদেশ মাধ্যমিক শিক্ষা ব'ৰ্ড (MPBSE), ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান (NIOS) আৰু Cambridge International Examinations (CIE,Cambridge) আদি বিভিন্ন শিক্ষা ব'ৰ্ডৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য বিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ভোপাল (CBSE), দ্য সংস্কাৰ ভেলী স্কুল (The Sanskaar Valley School)(ICSE আৰু Cambridge International Examinations|Cambridge International Examinations),<ref>{{Cite web |url=https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |title=Best ICSE School in India, Top 10 ICSE schools in India |website=sanskaarvalley.org |access-date=20 November 2019 |archive-date=26 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |url-status=dead |archivedate=26 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326000656/https://www.sanskaarvalley.org/sanskaar-affiliations.php |deadurl=yes }}</ref> কাৰ্মেল কনভেণ্ট স্কুল (CBSE),<ref>{{cite news |title=Over 350 Bhopal students score 10 CGPA in CBSE Class 10 exam |url=https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |work=Hindustan Times |date=28 May 2015 |access-date=7 March 2015 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925042115/https://www.hindustantimes.com/bhopal/over-350-bhopal-students-score-10-cgpa-in-cbse-class-10-exam/story-qWQN5V7MZXW8ybW5F6bMCN.html |url-status=live }}</ref> কেম্পিয়ন স্কুল, (CBSE) আৰু ছেইণ্ট জোচেফছ কনভেণ্ট স্কুল, (CBSE) উল্লেখযোগ্য। === উচ্চ শিক্ষা === [[File:IIFM arc.jpg|thumb|IIFM-ৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ভোপাল চহৰত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত আছে— {| class="wikitable sortable" style="font-size: 93%" ! scope="col" width="443"|শিক্ষানুষ্ঠান ! scope="col" width="145"|প্ৰতিষ্ঠা |- | National Law Institute University ||1997 |- | Academy of Scientific and Innovative Research|AcSIR, Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI-ত |2011 |- | Gandhi Medical College, Bhopal|গান্ধী মেডিকেল কলেজ |1955 |- | Maulana Azad National Institute of Technology ||1960 |- | National Institute of Design, Madhya Pradesh ||2019 |- | Barkatullah University ||1970 |- | Indian Institute of Forest Management ||1982 |- | Madhya Pradesh Bhoj Open University]]] 1991 |- | Rajiv Gandhi Proudyogiki Vishwavidyalaya]] ||1998 |- | Makhanlal Chaturvedi National University of Journalism and Communication]] ||1990 |- | National Judicial Academy (India)|ৰাষ্ট্ৰীয় ন্যায়িক একাডেমী]] |1993 |- | Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal]] ||2008 |- | National Institute of Fashion Technology]] ||2008 |- | School of Planning and Architecture, Bhopal|স্কুল অৱ প্লেনিং এণ্ড আৰ্কিটেকচাৰ]] ||2008 |- | VIT Bhopal University|VIT ভোপাল]] ||2017 |- | All India Institute of Medical Sciences, Bhopal|অল ইণ্ডিয়া ইনষ্টিটিউট অৱ মেডিকেল ছায়েন্সেছ]] ||2012 |- |Jagran Lakecity University |2013 |- |[[Indian Institute of Information Technology, Bhopal|ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ ইনফৰ্মেচন টেকন'লজী]] |2017 |- |[[RKDF University]] |2012 |- |[[Rabindranath Tagore University, Bhopal|ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ বিশ্ববিদ্যালয়]] |2010 |} === গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান === ভোপালত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আছে। ইয়াৰে কিছুমান কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনত আৰু আন কিছুমান ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত পৰিচালিত হয়। চহৰখনৰ উল্লেখযোগ্য গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত [[Advanced Materials and Processes Research Institute|CSIR AMPRI]] আৰু [[Indian Institute of Science Education and Research, Bhopal|IISER]] অন্যতম। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহে বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি, সামগ্ৰী বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য গৱেষণা ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। == ক্ৰীড়া == [[File:Yodhasthal (Bhopal, India) (69).jpg|thumb|যোদ্ধাস্থল]] === দল === [[Bhopal Badshahs]] ভোপালভিত্তিক এটা [[field hockey|হকী]] দল, যিয়ে World Series Hockey প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। দলটোৰ অধিনায়ক আছিল ভাৰতীয় হকী খেলুৱৈ [[Sameer Dad]] আৰু প্ৰশিক্ষক আছিল [[Vasudevan Bhaskaran]], যিয়ে [[1980 Summer Olympics|১৯৮০ চনৰ মস্কো অলিম্পিক]]ত ভাৰতীয় হকী দলক নেতৃত্ব দি অলিম্পিক বিজয় লাভ কৰিছিল। [[2012 World Series Hockey]]-ৰ উদ্বোধনী খেলখনত Bhopal Badshahs-এ [[Chandigarh Comets]]-ক ৪–৩ গ'লত পৰাস্ত কৰে। ভোপালৰ [[Aishbagh Stadium]] হৈছে [[Bhopal Badshahs]] দলৰ ঘৰুৱা খেলপথাৰ। === ষ্টেডিয়াম === * [[Aishbagh Stadium]] ভোপালৰ এটা [[field hockey|ফিল্ড হকী]] [[stadium|ষ্টেডিয়াম]]। * [[TT Nagar Stadium]] ভোপালৰ এটা বহুমুখী ক্ৰীড়া ষ্টেডিয়াম। == পৰ্যটন আৰু আকৰ্ষণীয় স্থান == === বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান === [[File:2 elephants man riding one pre historic Bhimbetka rock cave paintings Madhya Pradesh India.jpg|thumb|ভোপালৰ ওচৰৰ ভীমবেটকাৰ প্ৰাগৈতিহাসিক শিলাচিত্ৰ। ইয়াত প্ৰায় ৫০০টা বেলেগ বেলেগ বেলেপাথৰৰ গুহা আৰু শিলাশ্ৰয় আছে। এইবোৰৰ সময়সীমা প্ৰায় ১২,০০০ বছৰ আগৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তাম্ৰ-প্ৰস্তৰ যুগলৈকে বিস্তৃত। এই স্থান UNESCO-ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান।<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/925 Rock Shelters of Bhimbetka] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |date=8 March 2007 }} UNESCO</ref>]] [[Bhimbetka rock shelters|ভীমবেটকা গুহাসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩৫ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। এই গুহাসমূহত প্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহৰ বসতিৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। গুহাসমূহৰ শিলাচিত্ৰসমূহ ভাৰতৰ প্ৰাগৈতিহাসিক মানৱ বসতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নিদৰ্শন। ইয়াত প্ৰায় ৬০০টা গুহা আছে যদিও ইয়াৰে মাত্ৰ ১২টা গুহাহে পৰ্যটকৰ বাবে মুকলি। গুহাসমূহ শাল আৰু চেগুন গছৰ অৰণ্যৰ মাজত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে এটা সৰু প্ৰকৃতি-পথ আছে। ১৯৫৭ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ বিষ্ণু শ্ৰীধৰ ৱাকানকাৰে এই গুহাসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰে। ২০০৩ চনত UNESCO-ই ভীমবেটকা গুহাসমূহক বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/925 |title=Rock Shelters of Bhimbetka |publisher=World Heritage Site |access-date=15 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082739/https://www.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=925 |archive-date=8 March 2007 |url-status=live }}</ref> [[Sanchi|সাঁচী স্তূপসমূহ]] ভোপাল চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। সাঁচীৰ মহান স্তূপক বিশ্বৰ অন্যতম বিখ্যাত আৰু ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তূপ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াক প্ৰথমে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাত মৌৰ্য সম্ৰাট অশোকে নিৰ্মাণ কৰাইছিল। পিছলৈ শুংগ সাম্ৰাজ্য আৰু সাতবাহন বংশ]]ৰ শাসনকালত ইয়াত বিভিন্ন সংযোজন কৰা হয়। সাঁচী পাহাৰত থকা আন দুটা স্তূপৰ লগতে বৌদ্ধ বিহাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু গুপ্ত সাম্ৰাজ্যৰ সময়ৰ এটা মন্দিৰো দেখা যায়। এই স্থান খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকালৈকে ব্যৱহৃত হৈ আছিল। === প্ৰকৃতি === ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান মধ্য ভাৰতৰ এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজধানী ভোপালত অৱস্থিত। ১৯৭৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা এই উদ্যানখনৰ আয়তন প্ৰায় ৪.৪৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। যদিও ইয়াৰ আইনী মৰ্যাদা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ, তথাপি কেন্দ্ৰীয় চিৰিয়াখানা কৰ্তৃপক্ষৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ভান বিহাৰক আধুনিক চিৰিয়াখানা হিচাপে উন্নত আৰু পৰিচালনা কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তুবোৰক প্ৰায় প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত ৰখা হয়। অধিকাংশ জীৱ-জন্তু হয় ৰাজ্যৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা অনাথ জীৱ-জন্তু, নহয় আন চিৰিয়াখানাৰ সৈতে বিনিময়ৰ জৰিয়তে অনা জীৱ-জন্তু। কোনো জীৱ-জন্তুকে ইচ্ছাকৃতভাৱে অৰণ্যৰ পৰা ধৰি অনা নহয়। ভান বিহাৰৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—ইয়াৰ মাজেৰে যোৱা পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে সহজে উদ্যানখন পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰে। একে সময়তে চোৰাং চিকাৰীৰ পৰা জীৱ-জন্তুৰ সুৰক্ষাৰ বাবে খাদ, দেৱাল আৰু চেইন-লিংক বেৰা নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জীৱ-জন্তুবোৰক সম্ভৱপৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান প্ৰদান কৰাৰ বাবেও এই উদ্যানখন বিশেষভাৱে পৰিচিত। ভোজ জলাভূমি এটা ৰামছাৰ স্থান, যাক ২০০২ চনত এই মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়। চৰাই পৰ্যবেক্ষণৰ বাবে এই জলাভূমি এক আদৰ্শ স্থান। শীতকালত মধ্য এছিয়াৰ পৰা অহা বহু সংখ্যক পৰিভ্ৰমী চৰাই ইয়াত আশ্ৰয় লয়। সাৰস ক্ৰেন আৰু উলীয়া ডিঙিৰ ষ্টৰ্কৰ দৰে কিছুমান বিপন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাইও এই অঞ্চলত উল্লেখযোগ্য সংখ্যাত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত প্ৰায় ৩০০টা স্থায়ী আৰু পৰিভ্ৰমী চৰাইৰ প্ৰজাতি নথিভুক্ত কৰা হৈছে। ৰাতাপানী ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণ অঞ্চল ভোপাল পৌৰ নিগমৰ সীমাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ ওচৰত অৱস্থিত। ইয়াত ৫০টাতকৈও অধিক বাঘ আছে। ভোপালৰ নগৰাঞ্চলত প্ৰায় ১৫টা বাঘ থকাৰ কথা জানিব পৰা গৈছে। কিছুমান বাঘ প্ৰায় ১০০ কিলোমিটাৰ পশ্চিম দিশলৈ খেওনী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যলৈ স্থানান্তৰিত হয়। নগৰ সীমাৰ ভিতৰত বনৰীয়া বাঘ বসবাস কৰাৰ বাবে ভোপাল বিশ্বৰ পৰিচিত উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web |title=City With Wild Tigers, Bhopal, M.P. |url=https://urbantigers.org/ |website=urban tigers |access-date=25 May 2024 |archive-date=25 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525180313/https://urbantigers.org/ |url-status=live }}</ref> হালালি বান্ধ ভোপালৰ উত্তৰ দিশত প্ৰায় ৩৮ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। বান্ধটোৰ বিশাল জলাধাৰটো বহুতো চৰাইৰ বাসস্থান আৰু শীতকালত বহু পৰিভ্ৰমী চৰাইক আকৰ্ষণ কৰে। Birdlife International-এ ইয়াক এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰাই অঞ্চল হিচাপে ঘোষণা কৰিছে। হ্ৰদসমূহৰ উপৰি ভোপাল চহৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো জলাধাৰ<ref>{{cite web |url=https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |title=DAMS in Bhopal |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912181415/https://www.tripadvisor.in/Attractions-g319726-Activities-c57-t11-Bhopal_Bhopal_District_Madhya_Pradesh.html |url-status=live }}</ref> আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ভাদভাদা বান্ধ, কেৰৱা বান্ধ, কালিয়াসোট বান্ধ আৰু কোলাৰ বান্ধ উল্লেখযোগ্য। ভোপালৰ বাসিন্দাসকলে সাধাৰণতে সপ্তাহৰ শেষৰ দিনবোৰত এই স্থানসমূহলৈ ফুৰিবলৈ যায়। বাৰিষাৰ সময়ত আৰু বাৰিষাৰ পিছত এই অঞ্চলসমূহৰ বতৰ যথেষ্ট মনোৰম হৈ থাকে। বছৰটোৰ প্ৰায় সকলো সময়তে এই স্থানসমূহ সেউজীয়া প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশেৰে আগুৰি থাকে। === পৰ্যটনস্থলী === ভোপালৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District">{{cite web |title=Tourist Place in Bhopal – District Bhopal, Government of Madhya Pradesh – India |url=https://bhopal.nic.in/en/tourism/ |website=bhopal.nic.in |access-date=14 March 2022 }}</ref> * উচ্চ হ্ৰদ * নিম্ন হ্ৰদ * ভান বিহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ভোজ জলাভূমি ৰামছাৰ স্থান * মানৱ সংগ্ৰহালয় (মানৱ সংগ্ৰহালয়) * জনজাতীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয় * ভাৰত ভৱন * তাজ-উল-মছজিদ * লক্ষ্মী নাৰায়ণ মন্দিৰ * তাজ মহল প্ৰাসাদ * কমলাপতি প্ৰাসাদ আৰু কমলা পাৰ্ক * প্ৰাকৃতিক ইতিহাসৰ আঞ্চলিক সংগ্ৰহালয় আৰু শাহপুৰা হ্ৰদ * শৌৰ্য স্মাৰক ভোপালৰ ওচৰৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলীসমূহ হ'ল—<ref name="Tourist Place in Bhopal - District"/> * সাঁচী – UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্য স্থান; ভোপালৰ উত্তৰ-পূব দিশত ৪৭ কিলোমিটাৰ দূৰত * ভোজপুৰ – ২৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ভীমবেটকা শিলাশ্ৰয় – ৪০ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পূবত * ৰাইচেন – ৩৫ কিলোমিটাৰ পূবত * বিজাসন মাতা মন্দিৰ, সালকানপুৰ – ভোপালৰ পৰা ৭০ কিলোমিটাৰ দূৰত * জগদীশপুৰ – হ্ৰদৰ চহৰ ভোপালৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰত === কাৰ্যকলাপ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ === ভোপালৰ মানৱ সংগ্ৰহালয়ত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জনজাতীয় আৰু লোকজীৱনৰ ঘৰ-দুৱাৰ তথা পৰম্পৰাগত বাসগৃহ প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20070709-museum-of-mankind-bhopal-relocates-tribal-houses-across-india-748219-2007-07-08 A House of Tribal Tradition- Bhopal] India Today</ref> === বজাৰ === নিউ মাৰ্কেট ভূপালৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক এলেকা।<ref name="TIBusdist1">{{cite web |title=MANIT experts suggest ways to streamline New Market parking |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |last=Sirothial |first=Ankur |publisher=Times of India |date=26 October 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=27 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170927162533/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/MANIT-experts-suggest-ways-to-streamline-New-Market-parking/articleshow/55069878.cms |url-status=live }}</ref><ref name="FParea1">{{cite web |title=Bhopal: BMC's anti encroachment drive have little impact on New Market traders |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |last=Das |first=Kalyan |publisher=Free Press Journal |date=22 May 2017 |access-date=21 August 2017 |archive-date=10 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210064730/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-bmcs-anti-encroachment-drive-have-little-impact-on-new-market-traders/1071917 |url-status=live }}</ref><ref name="FParea2">{{cite web |title=Bhopal: An alternative New Market, Nadra Bus Stand |url=http://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |last=Bhowmick |first=Shilpa |publisher=Free Press Journal |date=30 November 2016 |access-date=21 August 2017 |archive-date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130161225/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-an-alternative-new-market-nadra-bus-stand/979760 |url-status=live }}</ref> এই এলেকাটোত বিভিন্ন কাৰ্যালয়, নতুন ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ গঢ় লৈ উঠিছে।<ref name="Disaster1">{{cite book |title=Advocacy after Bhopal: Environmentalism, Disaster, New Global Orders |url=https://books.google.com/books?id=SDKmddU8LBcC&pg=PA348 |page=348 |last=Fortun |first=Kim |publisher=University of Chicago Press |date=4 May 2009 |isbn=9780226257181 |access-date=21 August 2017 }}</ref><ref name="Descript1">{{cite book |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |url=https://books.google.com/books?id=CUEIo4W1IegC&pg=PA94 |last1=Singh |first1=Jogendra Prasad |last2=Dharmajog |first2=Anita |page=119 |publisher=Mittal Publications |date=1998 |isbn=9788170997054 |access-date=21 August 2017 }}</ref> ভূপালৰ উল্লেখযোগ্য শ্বপিং মলসমূহৰ ভিতৰত MP নগৰত অৱস্থিত DB City Mall<ref>{{cite news |title=Bhopal: 40 security personnel neturalize 'terrorists', free 'hostages' at city mall |url=https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |access-date=14 April 2021 |work=Free Press Journal |date=24 February 2021 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://www.freepressjournal.in/bhopal/bhopal-40-security-personnel-neturalize-terrorists-free-hostages-at-city-mall |url-status=live }}</ref> আৰু Aashima Anupama Mall উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite news |title=Bhopal: Fire breaks out at Aashima Mall, no injuries |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |access-date=14 April 2021 |work=The Times of India |date=30 May 2019 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414093853/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/bhopal-fire-breaks-out-at-aashima-mall-no-injuries/articleshow/69580758.cms |url-status=live }}</ref> নিউ মাৰ্কেটৰ উপৰি ভূপালৰ পুৰণি চহৰ এলেকাত থকা চৌক বজাৰ<ref>{{cite news |title=Shopping in Bhopal: think local, go local |url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |access-date=12 September 2021 |archive-date=12 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210912175529/https://timesofindia.indiatimes.com/travel/things-to-do/shopping-in-bhopal-think-local-go-local/as57199871.cms |url-status=live }}</ref> আৰু সাৰাফা বজাৰতো বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি। পুৰণি চহৰৰ এই বজাৰসমূহ বিশেষকৈ স্থানীয় সামগ্ৰী, অলংকাৰ, কাপোৰ আৰু পৰম্পৰাগত ব্যৱসায়িক সংস্কৃতিৰ বাবে জনাজাত। <gallery mode="packed"> File:Upper Lake & VIP Road, Bhopal.JPG|উচ্চ হ্ৰদৰ এটি দৃশ্য File:Taj Mahal Bhopal.jpg|তাজ মহলৰ মূল প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পিছফালৰ দৃশ্য File:Lower Lake Bhopal.jpg|নিম্ন হ্ৰদ File:Taj Ul Masajid, Bhopal.JPG|তাজ-উল-মছজিদৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ </gallery> {{Clear}} == উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি == === ৰাজনীতি, প্ৰশাসন আৰু বিজ্ঞান === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * আনিছ আহমেদ – ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষা অভিযান আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ অধিবক্তা * মহম্মদ বাৰাকাতুল্লাহ ভূপালী – ভাৰতৰ অস্থায়ী চৰকাৰৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী * বালথাজাৰ নেপোলিয়ন চতুৰ্থ দ্য বোৰ্বন – ভাৰতৰ বোৰ্বন-ভূপাল ৰাজবংশৰ মুৰব্বী * টিনা ডাবি – প্ৰশাসনিক বিষয়া<ref>{{Cite magazine |last=Nagari |first=Akhilesh |date=6 September 2024 |title=IAS Tina Dabi appointed Barmer District Collector, husband posted 150 km away |url=https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |magazine=India Today |access-date=9 February 2025 |archive-date=4 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250104004916/https://www.indiatoday.in/india/story/rajasthan-government-ias-officers-transfer-tina-dabi-district-collector-barmer-husband-pradeep-gawande-jalore-2595063-2024-09-06 |url-status=live }}</ref> * নজমা হেপ্টুল্লা – প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * কৈলাশ চন্দ্ৰ যোশী – মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী * আব্দুল কাদিৰ খান – পাকিস্তানী পাৰমাণৱিক পদাৰ্থবিজ্ঞানী * ৰঘুৰাম ৰাজন – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ২৩তম গৱৰ্ণৰ আৰু ভাৰত চৰকাৰৰ ১৫তম মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা * শংকৰ দয়াল শৰ্মা – ১৯৯২ চনৰ পৰা ১৯৯৭ চনলৈ ভাৰতৰ নৱম ৰাষ্ট্ৰপতি। তেওঁ ১৯৫২ চনৰ নিৰ্বাচনত বেৰাছিয়াৰ পৰা ভূপাল বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু একে বছৰতে ভূপাল ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল * পল শ্ৰীবাস্তৱ – মেনেজমেণ্টৰ অধ্যাপক আৰু পেনচিলভেনিয়া ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য স্থায়িত্ব বিষয়া * অমিত সুদ – আমেৰিকান চিকিৎসক, অধ্যাপক আৰু লেখক === সাহিত্য === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * মুছকান আহিৰৱাৰ – গ্ৰন্থাগাৰিক * মঞ্জুৰ আহতেশাম – লেখক * জাভেদ আখতাৰ – কবি, চিত্ৰনাট্যকাৰ আৰু গীতিকাৰ * বশীৰ বদৰ – কবি * আসাদ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * কৈফ ভূপালী – কবি আৰু গীতিকাৰ * মঞ্জৰ ভূপালী – কবি * মহছিন ভূপালী – কবি আৰু ভ্ৰমণ লেখক * গীত চতুৰ্বেদী – কবি, ঔপন্যাসিক আৰু গীতিকাৰ * আব্দুল কাৱী দেশনৱী – লেখক === ক্ৰীড়া === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * ফাতিমা বানু – মহিলা মল্লযুঁজৰ প্ৰশিক্ষক * সমীৰ দাদ – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ * ভাৱনা দেহাৰিয়া – মাউণ্ট এভাৰেষ্ট আৰোহণ কৰা মধ্য প্ৰদেশৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা * আছলাম শ্বেৰ খান – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু সংসদ সদস্য * শ্বাহৰিয়াৰ খান – পাকিস্তান ক্ৰিকেট ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ * মনছুৰ আলী খান পতৌদি – ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ প্ৰাক্তন অধিনায়ক * জালালুদ্দিন ৰিজভী – ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ হকী খেলুৱৈ আৰু অৰ্জুন বঁটা বিজয়ী * জয় প্ৰকাশ যাদৱ – ক্ৰিকেট খেলুৱৈ<ref>{{Cite web |title=Jai Prakash Yadav Profile |url=https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |website=NDTVSports |access-date=28 December 2024 |archive-date=28 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228141558/https://sports.ndtv.com/cricket/players/495-jai-prakash-yadav-playerprofile |url-status=live }}</ref> === চলচ্চিত্ৰ, টেলিভিছন আৰু কলা === <!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦---> <!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---> * শ্বাৱাৰ আলী – অভিনেতা * জয়া বচ্চন – অভিনেত্ৰী * ষ্টেবিন বেন – গায়ক * শ্বাকিলা বানু ভূপালী – চলচ্চিত্ৰ অভিনেত্ৰী আৰু ভাৰতৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা কাৱালি গায়িকা * শ্বোৱাইব ইব্ৰাহিম – টেলিভিছন অভিনেতা * অনু কাপুৰ – অভিনেতা, টেলিভিছন উপস্থাপক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা বিজয়ী * আৰশী খান – অভিনেত্ৰী আৰু মডেল * ছাৰা খান – অভিনেত্ৰী * সুনীল লাহৰি – অভিনেতা * মুন্নাৱাৰ মাছুম – কাৱালি গায়ক * বিপুল ৰয় – অভিনেতা * ঈশা সিং – অভিনেত্ৰী * সৌম্যা টণ্ডন – টেলিভিছন অভিনেত্ৰী * দিব্যাংকা ত্ৰিপাঠী – অভিনেত্ৰী * ৰাজীৱ বাৰ্মা – অভিনেতা * আকাংক্ষা পুৰী – অভিনেত্ৰী == সামৰিক উপস্থিতি == ভূপালৰ সামৰিক ষ্টেচনত তলত উল্লেখ কৰা সামৰিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ অৱস্থিত— * একবিংশ ক’ৰ্পছৰ গেৰিছন মুখ্য কাৰ্যালয়। * ভাৰতীয় সেনাৰ EME ক’ৰ্পছৰ ৩য় ইউনিট (3 EME)। * ভাৰতীয় বায়ুসেনাও চহৰখনত উপস্থিত আছে, যদিও ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট ইউনিটসমূহৰ বিষয়ে তথ্য প্ৰকাশ্যভাৱে স্পষ্ট নহয়। চহৰখনত তিনিওটা সশস্ত্ৰ বাহিনীৰ NCC ইউনিটো আছে— * ১২ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ৪ MP বেটেলিয়ন (আৰ্মী উইং) * ২ MP এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন (এয়াৰ উইং) * ১ MP নেভাল ইউনিট (নেভাল উইং) == তথ্যসূত্ৰ == {{Reflist}} == অধিক পঠন == * {{cite book |last=Sinha |first=Indra |title=Animal's People |publisher=Simon & Schuster |year=2007 |isbn=978-1-4165-7878-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/animalspeople00sinh }} * {{cite book |last=Lapierre |first=Dominique |title=Five Past Midnight in Bhopal |url=https://archive.org/details/fivepastmidnight00domi |url-access=registration |publisher=Warner Books |year=2002 |isbn=0-7432-2035-8 }} * {{cite book |last=Khan |first=Shaharyar |title=Begums of Bhopal, A Dynasty of Women Rulers in Raj India |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-1-86064-528-0 |year=2000 }} * {{cite book |last=Singh |first=J.P. |publisher=Mittal Publications, India |year=1998 |title=City Planning in India: A Study of Land Use of Bhopal |isbn=81-7099-705-4 }} * {{cite book |last=Shrivastava |first=Paul |title=Bhopal: Anatomy of a Crisis. |publisher=Paul Chapman, London |year=1987 }} * {{cite book |last=Howgh |first=William |publisher=Hesperides Press |year=2006 |title=A Brief History of the Bhopal Principality in Central India |isbn=1-4067-1225-6 |year=2006 }} * {{cite book |last=Mittal |first=Kamal |publisher=South Asia Books |year=1990 |title=History of Bhopal State: Development of Constitution, Administration and National Awakening, 1901–1949 |isbn=99903-0-915-9 }} * {{cite book |last=D'Silva |first=Themistocles |title=The Black Box of Bhopal |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-8412-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{Commons category-inline}} * {{Wikivoyage inline}} * {{Wikiquote-inline}} * {{Official website}} {{City of Bhopal}} {{State and Union Territory capitals of India}} {{Million-plus cities in India}} {{Bhopal Division}} {{Bhopal district}} <!--end of Navigation boxes--> {{Authority control}} [[Category:Bhopal| ]] [[Category:Metropolitan cities in India]] [[Category:Cities and towns in Bhopal district]] <!--state capital city--> [[Category:ভাৰতৰ ৰাজধানী চহৰ]] [[Category:১৭২০ৰ দশকত প্ৰতিষ্ঠিত স্থান]] [[Category:ভাৰতত ১৭২০ৰ দশকৰ প্ৰতিষ্ঠা]] [[Category:ভাৰতৰ প্ৰাক্তন ৰাজধানীসমূহ]] [[Category:মধ্য প্ৰদেশৰ চহৰসমূহ]] 9hk7z2ed880nrcd4691n91h5qgp24t9 0 138195 621114 621037 2026-07-28T16:58:30Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 621114 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = বোৰিছ পাৰ্চাটকিন | native_name = Борис Георгиевич Перчаткин | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1946|7|1}} | birth_place = [[মিৰহোৰোড]], [[ইউক্ৰেইনীয় ছোভিয়েত সমাজবাদী প্ৰজাতন্ত্ৰ|ইউক্ৰেইনীয় এছ.এছ.আৰ.]], [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]]{{sfn|Островская|2017|p=68}} | nationality = [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]], [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | religion = [[খ্ৰীষ্টধৰ্ম]] ([[পেণ্টেকষ্টেলবাদ]]) | occupation = মানৱাধিকাৰ কৰ্মী, ধৰ্মীয় নেতা | children = 6{{sfn|Островская|2017|p=68}} }} '''বোৰিছ গেঅৰ্গিয়েভিচ পাৰ্চাটকিন''' (ৰুছ: ''Борис Георгиевич Перчаткин''; জন্ম: ১ জুলাই ১৯৪৬) এজন ছোভিয়েত-আমেৰিকান মানৱাধিকাৰ কৰ্মী আৰু ১৯৭০ চনৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৯৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে [[নাখোদকা]] চহৰত আৰম্ভ হোৱা ধৰ্মীয় প্ৰব্ৰজন আন্দোলনৰ অন্যতম বিশিষ্ট প্ৰতিনিধি{{sfn|Островская|2017|p=68}}। ১৯৮৯ চনত তেওঁ [[যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত]] "লটেনবাৰ্গ সংশোধন" (Lautenberg Amendment) গৃহীত কৰাৰ লবিং প্ৰচেষ্টাত নেতৃত্ব দিছিল, যাৰ জৰিয়তে প্ৰাক্তন ছোভিয়েত ইউনিয়নৰ দেশসমূহৰ পৰা ধৰ্মীয় সংখ্যা লঘূ সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় ১০ লাখ মানুহে আইনীভাৱে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল<ref name=Романович>{{cite web |last=Романович |first=Михаил |year=2023 |title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен |website=spasenie.by |date=2023-09-26 |url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82 |language=ru}}</ref>। == জীৱনী == === প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু গীৰ্জাত যোগদান === বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ জন্ম এজন সামৰিক বৈমানিকৰ পৰিয়ালত হৈছিল। বোৰিছৰ জন্মৰ পিছতেই এটা পথ দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ পিতৃৰ মৃত্যু হয়। পিতৃৰ মৃত্যুৰ কেইবছৰমানৰ পিছত তেওঁৰ মাতৃয়ে আন এজন সামৰিক জোৱানৰ সৈতে বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। কিন্তু ১৯৫৩ চনত তেওঁৰ মাহী-পিতৃক এটা বিদ্ৰোহৰ সময়ত নিৰ্দেশ পালন কৰিবলৈ অমান্তি হোৱাৰ অপৰাধত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু [[ভৰকুটা]]ৰ শ্ৰম শিবিৰত ২৫ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড প্ৰদান কৰা হয়। ১৬ বছৰ বয়সত বোৰিছে নাখোদকাত এটা পেণ্টেকষ্টেল গীৰ্জা বিচাৰি পায় আৰু তাত যোগ দিয়ে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু বিদেশী সাংবাদিকসকলৰ সৈতে নিৰন্তৰ সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰে<ref name=Семёнова>{{cite web |last=Семёнова |first=Виктория |year=2020 |title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США |website=usa.one |date=2020-01-03 |url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/ |language=ru}}</ref>। === প্ৰব্ৰজন আন্দোলন আৰু বিদ্ৰোহীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক === ১৯৭৬ চনত পাৰ্চাটকিনে তেওঁৰ সতীৰ্থ ভাছিলি পাট্ৰুশ্বেভ, ভি. এ. বুৰ্লাচেনকো আৰু ভ্লাদিমিৰ ষ্টেপানোভৰ সৈতে [[মাছক'|মস্কোৰ]] [[ছোভিয়েত বিদ্ৰোহী|ছোভিয়েত বিদ্ৰোহীসকলৰ]] (dissidents) সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে। বিদ্ৰোহীসকলে তেওঁলোকক ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পোৱা প্ৰব্ৰজন আন্দোলনটোক এক সংগঠিত ৰূপ দিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। একে বছৰতে [[মস্কো হেলচিনকি গ্ৰুপ]]ৰ প্ৰতিনিধি এল. ভি. ভোৰোনিনাই নাখোদকা ভ্ৰমণ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই পাৰ্চাটকিনে [[ছোভিয়েত ইউনিয়ন]]ৰ পৰা পেণ্টেকষ্টেলসকলৰ গণ-প্ৰব্ৰজনৰ বাবে সক্ৰিয়ভাৱে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=68—69}}। একে বছৰতে তেওঁ [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]], [[ৱৰ্ল্ড কাউঞ্চিল অৱ চাৰ্চেছ]] আৰু [[হেলচিনকি চুক্তি]]ত স্বাক্ষৰ কৰা দেশসমূহৰ মুৰব্বীসকললৈ আৱেদন প্ৰেৰণ কৰি ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ নিৰ্যাতনৰ কথা জনায়<ref name="nashaamerica">{{cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|date=2023-09-26|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|url-status=live|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৭৭ চনত নিকোলাই গোৰেটিৰ সৈতে তেওঁ পেণ্টেকষ্টেলসকলৰ হৈ গ্ৰেপ্তাৰ হোৱা বিদ্ৰোহী [[আলেকজেণ্ডাৰ গিন্জবাৰ্গ]], [[ইউৰি অৰ্লভ]] আৰু [[আনাতোলি শ্চাৰানস্কি]]ৰ পক্ষতিয় বৈ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে{{sfn|Островская|2017|p=66}}। একে বছৰতে অন্যান্য খ্ৰীষ্টান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ সৈতে তেওঁ নিৰ্যাতিত খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে ছোভিয়েত ইউনিয়ন ত্যাগৰ অনুমতি বিচাৰি এক ৰাজহুৱা অনশন কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰে<ref name="ukrweekly">{{cite journal|author=Zenon Snylyk|title=Dissidents fast across USSR|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|journal=The Ukrainian Weekly|publisher=Ukrainian National Association|date=1977-10-09|volume=LXXXIV|issue=222|pages=2|language=en|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|url-status=live|access-date=2026-07-28|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|deadurl=yes}}</ref>। ১৯৭৮ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰত পাৰ্চাটকিনে নাখোদকাৰ ডাকঘৰৰ পৰা আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[জিমি কাৰ্টাৰ]]লৈ নৱবৰ্ষৰ এখন টেলিগ্ৰাম প্ৰেৰণ কৰাৰ চেষ্টা চলায়, য’ত ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ পৰা বঞ্চিত লোকসকলৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ অনুৰোধ জনোৱা হৈছিল{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref name="nashaamerica"/><ref name="дементьев">{{cite book|author=Андрей Дементьев|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|location=Vladivostok|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|language=ru|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|url-status=live}}</ref>। ১৯৭৯ চনৰ পৰা তেওঁ ছোভিয়েত ইউনিয়নৰ পৰা প্ৰব্ৰজন কৰিব বিচৰা লোকসকলৰ বাবে এটা কেন্দ্ৰ গঠনৰ সাংগঠনিক কাম-কাজত নেতৃত্ব দিয়ে। ১৯৮০ চনত তেওঁ নৱগঠিত "প্ৰব্ৰজনৰ বাবে ছোভিয়েত পেণ্টেকষ্টেল গীৰ্জাসমূহৰ পৰিষদ"ৰ সম্পাদক হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। === ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্যাতন আৰু কাৰাদণ্ড === প্ৰব্ৰজনৰ আবেদন জনোৱা কমিটিৰ আটাইতকৈ সক্ৰিয় সদস্য হোৱাৰ বাবে তেওঁ ছোভিয়েত কৰ্তৃপক্ষৰ লক্ষ্য হৈ পৰে। স্থানীয় সংবাদ মাধ্যমত তেওঁ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ অপপ্ৰচাৰ চলোৱা হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮০ চনৰ ২১ আগষ্টত পাৰ্চাটকিনক নাখোদকাত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ১৯৮১ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ শেষৰ ফালে<ref name="dtic">[https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982]</ref>, ৰুছ এছ.এফ.এছ.আৰ.ৰ অপৰাধ সংহিতাক ১৯০.১ ধাৰাৰ অধীনত ("ছোভিয়েত ৰাষ্ট্ৰ আৰু সামাজিক ব্যৱস্থাক বদনাম কৰা অসত্য তথ্য প্ৰচাৰ") তেওঁক ২ বছৰৰ কাৰাদণ্ড প্ৰদান কৰা হয়<ref name="dtic"/>। [[ভয়েচ অৱ আমেৰিকা]] ৰেডিঅ' ষ্টেচনৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি, তদন্ত আৰু বিচাৰৰ সময়ত তেওঁৰ ওপৰত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (নিউৰোলেপ্টিক) প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত তেওঁ কেইবাবাৰো চেতনা হেৰুৱাই পেলাইছিল{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮২ চনৰ আগষ্টত মুক্তি পোৱাৰ পিছতো তেওঁ দেশ ত্যাগৰ অধিকাৰৰ বাবে যুঁজ অব্যাহত ৰাখে। কিন্তু ১৯৮৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁক পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু ধাৰাল অস্ত্ৰ অবৈধভাৱে ৰখাৰ মিছা অভিযোগত ১.৫ বছৰৰ কাৰাদণ্ড দিয়া হয়{{sfn|Островская|2017|p=69}}। === আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন আৰু লটেনবাৰ্গ সংশোধন === ১৯৮৭ চনত তেওঁ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কংগ্ৰেছৰ বাবে "ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মৰ অৱস্থা" সম্পৰ্কে এখন প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰে। এই প্ৰতিবেদন কংগ্ৰেছত পাঠ কৰা হয় আৰু পাৰ্চাটকিনক আমেৰিকাৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী [[জৰ্জ শুল্টজ]]<ref name=Романович/>, আমেৰিকাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ [[ৱিলিয়াম ৰেনকুইষ্ট]]<ref name=Романович/> আৰু অন্যান্য উচ্চপদস্থ বিষয়াসকলৰ সৈতে বৈঠকত নিমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়। ১৯৮৮ চনৰ মে' মাহত যেতিয়া আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি [[ৰোনাল্ড ৰীগন]] আৰু ছোভিয়েত নেতা [[মিখাইল গৰ্বাচেভ]]ৰ মাজত মস্কো সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈছিল, তেতিয়া পাৰ্চাটকিনক ছোভিয়েত প্ৰটেষ্টাণ্টসকলৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ৪০ জনীয়া এটা প্ৰতিনিধি দলৰ সৈতে ফাৰ্ষ্ট লেডী [[নেন্সি ৰীগন]]ৰ সৈতে বৈঠকত অংশ ল'বলৈ নিমন্ত্ৰণ কৰা হয়{{sfn|Гура|2018|p=173}}। এই বৈঠকত তেওঁ ৰীগন আৰু গৰ্বাচেভলৈ ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু বাধাহীন প্ৰব্ৰজনৰ অধিকাৰ দাবী কৰি এখন আৱেদন পত্ৰ দাখিল কৰে। ১৯৮৮ চনৰ ২৬ জুলাইত পাৰ্চাটকিনে সমগ্ৰ পৰিয়ালৰ সৈতে আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ১৯৮৮ চনৰ ৪ আগষ্টত তেওঁ [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কংগ্ৰেছ]]ত ছোভিয়েত ইউনিয়নত ধৰ্মীয় লোকসকলৰ ওপৰত হোৱা নিৰ্যাতনৰ বিষয়ে ভাষণ প্ৰদান কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref name="photo">{{cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Foto - Boris Perchatkin|website=russiainphoto.ru|date=2023-09-26|language=ru}}</ref>। এই প্ৰচেষ্টাসমূহৰ ফলস্বৰূপে<ref name="футорный">{{cite journal|author=Виталий Футорный|title=25-летие начала исхода|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|journal=Диаспора. Славянская общественная газета|date=2013-08-11|volume=16|issue=15|pages=9|language=ru}}</ref> ১৯৮৯ চনত [[নিউ জাৰ্ছি]]ৰ ডেম'ক্ৰেটিক চেনেটৰ [[ফ্ৰেংক লটেনবাৰ্গ]]ৰ নামেৰে "লটেনবাৰ্গ সংশোধন" গৃহীত হয়। এই আইনৰ প্ৰথম দশকটোতে প্ৰায় ৩,৫০,০০০ ধৰ্মীয় শৰণাৰ্থীয়ে আমেৰিকাত আশ্ৰয় লাভ কৰে{{sfn|Гура|2018|p=173}}<ref name=Семёнова/>, আৰু ২০১০ চনলৈকে ইয়াৰ সুফল পোৱা লোকৰ সংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখলৈ বৃদ্ধি পায়<ref name=Романович/>। === আমেৰিকাত মানৱাধিকাৰ কাৰ্যসূচী === আমেৰিকাত বাস কৰাৰ সময়ত পাৰ্চাটকিনে নিজৰ এখন ব্যক্তিগত ৱেবছাইট মুকলি কৰে, য'ত তেওঁৰ গ্ৰেপ্তাৰ, কাৰাদণ্ড আৰু প্ৰব্ৰজনৰ সংগ্ৰামৰ বিষয়ে সৱিশেষ উল্লেখ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=69}}<ref>{{cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ ব্যক্তিগত ৱেবছাইট|language=ru}}</ref>। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ARRC (American-Russian Relief Committee) নামৰ এটা খ্ৰীষ্টান মানৱাধিকাৰ সংগঠন প্ৰতিষ্ঠা কৰে<ref name=Романович/><ref name="arrc">{{cite book|author=United States Congress Commission on Security and Cooperation in Europe|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC|year=2007|publisher=U.S. Government Printing Office|isbn=978-0-16-077910-7|language=en}}</ref>। লগতে তেওঁ "অগ্নিপথ" (ৰুছ: ''Огненные тропы'') নামেৰে এখন আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে{{sfn|Островская|2017|p=69}}। ২০২৫ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত পাৰ্চাটকিন আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে আমেৰিকাৰ বৈদেশিক দপ্তৰ আৰু 'ইউ.এছ. কমিছন অন ইণ্টাৰনেচনেল ৰিলিজিয়াছ ফ্ৰিডম' (USCIRF)-ত সাক্ষ্য প্ৰদান কৰি সঁকিয়াই দিয়ে যে ইউক্ৰেইন আৰু ৰাছিয়াৰ শান্তিপ্রিয় খ্ৰীষ্টানসকল নিৰ্যাতিত হৈছে, বিকল্প অসামৰিক সেৱাৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হৈছে, আৰু যুদ্ধত অংশ ল'বলৈ অমান্তি হোৱাৰ বাবে জোৰ-জবৰদস্তিমূলক সামৰিক নিযুক্তি, গ্ৰেপ্তাৰ আৰু হিংসাৰ সন্মুখীন হৈছে। এই সন্দৰ্ভত পাৰ্চাটকিনে [[Uniting for Ukraine|U4U]] প্ৰগ্ৰামৰ অধীনত আমেৰিকাত উপস্থিত হোৱা ইউক্ৰেইনৰ শান্তিপ্রিয় খ্ৰীষ্টানসকলৰ বাবে বিশেষ প্ৰব্ৰজন কোটা নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ লবিং চলায়<ref name="slavicsac">{{cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|author=SlavicSac|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|language=ru}}</ref>। == উল্লেখ === প্ৰখ্যাত ছোভিয়েত বিদ্ৰোহী [[অ্যান্ড্ৰেই সাখাৰভ|অ্যান্ড্ৰেই সাখাৰভে]] ১৯৮১ চনত লিখা তেওঁৰ "বিজ্ঞানীসকলৰ দায়িত্ব" নামৰ প্ৰবন্ধটোত অন্যান্য ৰাজনৈতিক বন্দীসকলৰ সৈতে বোৰিছ পাৰ্চাটকিনৰ নাম স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰিছিল<ref name="sakharov">{{cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|website=sakharov.space|language=ru}}</ref>। == প্ৰসংগসমূহ == {{Reflist}} == গ্ৰন্থপঞ্জী == * {{cite journal |last=Островская |first=О. П. |year=2017 |title=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг. |journal=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции |publisher=Дальневосточный юридический институт МВД РФ |url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |language=ru |ref=Островская |access-date=2026-07-28 |archivedate=2023-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |deadurl=yes }} * {{cite journal |last=Гура |first=В. О. |year=2018 |title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр. |journal=Гілея: науковий вісник |issue=135 |pages=171—175 |issn=2076-1554 |language=uk|ref=Гура}} == বাহ্যিক সংযোগ == * {{cite journal |last=Rowe |first=Michael |year=2008 |title=The Soviet pentecostal emigration movement |journal=Religion in Communist Lands |pages=337—339 |doi=10.1080/09637498308431098 |url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098 |language=en}} * {{cite journal |last=Wanner |first=Catherine |year=2010 |title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II |journal=Canadian-American Slavic Studies |volume=44 |pages=44—66 |doi=10.1163/221023910X512796 |url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml |language=en}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] hbabmhd2anbi26y90hws7wx93cchlh4 0 138196 621088 621087 2026-07-28T12:00:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621088 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== ouhccmbcyhy3363xqg48v4ebe3zl5wx 621089 621088 2026-07-28T12:00:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621089 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== 6c4h3mm19p9zjhw5u8sxxaekbho8mme 621090 621089 2026-07-28T12:01:38Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621090 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== dm31xralxepu3s8zbm8faqa858r1r1z 621091 621090 2026-07-28T12:02:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621091 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== bz4bngbrosw6joc1q7xzlbtf1wqfjrz 621092 621091 2026-07-28T12:02:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621092 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্রীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত মিষ্টলেটৰ ইহঁত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰগাছা আৰু বিক্ষিপ্তকাৰী।[5] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== c39b7zt3cds7omq5xjo0u5tcuo1mdj1 621093 621092 2026-07-28T12:03:45Z কুমুদ ঘোষ 42738 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 621093 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়৷ নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰ পৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্রীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত মিষ্টলেটৰ ইহঁত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰগাছা আৰু বিক্ষিপ্তকাৰী।[5] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] qg5u2j8khiofh7uxilfhu9bzobqlzqp 621094 621093 2026-07-28T12:03:59Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621094 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত মিষ্টলেটৰ ইহঁত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰগাছা আৰু বিক্ষিপ্তকাৰী।[5] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] mxwyww7r5dhesc8ylzp6lj840l0s8o2 621095 621094 2026-07-28T12:05:36Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621095 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।[5] ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] atln5pu4hutrqszcogxb6xwry72d35b 621096 621095 2026-07-28T12:05:56Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621096 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।[3] গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।[4] আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] lajn5joftg3oz7rlh8507xxwvmj2mpj 621097 621096 2026-07-28T12:06:40Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621097 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 5216e1jvw29gfq4bf57rufg410bww0l 621098 621097 2026-07-28T12:07:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621098 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 7smjbh8mhp4oqj7pmbbw6qbum6sm6ar 621099 621098 2026-07-28T12:08:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621099 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flowerpecker - Mugilu Homestay.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] sz2l6cxa053rnvz5aeq8zkq0pbtsdok 621100 621099 2026-07-28T12:09:13Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621100 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flowerpecker - Mugilu Homestay.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:DicaeumConcolorMap.svg|নীলগিৰি ফুলটোকা বিচৰণক্ষেত্ৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] cyugh4xtl6jkeg7qzi9dn3nqxm4otbw 621101 621100 2026-07-28T12:09:30Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621101 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flowerpecker - Mugilu Homestay.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:DicaeumConcolorMap.svg|নীলগিৰি ফুলটোকাৰ বিচৰণক্ষেত্ৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] iczz0nrowr65bc4ccip108mshotg6vc 621102 621101 2026-07-28T12:15:43Z কুমুদ ঘোষ 42738 621102 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{Speciesbox |name=নীলগিৰি ফুলটোকা (Nilgiri flowerpecker) |image=Dicaeum concolor.jpg |image_caption=''[[হেলিকেৰেছ আইছ’ৰা]]''ৰ ৰস পান কৰি থকা অৱস্থাত | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Dicaeum concolor'' |volume=2016 |article-number=e.T103776128A94537687 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776128A94537687.en |access-date=11 November 2021}}</ref> |genus= Dicaeum |species= concolor |authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1840 |synonyms= |range_map=DicaeumConcolorMap.svg |range_map_caption=Distribution of members in the species complex }} '''নীলগিৰি ফুলটোকা''' ({{lang-en|Nilgiri flowerpecker}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Dicaeum concolor'') ফুলটোকা চৰাই পৰিয়ালৰ এবিধ ক্ষুদ্ৰ চৰাই। পূৰ্বতে সাধাৰণ ফুলটোকা (Plain flowerpecker) বুলি কোৱা এটা উপপ্ৰজাতি আছিল যদিও সেই নাম এতিয়া ''Dicaeum minullum''ৰ বাবে সংৰক্ষিত। গোটৰ আন আন প্ৰজাতিৰ দৰে য়ো প্ৰধানকৈ ফুলৰ ৰস আৰু ফল-মূল খায়। বনাঞ্চলৰ আচ্ছাদনৰ ভিতৰত খাদ্য বিচাৰি থকা দেখা যায় আৰু ইহঁতক ভাৰতত পোৱা যায়। ইহঁত অপ্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু ব্যাপক বিতৰণৰ পৰিসৰত কেইবাটাও প্ৰজাতি‍ অন্তৰ্ভুক্ত যিবোৰ বিচৰণৰ ক্ষেত্ৰত ওপৰা-উপৰি নহয় আৰু ৰূপগতভাৱে পৃথক, ইয়াৰে কিছুমানক সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতি হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। ইহঁত অৰণ্যৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰাগযোগ ঘটক আৰু বীজ সঞ্চাৰক। ==বিৱৰণ== এই চৰাইবোৰ ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ (৯ চে.মি. দীঘল) আৰু মতা আৰু মাইকী চৰাইৰ মাজত কোনো লক্ষণীয় পাৰ্থক্য দেখা নাযায়। দক্ষিণ ভাৰতৰ পশ্চিম ঘাট আৰু নীলগিৰি পাহাৰৰ পাহাৰীয়া অৰণ্যত ইয়াক পোৱা যায়। ইয়াৰ গাৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং শেঁতা মুগা আৰু তলৰ ফালৰ ৰং বগা৷ চকুৰ সন্মুখৰ বগা ৰঙৰ ভ্ৰূটো ডাইচিয়াম ইৰিথ্ৰ’ৰাইঞ্চোছ (''Dicaeum erythrorhynchos'')তকৈ বহল। এই উপপ্ৰজাতিটোক পামেলা ৰাছমুচেনে সম্পূৰ্ণ প্ৰজাতিলৈ উন্নীত কৰিছে। উত্তৰ-পূব ভাৰতত পোৱা, ম্যানমাৰ, লাওছ আৰু দক্ষিণ চীনলৈকে বিস্তৃত এই উপপ্ৰজাতিটোক পূৰ্বৰ লেখকসকলে অলিভাচিয়াম বুলি কৈছিল, কিন্তু ৰাছমুচেন আৰু অন্যান্য শ্ৰেণীবিভাজনবিদসকলে ইয়াক এতিয়া এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম মিনুলাম (''Dicaeum minullum'') হিচাপে গণ্য কৰে (য'ত হাইনান দ্বীপৰ minullum-ক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে আৰু এতিয়া ইয়াক অধিক ধৰা-বন্ধা অৰ্থত সাধাৰণ ফুলটোকা বুলি কোৱা হয়)। এইটোৰ ওপৰভাগ জলফাই ৰঙৰ আৰু ক’লা ঠোঁটখন মিহি আৰু অলপ বেঁকা। আন্দামান দ্বীপপুঞ্জত পোৱা এই চৰাইবিধক এটা পৃথক প্ৰজাতি ডাইচিয়াম ভাইৰেছেন্স (''Dicaeum virescens'') বা আন্দামান ফুলটোকা ( Andaman flowerpecker) বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ ওপৰৰ ফালৰ ৰং উজ্জ্বল জলফাই-সেউজীয়া আৰু মুকুটত ক’লা দাগ থাকে। পেটৰ মাজত শেঁতা হালধীয়া ৰঙৰ উজ্জ্বল ৰং থাকে।<ref name=pcr>{{cite book|author1=Rasmussen PC |author2=JC Anderton |name-list-style=amp |year=2005|title=Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2|publisher=Smithsonian Institution & Lynx Edicions|pages=545–546}}</ref> ==আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান== নীলগিৰি ফুলটোকা কাঠনিৰ প্ৰান্তত থকা এক সাধাৰণ স্থানীয় চৰাই, ই খেতি, বিচ্ছিন্ন গছ আৰু প্ৰায়ে পাহাৰীয়া ঠাইত থাকে। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ মাতটো শুনিবলৈ চেক চেক ধৰণৰ আৰু ই দ্ৰুত শৃংখলিত, আনহাতে মাতটো উচ্চস্বৰৰ হয়। নীলগিৰি ফুলটোকাৰ প্ৰজননৰ বতৰ জানুৱাৰীৰপৰা এপ্ৰিললৈকে হয় আৰু সম্ভৱতঃ মে' আৰু জুন মাহত দ্বিতীয়টো প্ৰজননৰ বতৰ।<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S |author2=S. D. Ripley |name-list-style=amp |year=1999|edition=2nd|title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 10|publisher=Oxford University Press|pages=15–16}}</ref> গছ বা জোপোহাত ওলমি থকা পাৰ্চৰ দৰে বাহ এটাত দুটা বা তিনিটা কণী পাৰি।<ref>{{cite book|pages=272–274|title=The nests and eggs of Indian birds. Volume 2|author=Hume, AO|year=1890|publisher=R H Porter|url=https://archive.org/stream/nestseggsofindia02hume#page/272/mode/2up}}</ref> আন ফুলটোকাৰ দৰে ইহঁতৰ জিভা পাখিযুক্ত যাৰ ফলত ইহঁতে ৰস চুমুক দিব পাৰে, কিন্তু ইহঁতে কোমল জামুৰ লগতে সৰু পোক-পৰুৱাও খায়। গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যত পৰাগ সংযোগ কৰাত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍ আৰু বীজ সঞ্চালনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে‍।<ref>{{cite journal|author=Devy, M. Soubadra|author2=Davidar, Priya|title=Pollination systems of trees in Kakachi, a mid-elevation wet evergreen forest in Western Ghats, India|journal=Am. J. Bot.|year=2003|volume=90|pages=650–657|doi=10.3732/ajb.90.4.650|issue=4|pmid=21659160}} {{subscription required}}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Dicaeum concolor 1.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Dicaeum concolor.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flower Pecker.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri flowerP.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flower Pecker..jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:Nilgiri Flowerpecker - Mugilu Homestay.jpg|নীলগিৰি ফুলটোকা File:DicaeumConcolorMap.svg|নীলগিৰি ফুলটোকাৰ বিচৰণক্ষেত্ৰ </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] kdvkqsqmk7eesnwwrpz28ltou3nnoni 0 138197 621104 2026-07-28T12:20:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 নতুন পৃষ্ঠা: {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} মালাবাৰ কাঠ শালিকা (Sturnia blythii) হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। 621104 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} মালাবাৰ কাঠ শালিকা (Sturnia blythii) হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। bo09pi78qkdtygmxjp46h1bwgz9c01h 621105 621104 2026-07-28T12:22:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 621105 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' (Sturnia blythii) হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। duuot83zpg0uplf5l67ntaoe32qmbrv 621106 621105 2026-07-28T12:22:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 621106 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। 3nw69cjb3z9e91logxuleiyukob3y41 621107 621106 2026-07-28T12:23:54Z কুমুদ ঘোষ 42738 621107 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। r7hm2tox3arrxvnqy8x11l8n38xx4lf 621108 621107 2026-07-28T12:25:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 621108 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে। ls8hqtwboi5910gdesjbjme0uz3pz4v 621167 621108 2026-07-29T07:05:01Z কুমুদ ঘোষ 42738 621167 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে। বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।[1][2] 7s2ow3rgo0x8js3or8hgs99th1k4sxo 621168 621167 2026-07-29T07:05:30Z কুমুদ ঘোষ 42738 621168 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে। বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।[1][2] ==তথ্যসূত্ৰ== m23d9pkaw8c5oa7z5vlospcjfujv84a 621169 621168 2026-07-29T07:06:07Z কুমুদ ঘোষ 42738 621169 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = Malabar starling | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে। বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।[1][2] ==তথ্যসূত্ৰ== smvfqez42g8dja79b1ndcfrzww4pomj 621170 621169 2026-07-29T07:06:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 621170 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে। বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।[1][2] ==তথ্যসূত্ৰ== kcn7383hbn1myfdvmqed95mmrjjbnub 621171 621170 2026-07-29T07:07:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 621171 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।[1][2] ==তথ্যসূত্ৰ== h7tckmjnitmlaby1jcd9jzid4l279aw 621172 621171 2026-07-29T07:07:32Z কুমুদ ঘোষ 42738 621172 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== rbx89a0xsqnzc235nmzc9e7i6t57a4m 621174 621172 2026-07-29T07:08:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 621174 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== ==তথ্যসূত্ৰ== owq14huqr8mr0j9vmu4uzww0kogjqx1 621175 621174 2026-07-29T07:08:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621175 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== 4c4wbtor4xyibaalae1tvuy9bv3meyd 621176 621175 2026-07-29T07:10:09Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621176 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।[3 ==তথ্যসূত্ৰ== rxz4050d5qh1adew5i0wjkux6ndqd48 621177 621176 2026-07-29T07:10:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621177 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== ls2u9vf0gcz0p3es8wuc6wwhtr7976z 621178 621177 2026-07-29T07:14:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621178 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ==তথ্যসূত্ৰ== t322tcgrr3uzordlm8cfozkw3zob1pl 621179 621178 2026-07-29T07:14:32Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621179 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।[4] ==তথ্যসূত্ৰ== jmow0sv6sl30b9ptz76yjze460xxzsj 621180 621179 2026-07-29T07:15:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621180 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== jpaij2o3lyb4ua2i645a8adoidbq24h 621181 621180 2026-07-29T07:16:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621181 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।[4][5] ==তথ্যসূত্ৰ== qq9sv65ccnj48v70y1m06wcnphbm7hb 621182 621181 2026-07-29T07:17:14Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621182 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== mokngjriv7i508yobwuii72pqsfhubg 621183 621182 2026-07-29T07:18:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621183 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== ==তথ্যসূত্ৰ== s2lmctj2xmkenzcg60dp7sym0feshjo 621184 621183 2026-07-29T07:20:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621184 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== fts4w7eh8bd1pp29r6uaq81mygdhw7z 621185 621184 2026-07-29T07:21:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621185 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== nw377ltzx6tvk50g11y2g735zddtta4 621186 621185 2026-07-29T07:23:19Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621186 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg File:Malabar starling 3.jpg File:Malabar starling 7.jpg File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg File:Malabar startling 2.jpg File:Malabar startling 7.jpg </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== rubfjrklc6hpumpa9rq93qz9x7ctqxl 621187 621186 2026-07-29T07:24:22Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621187 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== n6rl4l5l3x2ll1vlqekou8lcdo4d42x 621189 621187 2026-07-29T07:28:34Z কুমুদ ঘোষ 42738 621189 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> অ'ত-ত'ত গছ থকা মুকলি ঠাইত ইহঁতক পোৱা যায় আৰু ই প্ৰায়ে মানুহৰ বাসস্থানৰ ওচৰত থাকে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://ebird.org/species/malsta1?siteLanguage=en_IN&continue | title=eBird | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== 1aq4sjmajy675czfzmfqm0v4dtpzsv0 621197 621189 2026-07-29T07:35:20Z কুমুদ ঘোষ 42738 621197 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মালাবাৰ কাঠ শালিকা (''Sturnia blythii'')ক মালাবাৰ বগামূৰীয়া কাঠ শালিকা (Malabar White-headed Starling) বা ব্লাইথছ কাঠ শালিকা (Blyth's Starling) বুলিও কোৱা হয়।<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.naturemagnified.com/2012/04/malabar-starling.html?view=mosaic | title=Nature Magnified | accessdate=29 July 2026}}</ref> মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> অ'ত-ত'ত গছ থকা মুকলি ঠাইত ইহঁতক পোৱা যায় আৰু ই প্ৰায়ে মানুহৰ বাসস্থানৰ ওচৰত থাকে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://ebird.org/species/malsta1?siteLanguage=en_IN&continue | title=eBird | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== q8pnu78c0ewe3sq1iekcfvcjt4jpzbs 621198 621197 2026-07-29T07:38:11Z কুমুদ ঘোষ 42738 621198 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মালাবাৰ কাঠ শালিকা (''Sturnia blythii'')ক মালাবাৰ বগামূৰীয়া কাঠ শালিকা (Malabar White-headed Starling) বা ব্লাইথছ কাঠ শালিকা (Blyth's Starling) বুলিও কোৱা হয়।<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.naturemagnified.com/2012/04/malabar-starling.html?view=mosaic | title=Nature Magnified | accessdate=29 July 2026}}</ref> এই প্ৰজাতিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ নিম্নভূমি আৰু পাদদেশকে ধৰি বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলৰ স্থানীয় চৰাই৷<ref name="গ">{{cite web | url=https://picturebirdai.com/wiki/Sturnia_blythii.html | title=Picture Bird | accessdate=29 July 2026}}</ref> মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> অ'ত-ত'ত গছ থকা মুকলি ঠাইত ইহঁতক পোৱা যায় আৰু ই প্ৰায়ে মানুহৰ বাসস্থানৰ ওচৰত থাকে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://ebird.org/species/malsta1?siteLanguage=en_IN&continue | title=eBird | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== 7qptjbu0st1lyen4tybag6qaeejtyql 621201 621198 2026-07-29T07:39:19Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আলোকচিত্ৰ */ 621201 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মালাবাৰ কাঠ শালিকা (''Sturnia blythii'')ক মালাবাৰ বগামূৰীয়া কাঠ শালিকা (Malabar White-headed Starling) বা ব্লাইথছ কাঠ শালিকা (Blyth's Starling) বুলিও কোৱা হয়।<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.naturemagnified.com/2012/04/malabar-starling.html?view=mosaic | title=Nature Magnified | accessdate=29 July 2026}}</ref> এই প্ৰজাতিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ নিম্নভূমি আৰু পাদদেশকে ধৰি বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলৰ স্থানীয় চৰাই৷<ref name="গ">{{cite web | url=https://picturebirdai.com/wiki/Sturnia_blythii.html | title=Picture Bird | accessdate=29 July 2026}}</ref> মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> অ'ত-ত'ত গছ থকা মুকলি ঠাইত ইহঁতক পোৱা যায় আৰু ই প্ৰায়ে মানুহৰ বাসস্থানৰ ওচৰত থাকে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://ebird.org/species/malsta1?siteLanguage=en_IN&continue | title=eBird | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 6.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== 027nmu8osjtsce02gs2o9v8mvmo9eo9 621203 621201 2026-07-29T07:40:29Z কুমুদ ঘোষ 42738 621203 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of bird}} {{speciesbox | name = মালাবাৰ কাঠ শালিকা | image = Sturnia blythii.jpg | status = | genus = Sturnia | species = blythii | authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1845) | range_map = Sturnia blythii map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#22b14c|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#ed1c24|Vagrant|outline=grey}} | synonyms = ''Sturnus blythii'' }} '''মালাবাৰ কাঠ শালিকা''' ({{lang-en|Malabar starling}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Sturnia blythii'') হৈছে দক্ষিণ-পশ্চিম ভাৰতত পোৱা এবিধ কাঠ শালিকাৰ প্ৰজাতি। পূৰ্বতে ইয়াক [[কাঠ শালিকা]]ৰ উপপ্ৰজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। মালাবাৰ কাঠ শালিকা (''Sturnia blythii'')ক মালাবাৰ বগামূৰীয়া কাঠ শালিকা (Malabar White-headed Starling) বা ব্লাইথছ কাঠ শালিকা (Blyth's Starling) বুলিও কোৱা হয়।<ref name="খ">{{cite web | url=https://www.naturemagnified.com/2012/04/malabar-starling.html?view=mosaic | title=Nature Magnified | accessdate=29 July 2026}}</ref> এই প্ৰজাতিটো ভাৰতীয় উপমহাদেশ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ নিম্নভূমি আৰু পাদদেশকে ধৰি বিস্তৃত ভৌগোলিক অঞ্চলৰ স্থানীয় চৰাই৷<ref name="গ">{{cite web | url=https://picturebirdai.com/wiki/Sturnia_blythii.html | title=Picture Bird | accessdate=29 July 2026}}</ref> মাটিৰ পৰা ৩-১৫ মিলিমিটাৰ ওপৰত গছৰ ধোন্দত ইহঁতে বাহ সাজে।<ref name=":0">Jude, D., et al. "Provisioning behaviour of Malabar Starling Sturnia blythii."</ref> বাহৰ পোৱালিয়ে পোক-পৰুৱা, লেপিডপ্টেৰান পলু, গুবৰুৱা, সৰু মেৰুদণ্ডী প্ৰাণী আৰু ৰস খায়।<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Variar |first=Athira S. |last2=Anoop |first2=N. R. |last3=Vinayan |first3=P. A. |last4=Ajayan |first4=P. A. |last5=Sujin |first5=N. S. |last6=Ali |first6=Askar |last7=Prasadan |first7=P. K. |last8=Smija |first8=M. K. |last9=Babu |first9=Santhanakrishnan |date=2021-07-30 |title=Resident Birds Show Different Patterns in Species Composition and Functional Diversity in Differently Managed Coffee Plantations in the Western Ghats, India |url=http://dx.doi.org/10.2326/osj.20.185 |journal=Ornithological Science |volume=20 |issue=2 |doi=10.2326/osj.20.185 |issn=1347-0558|url-access=subscription |doi-access=free }}</ref> অ'ত-ত'ত গছ থকা মুকলি ঠাইত ইহঁতক পোৱা যায় আৰু ই প্ৰায়ে মানুহৰ বাসস্থানৰ ওচৰত থাকে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://ebird.org/species/malsta1?siteLanguage=en_IN&continue | title=eBird | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==শ্ৰেণীবিভাজন== মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে ষ্টাৰনাছ প্ৰজাতিত স্থান দিয়া হৈছিল। ২০০৮ চনত প্ৰকাশিত আণৱিক বংশবিন্যাসৰ অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে এই প্ৰজাতিটো বহুবংশগত।<ref>{{Cite journal | last1=Zuccon | first1=D. | last2=Pasquet | first2=E. | last3=Ericson | first3=P.G.P. | date=2008 | title=Phylogenetic relationships among Palearctic–Oriental starlings and mynas (genera ''Sturnus'' and ''Acridotheres'': Sturnidae) | journal=Zoologica Scripta | volume=37 | issue=5 | pages=469-481 | doi=10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x}}</ref> একপ্ৰকাৰৰ বংশ সৃষ্টি কৰিবলৈ পুনৰ সংগঠনত, মালাবাৰ কাঠ শালিকা আছিল পুনৰুত্থান হোৱা ষ্টাৰনিয়া প্ৰজাতিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা পাঁচটা ষ্টাৰলিঙৰ ভিতৰত এটা যিটো ১৮৩৭ চনত ৰেনে লেচনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। এই প্ৰজাতিটো একপ্ৰকাৰৰ: কোনো উপপ্ৰজাতি চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই।<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2023 | title=Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings, oxpeckers | work=IOC World Bird List Version 13.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/nuthatch/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=14 August 2023 }}</ref> মালাবাৰ কাঠ শালিকাক পূৰ্বতে কাঠ শালিকা (''Sturnia malabarica'')ৰ সৈতে সমবিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name=ioc/><ref>{{ cite book | last1=Rasmussen | first1=Pamela C. | author1-link=Pamela C. Rasmussen | last2=Anderton | first2=John C. | year=2012 | title=Birds of South Asia. The Ripley Guide | volume=2: Attributes and Status | edition=2nd | publisher=Smithsonian National Museum of Natural History and Lynx Edicions | location=Washington D.C. and Barcelona | isbn=978-84-96553-87-3 | page=581 }}</ref> ==আলোকচিত্ৰ== <gallery widths="200px" heights="150px"> File:Blyth's starling.jpg|thumb|[[ডাণ্ডেলি]]ত, [[ভাৰত]]।. File:Malabar starling 10.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 3.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar Starling Sturnia blythii from ezhome 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 2.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar startling 7.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা File:Malabar starling 6.jpg|মালাবাৰ কাঠ শালিকা </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== kko73jyjtsnje2afvilf6c1auvbk80t 0 138198 621115 2026-07-28T17:06:48Z যদুমণি 32127 Created blank page 621115 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 621116 621115 2026-07-28T17:39:54Z যদুমণি 32127 621116 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নেডুম্বাছেৰী | native_name = | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = [[জনপিয়ল চহৰ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo2a = Kalady Sri Sankara Tower - കാലടി ആദിശങ്കര സ്തൂപം-1.JPG | photo3a = Nedumbassery Panchayat Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = ওপৰৰপৰা তললৈ: [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]; [[আদি শংকৰ|আদি শংকৰ টাৱাৰ]]; নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ কাৰ্যালয় }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Angamaly, Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু ভূ-খণ্ড|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[এৰ্নাকুলাম জিলা|এৰ্নাকুলাম]] | subdivision_type3 = [[তালুক]] | subdivision_name3 = [[আলু]] | subdivision_type4 = [[ব্লক পঞ্চায়ত]] | subdivision_name4 = [[উৰা]] | subdivision_type5 = [[গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] | subdivision_name5 = নেডুম্বাছেৰী | subdivision_type6 = গাওঁ | subdivision_name6 = নেডুম্বাছেৰী | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৮ | population_total = ২৮৬০৭ | population_as_of = ২০০১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683585/683589 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-63 | website = | footnotes = }} নেডুম্বাছেৰী ( IPA: [n̪eɖumbɐːeːɾi]) ভাৰতৰ কেৰালাৰ কোচি চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আৰু ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে। প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত ই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref name="panchayatdetails">{{cite web|title=എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള്‍|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|website=dop.lsgkerala.gov.in|publisher=Department of Panchayats, Government of Kerala|access-date=5 January 2025|date=24 June 2024|archive-date=24 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624041740/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|url-status=bot: unknown}}</ref> আংগামালি আৰু আলুভাৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে।<ref>{{cite web|title=Nedumbassery Village Office|url=https://village.kerala.gov.in/Office_websites/about_village.php?nm=10011001Nedumbasseryvillageoffice|website=village.kerala.gov.in|publisher=Revenue Department|access-date=5 January 2025}}</ref> == অৱস্থান == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেডুম্বাছেৰীক লোকপিয়ল চহৰ (CT) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ কেৰালাৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ পৰক্কাদাভু ব্লক পঞ্চায়তৰ নেডুম্বাছেৰী গাঁও পঞ্চায়তৰ ভিতৰত অৱস্থিত। পঞ্চায়তখনত দুখন গাঁও আছে—নেডুম্বাছেৰী আৰু চেংগামানদ। নেডুম্বাছেৰী চালাকুডী লোকসভা সমষ্টি আৰু আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ।<ref name="panchayatdetails" /> == ইতিহাস == নেদুম্বাছেৰী আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা ধাননি পথাৰবোৰ এসময়ত কেৰালাৰ মানুহৰ বাবে ধানৰ ভঁৰাল আছিল। ওচৰৰ পেৰিয়াৰ নদী আৰু ইয়াৰ ডালবোৰে প্ৰচুৰ শস্যৰে মাটি উৰ্বৰ কৰি তোলাৰ ফলত ধাননি পথাৰবোৰ উৰ্বৰ হৈ পৰে। ষাঠিৰ দশকত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলোৱা জাপানী প্ৰতিনিধি দলটোৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে নেডুম্বাছেৰীৰ ধান খেতি অধ্যয়নৰ বাবে বাছনি কৰিছিল। জাপানী কৃষি বিজ্ঞানীজনে তেওঁলোকৰ গৱেষণাৰ বাবে নেডুম্বাছেৰীত থকা লোকসকলৰ খেতিৰ কৌশল বিতংভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিছিল। নেডুম্বাছেৰী হৈছে জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ প্ৰয়াত 'গেৱাৰগিছ মৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ, বি এ, ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথ পৰিয়ালৰ(১৮৯৯–১৯৬৬) এল টি,<ref>[http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html Mor Gregorius Gewargis Vayaliparambil (1899-1966)]</ref> এজন নেতা, কৃষিবিদ আৰু এজন শিক্ষাবিদৰ গৃহ চহৰ যিয়ে "হাইস্কুলৰপৰা এটা অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়লৈ" (১৯৬০ৰ দশক) পৰিচালনা কৰিছিল আৰু ১৯৩৯ চনত ভাৰতত এক নীৰৱ শৈক্ষিক বিপ্লৱ আৰম্ভ কৰিছিল প্ৰাক-স্বাধীন ব্ৰিটিছ ভাৰত। এইচ জি.মৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল আছিল কোথামংগলামৰ মৰ এথানচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যনৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ। মোৰ ছাবৰ আৰু আফ্ৰথ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স কেথেড্ৰেলৰ স্থানসমূহ ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতত উপস্থিত হোৱা দুজন ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স বিচপৰ নামেৰে, মৰ ছাবৰ আৰু মোৰ আফ্ৰথ। ভাৰত ভ্ৰমণ কৰা এণ্টিয়কৰ পেট্ৰিয়াৰ্কসকলে ১৮৭৬ চনত এণ্টিয়কৰ এইচ এইচ.পেট্ৰিয়াৰ্ক ইগনেচিয়াছ পিটাৰ চতুৰ্থৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেডুম্বাছেৰীৰ এই প্ৰাচীন কেথেড্ৰেলটো পৰিদৰ্শন কৰিছে যিহেতু সেইখন তেওঁৰ ঘৰুৱা প্যাৰিছ আছিল। এই গীৰ্জাটো আছিল জেকবইট ছিৰিয়ান চাৰ্চ অৱ ইণ্ডিয়াৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ কেন্দ্ৰ কাৰণ সকলো ভাৰতীয় বিচপ আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য ছিৰিয়ান বিচপে নিয়মিতভাৱে ইয়ালৈ আহিছিল।{{citation needed|date=August 2017}} == শিক্ষা == ১৯৩৯ চনত নেডুম্বাছেৰীত জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ এইচ.ই. মোৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল (মোৰ এথানাচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যন, কোথামংগালমৰ প্ৰথম অধ্যক্ষও) আৰু ‘মৰ এথানচিয়াছ হাইস্কুল’ নামেৰে পৰিচিত আছিল। এই বিদ্যালয়খনে অংগমালি আৰু পেৰুম্বাভুৰকে ধৰি ওচৰৰ অঞ্চলৰ সকলো লোককে শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই বিদ্যালয়খনে সকলো শ্ৰেণীৰ লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰি ভাৰতৰ বাবে বহু আই এ এছ বিষয়া আৰু শীৰ্ষ আমোলাৰ জন্ম দিছে। ১৯৪৯ চনত ম'ৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথে নেডুম্বাছেৰীত এটা নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰে, যিটো তেওঁৰ স্কুলৰ বিপৰীতে ছেইণ্ট জৰ্জ জেকবইট চিৰিয়ান চাৰ্চ নামেৰে জনাজাত।{{citation needed|date=August 2017}} == অৰ্থনীতি == ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে ইয়াত জাপানী সহযোগিতা ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা এটা উৎপাদন ইউনিট আছিল যাৰ নাম আছিল ‘টোছিবা আনন্দ’ যিটো তেতিয়াৰপৰাই বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। ইয়াত ‘কামকো’ (কেৰালা এগ্ৰ’ মেচিনেৰী কৰ্প’ৰেশ্যন লিমিটেড) নামৰ এটা চৰকাৰী গধুৰ কৃষি যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগেও কাম কৰি আছে। কৃষি বিজ্ঞানীৰ জাপানী প্ৰতিনিধি দলে ১৯৬০ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে যৌথ উদ্যোগত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলাইছিল। নেডুম্বাছেৰী ঐতিহাসিকভাৱে ধান খেতি আৰু বৃহৎ ধাননি পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল - বিমানবন্দৰৰ ভূমি অধিগ্ৰহণৰ পূৰ্বে।<ref>{{Cite web|title=Ensuring Food Security through Group Farming in Paddy Cultivation|url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/inline-files/2.pdf|access-date=14 December 2024|website=Kerala State Planning Board {{!}} Government of Kerala}}</ref> নেডুম্বাছেৰীৰ কৰিয়াদত পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় আৰু ডাকঘৰ আছে। === কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ === {{Main|কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ}} নেডুম্বাছেৰী হৈছে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ স্থান, যিটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ পি ৩ উন্নয়ন পৰ্টফলিঅ’ৰপৰা নিৰ্মিত। ইয়াত বিমানবন্দৰৰ সৌৰ প্লাণ্টো আছে, যাৰ ফলত ই ভাৰত আৰু বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰশক্তিচালিত বিমানবন্দৰ। ইয়াৰ অৱস্থানৰ বাবে স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত এই বিমানবন্দৰটোক কথিতভাৱে নেডুম্বাছেৰী বিমানবন্দৰ বুলি কোৱা হয়। নেডুম্বাছেৰীৰ পূৰ্বৰ ভূগোলৰ ফলস্বৰূপে চৰকাৰী বিশেষ অনুমতি সাপেক্ষে বিশাল ধাননি পথাৰ ভৰাই সমগ্ৰ বিমানবন্দৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰপৰাই এই বিমানবন্দৰটো কেৰালাক সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰধান বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, যিয়ে নেডুম্বাছেৰী আৰু বৃহত্তৰ কোচিৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত মূল অৰিহণা যোগাইছে, যিহেতু প্ৰাৰম্ভিক অসামৰিক কাৰ্য্যকলাপসমূহ কোচিৰ পূব দিশত থকা আই এন এছ গৰুডা নৌসেনাৰ এনক্লেভৰপৰা স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০২৪ চনৰ হিচাপত ভাৰতৰ ভিতৰত যাত্ৰীৰ চলাচলৰ ক্ষেত্ৰত <ref>{{Cite web|title=Airports by Passenger Traffic - 2023-24|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|access-date=14 December 2024|website=Airports Authority of India {{!}} Government of India}}</ref> ই অষ্টম বৃহত্তম বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা বিমানবন্দৰলৈকে একচেটিয়াভাৱে এটা নতুন এপ্ৰ’চ ৰোড নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ৰে’লৱে আণ্ডাৰপাছৰ ওপৰত এখন দলংৰে নতুন পথটোৰ কাষে কাষে নতুন হোটেল আৰু ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আহি পৰিছে, যিটো নেডুম্বাছেৰীৰ এৰ’ট্ৰ’পলিছ ডিজাইন পৰিকল্পনাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|নেডুম্বাছেৰী}} * [https://web.archive.org/web/20160304073307/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article211016.ece ভাৰতৰ নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত এন্টিয়কৰ পৰা আথানীলৈ (নেডুম্বাছেৰী)।] * [http://cial.aero কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/ChMon/Ankamaly/NedumbasserySGeorge.html চেণ্ট জৰ্জ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স চাৰ্চ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html] 4d0s0tdhpex06bdb1dedkx0a6tem4zf 621148 621116 2026-07-29T00:25:17Z নৰুনা বৰুৱা 44897 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 621148 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = নেডুম্বাছেৰী | native_name = | native_name_lang = ml | other_name = | nickname = | settlement_type = [[জনপিয়ল চহৰ]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Cochin International Airport Limited.jpg | photo2a = Kalady Sri Sankara Tower - കാലടി ആദിശങ്കര സ്തൂപം-1.JPG | photo3a = Nedumbassery Panchayat Office.JPG | spacing = 2 | space = 2 | position = center | color_border = white | color = white | size = 270 | foot_montage = ওপৰৰপৰা তললৈ: [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]; [[আদি শংকৰ|আদি শংকৰ টাৱাৰ]]; নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ কাৰ্যালয় }} | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Angamaly, Kerala, India | coordinates = {{coord|10.1167|N|76.3500|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু ভূ-খণ্ড|ৰাজ্য]] | subdivision_name1 = [[কেৰালা]] | subdivision_type2 = [[ভাৰতৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] | subdivision_name2 = [[এৰ্নাকুলাম জিলা|এৰ্নাকুলাম]] | subdivision_type3 = [[তালুক]] | subdivision_name3 = [[আলু]] | subdivision_type4 = [[ব্লক পঞ্চায়ত]] | subdivision_name4 = [[উৰা]] | subdivision_type5 = [[গ্ৰাম পঞ্চায়ত]] | subdivision_name5 = নেডুম্বাছেৰী | subdivision_type6 = গাওঁ | subdivision_name6 = নেডুম্বাছেৰী | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = ৮ | population_total = ২৮৬০৭ | population_as_of = ২০০১ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam]], English | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 683585/683589 | area_code_type = Telephone code | area_code = 0484 | registration_plate = KL-63 | website = | footnotes = }} নেডুম্বাছেৰী ( IPA: [n̪eɖumbɐːeːɾi]) ভাৰতৰ কেৰালাৰ কোচি চহৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চল আৰু ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে। প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত ই এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ নেডুম্বাছেৰী পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত।<ref name="panchayatdetails">{{cite web|title=എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളുടെ അടിസ്ഥാന വിവരങ്ങള്‍|url=https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|website=dop.lsgkerala.gov.in|publisher=Department of Panchayats, Government of Kerala|access-date=5 January 2025|date=24 June 2024|archive-date=24 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240624041740/https://dop.lsgkerala.gov.in/en/node/1033|url-status=bot: unknown}}</ref> আংগামালি আৰু আলুভাৰ মাজত অৱস্থিত ইয়াত কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ আছে।<ref>{{cite web|title=Nedumbassery Village Office|url=https://village.kerala.gov.in/Office_websites/about_village.php?nm=10011001Nedumbasseryvillageoffice|website=village.kerala.gov.in|publisher=Revenue Department|access-date=5 January 2025}}</ref> == অৱস্থান == ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি নেডুম্বাছেৰীক লোকপিয়ল চহৰ (CT) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ভাৰতৰ কেৰালাৰ এৰ্নাকুলাম জিলাৰ আলুভা তালুকৰ পৰক্কাদাভু ব্লক পঞ্চায়তৰ নেডুম্বাছেৰী গাঁও পঞ্চায়তৰ ভিতৰত অৱস্থিত। পঞ্চায়তখনত দুখন গাঁও আছে—নেডুম্বাছেৰী আৰু চেংগামানদ। নেডুম্বাছেৰী চালাকুডী লোকসভা সমষ্টি আৰু আলুভা বিধানসভা সমষ্টিৰ অংশ।<ref name="panchayatdetails" /> == ইতিহাস == নেদুম্বাছেৰী আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা ধাননি পথাৰবোৰ এসময়ত কেৰালাৰ মানুহৰ বাবে ধানৰ ভঁৰাল আছিল। ওচৰৰ পেৰিয়াৰ নদী আৰু ইয়াৰ ডালবোৰে প্ৰচুৰ শস্যৰে মাটি উৰ্বৰ কৰি তোলাৰ ফলত ধাননি পথাৰবোৰ উৰ্বৰ হৈ পৰে। ষাঠিৰ দশকত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলোৱা জাপানী প্ৰতিনিধি দলটোৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰে নেডুম্বাছেৰীৰ ধান খেতি অধ্যয়নৰ বাবে বাছনি কৰিছিল। জাপানী কৃষি বিজ্ঞানীজনে তেওঁলোকৰ গৱেষণাৰ বাবে নেডুম্বাছেৰীত থকা লোকসকলৰ খেতিৰ কৌশল বিতংভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিছিল। নেডুম্বাছেৰী হৈছে জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ প্ৰয়াত 'গেৱাৰগিছ মৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ, বি এ, ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথ পৰিয়ালৰ(১৮৯৯–১৯৬৬) এল টি,<ref>[http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html Mor Gregorius Gewargis Vayaliparambil (1899-1966)]</ref> এজন নেতা, কৃষিবিদ আৰু এজন শিক্ষাবিদৰ গৃহ চহৰ যিয়ে "হাইস্কুলৰপৰা এটা অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়লৈ" (১৯৬০ৰ দশক) পৰিচালনা কৰিছিল আৰু ১৯৩৯ চনত ভাৰতত এক নীৰৱ শৈক্ষিক বিপ্লৱ আৰম্ভ কৰিছিল প্ৰাক-স্বাধীন ব্ৰিটিছ ভাৰত। এইচ জি.মৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল আছিল কোথামংগলামৰ মৰ এথানচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যনৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ। মোৰ ছাবৰ আৰু আফ্ৰথ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স কেথেড্ৰেলৰ স্থানসমূহ ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নামকৰণ কৰা হৈছিল ৮২৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতত উপস্থিত হোৱা দুজন ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স বিচপৰ নামেৰে, মৰ ছাবৰ আৰু মোৰ আফ্ৰথ। ভাৰত ভ্ৰমণ কৰা এণ্টিয়কৰ পেট্ৰিয়াৰ্কসকলে ১৮৭৬ চনত এণ্টিয়কৰ এইচ এইচ.পেট্ৰিয়াৰ্ক ইগনেচিয়াছ পিটাৰ চতুৰ্থৰপৰা আৰম্ভ কৰি নেডুম্বাছেৰীৰ এই প্ৰাচীন কেথেড্ৰেলটো পৰিদৰ্শন কৰিছে যিহেতু সেইখন তেওঁৰ ঘৰুৱা প্যাৰিছ আছিল। এই গীৰ্জাটো আছিল জেকবইট ছিৰিয়ান চাৰ্চ অৱ ইণ্ডিয়াৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ কেন্দ্ৰ কাৰণ সকলো ভাৰতীয় বিচপ আৰু মধ্যপ্ৰাচ্য ছিৰিয়ান বিচপে নিয়মিতভাৱে ইয়ালৈ আহিছিল।{{citation needed|date=August 2017}} == শিক্ষা == ১৯৩৯ চনত নেডুম্বাছেৰীত জেকবইট ছিৰিয়ান বিচপ এইচ.ই. মোৰ গ্ৰেগৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল (মোৰ এথানাচিয়াছ কলেজ এছ’চিয়েশ্যন, কোথামংগালমৰ প্ৰথম অধ্যক্ষও) আৰু ‘মৰ এথানচিয়াছ হাইস্কুল’ নামেৰে পৰিচিত আছিল। এই বিদ্যালয়খনে অংগমালি আৰু পেৰুম্বাভুৰকে ধৰি ওচৰৰ অঞ্চলৰ সকলো লোককে শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। এই বিদ্যালয়খনে সকলো শ্ৰেণীৰ লোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰি ভাৰতৰ বাবে বহু আই এ এছ বিষয়া আৰু শীৰ্ষ আমোলাৰ জন্ম দিছে। ১৯৪৯ চনত ম'ৰ গ্ৰেগ'ৰিয়াছ ভায়ালিপাৰম্বিল পাইনাডাথে নেডুম্বাছেৰীত এটা নতুন গীৰ্জা নিৰ্মাণ কৰে, যিটো তেওঁৰ স্কুলৰ বিপৰীতে ছেইণ্ট জৰ্জ জেকবইট চিৰিয়ান চাৰ্চ নামেৰে জনাজাত।{{citation needed|date=August 2017}} == অৰ্থনীতি == ১৯৬০ চনৰ শেষৰফালে ইয়াত জাপানী সহযোগিতা ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা এটা উৎপাদন ইউনিট আছিল যাৰ নাম আছিল ‘টোছিবা আনন্দ’ যিটো তেতিয়াৰপৰাই বন্ধ কৰি দিয়া হৈছিল। ইয়াত ‘কামকো’ (কেৰালা এগ্ৰ’ মেচিনেৰী কৰ্প’ৰেশ্যন লিমিটেড) নামৰ এটা চৰকাৰী গধুৰ কৃষি যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগেও কাম কৰি আছে। কৃষি বিজ্ঞানীৰ জাপানী প্ৰতিনিধি দলে ১৯৬০ চনত ভাৰত চৰকাৰৰ সৈতে যৌথ উদ্যোগত নেডুম্বাছেৰীত ধান খেতিৰ অধ্যয়ন চলাইছিল। নেডুম্বাছেৰী ঐতিহাসিকভাৱে ধান খেতি আৰু বৃহৎ ধাননি পথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল - বিমানবন্দৰৰ ভূমি অধিগ্ৰহণৰ পূৰ্বে।<ref>{{Cite web|title=Ensuring Food Security through Group Farming in Paddy Cultivation|url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/inline-files/2.pdf|access-date=14 December 2024|website=Kerala State Planning Board {{!}} Government of Kerala}}</ref> নেডুম্বাছেৰীৰ কৰিয়াদত পঞ্চায়ত কাৰ্যালয় আৰু ডাকঘৰ আছে। === কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ === {{Main|কোচিন আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ}} নেডুম্বাছেৰী হৈছে কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰ স্থান, যিটো ভাৰতৰ প্ৰথমটো বিমানবন্দৰ পি ৩ উন্নয়ন পৰ্টফলিঅ’ৰপৰা নিৰ্মিত। ইয়াত বিমানবন্দৰৰ সৌৰ প্লাণ্টো আছে, যাৰ ফলত ই ভাৰত আৰু বিশ্বৰ প্ৰথমটো সম্পূৰ্ণ সৌৰশক্তিচালিত বিমানবন্দৰ। ইয়াৰ অৱস্থানৰ বাবে স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত এই বিমানবন্দৰটোক কথিতভাৱে নেডুম্বাছেৰী বিমানবন্দৰ বুলি কোৱা হয়। নেডুম্বাছেৰীৰ পূৰ্বৰ ভূগোলৰ ফলস্বৰূপে চৰকাৰী বিশেষ অনুমতি সাপেক্ষে বিশাল ধাননি পথাৰ ভৰাই সমগ্ৰ বিমানবন্দৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তেতিয়াৰপৰাই এই বিমানবন্দৰটো কেৰালাক সেৱা আগবঢ়োৱা প্ৰধান বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে, যিয়ে নেডুম্বাছেৰী আৰু বৃহত্তৰ কোচিৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশত মূল অৰিহণা যোগাইছে, যিহেতু প্ৰাৰম্ভিক অসামৰিক কাৰ্য্যকলাপসমূহ কোচিৰ পূব দিশত থকা আই এন এছ গৰুডা নৌসেনাৰ এনক্লেভৰপৰা স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ২০২৪ চনৰ হিচাপত ভাৰতৰ ভিতৰত যাত্ৰীৰ চলাচলৰ ক্ষেত্ৰত <ref>{{Cite web|title=Airports by Passenger Traffic - 2023-24|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|access-date=14 December 2024|website=Airports Authority of India {{!}} Government of India}}</ref> ই অষ্টম বৃহত্তম বিমানবন্দৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ৫৪৪ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথৰপৰা বিমানবন্দৰলৈকে একচেটিয়াভাৱে এটা নতুন এপ্ৰ’চ ৰোড নিৰ্মাণ কৰা হৈছে আৰু ৰে’লৱে আণ্ডাৰপাছৰ ওপৰত এখন দলংৰে নতুন পথটোৰ কাষে কাষে নতুন হোটেল আৰু ব্যাৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আহি পৰিছে, যিটো নেডুম্বাছেৰীৰ এৰ’ট্ৰ’পলিছ ডিজাইন পৰিকল্পনাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|নেডুম্বাছেৰী}} * [https://web.archive.org/web/20160304073307/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article211016.ece ভাৰতৰ নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ দ্বাৰা প্ৰকাশিত এন্টিয়কৰ পৰা আথানীলৈ (নেডুম্বাছেৰী)।] * [http://cial.aero কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/ChMon/Ankamaly/NedumbasserySGeorge.html চেণ্ট জৰ্জ জেকবইট ছিৰিয়ান অৰ্থডক্স চাৰ্চ, নেডুম্বাছেৰী, কেৰালা, ভাৰত] * [http://sor.cua.edu/Personage/Malankara/MGregoriusGVayaliparambil.html] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] tir5icismsjr0pn78zy1onodm3p2bmt 0 138199 621118 2026-07-28T18:20:37Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621118 wikitext text/x-wiki ৰাম শ্ৰী মুগালী (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এজন কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। প্ৰাথমিক জীৱন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত[1] মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। p9gzw9e1y8817fetb5jyokxqs8vc61e 621119 621118 2026-07-28T18:25:26Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621119 wikitext text/x-wiki ৰাম শ্ৰী মুগালী (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এজন কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। প্ৰাথমিক জীৱন ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত[1] মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ ckparefezui4mgmrk0kbt4yifewipji 621120 621119 2026-07-28T18:26:23Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621120 wikitext text/x-wiki '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত[1] মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ 7euktftbhldm5wcykrpqwe3vbw2xrak 621121 621120 2026-07-28T18:27:52Z Pranamikaadhikary 27435 +[[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]]; +[[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]]; +[[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]]; +[[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] using [[WP:HC|HotCat]] 621121 wikitext text/x-wiki '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালত[1] মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] r3z25ol7d1pxs3kor256kxfitk6463t 621122 621121 2026-07-28T18:33:00Z Pranamikaadhikary 27435 /* প্ৰাথমিক জীৱন */ 621122 wikitext text/x-wiki '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ [[দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালত<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|author=Pritish Nandy|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31}}</ref> মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] m8l708lao0e4m4pzecv9krbeys9a1ly 621123 621122 2026-07-28T18:34:06Z Pranamikaadhikary 27435 /* কৃতি */ 621123 wikitext text/x-wiki '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ [[দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালত<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|author=Pritish Nandy|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31}}</ref> মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ ==উৎস== {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20100412020245/http://www.culturopedia.in/Literature/kannada_literature.html Mugali in kannada literature] * [http://www.alibris.com/search/books/author/Mugali,%20R%20S Mugali's books] * [http://library.bub.ernet.in/sub/thesis/department/kannada.html Mugali's books at Bangalore University]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Sahitya Akademi Award to Kannada Writers]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] ruog9m9f26p6fr84avvvecpm1utnlgg 621124 621123 2026-07-28T18:36:28Z Pranamikaadhikary 27435 621124 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ৰাম শ্ৰী মুগালী |image = |image_width = | caption = 25px | pseudonym = ৰাছিকা ৰাংগা | birth_date = {{birth date|df=yes|1906|7|15}} | birth_place = হোল আলুৰ, [[গদাগ]] জিলা, [[কৰ্ণাটক]] | death_date = {{Death date|df=yes|1993|2|10}} | death_place = [[বেংগালুৰু]], কৰ্ণাটক | occupation = অধ্যাপক, লেখক | nationality = ভাৰতীয় | period = | genre = কাহিনী | subject = | awards = [[সাহিত্য অকাডেমী বঁটা]] | movement = | signature = | website = }} '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ [[দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালত<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|author=Pritish Nandy|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31}}</ref> মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ ==উৎস== {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20100412020245/http://www.culturopedia.in/Literature/kannada_literature.html Mugali in kannada literature] * [http://www.alibris.com/search/books/author/Mugali,%20R%20S Mugali's books] * [http://library.bub.ernet.in/sub/thesis/department/kannada.html Mugali's books at Bangalore University]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Sahitya Akademi Award to Kannada Writers]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] tmlaakiaslagadp5rnhwqijvzxqzkuk 621125 621124 2026-07-28T18:37:11Z Pranamikaadhikary 27435 removed [[Category:কেৰালাৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 621125 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ৰাম শ্ৰী মুগালী |image = |image_width = | caption = 25px | pseudonym = ৰাছিকা ৰাংগা | birth_date = {{birth date|df=yes|1906|7|15}} | birth_place = হোল আলুৰ, [[গদাগ]] জিলা, [[কৰ্ণাটক]] | death_date = {{Death date|df=yes|1993|2|10}} | death_place = [[বেংগালুৰু]], কৰ্ণাটক | occupation = অধ্যাপক, লেখক | nationality = ভাৰতীয় | period = | genre = কাহিনী | subject = | awards = [[সাহিত্য অকাডেমী বঁটা]] | movement = | signature = | website = }} '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ [[দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালত<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|author=Pritish Nandy|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31}}</ref> মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ ==উৎস== {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20100412020245/http://www.culturopedia.in/Literature/kannada_literature.html Mugali in kannada literature] * [http://www.alibris.com/search/books/author/Mugali,%20R%20S Mugali's books] * [http://library.bub.ernet.in/sub/thesis/department/kannada.html Mugali's books at Bangalore University]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Sahitya Akademi Award to Kannada Writers]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] ertwiuotk1xqq65qx08ma83c2w72jhu 621126 621125 2026-07-28T18:37:25Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:কৰ্ণাটকৰ ব্যক্তি]] using [[WP:HC|HotCat]] 621126 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ৰাম শ্ৰী মুগালী |image = |image_width = | caption = 25px | pseudonym = ৰাছিকা ৰাংগা | birth_date = {{birth date|df=yes|1906|7|15}} | birth_place = হোল আলুৰ, [[গদাগ]] জিলা, [[কৰ্ণাটক]] | death_date = {{Death date|df=yes|1993|2|10}} | death_place = [[বেংগালুৰু]], কৰ্ণাটক | occupation = অধ্যাপক, লেখক | nationality = ভাৰতীয় | period = | genre = কাহিনী | subject = | awards = [[সাহিত্য অকাডেমী বঁটা]] | movement = | signature = | website = }} '''ৰাম শ্ৰী মুগালী''' (ৰংগনাথ শ্ৰীনিবাস মুগালী) (১৯০৬ চনৰ ১৫ জুলাই – ১৯৯৩ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰী) এগৰাকী কানাড়া ভাষাৰ সাহিত্যিক আছিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ "কানাড়া সাহিত্য চৰিত" ৰচনাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় সাহিত্য অকাডেমীৰ সন্মান লাভ কৰে। ভাৰতৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ টুমকুৰ জিলাৰ ছিদ্গংগাত অনুষ্ঠিত ৪৪সংখ্যক কানাড়া সাহিত্য সন্মিলনৰ সভাপতি আছিল। ==প্ৰাথমিক জীৱন== ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ গদাগ জিলাৰ ৰন তালুকৰ হোল আলুৰ [[দেশস্থ মাধৱ ব্ৰাহ্মণ]] পৰিয়ালত<ref>{{cite book|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 95, Part 4|url=https://books.google.com/books?id=4Wc6AQAAIAAJ|author=Pritish Nandy|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1974|page=31}}</ref> মুগালিৰ জন্ম হৈছিল। ১৯৩৩ চনত তেওঁ সাংলিৰ উইলিংডন কলেজত কানাড়া ভাষাৰ অধ্যাপক হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে। উইলিংডনত তেওঁৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ভিতৰত আছিল লেখক সুবন্না একুণ্ডি আৰু গংগাধৰ ভি চিত্তল। ১৯৬৬ চনত মুগালিয়ে উইলিংডন কলেজৰ অধ্যক্ষ হিচাপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬৭ চনৰপৰা ১৯৭০ চনলৈ বাংগালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কানাড়া বিভাগৰ মুৰব্বী হিচাপে কাম কৰিছিল। ১৯৯২ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত বাংগালুৰুত মুগালৰ মৃত্যু হয়। ==কৃতি== *কানাড়া সাহিত্য চৰিত *কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে - আধুনিক কানাড়া সাহিত্য চৰিত্ৰে সহিতা *কানাড় সাহিত্য বিমৰ্ষে থাটৱিকা বিবেচানে *বেন্দ্ৰে কাব্য *সাহিত্যোপাসনে *শ্ৰী শ্ৰী অৰবিন্দ মকৰন্দ *পুনৰ্ণৱোদয় মট্টু সাহিত্যপাসনে *প্ৰাচীন কানাড়া সাহিত্য ৰূপাগুৰু *কানাড়া কাব্য সঞ্চয় *শ্ৰী অৰবিন্দৰ সাবিত্ৰী *অগ্নিবৰ্ণ *নৱ মানৱ *বাছিগা *অপ্ৰ কৰুণে *ওম শান্তি *কাৰাণ পুৰুষ মট্টু বালুৰী *আন্না *ধনজয়া *এটিদা কাই *ৰান্নানা কৃতি ৰত্না *কান্নদাদা কাৰে *মাতেমবুদু জ্যোতিৰ্লিংগ ==উৎস== {{Reflist}} * [https://web.archive.org/web/20100412020245/http://www.culturopedia.in/Literature/kannada_literature.html Mugali in kannada literature] * [http://www.alibris.com/search/books/author/Mugali,%20R%20S Mugali's books] * [http://library.bub.ernet.in/sub/thesis/department/kannada.html Mugali's books at Bangalore University]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Sahitya Akademi Award to Kannada Writers]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্যিক]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:কৰ্ণাটকৰ ব্যক্তি]] bhhzi4e685qkmk7ssbdfwmiypjkkg9q 0 138200 621128 2026-07-28T18:46:35Z যদুমণি 32127 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox company|name=কেৰেলা ইনফ'পাৰ্ক|company_logo=[[File:Infopark, Kakkanad, Kochi, Kerala, India.jpg|280px]]|caption=২০১২ চনত ইনফ’পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আকাশী দৃশ্য|company_type=চৰকাৰী মালিকানাধীন|industry=[[তথ্য প্ৰযুক্তি]] ব্যাৱসায়িক উদ্যান|genre=আন্... 621128 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=কেৰেলা ইনফ'পাৰ্ক|company_logo=[[File:Infopark, Kakkanad, Kochi, Kerala, India.jpg|280px]]|caption=২০১২ চনত ইনফ’পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আকাশী দৃশ্য|company_type=চৰকাৰী মালিকানাধীন|industry=[[তথ্য প্ৰযুক্তি]] ব্যাৱসায়িক উদ্যান|genre=আন্তঃগাঁথনি সেৱা প্ৰদানকাৰী|foundation={{Start date and age|df=yes|2004|7|18}}|location=[[কোচি]]|num_employees=৭২,০০০ (২০২৫)<ref name="Infopark Employment"> {{Cite web | url = https://infopark.in/ | title = Infoparks Kerala – Leading IT Park {{!}} Innovative IT Hub | year = 2025 | website = infopark.in | publisher = Infoparks Kerala | access-date = 2025-07-08 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20250703194849/https://infopark.in/ | archive-date = 2025-07-03 }} </ref>|owner=[[কেৰালা চৰকাৰ]]|key_people=[[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] {{small|(অধ্যক্ষ)}} <br> সুসন্ত কুৰুণথিল {{small|(CEO)}}|locations=[[কোচি]], [[ইনফ'পাৰ্ক থ্ৰিছুৰ|থ্ৰিছুৰ]], [[ইনফ'পাৰ্ক চেৰথালা|চেৰথালা]]|location_country=ভাৰত}} ইনফ’পাৰ্ক, কোচি ভাৰতৰ কেৰালাৰ কোচি চহৰত অৱস্থিত এখন তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান। ২০০৪ চনত কেৰালা চৰকাৰে স্থাপন কৰা এই উদ্যানখন দুটা পৰ্যায়ত ৩২৩ একৰ (১৩০.৭ হেক্টৰ) কেম্পাছত বিস্তৃত, ইয়াত ৫৮২টা কোম্পানী আছে যিয়ে ২০২৫ চনলৈকে প্ৰায় ৭২,০০০ পেছাদাৰীক নিয়োজিত কৰিছে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/2004/07/19/stories/2004071911270300.htm|title=InfoPark to be inaugurated today|date=19 July 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=17 September 2018}} {{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কেম্পাছটো ১০১ একৰ (৪০.৯ হেক্টৰ) ভূমিত বিস্তৃত আৰু ৭ মিলিয়ন বৰ্গফুটতকৈ অধিক (৬৫০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) কাৰ্যকৰী বিল্ড-আপ স্থানৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে উন্নত। ইনফ'পাৰ্ক দ্বিতীয় পৰ্যায় ১৬০ একৰ (৬৪.৭ হেক্টৰ) কেম্পাছ এলেকাত বিস্তৃত যিটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত মুঠ বিল্ড-আপ স্থান ৮ মিলিয়ন বৰ্গফুট (৭৪০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) হ'ব আৰু ইয়াত এক লাখতকৈ অধিক পেছাদাৰী লোকে নিয়োগ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য ভাড়াতীয়াসকলৰ ভিতৰত আছে টাটা কনচালটেন্সি চাৰ্ভিচেছ, উইপ্ৰ’, এইচচিএল টেকন’লজিছ, টেক মহিন্দ্ৰা, এলটিমাইণ্ডট্ৰি, ইউএছটি গ্ল’বেলৰ দৰে ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিৰ দৈত্য আৰু আইবিএম, কগনিজেণ্ট, কেপিএমজি, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, আইকিউভিআইএ, জেৰক্স, কণ্ডুৱেণ্ট, এনঅ’ভি, ইনভেস্কো, এক্সএল চাৰ্ভিচ, হাবেল, এলাইট, নিলছন, জিঅ’ডিছ আৰু বাক আদি বিদেশী নিগম। বৰ্তমান ইনফ’পাৰ্ক কেম্পাছৰ ৯.২ মিলিয়ন বৰ্গফুট (৮৫০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) বিল্ড-আপ এলেকা আছে আৰু ই কেৰেলা ৰাজ্যৰপৰা আই টি ৰপ্তানিৰ ৰাজহৰ প্ৰধান অৰিহণা যোগায়। ২০১৬–১৭ চনত ইনফ'পাৰ্কৰপৰা আই টি ৰপ্তানি ৩২ বিলিয়ন ₹ (৩৩০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) আছিল, ৪ বছৰৰ ভিতৰত দুগুণ বৃদ্ধি পাই ২০২০–২১ চনত ৬৩.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ (৬৬০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jul/07/despite-covid-19-pandemic-it-exports-from-kochi-infopark-grew-by-rs-1110-crore-last-year-2326855.html|title=IT exports from Infopark grew by Rs 1,110 crore|date=7 July 2021}}</ref>ইনফ’পাৰ্কে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা বৃহৎ এমএনচিক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰিয়েল এষ্টেটৰ এক বিশাল উত্থানৰ সূচনা হয়। ইনফ’পাৰ্কে কোচিৰ বিশেষকৈ কক্কানাড অঞ্চলৰ পৰিৱেশ আৰু জীৱন-শৈলী সলনি কৰি পেলালে। এটা নতুন সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিল আৰু অধিক আৰু অধিক বাণিজ্যিক আৰু আৱাসিক উদ্যোগৰ উত্থান হ'বলৈ ধৰিলে যিয়ে তাৰ পিছত কোচি চহৰৰ সীমা আৰু উত্তৰ মূৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিলে।<ref name="Villa projects in Kochi">{{cite web|last1=Kevin|first1=John|title=villas in kochi|url=http://www.jairajbuilders.com/villas-in-kochi|website=Jairaj Builders|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322234439/http://www.jairajbuilders.com/villas-in-kochi|archive-date=22 March 2016|url-status=dead}}</ref> কেৰালাৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে ‘হাব এণ্ড স্প’ক মডেল’ৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন। ইনফ’পাৰ্কে থ্ৰিছুৰ আৰু চেৰথালাত অৱস্থিত স্পকসমূহৰ হাব হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953590300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602193334/http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953590300.htm|url-status=dead|archive-date=2009-06-02|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|title=Infopark's Koratty unit to be ready by next year|date=2009-05-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/koratty-infopark-set-to-take-off/21/06/372523/|title=Business News, Finance News, India News, BSE/NSE News, Stock Markets News, Sensex NIFTY, Latest Breaking News Headlines}}</ref> == স্থান আৰু সংযোগ == ইনফ'পাৰ্ক কোচিৰ ডাউনটাউনৰপৰা ১০ কিলোমিটাৰ (৬ মাইল) আৰু কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা ২২ কিলোমিটাৰ (১৪ মাইল) দূৰত।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article488762.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|title=VS to open new building complex of Infopark today|date=2010-06-27}}</ref> ইনফ'পাৰ্কক ৪ লেনযুক্ত পথ ইনফ'পাৰ্ক এক্সপ্ৰেছৱে'ৰ জৰিয়তে ছিপ'ৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোডৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RBDCK">{{Cite web|publisher=RBDCK|url=http://www.rbdck.com/?q=projects_show&tid=5&tname=Road%20Projects|title=RBDCK Projects|access-date=2011-04-06}}</ref><ref name="Infopark Expressway">{{Cite web|publisher=Kerala IT|url=http://www.keralait.org/DOWNLOADS/Infopark_Expressway_pressrelease.doc|title=Infopark Expressway|access-date=2011-04-06}}{{Dead link|date=September 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগে কক্কানাড আৰু ভিটিলা মবিলিটি হাবৰ মাজত নাও সেৱা চলায়। কোচি চহৰক সামৰি লোৱা এৰ্নাকুলাম জিলা প্ৰশাসনে ইনফ'পাৰ্কক কোচিৰ মেৰিন ড্ৰাইভৰ সৈতে সংযোগ কৰা জলপথৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2720233.ece] Report on waterway in a month</ref> ইনফ'পাৰ্ক কেম্পাছটো স্মাৰ্টচিটি, কোচিৰ কাষতে অৱস্থিত, যিটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/iw/2010/12/26/stories/2010122650590900.htm] IT's the way to go for Kerala</ref> ভিএছএনএলৰ যোগাযোগ গেটৱে ইনফ'পাৰ্কৰ ওচৰতে অৱস্থিত।[6] দুটা চাবমেৰিন কেবল, SAFE আৰু SEA-ME-WE 3, গেটৱেত লেণ্ডিং পইণ্ট আছে। ইনফ'পাৰ্কক ভিএছএনএলৰ গিগাবাইট ৰাউটাৰৰ সৈতে অপটিকেল ফাইবাৰৰদ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছে, যিয়ে পাৰ্কক ১০০% আপটাইম ডাটা সংযোগ প্ৰদান কৰে।<ref name="Infopark-Kochi">{{Cite web|publisher=Kerala IT Mission|url=http://www.itmission.kerala.gov.in/component/content/article/101.html|title=Infopark, Kochi|access-date=2011-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807193316/http://www.itmission.kerala.gov.in/component/content/article/101.html|archive-date=7 August 2011|url-status=dead}}</ref> == শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ == ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট কোজিকোডে (আই আই এম–কে) ইনফ’পাৰ্কৰ আথুলীয়া ভৱনত প্ৰথমটো চেটেলাইট কেম্পাছ স্থাপন কৰিছে। চেটেলাইট কেম্পাছত প্ৰথম অৱস্থাত এবছৰৰ আৱাসিক কাৰ্যবাহী এম বি এ কাৰ্যসূচীৰ লগতে দুবছৰীয়া অংশকালীন কাৰ্যসূচীৰ লগতে কেইবাটাও হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিচালনা উন্নয়ন কাৰ্যসূচীও প্ৰদান কৰা হয়। কেৰালা চৰকাৰে ইনফ’পাৰ্কৰ ভিতৰত থকা পূৰ্ণাংগ কেম্পাছৰ বাবে পাঁচ একৰ মাটিৰ প্ৰস্তাৱ দিছে।<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/economy/article3512160.ece?ref=wl_industry-and-economy IIM-K Satellite campus in Kochi]</ref> == আন্তঃগাঁথনি == [[চিত্ৰ:Infopark Phase I.jpg|center|thumb|935x935px|২০১৭ চনত ইনফ’পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ দিশত দৃশ্য]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = TCS Centre, Infopark.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = [[Tata Consultancy Services|টিচিএছ]] ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত কেন্দ্ৰ | image2 = Wipro campus entrance at Infopark Cochin Kerala (14052994045).jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = [[উইপ্ৰ']] ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত কেম্পাছৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | image3 = WTC Kochi.jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 =ইনফ'পাৰ্কত থকা [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ, কোচি|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]] প্ৰথম পৰ্যায়ত [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ তালিকা|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]] [[দক্ষিণ ভাৰত]] ৰ দ্বিতীয় [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ তালিকা|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]]। | image4 = Vismaya infopark kochi.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত থকা বিশ্বায় বিল্ডিং | image5 = Lulu Cybertower 2 Architecture5.jpg | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত লুলু চাইবাৰ টাৱাৰ ২ }}ইনফ’পাৰ্ক কেম্পাছক বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ) আৰু নন-SEZ সুবিধাত বিভক্ত কৰা হৈছে। বৰ্তমানৰ ৯৮.২৫ একৰ ইনফ’পাৰ্কৰ ভিতৰত ৭৫ একৰ ভূমি ভাৰত চৰকাৰৰ বাণিজ্য মন্ত্ৰালয়ে বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল হিচাপে অধিসূচনা কৰিছে। উদ্যানখনত উন্নয়ন কৰা আন্তঃগাঁথনিসমূহক মাল্টি-টেনেণ্টেড ফেচিলিটি (এমটিএফ) আৰু বিল্ট-টু-ছুট (বিটিএছ) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইনফ’পাৰ্কৰ মালিকানাধীন আন্তঃগাঁথনি (থাপস্যা, বিশ্বমায়া, আথুল্যা)ৰ উপৰিও লীলা চফ্ট, এল এণ্ড টি টেকপাৰ্ক, আৰু ব্ৰিগেড এণ্টাৰপ্ৰাইজৰ দৰে সহ-উন্নয়নকাৰীৰ সমান্তৰাল উন্নয়নেও কেম্পাছত গঢ় লৈ উঠিছে। এইদৰে আই টি কোম্পানীসমূহক তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বাজেটৰ লগত খাপ খুৱাই কাৰ্যালয় স্থানৰ সমাধানৰ পছন্দৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। উইপ্ৰ’, টিচিএছ আৰু আইবিএছ চফট্ ৱেৰৰ দ্বাৰা মেজৰ প্ৰাইভেট আইটি কেম্পাছও চলি আছে। যেতিয়া ইনফ'পাৰ্ক কোচি ফেজ-আই সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত হ'ব তেতিয়া মুঠ ৫০ লাখ বৰ্গফুটৰ ছুপাৰ বিল্ড-আপ এলেকা সম্পূৰ্ণ হ'ব।<ref name="Infopark growing">{{cite news|publisher=TheHindu|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3906633.ece|title=Infopark gets investment proposals at Kochi meet|access-date=2011-12-17|location=Chennai, India|date=2012-09-17|first=M.P.|last=Praveen}}</ref> কেম্পাছত ফুড ক’ৰ্ট, বেংকিং কাউণ্টাৰ, এটিএম, শ্বপিং আৰ্কেড ইত্যাদি সুবিধা আছে। ২০১৪ চনত লীলা লেচ হোল্ডিং প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ মালিকানাধীন লীলা ইনফ'পাৰ্ক নামৰ এটা অ-এছইজেড সুবিধা মুম্বাইস্থিত কাৰ্নিভাল গ্ৰুপে ২৮০ কোটি টকাত অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰকল্পটোৰ নাম কাৰ্নিভাল ইনফ'পাৰ্কলৈ সলনি কৰে লুলু গ্ৰুপে ১৫০ কোটি টকাত এল এণ্ড টি টেক পাৰ্ক অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰকল্পটোৰ নাম লুলু টেক পাৰ্কলৈ সলনি কৰে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-01/news/51002681_1_350-crore-lulu-group-infopark-kochi|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712051435/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-01/news/51002681_1_350-crore-lulu-group-infopark-kochi|url-status=dead|archive-date=12 July 2014|location=Kochi, India|work=Economic Times|title=Lulu Group to Invest 350 Cr in Lulu Tech Park|date=2014-07-01}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+ইনফ'পাৰ্কত থকা অট্টালিকাসমূহ |- !style="background: #ffdead;" |অট্টালিকা!!style="background: #ffdead;" |স্তৰ !!style="background: #ffdead;" |বিল্ড-আপ এৰিয়া!!style="background: #ffdead;" |কমিচনৰ বছৰ |- !colspan=4 |চৰকাৰী মালিকানাধীন |- |তপস্যা||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|125000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৪ |- |বিস্ময়||ইনফ'পাৰ্ক ১ম পৰ্যায় || {{convert|238500|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৫ |- |আথুল্যা||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১||{{convert|350000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১০ |- |জ্যোতিৰ্ময়||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২||{{convert|400000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৭ |- !colspan=4 | ব্যক্তিগত মালিকানাধীন |- |কাৰ্নিভাল পৰ্যায়-১||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ ||{{convert|127000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৪ |- |[[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেশ্যনেল|লুলু]] চাইবাৰ টাৱাৰ ১(পূৰ্বতে টেজোমায়া)||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|400000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৮ |- |[[উইপ্ৰ']]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1000000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৮ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-২||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|330000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৯ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-৩||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|161858|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১০ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-৪||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|251562|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১২ |- |[[টাটা পৰামৰ্শদাতা সেৱা]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1300000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৪ |- |[[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ, কোচি]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|770000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৬ |- |[[জ্ঞাত প্ৰযুক্তি সমাধান|জ্ঞাত]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ২ || {{convert|1500000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৬ |- |[[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেশ্যনেল|লুলু]] চাইবাৰ টাৱাৰ ২||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1463000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৮ |- |ট্ৰেন্স এছিয়া চাইবাৰ পাৰ্ক||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|600000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৮ |- |ক্লেচিছ আই টি কেম্পাছ||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|150000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০২০ |- |IBS চফ্টৱেৰ সেৱাসমূহ|| ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ ||{{convert|600000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০২৪ |- !colspan=4 | নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে |- | কেছপিয়ান টেক পাৰ্ক|| ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ || {{convert|450000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |- |ক্লাউডস্কেপ চাইবাৰ পাৰ্ক || ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|60000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |- !colspan=4 | পৰিকল্পনাৰ অধীনত |- |পদিয়াথ উদ্ভাৱন || ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ || {{convert|1000000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |} ভাৰতীয় আৰু বিদেশী আই টি/আই টি ই এছ আৰু জ্ঞান ভিত্তিক কোম্পানীসমূহক ইনফ’পাৰ্কৰ প্লাগ এণ্ড প্লে সুবিধাৰ পৰা তৎক্ষণাত কাম আৰম্ভ কৰাৰ সুবিধাৰ বাবে স্মাৰ্ট বিজনেছ চেণ্টাৰ (এছ বি চি) প্ৰদান কৰা হৈছে। l029qdiq6z32q68lhxp5o1os4an46rd 621133 621128 2026-07-28T18:52:32Z যদুমণি 32127 621133 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Infobox company|name=কেৰেলা ইনফ'পাৰ্ক|company_logo=[[File:Infopark, Kakkanad, Kochi, Kerala, India.jpg|280px]]|caption=২০১২ চনত ইনফ’পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ আকাশী দৃশ্য|company_type=চৰকাৰী মালিকানাধীন|industry=[[তথ্য প্ৰযুক্তি]] ব্যাৱসায়িক উদ্যান|genre=আন্তঃগাঁথনি সেৱা প্ৰদানকাৰী|foundation={{Start date and age|df=yes|2004|7|18}}|location=[[কোচি]]|num_employees=৭২,০০০ (২০২৫)<ref name="Infopark Employment"> {{Cite web | url = https://infopark.in/ | title = Infoparks Kerala – Leading IT Park {{!}} Innovative IT Hub | year = 2025 | website = infopark.in | publisher = Infoparks Kerala | access-date = 2025-07-08 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20250703194849/https://infopark.in/ | archive-date = 2025-07-03 }} </ref>|owner=[[কেৰালা চৰকাৰ]]|key_people=[[কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী]] {{small|(অধ্যক্ষ)}} <br> সুসন্ত কুৰুণথিল {{small|(CEO)}}|locations=[[কোচি]], [[ইনফ'পাৰ্ক থ্ৰিছুৰ|থ্ৰিছুৰ]], [[ইনফ'পাৰ্ক চেৰথালা|চেৰথালা]]|location_country=ভাৰত}} ইনফ’পাৰ্ক, কোচি ভাৰতৰ কেৰালাৰ কোচি চহৰত অৱস্থিত এখন তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান। ২০০৪ চনত কেৰালা চৰকাৰে স্থাপন কৰা এই উদ্যানখন দুটা পৰ্যায়ত ৩২৩ একৰ (১৩০.৭ হেক্টৰ) কেম্পাছত বিস্তৃত, ইয়াত ৫৮২টা কোম্পানী আছে যিয়ে ২০২৫ চনলৈকে প্ৰায় ৭২,০০০ পেছাদাৰীক নিয়োজিত কৰিছে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/2004/07/19/stories/2004071911270300.htm|title=InfoPark to be inaugurated today|date=19 July 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=17 September 2018}} {{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> প্ৰথম পৰ্যায়ৰ কেম্পাছটো ১০১ একৰ (৪০.৯ হেক্টৰ) ভূমিত বিস্তৃত আৰু ৭ মিলিয়ন বৰ্গফুটতকৈ অধিক (৬৫০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) কাৰ্যকৰী বিল্ড-আপ স্থানৰ সৈতে সম্পূৰ্ণৰূপে উন্নত। ইনফ'পাৰ্ক দ্বিতীয় পৰ্যায় ১৬০ একৰ (৬৪.৭ হেক্টৰ) কেম্পাছ এলেকাত বিস্তৃত যিটো সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত মুঠ বিল্ড-আপ স্থান ৮ মিলিয়ন বৰ্গফুট (৭৪০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) হ'ব আৰু ইয়াত এক লাখতকৈ অধিক পেছাদাৰী লোকে নিয়োগ কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য ভাড়াতীয়াসকলৰ ভিতৰত আছে টাটা কনচালটেন্সি চাৰ্ভিচেছ, উইপ্ৰ’, এইচচিএল টেকন’লজিছ, টেক মহিন্দ্ৰা, এলটিমাইণ্ডট্ৰি, ইউএছটি গ্ল’বেলৰ দৰে ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিৰ দৈত্য আৰু আইবিএম, কগনিজেণ্ট, কেপিএমজি, আৰ্নষ্ট এণ্ড ইয়ং, আইকিউভিআইএ, জেৰক্স, কণ্ডুৱেণ্ট, এনঅ’ভি, ইনভেস্কো, এক্সএল চাৰ্ভিচ, হাবেল, এলাইট, নিলছন, জিঅ’ডিছ আৰু বাক আদি বিদেশী নিগম। বৰ্তমান ইনফ’পাৰ্ক কেম্পাছৰ ৯.২ মিলিয়ন বৰ্গফুট (৮৫০ হাজাৰ মিটাৰ বৰ্গফুট) বিল্ড-আপ এলেকা আছে আৰু ই কেৰেলা ৰাজ্যৰপৰা আই টি ৰপ্তানিৰ ৰাজহৰ প্ৰধান অৰিহণা যোগায়। ২০১৬–১৭ চনত ইনফ'পাৰ্কৰপৰা আই টি ৰপ্তানি ৩২ বিলিয়ন ₹ (৩৩০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) আছিল, ৪ বছৰৰ ভিতৰত দুগুণ বৃদ্ধি পাই ২০২০–২১ চনত ৬৩.১ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ (৬৬০ মিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰ) লৈ বৃদ্ধি পাইছে।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jul/07/despite-covid-19-pandemic-it-exports-from-kochi-infopark-grew-by-rs-1110-crore-last-year-2326855.html|title=IT exports from Infopark grew by Rs 1,110 crore|date=7 July 2021}}</ref>ইনফ’পাৰ্কে বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰপৰা বৃহৎ এমএনচিক আকৰ্ষণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰিয়েল এষ্টেটৰ এক বিশাল উত্থানৰ সূচনা হয়। ইনফ’পাৰ্কে কোচিৰ বিশেষকৈ কক্কানাড অঞ্চলৰ পৰিৱেশ আৰু জীৱন-শৈলী সলনি কৰি পেলালে। এটা নতুন সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটিল আৰু অধিক আৰু অধিক বাণিজ্যিক আৰু আৱাসিক উদ্যোগৰ উত্থান হ'বলৈ ধৰিলে যিয়ে তাৰ পিছত কোচি চহৰৰ সীমা আৰু উত্তৰ মূৰলৈকে সম্প্ৰসাৰিত কৰিলে।<ref name="Villa projects in Kochi">{{cite web|last1=Kevin|first1=John|title=villas in kochi|url=http://www.jairajbuilders.com/villas-in-kochi|website=Jairaj Builders|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322234439/http://www.jairajbuilders.com/villas-in-kochi|archive-date=22 March 2016|url-status=dead}}</ref> কেৰালাৰ তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে ‘হাব এণ্ড স্প’ক মডেল’ৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন। ইনফ’পাৰ্কে থ্ৰিছুৰ আৰু চেৰথালাত অৱস্থিত স্পকসমূহৰ হাব হিচাপে কাম কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953590300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602193334/http://www.hindu.com/2009/05/29/stories/2009052953590300.htm|url-status=dead|archive-date=2009-06-02|location=Chennai, India|work=[[The Hindu]]|title=Infopark's Koratty unit to be ready by next year|date=2009-05-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/koratty-infopark-set-to-take-off/21/06/372523/|title=Business News, Finance News, India News, BSE/NSE News, Stock Markets News, Sensex NIFTY, Latest Breaking News Headlines}}</ref> == স্থান আৰু সংযোগ == ইনফ'পাৰ্ক কোচিৰ ডাউনটাউনৰপৰা ১০ কিলোমিটাৰ (৬ মাইল) আৰু কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰৰপৰা ২২ কিলোমিটাৰ (১৪ মাইল) দূৰত।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article488762.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|title=VS to open new building complex of Infopark today|date=2010-06-27}}</ref> ইনফ'পাৰ্কক ৪ লেনযুক্ত পথ ইনফ'পাৰ্ক এক্সপ্ৰেছৱে'ৰ জৰিয়তে ছিপ'ৰ্ট-এয়াৰপৰ্ট ৰোডৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="RBDCK">{{Cite web|publisher=RBDCK|url=http://www.rbdck.com/?q=projects_show&tid=5&tname=Road%20Projects|title=RBDCK Projects|access-date=2011-04-06}}</ref><ref name="Infopark Expressway">{{Cite web|publisher=Kerala IT|url=http://www.keralait.org/DOWNLOADS/Infopark_Expressway_pressrelease.doc|title=Infopark Expressway|access-date=2011-04-06}}{{Dead link|date=September 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>কেৰালা ৰাজ্যিক জল পৰিবহণ বিভাগে কক্কানাড আৰু ভিটিলা মবিলিটি হাবৰ মাজত নাও সেৱা চলায়। কোচি চহৰক সামৰি লোৱা এৰ্নাকুলাম জিলা প্ৰশাসনে ইনফ'পাৰ্কক কোচিৰ মেৰিন ড্ৰাইভৰ সৈতে সংযোগ কৰা জলপথৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছে।<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2720233.ece] Report on waterway in a month</ref> ইনফ'পাৰ্ক কেম্পাছটো স্মাৰ্টচিটি, কোচিৰ কাষতে অৱস্থিত, যিটো তথ্য প্ৰযুক্তি উদ্যান।<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/iw/2010/12/26/stories/2010122650590900.htm] IT's the way to go for Kerala</ref> ভিএছএনএলৰ যোগাযোগ গেটৱে ইনফ'পাৰ্কৰ ওচৰতে অৱস্থিত।[6] দুটা চাবমেৰিন কেবল, SAFE আৰু SEA-ME-WE 3, গেটৱেত লেণ্ডিং পইণ্ট আছে। ইনফ'পাৰ্কক ভিএছএনএলৰ গিগাবাইট ৰাউটাৰৰ সৈতে অপটিকেল ফাইবাৰৰদ্বাৰা প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছে, যিয়ে পাৰ্কক ১০০% আপটাইম ডাটা সংযোগ প্ৰদান কৰে।<ref name="Infopark-Kochi">{{Cite web|publisher=Kerala IT Mission|url=http://www.itmission.kerala.gov.in/component/content/article/101.html|title=Infopark, Kochi|access-date=2011-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807193316/http://www.itmission.kerala.gov.in/component/content/article/101.html|archive-date=7 August 2011|url-status=dead}}</ref> == শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ == ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্ট কোজিকোডে (আই আই এম–কে) ইনফ’পাৰ্কৰ আথুলীয়া ভৱনত প্ৰথমটো চেটেলাইট কেম্পাছ স্থাপন কৰিছে। চেটেলাইট কেম্পাছত প্ৰথম অৱস্থাত এবছৰৰ আৱাসিক কাৰ্যবাহী এম বি এ কাৰ্যসূচীৰ লগতে দুবছৰীয়া অংশকালীন কাৰ্যসূচীৰ লগতে কেইবাটাও হ্ৰস্ব আৰু দীৰ্ঘম্যাদী পৰিচালনা উন্নয়ন কাৰ্যসূচীও প্ৰদান কৰা হয়। কেৰালা চৰকাৰে ইনফ’পাৰ্কৰ ভিতৰত থকা পূৰ্ণাংগ কেম্পাছৰ বাবে পাঁচ একৰ মাটিৰ প্ৰস্তাৱ দিছে।<ref>[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/economy/article3512160.ece?ref=wl_industry-and-economy IIM-K Satellite campus in Kochi]</ref> == আন্তঃগাঁথনি == [[চিত্ৰ:Infopark Phase I.jpg|center|thumb|935x935px|২০১৭ চনত ইনফ’পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ৰ দিশত দৃশ্য]] {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = TCS Centre, Infopark.jpg | width1 = 220 | alt1 = | caption1 = [[Tata Consultancy Services|টিচিএছ]] ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত কেন্দ্ৰ | image2 = Wipro campus entrance at Infopark Cochin Kerala (14052994045).jpg | width2 = 220 | alt2 = | caption2 = [[উইপ্ৰ']] ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত কেম্পাছৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ | image3 = WTC Kochi.jpg | width3 = 220 | alt3 = | caption3 =ইনফ'পাৰ্কত থকা [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ, কোচি|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]] প্ৰথম পৰ্যায়ত [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ তালিকা|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]] [[দক্ষিণ ভাৰত]] ৰ দ্বিতীয় [[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰৰ তালিকা|বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ]]। | image4 = Vismaya infopark kochi.jpg | width4 = 220 | alt4 = | caption4 = ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত থকা বিশ্বায় বিল্ডিং | image5 = Lulu Cybertower 2 Architecture5.jpg | width5 = 220 | alt5 = | caption5 = ইনফ'পাৰ্ক প্ৰথম পৰ্যায়ত লুলু চাইবাৰ টাৱাৰ ২ }}ইনফ’পাৰ্ক কেম্পাছক বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল (SEZ) আৰু নন-SEZ সুবিধাত বিভক্ত কৰা হৈছে। বৰ্তমানৰ ৯৮.২৫ একৰ ইনফ’পাৰ্কৰ ভিতৰত ৭৫ একৰ ভূমি ভাৰত চৰকাৰৰ বাণিজ্য মন্ত্ৰালয়ে বিশেষ অৰ্থনৈতিক মণ্ডল হিচাপে অধিসূচনা কৰিছে। উদ্যানখনত উন্নয়ন কৰা আন্তঃগাঁথনিসমূহক মাল্টি-টেনেণ্টেড ফেচিলিটি (এমটিএফ) আৰু বিল্ট-টু-ছুট (বিটিএছ) হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে। ইনফ’পাৰ্কৰ মালিকানাধীন আন্তঃগাঁথনি (থাপস্যা, বিশ্বমায়া, আথুল্যা)ৰ উপৰিও লীলা চফ্ট, এল এণ্ড টি টেকপাৰ্ক, আৰু ব্ৰিগেড এণ্টাৰপ্ৰাইজৰ দৰে সহ-উন্নয়নকাৰীৰ সমান্তৰাল উন্নয়নেও কেম্পাছত গঢ় লৈ উঠিছে। এইদৰে আই টি কোম্পানীসমূহক তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বাজেটৰ লগত খাপ খুৱাই কাৰ্যালয় স্থানৰ সমাধানৰ পছন্দৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। উইপ্ৰ’, টিচিএছ আৰু আইবিএছ চফট্ ৱেৰৰ দ্বাৰা মেজৰ প্ৰাইভেট আইটি কেম্পাছও চলি আছে। যেতিয়া ইনফ'পাৰ্ক কোচি ফেজ-আই সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত হ'ব তেতিয়া মুঠ ৫০ লাখ বৰ্গফুটৰ ছুপাৰ বিল্ড-আপ এলেকা সম্পূৰ্ণ হ'ব।<ref name="Infopark growing">{{cite news|publisher=TheHindu|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3906633.ece|title=Infopark gets investment proposals at Kochi meet|access-date=2011-12-17|location=Chennai, India|date=2012-09-17|first=M.P.|last=Praveen}}</ref> কেম্পাছত ফুড ক’ৰ্ট, বেংকিং কাউণ্টাৰ, এটিএম, শ্বপিং আৰ্কেড ইত্যাদি সুবিধা আছে। ২০১৪ চনত লীলা লেচ হোল্ডিং প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ মালিকানাধীন লীলা ইনফ'পাৰ্ক নামৰ এটা অ-এছইজেড সুবিধা মুম্বাইস্থিত কাৰ্নিভাল গ্ৰুপে ২৮০ কোটি টকাত অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰকল্পটোৰ নাম কাৰ্নিভাল ইনফ'পাৰ্কলৈ সলনি কৰে লুলু গ্ৰুপে ১৫০ কোটি টকাত এল এণ্ড টি টেক পাৰ্ক অধিগ্ৰহণ কৰে আৰু প্ৰকল্পটোৰ নাম লুলু টেক পাৰ্কলৈ সলনি কৰে।<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-01/news/51002681_1_350-crore-lulu-group-infopark-kochi|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712051435/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-01/news/51002681_1_350-crore-lulu-group-infopark-kochi|url-status=dead|archive-date=12 July 2014|location=Kochi, India|work=Economic Times|title=Lulu Group to Invest 350 Cr in Lulu Tech Park|date=2014-07-01}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+ইনফ'পাৰ্কত থকা অট্টালিকাসমূহ |- !style="background: #ffdead;" |অট্টালিকা!!style="background: #ffdead;" |স্তৰ !!style="background: #ffdead;" |বিল্ড-আপ এৰিয়া!!style="background: #ffdead;" |কমিচনৰ বছৰ |- !colspan=4 |চৰকাৰী মালিকানাধীন |- |তপস্যা||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|125000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৪ |- |বিস্ময়||ইনফ'পাৰ্ক ১ম পৰ্যায় || {{convert|238500|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৫ |- |আথুল্যা||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১||{{convert|350000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১০ |- |জ্যোতিৰ্ময়||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২||{{convert|400000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৭ |- !colspan=4 | ব্যক্তিগত মালিকানাধীন |- |কাৰ্নিভাল পৰ্যায়-১||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ ||{{convert|127000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৪ |- |[[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেশ্যনেল|লুলু]] চাইবাৰ টাৱাৰ ১(পূৰ্বতে টেজোমায়া)||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|400000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৮ |- |[[উইপ্ৰ']]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1000000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৮ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-২||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|330000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০০৯ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-৩||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|161858|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১০ |- |কাৰ্নিভাল ফেজ-৪||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ১ ||{{convert|251562|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১২ |- |[[টাটা পৰামৰ্শদাতা সেৱা]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1300000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৪ |- |[[বিশ্ব বাণিজ্য কেন্দ্ৰ, কোচি]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|770000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৬ |- |[[জ্ঞাত প্ৰযুক্তি সমাধান|জ্ঞাত]]||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ২ || {{convert|1500000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৬ |- |[[লুলু গ্ৰুপ ইণ্টাৰনেশ্যনেল|লুলু]] চাইবাৰ টাৱাৰ ২||ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ || {{convert|1463000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৮ |- |ট্ৰেন্স এছিয়া চাইবাৰ পাৰ্ক||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|600000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০১৮ |- |ক্লেচিছ আই টি কেম্পাছ||ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|150000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০২০ |- |IBS চফ্টৱেৰ সেৱাসমূহ|| ইনফ'পাৰ্ক পৰ্যায় ১ ||{{convert|600000|sqft|m2|-2|abbr=on}}||২০২৪ |- !colspan=4 | নিৰ্মাণৰ কাম চলি আছে |- | কেছপিয়ান টেক পাৰ্ক|| ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ || {{convert|450000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |- |ক্লাউডস্কেপ চাইবাৰ পাৰ্ক || ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ ||{{convert|60000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |- !colspan=4 | পৰিকল্পনাৰ অধীনত |- |পদিয়াথ উদ্ভাৱন || ইনফ'পাৰ্ক ফেজ ২ || {{convert|1000000|sqft|m2|-2|abbr=on}}|| |} ভাৰতীয় আৰু বিদেশী আই টি/আই টি ই এছ আৰু জ্ঞান ভিত্তিক কোম্পানীসমূহক ইনফ’পাৰ্কৰ প্লাগ এণ্ড প্লে সুবিধাৰ পৰা তৎক্ষণাত কাম আৰম্ভ কৰাৰ সুবিধাৰ বাবে স্মাৰ্ট বিজনেছ চেণ্টাৰ (এছ বি চি) প্ৰদান কৰা হৈছে। pw4husldtpjcra6sw1cq2jfsjb74338 0 138201 621129 2026-07-28T18:47:32Z Pranamikaadhikary 27435 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621129 wikitext text/x-wiki '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] 3d78istq82ajihtev9onfxatpkp8h2i 621130 621129 2026-07-28T18:50:42Z Pranamikaadhikary 27435 621130 wikitext text/x-wiki '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দা হিন্দু]]'' * 2019: [[Gulab Kothari]], ''[[Rajasthan Patrika]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ ho1xyxoj0k07sqj98uusokgl5a8mi1u 621131 621130 2026-07-28T18:51:17Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা প্ৰাপক */ 621131 wikitext text/x-wiki '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দা হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ lviihm36hg8s9ytqtjji5vqdecmp6kh 621132 621131 2026-07-28T18:51:56Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা প্ৰাপক */ 621132 wikitext text/x-wiki '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ eyw5ktanf2j989amwxb31p93h1sq7xk 621134 621132 2026-07-28T18:52:43Z Pranamikaadhikary 27435 621134 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = Raja Ram Mohan Roy Award | native_name = | image = | alt = | awarded_for = Excellence in journalism | presenter = [[Press Council of India]] | location = [[New Delhi]], India | date = {{start date and age|2013|df=y}} | reward = 1 lakh [[rupee]] | year = 2013 | holder_label = Most recently awarded to | holder = Anne Bhavani Koteswara Prasad | most_awards = | website = [https://www.presscouncil.nic.in/ presscouncil.nic.in] |previous = |year2=2020 |next= }} '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ 0h17sixscwvswol8lmzoppnc7bs13g1 621135 621134 2026-07-28T18:54:46Z Pranamikaadhikary 27435 621135 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা | native_name = | image = | alt = | awarded_for = সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে | presenter = [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল]] | location = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | date = {{start date and age|2013|df=y}} | reward = ১ লাখ [[টকা]] | year = ২০১৩ | holder_label = শেহতীয়াকৈ দিয়া হৈছে | holder = আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ | most_awards = | website = [https://www.presscouncil.nic.in/ presscouncil.nic.in] |previous = |year2=2020 |next= }} '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ amdjtnrgmg9zkmrocz217oq418sgj8c 621136 621135 2026-07-28T18:55:19Z Pranamikaadhikary 27435 added [[Category:পুৰস্কাৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 621136 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা | native_name = | image = | alt = | awarded_for = সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে | presenter = [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল]] | location = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | date = {{start date and age|2013|df=y}} | reward = ১ লাখ [[টকা]] | year = ২০১৩ | holder_label = শেহতীয়াকৈ দিয়া হৈছে | holder = আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ | most_awards = | website = [https://www.presscouncil.nic.in/ presscouncil.nic.in] |previous = |year2=2020 |next= }} '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ [[শ্ৰেণী:পুৰস্কাৰ]] 4zz1x2hlsuh6dxbryw5ff7egcertwh1 621137 621136 2026-07-28T18:56:08Z Pranamikaadhikary 27435 /* বঁটা প্ৰাপক */ 621137 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা | native_name = | image = | alt = | awarded_for = সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে | presenter = [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল]] | location = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | date = {{start date and age|2013|df=y}} | reward = ১ লাখ [[টকা]] | year = ২০১৩ | holder_label = শেহতীয়াকৈ দিয়া হৈছে | holder = আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ | most_awards = | website = [https://www.presscouncil.nic.in/ presscouncil.nic.in] |previous = |year2=2020 |next= }} '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।[1] ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।[1] প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।[2][3] ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।[1] ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ ==উৎস== [[শ্ৰেণী:পুৰস্কাৰ]] eou70ss8odoqgwt3w5j92vgzs2pkisb 621138 621137 2026-07-28T18:57:29Z Pranamikaadhikary 27435 621138 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা | native_name = | image = | alt = | awarded_for = সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে | presenter = [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল]] | location = [[নতুন দিল্লী]], ভাৰত | date = {{start date and age|2013|df=y}} | reward = ১ লাখ [[টকা]] | year = ২০১৩ | holder_label = শেহতীয়াকৈ দিয়া হৈছে | holder = আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ | most_awards = | website = [https://www.presscouncil.nic.in/ presscouncil.nic.in] |previous = |year2=2020 |next= }} '''ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা''' [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ভাৰতৰ সাংবাদিকতাত সৰ্বাধিক উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰাসকলক প্ৰতি বছৰে প্ৰদান কৰা বঁটা।<ref name="presscouncil1">{{cite web |title=National Awards for Excellence in Journalism |url=https://www.presscouncil.nic.in/NationalAwardsforExcellenceinJournalism.aspx |website=www.presscouncil.nic.in |publisher=[[Press Council of India]] |access-date=30 June 2023}}</ref> ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেছ দিৱস উপলক্ষ্যে ১৬ নৱেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হোৱা বাৰ্ষিক অনুষ্ঠানত ইয়াক উপস্থাপন কৰা হৈছিল। [[ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিল|ভাৰতৰ প্ৰেছ কাউন্সিলে]] ২০১২ চনত স্থাপন কৰা আৰু ২০১৩ চনৰপৰা প্ৰদান কৰা বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত "সাংবাদিকতাত উৎকৃষ্টতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা"ৰ ভিতৰত অন্যতম, আন ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত গ্ৰাম্য সাংবাদিকতা, উন্নয়ন প্ৰতিৱেদন, ফটো সাংবাদিকতা, শ্ৰেষ্ঠ বাতৰি কাকত কলা, ক্ৰীড়া প্ৰতিৱেদন, লিংগভিত্তিক প্ৰতিৱেদন, আৰু বিত্তীয় প্ৰতিৱেদন ইত্যাদি।<ref name="presscouncil1"/> প্ৰথমটো ৰাজা ৰাম মোহন ৰায় বঁটা [[ইণ্ডিয়া টুডে]]ৰ সন্তোষ কুমাৰ আৰু [[মালয়াল মনোৰামা]]ৰ চি.কে. শিৱানন্দনক তদন্তমূলক সাংবাদিকতাত তেওঁলোকৰ অসাধাৰণ অৱদানৰ স্বীকৃতি স্বৰূপে এই বঁটা দিয়া হয়।<ref>{{cite web |title=NAEJ Awardees 2013 |url=https://www.presscouncil.nic.in/ViewPdfContent.aspx?Page=NationalAwardsNew&PdfofPublication=Awardee&Title=Awardees,%202013 |website=www.presscouncil.nic.in |access-date=30 June 2023|publisher=[[Press Council of India]] }}</ref><ref>{{cite web |title=17 journalists bag Press Council Of India award |url=https://www.hindustantimes.com/india/17-journalists-bag-press-council-of-india-award/story-kX8QkfWGyYbk4Jq8t7LKlI.html |website=www.hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |access-date=30 June 2023 |date=16 November 2013}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰেছ কাউন্সিলৰদ্বাৰা পৰিচালিত এই বঁটাটো সাংবাদিকতাত এজন সাংবাদিকে লাভ কৰিব পৰা ভাৰতৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বঁটা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ২০২০ চনলৈকে মুঠ ৮ জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে।<ref name="presscouncil1"/> ==বঁটা প্ৰাপক== * 2012: নাই * 2013: সন্তোষ কুমাৰ, ''[[ইণ্ডিয়া টুডে]]'', চি.কে. শিৱানন্দন, ''[[মালায়াল মনোৰমা]]'' * 2014: নাই * 2015: নাই * 2016: [[এছ নিহাল সিং]], প্ৰখ্যাত সাংবাদিক * 2017: ছাম নিজাপ্পা, সাংবাদিক, শৰৎ মিশ্ৰ, সাংবাদিক * 2018: [[এন ৰাম]], ''[[দ্য হিন্দু]]'' * 2019: [[গুলাব কোঠাৰী]], ''[[ৰাজস্থান পত্ৰিকা]]'' * 2020: আন্নে ভবানী কোটেশ্বৰা প্ৰসাদ ==উৎস== [[শ্ৰেণী:পুৰস্কাৰ]] 1fr3iazr244l81kekiztgafexrjnwz6 0 138202 621156 2026-07-29T05:12:54Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''[[Capsicum annuum]]'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayu... 621156 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''[[Capsicum annuum]]'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' (ইংৰাজী: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ [[মালাপ্পুৰম জিলা]]ৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক 'এদায়ুৰ মুলাকু' (Edayur mulaku) বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত 'মুলাকু' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য "কোন্দাত্তম" (Kondattom) বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ (Geographical Indications Registry) পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ 'এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ [[কান্নুৰ জিলা]]ৰ [[কুট্টিয়াতুৰ আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Capsicum Cultivars}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] jj04yeuajd2j548ju0pxxyp5kbadrg7 621157 621156 2026-07-29T05:15:01Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621157 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক 'এদায়ুৰ মুলাকু' (Edayur mulaku) বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত 'মুলাকু' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য "কোন্দাত্তম" (Kondattom) বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ (Geographical Indications Registry) পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ 'এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ [[কান্নুৰ জিলা]]ৰ [[কুট্টিয়াতুৰ আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Capsicum Cultivars}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] scz959m7ghpo7r1h9yqcgxtuee6llqn 621158 621157 2026-07-29T05:15:33Z Kandarpajit Kallol 6257 621158 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য "কোন্দাত্তম" (Kondattom) বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ (Geographical Indications Registry) পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ 'এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ [[কান্নুৰ জিলা]]ৰ [[কুট্টিয়াতুৰ আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Capsicum Cultivars}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] qt7n732d84zjj00y4vrnrii85m6jdnh 621159 621158 2026-07-29T05:16:07Z Kandarpajit Kallol 6257 621159 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ (Geographical Indications Registry) পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ 'এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ [[কান্নুৰ জিলা]]ৰ [[কুট্টিয়াতুৰ আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Capsicum Cultivars}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] 3os7z708b8n9uk03jipzupiovsve3il 621160 621159 2026-07-29T05:17:15Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ভৌগোলিক স্বীকৃতি */ 621160 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ ''এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন'' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ কুট্টিয়াতুৰ [[আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} {{Capsicum Cultivars}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] ni3gsyk9teyal6jqwrvq3axyok995li 621161 621160 2026-07-29T05:17:45Z Kandarpajit Kallol 6257 621161 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ ''এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন'' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ কুট্টিয়াতুৰ [[আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ খাদ্য সম্ভাৰ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মচলা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত জলকীয়া]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:মালাপ্পুৰম জিলা]] ctcee6yyl7l5xdlawducjc5sii28g7i 621191 621161 2026-07-29T07:29:13Z Kandarpajit Kallol 6257 621191 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ ''এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন'' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ কুট্টিয়াতুৰ [[আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰন্ধনপ্ৰণালী]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কৃষি]] szxvwmjtxaq6zowqce3wmagi2m6yvti 621192 621191 2026-07-29T07:29:31Z Kandarpajit Kallol 6257 removed [[Category:ভাৰতীয় ৰন্ধনপ্ৰণালী]]; added [[Category:ভাৰতীয় খাদ্য]] using [[WP:HC|HotCat]] 621192 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ ''এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন'' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ কুট্টিয়াতুৰ [[আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কৃষি]] j8elvubmtwukv9xjpptltl4z2dqfwy6 621193 621192 2026-07-29T07:29:49Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:পাচলি]] using [[WP:HC|HotCat]] 621193 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = এদায়ুৰ জলকীয়া (എടയൂർ മുളക്) | image = Unripened Green Edayur chilli.jpg | image_caption = অপক্ক সেউজীয়া অৱস্থাত এদায়ুৰ জলকীয়া | species = ''Capsicum annuum'' | origin = [[কেৰালা]], [[ভাৰত]] | module = {{Infobox pepper |embed = yes |heat = |scoville = 1968<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=22 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> }} }} '''এদায়ুৰ জলকীয়া''' ([[ইংৰাজী]]: Edayur chilli) হৈছে মূলতঃ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যত খেতি কৰা এক প্ৰকাৰৰ [[জলকীয়া]]।<ref>{{cite news |title=The many shades of red |url=https://www.deccanherald.com/features/the-many-shades-of-red-1040676.html |access-date=25 October 2024 |work=Deccan Herald |language=en}}</ref> এদায়ুৰ জলকীয়া এবিধ স্থানীয় জাত, যাৰ খেতি প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ মালাপ্পুৰম জিলাৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Variyar |first1=Prasad S. |last2=Singh |first2=Inder Pal |last3=Adiani |first3=Vanshika |last4=Suprasanna |first4=Penna |title=Peppers: Biological, Health, and Postharvest Perspectives |date=8 November 2024 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-040-15384-0 |url=https://books.google.com/books?id=L-EoEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA19 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> বিশেষকৈ, ভালাঞ্চেৰী ব্লকৰ অন্তৰ্গত এদায়ুৰ, আথাভানাড, মাৰাক্কাৰা, ইৰিম্বিলিয়াম, কালপাকাঞ্চেৰী আৰু ভালাঞ্চেৰী পঞ্চায়তৰ লগতে আংগাডিপ্পুৰম ব্লকৰ অন্তৰ্গত মূৰ্কানাদ আৰু কুৰুভা পঞ্চায়তত ইয়াৰ খেতি কৰা হয়। == নামকৰণ == ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল এদায়ুৰ গাঁৱৰ নামেৰেই এই জলকীয়াটোৰ নামকৰণ কৰা হৈছে। এদায়ুৰ গ্ৰাম পঞ্চায়তত উপলব্ধ নথিপত্ৰ অনুসৰি, এই অঞ্চলত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ খেতি অন্ততঃ ১৫০ বছৰ পুৰণি।<ref>{{cite journal |title=Edayur Chilli - GI Application No. 662 |journal=Government of India Geographical Indications Journal |issue=137 |date=May 29, 2020 |page=18 |url=https://www.ipindia.gov.in/writereaddata/Portal/Images/pdf/Journal_137.pdf |access-date=25 October 2024}}</ref> === স্থানীয় নাম === স্থানীয়ভাৱে ইয়াক ''এদায়ুৰ মুলাকু'' বুলি জনা যায়। স্থানীয় ৰাজ্যিক ভাষা [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]]ত ''মুলাকু'' মানে জলকীয়া। == বিৱৰণ == === কৃষি === এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পৰম্পৰাগত খেতিৰ বাবে পাহাৰ, টিলা আৰু লেটেৰাইটযুক্ত মাটিৰ পথাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। === শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য === ইয়াৰ বাহ্যিক ৰূপটো হ’ল— তললৈ ওলমি থকা একক ফল, যিবোৰ দেখাত মঝলীয়া ত্ৰিকোণীয় আকৃতিৰ আৰু ইয়াৰ উপৰিভাগ নিমজ হয়।<ref>{{cite book |last1=Ravindran |first1=P. N. |last2=Sivaraman |first2=K. |last3=Devasahayam |first3=S. |last4=Babu |first4=K. Nirmal |title=Handbook of Spices in India: 75 Years of Research and Development |date=2024 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-3728-6 |url=https://books.google.com/books?id=Vz4QEQAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PA2041 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> === তীব্ৰতা আৰু ব্যৱহাৰ === এদায়ুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ কেৰালাৰ এবিধ পৰম্পৰাগত খাদ্য ''কোন্দাত্তম'' বা ৰ’দত শুকুৱাই লোৱা দৈ-জলকীয়া প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=Current Affairs Year Book 2022: Geography |publisher=MYUPSC |url=https://books.google.com/books?id=OcxkEAAAQBAJ&dq=Kondattom&pg=PT48 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Sen |first1=Colleen Taylor |last2=Bhattacharyya |first2=Sourish |last3=Saberi |first3=Helen |title=The Bloomsbury Handbook of Indian Cuisine |date=23 February 2023 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-12865-1 |url=https://books.google.com/books?id=AzysEAAAQBAJ&dq=Edayur+chilli&pg=PT112 |access-date=10 November 2024 |language=en}}</ref> এই শুকান 'কোন্দাত্তম মুলাকু' কেইবামাহো ধৰি সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি আৰু ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ অটুট থাকে। ভজাৰ পিছত কোন্দাত্তমে দৈৰ সৈতে এক সুস্বাদু সহযোগী ব্যঞ্জন হিচাপে আহাৰৰ সৌন্দৰ্য আৰু সোৱাদ বৃদ্ধি কৰে।<ref>{{cite news |title=GI tag for Kerala's Kuttiattoor mango & Edayur chilli |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/gi-tag-for-keralas-kuttiattoor-mango-edayur-chilli/articleshow/86905783.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=10 October 2021}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == <gallery> File:Longshot photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ পথাৰ এখনৰ দূৰৈৰ দৃশ্য File:Photo of a farm of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়া খেতিৰ দৃশ্য File:Extreme Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত এদায়ুৰ জলকীয়াৰ অতি নিকট দৃশ্য File:Photo of closeup of Edayur Chilli plant in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়া আৰু গছৰ নিকট দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chilli in a farm.jpg|পথাৰত জলকীয়াৰ ওচৰৰ পৰা লোৱা দৃশ্য File:Collection of chillies gathered in a tub.jpg|এটা টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ থুপ File:Another closeup of Edayur Chillies.jpg|জলকীয়াৰ আন এক নিকট দৃশ্য File:Another collection of Edayur chillies gathered in a tub.jpg|টাবত সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক থুপ File:Another collection of Edayur Chillies.jpg|সংগ্ৰহ কৰা জলকীয়াৰ আন এক দৃশ্য File:Closeup of Edayur Chillies.jpg|এদায়ুৰ জলকীয়াৰ ওচৰৰ দৃশ্য </gallery> == ভৌগোলিক স্বীকৃতি == ২০২১ চন can ১৪ ছেপ্টেম্বৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা ইয়াক [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি]] (GI) টেগ প্ৰদান কৰা হয় (যিটো ২০২৯ চনৰ ২ অক্টোবৰলৈকে বৈধ)।<ref>{{cite web |title=Geographical Indications Intellectual Property India |url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/662 |access-date=25 October 2024}}</ref> এদায়ুৰৰ ''এদায়ুৰ চিলি গ্ৰোৱাৰ্ছ এছ'চিয়েশ্যন'' (ECGA)-এ এই জলকীয়াৰ জি আই পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত, ২০২১ চনত [[চেন্নাই]]স্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ে ইয়াক জি আই টেগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত "এদায়ুৰ জলকীয়া" নামটো কেৱল এই অঞ্চলত উৎপাদিত জলকীয়াৰ বাবেহে সুকীয়া হৈ পৰে। ই কেৰালাৰ প্ৰথমটো জলকীয়াৰ জাত আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি লাভ কৰা কেৰালাৰ ৩৪ সংখ্যক সামগ্ৰী হিচাপে পৰিগণিত হয়। একে সময়তে কেৰালাৰ কান্নুৰ জিলাৰ কুট্টিয়াতুৰ [[আম]]কো জি আই টেগ প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Kuttiattoor mango and Edayur chilli gets GI tags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/kuttiattoor-mango-and-edayur-chilli-gets-gi-tags/articleshow/86760185.cms |access-date=25 October 2024 |work=The Times of India |date=4 October 2021}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ৰামনাথপুৰম মুণ্ডু জলকীয়া]] * [[কুট্টিয়াতুৰ আম]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:কৃষি]] [[শ্ৰেণী:পাচলি]] 6noqj77mh0k6uc0ar3k689jntr78j4o 0 138203 621188 2026-07-29T07:26:47Z KhiLanTzi 23530 নতুন পৃষ্ঠা: জেন জি (Gen Z) বা জেনেৰেচন জি হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম। মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ... 621188 wikitext text/x-wiki জেন জি (Gen Z) বা জেনেৰেচন জি হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম। মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়। k7umxyhnsfthzjdgzevyh938ziucw1i 621190 621188 2026-07-29T07:28:36Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621190 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম। মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়। 6qjglj4c1y670eu905ffvnpojj81sz7 621195 621190 2026-07-29T07:34:25Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621195 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<nowiki><ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref></nowiki> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<nowiki><ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref></nowiki> s8zcevjyvec3ktw4oj90hzrqlbtmrkl 621196 621195 2026-07-29T07:35:07Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621196 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} iomzuh0fkv4knaqv1yf1c9opxsb4sxy 621200 621196 2026-07-29T07:38:41Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621200 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে। ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলি কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে। কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। ==উৎস== {{Reflist}} 6de6ktuqnr9gfmefc0zh4r74p8s0mgx 621205 621200 2026-07-29T07:43:35Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621205 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। ==উৎস== {{Reflist}} 3n7labatj63on9cl5vp5n3ayxew55e2 621206 621205 2026-07-29T07:46:37Z KhiLanTzi 23530 /* */ 621206 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। গৱেষণাসমূহৰ মতে, Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ==উৎস== {{Reflist}} pe2jebl2twv6rfv5gzet0343gzvt6nv 621207 621206 2026-07-29T07:48:11Z KhiLanTzi 23530 621207 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=The Youth of Today: Teenagers Are Better Behaved and Less Hedonistic Nowadays |work=The Economist |date=2018-01-10 |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} sain5cexocnepwfr22niu1ig275gjgl 621208 621207 2026-07-29T07:54:09Z KhiLanTzi 23530 /* বিৱৰণ */ 621208 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=The Youth of Today: Teenagers Are Better Behaved and Less Hedonistic Nowadays |work=The Economist |date=2018-01-10 |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> এই প্ৰজন্মত কিশোৰ-কিশোৰীৰ গৰ্ভধাৰণৰ ঘটনা কম, মদ্যপানৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পাইছে (যদিও আন কিছুমান নিচাজাতীয় পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ একেদৰে কম হোৱা বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি)।<ref>{{Cite web |last=Schepis |first=Ty |title=College-age Kids and Teens Are Drinking Less Alcohol. Marijuana Is a Different Story |website=The Conversation |date=2020-11-19 |url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} aysy2wy2s6mx0kt3dj3tvzt2f4bnqfh 621209 621208 2026-07-29T08:02:12Z KhiLanTzi 23530 /* বিৱৰণ */ 621209 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=The Youth of Today: Teenagers Are Better Behaved and Less Hedonistic Nowadays |work=The Economist |date=2018-01-10 |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> এই প্ৰজন্মত কিশোৰ-কিশোৰীৰ গৰ্ভধাৰণৰ ঘটনা কম, মদ্যপানৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পাইছে (যদিও আন কিছুমান নিচাজাতীয় পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ একেদৰে কম হোৱা বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি)।<ref>{{Cite web |last=Schepis |first=Ty |title=College-age Kids and Teens Are Drinking Less Alcohol. Marijuana Is a Different Story |website=The Conversation |date=2020-11-19 |url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> তেওঁলোক পঢ়াশুনা আৰু ভৱিষ্যতৰ চাকৰিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite news |title=Generation Z Is Stressed, Depressed and Exam-Obsessed |work=The Economist |date=2019-02-27 |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> লগতে, ১৯৬০ৰ দশকৰ কিশোৰ-কিশোৰীসকলতকৈ Gen Z তাৎক্ষণিক ফলাফলৰ সলনি ফলাফলৰ বাবে অপেক্ষা (delayed gratification) কৰিবলৈ বেছি সক্ষম।<ref>{{Cite journal |last1=Protzko |first1=John |last2=Schooler |first2=Jonathan W. |title=Kids These Days: Why the Youth of Today Seem Lacking |journal=Intelligence |volume=79 |pages=101432 |date=2020-03 |doi=10.1016/j.intell.2020.101432 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160289620300295 |publisher=Elsevier |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} jwuz19wbuu2bkevsyaatls9gs5namp0 621210 621209 2026-07-29T08:09:49Z KhiLanTzi 23530 /* বিৱৰণ */ 621210 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=The Youth of Today: Teenagers Are Better Behaved and Less Hedonistic Nowadays |work=The Economist |date=2018-01-10 |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> এই প্ৰজন্মত কিশোৰ-কিশোৰীৰ গৰ্ভধাৰণৰ ঘটনা কম, মদ্যপানৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পাইছে (যদিও আন কিছুমান নিচাজাতীয় পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ একেদৰে কম হোৱা বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি)।<ref>{{Cite web |last=Schepis |first=Ty |title=College-age Kids and Teens Are Drinking Less Alcohol. Marijuana Is a Different Story |website=The Conversation |date=2020-11-19 |url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> তেওঁলোক পঢ়াশুনা আৰু ভৱিষ্যতৰ চাকৰিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite news |title=Generation Z Is Stressed, Depressed and Exam-Obsessed |work=The Economist |date=2019-02-27 |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> লগতে, ১৯৬০ৰ দশকৰ কিশোৰ-কিশোৰীসকলতকৈ Gen Z তাৎক্ষণিক ফলাফলৰ সলনি ফলাফলৰ বাবে অপেক্ষা (delayed gratification) কৰিবলৈ বেছি সক্ষম।<ref>{{Cite journal |last1=Protzko |first1=John |last2=Schooler |first2=Jonathan W. |title=Kids These Days: Why the Youth of Today Seem Lacking |journal=Intelligence |volume=79 |pages=101432 |date=2020-03 |doi=10.1016/j.intell.2020.101432 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160289620300295 |publisher=Elsevier |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> Gen Zৰ কৈশোৰ কালত ছেক্সটিং (sexting) জনপ্ৰিয় হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ দীঘলীয়া সময়ৰ মানসিক প্ৰভাৱ এতিয়াও সম্পূৰ্ণভাৱে স্পষ্ট হোৱা নাই।<ref>{{Cite journal |last1=Del Rey |first1=Rosario |last2=Ojeda |first2=Mónica |last3=Casas |first3=José A. |last4=Mora-Merchán |first4=Joaquín A. |last5=Elipe |first5=Paz |title=Sexting Among Adolescents: The Emotional Impact and Influence of the Need for Popularity |journal=Frontiers in Psychology |volume=10 |pages=1828 |date=2019-08-21 |doi=10.3389/fpsyg.2019.01828 |pmc=6712510 |pmid=31496968 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6712510/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} oka18t1lv7eusqrftrulm2wa5namtau 621213 621210 2026-07-29T08:16:35Z KhiLanTzi 23530 added [[Category:সাংস্কৃতিক প্ৰজন্ম]] using [[WP:HC|HotCat]] 621213 wikitext text/x-wiki '''জেন জি''' (Gen Z) বা '''জেনেৰেচন জি''' হৈছে সাধাৰণতে ১৯৯৭ চনৰ পৰা ২০১২ চনৰ ভিতৰত জন্ম হোৱা প্ৰজন্ম।<ref>{{Cite news |title=Poll Reveals What Gen Z Thinks of Sydney Sweeney American Eagle Ad |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/gen-z-poll-syndey-sweeney-american-eagle-2108433 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ পিছত আৰু জেনেৰেচন আলফাৰ আগত অহা প্ৰজন্মক জেন জি বুলি ধৰা হয়। জেন জিৰ অধিকাংশ লোক জেন এক্স আৰু মিলেনিয়েল প্ৰজন্মৰ সন্তান। ভৱিষ্যতে তেওঁলোকৰ বহুতে জেন আলফা আৰু জেন বেতা প্ৰজন্মৰ পিতৃ-মাতৃ হ'ব বুলি ধৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=McCrindle |first=Mark |title=Generation Beta Defined |website=McCrindle |date=2024-12-19 |url=https://mccrindle.com.au/article/generation-beta-defined/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==বিৱৰণ== জেন জিসকলে সৰুৰে পৰাই ইউটিউবৰ দৰে প্লেটফৰ্মত অনলাইন ভিডিঅ' আৰু ৱেব ছিৰিজ চাই ডাঙৰ হৈছে, লগতে অনলাইন গেমো তেওঁলোকে খেলিছে।<ref>{{Cite web |last1=MacKenzie |first1=Jack |last2=Padilla |first2=Natalie |title=How Younger Voters Will Impact Elections: Meet the Plurals |website=Brookings |date=2023-05-05 |url=https://www.brookings.edu/articles/how-younger-voters-will-impact-elections-meet-the-plurals/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ২০১০ আৰু ২০২০ দশকত কিশোৰ বা যুৱক-যুৱতী ৰূপত তেওঁলোকৰ সদস্যক "ডিজিটেল নেটিভ" (Digital Natives) বুলিও কোৱা হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ মাজতে ডাঙৰ হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Turner |first=Anthony |title=Generation Z: Technology and Social Interest |journal=The Journal of Individual Psychology |volume=71 |issue=2 |pages=103–113 |date=2015 |doi=10.1353/jip.2015.0021 |url=https://muse.jhu.edu/article/586631 |publisher=University of Texas Press |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে তেওঁলোক সকলোৱে ডিজিটেল দক্ষতাত পাৰদৰ্শী। বহুতে ডিজিটেল বা ভাৰ্চুৱেল কৰ্মক্ষেত্ৰত কাম কৰোঁতে অসুবিধাৰ সন্মুখীনো হ'ব পাৰে। Gen Zক আগৰ বহু প্ৰজন্মতকৈ অধিক শৃংখলাবদ্ধ আৰু কম ভোগ-বিলাসী স্বভাৱৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news |title=The Youth of Today: Teenagers Are Better Behaved and Less Hedonistic Nowadays |work=The Economist |date=2018-01-10 |url=https://www.economist.com/international/2018/01/10/teenagers-are-better-behaved-and-less-hedonistic-nowadays |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> এই প্ৰজন্মত কিশোৰ-কিশোৰীৰ গৰ্ভধাৰণৰ ঘটনা কম, মদ্যপানৰ পৰিমাণো হ্ৰাস পাইছে (যদিও আন কিছুমান নিচাজাতীয় পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰ একেদৰে কম হোৱা বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি)।<ref>{{Cite web |last=Schepis |first=Ty |title=College-age Kids and Teens Are Drinking Less Alcohol. Marijuana Is a Different Story |website=The Conversation |date=2020-11-19 |url=https://theconversation.com/college-age-kids-and-teens-are-drinking-less-alcohol-marijuana-is-a-different-story-149895 |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> তেওঁলোক পঢ়াশুনা আৰু ভৱিষ্যতৰ চাকৰিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে।<ref>{{Cite news |title=Generation Z Is Stressed, Depressed and Exam-Obsessed |work=The Economist |date=2019-02-27 |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2019/02/27/generation-z-is-stressed-depressed-and-exam-obsessed |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> লগতে, ১৯৬০ৰ দশকৰ কিশোৰ-কিশোৰীসকলতকৈ Gen Z তাৎক্ষণিক ফলাফলৰ সলনি ফলাফলৰ বাবে অপেক্ষা (delayed gratification) কৰিবলৈ বেছি সক্ষম।<ref>{{Cite journal |last1=Protzko |first1=John |last2=Schooler |first2=Jonathan W. |title=Kids These Days: Why the Youth of Today Seem Lacking |journal=Intelligence |volume=79 |pages=101432 |date=2020-03 |doi=10.1016/j.intell.2020.101432 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0160289620300295 |publisher=Elsevier |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> Gen Zৰ কৈশোৰ কালত ছেক্সটিং (sexting) জনপ্ৰিয় হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ দীঘলীয়া সময়ৰ মানসিক প্ৰভাৱ এতিয়াও সম্পূৰ্ণভাৱে স্পষ্ট হোৱা নাই।<ref>{{Cite journal |last1=Del Rey |first1=Rosario |last2=Ojeda |first2=Mónica |last3=Casas |first3=José A. |last4=Mora-Merchán |first4=Joaquín A. |last5=Elipe |first5=Paz |title=Sexting Among Adolescents: The Emotional Impact and Influence of the Need for Popularity |journal=Frontiers in Psychology |volume=10 |pages=1828 |date=2019-08-21 |doi=10.3389/fpsyg.2019.01828 |pmc=6712510 |pmid=31496968 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6712510/ |language=en |access-date=2026-07-29}}</ref> ==উৎস== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:সাংস্কৃতিক প্ৰজন্ম]] 0g5kwga5fv34yyi8tw8mbpz50lqkst9 0 138204 621199 2026-07-29T07:38:17Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:PokkaliKkathir.jpg|thumb|ধানৰ ঠোকত পোক্কালি ধানৰ গুটি]] [[File:Vechoor Pokkali padam,(rice fields)Vaikkom - panoramio.jpg|thumb|কেৰালাৰ বৈকমত থকা ভেচ্চুৰ পোক্কালি ধাননি পথাৰ]] '''পোক্কালি''' ([[ইংৰাজী]]: Pokkali) হৈছে এবিধ একক লৱণাক্ততা সহনশীল ধ... 621199 wikitext text/x-wiki [[File:PokkaliKkathir.jpg|thumb|ধানৰ ঠোকত পোক্কালি ধানৰ গুটি]] [[File:Vechoor Pokkali padam,(rice fields)Vaikkom - panoramio.jpg|thumb|কেৰালাৰ বৈকমত থকা ভেচ্চুৰ পোক্কালি ধাননি পথাৰ]] '''পোক্কালি''' ([[ইংৰাজী]]: Pokkali) হৈছে এবিধ একক লৱণাক্ততা সহনশীল ধানৰ জাত। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ আলাপ্পুঝা, কোট্টায়াম, ত্ৰিশূৰ আৰু এৰ্নাকুলাম জিলাৰ জলমগ্ন উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰায় ৫০০০ হেক্টৰ মাটিত এক জৈৱিক পদ্ধতিৰে ব্যাপক জলজ পালন ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ খেতি কৰা হয়।<ref name="Pokkali fields">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/shrimp-fish-and-paddy-cultivation-in-same-field-is-lucrative |title=Shrimp, fish and paddy cultivation in same field is lucrative|newspaper=The Hindu|date=5 June 2013 |accessdate=2013-06-13 }}</ref> 'পোক্কালি' ব্ৰেণ্ডটোৱে চেন্নাইস্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|জি আই টেগ]] (GI tag) লাভ কৰিছে।<ref name="Pokkali rice">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/11/16/stories/2008111652020300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130151619/http://www.hindu.com/2008/11/16/stories/2008111652020300.htm |url-status=dead |archive-date=2010-11-30 |newspaper=[[The Hindu]] |title=Pokkali rice is now a brand name |date=2008-11-16 | accessdate=2013-06-13 }}</ref> লৱণাক্ততাৰ প্ৰতি ইয়াৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা উল্লেখনীয়। জুন মাহৰ পৰা নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে যেতিয়া পথাৰৰ পানীৰ লৱণাক্ততাৰ মাত্ৰা কম থাকে, তেতিয়া এই ধানৰ খেতি কৰা হয়। নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা এপ্ৰিলৰ মাজভাগলৈকে পানীৰ লৱণাক্ততা বৃদ্ধি পালে পথাৰবোৰত [[মিছামাছ]]ৰ খেতি কৰা হয়।<ref name="Pokkali fields"/> ধান কটাৰ পিছত সাগৰ আৰু কায়াল (backwaters) অঞ্চলৰ পৰা ভাঁহি অহা মিছামাছৰ পোৱালিবোৰে পথাৰত থকা ধান খেতিৰ অৱশিষ্ট অংশ খাই জীয়াই থাকে। পথাৰলৈ পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ জলদ্বাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ধান খেতিত আন কোনো সাৰ প্ৰয়োগ কৰা নহয়; মিছামাছৰ মল আৰু অন্যান্য অৱশিষ্টৰ পৰাই ধান গছে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি লাভ কৰে।[[File:Fisherman casting net at Pokkali farm in Kadamakkudy islands in Kochi.jpg|thumb|কোচিৰ কদ মাক্কুডি দ্বীপৰ এক পোক্কালি পথাৰত এজন মাছমৰীয়াই জাল পেলাই থকাৰ দৃশ্য]] সাগৰীয় জোৱাৰ-ভাটাৰ প্ৰবাহে পথাৰখনক অতি উৰ্বৰ কৰি তোলা বাবে ইয়াত কোনো সাৰ বা গোবৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়; পুলিবোৰ স্বাভাৱিকভাৱেই ডাঙৰ-দীঘল হয়। জলমগ্ন পথাৰত জীয়াই থাকিবলৈ ধান গছবোৰ ১৩০-১৪০ চেন্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ হয়। কিন্তু ধান পকি অহাৰ লগে লগে গছবোৰ হালি পৰে আৰু কেৱল ধানৰ থোকবোৰহে থিয় হৈ থাকে। অক্টোবৰৰ শেষৰ ফালে ধান কটা হয়। কেৱল ওপৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ চেন্টিমিটাৰ অংশ থোকৰ সৈতে কাটি লোৱা হয় আৰু বাকী থকা ধানখেৰখিনি পানীত পচিবলৈ এৰি দিয়া হয়, যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত নৱেম্বৰ-ডিচেম্বৰ মাহত অহা মিছামাছৰ খাদ্য হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে পোক্কালি খেতিৰ দ্বিতীয় পৰ্যায় অৰ্থাৎ মিছামাছ পালন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হয়। জৈৱিকভাৱে উৎপাদিত পোক্কালি ধান ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ আৰু উচ্চ প্ৰটিনযুক্ত গুণৰ বাবে বিখ্যাত। খেতিয়কসকলৰ মতে এই ডাঙৰ আকাৰৰ ধানবিধৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণো আছে। অতীতত পোক্কালি চাউলৰ ভাত খাই মাছমৰীয়াসকলে গোটেই দিনটো সাগৰত মাছ ধৰিবলৈ শক্তি লাভ কৰিছিল। আনকি আমেৰিকাৰ এৰিজোনা বিশ্ববিদ্যালয়ে এই ধানৰ বাবে এটা ডি এন এ লাইব্ৰেৰীও বিকশিত কৰিছে।<ref name="Pokkali rice"/> কেৰালাৰ খেতিয়কসকলে এসময়ত অধিক লাভজনক আন ধানৰ জাতক প্ৰাধান্য দিছিল যদিও শেহতীয়া বছৰবোৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন প্ৰতিৰোধী ক্ষমতাৰ বাবে পোক্কালি ধানে পুনৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।<ref name="Pokkali resistance">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/society/now-pitched-as-climate-adaptive-food-keralas-heritage-pokkali-rice-cultivation-needs-support/article32285790.ece/amp/|newspaper=[[The Hindu]] |title=Now pitched as climate adaptive food, Kerala's heritage Pokkali rice cultivation needs support|date=2020-08-06 | accessdate=2023-06-25 }}</ref> যিহেতু এই ধান গছ দুই মিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ হয়, সেয়েহে ই বানপানীৰ সময়তো নষ্ট নহয়। লগতে লৱণাক্ততা প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা গুণৰ বাবে পোক্কালি খেতিয়ে সাগৰীয় খহনীয়া প্ৰতিৰোধতো এক কাৰ্যকৰী ভূমিকা পালন কৰে। == লগতে চাওক == * [[ধানৰ জাতসমূহৰ তালিকা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ কৃষি]] [[শ্ৰেণী:ধানৰ জাতসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতত ধান উৎপাদন]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত সামগ্ৰী]] [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত ধানৰ জাত]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় খাদ্য সম্ভাৰ]] lbu3ayhizzrm8mvdybbxjfdc2nnyy5d 621202 621199 2026-07-29T07:39:44Z Kandarpajit Kallol 6257 621202 wikitext text/x-wiki [[File:PokkaliKkathir.jpg|thumb|ধানৰ ঠোকত পোক্কালি ধানৰ গুটি]] [[File:Vechoor Pokkali padam,(rice fields)Vaikkom - panoramio.jpg|thumb|কেৰালাৰ বৈকমত থকা ভেচ্চুৰ পোক্কালি ধাননি পথাৰ]] '''পোক্কালি''' ([[ইংৰাজী]]: Pokkali) হৈছে এবিধ একক লৱণাক্ততা সহনশীল ধানৰ জাত। দক্ষিণ [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ আলাপ্পুঝা, কোট্টায়াম, ত্ৰিশূৰ আৰু এৰ্নাকুলাম জিলাৰ জলমগ্ন উপকূলীয় অঞ্চলৰ প্ৰায় ৫০০০ হেক্টৰ মাটিত এক জৈৱিক পদ্ধতিৰে ব্যাপক জলজ পালন ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ খেতি কৰা হয়।<ref name="Pokkali fields">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/shrimp-fish-and-paddy-cultivation-in-same-field-is-lucrative |title=Shrimp, fish and paddy cultivation in same field is lucrative|newspaper=The Hindu|date=5 June 2013 |accessdate=2013-06-13 }}</ref> 'পোক্কালি' ব্ৰেণ্ডটোৱে চেন্নাইস্থিত ভৌগোলিক স্বীকৃতি পঞ্জীয়ন কাৰ্যালয়ৰ পৰা [[ভৌগোলিক স্বীকৃতি|জি আই টেগ]] (GI tag) লাভ কৰিছে।<ref name="Pokkali rice">{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/11/16/stories/2008111652020300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130151619/http://www.hindu.com/2008/11/16/stories/2008111652020300.htm |url-status=dead |archive-date=2010-11-30 |newspaper=[[The Hindu]] |title=Pokkali rice is now a brand name |date=2008-11-16 | accessdate=2013-06-13 }}</ref> লৱণাক্ততাৰ প্ৰতি ইয়াৰ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা উল্লেখনীয়। জুন মাহৰ পৰা নৱেম্বৰ মাহৰ আৰম্ভণিলৈকে যেতিয়া পথাৰৰ পানীৰ লৱণাক্ততাৰ মাত্ৰা কম থাকে, তেতিয়া এই ধানৰ খেতি কৰা হয়। নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা এপ্ৰিলৰ মাজভাগলৈকে পানীৰ লৱণাক্ততা বৃদ্ধি পালে পথাৰবোৰত [[মিছামাছ]]ৰ খেতি কৰা হয়।<ref name="Pokkali fields"/> ধান কটাৰ পিছত সাগৰ আৰু কায়াল (backwaters) অঞ্চলৰ পৰা ভাঁহি অহা মিছামাছৰ পোৱালিবোৰে পথাৰত থকা ধান খেতিৰ অৱশিষ্ট অংশ খাই জীয়াই থাকে। পথাৰলৈ পানীৰ প্ৰবাহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ জলদ্বাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ধান খেতিত আন কোনো সাৰ প্ৰয়োগ কৰা নহয়; মিছামাছৰ মল আৰু অন্যান্য অৱশিষ্টৰ পৰাই ধান গছে প্ৰয়োজনীয় পুষ্টি লাভ কৰে।[[File:Fisherman casting net at Pokkali farm in Kadamakkudy islands in Kochi.jpg|thumb|কোচিৰ কদ মাক্কুডি দ্বীপৰ এক পোক্কালি পথাৰত এজন মাছমৰীয়াই জাল পেলাই থকাৰ দৃশ্য]] সাগৰীয় জোৱাৰ-ভাটাৰ প্ৰবাহে পথাৰখনক অতি উৰ্বৰ কৰি তোলা বাবে ইয়াত কোনো সাৰ বা গোবৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়; পুলিবোৰ স্বাভাৱিকভাৱেই ডাঙৰ-দীঘল হয়। জলমগ্ন পথাৰত জীয়াই থাকিবলৈ ধান গছবোৰ ১৩০-১৪০ চেন্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ হয়। কিন্তু ধান পকি অহাৰ লগে লগে গছবোৰ হালি পৰে আৰু কেৱল ধানৰ থোকবোৰহে থিয় হৈ থাকে। অক্টোবৰৰ শেষৰ ফালে ধান কটা হয়। কেৱল ওপৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ চেন্টিমিটাৰ অংশ থোকৰ সৈতে কাটি লোৱা হয় আৰু বাকী থকা ধানখেৰখিনি পানীত পচিবলৈ এৰি দিয়া হয়, যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত নৱেম্বৰ-ডিচেম্বৰ মাহত অহা মিছামাছৰ খাদ্য হৈ পৰে। ইয়াৰ পিছতে পোক্কালি খেতিৰ দ্বিতীয় পৰ্যায় অৰ্থাৎ মিছামাছ পালন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হয়। জৈৱিকভাৱে উৎপাদিত পোক্কালি ধান ইয়াৰ ব্যতিক্ৰমী সোৱাদ আৰু উচ্চ প্ৰটিনযুক্ত গুণৰ বাবে বিখ্যাত। খেতিয়কসকলৰ মতে এই ডাঙৰ আকাৰৰ ধানবিধৰ কেইবাটাও ঔষধি গুণো আছে। অতীতত পোক্কালি চাউলৰ ভাত খাই মাছমৰীয়াসকলে গোটেই দিনটো সাগৰত মাছ ধৰিবলৈ শক্তি লাভ কৰিছিল। আনকি আমেৰিকাৰ এৰিজোনা বিশ্ববিদ্যালয়ে এই ধানৰ বাবে এটা ডি এন এ লাইব্ৰেৰীও বিকশিত কৰিছে।<ref name="Pokkali rice"/> কেৰালাৰ খেতিয়কসকলে এসময়ত অধিক লাভজনক আন ধানৰ জাতক প্ৰাধান্য দিছিল যদিও শেহতীয়া বছৰবোৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন প্ৰতিৰোধী ক্ষমতাৰ বাবে পোক্কালি ধানে পুনৰ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছে।<ref name="Pokkali resistance">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/society/now-pitched-as-climate-adaptive-food-keralas-heritage-pokkali-rice-cultivation-needs-support/article32285790.ece/amp/|newspaper=[[The Hindu]] |title=Now pitched as climate adaptive food, Kerala's heritage Pokkali rice cultivation needs support|date=2020-08-06 | accessdate=2023-06-25 }}</ref> যিহেতু এই ধান গছ দুই মিটাৰ পৰ্যন্ত ওখ হয়, সেয়েহে ই বানপানীৰ সময়তো নষ্ট নহয়। লগতে লৱণাক্ততা প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা গুণৰ বাবে পোক্কালি খেতিয়ে সাগৰীয় খহনীয়া প্ৰতিৰোধতো এক কাৰ্যকৰী ভূমিকা পালন কৰে। == লগতে চাওক == * [[ধানৰ জাতসমূহৰ তালিকা]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:ধান]] [[শ্ৰেণী:কৃষি]] [[শ্ৰেণী:অৰ্থনীতি]] [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] bjvwivi0mps9dvuqdo3b5xgol851uku 0 138205 621211 2026-07-29T08:12:04Z কুমুদ ঘোষ 42738 নতুন পৃষ্ঠা: {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। 621211 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। dm5k578ppph3e28h0nyc9maio02spql 621214 621211 2026-07-29T08:16:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 621214 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। ks4l7u8w29w72vjbid711okrpbxz3l6 621216 621214 2026-07-29T08:25:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 621216 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। soa8tb6f5eu2xlrs5iy6b83xkq1kw80 621217 621216 2026-07-29T08:28:17Z কুমুদ ঘোষ 42738 621217 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ kgkefgr8yorpmqxktox0ss5oeklaiq8 621218 621217 2026-07-29T08:29:02Z কুমুদ ঘোষ 42738 621218 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ncdz1qallp5fo7z3oppr2xnh3f6j5nc 621219 621218 2026-07-29T08:30:18Z কুমুদ ঘোষ 42738 621219 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে, 6ej99ue1wvnbm4v2myf8fkcmu9l9ucz 621220 621219 2026-07-29T08:33:59Z কুমুদ ঘোষ 42738 621220 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ggjg17bekz44gp7gss6cp4y9xq6pu5j 621221 621220 2026-07-29T08:34:44Z কুমুদ ঘোষ 42738 621221 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== frcgrw05k65nwcg0mblab6bi2593978 621222 621221 2026-07-29T08:35:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621222 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== ==তথ্যসূত্ৰ== nah7d1uuwjhgs9stpos6exfjmghhskl 621223 621222 2026-07-29T08:35:47Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621223 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== f80secxnpecp4qnb3uxi3w0cmwrr293 621224 621223 2026-07-29T08:43:13Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621224 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ==তথ্যসূত্ৰ== si26c0ivdhccv26hqlrohq60oaqe0q9 621225 621224 2026-07-29T08:45:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621225 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, ==তথ্যসূত্ৰ== 789k7gbq2rvpx02in2zkk1ak5ovcddz 621226 621225 2026-07-29T08:46:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621226 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।[3][4][5][6][7] ==তথ্যসূত্ৰ== pokra4s3p6w8rmoxvj5b3u6eojiuboy 621227 621226 2026-07-29T08:47:26Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621227 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 893tn61bb02fp2xg3dkpz86stsrraeu 621228 621227 2026-07-29T08:48:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* শ্ৰেণীবিভাজন */ 621228 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== ==তথ্যসূত্ৰ== i2rwnnwbg4rxasyc7qhfewl0xoydqjv 621229 621228 2026-07-29T08:49:16Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 621229 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ==তথ্যসূত্ৰ== 1o1616sfpbpiz7g90iaei9adipcobaa 621230 621229 2026-07-29T08:49:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 621230 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। ==তথ্যসূত্ৰ== tudj5ui8xv522uh7fev2zawwuq4oam6 621231 621230 2026-07-29T08:50:55Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 621231 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।[8] ==তথ্যসূত্ৰ== 0yhk4xfmsiea6sf2kvq43ti138exu5u 621232 621231 2026-07-29T08:51:26Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 621232 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== ijgbk7lmzdybfkk7wleqi7vlxk2fldw 621233 621232 2026-07-29T08:52:03Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিৱৰণ */ 621233 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== ==তথ্যসূত্ৰ== 75ljdie47qk9g2wza2uddmpjtzv2w9s 621234 621233 2026-07-29T08:53:45Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 621234 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।[1] ==তথ্যসূত্ৰ== tstvr1dyrm3k7lta4u3ocu9ng81m8y1 621235 621234 2026-07-29T08:56:28Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 621235 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।[1] ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।[9] ==তথ্যসূত্ৰ== gcp2gj0gcxv4i7a8asbbtb5qrd8rqo1 621236 621235 2026-07-29T08:56:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 621236 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।[1] ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== 5g3edp96z89phinzfrxwyvsvcetuves 621237 621236 2026-07-29T08:57:13Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 621237 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== lcit4wdzor67lwic8qullmdol6p92n4 621238 621237 2026-07-29T08:57:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* বিতৰণ */ 621238 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == ==তথ্যসূত্ৰ== tt68z5mnfdna7e0zz0i9w3vq0utshc9 621239 621238 2026-07-29T08:58:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621239 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== a0fgn8stk31o3l9q0tlkydjdb6bit1t 621240 621239 2026-07-29T08:58:47Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621240 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== nnpr74qbdm03ydcv9inmw5rpev90k0o 621241 621240 2026-07-29T08:59:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 621241 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = Nilgiri langur | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = Nilgiri langur eating fruit. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = At [[Parambikulam]]. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত দুৰ্বল হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== tp4n4hcaewv4bx3igv1faaiayglxbo4 621242 621241 2026-07-29T09:00:36Z কুমুদ ঘোষ 42738 621242 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = Nilgiri langur | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = Nilgiri langur eating fruit. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = At [[Parambikulam]]. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} নীলগিৰি লেংগুৰ (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== n6332biv1chap82xm9ysdxjwdxchyil 621243 621242 2026-07-29T09:00:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 621243 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = Nilgiri langur | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = Nilgiri langur eating fruit. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = At [[Parambikulam]]. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' (''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== r4jg0ki5kb199og62uknjhmj3rsfxja 621244 621243 2026-07-29T09:01:46Z কুমুদ ঘোষ 42738 621244 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = Nilgiri langur | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = Nilgiri langur eating fruit. | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = At [[Parambikulam]]. | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 9jvyme686iglqzel5po4stnxospr9zk 621245 621244 2026-07-29T09:03:49Z কুমুদ ঘোষ 42738 621245 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== s7jaj7j5ku85z01xuavqopaahw13gvx 621246 621245 2026-07-29T09:46:30Z কুমুদ ঘোষ 42738 621246 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== s09j6f7kwl07d5kzxjnhj0v7rl755f0 621247 621246 2026-07-29T09:52:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 621247 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্রীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়। ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== dqwtd8d4o9yqnegisfz17ku8w7fb73e 621249 621247 2026-07-29T09:53:48Z কুমুদ ঘোষ 42738 621249 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্রীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== icgru8sd1cg6ksjeztxmao2v3fuezo8 621250 621249 2026-07-29T09:54:15Z কুমুদ ঘোষ 42738 621250 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে৷<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্রীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰ পৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍৷ ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমানিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল৷ ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰ পৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 0l4x0178lqthq3lh1us7ez1zfl2vlai 621251 621250 2026-07-29T09:54:32Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621251 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 9zowsh376wxjrr8lpktnxcff8iy7mz1 621252 621251 2026-07-29T09:57:53Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621252 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== h5b3looswf2kiauafbecb29bynyy29n 621255 621252 2026-07-29T09:59:17Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান */ 621255 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==তথ্যসূত্ৰ== 70qn7lr7bn1qxqpy2ao5qliejvnjuvg 621262 621255 2026-07-29T10:47:23Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* তথ্যসূত্ৰ */ 621262 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== ==তথ্যসূত্ৰ== fw64u85txk6u1dewo4w62wsichpkovt 621263 621262 2026-07-29T10:49:37Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621263 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়৷ ==তথ্যসূত্ৰ== 69hcgty5akkbbsb7kpt4y0vawayrmkj 621264 621263 2026-07-29T10:53:14Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621264 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়৷ শস্যৰ বাগিচা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুর্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে৷ ==তথ্যসূত্ৰ== fdwzugyf767k1pctchmuk9hroewlqcf 621265 621264 2026-07-29T10:53:25Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621265 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়। শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে। ==তথ্যসূত্ৰ== 4c2n51rrzug0vsp238758yyz9o1265q 621266 621265 2026-07-29T10:58:52Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621266 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়। শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে। লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কার্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱর্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ৷ ==তথ্যসূত্ৰ== gaap6hbi50tgzs8ljmzo8ddumt1361u 621267 621266 2026-07-29T10:59:06Z কুমুদ ঘোষ 42738 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621267 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়। শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে। লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ। ==তথ্যসূত্ৰ== 0ofmfqrcq8wumy2v52yg0g00aagodkf 621270 621267 2026-07-29T11:04:10Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621270 wikitext text/x-wiki {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}} {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== phsqrksoggxx7isw0a9lnvftyvxwdgm 621271 621270 2026-07-29T11:05:31Z কুমুদ ঘোষ 42738 621271 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== kfmclixxq9y6ntjuqlfgxfxx0s9rgje 621273 621271 2026-07-29T11:06:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 added [[Category:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] using [[WP:HC|HotCat]] 621273 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] 6c0eggxcx582877hma80n4fm1zvwnyy 621274 621273 2026-07-29T11:06:33Z কুমুদ ঘোষ 42738 added [[Category:বান্দৰ]] using [[WP:HC|HotCat]] 621274 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:বান্দৰ]] h66hf8g4niy1yv1ct2aimfayf0gvh3b 621275 621274 2026-07-29T11:06:50Z কুমুদ ঘোষ 42738 added [[Category:কেৰালা]] using [[WP:HC|HotCat]] 621275 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:বান্দৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 00wyzkbqcatjq8opkxr002c0uovw568 621279 621275 2026-07-29T11:10:00Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621279 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটো ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:বান্দৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] e1yl2vfgz4452uoagwa39w0tu4m75oi 621280 621279 2026-07-29T11:10:27Z কুমুদ ঘোষ 42738 /* ভাবুকি */ 621280 wikitext text/x-wiki {{Short description|Species of Old World monkey}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Speciesbox | name = নীলগিৰি লেংগুৰ (Nilgiri langur) | image = Nilgiri langur (1) by N. A. Naseer.jpg | image_alt = | image_caption = ফল খাই থকা অৱস্থাত নীলগিৰি লেংগুৰ | image2 = Langur @ parambikulam.jpg | image2_caption = [[পৰম্বিকুলম]]ত। | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Singh, M. |author2=Kumara, H.N. |author3=Kumar, A. |date=2020 |title=''Semnopithecus johnii'' |article-number=e.T44694A17958623 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T44694A17958623.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | genus = Semnopithecus | species = johnii | authority = ([[Johann Baptist Fischer|J. Fischer]], 1829) | synonyms = {{species list |Semnopithecus cucullatus |I.Geoffroy Saint-Hilaire, 1834 |Semnopithecus jubatus |Wagner, 1839 |Simia johnii |(Fischer, 1829) |Trachypithecus cucullatus |(Fischer, 1829) |Trachypithecus johnii |(J.Fischer, 1829) |Trachypithecus jubatus |(Wagner, 1839) |Trachypithecus leonina |(Shaw, 1800) }} | synonyms_ref = <ref name=GBIF>{{GBIF |title=''Semnopithecus johnii'' (J.Fischer, 1829) |id=5786340 |access-date=24 May 2025}}</ref> | subdivision_ranks = | subdivision = | range_map = Nilgiri Langur area.png | range_map_caption = Nilgiri langur range }} '''নীলগিৰি লেংগুৰ''' ({{lang-en|Nilgiri langur}}; বৈ‍জ্ঞানিক নামঃ ''Semnopithecus johnii'') পুৰণি বিশ্বৰ বান্দৰৰ এবিধ এছিয়ান লেংগুৰ। ইয়াৰ চকচকীয়া, ক’লা নোম আৰু মূৰত কমলা-সোণালী বাদামী মানুহৰ দৰে চুলি থাকে। মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ভিতৰৰ উৰুত বগা নোমৰ দাগ থাকে। পোৱালিবোৰ ৰঙা-বাদামী ৰঙৰ হয় আৰু আৰু ৪-৫ মাহৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্কৰ ৰং লাভ কৰে।<ref name="ক">{{cite web | url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Nilgiri%20langur%20Studbook%20(Trachypithecus%20johnii)%20-final%20(25%20July).pdf | title=NATIONAL STUDBOOK Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii): III Edition | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে‍ বৃক্ষবাসী আৰু সাধাৰণতে গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্যত > ৫০০ মিটাৰ উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name="গ">{{cite web | url=https://digitalrepository.wii.gov.in/server/api/core/bitstreams/d9fdef93-c834-48c8-9355-59e16abe3836/content | title=Ecology and Conservation of Nilgiri Langur (Trachypithecus johnii) | accessdate=29 July 2026}}</ref> ই সাধাৰণতে ঋতু অনুসৰি সন্তানসহ অথবা সন্তানবিহনে‍ ৯ৰপৰা ১০ টালৈকে দলৱদ্ধভাৱে গোটত থাকে‍। ইয়াৰ খাদ্য তালিকাত ফল, শিপা আৰু পাত থাকে। ইয়াক আই.ইউ.চি.এন.ৰ ৰঙা তালিকাত ইয়াক অসুৰ‍ক্ষিত প্ৰজাতি‍ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে আৰু ইয়াৰ বাসস্থান ধ্বংস আৰু শৰীৰৰ অংগসমূহৰ বাবে চোৰাং চিকাৰ কৰাৰ ফলত প্ৰাণীবিধলৈ‍ ভাবুকি আহিছে‍, শৰীৰৰ অংগসমূহত কামোদ্দীপক গুণ আছে বুলি ভবা হয়। ==শ্ৰেণীবিভাজন== নীলগিৰি লেংগুৰৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ওপৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক ''ট্ৰেচিপিথেকাছ'' (''Trachypithecus'') প্ৰজাতিৰ ভিতৰৰ ৰূপগত সাদৃশ্য যেনে ক্ৰেনিয়েল মৰ্ফ'লজী আৰু নৱজাতকৰ ছালৰ ৰঙৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আৰু ''ট্ৰেচিপিথেকাছ ভেটুলাছ'' গোটৰ ভিতৰৰ বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur, ''Semnopithecus vetulus'')ৰ সৈতে অনুমাণিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত ৰখা হয়, যিটোক পূৰ্বতে ''টি.ভেটুলাছ'' বোলা হৈছিল। ডি এন এ আৰু অন্যান্য প্ৰমাণৰপৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে নীলগিৰি লেংগুৰ আৰু বেঙুনীয়া মুখৰ লেংগুৰ (Purple-faced langur)ৰ ধূসৰ লেংগুৰ (Gray langurs)ৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে, আৰু সেয়ে‍ ''Semnopithecus'' প্ৰজাতিৰ ভিতৰত ইয়াক পুনৰ শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal|title=Asian Primate Classification |author=Brandon–Jones, D.|display-authors=etal|year=2004|journal=International Journal of Primatology |volume=25 |issue=1 |pages=97–164 |citeseerx=10.1.1.694.7983 |doi=10.1023/B:IJOP.0000014647.18720.32|s2cid=29045930}}</ref><ref>{{cite journal|title=Phylogenetic position of the langur genera Semnopithecus and Trachypithecus among Asian colobines, and genus affiliations of their species groups|author1=Osterholz, M. |author2=Walter, L. |author3=Roos, C. |journal=BMC Evolutionary Biology |doi=10.1186/1471-2148-8-58 |pmid=18298809 |pmc=2268674 |year=2008 |volume=8 |issue=58 |page=58 |doi-access=free |bibcode=2008BMCEE...8...58O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Molecular phylogeny and biogeography of langurs and leaf monkeys of South Asia (Primates: Colobinae) |author1=Karanth, K.P. |author2=Singh, L. |author3=Collura, R.V. |author4=Stewart, C.B. |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=46 |issue=2 |year=2008 |pages=683–694 |doi=10.1016/j.ympev.2007.11.026 |pmid=18191589 |bibcode=2008MolPE..46..683K |url=http://wgbis.ces.iisc.ernet.in/biodiversity/pubs/ces_pubs/pubs_2008/theme1_08.pdf}}</ref><ref>{{cite book|title=Handbook of the Mammals of the World, Volume 3: Primates|chapter=Introduction |edition=1st |author1=Wilson, D.E. |author2=Mittermeier, R.A. |author3=Rylands, A.B. |chapter-url=https://www.lynxeds.com/hmw/introduction/introduction-hmw-volume-3-primates |year=2012 |publisher=Lynx Edicions |isbn= 978-84-96553-89-7}}</ref><ref>{{cite journal |title=Phylogenetic Relationships among the Colobine Monkeys Revisited: New Insights from Analyses of Complete mt Genomes and 44 Nuclear Non-Coding Markers |journal=PLOS ONE |volume=7 |issue=4 |article-number=e36274|author=Wang, X.P. |display-authors=etal |date=2012 |doi=10.1371/journal.pone.0036274 |pmid=22558416 |pmc=3338693 |bibcode=2012PLoSO...736274W |doi-access=free}}</ref> ==বিৱৰণ== প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাবোৰৰ মূৰৰপৰা শৰীৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৮–৮০ চে.মি. (৩১–৩১ ইঞ্চি) আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক মাইকীবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য ৫৮–৬০ চে.মি. (২৩–২৪ ইঞ্চি); ইহঁতৰ নেজডাল ৬৮.৫–৯৬.৫ চে.মি. (২৭.০–৩৮.০ ইঞ্চি) দীঘল। মতা নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ৯.১–১৪.৮ কিলোগ্ৰাম (২০–৩৩ পাউণ্ড) আৰু মাইকী নীলগিৰি লেংগুৰৰ ওজন ১০.৯–১২ কিলোগ্ৰাম (২৪–২৬ পাউণ্ড)।<ref name="studybk">{{Cite book |last1=Malviya |first1=M. |last2=Srivastav |first2=A. |last3=Nigam |first3=P. |last4=Tyagi |first4=P. C. |title=Indian National Studbook of Nilgiri Langur (''Trachypithecus johnii'') |url=http://www.cza.nic.in/Nilgiri%20Langur%20studbook.pdf |year=2011 |publisher=[[Wildlife Institute of India]], Dehradun and [[Central Zoo Authority]], New Delhi}}</ref> ==বিতৰণ== নীলগিৰি লেংগুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰৰ স্থানীয় বান্দৰ, ইয়াক কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডু ৰাজ্যৰ ৩০০–২,০০০ মিটাৰ (৯৮০–৬,৫৬০ ফুট) উচ্চতাত পোৱা যায়।<ref name=iucn/> ইয়াক আগষ্ট্যামালা বায়’স্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ, আলিয়াৰ ফৰেষ্ট ৰিজাৰ্ভ, আনামালাই টাইগাৰ ৰিজাৰ্ভ, বন্দীপুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, এৰাভিকুলাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইদামালায়াৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, মুডুমলাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুকুৰ্থী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, মুণ্ডানথুৰাই বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, নেলিয়ামপাথি, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, শ্বেণ্ডুৰ্নি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু চাইলেণ্ট ভেলী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত দেখা পোৱা যায়।<ref name="Gazette">{{cite book |last1=Govt of India |title=The Gazette of India |date=2020 |publisher=Government of India |page=20 |url=https://moef.gov.in/wp-content/uploads/2019/02/silent-valley.pdf |access-date=14 April 2022}}</ref> == আচৰণ আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞান == গৰ্ভাৱস্থাৰ সময় সঠিকভাৱে জনা নাযায় যদিও ২০০ দিন বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="studybk"/> নীলগিৰি লেংগুৰ বছৰজুৰি প্ৰজননৰ বতৰ থাকে, যাৰ ফলত ইহঁতে বছৰৰ যিকোনো সময়তে সন্তান জন্ম দিব পাৰে।<ref name="ছ">{{cite web | url=https://neprimateconservancy.org/nilgiri-langur/ | title=NILGIRI LANGUR Semnopithecus johnii | accessdate=29 July 2026}}</ref> নীলগিৰি লেংগুৰৰ জন্মৰ হাৰ মে’ৰ পৰা জুন মাহৰ ভিতৰত আৰু পুনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰৰ ভিতৰত বৃদ্ধি পায় (যদিও কম পৰিমাণে)।<ref name="ছ"/> ==ভাবুকি== এই প্ৰজাতিটোৰ ছাল (ঢোল তৈয়াৰ কৰিবলৈ), মাংস আৰু পৰম্পৰাগত ঔষধৰ বাবে চিকাৰ কৰা হয়।<ref name="ক"/> শস্যৰ বাগিছা, খনন, বান্ধ, খণ্ডিতকৰণ, মানৱ বসতি, চিকাৰ, পথ দুৰ্ঘটনা, ইচ্ছাকৃতভাৱে দিয়া জুই, ধুমুহা/বানপানী, ভূমিস্খলন আৰু পোহনীয়া জন্তুৰ হিচাপে থ'বলৈ কৰা ব্যৱসায়ে এই প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকি কঢি়য়াই আনিছে।<ref name="ক"/> লাগনি‍ কাঠৰ বাবে গছ কটা কাৰ্যই লেংগুৰৰ বাসস্থানত জৈৱিক চাপ সৃষ্টি কৰিছে আৰু ই পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাণীবিধৰ বাসস্থানত প্ৰভাৱ পেলাব, খাদ্য-উদ্ভিদ হ্ৰাস কৰিব, আচ্ছাদনৰ ধাৰাবাহিকতা নাইকিয়া কৰি সামগ্ৰিক পৰিৱৰ্তন সাধন কৰিব; সেয়াও প্ৰাণীবিধৰ বাবে ভাবুকিস্বৰূপ।<ref name="ক"/> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] [[শ্ৰেণী:বান্দৰ]] [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] 00wyzkbqcatjq8opkxr002c0uovw568 14 138206 621215 2026-07-29T08:17:05Z KhiLanTzi 23530 নতুন পৃষ্ঠা: [[শ্ৰেণী:সংস্কৃতি]] 621215 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:সংস্কৃতি]] 40kohyzk8d8164xeln9wafe4vsf1ffz 0 138207 621248 2026-07-29T09:53:26Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্... 621248 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক 'কৰা' (kara) বুলি কোৱা হয়। এই 'কৰা' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত 'কৰা' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক 'কাছাভু' (kasavu) বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু খ্ৰীষ্টান বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া হিন্দু পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। 'মেলমুণ্ডু' (melmundu) হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বা 'তুণ্ডু' (tunḍŭ)ৰ দৰেই হয়। 'মুণ্ডু' আৰু 'মেলমুণ্ডু' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা 'মেল মুণ্ডু'ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত 'উত্তৰীয়ম' (utarīyam)ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু 'মেল মুণ্ডু' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক [[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] বুলি কোৱা হয়। 'মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম' হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে 'কৰা' (kara) মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে 'চেট-মুণ্ডু' (set-mundu) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]], যিটো [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান]] (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত 'চাট্টা' (chatta - এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু 'মুণ্ডু' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত [[মাৰ্গমকালী]] নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। 'ভেষ্টি' (veshti) হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালীসকলৰ]] মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[केराला|केराला]]ত লুঙীক 'কাইলি' (kaili) বা 'কাইলি মুণ্ডু' (kaili muṇṭŭ) বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক (casual wear) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙীও ('কাভি মুণ্ডু', kāvi muṇṭŭ) পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 9l79uonu7l6kovlg6fu2b83lh3ex99b 621253 621248 2026-07-29T09:57:56Z Kandarpajit Kallol 6257 621253 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক 'কৰা' (kara) বুলি কোৱা হয়। এই 'কৰা' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত 'কৰা' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক 'কাছাভু' (kasavu) বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু খ্ৰীষ্টান বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া হিন্দু পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। 'মেলমুণ্ডু' (melmundu) হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বা 'তুণ্ডু' (tunḍŭ)ৰ দৰেই হয়। 'মুণ্ডু' আৰু 'মেলমুণ্ডু' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা 'মেল মুণ্ডু'ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত 'উত্তৰীয়ম' (utarīyam)ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু 'মেল মুণ্ডু' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক [[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] বুলি কোৱা হয়। 'মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম' হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে 'কৰা' (kara) মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে 'চেট-মুণ্ডু' (set-mundu) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]], যিটো [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান]] (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত 'চাট্টা' (chatta - এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু 'মুণ্ডু' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত [[মাৰ্গমকালী]] নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। 'ভেষ্টি' (veshti) হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালীসকলৰ]] মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 5jm7mqj4s5e9no9nub0u12skrp4l6lg 621254 621253 2026-07-29T09:58:37Z Kandarpajit Kallol 6257 621254 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক 'কৰা' (kara) বুলি কোৱা হয়। এই 'কৰা' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত 'কৰা' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক 'কাছাভু' (kasavu) বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু খ্ৰীষ্টান বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া হিন্দু পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। 'মেলমুণ্ডু' (melmundu) হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বা 'তুণ্ডু' (tunḍŭ)ৰ দৰেই হয়। 'মুণ্ডু' আৰু 'মেলমুণ্ডু' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা 'মেল মুণ্ডু'ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত 'উত্তৰীয়ম' (utarīyam)ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু 'মেল মুণ্ডু' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক [[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] বুলি কোৱা হয়। 'মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম' হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে 'কৰা' (kara) মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে 'চেট-মুণ্ডু' (set-mundu) বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]], যিটো [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান]] (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত 'চাট্টা' (chatta - এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু 'মুণ্ডু' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত [[মাৰ্গমকালী]] নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। 'ভেষ্টি' (veshti) হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ [[মালায়ালী লোক|মালায়ালীসকলৰ]] মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 23rvqxf6y0hobb0s26fz8t5lbq5mw54 621256 621254 2026-07-29T10:01:01Z Kandarpajit Kallol 6257 /* মহিলা */ 621256 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক 'কৰা' (kara) বুলি কোৱা হয়। এই 'কৰা' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত 'কৰা' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক 'কাছাভু' (kasavu) বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু খ্ৰীষ্টান বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া হিন্দু পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। 'মেলমুণ্ডু' (melmundu) হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বা 'তুণ্ডু' (tunḍŭ)ৰ দৰেই হয়। 'মুণ্ডু' আৰু 'মেলমুণ্ডু' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত [[মালায়ালী লোক|মালায়ালী]] সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা 'মেল মুণ্ডু'ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত 'উত্তৰীয়ম' (utarīyam)ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে [[গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ]], [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু 'মেল মুণ্ডু' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম বুলি কোৱা হয়। মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে ''কৰা'' মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে ''ছেট-মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে চাট্টায়ুম মুণ্ডুম, যিটো চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত ''চাট্টা'' (এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু ''মুণ্ডু'' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত মাৰ্গমকালী নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। ''ভেষ্টি'' হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ মালায়ালীসকলৰ মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} e8nw2u30k27t0ms7142j2lmgv4rzos4 621257 621256 2026-07-29T10:03:26Z Kandarpajit Kallol 6257 621257 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক ''কৰা'' বুলি কোৱা হয়। এই ''কৰা'' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত ''কৰা'' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক ''কাছাভু'' বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু [[খ্ৰীষ্টান]] বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া [[হিন্দু]] পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা ''নেৰিয়াটু'' বা ''তুণ্ডু''ৰ দৰেই হয়। ''মুণ্ডু'' আৰু ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত মালায়ালী সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা ''মেল মুণ্ডু''ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত ''উত্তৰীয়ম''ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু ''মেল মুণ্ডু'' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম বুলি কোৱা হয়। মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে ''কৰা'' মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে ''ছেট-মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে চাট্টায়ুম মুণ্ডুম, যিটো চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত ''চাট্টা'' (এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু ''মুণ্ডু'' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত মাৰ্গমকালী নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। ''ভেষ্টি'' হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ মালায়ালীসকলৰ মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 5ru6hph1pnir6tgrlf9a4lhb1hn9qh7 621258 621257 2026-07-29T10:03:43Z Kandarpajit Kallol 6257 621258 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক ''কৰা'' বুলি কোৱা হয়। এই ''কৰা'' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত ''কৰা'' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে বিবাহ), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক ''কাছাভু'' বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। [[ইছলাম]] ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু [[খ্ৰীষ্টান]] বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া [[হিন্দু]] পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা ''নেৰিয়াটু'' বা ''তুণ্ডু''ৰ দৰেই হয়। ''মুণ্ডু'' আৰু ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত মালায়ালী সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা ''মেল মুণ্ডু''ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত ''উত্তৰীয়ম''ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু ''মেল মুণ্ডু'' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম বুলি কোৱা হয়। মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে ''কৰা'' মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে ''ছেট-মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে চাট্টায়ুম মুণ্ডুম, যিটো চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত ''চাট্টা'' (এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু ''মুণ্ডু'' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত মাৰ্গমকালী নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। ''ভেষ্টি'' হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ মালায়ালীসকলৰ মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} fby6qbalhnepo7q6on2h71el2y3o4ly 621259 621258 2026-07-29T10:04:00Z Kandarpajit Kallol 6257 /* পুৰুষ */ 621259 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: [[চাট্টায়ুম মুণ্ডুম]] পৰিহিত কেৰালাৰ [[চেণ্ট থমাছ খ্ৰীষ্টান|নাছৰাণী]] বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|[[মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম]] পৰিহিত এগৰাকী [[নায়াৰ]] মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ({{lang-ml|മുണ്ട്‍}}, {{IPA-ml|muɳɖɯ̽|pron}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[केराला|केराला]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে [[চাৰং]] (sarong)জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম (cream) ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ (bleached) কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক 'খদৰ মুণ্ডু' (khadaṟ muṇṭŭ) বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা (unbleached) কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক 'নেৰিয়াটু' (nēriyatu) বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক (single) আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা (double)। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক ''কৰা'' বুলি কোৱা হয়। এই ''কৰা'' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত ''কৰা'' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে [[বিবাহ]]), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক ''কাছাভু'' বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। [[ইছলাম]] ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু [[খ্ৰীষ্টান]] বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া [[হিন্দু]] পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা ''নেৰিয়াটু'' বা ''তুণ্ডু''ৰ দৰেই হয়। ''মুণ্ডু'' আৰু ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত মালায়ালী সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা ''মেল মুণ্ডু''ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত ''উত্তৰীয়ম''ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু ''মেল মুণ্ডু'' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম বুলি কোৱা হয়। মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে ''কৰা'' মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে ''ছেট-মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে চাট্টায়ুম মুণ্ডুম, যিটো চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত ''চাট্টা'' (এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু ''মুণ্ডু'' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত মাৰ্গমকালী নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। ''ভেষ্টি'' হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ মালায়ালীসকলৰ মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ma1d4ix7ngt7z6e6qmyshz9kg9j5m3x 621260 621259 2026-07-29T10:06:56Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621260 wikitext text/x-wiki [[File:Malabar Christians of 19th century.jpg|thumb|১৯ শতিকাৰ মালাবাৰৰ খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী লোক: চাট্টায়ুম মুণ্ডুম পৰিহিত কেৰালাৰ নাছৰাণী বা চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টানসকল (এক পুৰণি চিত্ৰৰ পৰা)। ১৯৩৮ চনত কোচিন চৰকাৰৰ ৰাজকীয় যুদ্ধ প্ৰয়াসৰ স্মৰণিকা (Cochin Government Royal War Efforts Souvenir)-ত প্ৰকাশিত আলোকচিত্ৰ।]] [[File:Raja_Ravi_Varma,_There_Comes_Papa_(1893).jpg|thumb|মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম পৰিহিত এগৰাকী নায়াৰ মহিলা, [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ তৈলচিত্ৰ]] [[File:Mundu Dhothi Veshti Kerala Style മുണ്ട്.JPG|thumb|upright|মুণ্ডু আৰু মেলমুণ্ডু পৰিহিত এজন ব্যক্তি]] '''মুণ্ডু''' ([[মালয়ালম]]: മുണ്ട, IPA: muɳɖɯ̽) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]], [[তামিলনাডু]], [[লক্ষদ্বীপ]] দ্বীপপুঞ্জ আৰু [[ভাৰত মহাসাগৰ]]ৰ দ্বীপৰাষ্ট্ৰ [[মালদ্বীপ]]ত কঁকালত পৰিধান কৰা এক পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ। ই [[ধুতি]] আৰু [[লুঙী]]ৰ দৰে চাৰং জাতীয় পোছাকৰ সৈতে ওচৰৰ সম্পৰ্কীয়। ইয়াক সাধাৰণতে [[কপাহ|সূতাৰে]] বোৱা হয় আৰু ই বগা বা ক্ৰীম ৰঙৰ হয়। কপাহখিনি ব্লিচ কৰা হৈছে নে নাই, তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ইয়াৰ ৰং বগা বা ক্ৰীম হয়। তাতশালত বোৱা মুণ্ডুক ''খদৰ মুণ্ডু'' বোলা হয়। ব্লিচ নকৰা কেঁচা সূতাৰ মুণ্ডুক ''নেৰিয়াটু'' বুলি কোৱা হয়। আধুনিক যুগত দুই প্ৰকাৰৰ মুণ্ডু প্ৰচলিত— একক আৰু দুগুণ বা ভাঁজ কৰা। এটা একক মুণ্ডু কঁকালত মাত্ৰ এবাৰহে মেৰিয়াই লোৱা হয়, আনহাতে দুগুণ মুণ্ডুটো পিন্ধাৰ আগতে দীঘলে আধা ভাঁজ কৰি লোৱা হয়। ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে সাধাৰণতে মুণ্ডুত মাৰ (starch) দিয়া হয়। == পুৰুষ == এটা মুণ্ডুৰ পাৰিৰ ওচৰত সাধাৰণতে তুলনামূলকভাৱে ডাঠ কাপোৰেৰে বোৱা এডাল ৰেখা বা আঁচ থাকে, যাক ''কৰা'' বুলি কোৱা হয়। এই ''কৰা'' অংশটো বিভিন্ন ৰঙৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ হ’ব পাৰে। ইয়াৰ উপৰিও দুটা ৰঙৰ আৰু অলংকাৰযুক্ত ''কৰা'' (মুণ্ডুৰ শেষৰ ফালে থকা এটা ৰঙীন পটি) দেখা পোৱা যায়।<ref>{{cite web|title=Dresses & Costumes Of Kerala|url=http://indfy.com}}</ref> অধিক আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানৰ বাবে (যেনে [[বিবাহ]]), মুণ্ডুত সোণালী সূতাৰ এম্ব্ৰয়ডাৰী বা গুণাৰ কাম কৰা থাকে, যাক ''কাছাভু'' বুলি জনা যায়। পৰিধানকাৰীয়ে মুণ্ডুৰ মূৰটো সাৱধানে ভাঁজ কৰি 'কৰা' অংশটো স্পষ্টকৈ প্ৰদৰ্শন কৰে। মুণ্ডু কেনেকৈ পিন্ধা হয়, তাক কিছুমান অলিখিত নিয়ম বা শিষ্টাচাৰে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। [[ইছলাম]] ধৰ্মাৱলম্বী পুৰুষসকলে মুণ্ডুটো সোঁফালে মুখ কৰি (কৰা অংশ সোঁফালে ৰাখি) পিন্ধিব লাগে আৰু [[খ্ৰীষ্টান]] বা নাস্তিক পুৰুষসকলে কৰা অংশটো মাজত ৰাখি পিন্ধিব লাগে। হিন্দু সংস্কৃতিত মুণ্ডু পৰিধান কৰাটো বাধ্যতামূলক, বিশেষকৈ যেতিয়া [[হিন্দু]] পুৰুষসকলে কোনো দেৱীৰ মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰে। লগতে, মুছলমান পুৰুষসকলে বিভিন্ন ৰঙৰ কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে, আনহাতে হিন্দু পুৰুষৰ বাবে সোণালী কৰা থকা মুণ্ডু পিন্ধাটো এক প্ৰকাৰ বাধ্যতামূলক। ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত পিন্ধা এক বস্ত্ৰ, যিটো মহিলাসকলে পিন্ধা ''নেৰিয়াটু'' বা ''তুণ্ডু''ৰ দৰেই হয়। ''মুণ্ডু'' আৰু ''মেলমুণ্ডু'' হৈছে পুৰুষে পিন্ধা পৰম্পৰাগত মালায়ালী সাজ-পোছাকৰ অংশ। দক্ষিণ ভাৰতীয় সংস্কৃতিত পশ্চিমীয়া সাজ-পোছাকৰ যথেষ্ট প্ৰভাৱ থকাৰ পিছতো কেৰালাৰ হিন্দু পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহত (দক্ষিণ ভাৰতৰ অন্যান্য ৰাজ্যৰ কিছুমান হিন্দু জাতৰ মাজতো) পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। হিন্দু বিবাহৰ বাবে পুৰুষে ছাৰ্ট বা ''মেল মুণ্ডু''ৰ সৈতে মুণ্ডু পিন্ধিব লাগে। কেৰালাৰ ব্ৰাহ্মণসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ সময়ত ''উত্তৰীয়ম''ৰ সৈতে মুণ্ডু পৰিধান কৰে। পুৰুষসকলে মন্দিৰ দৰ্শন কৰাৰ সময়ত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত মুণ্ডু পিন্ধাটো উপযুক্ত বুলি গণ্য কৰা হয়, যদিও সকলো স্থানতে ই বাধ্যতামূলক নহয়। অৱশ্যে কেৰালাৰ কিছুমান বিখ্যাত মন্দিৰ যেনে গুৰুভায়ুৰ মন্দিৰ, [[পদ্মনাভস্বামী মন্দিৰ]] আদিত দৰ্শন কৰিবলৈ পুৰুষৰ বাবে মুণ্ডু আৰু ''মেল মুণ্ডু'' পিন্ধাটো বাধ্যতামূলক। ভক্তসকলৰ সুবিধাৰ বাবে মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষই মন্দিৰ প্ৰাংগণতে এইবোৰ ভাড়াতো উপলব্ধ কৰিব পাৰে। == মহিলা == মহিলাসকলে সাধাৰণতে ইয়াৰ এটা ৰূপান্তৰ ব্যৱহাৰ কৰে, যাক মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম বুলি কোৱা হয়। মুণ্ডুম নেৰিয়াটুম হৈছে দুটা মুণ্ডুৰ এটা যোৰ, য’ত দুয়োটাৰে ''কৰা'' মিলাই থকা হয়। এই যোৰাটোত পুৰুষে পিন্ধা পোছাকৰ দৰেই শৰীৰৰ তলৰ অংশত পিন্ধা এটুকুৰা কাপোৰ থাকে। শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত ব্লাউজৰ সৈতে পিন্ধা দ্বিতীয়খন মুণ্ডু কঁকাল আৰু শৰীৰৰ ওপৰৰ অংশত এবাৰ মেৰিয়াই বাওঁ কান্ধৰ পৰা তললৈ ওলমাই দিয়া হয়, যিখন দেখাত এখন [[শাৰী]]ৰ দৰে লাগে। ইয়াক প্ৰায়ে ''ছেট-মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয়। ইয়াক সাধাৰণতে উৎসৱ-পাৰ্বন বা বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সময়ত পৰিধান কৰা হয়। আন এক ৰূপান্তৰ হৈছে চাট্টায়ুম মুণ্ডুম, যিটো চিৰিয়ান খ্ৰীষ্টান (নাছৰাণী) মহিলাসকলে পৰিধান কৰে। চাট্টায়ুম মুণ্ডুম হৈছে দুটুকুৰা কাপোৰেৰে গঠিত এক পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক, য’ত ''চাট্টা'' (এক প্ৰকাৰৰ ব্লাউজ) আৰু ''মুণ্ডু'' থাকে। পৰম্পৰাগতভাৱে এই দুয়োখন পোছাকৰে ৰং বগা হয়। বৰ্তমান যুগত মাৰ্গমকালী নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰা শিল্পীসকলক প্ৰায়ে এই সাজ-পোছাক পৰিহিত অৱস্থাত দেখা যায়। ''ভেষ্টি'' হৈছে এটুকুৰা সৰু কাপোৰ (যিটো সাধাৰণতে কান্ধত লোৱা হয়), যিটো কেৰালাৰ মালায়ালীসকলৰ মাজত আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানত মুণ্ডুৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। == কেৰালাৰ লুঙী == [[কেৰালা]]ত লুঙীক ''কাইলি'' বা ''কাইলি মুণ্ডু'' বুলিও কোৱা হয় আৰু ইয়াক পুৰুষ-মহিলা দুয়োৱেই পৰিধান কৰে। শ্ৰমিকসকলে কাম কৰাৰ সময়ত লুঙী পিন্ধিবলৈ পচন্দ কৰে। কেৰালাৰ বেছিভাগ পুৰুষে লুঙীক ঘৰুৱা বা নৈমিত্তিক পোছাক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, কিয়নো ই পিন্ধিবলৈ অতি আৰামদায়ক। লুঙীবোৰ সাধাৰণতে ৰঙীন আৰু বিভিন্ন নক্সা বা ডিজাইনৰ হয়। বিবাহ বা অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ দৰে বিশেষ উপলক্ষ্যত এইবোৰ পিন্ধা নহয়। পুৰুষসকলে সাধাৰণতে গেৰুৱা ৰঙৰ লুঙী (''কাভি মুণ্ডু'')ও পৰিধান কৰা দেখা যায়। ==আৰু চাওক== *[[ধুতি]] *[[মুণ্ডুম নেৰিয়াতুম]] *[[ছাৰং]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} fwqzkaz1ak0ivagy80bfhypyavbcwkx 0 138208 621268 2026-07-29T11:03:37Z Kandarpajit Kallol 6257 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre =Fes... 621268 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre =Festival | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = Annually | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = [[চেট্টীকুলংগৰা]]<br />[[আলাপ্পুঝা জিলা]], [[কেৰালা]] | country = India | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = Early 19{{sup|th}} century | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ [[আলাপ্পুঝা জিলা]]ৰ [[চেট্টীকুলংগৰা]]ত অৱস্থিত [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]]ত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ (Intangible Cultural Heritage) মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} mdn11i0v9ibbgquwelanjooo0kk11da 621269 621268 2026-07-29T11:03:59Z Kandarpajit Kallol 6257 /* উৎপত্তি */ 621269 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre =Festival | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = Annually | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = [[চেট্টীকুলংগৰা]]<br />[[আলাপ্পুঝা জিলা]], [[কেৰালা]] | country = India | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = Early 19{{sup|th}} century | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ [[আলাপ্পুঝা জিলা]]ৰ [[চেট্টীকুলংগৰা]]ত অৱস্থিত [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]]ত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ (Intangible Cultural Heritage) মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' (Kuthiyottam) দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা (canopy) তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' (Chooral Muriyal) বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (Kara - অঞ্চল)-ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (Deva Prashnam - জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)-ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} 15z6n3natdhalbyz6ywqeuftdsged39 621272 621269 2026-07-29T11:05:35Z Kandarpajit Kallol 6257 621272 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre =Festival | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = Annually | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = [[চেট্টীকুলংগৰা]]<br />[[আলাপ্পুঝা জিলা]], [[কেৰালা]] | country = India | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = Early 19{{sup|th}} century | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ [[আলাপ্পুঝা জিলা]]ৰ [[চেট্টীকুলংগৰা]]ত অৱস্থিত [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]]ত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ (Intangible Cultural Heritage) মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' (Kuthiyottam) দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা (canopy) তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' (Chooral Muriyal) বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (Kara - অঞ্চল)-ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (Deva Prashnam - জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)-ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} 0pccehczkuwrzef3cj1310qiygmhu6c 621277 621272 2026-07-29T11:09:05Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621277 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = উৎসৱ | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = Annually | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' (Kuthiyottam) দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা (canopy) তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' (Chooral Muriyal) বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (Kara - অঞ্চল)-ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (Deva Prashnam - জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)-ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} i50pxhrv7qoj5hhr0pkfrtfd3qmbh6r 621278 621277 2026-07-29T11:09:24Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621278 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = উৎসৱ | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' (Kuthiyottam) দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা (canopy) তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' (Chooral Muriyal) বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (Kara - অঞ্চল)-ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (Deva Prashnam - জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)-ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} pmsyp8yip4gh70owgctacb3r0ae0cpe 621281 621278 2026-07-29T11:10:55Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কুথিয়োত্তম */ 621281 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = উৎসৱ | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} 4v8fz79154xb60j7oxznq4umo6sdc6a 621282 621281 2026-07-29T11:11:30Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621282 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = উৎসৱ | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এক উৎসৱ।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} tkkrgfeb85tfh7fw3tl7v0mngql4jxq 621283 621282 2026-07-29T11:12:03Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 621283 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' (Kettukazhcha) হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা ([[Float (parade)|floats]]) অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''[[temple car|কুথিৰা]]''''' (Kuthira - ঘোঁৰা) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় ৰথ, '''''[[Theru|থেৰু]]''''' (Theru - ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''[[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি ([[effigies]]) প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} jsepo0ijcwtgw3gd6himmptuj6pqoj2 621284 621283 2026-07-29T11:13:50Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কেট্টুকাঝচা */ 621284 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === {{unreferenced section|date=January 2023}} যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' (Adikkottu) বা ''ভান্দিকোট্টু'' (Vandikkoottu) বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' (Kathirukal) থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' (Adikoodaram) বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' (Prabhada) থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''[[নেত্তিপাট্টম]]'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' (Edakoodaram) অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' (Melkkoodaram) থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} 5xbb7syo7j2wy9keax09nz46qsex837 621285 621284 2026-07-29T11:15:30Z Kandarpajit Kallol 6257 /* কুথিৰা */ 621285 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' (Theru) শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি [[পাগোডা]]ৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} e03cqlicpjtdy3lc35v0lcmmerq2zq4 621286 621285 2026-07-29T11:15:51Z Kandarpajit Kallol 6257 621286 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি পাগোডাৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ (Mattom South) প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} piczhjspg98xqjqhdgqlq6injddlk37 621287 621286 2026-07-29T11:16:09Z Kandarpajit Kallol 6257 621287 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি পাগোডাৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে (Mattom North) সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাচুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} 41njlk8smfk8mzb5ihohz5m5jifjr28 621288 621287 2026-07-29T11:16:38Z Kandarpajit Kallol 6257 /* ভীম */ 621288 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি পাগোডাৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাসুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> === চিত্ৰভঁৰাল === {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} kbmms5z4y9lmzdi9pr46cl6m62cnscj 621289 621288 2026-07-29T11:17:30Z Kandarpajit Kallol 6257 /* চিত্ৰভঁৰাল */ 621289 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰ পৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আৱদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদযাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আৱদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰ দ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পিছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগণলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰ পৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিবৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰ দিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰ দিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰ পৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাকজমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰ দ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰ পৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এইয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰ পৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰ পৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰ পৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি পাগোডাৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ প্ৰদেশৰ ফালৰ পৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰ দ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাসুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰ পৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰ পৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰ পৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰ পৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰ পৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} ef6tt4yymothlxukoe0letoh8yxw3xm 621290 621289 2026-07-29T11:18:24Z Kandarpajit Kallol 6257 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621290 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = Chettikulangara Kumbha Bharani | native_name = | logo = | logo_caption = | image = Kettukazhcha at Chettikulangara Devi temple.jpg | caption = ''১৩খন প্ৰদেশৰপৰা অনা মন্দিৰৰ ৰথ আৰু প্ৰতিমূৰ্তিসমূহ আবদ্ধ হৈ থকা সমদলৰ সজ্জা'' | status = Active | genre = [[উৎসৱ]] | date = মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভম'' মাহৰ ''ভৰণী'' ''নক্ষত্ৰ''ত (ফেব্ৰুৱাৰী/মাৰ্চ অনুসৰি) | begins = | ends = | frequency = বাৰ্ষিক | venue = [[চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰ]] | location = চেট্টীকুলংগৰা<br />আলাপ্পুঝা জিলা, [[কেৰালা]] | country = [[ভাৰত]] | coordinates = {{Coord|9.227|N|76.517|E|display=inline,title}} | years_active = | first = ১৯ শতিকাৰ আৰম্ভণি | founder_name = | last = <!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | prev = 04 March 2025 | next = 23 February 2026 | participants = | attendance = | area = | budget = | patron = | organised = Sree Devi Vilasom Hindumatha Convention | filing = <!-- Filing status --> | people = | member = | website ={{URL|http://chettikulangara.org|Chettikulangara.org}} | footnotes = }} '''চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী''' হৈছে প্ৰতি বছৰে [[কেৰালা]]ৰ আলাপ্পুঝা জিলাৰ চেট্টীকুলংগৰাত অৱস্থিত চেট্টীকুলংগৰা দেৱী মন্দিৰত উদ্‌যাপন কৰা এটা [[উৎসৱ]]।<ref>{{Cite web |url=http://chettikulangara.org |title=Kumba Bharani |access-date=9 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309141651/http://chettikulangara.org |archive-date=9 March 2014 |url-status=dead }}</ref> এই উৎসৱ [[ফেব্ৰুৱাৰী]] বা [[মাৰ্চ]] মাহত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ তাৰিখ [[মালায়ালম]] কেলেণ্ডাৰ অনুসৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। মালায়ালম কেলেণ্ডাৰৰ ''কুম্ভ'' মাহৰ ''ভৰণী'' নক্ষত্ৰত চেট্টীকুলংগৰা ভৰণী অনুষ্ঠিত হয় বাবেই ইয়াৰ নাম চেট্টীকুলংগৰা কুম্ভ ভৰণী ৰখা হৈছে। ''কুথিয়োত্তম'' আৰু ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে এই উৎসৱৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ। এই উৎসৱটোক [[ইউনেস্ক’]]ৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য (Intangible Cultural Heritage)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰাৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="Hindu10">{{cite news | url=http://thehindu.com | title=Chettikulangara Kumbha Bharani festival hopes for UNESCO honour | date=18 February 2010 | work=The Hindu | access-date=11 March 2014 | author=DENNIS MARCUS MATHEW | location=Alappuzha}}</ref> == উৎপত্তি == এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি, এদল গাঁৱৰ মুখিয়াল আৰু তেওঁলোকৰ কৰ্মীসকলে তেওঁলোকৰ ৰজাৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে কোল্লাম – চাভাৰা খাল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ গৈছিল। নিৰ্মাণ কাৰ্যত হোৱা অস্বাভাৱিক পলমৰ বাবে তেওঁলোক তাতেই আবদ্ধ হৈ পৰে। কৰ্তৃপক্ষই তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱাৰ অনুৰোধ নাকচ কৰে। সেই সময়ছোৱাতে তেওঁলোকে কোল্লাম মূলাংকাদকাম মন্দিৰৰ উৎসৱৰ অনুষ্ঠানসমূহ দৰ্শন কৰিছিল। তাৰে ''কেট্টুকাঝচা''ৰদ্বাৰা আকৰ্ষিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ স্থানীয় দেৱী চেট্টীকুলংগৰা ভগৱতীৰ ওচৰত সংকল্প লৈছিল যে, যদি তেওঁলোকক লগে লগে চেট্টীকুলংগৰালৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁলোকে প্ৰতি বছৰে দেৱীৰ বাবে অনুৰূপ ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰিব। তেওঁলোকক আচৰিত কৰি পাছদিনাই চেট্টীকুলংগৰালৈ ঘূৰি যোৱাৰ অনুমতি দিয়া হয় আৰু প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁলোকে বিশাল ''কেট্টুকাঝচা'' নিৰ্মাণ কৰি নিজৰ ভগৱতীৰ মন্দিৰ প্ৰাংগনলৈ লৈ আহে।<ref>{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | title=Aithihyams | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309172603/http://www.chettikulangara.org/php/chtAithihyams.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref> == কুথিয়োত্তম == ''কুথিয়োত্তম'' দেৱীৰ উদ্দেশ্যে আগবঢ়োৱা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উছৰ্গা বা পূজা হিচাপে প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ই হৈছে দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰাৰ এক প্ৰতীকী নৰবলি। ধাৰণা কৰা হয় যে উগ্ৰ দেৱী কালীক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ কৰা ৰক্তবলিৰপৰাই ''কুথিয়োত্তম''ৰ উৎপত্তি হৈছিল আৰু সময়ৰ লগে লগে সম্ভৱতঃ [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত এই ৰীতিটো কিছু নৰম বা পৰিৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name="kut1">{{cite news | title=കുത്തിയോട്ടത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം പുത്രബലി | date=11 February 2013 | agency=Mathrubhumi | author=Kadammanitta Vasudevan Pillai | author-link=Kadammanitta Vasudevan Pillai | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> যিজন ব্যক্তিয়ে ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লয়, তেওঁ দুটা বা চাৰিটা অপ্ৰাপ্তবয়স্ক ল’ৰাক তোলনীয়া হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, যিসকলক প্ৰতীকীভাৱে বলি দিয়া হয়। শিৱৰাত্ৰিৰদিনা তেওঁলোকক তোলনীয়া হিচাপে আনি স্পনছৰ বা উছৰ্গাকাৰীজনৰ ঘৰলৈ অনা হয়, য’ত এটা চান্দোৱা তৰা হয় আৰু কালীৰ এক মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰদ্বাৰা তেওঁলোকক ''কুথিয়োত্তম''ৰ প্ৰাথমিক নৃত্যৰ খোজসমূহ শিকোৱা হয়। ভৰণী উৎসৱৰদিনা ল’ৰাবোৰক স্নান কৰাই কাগজৰ মুকুট, খাৰু আদি পিন্ধাই ৰজাৰ দৰে সজোৱা হয়। তেওঁলোকৰ পেটৰ চালত ৰূপালী বা সোণালী সূতাৰে বিন্ধা কৰা হয়। এই ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানটোক ''চুৰাল মুৰিয়াল'' বুলি জনা যায়; এই নামটো ''চুৰাল'' (বেত) আৰু ''মুৰি'' (কটা) শব্দৰপৰা আহিছে, কাৰণ পূৰ্বতে বেতৰ আঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পিছত এক জাক-জমকীয়া সমদলৰ সৈতে তেওঁলোকক মন্দিৰলৈ লৈ যোৱা হয়। গৰ্ভগৃহৰ সন্মুখত তেওঁলোকে দেৱীৰ প্ৰশংসাসূচক চাৰিটা গীতৰ তালে তালে তেওঁলোকক শিকোৱা খোজসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু ইয়াৰ পিছত সূতাডাল সোলোকাই দেৱীক উছৰ্গা কৰা হয়। ধৰ্মীয় ৰীতি অনুসৰি এই ল’ৰাবোৰ এতিয়া মৃত বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু তেওঁলোকে পুনৰ ''কুথিয়োত্তম''ত অংশগ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।<ref>{{cite book |editor1=Katy Gardner|editor2=Filippo Osella |title=Migration, modernity, and social transformation in South Asia |year=2004 |publisher=Sage |location=New Delhi |isbn=9780761932093 |page=118}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | title=eKayamkulam Festivals | access-date=11 March 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140301051632/http://www.ekayamkulam.com/mycity.php?page_val=festivals | archive-date=1 March 2014 }}</ref> ''কুথিয়োত্তম'' হৈছে নৃত্য, সংগীত আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ এক সংমিশ্ৰণ। ল’ৰাবোৰে ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ তালে তালে লোকনৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে। ''কুথিয়োত্তম'' আগবঢ়াবলৈ সংকল্প লোৱা প্ৰতিটো ঘৰতে ল’ৰাবোৰক ''কুথিয়োত্তম'' শিকোৱাৰ লগতে প্ৰশিক্ষিত শিল্পীৰদ্বাৰাও প্ৰদৰ্শনৰ আয়োজন কৰা হয়। ''কুথিয়োত্তম'' লোকগীতৰ এক বিশেষ ''তানাভাত্তম'' [[তাল (সংগীত)|তাল]] থাকে।<ref>{{cite news | title=കുത്തിയോട്ട താളത്തിൽ | date=1 March 2014 | agency=Mathrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> আগতে কেৱল চেট্টীকুলংগৰা মন্দিৰৰ ১৩খন ''কাৰা'' (অঞ্চল)ৰ অন্তৰ্গত ঘৰবোৰতহে ''কুথিয়োত্তম'' কৰা হৈছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ এক ''দেৱ প্ৰশ্নম'' (জ্যোতিষীয় পৰামৰ্শ)ৰ পিছত ১৩খন ''কাৰা''ৰ বাহিৰৰ ঘৰবোৰতো ''কুথিয়োত্তম'' অনুষ্ঠিত কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। == কেট্টুকাঝচা == ''কেট্টুকাঝচা'' হৈছে ১৩খন প্ৰদেশৰ ৰাইজে তেওঁলোকৰ আৰাধ্যা দেৱীক পোৱা আশীৰ্বাদৰ বাবে ধন্যবাদ জনাবলৈ আৰু তেওঁৰ কৃপা লাভ কৰিবলৈ কৰা এক উছৰ্গা। চেট্টীকুলংগৰা কেট্টুকাঝচাত ১৩খন প্ৰাদেশিক সমদলৰ সজ্জা অন্তৰ্ভুক্ত থাকে, যাৰ ভিতৰত '''''কুথিৰা''''' ([[ঘোঁৰা]]) নামেৰে জনাজাত ছয়টা বিশাল তথা গধুৰভাৱে সজোৱা ধৰ্মীয় [[ৰথ]], '''''থেৰু''''' (ৰথ) নামেৰে জনাজাত পাঁচটা সৰু ধৰ্মীয় ৰথ আৰু '''''[[ভীম]]''''', '''''[[হনুমান]]''''' তথা '''''পাঞ্চালী'''''ৰ প্ৰতিমূৰ্তি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref name ="kt">{{cite web | url=http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | title=Kettukazhcha | access-date=11 March 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140309174132/http://www.chettikulangara.org/php/chtKettu.php | archive-date=9 March 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="pag">{{cite news|title=കേരളത്തിന്റെ പഗോഡകൾ|url=http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|access-date=23 February 2014|newspaper=Mathrubhumo|date=3 February 2014| author=Chandrakumar|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223052039/http://www.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/2788057/2014-02-23/kerala|archive-date=23 February 2014<!-- 05:20:39-->|language=Malayalam}}</ref> === কুথিৰা === যদিও ''কুথিৰা'' শব্দৰ অৰ্থ ঘোঁৰা, এই ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ সৈতে ঘোঁৰাৰ কোনো সাদৃশ্য নাই আৰু এই নামকৰণৰ উৎপত্তি এতিয়াও অজ্ঞাত। ''কুথিৰা''সমূহ ধৰ্মীয় ৰথসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু ইয়াৰ উচ্চতা প্ৰায় ৮০ৰপৰা ৮৫ ফুট। ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ তলৰ অংশটোক ''আদিলকোট্টু'' বা ''ভান্দিকোট্টু'' বুলি কোৱা হয়। এইটোৱেই হৈছে মূল আধাৰ যাৰ ওপৰত বাকী থকা অংশবোৰ টিকি থাকে। ই এটা চাৰিটা ডাঙৰ কাঠৰ চকা থকা প্লেটফৰ্ম, যিবোৰ কাঠৰ বিমেৰে এটাৰ সৈতে আনটো সংলগ্ন হৈ থাকে। প্লেটফৰ্মখনৰ সৈতে দুডাল বিশাল কাঠৰ খুঁটা (''আচুথান্দু'') সংলগ্ন কৰা থাকে, যাৰ সহায়ত ''কুথিৰা''টোক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। ''আদিলকোট্টু''ৰ ওপৰত ৩৫ ফুট উচ্চতাৰ ''কাথিৰুকল'' থাকে, যি চাৰিডাল দীঘল খুঁটাৰে গঠিত। এইবোৰ তামোল গছৰ খুঁটা (''আলাকু'')ৰে সংযোগ কৰা হয় আৰু নাৰিকলৰ জৰী তথা ''পানাভাল্লি'' গাঁঠিৰে অঁকা-বঁকা (''কুথুকাথ্ৰিকা'') আৰ্হিত ''আলাকু''সমূহ বান্ধি অধিক শক্তিশালী কৰা হয়। ''কাথিৰুকল''ৰ তলৰ অংশটোক ''আদিকুদাৰাম'' বুলি কোৱা হয়, যি হেলনীয়া বাকচ পিৰামিডৰ (''থাত্তু আৰু ছাৰিপ্পু'') চাৰিৰপৰা পাঁচটা ব বৰ্ধিত স্তৰেৰে গঠিত। ইয়াৰ পিছত ইয়াক বগা কাপোৰ (''ভেল্লা''), ৰঙীন জিলিকি থকা কাপোৰ আৰু ওলমি থকা অলংকাৰেৰে (''থুক্কু'') সজোৱা হয়। ''আদিকুদাৰাম''ৰ ওপৰত ''প্ৰভাদা'' থাকে। ''প্ৰভাদা'' হৈছে ''কুথিৰা''ৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় অংশ। ইয়াত কাঠৰ ক্ষোদিত ভাস্কৰ্য থাকে যিয়ে ''[[কৃষ্ণলীলা]]'', ''[[গজেন্দ্ৰ মোক্ষ]]'' আদি কাহিনী বৰ্ণনা কৰে। ইয়াৰ মাজভাগত হাতীৰ কপালত পিন্ধোৱা অলংকাৰ (''নেত্তিপাট্টম'') থাকে। যদিও ''প্ৰভাদা'' দেখিলে এনে লাগে যেন এয়া এটুকুৰা কাঠতে ক্ষোদিত কৰা হৈছে, প্ৰকৃততে ই সাৱধানে একত্ৰিত কৰা সৰু সৰু টুকুৰাৰে গঠিত। ''প্ৰভাদা''ৰ ওপৰত অৱস্থিত ''এদাকুদাৰাম'' অংশটোৰ আকাৰ ''কাথিৰুকল''ৰ প্ৰায় আধা আৰু তলৰ অংশৰ দৰেই চাৰিৰপৰা পাঁচটা ''ছাৰিপ্পু''ৰে নিৰ্মিত, যিটো ''কাথিৰুকল''ৰ ওপৰত আহে। ইয়াতো জিলিকি থকা বিভিন্ন কাপোৰ আৰু ''ভেল্লা''ৰ সৈতে ৰঙীন ''থুক্কু'' অলংকাৰসমূহ মেৰিয়াই দিয়া হয়। ''কুথিৰা''ৰএকেবাৰে ওপৰত পিৰামিড আকৃতিৰ ''মেলকুদাৰাম'' থাকে। চেট্টীকুলংগৰা কুথিৰাৰ ''মেলকুদাৰাম'' চাৰিখন মুখ থকা ''কুম্ভথোপ্পি'' হয়, তিনিখন মুখ থকা ''পাল্লিমুখম'' নহয়। ''মেলকুদাৰাম''ৰ ওপৰৰপৰা এডাল বগা কাঠৰ খুঁটা (''নাম্বু'') ওলাই থাকে। ''কুথিৰা''ত কেৱল মাজৰ ''প্ৰভাদা'' অংশটোক বাদ দি ওপৰৰপৰা তললৈকে ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় একেই থাকে। === থেৰু === ''থেৰু'' শব্দৰ অৰ্থ ৰথ, কিন্তু এইবোৰ ৰথতকৈ বেছি পাগোডাৰ দৰেহে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ''থেৰু''সমূহ ''কুথিৰা''তকৈ সৰু আৰু ইহঁতৰ ''প্ৰভাদা'' তথা ''এদাকুদাৰাম'' অংশ নাথাকে। ইহঁতৰ ''ছাৰিপ্পু'' অংশ ডাঙৰ হয় আৰু ''ছাৰিপ্পু''ৰ মাজত স্পষ্ট ''ইলিথাত্তু'' থাকে। ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে এইবোৰৰ আকাৰ সৰু হৈ আহে। === হনুমান === মাট্টম চাউথ প্ৰদেশৰফালৰপৰা [[হনুমান]]ৰ কাঠৰ প্ৰতিমূৰ্তি অনা হয়। এই মানৱ প্ৰতিমূৰ্তিত হনুমানক ৰাৱণৰ ৰাজসভাত থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হয়। ''কদলীপ কল''ৰ মালা হনুমানৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === পাঞ্চালী === [[প্ৰীতি (প্ৰেৰণা)|পাঞ্চালী]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তিও মাট্টম চাউথৰদ্বাৰা অনা হয়। প্ৰতিমূৰ্তিটাত বিভিন্ন অলংকাৰেৰে বিভূষিত পাঞ্চালীয়ে ''কল্যাণসৌগন্ধিকম'' ফুল আনিবলৈ যোৱা [[ভীম]]লৈ অপেক্ষা কৰি থকা ৰূপত চিত্ৰিত কৰা হৈছে। পাটৰ কাপোৰ পাঞ্চালীৰ বাবে আগবঢ়োৱা মূল উছৰ্গা। === ভীম === মাট্টম নৰ্থে সাৰে তিনি টন ওজনৰ এক বিশাল কাঠৰ [[ভীম]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি লৈ আহে। প্ৰতিমূৰ্তিটাত ভীমে অসুৰ [[বকাসুৰ]]ক বধ কৰিবলৈ গৰুগাড়ী চলাই যোৱাৰ দৃশ্য চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name ="kt"/><ref>{{cite news | title=കെട്ടുകാഴ്ച്ചകൾ ഒരുങ്ങുന്നു | date=13 February 2013 | agency=Matrubhumi |author1=K.G. Mahadevan |author2=K. Shaji |author3=S. Akhilesh | location=Alappuzha | pages=2}}</ref> == চিত্ৰভঁৰাল == {{Gallery |width=150 | height=250 |align=center |File:Pela Chettikulangara bharani 2014.png | alt4=পেলা কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |পেলা কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |File:Kaitha north.png | alt3=কাইথা নৰ্থ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |কাইথা নৰ্থ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA NORTH.png | alt2=এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা নৰ্থ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |File:EREZHA SOUTH.png | alt1=এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |এৰেঝা স্লাউথ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা }} {{Gallery |width=150 | height=180 |align=center |File:KAITHA South.jpg | alt1=কাইথা চাউথ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |কাইথা চাউথ কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |File:Kuthira.JPG | alt2=নাদাকাভু কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |নাদাকাভু কাৰাৰপৰা অনা কুথিৰা |File:KANNAMANGALAM South.jpg | alt3=কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম চাউথ কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |File:ANJILIPRA.jpg | alt4=আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |আঞ্জিলিপ্ৰা কাৰাৰপৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Kannamangalam North.jpg | alt1=কান্নামাংগলাম কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |কান্নামাংগলাম কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |File:KADA VOOR.jpg | alt2=কাডাভোৰৰপৰা অনা থেৰু |কাডাভোৰ কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |File:Theru.JPG | alt3=মেনামপাল্লী কাৰাৰপৰা অনা থেৰু |মেনামপাল্লী কাৰাৰপৰা অনা থেৰু }} {{Gallery |width=210 | height=220 |align=center |File:Panchali Bharani 2014.jpg | alt1=মাট্টম চাউথৰপৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰপৰা অনা পাঞ্চালীৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Hanuman Bharani 2014.jpg| alt2=মাট্টম চাউথৰপৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম চাউথৰপৰা অনা হনুমানৰ প্ৰতিমূৰ্তি |File:Bhima bharani 2014.jpg | alt3=মাট্টম নৰ্থৰপৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি |মাট্টম নৰ্থৰপৰা অনা ভীমৰ প্ৰতিমূৰ্তি }} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Chettikulangara Kumbha Bharani}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] [[শ্ৰেণী:উৎসৱ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ]] 86g07mp1qsdk2w2r9wjx2syz5co5k41 0 138209 621293 2026-07-29T11:45:38Z Duhita Ragini Kalita 46712 নতুন পৃষ্ঠা: {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|... 621293 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাছুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচন্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = তলত চাওক | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিন্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} ''এল২: এমপুৰান''<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুত্‍চিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুত্‍চিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে কেৰালা ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰ পৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচন্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেবে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা ২০automated২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাৰত, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত, যুক্তৰাজ্য আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰ পৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ দেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০২ চনত গোধ্ৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত গুজৰাটত হিন্দু আৰু মুছলিম চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ مەছূদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ مەছূদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ দ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰ পৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আৱদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোৱৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰ পৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোৱৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোৱৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোৱৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পিছত তেওঁ গোৱৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰ পৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ পৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == {{castlist| * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ مەছূদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোৱৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''बाबा বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশীষ জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মেছূদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা)}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 2jky1jiwg49zc68omugz8g60q9qou8y 621294 621293 2026-07-29T11:49:27Z Duhita Ragini Kalita 46712 621294 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাছুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচন্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = তলত চাওক | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিন্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} ''এল২: এমপুৰান''<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুত্‍চিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুত্‍চিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে কেৰালা ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰ পৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচন্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেবে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা ২০automated২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাৰত, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত, যুক্তৰাজ্য আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰ পৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ দেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০২ চনত গোধ্ৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত গুজৰাটত হিন্দু আৰু মুছলিম চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ مەছূদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ مەছূদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ দ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰ পৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আৱদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোৱৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰ পৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোৱৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোৱৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোৱৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পিছত তেওঁ গোৱৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰ পৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ পৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == {{castlist| * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ مەছূদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোৱৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''बाबा বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশীষ জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মেছূদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা)}} == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ অংশটো মুকলি আছিল যদিও ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড নিৰ্মাণৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে ''লুত্‍চিফাৰ'' মুক্তি পোৱাৰ অলপ পিছতেই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কাহিনীকাৰ মুৰুলী গোপীয়ে ইয়াৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সম্ভাৱনা নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে লুত্‍চিফাৰক নিশ্চিতভাৱে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ই ইয়াৰ গাঁথনি তথা অগ্ৰগতিৰ পৰাই অতি স্পষ্ট।<ref>{{Cite news |last=Narayanan |first=Nirmal |date=4 April 2019 |title=Exclusive: Murali Gopy talks about Lucifer sequel, artistic freedom and Illuminati link |url=https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200213/https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=International Business Times}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত এখন সংবাদ মেলৰ জৰিয়তে দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হয়। শিৰোনামটোৰ অৰ্থৰ ওপৰত পোহৰ পেলাই পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে কৈছিল যে এমপুৰান শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এজন ৰজাতকৈ বেছি কিন্তু এজন ঈশ্বৰতকৈ কম, যাৰ আক্ষৰিক অনুবাদ হ’ল অধিপতি। মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে লুত্‍চিফাৰক ইয়াৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই তেওঁলোকক ''এল২: এমপুৰান'' নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত আত্মবিশ্বাস দিছিল বুলি পৃথ্বীৰাজে কয়। ২০২০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="cinema express-2019">{{Cite news |date=19 June 2019 |title=Lucifer-sequel Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut Barroz |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006194844/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |archive-date=6 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=Cinema Express}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে আৰু প্ৰকাশ কৰে যে ''এল২: এমপুৰান'' হৈছে এখন তিনিখন ছবিৰ শৃংখলাৰ অংশ।<ref>{{Cite news |date=26 September 2019 |title=From Lucifer trilogy to Barroz's 13 year old music composer, Mohanlal sets new benchmarks of excellence |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Financial Express}}</ref> এই ত্ৰিলজীখন প্ৰথমতে তিনিটা ছিজনৰ এটা ৱেব চিৰিজ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰথম ছিজনটোক ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় তথা তৃতীয় ছিজনটোক পৰৱৰ্তী খণ্ডসমূহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=5 August 2021 |title=Prithviraj On A Potential Hindi Spinoff For Lucifer |url=https://www.filmcompanion.in/interviews/prithviraj-sukumaran-movies-kuruthi-malayalam-on-a-potential-hindi-spinoff-for-lucifer |access-date=17 November 2023 |website=Film Companion}}</ref> পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰই কেৱল ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কাহিনীটোক আগুৱাই লৈ নাযায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আগৰ আৰু পিছৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁলোকে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি গাঁথনি গঢ়ি তুলিছে যি কাহিনীটোৰ প্ৰতিটো দিশকে স্পৰ্শ কৰে।<ref name="george-2019">{{Cite news |last=George |first=Anjana |date=24 June 2019 |title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200712/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> মুৰুলীয়ে ইংগিত দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চিনেমাখনত আখ্যানটোৰ অধিক স্তৰ উন্মোচন হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিলেও চলচ্চিত্ৰখনক এটা স্বতন্ত্ৰ খণ্ড হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে দৰ্শকে প্ৰথমখন ছবি নোচোৱাকৈও ইয়াক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |date=25 March 2025 |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=26 March 2025 |work=The Week}}</ref> ২০২০ চনত ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰযোজনা স্থগিত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=30 September 2020 |title=Prithviraj Sukumaran's 'Empuraan' might be bigger than 'Lucifer', here's why |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ সন্মুখত ''এল২: এমপুৰান''ৰ এক বিতং নক্সা দাঙি ধৰিছিল। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰিছিল যে ই তেওঁক চলচ্চিত্ৰখনৰ এটা সম্পাদিত আৰু ৰং সংশোধিত সংস্কৰণ কল্পনা কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Anna |date=30 September 2020 |title=Prithviraj: I cannot wait to get Empuraan started |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508192527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |archive-date=8 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২১ চনত আৰম্ভ হ’বলগীয়া প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম মহামাৰীৰ বাবে পুনৰ পলম হয়।<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Mohanlal's 'Empuraan': Murali Gopy is planning to complete the bound script by May |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> এই সময়ছোৱাত পৃথ্বীৰাজে ২০২১ চনৰ তৃতীয় ত্ৰৈমাসিকত ''ব্ৰো ডেক্টী'' নামৰ আন এখন চিনেমা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |date=8 September 2021 |title=Prithviraj completes second directorial 'Bro Daddy' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206094732/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |archive-date=6 February 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে তেতিয়াও মহামাৰীৰ পৰিস্থিতি শাম কটাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিয়নো তেনে পৰিস্থিতিত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আগুৱাই নিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁ ২০২২ চনৰ মাজভাগৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Korah |first=Nikhil Skaria |date=6 October 2021 |title=Prithiviraj reveals details about Bhramam, and plans for Empuran and Aadujeevitham |url=https://onmanorama.com |work=OnManorama}}</ref> ২০২২ চনত মুৰুলীয়ে ''এল২: এমপুৰান''ৰ মাত্ৰা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |date=26 May 2022 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' is ready for 'Launch'; Murali Gopy shares an update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018201056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |archive-date=18 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২২ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল<ref>{{Cite news |date=6 May 2022 |title='Empuraan': 'The writE cause', Murali Gopy shares a quirky update on the Mohanlal starrer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117040111/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |archive-date=17 January 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> আৰু সেই একে মাহতে তেওঁ এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=27 May 2022 |title=Murali Gopy completes scripting 'Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে ''এল২: এমপুৰান''ৰ চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু মুখ্য অভিনেতা মোহনলাল তথা প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰক এই বিষয়ে অৱগত কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=Prithviraj on Empuraan: Script is ready, shoot next year |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201626/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত দলটোৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰাক প্ৰযোজনা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰে যে আমি আজিৰ পৰা (১৭ আগষ্ট ২০২২) চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছোঁ আৰু তেওঁ ছবিখনক এখন ব্যৱসায়িক মনোৰঞ্জনধৰ্মী চিনেমা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title='Empuraan', The Second Installment Of Superhit 'Lucifer', Announced |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200207/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Outlook India |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তামিল চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান লাইকা প্ৰডাকচন্চে ''এল২: এমপুৰান''ৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যাৰ জৰিয়তে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁলোকৰ অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পূৰ্বে ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ প্ৰযোজক আশীৰ্বাদ চিনেমাছো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও পৃথ্বীৰাজৰ নিজা প্ৰতিষ্ঠান পৃথ্বীৰাজ প্ৰডাকচন্সক প্ৰজেক্ট ডিজাইনৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite news |date=30 September 2023 |title='He's coming back!' much-awaited announcement is here, along with another surprise; 'Empuraan' launch video is out |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112165159/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-date=12 November 2023 |access-date=12 November 2023 |work=Kerala Kaumudi}}</ref> ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শ্ৰী গোকুলম মুভিজে সহ প্ৰযোজক হিচাপে এই প্ৰকল্পত যোগদান কৰে। খবৰ অনুসৰি লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ মাজত হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবেই তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite web |title=Reports: 'L2: Empuraan': Initial producers exit as new banner takes over Mohanlal & Prithviraj Sukumaran's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/reports-l2-empuraan-initial-producers-exit-as-new-banner-takes-over-mohanlal-prithviraj-sukumarans-film/articleshow/119043820.cms |access-date=15 March 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=L2: Empuraan set for early morning premiere as Sree Gokulam Movies joins production |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316084350/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |website=Cinema Express}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} n4vhijxtcv37b9rpyr6y02prsije8ib 621295 621294 2026-07-29T11:49:59Z Duhita Ragini Kalita 46712 621295 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাছুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচন্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = তলত চাওক | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিন্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} ''এল২: এমপুৰান''<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুত্‍চিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুত্‍চিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে কেৰালা ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰ পৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচন্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেবে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা ২০automated২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাৰত, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত, যুক্তৰাজ্য আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰ পৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ দেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০২ চনত গোধ্ৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত গুজৰাটত হিন্দু আৰু মুছলিম চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ مەছূদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ مەছূদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ দ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰ পৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আৱদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোৱৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰ পৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোৱৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোৱৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোৱৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পিছত তেওঁ গোৱৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰ পৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ পৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ مەছূদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোৱৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''बाबा বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশীষ জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মেছূদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ অংশটো মুকলি আছিল যদিও ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড নিৰ্মাণৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে ''লুত্‍চিফাৰ'' মুক্তি পোৱাৰ অলপ পিছতেই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কাহিনীকাৰ মুৰুলী গোপীয়ে ইয়াৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সম্ভাৱনা নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে লুত্‍চিফাৰক নিশ্চিতভাৱে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ই ইয়াৰ গাঁথনি তথা অগ্ৰগতিৰ পৰাই অতি স্পষ্ট।<ref>{{Cite news |last=Narayanan |first=Nirmal |date=4 April 2019 |title=Exclusive: Murali Gopy talks about Lucifer sequel, artistic freedom and Illuminati link |url=https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200213/https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=International Business Times}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত এখন সংবাদ মেলৰ জৰিয়তে দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হয়। শিৰোনামটোৰ অৰ্থৰ ওপৰত পোহৰ পেলাই পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে কৈছিল যে এমপুৰান শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এজন ৰজাতকৈ বেছি কিন্তু এজন ঈশ্বৰতকৈ কম, যাৰ আক্ষৰিক অনুবাদ হ’ল অধিপতি। মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে লুত্‍চিফাৰক ইয়াৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই তেওঁলোকক ''এল২: এমপুৰান'' নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত আত্মবিশ্বাস দিছিল বুলি পৃথ্বীৰাজে কয়। ২০২০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="cinema express-2019">{{Cite news |date=19 June 2019 |title=Lucifer-sequel Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut Barroz |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006194844/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |archive-date=6 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=Cinema Express}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে আৰু প্ৰকাশ কৰে যে ''এল২: এমপুৰান'' হৈছে এখন তিনিখন ছবিৰ শৃংখলাৰ অংশ।<ref>{{Cite news |date=26 September 2019 |title=From Lucifer trilogy to Barroz's 13 year old music composer, Mohanlal sets new benchmarks of excellence |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Financial Express}}</ref> এই ত্ৰিলজীখন প্ৰথমতে তিনিটা ছিজনৰ এটা ৱেব চিৰিজ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰথম ছিজনটোক ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় তথা তৃতীয় ছিজনটোক পৰৱৰ্তী খণ্ডসমূহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=5 August 2021 |title=Prithviraj On A Potential Hindi Spinoff For Lucifer |url=https://www.filmcompanion.in/interviews/prithviraj-sukumaran-movies-kuruthi-malayalam-on-a-potential-hindi-spinoff-for-lucifer |access-date=17 November 2023 |website=Film Companion}}</ref> পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰই কেৱল ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কাহিনীটোক আগুৱাই লৈ নাযায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আগৰ আৰু পিছৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁলোকে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি গাঁথনি গঢ়ি তুলিছে যি কাহিনীটোৰ প্ৰতিটো দিশকে স্পৰ্শ কৰে।<ref name="george-2019">{{Cite news |last=George |first=Anjana |date=24 June 2019 |title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200712/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> মুৰুলীয়ে ইংগিত দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চিনেমাখনত আখ্যানটোৰ অধিক স্তৰ উন্মোচন হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিলেও চলচ্চিত্ৰখনক এটা স্বতন্ত্ৰ খণ্ড হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে দৰ্শকে প্ৰথমখন ছবি নোচোৱাকৈও ইয়াক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |date=25 March 2025 |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=26 March 2025 |work=The Week}}</ref> ২০২০ চনত ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰযোজনা স্থগিত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=30 September 2020 |title=Prithviraj Sukumaran's 'Empuraan' might be bigger than 'Lucifer', here's why |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ সন্মুখত ''এল২: এমপুৰান''ৰ এক বিতং নক্সা দাঙি ধৰিছিল। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰিছিল যে ই তেওঁক চলচ্চিত্ৰখনৰ এটা সম্পাদিত আৰু ৰং সংশোধিত সংস্কৰণ কল্পনা কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Anna |date=30 September 2020 |title=Prithviraj: I cannot wait to get Empuraan started |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508192527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |archive-date=8 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২১ চনত আৰম্ভ হ’বলগীয়া প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম মহামাৰীৰ বাবে পুনৰ পলম হয়।<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Mohanlal's 'Empuraan': Murali Gopy is planning to complete the bound script by May |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> এই সময়ছোৱাত পৃথ্বীৰাজে ২০২১ চনৰ তৃতীয় ত্ৰৈমাসিকত ''ব্ৰো ডেক্টী'' নামৰ আন এখন চিনেমা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |date=8 September 2021 |title=Prithviraj completes second directorial 'Bro Daddy' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206094732/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |archive-date=6 February 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে তেতিয়াও মহামাৰীৰ পৰিস্থিতি শাম কটাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিয়নো তেনে পৰিস্থিতিত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আগুৱাই নিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁ ২০২২ চনৰ মাজভাগৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Korah |first=Nikhil Skaria |date=6 October 2021 |title=Prithiviraj reveals details about Bhramam, and plans for Empuran and Aadujeevitham |url=https://onmanorama.com |work=OnManorama}}</ref> ২০২২ চনত মুৰুলীয়ে ''এল২: এমপুৰান''ৰ মাত্ৰা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |date=26 May 2022 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' is ready for 'Launch'; Murali Gopy shares an update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018201056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |archive-date=18 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২২ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল<ref>{{Cite news |date=6 May 2022 |title='Empuraan': 'The writE cause', Murali Gopy shares a quirky update on the Mohanlal starrer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117040111/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |archive-date=17 January 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> আৰু সেই একে মাহতে তেওঁ এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=27 May 2022 |title=Murali Gopy completes scripting 'Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে ''এল২: এমপুৰান''ৰ চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু মুখ্য অভিনেতা মোহনলাল তথা প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰক এই বিষয়ে অৱগত কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=Prithviraj on Empuraan: Script is ready, shoot next year |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201626/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত দলটোৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰাক প্ৰযোজনা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰে যে আমি আজিৰ পৰা (১৭ আগষ্ট ২০২২) চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছোঁ আৰু তেওঁ ছবিখনক এখন ব্যৱসায়িক মনোৰঞ্জনধৰ্মী চিনেমা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title='Empuraan', The Second Installment Of Superhit 'Lucifer', Announced |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200207/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Outlook India |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তামিল চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান লাইকা প্ৰডাকচন্চে ''এল২: এমপুৰান''ৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যাৰ জৰিয়তে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁলোকৰ অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পূৰ্বে ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ প্ৰযোজক আশীৰ্বাদ চিনেমাছো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও পৃথ্বীৰাজৰ নিজা প্ৰতিষ্ঠান পৃথ্বীৰাজ প্ৰডাকচন্সক প্ৰজেক্ট ডিজাইনৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite news |date=30 September 2023 |title='He's coming back!' much-awaited announcement is here, along with another surprise; 'Empuraan' launch video is out |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112165159/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-date=12 November 2023 |access-date=12 November 2023 |work=Kerala Kaumudi}}</ref> ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শ্ৰী গোকুলম মুভিজে সহ প্ৰযোজক হিচাপে এই প্ৰকল্পত যোগদান কৰে। খবৰ অনুসৰি লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ মাজত হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবেই তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite web |title=Reports: 'L2: Empuraan': Initial producers exit as new banner takes over Mohanlal & Prithviraj Sukumaran's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/reports-l2-empuraan-initial-producers-exit-as-new-banner-takes-over-mohanlal-prithviraj-sukumarans-film/articleshow/119043820.cms |access-date=15 March 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=L2: Empuraan set for early morning premiere as Sree Gokulam Movies joins production |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316084350/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |website=Cinema Express}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ml35b1fyayrm97ehqloqqsef5ew6th4 621296 621295 2026-07-29T11:55:10Z Duhita Ragini Kalita 46712 621296 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাছুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচন্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = তলত চাওক | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিন্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} ''এল২: এমপুৰান''<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুত্‍চিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুত্‍চিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে কেৰালা ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰ পৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচন্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেবে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা ২০automated২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাৰত, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত, যুক্তৰাজ্য আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰ পৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ দেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০২ চনত গোধ্ৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত গুজৰাটত হিন্দু আৰু মুছলিম চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ مەছূদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ مەছূদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ দ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰ পৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আৱদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোৱৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰ পৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোৱৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোৱৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোৱৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পিছত তেওঁ গোৱৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰ পৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ পৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ مەছূদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোৱৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''बाबा বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশীষ জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মেছূদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ অংশটো মুকলি আছিল যদিও ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড নিৰ্মাণৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে ''লুত্‍চিফাৰ'' মুক্তি পোৱাৰ অলপ পিছতেই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কাহিনীকাৰ মুৰুলী গোপীয়ে ইয়াৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সম্ভাৱনা নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে লুত্‍চিফাৰক নিশ্চিতভাৱে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ই ইয়াৰ গাঁথনি তথা অগ্ৰগতিৰ পৰাই অতি স্পষ্ট।<ref>{{Cite news |last=Narayanan |first=Nirmal |date=4 April 2019 |title=Exclusive: Murali Gopy talks about Lucifer sequel, artistic freedom and Illuminati link |url=https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200213/https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=International Business Times}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত এখন সংবাদ মেলৰ জৰিয়তে দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হয়। শিৰোনামটোৰ অৰ্থৰ ওপৰত পোহৰ পেলাই পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে কৈছিল যে এমপুৰান শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এজন ৰজাতকৈ বেছি কিন্তু এজন ঈশ্বৰতকৈ কম, যাৰ আক্ষৰিক অনুবাদ হ’ল অধিপতি। মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে লুত্‍চিফাৰক ইয়াৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই তেওঁলোকক ''এল২: এমপুৰান'' নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত আত্মবিশ্বাস দিছিল বুলি পৃথ্বীৰাজে কয়। ২০২০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="cinema express-2019">{{Cite news |date=19 June 2019 |title=Lucifer-sequel Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut Barroz |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006194844/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |archive-date=6 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=Cinema Express}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে আৰু প্ৰকাশ কৰে যে ''এল২: এমপুৰান'' হৈছে এখন তিনিখন ছবিৰ শৃংখলাৰ অংশ।<ref>{{Cite news |date=26 September 2019 |title=From Lucifer trilogy to Barroz's 13 year old music composer, Mohanlal sets new benchmarks of excellence |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Financial Express}}</ref> এই ত্ৰিলজীখন প্ৰথমতে তিনিটা ছিজনৰ এটা ৱেব চিৰিজ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰথম ছিজনটোক ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় তথা তৃতীয় ছিজনটোক পৰৱৰ্তী খণ্ডসমূহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=5 August 2021 |title=Prithviraj On A Potential Hindi Spinoff For Lucifer |url=https://www.filmcompanion.in/interviews/prithviraj-sukumaran-movies-kuruthi-malayalam-on-a-potential-hindi-spinoff-for-lucifer |access-date=17 November 2023 |website=Film Companion}}</ref> পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰই কেৱল ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কাহিনীটোক আগুৱাই লৈ নাযায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আগৰ আৰু পিছৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁলোকে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি গাঁথনি গঢ়ি তুলিছে যি কাহিনীটোৰ প্ৰতিটো দিশকে স্পৰ্শ কৰে।<ref name="george-2019">{{Cite news |last=George |first=Anjana |date=24 June 2019 |title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200712/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> মুৰুলীয়ে ইংগিত দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চিনেমাখনত আখ্যানটোৰ অধিক স্তৰ উন্মোচন হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিলেও চলচ্চিত্ৰখনক এটা স্বতন্ত্ৰ খণ্ড হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে দৰ্শকে প্ৰথমখন ছবি নোচোৱাকৈও ইয়াক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |date=25 March 2025 |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=26 March 2025 |work=The Week}}</ref> ২০২০ চনত ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰযোজনা স্থগিত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=30 September 2020 |title=Prithviraj Sukumaran's 'Empuraan' might be bigger than 'Lucifer', here's why |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ সন্মুখত ''এল২: এমপুৰান''ৰ এক বিতং নক্সা দাঙি ধৰিছিল। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰিছিল যে ই তেওঁক চলচ্চিত্ৰখনৰ এটা সম্পাদিত আৰু ৰং সংশোধিত সংস্কৰণ কল্পনা কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Anna |date=30 September 2020 |title=Prithviraj: I cannot wait to get Empuraan started |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508192527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |archive-date=8 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২১ চনত আৰম্ভ হ’বলগীয়া প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম মহামাৰীৰ বাবে পুনৰ পলম হয়।<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Mohanlal's 'Empuraan': Murali Gopy is planning to complete the bound script by May |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> এই সময়ছোৱাত পৃথ্বীৰাজে ২০২১ চনৰ তৃতীয় ত্ৰৈমাসিকত ''ব্ৰো ডেক্টী'' নামৰ আন এখন চিনেমা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |date=8 September 2021 |title=Prithviraj completes second directorial 'Bro Daddy' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206094732/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |archive-date=6 February 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে তেতিয়াও মহামাৰীৰ পৰিস্থিতি শাম কটাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিয়নো তেনে পৰিস্থিতিত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আগুৱাই নিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁ ২০২২ চনৰ মাজভাগৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Korah |first=Nikhil Skaria |date=6 October 2021 |title=Prithiviraj reveals details about Bhramam, and plans for Empuran and Aadujeevitham |url=https://onmanorama.com |work=OnManorama}}</ref> ২০২২ চনত মুৰুলীয়ে ''এল২: এমপুৰান''ৰ মাত্ৰা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |date=26 May 2022 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' is ready for 'Launch'; Murali Gopy shares an update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018201056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |archive-date=18 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২২ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল<ref>{{Cite news |date=6 May 2022 |title='Empuraan': 'The writE cause', Murali Gopy shares a quirky update on the Mohanlal starrer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117040111/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |archive-date=17 January 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> আৰু সেই একে মাহতে তেওঁ এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=27 May 2022 |title=Murali Gopy completes scripting 'Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে ''এল২: এমপুৰান''ৰ চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু মুখ্য অভিনেতা মোহনলাল তথা প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰক এই বিষয়ে অৱগত কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=Prithviraj on Empuraan: Script is ready, shoot next year |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201626/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত দলটোৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰাক প্ৰযোজনা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰে যে আমি আজিৰ পৰা (১৭ আগষ্ট ২০২২) চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছোঁ আৰু তেওঁ ছবিখনক এখন ব্যৱসায়িক মনোৰঞ্জনধৰ্মী চিনেমা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title='Empuraan', The Second Installment Of Superhit 'Lucifer', Announced |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200207/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Outlook India |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তামিল চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান লাইকা প্ৰডাকচন্চে ''এল২: এমপুৰান''ৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যাৰ জৰিয়তে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁলোকৰ অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পূৰ্বে ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ প্ৰযোজক আশীৰ্বাদ চিনেমাছো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও পৃথ্বীৰাজৰ নিজা প্ৰতিষ্ঠান পৃথ্বীৰাজ প্ৰডাকচন্সক প্ৰজেক্ট ডিজাইনৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite news |date=30 September 2023 |title='He's coming back!' much-awaited announcement is here, along with another surprise; 'Empuraan' launch video is out |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112165159/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-date=12 November 2023 |access-date=12 November 2023 |work=Kerala Kaumudi}}</ref> ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শ্ৰী গোকুলম মুভিজে সহ প্ৰযোজক হিচাপে এই প্ৰকল্পত যোগদান কৰে। খবৰ অনুসৰি লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ মাজত হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবেই তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite web |title=Reports: 'L2: Empuraan': Initial producers exit as new banner takes over Mohanlal & Prithviraj Sukumaran's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/reports-l2-empuraan-initial-producers-exit-as-new-banner-takes-over-mohanlal-prithviraj-sukumarans-film/articleshow/119043820.cms |access-date=15 March 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=L2: Empuraan set for early morning premiere as Sree Gokulam Movies joins production |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316084350/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |website=Cinema Express}}</ref> === অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন === মোহনলালে তেওঁৰ চৰিত্ৰ খুৰেছী আব্ৰাম ওৰফে ষ্টিফেন নেদুম্পল্লীৰ ভূমিকাত পুনৰ অভিনয় কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ ঘোষণাৰ সময়ত প্ৰকাশ পাইছিল যে পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰ জায়েদ مەছূদৰ ভূমিকা ''এল২: এমপুৰান''ত অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> পৃথ্বীৰাজে কৈছিল যে ষ্টিফেনৰ জীৱনত জায়েদৰ ভূমিকা ''লুত্‍চিফাৰ''ত দেখুওৱাতকৈ বহুত ডাঙৰ।<ref name="george-2019" /> ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কেইবাজনও অভিনেতাই তেওঁলোকৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিবলৈ ঘূৰি আহে, যাৰ ভিতৰত টভিনো থমাছ, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, সাই কুমাৰ, ফাজিল, বাইজু সন্তোষ, ছানিয়া ইয়াপ্পন, শচীন খেদেকাৰ, শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ, নান্দু, নায়লা উষা আৰু গিজু জন অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025">{{Cite news |date=20 March 2025 |title=L2: Empuraan Trailer: Mohanlal returns in this high-octane extravaganza |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Mar/20/l2-empuraan-trailer-mohanlal-returns-in-this-high-octane-extravaganza |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> কালাভাৱন সাজন, যাৰ চৰিত্ৰ আলোছী জোচেফক ''লুত্‍চিফাৰ''ত হত্যা কৰা হৈছিল, তেওঁ ট্ৰেইলাৰত এক অপ্ৰত্যাশিত ৰূপত ভূমুকি মাৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিজেই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Alexander |first=Princy |date=21 March 2025 |title='This is Prithviraj's brilliance': Kalabhavan Shajon on his single hazy appearance in 'Empuraan' trailer ! Exclusive |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409181317/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025}}</ref> ২০২৩ চนৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ এক সাক্ষাৎকাৰত অভিমন্যু সিঙে মোহনলালৰ বিপৰীতে খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ কথা নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Saxena |first=Deepa |date=3 December 2023 |title=Mom actor Abhimanyu Singh: Selfiee started a colourful chapter in my career |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305001733/https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |archive-date=5 March 2024 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বৰ্ণনা দি সিঙে কয় যে বলৰাজ সঁচাকৈয়ে এটা জটিল চৰিত্ৰ। তেওঁ কেৱল এটা মাত্ৰাতে সীমাবদ্ধ নহয়, তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ বহুতো স্তৰ আছে।<ref>{{Cite news |date=25 February 2025 |title=Mohanlal unveils Abhimanyu Singh's character in L2: Empuraan ahead of its release on March 27 |url=https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402092359/https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Mint}}</ref> সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে ৰাজনীতিবিদ সজনচন্দ্ৰনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে পৃথ্বীৰাজৰ সৈতে ''ড্ৰাইভিং লাইচেন্স''ৰ ছেটত কাম কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ এই ছবিখনত অভিনয় কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=21 February 2025 |title='L2: Empuraan' actor Suraj Venjaramoodu reveals a mistake in the Mohanlal starrer 'Lucifer' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-actor-suraj-venjaramoodu-reveals-a-mistake-in-the-mohanlal-starrer-lucifer/articleshow/118443522.cms |access-date=27 February 2025 |work=The Times of India}}</ref> কাৰ্তিক দেৱ, যিয়ে ''ছালাইদাৰ'' চলচ্চিত্ৰত পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰৰ সৰু কালৰ ভূমিকা লৈছিল, তেওঁক ইয়াতো সৰু কালৰ জায়েদ مەছূদ হিচাপে বাছনি কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Madhu |first=Vignesh |date=23 February 2025 |title=Kaarthikeyaa Dev plays younger version of Zayed Masood in L2: Empuraan |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405144554/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |archive-date=5 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Cinema Express}}</ref> নিখাত খানে ইয়াত এটা ভব্য হাৱেলীৰ মালিৰ্কানী তথা এক ৰাজকীয় মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। পৃথ্বীৰাাজে প্ৰকাশ কৰে যে অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ সময়ত তেওঁ জনা নাছিল যে নিখাত খান আচলতে আমিৰ খানৰ ভগ্নী আছিল আৰু তেওঁক কেৱল অডিচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=21 March 2025 |title=Prithviraj Reveals He Didn't Know Nikhat Khan Was Aamir Khan's Sister Before L2: Empuraan Casting |url=https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409010336/https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025 |publisher=Filmfare}}</ref> সুকান্ত গোৱেলে বলৰাজৰ ভাতৃ মুন্নাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, যি বলৰাজৰ অপৰাধ আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এজন সহযোগী। ব্ৰিটিছ ৰোমানিয়ান অভিনেত্ৰী এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰে ইয়াত মিচেল মেনুহিন হিচাপে অভিনয় শিল্পীৰ দলত যোগদান কৰে, যি এমআই ছিক্সৰ হৈ কাম কৰা এগৰাকী এছএএছ অপাৰেটিভ আৰু যাক আব্ৰামৰ অনুসন্ধানৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=24 February 2025 |title=Mohanlal introduces Andrea Tivadar as Michele Menuhin in 'L2: Empuraan' |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Feb/24/mohanlal-introduces-andrea-tivadar-as-michele-menuhin-in-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=Indulge Express}}</ref> ব্ৰিটিছ অভিনেতা জেৰোম ফ্লিনক বৰিছ অলিভাৰৰ চৰিত্ৰত লোৱা হৈছিল, যি আব্ৰামৰ যাত্ৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ।<ref>{{Cite news |last=Nyayapati |first=Neeshita |date=23 February 2025 |title=Game of Thrones actor Jerome Flynn talks about being cast in Mohanlal's L2 Empuraan, his spiritual connection to India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223154953/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |archive-date=23 February 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> ফৰাচী অভিনেতা এৰিক ইবুয়ানিয়ে কাবুগা নামৰ এক নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=22 February 2025 |title=French actor Eriq Ebouaney plays Kabuga in Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Feb/22/french-actor-eriq-ebouaney-plays-kabuga-in-mohanlals-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰথমতে বিবেচনা কৰা কেইবাজনও বিদেশী অভিনেতা ২০২৩ চনৰ এছএজি আফট্ৰা ধৰ্মঘটৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হ’ব পৰা নাছিল। তেওঁলোক কিছু সময়ৰ বাবে অপেক্ষা কৰিছিল যদিও ধৰ্মঘট শেষ নোহোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে নতুনকৈ চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ফলস্বৰূপে দলটোৱে অনা এছএজি আফট্ৰা অভিনেতাৰ সৈতে পুনৰ অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Joy |first=Prathibha |date=26 March 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on how the SAG strike affected the casting of Empuraan |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-the-sag-strike-affected-the-casting-of-empuraan/28e7e78e99899 |access-date=2 April 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> আমেৰিকান অভিনেতা ৰিক য়ুনৰ অংশগ্ৰহণক লৈ বিভিন্ন অনুমান কৰা হৈছিল, কিন্তু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে তেওঁৰ অভিনয়ৰ কথা অপ্ৰকাশিত হৈ আছিল। য়ুনে খুৰেছীৰ ইণ্ডো আৰব নেটৱৰ্কৰ এক প্ৰতিদ্বন্দী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াড নেটৱৰ্কৰ নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=27 March 2025 |title=Empuraan villain mystery solved and you it's not what you were thinking |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402152853/https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=The Economic Times}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বলৈকে আমিৰ খান আৰু মা ডং ছিউকে এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিব বুলি উৰাবাতৰি ওলাইছিল। ঠিক তেনেদৰে প্ৰণৱ Mohanলালৰ চৰিত্ৰটোও গোপনে ৰখা হৈছিল, যিটো কেৱল এটা ফ্ল্যাশবেক দৃশ্যৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছিল য’ত তেওঁ যুৱ ষ্টিফেনৰ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Pavithran |first=Lekshmy |date=1 April 2025 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran confirms Pranav Mohanlal as young Stephen Nedumpally |url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401184827/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |archive-date=1 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Gulf News}}</ref> আনহাতে অভিনয় শিল্পীৰ দলত নতুনকৈ যোগ হোৱা আনসকলৰ ভিতৰত মণিকুত্তন, কিশোৰ, সত্যজিৎ শৰ্মা, অজিলে জিভানী, ঐশ্বৰ্য ওঝা, নয়ন ভট্ট, শুভাংগী লাটকাৰ আৰু বেহজাদ খান অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025" /> === চিত্ৰগ্ৰহণ === ভাৰতত ছমাহ জোৰা স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত, যিটো ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সমাপ্ত হৈছিল, চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থানত এক অনুসন্ধান চলাইছিল।<ref name="kerala kaumudi-2023">{{Cite news |date=5 May 2023 |title=എമ്പുരാന് പൃഥ്വിരാജ് വിദേശത്ത് |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519072611/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-date=19 May 2023 |access-date=19 May 2023 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> মূল চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম প্ৰথমতে ১৫ আগষ্টৰ পৰা আৰম্ভ কৰাৰ কথা আছিল,<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=21 February 2023 |title=Empuraan update: Prithviraj Sukumaran completes recce of Mohanlal-starrer, to shoot in 6 countries |url=https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=OTT Play}}</ref> অৱশ্যে ''বিলায়ত বুদ্ধ'' চলচ্চিত্ৰৰ ছেটত পৃথ্বীৰাজ আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱাৰ বাবে ইয়াক পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref name="the new indian express-2023">{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> অৱশেষত ৫ অক্টোবৰত দিল্লী আৰু হাৰিয়ানাৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ ফৰিদাবাদত এক পৰম্পৰাগত মুহূৰ্ত শ্বটৰ সৈতে প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ইয়াত মূলতঃ বিদেশী অভিনেতা আৰু অতিৰিক্ত শিল্পীসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ফৰিদাবাদত এদিনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ পিছত ইয়াৰ কাম হিমাচল প্ৰদেশৰ চিমলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=5 October 2023 |title=എമ്പുരാന് ഫരീദാബാദില്‍ തുടക്കം. പൂജാചടങ്ങില്‍ പങ്കുകൊള്ളാന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍ എത്തി |trans-title=Empuraan started in Faridabad. Mohanlal came to participate in the puja ceremony |url=https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113095121/https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=Canchannels.com |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=ഫരീദാബാദിലേത് തുടക്കം മാത്രം, ചിത്രീകരണം 20 രാജ്യങ്ങളില്‍; യഥാര്‍ഥ 'പാന്‍ ഇന്ത്യന്‍' ആവാന്‍ എമ്പുരാന്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Asianet News |language=ml}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও লাডাখৰ লেহ চহৰতো চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সম্পন্ন হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Das |first=Soujannya |date=8 November 2023 |title=Khufiya actor Alexx O'Nell: 'I'm fortunate that I've done enough work for filmmakers to know me' |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Telegraph India}}</ref> ২৮ অক্টোবৰত লাডাখত ছবিখনৰ প্ৰথমটো সময়সূচী সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{Cite news |date=29 October 2023 |title=Prithviraj Sukumaran wraps first schedule of 'L2 Empuraan' in Ladakh, shares location pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত যুক্তৰাজ্যত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=7 November 2023 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' location scouting in the UK; details inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> সমগ্ৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াটোত ১৮ মাহ সময় লাগিছিল।<ref>{{Cite news |date=24 March 2024 |title=Prithviraj spent 18 months searching for perfect filming locations for Mohanlal-starrer Empuraan: 'Yet, the cinema is not just about those things…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404053650/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |archive-date=4 April 2024 |access-date=26 March 2025 |work=The Indian Express}}</ref> ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত যুক্তৰাজ্যত দ্বিতীয়টো সময়সূচী আৰম্ভ হয়<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=15 December 2023 |title=Mohanlal says L2 Empuraan has a 'brilliant' script; drops major updates on release date and shooting schedules |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619181856/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |archive-date=19 June 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> আৰু সেই মাহৰে শেষৰ ফালে ই সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Prithviraj Sukumaran Wraps The UK Schedule Of His Upcoming Project L2: Empuraan |url=https://www.news18.com/movies/prithviraj-sukumaran-wraps-the-uk-schedule-of-his-upcoming-project-l2-empuraan-8750425.html |website=News18}}</ref> ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়,<ref>{{Cite news |date=17 February 2024 |title=എമ്പുരാൻ 27ന് യു.എസിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1250332&u=empuran-1250332 |access-date=2 November 2024 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> য’ত নিউয়ৰ্ক, নিউ মেক্সিকো, লুইজিয়ানা, ছান ফ্ৰান্সিস্কো আৰু আটলান্টা আদি বিভিন্ন স্থান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 March 2024 |title=Prithviraj Sukumaran on L2 Empuraan: Don't know if it's the Lucifer sequel people expect |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-on-l2-empuraan-dont-know-if-its-the-sequel-people-expect-of-lucifer/2406e11d88933 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/202412031}}</ref> মে’ মাহৰ ভিতৰত ইয়াৰ প্ৰযোজনা থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়, য’ত ২০০০ অতিৰিক্ত শিল্পীৰ লগতে অভিনয় শিল্পী ৱাৰিয়াৰ, সূৰজ, সাইকুমাৰ, বাইজু আৰু নান্দুৰ অংশগ্ৰহণৰে দুখন বিদ্যালয়ত কেইবাটাও দৃশ্যৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=2000 ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റുകൾ, ഒപ്പം സുരാജും മഞ്ജുവും: 'എമ്പുരാൻ' തിരുവനന്തപുരത്ത് |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721202510/https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |archive-date=21 July 2024 |access-date=28 September 2024 |work=Manorama Online}}</ref> জুন মাহত চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কোচীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=3 June 2024 |title=Rolex avan peru Stephen: Tamil actor Arjun Das joins Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904163201/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |archive-date=4 September 2024 |access-date=2 November 2024 |work=The Times of India}}</ref> তাৰ পিছত জুন মাহৰ মাজভাগত তেওঁলোকে আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়সূচীৰ বাবে গুজৰাটলৈ ৰাওনা হয়।<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=എമ്പുരാൻ‌ ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328204057/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |archive-date=28 March 2025 |access-date=24 January 2025 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal starrer kicks off Gujarat schedule |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-mohanlal-starrer-kicks-off-gujarat-schedule/articleshow/111077194.cms |work=The Times of India}}</ref> গুজৰাটৰ এই সময়সূচীত জায়েদৰ কম বয়সৰ দৃশ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, য’ত মোহনলালেও অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=13 July 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal joins the Gujarat schedule of Prithviraj Sukumaran's film, to shoot with this actor |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-joins-the-gujarat-schedule-of-prithviraj-sukumaran-film/1fda5afaae803 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> এটা ৰাজপ্ৰসাদ আৰু বিশেষভাৱে নিৰ্মিত ছেটত অতীত তথা বৰ্তমান উভয় সময়ৰে দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ঘূৰ্ণীবতাহ আছনাৰ বাবে হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতে কামত কিছু পলম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=9 September 2024 |title=Mohanlal praises L2 Empuraan director Prithviraj Sukumaran; drops major updates on the project |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015115721/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |archive-date=15 October 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ চতুৰ্থ সপ্তাহত ৰাজকোটত পুনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=ഖുറേഷി അബ്രാം വീണ്ടും ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328182127/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |archive-date=28 March 2025 |access-date=2 November 2024 |work=Keralakaumudi Daily |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=Prithviraj Sukumaran drops new update on Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116125029/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |archive-date=16 January 2025 |access-date=24 January 2025 |work=The Times of India}}</ref> অক্টোবৰ মাহত এটা চুটি সময়সূচীৰ বাবে দলটো হায়দৰাবাদলৈ যায়, য’ত ৰামোজী ফিল্ম চিটীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=5 October 2024 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran and team move to THIS location for the next schedule of Mohanlal's film |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107054535/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |archive-date=7 November 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 October 2024 |title=Empuraan wraps Hyderabad schedule |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Oct/07/empuraan-wraps-hyderabad-schedule |access-date=7 October 2024 |work=Cinema Express}}</ref> অক্টোবৰ মাহৰ শেষৰ ফালে প্ৰযোজনা দলটো পুনৰ থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=8 October 2024 |title=L2 Empuraan: Everything to know about Mohanlal-Prithviraj Sukumaran film's upcoming schedules |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film-upcoming-schedules/d933fce5ed124 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> তাত কনককুন্নু পেলেচ, দ্য লীলা কোভালাম, আদিমালাথুৰা বীচ আৰু পল্লীপুৰমত চিত্ৰগ্ৰহণ অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই পৰ্যায়ৰ কাম সেই একে মাহতে সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite news |last=Panikker |first=Rohit |date=24 October 2024 |title=Thiruvananthapuram Schedule Of L2: Empuraan Wrapped Up, Prithviraj Posts Picture With Direction Team |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108083448/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |archive-date=8 November 2024 |access-date=24 January 2025 |work=Times Now}}</ref> অক্টোবৰ মাহতে থাম্মানম, কুট্টিক্কনম আৰু বন্দিপেৰিয়াৰ আদি স্থানতো অতিৰিক্ত দৃশ্য গ্ৰহণ কৰা হয়। নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ কাম সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত আৰু মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহি এৰ্নাকুলাম, চালাকুডী আৰু পালাক্কাডত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হয়। ২০২৪ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয়ৰ পাৰত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়, যাৰ ফলত ১৪ মহীয়া সুদীৰ্ঘ প্ৰযোজনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্ত পৰে।<ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal wraps shooting of Prithviraj's 'L2: Empuraan': The film has been a remarkable chapter |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-wraps-shooting-of-prithvirajs-l2-empuraan-the-film-has-been-a-remarkable-chapter/article68934155.ece |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal, Tovino Thomas wrap up shoot for Prithiviraj's L2: Empuraan |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-tovino-thomas-wrap-up-shoot-for-prithivirajs-l2-empuraan-2643062-2024-12-01 |work=India Today}}</ref> ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখন সৰ্বমুঠ ১৪৫ দিনত সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল, যিটো পূৰ্বতে পৰিকল্পনা কৰা সময়সূচীতকৈ ২৮ দিন কম আছিল।<ref>{{Cite news |date=30 January 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on pan-Indian appeal of his 'small film' Empuraan: 'For the first half hour, it would feel like a Hindi film…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-on-pan-indian-appeal-of-his-small-film-empuraan-for-the-first-half-ho}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} 0azy7zrbbyi5lc25b25sh8ae9s5qnpc 621298 621296 2026-07-29T11:58:34Z Duhita Ragini Kalita 46712 621298 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = এল২: এমপুৰান | image = L2 - Empuraan poster.jpg | caption = থিয়েটাৰত মুক্তিপ্ৰাপ্ত পোষ্টাৰ | alt = | director = পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন | writer = মুৰুলী গোপী | based_on = | producer = {{ubl|অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ|সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ|গোকুলম গোপালন}} | starring = {{ubl|মোহনলাল|পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন|টভিনো থমাছ|অভিমন্যু সিং|মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ|ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন|জেৰোম ফ্লিন|এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ|এৰিক ইবুয়ানি}} | cinematography = সুজিথ বাছুদেৱ | editing = অখিলেশ মোহন | music = দীপক দেৱ | studio = {{ubl|আশীৰ্বাদ চিনেমাছ|লাইকা প্ৰডাকচন্চ|শ্ৰী গোকুলম মুভিজ}} | distributor = তলত চাওক | released = {{Film date|df=yes|2025|03|27}} | runtime = ১৭৯ মিনিট{{efn|চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল সময়সীমা আছিল ১৭৯ মিনিট।<ref>{{Cite web |date=6 March 2025 |title=Empuraan (Lucifer 2) |url=https://cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306162402/https://www.cbfcindia.gov.in/cbfcAdmin/search-result.php?recid=Q0EwOTAzMDMyMDI1MDAwNDY= |archive-date=6 March 2025 |access-date=26 March 2025 |website=Central Board of Film Certification}}</ref> অৱশ্যে বিতৰ্কৰ বাবে চলচ্চিত্ৰখন পুনৰ সম্পাদনা কৰা হয় আৰু প্ৰায় ২ মিনিট কৰ্তন কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last=Praveen |first=S. R. |title=Mohanlal-starrer L2: Empuraan gets 24 'voluntary cuts' totalling 2.08 minutes after right-wing backlash |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401101616/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/mohanlal-starrer-l2-empuraan-gets-24-voluntary-cuts-totalling-208-minutes-after-right-wing-backlash/article69399728.ece |archive-date=1 April 2025 |access-date=1 April 2025 |website=The Hindu|date=April 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Exclusive: Complete list of 24 cuts imposed by CBFC in L2 Empuraan after controversy; 2002 reference removed; Baba Bajrangi's name changed to Baldev |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-complete-list-24-cuts-imposed-cbfc-l2-empuraan-controversy-2002-reference-removed-baba-bajrangis-name-changed-baldev/ |access-date=1 April 2025 |website=Bollywood Hungama|date=April 2025 }}</ref>}} | country = ভাৰত | language = মালায়ালম | budget = ১৫০ কোটি টকা{{Efn|দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ১৫০ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref name=":TFE">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Saiyaara becomes 2nd biggest movie of 2025; THESE are top 10 highest-grossing films of the year |url=https://www.financialexpress.com/life/entertainment/saiyaara-becomes-2nd-biggest-movie-of-2025-these-are-top-10-highest-grossing-films-of-the-year/3927364/ |access-date=2025-07-26 |website=The Financial Express (India) |language=en}}</ref> আনহাতে দ্য হিন্দু আৰু দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে ১৭৫ কোটি টকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref name="hindu" /><ref name="tie">{{Cite web |date=2025-04-27 |title=Empuraan budget revealed; Mohanlal-Prithviraj's actioner is March's only profitable Malayalam film among 15 releases |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427113717/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithvirajs-actioner-empuraan-budget-revealed-9968599/ |archive-date=2025-04-27 |access-date=2025-04-28 |website=The Indian Express}}</ref>}} | gross = ২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৮ কোটি টকা{{Efn|মিন্টে ২৬৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল,<ref>{{Cite web |title=Thudarum OTT release date: When and where to watch Malayalam blockbuster movie starring Mohanlal online |url=https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |access-date=2025-05-27 |website=Mint (newspaper) |date=27 May 2025 |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527024910/https://www.livemint.com/entertainment/thudarum-ott-release-date-when-and-where-to-watch-malayalam-blockbuster-movie-starring-mohanlal-online-11748307396455.html |url-status=live }}</ref> ডিএনএ ইণ্ডিয়া আৰু দ্য ফাইনেন্সিয়েল এক্সপ্ৰেছে ২৬৮ কোটি টকা প্ৰকাশ কৰিছিল<ref>{{Cite web |last=Wadhwa |first=Aman |title=Thudarum OTT release date: When, where to watch Mohanlal-starrer blockbuster Malayalam film |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |access-date=2025-05-27 |website=DNA India |language=en |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527030751/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thudarum-ott-release-date-when-where-to-watch-mohanlal-blockbuster-malayalam-film-jio-hotstar-3154617 |url-status=live }}</ref><ref name=":TFE" /> আৰু এছিয়ানেট নিউজে ২৬৮.০৫ কোটি টকা বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Amrita |date=2025-09-08 |title=Mohanlal's Box Office Collections: Check records of this Malayali actor |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/mohanlal-2025-boxoffice-records-malayalam-films-articleshow-agtqido |access-date=2025-09-13 |website=Asianet News}}</ref>}} }} ''এল২: এমপুৰান''<ref name=":0">মূল নাম ''এল২: এমপুৰান লুত্‍চিফাৰ ২''; বজাৰত ''এল২ই'' নামেৰে প্ৰচাৰিত</ref> হৈছে ২০২৫ চনত মুক্তি লাভ কৰা এখন ভাৰতীয় মালায়ালম ভাষাৰ মহাকাব্যিক ৰাজনৈতিক একচন থ্ৰীলাৰ চলচ্চিত্ৰ। পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনৰ পৰিচালনা আৰু মুৰুলী গোপীৰ কাহিনীৰে নিৰ্মিত এই ছবিখন আশীৰ্বাদ চিনেমাছ, লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু শ্ৰী গোকুলম মুভিজৰ বেনাৰত অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ, সুবাস্কৰণ অল্লিৰাজাহ আৰু গোকুলম গোপালনে যৌথভাৱে প্ৰযোজনা কৰিছে। এইখন ২০১৯ চনৰ ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰৰ স্বতন্ত্ৰ ছিকুৱেল<ref>{{Cite news |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |work=The Week |date=25 March 2025 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=19 July 2026}}</ref> আৰু লগতে ''লুত্‍চিফাৰ'' ফ্ৰেঞ্চাইজিৰ দ্বিতীয়টো খণ্ড। চলচ্চিত্ৰখনৰ মুখ্য চৰিত্ৰত মোহনলালে অভিনয় কৰাৰ বিপৰীতে সহযোগী চৰিত্ৰসমূহত পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন, টভিনো থমাছ, অভিমন্যু সিং, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, জেৰোম ফ্লিন, এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ, এৰিক ইবুয়ানি আৰু কিশোৰে অভিনয় কৰিছে। আনহাতে ৰিক য়ুন আৰু প্ৰণৱ মোহনলালে ইয়াত বিশেষ কেমিঅ’ চৰিত্ৰত ভূমুকি মাৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ কাহিনীভাগ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চিণ্ডিকেট নেতা খুৰেছী আব্ৰামক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে, যিয়ে কেৰালা ৰাজ্যখন এজন চৰমপন্থী বালৰাজ পেটেল ওৰফে বাবা বজৰংগীৰ ভাবুকিৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহিবলৈ চেষ্টা কৰে আৰু তাৰ লগতে গোলকীয় ভূৰাজনীতিৰ ওপৰতো নিজৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনক আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা তিনিটা খণ্ডৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই এই শৃংখলাৰ দ্বিতীয়খন ছবি নিৰ্মাণৰ সিদ্ধান্তত উপনীত হ’বলৈ সহায় কৰে। ২০১৯ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ২০২০ চনৰ মাজভাগত কৰিবলগীয়া ইয়াৰ প্ৰযোজনা ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে পলম হৈছিল। মুৰুলীয়ে এই সুযোগতে চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ২০২২ চনৰ জুলাই মাহত ছবিখনৰ চিত্ৰনাট্য চূড়ান্ত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছৰ মাহৰ পৰা প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত লাইকা প্ৰডাকচন্চে ইয়াত যোগদান কৰে আৰু ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত লাইকাৰ সৈতে হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবে গোপালনে সহ প্ৰযোজক হিচাপে অংশগ্ৰহণ কৰে। দীপক দেবে ইয়াৰ মূল সংগীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছিল। ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ পৰা ২০automated২৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহলৈকে ভাৰত, সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত, যুক্তৰাজ্য আৰু যুক্তৰাষ্ট্ৰত সিঁচৰতি হৈ থকা সময়সূচীৰে ১৪৫ দিন ধৰি ছবিখনৰ মুখ্য চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম চলিছিল। ১৫০ কোটিৰ পৰা ১৭৫ কোটি টকাৰ বাজেটেৰে নিৰ্মিত ''এল২: এমপুৰান'' ২০২৫ চনৰ ২৭ মাৰ্চত ছবিগৃহসমূহত ষ্টেণ্ডৰ্ড, আইমেক্স আৰু এপিক ফৰ্মেটত মুক্তি দিয়া হৈছিল। এইখন আইমেক্সত মুক্তি পোৱা প্ৰথমখন মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ আছিল। ই বৰ্তমানলৈকে আটাইতকৈ ব্যয়বহুল মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ। মুক্তিৰ পিছত ই সমালোচকৰ পৰা মিশ্ৰিত আৰু ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰিছিল। অৱশ্যে ''এল২: এমপুৰান'' এক ব্যৱসায়িকভাৱে সফল ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ২৫০ কোটিৰ দেউকা অতিক্ৰম কৰা (২৬৫ কোটিৰ পৰা ২৬৮.০৫ কোটি টকাৰো অধিক উপাৰ্জন কৰা) প্ৰথমখন মালায়ালম ছবি হিচাপে ইতিহাস ৰচনা কৰে। ই আটাইতকৈ বেছি উপাৰ্জন কৰা মালায়ালম চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম আৰু ২০২৫ চনৰ দশম সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=List of highest-grossing Indian films |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_highest-grossing_Indian_films |website=Wikipedia |access-date=19 July 2026}}</ref> == কাহিনীভাগ == ২০০২ চনত গোধ্ৰা ৰেল দহন কাণ্ডৰ পিছত গুজৰাটত হিন্দু আৰু মুছলিম চৰমপন্থীসকলৰ মাজত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষৰ সূত্ৰপাত হয়, যাৰ বাবে এজন কম বয়সীয়া জায়েদ مەছূদ আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালে পলাই যাবলৈ বাধ্য হয়। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ ৰাজপৰিয়ালৰ মুৰব্বী তথা দয়ালু মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ ওচৰত আশ্ৰয় লয়। সুভদ্ৰা বেনে তেওঁলোকৰ নিৰাপত্তাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ভতিজাক মুন্নাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰে। অৱশ্যে মুন্নাই মুছলিমসকলৰ প্ৰতি গভীৰ ঘৃণা পুহি ৰাখিছিল আৰু এই বিষয়ে তেওঁৰ ডাঙৰ ককায়েক তথা হিন্দু চৰমপন্থী নেতা বলৰাজ পেটেলক অৱগত কৰে। নিজৰ সম্প্ৰদায়ক প্ৰতাৰণা কৰাৰ অপৰাধত বলৰাজে সুভদ্ৰা বেনক হত্যা কৰে। বলৰাজে এটা উন্মত্ত জনতাক নেতৃত্ব দি জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰে, য’ত তেওঁৰ পিতৃ مەছূদ আৰু মাতৃ বাহিজা বেগম আছিল। জায়েদৰ ডাঙৰ ককায়েকৰ পত্নী হানিয়াক মুন্নাই অতি নিৰ্মমভাৱে ধৰ্ষণ আৰু হত্যা কৰে। জায়েদে তেওঁৰ ভায়েক জহীৰক লৈ পলাই যায় যদিও পিছত তেওঁকো মৃত অৱস্থাত উদ্ধাৰ কৰে। সমগ্ৰ পৰিয়ালটোক হেৰুৱাই জায়েদে হঠাতে চিঞৰি উঠে। বৰ্তমান সময়ত কেৰালাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যকালৰ ছয় বছৰ অতিক্ৰম কৰা জাথিন ৰামদাস অত্যন্ত স্বাৰ্থপৰ, অসৎ আৰু সম্পূৰ্ণ দুৰ্নীতিপৰায়ণ হৈ পৰিছে। তেওঁ কেইবাটাও চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ দ্বাৰা দুৰ্নীতি আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণ কেলেংকাৰীৰ তদন্তৰ আওতালৈ আহে। জাথিনৰ জ্যেষ্ঠ ভগ্নী প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু পুত্ৰ হিচাপে তেওঁৰ আচৰণগত পৰিৱৰ্তনক লৈ চিন্তিত হৈ পৰে। এই সময়তে কেৰালাত অখণ্ড শক্তি মৰ্চা নামৰ এটা নতুন ৰাজনৈতিক ফ্ৰণ্টে প্ৰাধান্য লাভ কৰে। অপ্ৰত্যাশিতভাৱে জাথিনে আইইউএফ দলৰ পৰা পদত্যাগ কৰি আইইউএফ (পিকেআৰ) নামৰ এটা নতুন গোট গঠন কৰাৰ কথা ঘোষণা কৰে যিটো অখণ্ড শক্তি মৰ্চাৰ সৈতে মিত্ৰতা আৱদ্ধ। ইয়াৰ নেতা বলৰাজে বৰ্তমান বাবা বজৰংগী নামৰ ছদ্মনাম লৈ কাম কৰি আছে। বলৰাজে কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশক ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কেৰালাত সাম্প্ৰদায়িকতা সৃষ্টি কৰি জনসেৱাৰ চলেৰে বিপুল ধন সম্পত্তি আৰু দলৰ বাবে সমৰ্থন গোটোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰে। ইফালে গোৱৰ্ধনে পি কে ৰামদাসৰ প তুলিপত্ৰ সত্যেন নেদুম্পল্লীৰ ওপৰত তদন্ত চলাই আছিল, যিয়ে জাথিনে কাৰ্যভাৰ লোৱাৰ পিছৰে পৰা ৰাজনীতিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হৈ আছিল। যুক্তৰাজ্যত এমআই ছিক্সৰ মুৰব্বী বৰিছ অলিভাৰে কুখ্যাত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গোপন সংগঠন খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কক অনুসৰণ কৰি আছিল। আনহাতে ইণ্টাৰপ’লৰ বিষয়া ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থীয়ে আফ্ৰিকান অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট কাবুগা আৰু খুৰেছীৰ প্ৰাক্তন সহযোগী সৰ্গেই লিঅ’নভৰ সৈতে গোপনে লগ হৈ চেনেগালৰ পৰা গিনিলৈ ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচে। ড্ৰাগছ সৰবৰাহৰ বিৰোধিতা কৰা খুৰেছীয়ে চেনেগাল আৰু গিনি বিছু সীমান্তত এই অপাৰেচনটো বন্ধ কৰে আৰু ৰবাৰ্ট তথা লিঅ’নভক নিৰ্মূল কৰে। তেওঁ কাৰাকোছত কাবুগাৰ সৈতে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰে। বৰিছে তেওঁৰ সতীৰ্থ এমআই ছিক্স এজেণ্ট তথা ৰবাৰ্টৰ বন্ধু মিচেল মেনুহিনক খুৰেছী আব্ৰামক বিচাৰি উলিয়াবলৈ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰে। অৱশ্যে মেনুহিনৰ অজ্ঞাতে বৰিছ নিজেই গোপনে খুৰেছী আব্ৰাম নেটৱৰ্কৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু তেওঁ সকলো তথ্য খুৰেছীলৈ ফাদিল কৰি দিয়ে। ইফালে ভাৰতত গোৱৰ্ধনৰ অনুসন্ধানে তেওঁক ষ্টিফেনৰ বন্ধু ডেনিয়েল ৰাৱথাৰৰ ওচৰলৈ লৈ যায়, যিয়ে গোৱৰ্ধনক নিচাযুক্ত দ্ৰব্য খুৱাই নিউয়ৰ্ক চহৰলৈ লৈ আহে। তাত তেওঁ আৱিষ্কাৰ কৰে যে ষ্টিফেনে তেওঁৰ বৈকল্পিক পৰিচয় খুৰেছী আব্ৰাম হিচাপে বসবাস কৰি আছে। ইৰাকলৈ গৈ তেওঁৰ সহযোগী জায়েদ مەছূদৰ সহায়ত কাবুগা কাৰ্টেলক নিৰ্মূল কৰাৰ পূৰ্বে ষ্টিফেনে গোৱৰ্ধনক ভাৰতলৈ ঘূৰি অহাৰ আশ্বাস দিয়ে। কাবুগা কাৰ্টেলক হত্যা কৰাৰ পিছত তেওঁ গোৱৰ্ধন, বৰিছ আৰু এনপিটিভি চেনেলৰ সহায়ত নিজৰ মৃত্যুৰ নাটক ৰচে, যাৰ ফলত কেৰালাৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশ অনিশ্চয়তাৰ মাজলৈ ঠেলি দিয়া হয়। লগতে এইটোও পোহৰলৈ আহে যে ৰবাৰ্ট এজন দুমুখীয়া এজেণ্ট আছিল বাবে ষ্টিফেনে চোৰাংচোৱা সংস্থাসমূহৰ এক ডাঙৰ উপকাৰ কৰিছিল। প্ৰিয়াই নেদুম্পল্লীত এটা বিতৰ্কিত বান্ধ নিৰ্মাণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। প্ৰতিবাদৰ সময়ত বলৰাজে পঠোৱা গুণ্ডা বাহিনীয়ে তেওঁক আক্ৰমণ কৰে যদিও তেওঁ কেনেবাকৈ অৰণ্যৰ মাজলৈ পলাই যাবলৈ সক্ষম হয় আৰু তাত ভাৰতৈ ঘূৰি অহা ষ্টিফেনে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। ষ্টিফেনে তেওঁক আইইউএফৰ নতুন মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে আগবাঢ়ি আহিবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰিয়া মান্তি হয় আৰু দলৰ নেতাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰি সক্ৰিয় ৰাজনীতিত প্ৰৱেশ কৰে। পিছদিনা দলৰ মুখ্য কাৰ্যালয় পিকেআৰ ভৱনত এক বিশাল সভাৰ আয়োজন কৰা হয়। প্ৰিয়াই যেতিয়া সমবেত ৰাইজ আৰু অন্যান্য নেতাসকলক সম্বোধন কৰি আছিল, তেতিয়াই কেন্দ্ৰীয় গৃহমন্ত্ৰীৰ নিৰ্দেশত কেন্দ্ৰীয় তদন্তকাৰী সংস্থাসমূহ তাত উপস্থিত হয় আৰু ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰত এক জামিনবিহীন ৱাৰেণ্টৰ ভিত্তিত প্ৰিয়াক গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। প্ৰিয়াই সহযোগিতা কৰাৰ লগতে গ্ৰেপ্তাৰ হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ফলত সকলো দিশৰ পৰা তেওঁৰ প্ৰতি ব্যাপক জনসমৰ্থন গঢ়ি উঠে। আনহাতে জাথিনে মুন্নাক লগ পায় আৰু বলৰাজক লগ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে, কিন্তু তেওঁক আব্ৰামৰ ভাড়াতীয়া সৈন্যই অপহৰণ কৰে আৰু পণবন্দী কৰি ৰাখে। যেতিয়ালৈকে প্ৰিয়াৰ ওপৰত জাপি দিয়া মিছা ক’লা ধন বৈধকৰণৰ গোচৰসমূহৰ পৰা তেওঁ মুক্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে জাথিনক বন্দী কৰি ৰখা হয়, কাৰণ এই গোচৰসমূহ আইইউএফ দলৰ নেতা হিচাপে জাথিনৰ অতীতৰ অপৰাধৰ সৈতে জড়িত আছিল। এক ফ্ল্যাশবেকত দেখুওৱা হৈছে যে সমগ্ৰ পৰিয়াল হেৰুৱাৰ পিছত জায়েদ পাকিস্তানৰ এক বিপজ্জনক উগ্ৰপন্থী সন্ত্ৰাসবাদী সংগঠন লস্কৰ ই তৈবাৰ হাতত পৰিছিল, য’ত তেওঁলোকে বহুতো নিৰীহ কম বয়সীয়া শিশুক সন্ত্ৰাসবাদৰ প্ৰতি মগজু ধোলাই কৰিছিল। পাকিস্তানৰ খাইবাৰ পাছত তেওঁক আব্ৰামে উদ্ধাৰ কৰে, যিয়ে তেওঁক নিজৰ আশ্ৰয়লৈ আনিছিল আৰু প্ৰতিশোধ লোৱাত সহায় কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। প্ৰিয়াৰ মুক্তিৰ পিছত ষ্টিফেন আৰু জায়েদে বলৰাজ আৰু মুন্নাৰ বিৰুদ্ধে সেই স্থানতে এক চূড়ান্ত যুদ্ধৰ পৰিকল্পনা কৰে য’ত জায়েদৰ পৰিয়ালক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁলোকক হত্যা কৰি জায়েদৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিশোধ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়। প্ৰিয়দৰ্শিনীয়ে নিজৰ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰে। খুৰেছী আব্ৰামে জাথিনক এক চৰম সকীয়নি দিয়ে: প্ৰিয়াৰ ক্ষমতালৈ অহাত সমৰ্থন কৰিব লাগিব নতুবা মৃত্যুৰ মুখত পৰিব লাগিব; জাথিনে অনিচ্ছা সত্ত্বেও প্ৰিয়াক সমৰ্থন কৰিবলৈ সন্মত হয়। খুৰেছী আব্ৰামে কাবুগাৰ সৈতে জড়িত থকা বিশ্ববিখ্যাত আফ্ৰো এছিয়ান অপৰাধী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ শক্তিশালী নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ পৰা এটা ফোন কল লাভ কৰে। শ্বেনে কাবুগাৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’বলৈ বৰিছক হত্যা কৰে। আব্ৰামে যেতিয়া শ্বেনৰ সৈতে কথা পাতি আছিল, তেতিয়াই এটা বোমা বিস্ফোৰণ ঘটে আৰু জাথিনক ঘৰলৈ লৈ যোৱা হেলিকপ্টাৰখন আকাশতে ধ্বংস হৈ যায়। চলচ্চিত্ৰখনৰ প’ষ্ট ক্ৰেডিট দৃশ্যত শ্বেন ত্ৰিয়াডৰ নেতাজনে ঘোষণা কৰে যে ষ্টিফেন কেনেকৈ খুৰেছী আব্ৰাম হৈ পৰিছিল, সেই বিষয়ে জানিবলৈ তেওঁৰ অতীতৰ অনুসন্ধান কৰা হ’ব। ইয়াৰ পিছৰ দৃশ্যটোৱে ১৯৮১ চনৰ মুম্বাই চহৰৰ এজন যুৱ ষ্টিফেনক চিনাকি কৰি দিয়ে, যাৰ জৰিয়তে এজন অপৰাধ জগতৰ সম্ৰাট হিচাপে তেওঁৰ উত্থানৰ এক গভীৰ অন্বেষণৰ ইংগিত পোৱা যায়। == অভিনয় শিল্পীসকল == * মোহনলাল : ''খুৰেছী আব্ৰাম'' / ''ষ্টিফেন নেদুম্পল্লী'' ** প্ৰণৱ মোহনলাল : যুৱ ''ষ্টিফেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) * পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰন : ''জায়েদ مەছূদ'' (বৰ্ধিত কেমিঅ’ ভূমিকা) ** কাৰ্তিক দেৱ : শিশুমতি ''জায়েদ'' * টভিনো থমাছ : ''জাথিন ৰামদাস'' * মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ : ''প্ৰিয়দৰ্শিনী ৰামদাস'' * ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন : ''গোৱৰ্ধন'' * অভিমন্যু সিং : ''বলৰাজ পেটেল'' / ''बाबा বজৰংগী'' * জেৰোম ফ্লিন : ''বৰিছ অলিভাৰ'', এজন এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰ : ''মিচেল মেনুহিন'', এগৰাকী এমআই ছিক্স এজেণ্ট * এৰিক ইবুয়ানি : ''কাবুগা'' * সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডু : ''সজনচন্দ্ৰন'' * কিশোৰ : ''কাৰ্তিক'', এজন আইবি বিষয়া * সুকান্ত গোৱেল : ''মুন্না'' * ফাজিল : ''ফাডাৰ নেদুম্পল্লী'' * শচীন খেদেকাৰ : ''পি কে ৰামদাস'' * সাই কুমাৰ : ''মহেশা বৰ্মা'' * বাইজু সন্তোষ : ''মুৰুগান'' * নান্দু : ''পি এছ পীথাম্বৰন'' * শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ : ''মেডিয়েল ৰাজন'' * ছানিয়া ইয়াপ্পন : ''জাহ্নৱী'', প্ৰিয়াৰ জীয়ৰী * নায়লা উষা : ''অৰুন্ধতী সঞ্জীৱ'' * গিজু জন : ''সঞ্জীৱ কুমাৰ'' * মুৰুগান মাৰ্টিন : ''মুথু'' * অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰ : ''ডেনিয়েল ৰাৱথাৰ'' * আশীষ জো অণ্টনি : ''এন্থনী ৰাৱথাৰ'' * মণিকুত্তন : ''মণি'' * অনীশ জি মেনন : ''সুমিশ'' * জেইছ জোছ : ''জেভিয়াৰ'' * নিখাত খান : ''সুভদ্ৰা বেন'' * সত্যজিৎ শৰ্মা : ''মেছূদ'' * শুভাংগী লাটকাৰ : ''বাহিজা বেগম'' * নয়ন ভট্ট : ''সুৰাইয়া বিবি'' * ঐশ্বৰ্য ওঝা : ''হানিয়া'' * অজিলে জিভানী : ''জহীৰ مەছূদ'' * আলেকক্স অ’নেল : ''ৰবাৰ্ট মেককাৰ্থী'', এজন ইণ্টাৰপ’ল বিষয়া * বেহজাদ খান : ''সালাবাথ হামজা'' * মিখাইল নোভিকোভ : ''সৰ্গেই লিঅ’নভ'' * ৰিক য়ুন : ''শ্বেন লং শ্বেন'' (কেমিঅ’ ভূমিকা) == প্ৰযোজনা == === বিকাশ === ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰখনৰ শেষৰ অংশটো মুকলি আছিল যদিও ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড নিৰ্মাণৰ বাবে কোনো আনুষ্ঠানিক ঘোষণা কৰা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে ''লুত্‍চিফাৰ'' মুক্তি পোৱাৰ অলপ পিছতেই ২০১৯ চনৰ এপ্ৰিল মাহত দিয়া এক সাক্ষাৎকাৰত কাহিনীকাৰ মুৰুলী গোপীয়ে ইয়াৰ ধাৰাবাহিকতাৰ সম্ভাৱনা নিশ্চিত কৰিছিল। তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে লুত্‍চিফাৰক নিশ্চিতভাৱে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি হিচাপে ডিজাইন কৰা হৈছে আৰু ই ইয়াৰ গাঁথনি তথা অগ্ৰগতিৰ পৰাই অতি স্পষ্ট।<ref>{{Cite news |last=Narayanan |first=Nirmal |date=4 April 2019 |title=Exclusive: Murali Gopy talks about Lucifer sequel, artistic freedom and Illuminati link |url=https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200213/https://www.ibtimes.co.in/exclusive-murali-gopy-talks-about-lucifer-sequel-artistic-freedom-illuminati-link-795275 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=International Business Times}}</ref> ২০১৯ চনৰ ১৮ জুনত এখন সংবাদ মেলৰ জৰিয়তে দ্বিতীয়খন চলচ্চিত্ৰ আৰু ইয়াৰ নাম আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰা হয়। শিৰোনামটোৰ অৰ্থৰ ওপৰত পোহৰ পেলাই পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনে কৈছিল যে এমপুৰান শব্দৰ অৰ্থ হৈছে এজন ৰজাতকৈ বেছি কিন্তু এজন ঈশ্বৰতকৈ কম, যাৰ আক্ষৰিক অনুবাদ হ’ল অধিপতি। মুৰুলীয়ে প্ৰকাশ কৰে যে লুত্‍চিফাৰক ইয়াৰ আৰম্ভণিৰে পৰাই এটা শৃংখলা হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। প্ৰথমখন ছবিৰ সফলতাই তেওঁলোকক ''এল২: এমপুৰান'' নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত আত্মবিশ্বাস দিছিল বুলি পৃথ্বীৰাজে কয়। ২০২০ চনৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ইয়াৰ প্ৰযোজনা আৰম্ভ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।<ref name="cinema express-2019">{{Cite news |date=19 June 2019 |title=Lucifer-sequel Empuraan to follow Mohanlal's directorial debut Barroz |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006194844/https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jun/19/lucifer-sequel-empuraan-to-follow-mohanlals-directorial-debut-barroz-12408.html |archive-date=6 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=Cinema Express}}</ref> ২০১৯ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে আৰু প্ৰকাশ কৰে যে ''এল২: এমপুৰান'' হৈছে এখন তিনিখন ছবিৰ শৃংখলাৰ অংশ।<ref>{{Cite news |date=26 September 2019 |title=From Lucifer trilogy to Barroz's 13 year old music composer, Mohanlal sets new benchmarks of excellence |url=https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.financialexpress.com/entertainment/from-lucifer-trilogy-to-barrozs-13-year-old-music-composer-mohanlal-sets-new-benchmarks-of-excellence/1718216/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Financial Express}}</ref> এই ত্ৰিলজীখন প্ৰথমতে তিনিটা ছিজনৰ এটা ৱেব চিৰিজ হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল, যাৰ প্ৰথম ছিজনটোক ''লুত্‍চিফাৰ'' চলচ্চিত্ৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হৈছিল আৰু দ্বিতীয় তথা তৃতীয় ছিজনটোক পৰৱৰ্তী খণ্ডসমূহৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |author-link=Anupama Chopra |date=5 August 2021 |title=Prithviraj On A Potential Hindi Spinoff For Lucifer |url=https://www.filmcompanion.in/interviews/prithviraj-sukumaran-movies-kuruthi-malayalam-on-a-potential-hindi-spinoff-for-lucifer |access-date=17 November 2023 |website=Film Companion}}</ref> পৃথ্বীৰাজে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰই কেৱল ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কাহিনীটোক আগুৱাই লৈ নাযায়, বৰঞ্চ ইয়াৰ আগৰ আৰু পিছৰ ঘটনাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। তেওঁলোকে এটা ফ্ৰেঞ্চাইজি গাঁথনি গঢ়ি তুলিছে যি কাহিনীটোৰ প্ৰতিটো দিশকে স্পৰ্শ কৰে।<ref name="george-2019">{{Cite news |last=George |first=Anjana |date=24 June 2019 |title=Prithviraj on Zayed Masood's role in Empuraan? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200712/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-on-zayed-masoods-role-in-empuraan/articleshow/69925872.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> মুৰুলীয়ে ইংগিত দিছিল যে ''এল২: এমপুৰান'' চিনেমাখনত আখ্যানটোৰ অধিক স্তৰ উন্মোচন হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা কৰিলেও চলচ্চিত্ৰখনক এটা স্বতন্ত্ৰ খণ্ড হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল, যাৰ বাবে দৰ্শকে প্ৰথমখন ছবি নোচোৱাকৈও ইয়াক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite news |date=25 March 2025 |title='L2: Empuraan' is a stand-alone film: director Prithviraj Sukumaran |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2025/03/25/l2-empuraan-is-a-stand-alone-film-director-prithviraj-sukumaran.html |access-date=26 March 2025 |work=The Week}}</ref> ২০২০ চনত ক’ভিড ১৯ মহামাৰীৰ বাবে ইয়াৰ প্ৰযোজনা স্থগিত ৰাখিবলগীয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=30 September 2020 |title=Prithviraj Sukumaran's 'Empuraan' might be bigger than 'Lucifer', here's why |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumarans-empuraan-might-be-bigger-than-lucifer-heres-why/articleshow/78404315.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২০ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুৰুলীয়ে পৃথ্বীৰাজৰ সন্মুখত ''এল২: এমপুৰান''ৰ এক বিতং নক্সা দাঙি ধৰিছিল। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰিছিল যে ই তেওঁক চলচ্চিত্ৰখনৰ এটা সম্পাদিত আৰু ৰং সংশোধিত সংস্কৰণ কল্পনা কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Mathews |first=Anna |date=30 September 2020 |title=Prithviraj: I cannot wait to get Empuraan started |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230508192527/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-i-cannot-wait-to-get-empuraan-started/articleshow/78410327.cms |archive-date=8 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২১ চনত আৰম্ভ হ’বলগীয়া প্ৰাক প্ৰযোজনাৰ কাম মহামাৰীৰ বাবে পুনৰ পলম হয়।<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Mohanlal's 'Empuraan': Murali Gopy is planning to complete the bound script by May |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201224/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-empuraan-murali-gopy-is-planning-to-complete-the-bound-script-by-may/articleshow/90905877.cms |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> এই সময়ছোৱাত পৃথ্বীৰাজে ২০২১ চনৰ তৃতীয় ত্ৰৈমাসিকত ''ব্ৰো ডেক্টী'' নামৰ আন এখন চিনেমা পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite news |date=8 September 2021 |title=Prithviraj completes second directorial 'Bro Daddy' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206094732/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/08/prithviraj-completessecond-directorialbro-daddy-2355636.html |archive-date=6 February 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> ২০২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে তেতিয়াও মহামাৰীৰ পৰিস্থিতি শাম কটাৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিয়নো তেনে পৰিস্থিতিত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আগুৱাই নিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁ ২০২২ চনৰ মাজভাগৰ ভিতৰত চিত্ৰগ্ৰহণ আৰম্ভ কৰাৰ আশা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |last=Korah |first=Nikhil Skaria |date=6 October 2021 |title=Prithiviraj reveals details about Bhramam, and plans for Empuran and Aadujeevitham |url=https://onmanorama.com |work=OnManorama}}</ref> ২০২২ চনত মুৰুলীয়ে ''এল২: এমপুৰান''ৰ মাত্ৰা আৰু পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite news |date=26 May 2022 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' is ready for 'Launch'; Murali Gopy shares an update |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018201056/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-is-ready-for-launch-murali-gopy-shares-an-update/articleshow/91810090.cms |archive-date=18 October 2022 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> ২০২২ চনৰ মে’ মাহত তেওঁ চলচ্চিত্ৰখনৰ চিত্ৰনাট্য লিখাৰ প্ৰক্ৰিয়াত আছিল<ref>{{Cite news |date=6 May 2022 |title='Empuraan': 'The writE cause', Murali Gopy shares a quirky update on the Mohanlal starrer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117040111/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/empuraan-the-write-cause-murali-gopy-shares-a-quirky-update-on-the-mohanlal-starrer/articleshow/91368697.cms |archive-date=17 January 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Times of India}}</ref> আৰু সেই একে মাহতে তেওঁ এই কাম সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=27 May 2022 |title=Murali Gopy completes scripting 'Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200212/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2022/may/27/murali-gopy-completes-scripting-empuraan-2458342.html |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> জুলাই মাহত পৃথ্বীৰাজে ''এল২: এমপুৰান''ৰ চূড়ান্ত চিত্ৰনাট্য সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে আৰু মুখ্য অভিনেতা মোহনলাল তথা প্ৰযোজক অণ্টনি পেৰুম্বাভুৰক এই বিষয়ে অৱগত কৰে।<ref>{{Cite news |date=12 July 2022 |title=Prithviraj on Empuraan: Script is ready, shoot next year |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518201626/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-on-empuraan-script-is-ready-shoot-next-year-8024879/ |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=The Indian Express}}</ref> তাৰ পিছৰ মাহত দলটোৱে ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তে আনুষ্ঠানিকভাৱে ঘোষণা কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰাক প্ৰযোজনা পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে। পৃথ্বীৰাজে উল্লেখ কৰে যে আমি আজিৰ পৰা (১৭ আগষ্ট ২০২২) চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰকৃত প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছোঁ আৰু তেওঁ ছবিখনক এখন ব্যৱসায়িক মনোৰঞ্জনধৰ্মী চিনেমা বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=17 August 2022 |title='Empuraan', The Second Installment Of Superhit 'Lucifer', Announced |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518200207/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/-empuraan-the-second-installment-of-superhit-lucifer-announced-news-217014 |archive-date=18 May 2023 |access-date=18 May 2023 |work=Outlook India |agency=Indo-Asian News Service}}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত তামিল চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজনা প্ৰতিষ্ঠান লাইকা প্ৰডাকচন্চে ''এল২: এমপুৰান''ৰ প্ৰযোজনাৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰে, যাৰ জৰিয়তে মালায়ালম চলচ্চিত্ৰ জগতত তেওঁলোকৰ অভিষেক ঘটে। ইয়াৰ পূৰ্বে ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ প্ৰযোজক আশীৰ্বাদ চিনেমাছো ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছিল। ইয়াৰ উপৰিও পৃথ্বীৰাজৰ নিজা প্ৰতিষ্ঠান পৃথ্বীৰাজ প্ৰডাকচন্সক প্ৰজেক্ট ডিজাইনৰ কৃতিত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite news |date=30 September 2023 |title='He's coming back!' much-awaited announcement is here, along with another surprise; 'Empuraan' launch video is out |url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-url=https://web.archive.org/web/20231112165159/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1160136&u=hes-coming-back!-much-awaited-announcement-is-here-along-with-another-surprise-empuraan-launch-video-is-out |archive-date=12 November 2023 |access-date=12 November 2023 |work=Kerala Kaumudi}}</ref> ২০২৫ চনৰ মাৰ্চ মাহত শ্ৰী গোকুলম মুভিজে সহ প্ৰযোজক হিচাপে এই প্ৰকল্পত যোগদান কৰে। খবৰ অনুসৰি লাইকা প্ৰডাকচন্চ আৰু আশীৰ্বাদ চিনেমাছৰ মাজত হোৱা বিত্তীয় বিতৰ্কৰ বাবেই তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্ত লয়।<ref>{{Cite web |title=Reports: 'L2: Empuraan': Initial producers exit as new banner takes over Mohanlal & Prithviraj Sukumaran's film |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/reports-l2-empuraan-initial-producers-exit-as-new-banner-takes-over-mohanlal-prithviraj-sukumarans-film/articleshow/119043820.cms |access-date=15 March 2025 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 March 2025 |title=L2: Empuraan set for early morning premiere as Sree Gokulam Movies joins production |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316084350/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Mar/16/l2-empuraan-set-for-early-morning-premiere-as-sree-gokulam-movies-joins-production |archive-date=16 March 2025 |access-date=16 March 2025 |website=Cinema Express}}</ref> === অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচন === মোহনলালে তেওঁৰ চৰিত্ৰ খুৰেছী আব্ৰাম ওৰফে ষ্টিফেন নেদুম্পল্লীৰ ভূমিকাত পুনৰ অভিনয় কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনৰ ঘোষণাৰ সময়ত প্ৰকাশ পাইছিল যে পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰ জায়েদ مەছূদৰ ভূমিকা ''এল২: এমপুৰান''ত অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ব।<ref name="cinema express-2019" /> পৃথ্বীৰাজে কৈছিল যে ষ্টিফেনৰ জীৱনত জায়েদৰ ভূমিকা ''লুত্‍চিফাৰ''ত দেখুওৱাতকৈ বহুত ডাঙৰ।<ref name="george-2019" /> ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ কেইবাজনও অভিনেতাই তেওঁলোকৰ চৰিত্ৰত পুনৰ অভিনয় কৰিবলৈ ঘূৰি আহে, যাৰ ভিতৰত টভিনো থমাছ, মঞ্জু ৱাৰিয়াৰ, ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰন, সাই কুমাৰ, ফাজিল, বাইজু সন্তোষ, ছানিয়া ইয়াপ্পন, শচীন খেদেকাৰ, শিৱাজী গুৰুভায়ুৰ, নান্দু, নায়লা উষা আৰু গিজু জন অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025">{{Cite news |date=20 March 2025 |title=L2: Empuraan Trailer: Mohanlal returns in this high-octane extravaganza |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Mar/20/l2-empuraan-trailer-mohanlal-returns-in-this-high-octane-extravaganza |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> কালাভাৱন সাজন, যাৰ চৰিত্ৰ আলোছী জোচেফক ''লুত্‍চিফাৰ''ত হত্যা কৰা হৈছিল, তেওঁ ট্ৰেইলাৰত এক অপ্ৰত্যাশিত ৰূপত ভূমুকি মাৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ নিজেই চলচ্চিত্ৰখনত তেওঁৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Alexander |first=Princy |date=21 March 2025 |title='This is Prithviraj's brilliance': Kalabhavan Shajon on his single hazy appearance in 'Empuraan' trailer ! Exclusive |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409181317/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/03/21/prithviraj-brilliance-in-empuraan-trailer-kalabhavan-shajon-on-his-presence-in-his-movie.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025}}</ref> ২০২৩ চนৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ এক সাক্ষাৎকাৰত অভিমন্যু সিঙে মোহনলালৰ বিপৰীতে খলনায়কৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ কথা নিশ্চিত কৰে।<ref>{{Cite news |last=Saxena |first=Deepa |date=3 December 2023 |title=Mom actor Abhimanyu Singh: Selfiee started a colourful chapter in my career |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305001733/https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/mom-actor-abhimanyu-singh-selfiee-started-a-colourful-chapter-in-my-career-101701542814535.html |archive-date=5 March 2024 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> নিজৰ চৰিত্ৰটোৰ বৰ্ণনা দি সিঙে কয় যে বলৰাজ সঁচাকৈয়ে এটা জটিল চৰিত্ৰ। তেওঁ কেৱল এটা মাত্ৰাতে সীমাবদ্ধ নহয়, তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৰ বহুতো স্তৰ আছে।<ref>{{Cite news |date=25 February 2025 |title=Mohanlal unveils Abhimanyu Singh's character in L2: Empuraan ahead of its release on March 27 |url=https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402092359/https://www.livemint.com/entertainment/malayalam-ott-movie-releases-in-april-pravinkoodu-shappu-abhyanthara-kuttavali-check-mollywoods-line-up-here-11743577578122.html |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Mint}}</ref> সূৰজ ভেঞ্জাৰামুডুৱে ৰাজনীতিবিদ সজনচন্দ্ৰনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে পৃথ্বীৰাজৰ সৈতে ''ড্ৰাইভিং লাইচেন্স''ৰ ছেটত কাম কৰি থকাৰ সময়তে তেওঁ এই ছবিখনত অভিনয় কৰাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=21 February 2025 |title='L2: Empuraan' actor Suraj Venjaramoodu reveals a mistake in the Mohanlal starrer 'Lucifer' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-actor-suraj-venjaramoodu-reveals-a-mistake-in-the-mohanlal-starrer-lucifer/articleshow/118443522.cms |access-date=27 February 2025 |work=The Times of India}}</ref> কাৰ্তিক দেৱ, যিয়ে ''ছালাইদাৰ'' চলচ্চিত্ৰত পৃথ্বীৰাজৰ চৰিত্ৰৰ সৰু কালৰ ভূমিকা লৈছিল, তেওঁক ইয়াতো সৰু কালৰ জায়েদ مەছূদ হিচাপে বাছনি কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Madhu |first=Vignesh |date=23 February 2025 |title=Kaarthikeyaa Dev plays younger version of Zayed Masood in L2: Empuraan |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250405144554/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Feb/23/kaarthikeyaa-dev-plays-younger-version-of-zayed-masood-in-l2-empuraan |archive-date=5 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Cinema Express}}</ref> নিখাত খানে ইয়াত এটা ভব্য হাৱেলীৰ মালিৰ্কানী তথা এক ৰাজকীয় মহিলা সুভদ্ৰা বেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে। পৃথ্বীৰাাজে প্ৰকাশ কৰে যে অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ সময়ত তেওঁ জনা নাছিল যে নিখাত খান আচলতে আমিৰ খানৰ ভগ্নী আছিল আৰু তেওঁক কেৱল অডিচনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই বাছনি কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=21 March 2025 |title=Prithviraj Reveals He Didn't Know Nikhat Khan Was Aamir Khan's Sister Before L2: Empuraan Casting |url=https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409010336/https://www.filmfare.com/news/south/prithviraj-reveals-he-didnt-know-nikhat-khan-was-aamir-khans-sister-before-l2-empuraan-casting-72275.html |archive-date=9 April 2025 |access-date=2 April 2025 |publisher=Filmfare}}</ref> সুকান্ত গোৱেলে বলৰাজৰ ভাতৃ মুন্নাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে, যি বলৰাজৰ অপৰাধ আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এজন সহযোগী। ব্ৰিটিছ ৰোমানিয়ান অভিনেত্ৰী এণ্ড্ৰিয়া তিভাদাৰে ইয়াত মিচেল মেনুহিন হিচাপে অভিনয় শিল্পীৰ দলত যোগদান কৰে, যি এমআই ছিক্সৰ হৈ কাম কৰা এগৰাকী এছএএছ অপাৰেটিভ আৰু যাক আব্ৰামৰ অনুসন্ধানৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=24 February 2025 |title=Mohanlal introduces Andrea Tivadar as Michele Menuhin in 'L2: Empuraan' |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2025/Feb/24/mohanlal-introduces-andrea-tivadar-as-michele-menuhin-in-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=Indulge Express}}</ref> ব্ৰিটিছ অভিনেতা জেৰোম ফ্লিনক বৰিছ অলিভাৰৰ চৰিত্ৰত লোৱা হৈছিল, যি আব্ৰামৰ যাত্ৰাত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ।<ref>{{Cite news |last=Nyayapati |first=Neeshita |date=23 February 2025 |title=Game of Thrones actor Jerome Flynn talks about being cast in Mohanlal's L2 Empuraan, his spiritual connection to India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223154953/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/game-of-thrones-actor-jerome-flynn-talks-about-being-cast-in-mohanlals-l2-empuraan-his-spiritual-connection-to-india-101740321944377.html |archive-date=23 February 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> ফৰাচী অভিনেতা এৰিক ইবুয়ানিয়ে কাবুগা নামৰ এক নেতিবাচক চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=22 February 2025 |title=French actor Eriq Ebouaney plays Kabuga in Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Feb/22/french-actor-eriq-ebouaney-plays-kabuga-in-mohanlals-l2-empuraan |access-date=2 April 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> পৃথ্বীৰাজে প্ৰকাশ কৰে যে তেওঁলোকে প্ৰথমতে বিবেচনা কৰা কেইবাজনও বিদেশী অভিনেতা ২০২৩ চনৰ এছএজি আফট্ৰা ধৰ্মঘটৰ বাবে চুক্তিবদ্ধ হ’ব পৰা নাছিল। তেওঁলোক কিছু সময়ৰ বাবে অপেক্ষা কৰিছিল যদিও ধৰ্মঘট শেষ নোহোৱাৰ বাবে তেওঁলোকে নতুনকৈ চিন্তা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। ফলস্বৰূপে দলটোৱে অনা এছএজি আফট্ৰা অভিনেতাৰ সৈতে পুনৰ অভিনয় শিল্পী নিৰ্বাচনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Joy |first=Prathibha |date=26 March 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on how the SAG strike affected the casting of Empuraan |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-the-sag-strike-affected-the-casting-of-empuraan/28e7e78e99899 |access-date=2 April 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> আমেৰিকান অভিনেতা ৰিক য়ুনৰ অংশগ্ৰহণক লৈ বিভিন্ন অনুমান কৰা হৈছিল, কিন্তু চলচ্চিত্ৰখন মুক্তি নোপোৱালৈকে তেওঁৰ অভিনয়ৰ কথা অপ্ৰকাশিত হৈ আছিল। য়ুনে খুৰেছীৰ ইণ্ডো আৰব নেটৱৰ্কৰ এক প্ৰতিদ্বন্দী সংগঠন শ্বেন ত্ৰিয়াড নেটৱৰ্কৰ নেতা শ্বেন লং শ্বেনৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=27 March 2025 |title=Empuraan villain mystery solved and you it's not what you were thinking |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402152853/https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/empuraan-villain-mystery-solved-and-you-its-not-what-you-were-thinking/articleshow/119578848.cms |archive-date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=The Economic Times}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও ছবিখন মুক্তি পোৱাৰ পূৰ্বলৈকে আমিৰ খান আৰু মা ডং ছিউকে এই চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিব বুলি উৰাবাতৰি ওলাইছিল। ঠিক তেনেদৰে প্ৰণৱ Mohanলালৰ চৰিত্ৰটোও গোপনে ৰখা হৈছিল, যিটো কেৱল এটা ফ্ল্যাশবেক দৃশ্যৰ জৰিয়তেহে প্ৰকাশ পাইছিল য’ত তেওঁ যুৱ ষ্টিফেনৰ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Pavithran |first=Lekshmy |date=1 April 2025 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran confirms Pranav Mohanlal as young Stephen Nedumpally |url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401184827/https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-confirms-pranav-mohanlal-as-young-stephen-nedumpally-1.500079786 |archive-date=1 April 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Gulf News}}</ref> আনহাতে অভিনয় শিল্পীৰ দলত নতুনকৈ যোগ হোৱা আনসকলৰ ভিতৰত মণিকুত্তন, কিশোৰ, সত্যজিৎ শৰ্মা, অজিলে জিভানী, ঐশ্বৰ্য ওঝা, নয়ন ভট্ট, শুভাংগী লাটকাৰ আৰু বেহজাদ খান অন্যতম।<ref name="the new indian express-2025" /> === চিত্ৰগ্ৰহণ === ভাৰতত ছমাহ জোৰা স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত, যিটো ২০২৩ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত সমাপ্ত হৈছিল, চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কেইবাটাও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থানত এক অনুসন্ধান চলাইছিল।<ref name="kerala kaumudi-2023">{{Cite news |date=5 May 2023 |title=എമ്പുരാന് പൃഥ്വിരാജ് വിദേശത്ത് |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519072611/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1060299&u=cinema |archive-date=19 May 2023 |access-date=19 May 2023 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> মূল চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম প্ৰথমতে ১৫ আগষ্টৰ পৰা আৰম্ভ কৰাৰ কথা আছিল,<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=21 February 2023 |title=Empuraan update: Prithviraj Sukumaran completes recce of Mohanlal-starrer, to shoot in 6 countries |url=https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.ottplay.com/news/empuraan-update-prithviraj-sukumaran-completes-recce-of-mohanlal-starrer-to-shoot-in-6-countries/bcad5e8576971 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=OTT Play}}</ref> অৱশ্যে ''বিলায়ত বুদ্ধ'' চলচ্চিত্ৰৰ ছেটত পৃথ্বীৰাজ আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱাৰ বাবে ইয়াক পিছুৱাই দিয়া হয়।<ref name="the new indian express-2023">{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> অৱশেষত ৫ অক্টোবৰত দিল্লী আৰু হাৰিয়ানাৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলৰ ফৰিদাবাদত এক পৰম্পৰাগত মুহূৰ্ত শ্বটৰ সৈতে প্ৰযোজনাৰ কাম আৰম্ভ হয়। ইয়াত মূলতঃ বিদেশী অভিনেতা আৰু অতিৰিক্ত শিল্পীসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ফৰিদাবাদত এদিনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ পিছত ইয়াৰ কাম হিমাচল প্ৰদেশৰ চিমলালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=5 October 2023 |title=എമ്പുരാന് ഫരീദാബാദില്‍ തുടക്കം. പൂജാചടങ്ങില്‍ പങ്കുകൊള്ളാന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍ എത്തി |trans-title=Empuraan started in Faridabad. Mohanlal came to participate in the puja ceremony |url=https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113095121/https://www.canchannels.com/empuran-started-in-faridabad-mohanlal-came-to-participate-in-the-puja-ceremony/ |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |publisher=Canchannels.com |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=ഫരീദാബാദിലേത് തുടക്കം മാത്രം, ചിത്രീകരണം 20 രാജ്യങ്ങളില്‍; യഥാര്‍ഥ 'പാന്‍ ഇന്ത്യന്‍' ആവാന്‍ എമ്പുരാന്‍ |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093619/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/empuraan-to-be-filmed-in-20-countries-will-be-a-true-pan-indian-movie-mohanlal-prithviraj-sukumaran-lyca-productions-nsn-s23hn1 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Asianet News |language=ml}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও লাডাখৰ লেহ চহৰতো চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম সম্পন্ন হৈছিল।<ref>{{Cite news |last=Das |first=Soujannya |date=8 November 2023 |title=Khufiya actor Alexx O'Nell: 'I'm fortunate that I've done enough work for filmmakers to know me' |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://www.telegraphindia.com/entertainment/khufiya-actor-alexx-onell-im-fortunate-that-ive-done-enough-work-for-filmmakers-to-know-me/cid/1978558 |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=Telegraph India}}</ref> ২৮ অক্টোবৰত লাডাখত ছবিখনৰ প্ৰথমটো সময়সূচী সম্পূৰ্ণ হয়।<ref>{{Cite news |date=29 October 2023 |title=Prithviraj Sukumaran wraps first schedule of 'L2 Empuraan' in Ladakh, shares location pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-wraps-first-schedule-of-l2-empuraan-in-ladakh-shares-location-pic/articleshow/104794046.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে ২০২৩ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত যুক্তৰাজ্যত স্থান নিৰ্বাচনৰ কাম আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite news |date=7 November 2023 |title=Mohanlal's 'L2: Empuraan' location scouting in the UK; details inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113093618/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-l2-empuraan-location-scouting-in-the-uk-details-inside/articleshow/105030481.cms |archive-date=13 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=The Times of India}}</ref> সমগ্ৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ বাবে স্থান নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াটোত ১৮ মাহ সময় লাগিছিল।<ref>{{Cite news |date=24 March 2024 |title=Prithviraj spent 18 months searching for perfect filming locations for Mohanlal-starrer Empuraan: 'Yet, the cinema is not just about those things…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404053650/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-spent-18-months-searching-perfect-filming-locations-mohanlal-empuraan-cinema-9231659/ |archive-date=4 April 2024 |access-date=26 March 2025 |work=The Indian Express}}</ref> ২০২৪ চনৰ জানুৱাৰী মাহত যুক্তৰাজ্যত দ্বিতীয়টো সময়সূচী আৰম্ভ হয়<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=15 December 2023 |title=Mohanlal says L2 Empuraan has a 'brilliant' script; drops major updates on release date and shooting schedules |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619181856/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-says-l2-empuraan-has-a-brilliant-script-drops-major-updates-on-release-date-and-shooting-schedules/9f5050b70f683 |archive-date=19 June 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> আৰু সেই মাহৰে শেষৰ ফালে ই সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Prithviraj Sukumaran Wraps The UK Schedule Of His Upcoming Project L2: Empuraan |url=https://www.news18.com/movies/prithviraj-sukumaran-wraps-the-uk-schedule-of-his-upcoming-project-l2-empuraan-8750425.html |website=News18}}</ref> ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম যুক্তৰাষ্ট্ৰলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়,<ref>{{Cite news |date=17 February 2024 |title=എമ്പുരാൻ 27ന് യു.എസിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1250332&u=empuran-1250332 |access-date=2 November 2024 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref> য’ত নিউয়ৰ্ক, নিউ মেক্সিকো, লুইজিয়ানা, ছান ফ্ৰান্সিস্কো আৰু আটলান্টা আদি বিভিন্ন স্থান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{Cite web |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 March 2024 |title=Prithviraj Sukumaran on L2 Empuraan: Don't know if it's the Lucifer sequel people expect |url=https://www.ottplay.com/news/prithviraj-sukumaran-on-l2-empuraan-dont-know-if-its-the-sequel-people-expect-of-lucifer/2406e11d88933 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/202412031}}</ref> মে’ মাহৰ ভিতৰত ইয়াৰ প্ৰযোজনা থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়, য’ত ২০০০ অতিৰিক্ত শিল্পীৰ লগতে অভিনয় শিল্পী ৱাৰিয়াৰ, সূৰজ, সাইকুমাৰ, বাইজু আৰু নান্দুৰ অংশগ্ৰহণৰে দুখন বিদ্যালয়ত কেইবাটাও দৃশ্যৰ চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=2000 ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റുകൾ, ഒപ്പം സുരാജും മഞ്ജുവും: 'എമ്പുരാൻ' തിരുവനന്തപുരത്ത് |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240721202510/https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/05/20/behind-the-scenes-of-empuraan-prithvirajs-direction-goes-viral.html |archive-date=21 July 2024 |access-date=28 September 2024 |work=Manorama Online}}</ref> জুন মাহত চলচ্চিত্ৰ কৰ্মীৰ দলটোৱে কোচীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite news |date=3 June 2024 |title=Rolex avan peru Stephen: Tamil actor Arjun Das joins Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240904163201/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rolex-avan-peru-stephen-tamil-actor-arjun-das-joins-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/110660709.cms |archive-date=4 September 2024 |access-date=2 November 2024 |work=The Times of India}}</ref> তাৰ পিছত জুন মাহৰ মাজভাগত তেওঁলোকে আটাইতকৈ দীঘলীয়া সময়সূচীৰ বাবে গুজৰাটলৈ ৰাওনা হয়।<ref>{{Cite news |date=19 June 2024 |title=എമ്പുരാൻ‌ ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328204057/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1327310 |archive-date=28 March 2025 |access-date=24 January 2025 |work=Kerala Kaumudi |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 June 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal starrer kicks off Gujarat schedule |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/l2-empuraan-mohanlal-starrer-kicks-off-gujarat-schedule/articleshow/111077194.cms |work=The Times of India}}</ref> গুজৰাটৰ এই সময়সূচীত জায়েদৰ কম বয়সৰ দৃশ্যসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, য’ত মোহনলালেও অংশ লৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=13 July 2024 |title=L2 Empuraan: Mohanlal joins the Gujarat schedule of Prithviraj Sukumaran's film, to shoot with this actor |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-joins-the-gujarat-schedule-of-prithviraj-sukumaran-film/1fda5afaae803 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> এটা ৰাজপ্ৰসাদ আৰু বিশেষভাৱে নিৰ্মিত ছেটত অতীত তথা বৰ্তমান উভয় সময়ৰে দৃশ্যগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ঘূৰ্ণীবতাহ আছনাৰ বাবে হোৱা প্ৰবল বৃষ্টিপাতে কামত কিছু পলম কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=9 September 2024 |title=Mohanlal praises L2 Empuraan director Prithviraj Sukumaran; drops major updates on the project |url=https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015115721/https://www.ottplay.com/news/mohanlal-praises-l2-empuraan-director-prithviraj-sukumaran-drops-updates/34f0a1c06b510 |archive-date=15 October 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref> ছেপ্টেম্বৰ মাহৰ চতুৰ্থ সপ্তাহত ৰাজকোটত পুনৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ কাম আৰম্ভ হয়।<ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=ഖുറേഷി അബ്രാം വീണ്ടും ഗുജറാത്തിൽ |url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328182127/https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1388760&u=mohanlal |archive-date=28 March 2025 |access-date=2 November 2024 |work=Keralakaumudi Daily |language=ml}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 September 2024 |title=Prithviraj Sukumaran drops new update on Mohanlal's 'L2: Empuraan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116125029/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prithviraj-sukumaran-drops-new-update-on-mohanlals-l2-empuraan/articleshow/113582371.cms |archive-date=16 January 2025 |access-date=24 January 2025 |work=The Times of India}}</ref> অক্টোবৰ মাহত এটা চুটি সময়সূচীৰ বাবে দলটো হায়দৰাবাদলৈ যায়, য’ত ৰামোজী ফিল্ম চিটীত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পৰা গৈছে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=5 October 2024 |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran and team move to THIS location for the next schedule of Mohanlal's film |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107054535/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-and-team-move-to-this-location-for-the-next-schedule-of-mohanlals-film/12842791c0724 |archive-date=7 November 2024 |access-date=2 November 2024 |publisher=OTT Play}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 October 2024 |title=Empuraan wraps Hyderabad schedule |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Oct/07/empuraan-wraps-hyderabad-schedule |access-date=7 October 2024 |work=Cinema Express}}</ref> অক্টোবৰ মাহৰ শেষৰ ফালে প্ৰযোজনা দলটো পুনৰ থিৰুৱনন্তপুৰমলৈ ঘূৰি আহে।<ref>{{Cite web |last=Menon |first=Akhila |date=8 October 2024 |title=L2 Empuraan: Everything to know about Mohanlal-Prithviraj Sukumaran film's upcoming schedules |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-mohanlal-prithviraj-sukumaran-film-upcoming-schedules/d933fce5ed124 |access-date=24 January 2025 |publisher=OTT Play}}</ref> তাত কনককুন্নু পেলেচ, দ্য লীলা কোভালাম, আদিমালাথুৰা বীচ আৰু পল্লীপুৰমত চিত্ৰগ্ৰহণ অনুষ্ঠিত হৈছিল। এই পৰ্যায়ৰ কাম সেই একে মাহতে সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite news |last=Panikker |first=Rohit |date=24 October 2024 |title=Thiruvananthapuram Schedule Of L2: Empuraan Wrapped Up, Prithviraj Posts Picture With Direction Team |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108083448/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/thiruvananthapuram-schedule-of-l2-empuraan-wrapped-up-prithviraj-posts-picture-with-direction-team-article-114587924 |archive-date=8 November 2024 |access-date=24 January 2025 |work=Times Now}}</ref> অক্টোবৰ মাহতে থাম্মানম, কুট্টিক্কনম আৰু বন্দিপেৰিয়াৰ আদি স্থানতো অতিৰিক্ত দৃশ্য গ্ৰহণ কৰা হয়। নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ কাম সংযুক্ত আৰৱ আমিৰাত আৰু মুম্বাইলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত পুনৰ কেৰালালৈ ঘূৰি আহি এৰ্নাকুলাম, চালাকুডী আৰু পালাক্কাডত চিত্ৰগ্ৰহণ কৰা হয়। ২০২৪ চনৰ ১ ডিচেম্বৰত মালামপুঝা বান্ধৰ জলাশয়ৰ পাৰত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ কৰা হয়, যাৰ ফলত ১৪ মহীয়া সুদীৰ্ঘ প্ৰযোজনা প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্ত পৰে।<ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal wraps shooting of Prithviraj's 'L2: Empuraan': The film has been a remarkable chapter |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-wraps-shooting-of-prithvirajs-l2-empuraan-the-film-has-been-a-remarkable-chapter/article68934155.ece |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 December 2024 |title=Mohanlal, Tovino Thomas wrap up shoot for Prithiviraj's L2: Empuraan |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-tovino-thomas-wrap-up-shoot-for-prithivirajs-l2-empuraan-2643062-2024-12-01 |work=India Today}}</ref> ''এল২: এমপুৰান'' চলচ্চিত্ৰখন সৰ্বমুঠ ১৪৫ দিনত সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছিল, যিটো পূৰ্বতে পৰিকল্পনা কৰা সময়সূচীতকৈ ২৮ দিন কম আছিল।<ref>{{Cite news |date=30 January 2025 |title=Prithviraj Sukumaran on pan-Indian appeal of his 'small film' Empuraan: 'For the first half hour, it would feel like a Hindi film…' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-on-pan-indian-appeal-of-his-small-film-empuraan-for-the-first-half-ho}}</ref> == সংগীত == {{Main|L2: Empuraan (soundtrack)}} চলচ্চিত্ৰখনৰ মূল গীত আৰু পটভূমি সংগীত ৰচনা কৰিছে পৃথ্বীৰাজৰ এজন নিয়মীয়া সহযোগী দীপক দেবে।<ref>{{Cite web |title=L2 Empuraan – Deepak Dev opens up about working with Prithviraj Sukumaran; drops major updates on Mohanlal starrer |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-deepak-dev-opens-up-about-working-with-prithviraj-sukumaran/406215a87d505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618113648/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-deepak-dev-opens-up-about-working-with-prithviraj-sukumaran/406215a87d505 |archive-date=18 June 2024 |access-date=26 March 2025 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> সুৰকাৰ জেক্স বেজয়ে ছবিখনৰ এটা গীতত কণ্ঠদান কৰিছে। উষা উথুপেও এটা গীত বাণীবদ্ধ কৰিছে। চলচ্চিত্ৰখনত প্ৰাৰ্থনা ইন্দ্ৰজিতৰ এটা থিম গীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ইংৰাজী ভাষাৰ কথাখিনি পৃথ্বীৰাাজে লিখিছিল।<ref>{{Cite news |last=Madhu |first=Vignesh |date=18 March 2025 |title=Jakes Bejoy turns singer for Empuraan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Mar/18/jakes-bejoy-turns-singer-for-empuraan |access-date=26 March 2025 |work=The New Indian Express}}</ref> ছবিখনৰ প্ৰথমটো একক গীত ''ফিৰ জিন্দা'' ২০২৫ চনৰ ২৫ মাৰ্চত মুক্তি দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite web |date=25 March 2025 |title=L2: Empuraan's 'Phir Zinda' drops and fans can't get enough: 'Ente moone... oru toofan vibe!' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/first-single-of-empuraan-out-phir-zinda-1.10454127 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250325090628/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/first-single-of-empuraan-out-phir-zinda-1.10454127 |archive-date=25 March 2025 |access-date=25 March 2025 |website=Mathrubhumi English}}</ref> দ্বিতীয়টো একক গীত ''কাভালাই চেকাভাৰ'' ২০২৫ চনৰ ২৯ মাৰ্চত মুক্তি পায়। আনহাতে ছবিখনৰ তৃতীয়টো একক গীত ''আয্ৰায়েল'' ২০২৫ চনৰ ৩ এপ্ৰিলত মুক্তি দিয়া হৈছিল। == বিপণন == চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ এসপ্তাহৰ ভিতৰতে নিৰ্মাতা দলটোৱে নিশ্চিত কৰে যে ছবিখনৰ প্ৰথমটো সম্পাদনাৰ কাম শেষ হৈছে আৰু ইয়াৰ পিছৰ প্ৰযোজনাৰ কামবোৰো ক্ষিপ্ৰ গতিত আগবাঢ়িছে।<ref>{{Cite news |title=L2 Empuraan: Prithviraj Sukumaran wraps up the first cut; character posters to be out soon? |url=https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-wraps-up-the-first-cut-character-posters-to-be-out-soon/1715a2ade5486 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116130934/https://www.ottplay.com/news/l2-empuraan-prithviraj-sukumaran-wraps-up-the-first-cut-character-posters-to-be-out-soon/1715a2ade5486 |archive-date=16 January 2025 |access-date=8 December 2024 |work=OTT Play |publisher=OTT Play}}</ref> কেৰালা প্ৰতিষ্ঠা দিৱস অৰ্থাৎ ''কেৰালা পিৰাভী''ৰ দিনা ছবিখনৰ মুক্তিৰ তাৰিখ ঘোষণা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰকাশ কৰা পোষ্টাৰখনত বগা সাজপাৰ পৰিহিত আৰু এটা ৰঙা ''ড্ৰেগন'' অংকিত এক ৰহস্যময় চৰিত্ৰ দেখুওৱা হৈছিল, যিয়ে অনুৰাগীসকলৰ মাজত চৰিত্ৰটোৰ পৰিচয় আৰু পটভূমিক লৈ ব্যাপক চৰ্চাৰ সৃষ্টি কৰিছিল।<ref>{{Cite news |title=Empuraan release date: On Kerala Piravi day, Mohanlal and Prithviraj announce the devil's return |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/empuraan-release-date-on-kerala-piravi-day-mohanlal-and-prithviraj-announce-the-devils-return-9648107/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107102446/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/empuraan-release-date-on-kerala-piravi-day-mohanlal-and-prithviraj-announce-the-devils-return-9648107/ |archive-date=7 November 2024 |access-date=1 November 2024 |work=Indian Express |publisher=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite news |title='Empuraan' to hit theatres on this date! Intriguing poster with mysterious figure sparks excitement |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/l2-empuraan-release-date-mohanlal-prithviraj-1.10038813 |access-date=1 November 2024 |work=Mathrubhumi |publisher=Mathrubhumi}}</ref> ইয়াৰ পিছত মোহনলালৰ জন্মদিনৰ বিশেষ পোষ্টাৰত তেওঁক ''খুৰেছী আব্ৰাম'' হিচাপে, পৃথ্বীৰাজ সুকুমাৰনক ''জায়েদ مەছূদ'' হিচাপে আৰু ইন্দ্ৰজিৎ সুকুমাৰনক ''গোৱৰ্ধন'' হিচাপে দেখুৱাই চৰিত্ৰসমূহৰ পোষ্টাৰ মুকলি কৰা হয়। খবৰ অনুসৰি প্ৰথম খণ্ডৰ তুলনাত এই শেষৰ দুয়োটা চৰিত্ৰৰে এইখন ছবিত পৰ্দাত অধিক উপস্থিতি থাকিব।<ref>{{Cite news |title=L2 Empuraan: Mohanlal unveils Prithviraj's powerful look as Zayed Masood |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/l2-empuraan-mohanlal-unveils-prithvirajs-powerful-look-as-zayed-masood-article-12843345.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250111012013/https://www.moneycontrol.com/entertainment/l2-empuraan-mohanlal-unveils-prithvirajs-powerful-look-as-zayed-masood-article-12843345.html |archive-date=11 January 2025 |access-date=16 October 2024 |work=Money Control}}</ref><ref>{{Cite news |with=ഹാപ്പി ബർത്ഥേ ഗോവർദ്ധൻ; ഇന്ദ്രജിത്ത് സുകുമാരന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ ക്യാരക്ടർ പോസ്റ്ററുമായി 'എമ്പുരാൻ' ടീം |url=https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-indrajith-sukumaran-from-l2-empuraan-movie-released-on-his-birthday-mm-704922.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241217071402/https://malayalam.news18.com/news/film/character-poster-of-indrajith-sukumaran-from-l2-empuraan-movie-released-on-his-birthday-mm-704922.html |archive-date=17 December 2024 |access-date=17 December 2024 |work=Malayalam News 18 |publisher=Malayalam News 18}}</ref> ভাৰতৰ গণৰাজ্য দিৱসৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ২০২৫ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কোচী চহৰত চলচ্চিত্ৰখনৰ টিজাৰ মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |date=23 January 2025 |title=Mohanlal, Prithviraj Sukumaran's L2 Empuraan teaser to be launched in Kochi |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/mohanlal-prithviraj-sukumaran-l2-empuraan-teaser-launch-january-26-kochi-2668910-2025-01-23 |access-date=23 January 2025 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 January 2025 |title=L2 Empuraan teaser: Mohanlal returns as Ab'raam Qureshi in Prithviraj Sukumaran's action-packed film. Watch |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-teaser-mohanlal-returns-as-abraam-qureshi-in-prithviraj-sukumarans-action-packed-film-watch-101737954753821.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127055430/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-teaser-mohanlal-returns-as-abraam-qureshi-in-prithviraj-sukumarans-action-packed-film-watch-101737954753821.html |archive-date=27 January 2025 |access-date=27 January 2025 |website=Hindustan Times}}</ref> পূৰ্বৰ চলচ্চিত্ৰ ''লুত্‍চিফাৰ''ৰ দৰেই এই ছবিখনৰ প্ৰচাৰ কৌশলৰ অংশ হিচাপে ৩৬ গৰাকী প্ৰধান অভিনয় শিল্পীক চিনাকি কৰাই দিবলৈ এটা ১৮ দিনীয়া চৰিত্ৰ উন্মোচন অভিযান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। এই অভিযান ২০২৫ চনৰ ৯ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ হৈ ২০২৫ চনৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত সমাপ্ত হয়।<ref>{{Cite web |date=9 February 2025 |title=Mohanlal's L2E Empuraan Team To Release 36 Character Introductions Over 18 Days |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mohanlals-l2e-empuraan-team-to-release-36-character-introductions-over-18-days-article-118093106 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328201203/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mohanlals-l2e-empuraan-team-to-release-36-character-introductions-over-18-days-article-118093106 |archive-date=28 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Times Now |language=en}}</ref> অৱশেষত ২০২৫ চনৰ ২০ মাৰ্চত ছবিখনৰ ট্ৰেইলাৰ মুকলি কৰা হয়।<ref>{{Cite web |date=20 March 2025 |title=L2: Empuraan trailer – Mohanlal is the 'ultimate saviour' in Prithviraj's 'Lucifer' sequel |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/l2-empuraan-trailer-mohanlal-ultimate-saviour-prithvirajs-lucifer/article69351972.ece |access-date=20 March 2025 |website=The Hindu}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} bhzfyvl86ms5ulyjk29ceww2amjhol3 0 138210 621297 2026-07-29T11:58:04Z নৰুনা বৰুৱা 44897 [[ৱিকিপিডিয়া:লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰক|লাচিত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰকৰ]] সহায়ত বৰ্ণাশুদ্ধি নিবাৰণ কৰা হ’ল। 621297 wikitext text/x-wiki {{Short description|City in Kerala, India}} {{Infobox settlement | name = Thrissur | blank3_name_sec1 = [[GDP]](2024) | blank3_info_sec1 = $13.6 Billion <ref>{{Cite web| title=Economic review 2024 | url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250216190850/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2025-02/ER_2024%20Eng_Vol%202_Press.pdf | archive-date=2025-02-16}}</ref> | native_name = | native_name_lang = | other_name = Trichur, Thrissivaperur | settlement_type = [[Metropolis]] | blank4_name_sec1 = Importance | blank4_info_sec1 = Cultural capital of Kerala | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 255 | image_style = | perrow = 1/2/2/2 | image3=Lourd metharapolitha cathedral thrissur (2).jpg | image2=Vadakkumnathan Temple.jpg | image1=JJP 112.jpg | image4=Sakthan Thampuran Palace, Thrissur.jpg | image5=Cape of Kodungallur.jpg | image6=Clock tower of Thrissur Municipal Corporation building.jpg | image7=The View of the Athirapally Falls during the onset of Monsoon.jpg }} | image_caption = '''''Clockwise from top:'''''<br /> Thrissur city, [[Our Lady of Lourdes Syro-Malabar Catholic Metropolitan Cathedral|Metharapolitha Cathedral]], Cape of Kodungallur, [[Athirappilly Falls]], [[Municipal Corporation Building, Thrissur]] clock tower, [[Sakthan Thampuran Palace]], [[Vadakkunnathan Temple]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Thrissur ([[Kerala]]) | pushpin_label = Thrissur | coordinates = {{coord|10|31|39.4|N|76|12|51.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Thrissur&params=10_31_39.4_N_76_12_51.8_E_type:city(1367742)_region:IN-KL] | subdivision_type = [[Country]] | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and union territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Thrissur District|Thrissur]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = [[Municipal Corporation (India)|Municipal Corporation]] | governing_body = [[Thrissur Municipal Corporation]] | leader_title1 = [[Mayor]] | leader_name1 = Dr. Niji Justin ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in">{{Cite web|url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/|title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍|website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in|access-date=20 June 2026}}</ref> | leader_title2 = [[Deputy mayor]] | leader_name2 = A Prasad ([[Indian National Congress|INC]])<ref name="thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in"/> | leader_title3 = [[Police commissioner]] | leader_name3 = Nakul Rajendra Deshmukh [[Indian Police Service|IPS]]<ref>{{cite web | url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/06/10/thrissur-pooram-row-city-police-commissioner-ankit-asokan-transferred.html | title=Thrissur Pooram disruption: City Police Commissioner Ankit Asokan transferred |website=Onmanorama.com}}</ref> | leader_name4 = [[Suresh Gopi]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in/en/about-corporation/378 | title=തൃശ്ശൂര്‍ കോര്‍പ്പറേഷന്‍ |website=Thrissurcorporation.lsgkerala.gov.in}}</ref> | area_rank = 4th | area_total_km2 = 101.42 | elevation_footnotes = | elevation_m = 39.58 | population_total = 315,957 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = 3115 | population_metro = 3,720,000 <ref>{{cite web | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/21416/thrissur/population | title=Thrissur, India Metro Area Population 1950-2025 |website=Macrotrends.net}}</ref> | population_demonym = Thrissurkaran (male)<br />Thrissurkari (female)<br />Thrissurkar (plural) | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns – Population Statistics, Charts and Map|website=Citypopulation.de}}</ref> | demographics_type1 = [[Language]]s | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 680xxx | area_code_type = [[Telephone]] codes | area_code = Thrissur: +91487xxxxxxx,<br />[[Irinjalakuda]]: +91480xxxxxxx,<br />[[Wadakkancherry]]: +914884xxxxxx,<br />[[Kunnamkulam]]: +914885xxxxxx | registration_plate = KL-08 | blank1_name_sec1 = [[Literacy rate]] | blank1_info_sec1 = 97.24% | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Am/Aw]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = {{convert|3100|mm|in}} | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = {{convert|35|°C|°F}} | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|20|°C|°F}} | website = {{URL|https://thrissur.nic.in/}} | footnotes = | official_name = }} '''থ্ৰিচূৰ''' (মালয়ালম: തൃശൂർ; পূৰ্বৰ নাম ট্ৰিচুৰ, ঐতিহাসিক নাম থ্ৰিচিভাপেৰূৰ) ভাৰতৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ থ্ৰিচূৰ জিলাৰ সদৰ চহৰ। ই কেৰালাৰ কোচি আৰু কোঝিকোডৰ পিছত তৃতীয় বৃহত্তম নগৰীয় সংহতি। ভাৰত চৰকাৰে থ্ৰিচূৰক টিয়াৰ–২ চহৰ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিছে। চহৰখন থেক্কিঙ্কাডু ময়দান নামৰ এখন বিস্তৃত সেউজীয়া ময়দানক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে। এই ময়দানৰ মাজত অৱস্থিত প্ৰসিদ্ধ ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ থ্ৰিচূৰৰ অন্যতম চিনাকি প্ৰতীক। চহৰখন কেৰালাৰ ৰাজধানী তিৰুৱনন্তপুৰমৰপৰা প্ৰায় ২৮৪ কিলোমিটাৰ উত্তৰ-পশ্চিমত অৱস্থিত। অতীতত ই কোচিন ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল আৰু এছিৰীয়, গ্ৰীক, পাৰস্যীয়, আৰব, ৰোমান, পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ইংৰাজ বণিকসকলৰ সৈতে বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত আছিল। থ্ৰিচূৰক “উৎসৱৰ নগৰী” (City of Celebrations) আৰু “কেৰালাৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী” বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ দীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক, আধ্যাত্মিক আৰু ধৰ্মীয় ঐতিহ্যৰ বাবে এই সন্মান লাভ কৰিছে। চহৰখনত কেৰালা সংগীত নাটক আকাডেমী, কেৰালা ললিতকলা আকাডেমী আৰু কেৰালা সাহিত্য আকাডেমী অৱস্থিত, যিবোৰে কেৰালাৰ শিল্প-সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। থ্ৰিচূৰৰ সৰ্বাধিক বিখ্যাত অনুষ্ঠান হৈছে থ্ৰিচূৰ পুৰম, যাক কেৰালাৰ আটাইতকৈ বৰ্ণাঢ্য আৰু জাক-জমকীয়া মন্দিৰ উৎসৱ বুলি গণ্য কৰা হয়। এই উৎসৱ প্ৰতি বছৰে মালয়ালম মাহ মেডমত (এপ্ৰিল–মে') থেক্কিঙ্কাডু ময়দানত অৱস্থিত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰৰ চৌহদত অনুষ্ঠিত হয়। সুসজ্জিত হাতী, পঞ্চবাদ্য, চেণ্ডামেলম আৰু আকৰ্ষণীয় আতচবাজীয়ে এই উৎসৱক বিশ্ববিখ্যাত কৰি তুলিছে। ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰৰ এক বিশেষ স্থান আছে। ইয়াক হিন্দু শিক্ষাচৰ্চাৰ এক ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। লগতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম, ইছলাম আৰু ইহুদী ধৰ্মও এই অঞ্চলৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় উপমহাদেশত বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। চহৰখনত ভাডাক্কুম্নাথন মন্দিৰ, তিৰুৱাম্বাড়ি শ্ৰীকৃষ্ণ মন্দিৰ, পাৰামেক্কাভু ভাগৱতী মন্দিৰ, আৱাৰ লেডী অৱ ড'ল'ৰ্ছ বেচিলিকা (ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ খ্ৰীষ্টান গীৰ্জা), আৱাৰ লেডী অৱ লুৰ্দ্ছ মেট্ৰ'পলিটান কেথেড্ৰেল আদি উল্লেখযোগ্য উপাসনাস্থলী আছে। ইয়াৰ উপৰি Academy of Sharia and Advanced Studies নামৰ ইছলামিক শিক্ষানুষ্ঠানখনত সংস্কৃত ভাষা আৰু হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থৰ অধ্যয়নো কৰোৱা হয়, যি ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।<ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala: Islamic Institute Starts Sanskrit Course, Sets Example Amid Saffronisation Debate |url=https://www.outlookindia.com/national/kerala-islamic-institute-starts-sanskrit-course-sets-example-amid-saffronisation-debate-news-237024 |access-date=2023-02-18 |website=Outlookindia.com/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-17 |title=Islamic Institute in Kerala to teach Bhagvad Gita, Sanskrit Hindu texts as part of its syllabus |url=https://www.oneindia.com/india/islamic-institute-in-kerala-to-teach-bhagvad-gita-sanskrit-hindu-texts-as-part-of-its-syllabus-3512308.html |access-date=2023-02-18 |website=Oneindia.com/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu texts, Sanskrit in Islamic school |url=https://www.telegraphindia.com/india/hindu-texts-sanskrit-in-islamic-school/cid/1910315 |access-date=2023-02-19 |website=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Islamic institution in Thrissur teaches students Sanskrit, Gita, Upanishads |url=https://thesouthfirst.com/featured/islamic-institution-in-thrissur-teaches-students-sanskrit-gita-upanishads/ |access-date=2023-02-19 |website=The South First |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-13 |title=Kerala Islamic institute teaches Sanskrit and Upanishads |url=https://english.madhyamam.com/india/kerala-islamic-institute-teaches-sanskrit-and-upanishads-1095918 |access-date=2023-02-19 |website=English.madhyamam.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-14 |title=Kerala's Islamic institution teaches Sanskrit, Hindu scriptures |url=https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |access-date=2023-02-19 |website=Indianarrative.com |language=en |archive-date=19 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219182801/https://www.indianarrative.com/culture-news/keralas-islamic-institution-teaches-sanskrit-and-hindu-scriptures-to-students-71850.html |url-status=dead }}</ref> অৰ্থনীতিৰ ক্ষেত্ৰত থ্ৰিচূৰ কেৰালাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ। South Indian Bank, CSB Bank, Dhanalakshmi Bank আৰু ESAF Small Finance Bank-ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ইয়াত অৱস্থিত।<ref>{{Cite web|title=With RBI nod, ESAF is now 'scheduled bank'|url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/with-rbi-nod-esaf-is-now-scheduled-bank/article25853930.ece|access-date=2021-10-27|website=@businessline|date=28 December 2018|language=en}}</ref> ইয়াৰ লগতে চহৰখন সোণৰ গহনা, ৰেচম বস্ত্ৰ আৰু চিট ফাণ্ড ব্যৱসায়ৰ বাবেও সুপৰিচিত। কেৰালাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ঘৰুৱা পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰা চহৰসমূহৰ ভিতৰত থ্ৰিচূৰ অন্যতম।<ref name="Tourist statistics">{{cite web|title=Tourist statistics|url=http://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Microsoft%20Word%20-%20Tourist_statistics_for_Internet.pdf|access-date=15 February 2010|publisher=Kerala Tourism}}</ref> শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো থ্ৰিচূৰ বিশেষভাৱে আগবঢ়া। ইয়াত কেৰালা কলামণ্ডলম, কেৰালা কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়, কেৰালা স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়, চৰকাৰী চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, চৰকাৰী অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়, চেণ্ট থমাছ মহাবিদ্যালয়, শ্ৰী কেৰালা বৰ্মা মহাবিদ্যালয় আদি বহু প্ৰতিষ্ঠিত শিক্ষানুষ্ঠান আছে।<ref>{{cite web|title=History|url=http://www.kau.edu/institution.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317052201/http://www.kau.edu/institution.htm|archive-date=17 March 2014|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web|title=About Us|url=http://www.kilaonline.org/node/1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016122959/http://www.kilaonline.org/node/1|archive-date=16 October 2013|access-date=6 May 2010|publisher=Kerala Institute of Local Administration}}</ref><ref>{{cite web|title=Educational Institutions|url=http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326160448/http://210.212.239.30/tsr/pilgrim.htm|archive-date=26 March 2012|access-date=6 October 2010|publisher=Thrissur Corporation}}</ref> জীৱনজোৰা শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত আগবঢ়োৱা উল্লেখযোগ্য অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ইউনেস্কো এ থ্ৰিচূৰক Global Network of Learning Cities (GNLC)-ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।<ref name="UNESCO-GNLC">{{cite web|title=UNESCO Global Network of Learning cities - Thrissur, India|url=https://www.uil.unesco.org/en/learning-cities/thrissur|access-date=29 November 2024|publisher=UNESCO}}</ref> == ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান == The name Thrissur ([[Malayalam]]: തൃശ്ശൂർ) is a shortened form of the Malayalam word ''Thirusshivaperoor'' (meaning: Town of the Sacred [[Lord Shiva]]).<ref>{{Cite web|url=https://thrissur.nic.in/en/|title=District Thrissur, Government of Kerala &#124; Official Website Of Thrissur District Administration &#124; India|website=Thrissur.nic.in|access-date=20 June 2026}}</ref> The name owes itself to the most prominent feature of the city, which is the [[Vadakkumnathan Temple]], which has Shiva as its presiding deity.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0Ukyp-gbtHcC&pg=PA7069 |title=The Indian Encyclopaedia|access-date=20 January 2013|isbn=9788177552577|year=2002|last1=Kapoor|first1=Subodh|publisher=Cosmo Publications }}</ref> Thrissur was officially known by its anglicized name Trichur until 1990 when the government decided to replace it with its real Malayalam name.<ref>{{Cite web |title=4 Pivotal points about Thrissur – The Cultural Nerve center of Kerala |url=https://www.indiaherald.com/LifeStyle/Read/142118/4-Pivotal-points-about-Thrissur-%E2%80%93-The-Cultural-Nerve-center-of-Kerala#google_vignette |access-date=2025-02-25 |website=indiaherald.com |language=en}}</ref> Thrissur was also known as "Vrishabhadripuram" (Kailasam of the South) in ancient days.<ref>{{cite web|title=Thrissur – History|url=http://thrissur.gov.in/history.asp|publisher=Thrissur district website|access-date=15 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223172335/http://thrissur.gov.in/history.asp|archive-date=23 February 2014|url-status=dead}}</ref> । ==ইতিহাাস == The presence of numerous prehistoric [[megalith]]s and [[dolmen]]s indicates that Thrissur has been inhabited from at least 1000{{nbsp}}BCE to 500{{nbsp}}CE.<ref>S Hemachandran, [http://www.kerala.gov.in/keralacalljuly_07/pg30-31.pdf "Monuments Embossing History"]{{Dead link|date=June 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=no}}, ''Kerala Calling'', July 2007. Retrieved 24 January 2009</ref><ref name="The Hindu">{{cite news|date=4 December 2009|title=A tour of heritage sites in Thrissur|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|url-status=dead|access-date=9 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208143112/http://www.hindu.com/2009/12/04/stories/2009120450620200.htm|archive-date=8 December 2009}}</ref> [[File:55Trichur Temple Main Entrance.jpg|thumb| Image of the main entrance of [[Vadakkunnathan Temple]] seen from [[Swaraj Round]] from Illustrated Guide to the South Indian Railway|left]] The [[Portuguese Empire|Portuguese]] had naval influence in many parts of [[Kerala]] in the 16th century, including Thrissur. At the beginning of the 17th century, the Portuguese naval power was reduced and [[Dutch Republic|Dutch]] became the main naval power. With the help of the Dutch, the royal family of the [[Kingdom of Cochin]] recaptured Thrissur from the [[Zamorin of Calicut]] in 1710.<ref name="Brief History">{{cite web |url = http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |title = Brief History |publisher = Kerala Government |access-date = 27 June 2011 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034630/http://ecostat.kerala.gov.in/pdf/dis/thrissur.pdf |archive-date = 26 April 2012 }}</ref> Thrissur rose to importance after Maharaja [[Sakthan Thampuran]] ascended the throne of the Kingdom of Cochin (1769–1805) and made Thrissur his capital. The Maharaja made the city into a major financial and commercial hub of [[South India]], by inviting [[Saint Thomas Christians|Syrian Christian]] families and [[Brahmins]] from adjoining areas.<ref name="Brief History" /> During 1750–60 [[Hyder Ali]], the Sultan of the powerful [[Kingdom of Mysore]], conquered Thrissur, making it a tributary of Mysore. In 1786, the son of [[Tipu Sultan]] of Mysore led another invasion of Thrissur but retreated after the Srirangapattanam war.<ref>{{cite web |url=http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |title=Tipu Sultan: as known in Kerala |publisher=VOI Books |access-date=27 June 2011 |archive-date=22 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180222080826/http://voi.org/books/tipu/ch04.htm |url-status=dead }}</ref> In the meantime, [[Rama Varma X]], the successor of Sakthan Thampuran signed a treaty with the [[East India Company]], transforming the state of [[Cochin]] into a British Protectorate.{{citation needed|date=April 2021}}[[File:Plan of the Hindu temple at Trichur.jpg|thumb|The first known map of Thrissur City with [[Vadakkunnathan Temple]] prepared by [[John Gould]] in 1816|left]] The [[Indian independence movement]] gained momentum after a Committee was formed at the 1919 meeting of the [[Indian National Congress]]. The civil disobedience movement attracted many people in Thrissur in subsequent years, and [[Mahatma Gandhi]] visited the city in 1927 and 1934 to promote it.<ref>{{cite news|date=15 October 2010|title=Thrissur school remembers Mahatma's visit|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|url=http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|url-status=dead|access-date=11 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111013171839/http://www.hindu.com/2010/10/15/stories/2010101550770200.htm|archive-date=13 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Barrister Krishna Menon's forgotten story|url=http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204249/http://www.cityjournal.in/Newspaper/20110615/metro/metro_19.html|archive-date=23 September 2015|access-date=11 July 2011|publisher=CityJournal}}</ref> [[R. K. Shanmukham Chetty]], the controversial [[Divan|Diwan]] of Cochin Kingdom from 1935 to 1941, developed the city by constructing [[Thrissur Town Hall]] and [[Ramanilayam]], buildings which remain important in Kerala politics. Other important civic buildings and infrastructure constructed around this time include the [[Municipal Corporation Building, Thrissur|Municipal Corporation Building of Thrissur]] and the [[Swaraj Round]].<ref name="A Krishnan 2009 p.35-38">C A Krishnan (2009). ''Anchuvilakku'', p.35-38. Green Books, Thrissur. {{ISBN|978-81-8423-128-1}}</ref><ref>{{cite web |url = http://thrissur.gov.in/history.asp |title = Thrissur – History |publisher = Thrissur Govt |access-date = 11 July 2011 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111026003556/http://www.thrissur.gov.in/history.asp |archive-date = 26 October 2011 |url-status = dead }}</ref> In 1947, when India gained [[Indian Independence Act 1947|independence from colonial rule]], Thrissur was part of the Kingdom of Cochin. [[Thrissur district]] was formed on 1 July 1949, with the headquarters at the city of Thrissur. == ভূগোল == [[File:Koal fileds of Thrissur.jpg|thumb|The [[Thrissur Kole Wetlands|Thrissur-Ponnani Kole Wetlands]] is one of largest, highly productive and threatened wetlands in Kerala. It acts as natural drainage for City of Thrissur.|alt=|left]] Thrissur is the headquarters of [[Thrissur district]], in the center of the Indian state of Kerala. The city is 75&nbsp; km north-east of [[Kochi, India|Kochi]], 133&nbsp; km south-west of [[Coimbatore]], 124&nbsp; km south-east of [[Kozhikode]] and 151&nbsp; km north of [[Changanacherry]].<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Geography and Climate |publisher=ADB |access-date=16 May 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref> The city is located in a hillock called [[Thekkinkadu Maidan]] which is the second highest point in the city after the [[Vilangan Hills]]. The city has an average altitude of 2.83 meters above sea level.<ref name=":0" /> From the hillock, the city gradually flattens into the [[Thrissur-Ponnani Kole Wetlands]], which act as natural drainage for the city. The water from the wetlands flows via rivers into the [[Laccadive Sea]], keeping Thrissur city safe from the major flooding that affects most other cities in Kerala.<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016093454/http://hindu.com/mag/2007/10/14/stories/2007101450020200.htm |url-status=dead |archive-date=16 October 2007 |work=[[The Hindu]] |title=Warning bells in Kole |date=2007-10-14 |access-date=23 June 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |title=Agriculture-wetland interactions and sustainability of rice cultivation in the Kole land, Kerala |publisher=Jeena T Srinivasan |access-date=23 June 2012 |archive-date=29 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729141828/http://www.ecoinsee.org/6bconf/Theme%20A/AB.3.2%20Jeena.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424070830/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010860470300.htm |url-status=dead |archive-date=24 April 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Project to protect kole wetlands |date=2011-01-08 |access-date=23 June 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719072933/http://www.hindu.com/2011/04/18/stories/2011041854330700.htm |url-status=dead |archive-date=19 July 2011 |work=[[The Hindu]] |title=Migratory fish spotted in kole land |date=2011-04-18 |access-date=23 June 2012}}</ref> The city is located in the midland region of Kerala, with an extended part of the Palakkad plains.<ref name="Jose">Jose AI, Paulose S, Prameela P & Bonny BP (eds), 2002, [http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm Package of Practices Recommendations: Crops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051219053217/http://www.kau.edu/pop/map_of_agro_zones.htm |date=19 December 2005 }}, Kerala Agricultural University. Retrieved 18 January 2006.</ref> The city geologically is composed of Archaean gneisses and crystalline schists. Major parts of the city are covered by [[Archean|Archaean]] rocks.<ref>{{cite web |url = http://210.212.239.30/tsr/evolution&geography.htm |title = Geography |publisher = Thrissur Municipal Corporation |access-date = 27 November 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120426034621/http://210.212.239.30/tsr/evolution%26geography.htm |archive-date = 26 April 2012 }}</ref> The city lies near the center of the Indian tectonic plate (the Indian Plate) and is subject to comparatively little [[seismic]] or [[volcanic]] activity. [[File:Vadakkechira 2013 december.JPG|thumb|Ponds and canals in [[Vadakkechira, Thrissur]] prevent flooding during monsoon season.|alt=|left]] ===জলবায়ু === Under the [[Köppen climate classification]], the City of Thrissur features a [[tropical monsoon climate]] (''Am''). Summer lasts from March to May which is the hottest time of the year. Summer months are uncomfortable due to higher levels of heat and humidity. Daytime temperatures can rise up to {{convert|36|to|38|°C|°F|1}} coupled with excessive humidity. Summer is followed by the [[south-west monsoon|southwest monsoon]] from June to September. October and November form the post-monsoon or retreating monsoon season. Winter from December through February is cooler, and windy, due to winds from the [[Western Ghats]]. Winter months are generally dry and less humid compared to other months of the year. Morning temperatures are usually cool and daytime temperatures hover around {{convert|30|°C|°F|disp=or}}.<ref name="Climate">{{cite web |url=http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |title=Climate |publisher=Kerala Government |access-date=22 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208205700/http://www.tsr.kerala.gov.in/gen.htm |archive-date=8 February 2011 }}</ref> The city is drenched in the monsoonal season by heavy showers. The average annual rainfall is approximately {{convert|3100|mm|in|0|disp=or}}. The South-west monsoon generally sets in during the last week of May. After July the rainfall decreases. On average, there are 124 rainy days in a year. The maximum average temperature of the city in the summer season is {{convert|36|°C|°F|1|disp=or}} while the minimum temperature recorded is {{convert|27|°C|°F|1|disp=or}}. The winter season records a maximum average of {{convert|31|°C|°F|1|disp=or}} and a minimum average of {{convert|20|°C|°F|disp=or}}.<ref name="Climate" /> {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Thrissur ([[Vellanikkara]]) 1991–2020 | Jan record high C = 35.9 | Feb record high C = 39.7 | Mar record high C = 40.4 | Apr record high C = 39.9 | May record high C = 38.3 | Jun record high C = 36.2 | Jul record high C = 33.0 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 35.3 | Oct record high C = 35.4 | Nov record high C = 34.9 | Dec record high C = 35.5 | year record high C = | Jan high C = 33.1 | Feb high C = 34.8 | Mar high C = 35.7 | Apr high C = 34.9 | May high C = 33.3 | Jun high C = 30.2 | Jul high C = 29.5 | Aug high C = 29.8 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 31.5 | Nov high C = 32.0 | Dec high C = 32.0 | year high C = 32.2 | Jan low C = 22.2 | Feb low C = 22.7 | Mar low C = 24.4 | Apr low C = 25.1 | May low C = 24.7 | Jun low C = 23.6 | Jul low C = 23.0 | Aug low C = 23.1 | Sep low C = 23.0 | Oct low C = 22.9 | Nov low C = 22.9 | Dec low C = 22.5 | year low C = 23.3 | Jan record low C = 16.5 | Feb record low C = 16.9 | Mar record low C = 18.9 | Apr record low C = 19.9 | May record low C = 20.2 | Jun record low C = 19.6 | Jul record low C = 18.5 | Aug record low C = 19.6 | Sep record low C = 20.3 | Oct record low C = 18.0 | Nov record low C = 16.9 | Dec record low C = 16.6 | year record low C = | rain colour = green | Jan rain mm = 0.4 | Feb rain mm = 19.0 | Mar rain mm = 27.8 | Apr rain mm = 60.1 | May rain mm = 214.3 | Jun rain mm = 615.8 | Jul rain mm = 596.6 | Aug rain mm = 484.4 | Sep rain mm = 320.6 | Oct rain mm = 289.7 | Nov rain mm = 95.9 | Dec rain mm = 8.4 | year rain mm = 2732.9 | Jan rain days = 0.1 | Feb rain days = 0.7 | Mar rain days = 1.7 | Apr rain days = 3.8 | May rain days = 8.3 | Jun rain days = 22.0 | Jul rain days = 23.6 | Aug rain days = 18.3 | Sep rain days = 13.8 | Oct rain days = 12.0 | Nov rain days = 4.8 | Dec rain days = 0.8 | year rain days = 109.9 | time day = 17:30 [[Indian Standard Time|IST]] |Jan humidity=46 |Feb humidity=47 |Mar humidity=59 |Apr humidity=66 |May humidity=71 |Jun humidity=82 |Jul humidity=82 |Aug humidity=80 |Sep humidity=78 |Oct humidity=77 |Nov humidity=70 |Dec humidity=57 |year humidity=68 | source 1 = [[India Meteorological Department]]<ref>{{cite web | url = https://imdpune.gov.in/library/public/Climatological%20Tables%201991-2020.pdf | title = Climatological Tables of Observatories in India 1991-2020 | publisher = [[India Meteorological Department]] | access-date = April 8, 2024 }}</ref>}} == অৰ্থনীতি == Thrissur is home to many Malayali entrepreneurs<ref name="The Economic Times">{{cite news|date=4 March 2009|title=South Indian Bank sees sunshine in slowdown|work=The Economic Times|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=16 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020}}</ref> and is a major financial and commercial hub of Kerala.<ref name="South Indian Bank sees sunshine in slowdown">{{cite news|date=4 March 2009|title=Banking/Finance|publisher=(The Economic Times)|url=http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|url-status=dead|access-date=14 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719043838/http://www1.economictimes.indiatimes.com/News/News-By-Industry/Banking-Finance-/Banking/South-Indian-Bank-sees-sunshine-in-slowdown/articleshow/4222496.cms|archive-date=19 July 2020}}</ref> Historians say that King Sakthan Thampuran invited [[Saint Thomas Christians|Syrian Christian]] families and [[Brahmin|Brahmins]] to settle in Thrissur city from their business centers in adjoining areas. Soon, Thrissur became a flourishing centre of internal trade in Kerala. Thrissur is one of the major manufacturing centers of plain gold and [[rolled gold]] jewellery in South India; up to 70% of Kerala's jewellery is manufactured in Thrissur. There are around 3,000 gold ornaments manufacturing units in the city and 40,000-odd artisans and others work in these units.<ref>{{cite news |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/policy/Kerala-shines-in-gold-ornament-export/articleshow/1205891.cms |title=Kerala shines in gold ornament export |work=The Economic Times |access-date=13 December 2010 |date=20 August 2005}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/blnus/08091450.htm |title = No impact of recession on gold business' |work = Business Line |access-date = 13 December 2010 }}{{Dead link|date=June 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=no }}</ref> The industry provides direct and indirect employment to 200,000 people in Thrissur.<ref>{{cite web |url=http://www.diamonds.net/news/NewsItem.aspx?ArticleID=24176 |title=Kerala Hosts First Gem & Jewellery Show |date=20 November 2008 |publisher=Diamonds Net |access-date=13 December 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/10/06/stories/2008100657330200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081009062826/http://www.hindu.com/2008/10/06/stories/2008100657330200.htm |url-status=dead |archive-date=9 October 2008 |title=Exhibition on gold jewellery from November 14 |access-date=13 December 2010 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=6 October 2008}}</ref> The artisans based in these units craft nearly 85 percent of one tonne gold which is used per day in Kerala. About 90 tonnes of gold was being used annually in Kerala for manufacturing of ornaments daily. [[File:K. Karunakaran Smaraka Town Hall 02.JPG|thumbnail|The Town Hall in Thrissur|left]] According to the [[Reserve Bank of India]], Thrissur has been regarded as a banking town since the 1930s, when 58 banks were headquartered in the city. In the present, the city remains a significant center for banking and finance, with the headquarters of major banks like [[South Indian Bank]], [[CSB Bank]], [[Dhanlaxmi Bank]], and other financial institutions like [[Manappuram Finance]], [[Kerala State Financial Enterprises]] and [[ESAF Small Finance Bank]].<ref name="The Hindu 3">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/esaf-to-start-with-10-branches-as-small-finance-bank/article8866748.ece|title=ESAF to start with 10 branches as small finance bank|work=The Hindu|date=18 July 2016|access-date=18 July 2016}}</ref><ref name="About Us">{{cite web|url=http://www.southindianbank.com/content/viewContentLvl1.aspx?linkIdLvl2=5&linkid=5|title=About Us|publisher=South Indian Bank|access-date=1 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageId=2&headId=27 |title = Genesis |publisher = Catholic Syrian Bank |access-date = 15 February 2010 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20100217211409/http://www.csb.co.in/asp/0100text.asp?pageID=2&headID=27 |archive-date = 17 February 2010 }}</ref> Many [[chit fund]]s, a type of Indian savings and credit system, are located in Thrissur. In 2010, an estimated 3,000 chit fund companies were located in Thrissur, employing approximately 35,000 people.<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/money/report_chit-fund-companies-on-the-rise_1288173 |title=Chit fund companies on the rise |newspaper=DNA India |publisher=DNA |access-date=15 February 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indianexpress.com/news/chit-fund-cos-on-the-rise-in-kerala/513907/ |title=Chit fund cos on the rise in Kerala |work=The Indian Express |date=7 September 2009 |access-date=15 February 2010}}</ref> [[File:South indian bank head office.JPG|thumb|right|[[South Indian Bank]] headquarters in Thrissur City]] The city is a hub for the [[Ayurveda|Ayurvedic]] drug-manufacturing industry. Out of the 850 ayurvedic drug-manufacturing companies in Kerala, about 150, including some of the largest in the state like [[Oushadhi]], [[Vaidyaratnam Oushadhasala]], [[KP Namboodiris]], are located in and around the city.<ref>{{cite web |url=http://www.pharmabiz.com/article/detnews.asp?articleid=26402&sectionid=50 |title=Thrissur – The nerve-centre of Ayurveda |publisher=Pharmabiz.com |access-date=13 December 2010}}</ref> [[Thrissur Ayurveda Cluster]], another initiative by a group of Ayurvedic manufacturers of Thrissur, has developed a cluster in KINFRA Park in [[Koratty]] in Thrissur District.<ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/centre-to-partfund-ayurveda-testing-facility-in-thrissur/264507/ |title=Centre to part-fund Ayurveda testing facility in Thrissur |work=The Financial Express |date=23 January 2008 |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |title = Centre sanctions Rs 29 cr for ayurveda cluster in Thrissur |work = Business Line |access-date = 13 January 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100323102726/http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/10/stories/2005061003711700.htm |archive-date = 23 March 2010 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20T%20Balakrishnan.pdf |title=Ayurvedic Industry – Challenges And Opportunities |publisher=CII |access-date=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://cii.in/WebCMS/Upload/Mr%20A%20K%20Krishnakumar.pdf |title=Ayurveda Sector in India: Challenges, Potential & Way Forward |publisher=Global Ayurveda Summit 2010 |access-date=13 January 2010}}</ref> Retail businesses in Thrissur include [[Kalyan Group]], [[Jos Alukkas]], [[Joy Alukkas]] and Josco Group.<ref>{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&programId=1079897624&contentId=8267335&district=Thrissur&BV_ID=@@@ |title=Thrissur, the new textile capital |publisher=Manorama Online.com |access-date=25 November 2010}}</ref> [[Infopark, Thrissur|InfoPark Thrissur]], the fourth technology park in Kerala, is situated in Thrissur District.<ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/india/news/koratty-it-park-set-to-begin-operations/394389/ |title=Koratty IT park set to begin operations |work=Business Standard |date=11 May 2010 |access-date=19 May 2010}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |title = InfoPark Thrissur |publisher = Kerala IT |access-date = 19 May 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100706090012/http://www.keralait.org/search_result.php?project_id=1&location_id=4 |archive-date = 6 July 2010 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814165030/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article136596.ece |url-status=dead |archive-date=14 August 2014 |title=Koratty Infopark first phase inauguration on Oct |work=The New Indian Express |date=8 October 2009 |access-date=19 May 2010}}</ref> Tourism has also contributed heavily to the economy of Thrissur. Domestic tourists generally use the city as a hub to explore the highly promoted tourism industry of the state of Kerala. The city with its temples, old churches and its culture, is ranked first in the number of domestic tourists visiting Kerala.<ref name="Tourist statistics" /> ==প্ৰশাসন == {| class="toccolours" style="clear:right; float:right; background:#ffffff; margin: 0 0 0.5em 1em; width:220" |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="2"|'''Municipal Corporation Officials''' |- |align="center"| Mayor||Dr Niji Justin |- |align="center"|Deputy mayor||A. Prasad |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''Members of Legislative Assembly''' |- |align="center"|[[Thrissur Assembly Constituency]]||[[Rajan Pallan]] |- |align="center"|[[Ollur Assembly Constituency]]||[[K. Rajan (politician)]] |- ! style="background:#A8BDEC" align="center" colspan="3"|'''Member of Parliament''' |- |align="center"|[[Thrissur Lok Sabha constituency]]||[[Suresh Gopi]] |} [[File:Thrissur Municipal Corporation2.jpg|thumb|left|upright|[[Municipal Corporation Building, Thrissur]] seen from M.O. Road ]] === পৌৰসভাৰ শাসন === Thrissur has functioned as a municipality since 1921 under the Cochin Municipal Regulations.<ref name="Malayala Manorama">{{cite web |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/localContentView.do?tabId=16&contentId=8143095&district=Thrissur&programId=1079897624&BV_ID=@@@ |title=Thrissur City Corporation turns 100 |publisher=Malayala Manorama |access-date=27 October 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |title=History |publisher=Thrissur Corporation |access-date=5 April 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719122634/http://210.212.239.30/tsr/ksduppro.htm |archive-date=19 July 2010 }}</ref> In 1932, the new corporation building was constructed, and in 1972, several village councils or [[Panchayati raj|panchayats]] were added to the municipality.<ref name="Malayala Manorama" /> On 1 October 2000, the municipal town was upgraded to a [[Municipal corporation (India)|municipal corporation]] and took over the towns and villages of [[Ayyanthole]], Koorkkenchery, [[Nadathara]], Vilvattom (part), [[Ollur]] and [[Ollukkara]]. The city is administered by the [[Thrissur Municipal Corporation]], headed by a mayor and comprising three legislative assemblies Thrissur, Ollur and [[Cherpu]].<ref>{{cite web|title=Demographic & Area Particulars of Urban Local Bodies|url=http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110616192927/http://thrissur.nic.in/tsrurben.asp|archive-date=16 June 2011|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur District}}</ref> For administrative purposes, the city is divided into 52 wards, from which the members of the corporation council are elected for five years. It is the second-largest city corporation in the state of Kerala in India. The corporation, headquartered in the city of Thrissur proper, directly controls power, water supply and solid waste management system in the city.<ref name="Malayala Manorama" /><ref>{{cite web|title=Thrissur Corporation|url=http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720233639/http://210.212.239.30/tsr/corporation.htm|archive-date=20 July 2010|access-date=22 September 2010|publisher=Thrissur Municipal Corporation}}</ref> The [[Thrissur Municipal Corporation]], panchayats and Town and Country Planning Department (TCPD) are the agencies that prepare development plan for the city.<ref name="adb.org">{{cite web |url=http://www.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |title=Urban Planning and Land Use Management |publisher=ADB |access-date=12 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612064216/http://www2.adb.org/Documents/Reports/Consultant/32300-IND/32300-02-Thrissur-IND-TACR.pdf |archive-date=12 June 2012 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiankanoon.org/doc/1836723/ |title=T.N. Rugmani And Another vs C. Achutha Menon And Ors on 20 December, 1990 |publisher=Indiankanoon.org |access-date=12 November 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=2016-09-11 |title=Govt to disband four development authorities in Kerala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/govt-to-disband-four-development-authorities-in-kerala/articleshow/54279946.cms |access-date=2026-06-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> The [[Kerala Water Authority]] manages the city’s water supply, while the [[Kerala Fire and Rescue Services|Kerala Fire and Rescue Services Department]] is responsible for fire protection and emergency response. The [[Thrissur City Police]] maintains law and order, and the [[Kerala State Electricity Board]] provides electricity to the city. Public transport is operated mainly by the [[Kerala State Road Transport Corporation]] (KSRTC), along with private bus operators. === Police services === The city is the headquarters of [[Thrissur City Police]] and Thrissur Rural Police. The Thrissur City Police is headed by a Police Commissioner, an [[Indian Police Service]] (IPS) officer. The city is divided into four sub divisions, Thrissur, [[Kunnamkulam]], [[Ollur]] and [[Guruvayur]]. It also operates 24 police stations, including a woman police station and a traffic police station.<ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110307193425/http://www.hindu.com/2011/03/02/stories/2011030260110500.htm |url-status= dead |archive-date= 7 March 2011 |title=Thrissur to have city police commissionerate |access-date=24 June 2011 |location=Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date=2 March 2011}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110207215745/http://www.hindu.com/2011/02/03/stories/2011020362340400.htm |url-status= dead |archive-date= 7 February 2011 |title=Probe ordered into explosions |access-date=24 June 2011 |location=Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date=3 February 2011}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20110309055023/http://www.hindu.com/2011/03/04/stories/2011030459320500.htm |url-status= dead |archive-date= 9 March 2011 |title=Thrissur gets Police Commissioner |access-date=24 June 2011 |location=Chennai, India |work= [[The Hindu]] |date=4 March 2011}}</ref> The Thrissur City Police Commissionerate operates out of the erst-while District Armed Police headquarters at [[Ramavarmapuram]]. The Thrissur Rural Police has its headquarters at the District Collectorate complex at Ayyanthole. The city is also the headquarters of the [[Inspector General of Police]], Thrissur Range, which looks after the law and order of Thrissur District, [[Palakkad District]] and [[Malappuram district|Malappuram District]]. All the [[Superintendent of Police]] of these three districts come under his jurisdiction. The city also contains the Kerala Police Academy,<ref>{{cite web |url=http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |title=Official website of Kerala Police |access-date=2009-01-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101163953/http://www.keralapolice.org/newsite/kepa.html |archive-date=1 January 2009 }}</ref> [[Central Prison, Viyyur]],<ref>{{cite web |url=http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |title=Central Prison, Viyyur |publisher=Kerala Government |access-date=11 October 2010 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225072447/http://www.keralaprisons.gov.in/images/stories/pdf/cpvyr.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Police Dog Training Centre]] and [[Excise Academy and Research Centre]]. [[State and Union Territory Police Forces#Indian Reserve Battalion|Indian Reserve Battalion]], the new commando unit of [[Kerala Police]] is headquartered in Ramavarmapuram.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article1047353.ece |title=State security force soon |work=The Hindu |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |date=7 January 2011}}</ref> [[Border Security Force]] (148 battalion) have its first center in Kerala in Thrissur only.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113835/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110153990300.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=29 more battalions for BSF |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=1 November 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1132711.ece |title=More BSF facilities promised |work=The Hindu |access-date=3 February 2011 |location=Chennai, India |date=28 January 2011}}</ref> == জনগাঁথনি == {{Historical population | source = <ref name="censusindia.gov.in">[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW32C-01%20MDDS.XLS 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> | 1941 | 57500 | 1951 | 69500 | 1961 | 73000 | 1971 | 76200 | 1981 | 77900 | 1991 | 74600 | 2001 | 317526 | 2011 | 315957 |align = right }} {{bar box |title = Religions in Thrissur city (2011)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Kerala|Hinduism]]|darkorange|54.20}} {{bar percent|[[Christianity in Kerala|Christianity]]|dodgerblue|40.04}} {{bar percent|[[Islam in Kerala|Islam]]|green|5.50}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.26}} }} {{As of|2011}} India census, Thrissur city had a population of 315,957.<ref name="censusindia.gov.in" /> Males constitute 48.2% and females constitute 51.8% of the total population numbering 152,296 and 163,661 respectively.<ref name="censusindia.gov.in" /> The density of population is 3,130/km². The sex ratio is 1,092/1,000 male. The total number of the households in the city is 66,827. The average family size in the city is 4.27 members. The city has a slum population equivalent to 0.30% of the total city population and 0.37% of the Kerala's slum population. The city has an average literacy rate of 95.96%: male literacy rate is 97.37% whereas female literacy rate is 94.72%.<ref>{{Cite web |title=Thrissur City Population 2023 - Sex Ratio, Population Density, Literacy |url=https://www.indiacensus.net/city/thrissur |website=Indiacensus.net}}</ref> Hindus constitute the majority with 54.20% of the population. Christians constitute 40.04% of the population,Dominated By [[Syro Malabar Church]] and is home to the [[Archeparchy of Trichur]].Muslims constitute 5.50% of the population in Thrissur city. In Thrissur district Hindu population is 58.42% and Muslim population is 17.07% and Christian population is 24.27%.<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> {{Pie chart |caption = Languages of Thrissur city (2011)<ref name="languages"/> |label1 = [[Malayalam]] |value1 = 97.76 |color1 = cornflowerblue |label2 = [[Tamil language|Tamil]] |value2 = 1.35 |color2 = royalblue |label3 = Others |value3 = 0.89 |color3 = grey }} By language, 97.76% of the population speaks [[Malayalam]] and 1.35% [[Tamil language|Tamil]] as their first language.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue (Urban): Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10258/download/13370/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=Censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ৰাজনীতি == Thrissur has played a significant part in the political history of South India. Thrissur City administration is carried out by Municipal Corporation of Thrissur. Dr. Niji Justin (UDF) is the Mayor of Thrissur Municipal Corporation. The city of Thrissur is represented in the [[Kerala Legislative Assembly|Kerala State Legislative Assembly]] by two elected members, one from [[Thrissur Assembly constituency|Thrissur Assembly Constituency]] and another from [[Ollur Assembly constituency|Ollur Assembly Constituency]]. {{As of|2026|June|alt=As of 2026}}, [[Rajan Pallan|Rajan J. Pallan]] is the representative of Thrissur Assembly Constituency and [[K. Rajan (politician)|K. Rajan]] from Ollur Assembly Constituency.<ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505142304/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywisewinresult-742S11.htm |archive-date=2026-05-05 |access-date=2026-06-05 |website=results.eci.gov.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ollur Constituency Election Results 2026: Ollur Assembly Seat Details, MLA Candidates & Winner |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/kerala/constituency-show/ollur |access-date=2026-06-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> Thrissur city is also a part of the [[Thrissur Lok Sabha constituency]] and elects a member to the Lok Sabha, the lower house of the Parliament of India, once every five years. The current [[Member of Parliament|MP]] is [[Suresh Gopi]] of the [[Bharatiya Janata Party]].<ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/india/lok-sabha-elections-2024-lotus-blooms-in-kerala-suresh-gopi-wins-from-thrissur-3051487 |title= Lok Sabha Elections 2024 – Lotus blooms in Kerala; Suresh Gopi wins from Thrissur |first=Arjun |last=Raghunath |date=2024-06-04 |access-date=2024-06-08 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref> The [[Lok Sabha]] seat has primarily been held by the Indian National Congress (seven terms since 1951) and the [[Communist Party of India]] (ten terms since 1957). == সংস্কৃতি == [[File:Thrissur Church6.jpg|thumb|Asia's tallest church, the [[Our Lady of Dolours Syro-Malabar Catholic Basilica]] is situated in the middle of Thrissur city]] === উৎসৱ === [[File:Kerala Sahitya Akademy.JPG|thumb|[[Kerala Sahitya Academy]] building in Thrissur]] Thrissur is known as the Cultural Capital of Kerala, the city enjoys a thriving cultural tradition dating back to centuries. [[Thrissur Pooram]], the largest [[pooram]] in Kerala, is sometimes referred to as 'the pooram of all poorams'. It is celebrated every year in the month of [[Medam]] (mid-April to mid-may) as per the [[Malayalam calendar]]. For thirty-six hours, the city plays host to a large gathering of people and elephants.<ref>{{cite web |title=Lakhs witness Thrissur Pooram |url=http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100428221022/http://www.hindu.com/2010/04/25/stories/2010042553400400.htm |url-status=dead |archive-date=28 April 2010 |work=[[The Hindu]] |date=2010-04-25 |access-date=2 February 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013113804/http://www.hindu.com/2006/05/06/stories/2006050612260400.htm |url-status=dead |archive-date=13 October 2011 |title=Probe into Thrissur Pooram fireworks blast begins |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=6 May 2006}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/04/24/hundredsof-thousands-converge-as-thrissur-poorambegins.html |title=Hundreds of thousands converge as 'Thrissur Pooram' begins in Kerala |work=OneIndia |date=24 April 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122082035/http://www.sify.com/news/caparisoned-elephants-steal-the-show-at-thrissur-pooram-news-national-keyukeecgde.html |url-status=dead |archive-date=22 November 2011 |title=Caparisoned elephants steal the show at Thrissur Pooram |website=Sify News |access-date=2 February 2011}}</ref> [[Puli Kali]], also known as ''Kavakali'', is another festival, which attracts thousands of people to the city. It is performed by trained artists to entertain people on the occasion of [[Onam]], an annual harvest festival, celebrated mainly in Kerala.<ref>{{cite web |url=http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |archive-url=https://archive.today/20130629233539/http://newindianexpress.com/states/kerala/article208655.ece |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |title=Thousands feast on colourful Pulikali |work=The New Indian Express |date=27 August 2010 |access-date=12 September 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.oneindia.com/2010/08/27/tigerdance-performed-inkerala.html |title='Tiger Dance' performed in Kerala |work=OneIndia |date=27 August 2010 |access-date=2 February 2011}}</ref> [[Buon Natale]] is the cultural festival conducted at [[Swaraj Round]] with [[Christmas]] celebration. [[Buon Natale]] procession entered the [[Guinness World Records]] in 2014 for having the most number of people dressed up as [[Santa Claus]]. Other important festivals celebrated in the city include [[Christmas]], [[Onam]], [[Diwali]], [[Easter]], [[Eid ul-Fitr|Eid]] and [[Vishu]]. Elephants play a major part in many of the city's festivals.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200811071875.htm |title=Yeddyurappa's elephant gift sparks row |work=The Hindu |access-date=2 February 2011 |location=Chennai, India |date=7 November 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/india/report_thrissur-elephants-get-a-jumbo-relief_1252194 |title=Thrissur elephants get a jumbo relief |publisher= DNA |access-date=2 February 2011}}</ref> ''Aanayoottu'' (feeding of elephants), held in [[Vadakkunnathan Temple]] in the City annually, is the world's largest elephant feeding ceremony. The ceremony is conducted on the first day of the Malayalam month of Karkidakam.<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |archive-url=https://archive.today/20130125235631/http://ibnlive.in.com/news/elephants-in-kerala-tuck-into-a-jumbo-feast/68974-3.html |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=Elephants in Kerala tuck into a jumbo feast |publisher=CNN |access-date=17 March 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721033037/http://sify.com/news/elephants-run-amok-at-thrissur-and-guruvayur-news-national-khsi4Tedech.html |url-status=dead |archive-date=21 July 2010 |title=Elephants run amok at Thrissur and Guruvayur |website=[[Sify]] |access-date=17 March 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629063723/http://www.hindu.com/2005/08/29/stories/2005082910820400.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |title=When jumbos line up to solemnise a wedding |access-date=17 March 2010 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |date=29 August 2005}}</ref> ===শিক্ষা === Literary lineage of city dates back to early history of Kerala but it came to prominence after Kerala Government set up [[Kerala Lalithakala Akademi|Kerala Lalita Kala Akademi]], [[Kerala Sahitya Academy]], [[Kerala Sangeetha Nadaka Academy]] and [[College of Fine Arts, Thrissur]] for promoting literature, music and arts in Kerala. After the [[Partition of India|Indian Independence]], Thrissur became the ''literary capital of Kerala'' as turned to the playground of novelist, poets and orators. In 1952 when Current Books set its first shop in Thrissur by former education Minister Professor [[Joseph Mundassery]], it become the abode of writer's like [[O. V. Vijayan]], [[Kovilan]], [[V. K. N.]], [[Uroob]], [[Edasseri Govindan Nair]], [[M. T. Vasudevan Nair]], [[K. G. Sankara Pillai]] and [[Sarah Joseph (author)|Sarah Joseph]]. The area was later known as ''Current Moola'' ("Current Corner").<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Thrissur-mourns-its-electric-corner/articleshow/10089257.cms | title=Thrissur mourns its 'electric' corner | first=T gje6v7u7i95sru8cd4uhse97mz6ofy6